Wikipedia afwiki https://af.wikipedia.org/wiki/Tuisblad MediaWiki 1.47.0-wmf.5 first-letter Media Spesiaal Bespreking Gebruiker Gebruikerbespreking Wikipedia Wikipediabespreking Lêer Lêerbespreking MediaWiki MediaWikibespreking Sjabloon Sjabloonbespreking Hulp Hulpbespreking Kategorie Kategoriebespreking Portaal Portaalbespreking TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 0 171 2910343 2838988 2026-06-09T15:16:11Z Jcb 223 2910343 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Suid-Afrikaanse dorp | naam = Kimberley | ander_naam = | inheemse_naam = | nedersetting_tipe = [[Stad]] | beeld_stadsilhoeët = Downtown Kimberley seen from the west 2015.JPG | beeld_alt = | beeldbyskrif = Die stadskern oor die Groot Gat gesien | beeld_vlag = | beeld_seël = | beeld_skild = | bynaam = Diamantstad | slagspreuk = | beeld_kaart = | duimdrukkeretiketposisie= links | kaart_onderskrif = | latd = 28 |latm = 44 |lats = 31 | longd = 24 |longm = 46 |longs = 19 | provinsie = Noord-Kaap | distrik = Frances Baard | munisipaliteit = Sol Plaatje | hoofplek = | stigtingsdatum = 5 Julie 1873<ref>{{en}} {{cite web |title=Chronological order of town establishment in South Africa based on Floyd (1960:20-26) |url=http://upetd.up.ac.za/thesis/available/etd-07212011-123414/unrestricted/05back.pdf |pages=xlv-lii |archive-url=https://web.archive.org/web/20190713023732/http://upetd.up.ac.za/thesis/available/etd-07212011-123414/unrestricted/05back.pdf |archive-date=13 Julie 2019 |url-status=live |df=dmy-all |accessdate=22 September 2016}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://de.scribd.com/document/291256918/Chronological-Order-of-Town-Establishment-in-South-Africa |title=Chronological Order of Town Establishment in South Africa |last=Evans |first=Owain |accessdate=30 September 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200422045415/https://de.scribd.com/document/291256918/Chronological-Order-of-Town-Establishment-in-South-Africa |archive-date=22 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | regeringvoetnotas = | regeringstipe = <!-- Wyknommer --> | leier_party = [[African National Congress|ANC]] | leiertitel = [[Burgemeester]] | leiernaam = [[Kagisho Dante Sonyoni]] | leiertitel1 = | leiernaam1 = | leiertitel2 = | leiernaam2 = | oppervlakvoetnotas = <ref name=census2011>Som van die hoofplekke [http://census2011.adrianfrith.com/place/383003 Roodepan], [http://census2011.adrianfrith.com/place/383005 Galeshewe] en [http://census2011.adrianfrith.com/place/383006 Kimberley] ''Sensus 2011''.</ref> | oppervlak_totaal_km2 = 164.3 | oppervlak_metro_km2 = | hoogte_m = 1184 | hoogte_maks_m = | hoogte_min_m = | bevolkingvoetnotas = <ref name=census2011 /> | bevolking_skat = | bev_skat_op = | bevolking_totaal = 225160 | bevolking_soos_op = 2011 | bevolking_metro = | bevolkingsdigtheid_metro_km2 = | bevolking_metro_voetnotas = | bevolking_demonym = Kimberliete | bevolkingnota = <!-- demografie (deel 1) --> | demografie1_voetnotas = <ref name=census2011 /> | persent_swart = 63,1% | persent_kleurling = 26,8% | persent_asiër = 1,2% | persent_wit = 8,0% | persent_ander = 0,9% <!-- demografie (deel 2) --> | demografie2_voetnotas = <ref name=census2011 /> | demografie2_titel1 = [[Afrikaans]] | demografie2_info1 = 43,2% | demografie2_titel2 = [[Tswana]] | demografie2_info2 = 35,8% | demografie2_titel3 = [[Engels]] | demografie2_info3 = 8,7% | demografie2_titel4 = [[Xhosa]] | demografie2_info4 = 6,0% | demografie2_titel5 = Ander | demografie2_info5 = 6,3% | poskode = 8301 | poskode2 = 8300 | skakelkode = 053 | sensuskode = | webwerf = }} '''Kimberley''' is die [[hoofstad]] en grootste stad van die [[Suid-Afrika]]anse provinsie [[Noord-Kaap]] met 'n bevolking van sowat 225&nbsp;000 in 2011 (insluitende [[township]]s). Die plek waar Kimberley sou ontwikkel, het in 1871 wêreldwyd opslae gemaak ná die ontdekking van 'n [[diamant]]veld. Die [[mynbou]]bedrywighede, wat hier vinnig ontwikkel het, gee onder meer aanleiding tot die industrialisering van Suid-Afrika. Kimberley staan derhalwe bekend as die '''Diamantstad'''. In 1881 is die eerste [[aandelebeurs]] in Afrika in die stad gestig.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://afkinsider.com/35226/17-things-didnt-realize-invented-by-south-africans/17/ |title=17 Things You Didn't Know Were Invented By South Africans |publisher=AFKInsider |date=9 Februarie 2017 |accessdate=14 September 2025}}</ref> Kimberley maak op 2 September 1882 ook geskiedenis as die eerste stad in Suid-Afrika en die [[Suidelike Halfrond]] asook die tweede in die wêreld na [[Philadelphia]], [[Pennsilvanië]], in die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]] met [[Elektrisiteit|elektriese]] [[gloeilamp]]straatverligting – op 'n tydstip toe [[Londen]]se strate nog met gaslampe belig is.<ref>{{en}} [http://www.eskom.co.za/sites/heritage/Pages/early-years.aspx ''Eskom: Electricity in South Africa – Early Years. Besoek op 21 Maart 2018'']</ref> Kimberley staan ook bekend vir die [[Beleg van Kimberley|beleg]] tydens die [[Tweede Vryheidsoorlog]]. Die Britse sakemanne [[Cecil John Rhodes|Cecil Rhodes]] en [[Barney Barnato]] het hul rykdom in Kimberley begin en Rhodes het die [[De Beers]]-diamantmaatskappy in die vroeë dae van die mynstad gestig. Kimberley en die aanliggende [[Beaconsfield]] is in 1912 verenig onder een dorpsbestuur en het in Desember daardie jaar stadstatus verwerf. [[Lêer:Big Hole Kimberley.jpg|duimnael|links|Die Groot Gat]] Alhoewel die stad nie langs die belangrike toeristeroete van Suid-Afrika lê nie, is dit saam met [[Upington]] die poort na Suid-Afrika se "Wilde Weste" en na [[Namibië]], met [[Namakwaland]], die [[Augrabieswaterval]], die [[Kgalagadi-vredespark]] (voorheen die Kalahari-Gemsbokpark) en die [[Namibwoestyn]] met die [[Visrivier-canyon]] as die belangrikste [[Toerisme|toeristebestemmings]]. == Etimologie == Kimberley het veral aan sy begin naamveranderinge ondergaan van grensplaasname oor delwerskampname na die gevestigde name van die dorpe Kimberley en Beaconsfield wat in 1912 saamgesmelt het. Die enigste spore van voorkoloniale nedersettings binne die stadsgrense is verstrooide [[Laat Steentydperk]]-artefakte en daar is geen bekende rekord van plekname voor die eerste 19de-eeuse plaasname nie. Dit het buite die gebiede gelê wat in die voorkoloniale tydperk deur die [[Tswanas|Batswana]] bevolk is.<ref name="Shillington1985">{{en}} {{cite book |author=Kevin Shillington |title=The Colonisation of the Southern Tswana, 1879–1900 |year=1985 |publisher=Ravan Press |isbn=978-0-86975-270-8 |url=https://books.google.com/books?id=hWffoAEACAAJ}}</ref> Gebiede soos die nabygeleë [[Wildebeest Kuil Rotskunssentrum]] getuig van 'n [[Khoikhoi|Khoe]]-[[Boesman|San]]-geskiedenis wat tot in die negentiende eeu strek. In die na-apartheidsera is die Kimberley-stadsraad hernoem in die Sol Plaatje Plaaslike Munisipaliteit nadat sy gebied uitgebrei is om ook omliggende dorpe en stede in te sluit, waaronder [[Ritchie]]. [[Sol Plaatje]], die bekende skrywer en aktivis, het vir 'n groot deel van sy lewe in Kimberley gewoon. Net so het die destydse Diamantveld-distriksmunisipaliteit die [[Frances Baard-distriksmunisipaliteit]] geword, met verwysing na die vakbondlid [[Frances Baard]] wat in Greenpoint, Kimberley, gebore is. == Geskiedenis == === Ontdekking van diamante === [[Lêer:Red Cap Party.jpg|duimnael|Fleetwood Rawstorne se "Rooikappiepartytjie" van prospekteerders op Colesbergkoppie]] In 1866 het die vyftienjarige plaasseun Erasmus Stephanus Jacobs 'n klein wit klip gevind aan die oewer van die [[Oranjerivier]] op sy vader se plaas De Kalk naby [[Hopetown]] wat hulle van plaaslike [[Griekwas (stam)|Griekwas]] gehuur het. Die klip, wat sy moeder aan 'n belangstellende buurman en versamelaar geskenk het, was 'n 21,25 [[karaat]] (4,25&nbsp;g) [[diamant]] ter waarde van £500 wat die naam [[Eureka-diamant|Eureka]] gekry het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://experiencenortherncape.com/visitor/experiences/diamond-history-in-kimberley |title=Diamond History in Kimberley |publisher=Experience Northern Cape |accessdate=10 Desember 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221210061923/https://experiencenortherncape.com/visitor/experiences/diamond-history-in-kimberley |archive-date=10 Desember 2022 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Volgens 'n ander bron het hy die klippie vir sy vader gewys, wie dit toe verkoop het.<ref>{{en}} {{cite book |author=Martin Meredith |title=Diamonds, Gold and War: The Making of South Africa |url=https://books.google.com/books?id=4t6XGAAACAAJ |year=2007 |publisher=Simon & Schuster |isbn=978-0-7432-8614-5 |pages=16}}</ref> Die klippie is deur Schalk van Niekerk by Jacobs se vader gekoop, wie dit later herverkoop het. Drie jaar later is 'n groter 83,50 karaat (16,7&nbsp;g) diamant, die ''[[Ster van Suid-Afrika]]'' gevind, ook naby Hopetown.<ref>{{en}} {{cite book |author=Brian Roberts |title=The Diamond Magnates |date=1972 |publisher=Hamilton |location=Londen |isbn=0-241-02177-4 |page=5}}</ref><ref name="Wilson1982">{{en}} {{cite book |author=Arthur Norman Wilson |title=Diamonds: From Birth to Eternity |url=https://books.google.com/books?id=x5FQAQAAIAAJ |year=1982 |publisher=Gemological Institute of America |page=135 |isbn=978-0-87311-010-5}}</ref> Dié diamant is deur Van Niekerk vir £11&nbsp;200 verkoop en later op die [[Londen]]se mark herverkoop vir £25&nbsp;000.<ref name="Meredith2007">{{en}} {{cite book |author=Martin Meredith |title=Diamonds, Gold and War: The Making of South Africa |url=https://books.google.com/books?id=4t6XGAAACAAJ |year=2007 |publisher=Simon & Schuster |isbn=978-0-7432-8614-5}}</ref> Henry Richard Giddy het vertel hoe Esau Damoense (of Damon), die kok van die prospekteerder Fleetwood Rawstorne se "Rooikappiepartytjie", in 1871 diamante op Colesbergkoppie gevind het, nadat hy as straf soontoe gestuur is om daar te delf.<ref>{{en}} {{cite book |author=Henry Chilvers |title=The Story of De Beers |date=1939 |publisher=Cassell |pages=23–24}}</ref> Rawstorne het die nuus geneem na die nabygeleë delwerye van die [[De Beer-broers]] wat die plaas ''Vooruitzicht'' besit het – sy aankoms daar het die beroemde ''New Rush'' ontketen wat, soos die geskiedkundige Brian Roberts dit stel, eintlik 'n stormloop was. Binne 'n maand is 900 eise in die heuwel gesny waar twee tot drieduisend mans freneties gewerk het. Soos die land gesak het, het die heuwel in 'n myn verander – mettertyd die wêreldbekende [[Groot Gat|Kimberley-myn]].<ref>{{en}} {{cite book |author=Brian Roberts |title=Kimberley: Turbulent City |url=https://books.google.com/books?id=ON71wM6U0ZMC |publisher=David Philip & Historical Society of Kimberley and the Northern Cape |location=Kaapstad |year=1976 |isbn=978-0-949968-62-3 |pages=45–49}}</ref> Delwery het hier onder ellendige omstandighede plaasgevind – die meeste mense het net oor armsalige hulle of tente beskik en is gepla deur hitte, vuiligheid, insekte en geweldpleging. Die [[Kaapkolonie]], [[Zuid-Afrikaansche Republiek|Transvaal]], [[Oranje-Vrystaat]] en die [[Griekwas (stam)|Griekwaleier]] [[Nicolaas Waterboer]] het almal aanspraak gemaak op die diamantvelde. Veral die Vrystaatse [[Boere]] wou die gebied hê, aangesien dit binne die natuurlike grense geleë is wat deur die [[Oranjerivier|Oranje-]] en [[Vaalrivier]]e gevorm word. Ná die bemiddeling waaroor die Goewerneur van [[Natal (kolonie)|Natal]] toesig gehou het, het die Keate-toekenning ten gunste van Waterboer gegaan, wat homself onder Britse beskerming geplaas het.<ref name="Ralph1900">{{en}} {{cite book |author=Julia Ralph |title=Towards Pretoria; a record of the war between Briton and Boer, to the relief of Kimberley |publisher=Frederick A. Stokes |year=1900 |url=https://archive.org/details/towardspretoriar00ralp}}</ref> Die grondgebied bekend as Griekwaland-Wes is gevolglik op 27 Oktober 1871 geproklameer. === Plekname: van Vooruitzicht oor New Rush tot Kimberley === [[Lêer:Die Gartenlaube (1899) b 0836 i 1.jpg|duimnael|Kimberley rondom 1899]] [[Lêer:Griqualand West Sumpreme Court Kimberley.jpeg|duimnael|Griekwaland-Wes-Hooggeregshof in Kimberley]] Op 17 November 1871 het koloniale kommissarisse in New Rush aangekom om gesag oor die gebied uit te oefen namens die Kaapse goewerneur. Delwersbesware en myneropstande het goewerneur [[Henry Barkly]] se besoek aan New Rush in September die volgende jaar tot gevolg gehad, waar hy 'n plan bekend gemaak het om [[Griekwaland-Wes]] tot 'n kroonkolonie te laat verklaar. Die voortdurende magstryd en hebsug het nogtans 'n aantal merkwaardige mense voortgebring, wie in die ekonomiese geskiedenis van Suid-Afrika 'n beduidende rol sou speel: [[Cecil John Rhodes]], die seun van 'n Engelse vikaris, het hier die welvarendste en magtigste man op die [[Afrika]]vasteland geword. [[Barney Barnato]], 'n voormalige straathandelaar uit 'n Londense krotbuurt wie op 20-jarige leeftyd na Suid-Afrika geëmigreer het, het hier sy loopbaan as mynmagnaat en multimiljoenêr begin. [[Richard Southey]] sou in Januarie 1873 as luitenant-goewerneur van die voorgenome kroonkolonie aankom. Maande het egter verstryk sonder enige teken van die proklamasie of die nuutbelowe grondwet en voorsiening vir verteenwoordigende regering. Die vertraging was in Londen waar die Staatsekretaris vir die Kolonies, [[John Wodehouse, 1ste Graaf van Kimberley]], daarop aangedring het dat voor die bepaling van verkiesingsafdelings die plekke "ordentlike en verstaanbare name moes kry. Sy lordskap het geweier om op enige manier met so 'n vulgarisme verbind te wees soos ''New Rush'' en wat die [[Nederlands]]e naam betref, ''Vooruitzicht'' … kon hy dit nie spel of uitspreek nie."<ref name="turb115">{{en}} {{cite book |author=Brian Roberts |title=Kimberley: Turbulent City |url=https://books.google.com/books?id=ON71wM6U0ZMC |publisher=David Philip & Historical Society of Kimberley and the Northern Cape |location=Kaapstad |year=1976 |isbn=978-0-949968-62-3 |pages=115}}</ref> Die saak is oorgedra aan Southey wie dit aan sy koloniale sekretaris J.B. Currey gegee het. Roberts skryf "toe dit by die hernoeming van New Rush gekom het, het [Currey] homself as 'n waardige diplomaat bewys. Hy het redelik seker gemaak dat lord Kimberley die naam van die hoofverkiesingsafdeling sowel sou kon spel as uitspreek deur, soos hy sê, dit 'na sy lordskap' te noem." New Rush het deur proklamasie op 5 Julie 1873 Kimberley geword.<ref name="turb115" /> Delwer-sentiment is in 'n ''Diamond Field''-koerantartikel uitgespreek soos volg "ons het in New Rush gaan slaap en het wakker geword in Kimberley, en só het ons droom verdwyn."<ref>{{en}} {{cite book |author=Brian Roberts |title=Kimberley: Turbulent City |url=https://books.google.com/books?id=ON71wM6U0ZMC |publisher=David Philip & Historical Society of Kimberley and the Northern Cape |location=Kaapstad |year=1976 |isbn=978-0-949968-62-3 |pages=116}}</ref> Volgens 'n ooreenkoms deur die Britse regering oor vergoeding aan die Oranje-Vrystaat vir sy mededingende grondeise is in 1877 [[Griekwaland-Wes]] deur die Kaapkolonie geannekseer.<ref name="Ref_1918">{{en}} {{cite book |url=https://archive.org/details/selectconstitut01eybegoog |title=Select Constitutional Documents Illustrating South African History 1795–1910 |page=[https://archive.org/details/selectconstitut01eybegoog/page/n159 66] |publisher=Routledge and Sons |year=1918}}</ref> Die Kaapse eerste minister [[John Molteno]] het aanvanklik ernstige twyfel gehad oor die anneksasie van die streek met 'n groot skuldlas, maar nadat hy 'n ooreenkoms met die binnelandse regering aangegaan en die versekering ontvang het dat die plaaslike bevolking in die proses geraadpleeg sou word, het hy op 27 Julie 1877 die Griekwaland-Wes-anneksasiewet goedgekeur.<ref>{{en}} {{cite book |author=Brian Roberts |title=Kimberley: Turbulent City |url=https://books.google.com/books?id=ON71wM6U0ZMC |publisher=David Philip & Historical Society of Kimberley and the Northern Cape |location=Kaapstad |year=1976 |isbn=978-0-949968-62-3 |pages=155}}</ref> === Groot Gat en ander myne === {{Hoofartikel|Groot Gat}} [[Lêer:Open pit mine.jpg|duimnael|Die Groot Gat]] Delwery het veral by die Colesbergkoppie plaasgevind, maar die koppie is geleidelik weggedelf en staan nou bekend as die Groot Gat – die grootste gat in die wêreld wat met pik en graaf gemaak is. Amptelik is die Groot Gat se naam ''Kimberleymyn''. Die gat het 'n omvang van 1&nbsp;600 meter, 'n diepte van 215 meter, 'n deursnee van 460 meter en 'n oppervlak van twaalf [[hektaar]] (29,7&nbsp;[[akker]]). In die tydperk van 1871 tot 1914 het sowat 50&nbsp;000 myners 2&nbsp;722 kilogram of 14,5 miljoen karaat diamante gemyn en 25 miljoen ton aarde en gesteentes verwyder. In 1914 was die grond van diamante uitgeput, die delwers het na ander plekke getrek en die Groot Gat was voortaan aan die elemente blootgestel. Dit is opgegrawe tot 'n diepte van 240&nbsp;m, maar daarna met puin gevul waardeur sy diepte tot sowat 215&nbsp;m verminder is; sedertdien het dit water tot op 'n hoogte van 40&nbsp;m opgehoop, waardeur 175&nbsp;m sigbaar is. Onder die oppervlak is die Kimberleymyn onder die Groot Gat tot 'n diepte van 1097&nbsp;m ontgin. Volgens 'n gewilde plaaslike mite is dit die grootste handgegrawe gat ter wêreld, maar die [[Jagersfonteinmyn]] hou waarskynlik daardie rekord.<ref name="Hannatjie2005">{{en}} {{cite web |url=http://www.news24.com/News24/South_Africa/News/0,6119,2-7-1442_1708011,00.html |title=Big Hole loses claim to fame |publisher=[[Nuus24]] |author=Hannatjie van der Merwe |date=20 Mei 2005 |accessdate=7 Januarie 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090107014127/http://www.news24.com/News24/South_Africa/News/0%2C6119%2C2-7-1442_1708011%2C00.html |archive-date=7 Januarie 2009 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Dit vorm vandag die middelpunt van 'n opelugmuseum met oorspronklike delwersbehuisings uit die tyd van die diamantestormloop wat van ander plekke na die museumsterrein verskuif is. Die Groot Gat is die hoofkenmerk op 'n voorlegging van Mei 2004 met die naam "Kimberleymyne en geassosieerde vroeë nywerhede" op die Suid-Afrikaanse kandidaatlys as 'n [[Unesco]]-[[wêrelderfenisgebied]].<ref name="Ref_c">{{en}} {{cite web |url=http://www.news24.com/News24/South_Africa/News/0,,2-7-1442_1710296,00.html |title=Bid to plug Big Hole worldwide |publisher=[[Nuus24]] |accessdate=30 September 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070930225840/http://www.news24.com/News24/South_Africa/News/0%2C%2C2-7-1442_1710296%2C00.html |archive-date=30 September 2007 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/1909/ |title=UNESCO World Heritage Tentative Lists: Kimberley Mines and Associated Early Industries |publisher=[[Unesco]] |accessdate=14 September 2025}}</ref> Ander myne by Kimberley was Bultfontein, Wesselton, De Beersmyn en [[Dutoitspan]]. Teen 1873 was Kimberley die naasgrootste Suid-Afrikaanse stad na [[Kaapstad]] met 'n bevolking van sowat 40&nbsp;000.<ref>{{en}} {{cite book |author=Martin Meredith |title=Diamonds, Gold and War: The Making of South Africa |url=https://books.google.com/books?id=4t6XGAAACAAJ |year=2007 |publisher=Simon & Schuster |isbn=978-0-7432-8614-5 |pages=34}}</ref> In 1885 is 'n spoorwegverbinding met [[Kaapstad]], [[Gqeberha|Port Elizabeth]] en [[Oos-Londen]] voltooi wat die invoer van hout en steenkool vergemaklik het. Sewe jaar later is die ''Kimberley and World Exhibition'' (''Kimberley- en wêreldtentoonstelling'') gehou as die eerste van sy soort buite die [[Verenigde Koninkryk]].<ref>{{en}} K.A. Berney, Trudy Ring, Noelle Watson, Paul Schellinger (eds.): ''Middle East and Africa: International Dictionary of Historic Places, Volume 4''. Chicago and London: Fitzroy Dearborn Publishers 1996, bl. 434</ref> Ter geleentheid van die tentoonstelling is ook die eerste nasionale [[gholf]]kampioenskap in Suid-Afrika gehou.<ref>{{en}} Neville Ivor and James Leck: ''South African Sport''. MacDonald South Africa 1977, bl. 14</ref> Suid-Afrika se eerste mynbouskool, wat in 1896 in Kimberley geopen is, is later na Johannesburg verskuif, waar dit tot die [[Universiteit van die Witwatersrand]] uitgebou is. Huise, strate en brûe is opgerig, en teen die eeuwisseling was Kimberley 'n bloeiende stad. === Rol en invloed van De Beers === {{Hoofartikel|De Beers}} [[Lêer:BigHole Cocopan.JPG|duimnael|'n Bordjie by die Groot Gat wat lees: "Indien alle diamante wat by die Kimberleymyn ontgin is versamel word, sal dit drie [[koekepan]]ne soos hierdie kan vul"]] Die talle kleiner mynmaatskappye is saamgesmelt deur [[Cecil John Rhodes|Cecil Rhodes]] en [[Charles Rudd]] tot [[De Beers]] en ''The Kimberley'' onder [[Barney Barnato]]. In 1888 het dié twee maatskappye saamgesmelt tot [[De Beers|De Beers Consolidated Mines]], wat op 'n stadium die [[monopolie]] gehad het oor die wêreldwye diamantmark.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.angloamerican.com/~/media/Files/A/Anglo-American-PLC-V2/presentations/2014pres/de-beers-analyst-seminar-presentation.pdf |title=Anglo American: De Beers investor presentation |publisher=[[Anglo American-korporasie]] |accessdate=14 September 2025}}</ref><ref name="John1974">{{en}} {{cite book |author=John Hays Hammond |title=The Autobiography of John Hays Hammond |publisher=Ayer Publishing |year=1974 |isbn=0-405-05913-2 |page=205 |url=https://books.google.com/books?id=IdrVz9e9CzYC |accessdate=14 September 2025}}</ref> Kimberley het baie vinnig die grootste stad in die gebied geword, deels te danke aan 'n groot [[Afrika]]migrasie na die gebied vanuit die hele vasteland. Die migrante is met ope arms verwelkom, omdat die De Beers-maatskappy op soek was na goedkoopwerkers om die myne aan die gang te hou. 'n Ander groep wat na die stad getrek het vir geld was [[Prostitusie|prostitute]] uit 'n wye verskeidenheid [[etniese groep]]e wat in kroeë en saloons gevind kon word. Dit is geprys as 'n stad van onbeperkte geleenthede.<ref>{{en}} {{cite book |author=Martin Meredith |title=Diamonds, Gold and War: The Making of South Africa |year=2007 |publisher=Simon & Schuster |isbn=978-0-7432-8614-5 |pages=36 |url=https://books.google.de/books?id=4t6XGAAACAAJ&redir_esc=y |accessdate=14 September 2025}}</ref> Vyf groot gate is in die aarde gegrawe na aanleiding van die [[kimberliet]]pype wat na die stad genoem is. Kimberliet is 'n diamantdraende blou rots wat onder 'n geelkleurige grond lê.<ref>{{en}} {{cite book |author=Martin Meredith |title=Diamonds, Gold and War: The Making of South Africa |url=https://books.google.com/books?id=4t6XGAAACAAJ |year=2007 |publisher=Simon & Schuster |isbn=978-0-7432-8614-5 |pages=34}}</ref> === Tweede Vryheidsoorlog === {{Hoofartikel|Beleg van Kimberley}} {{Sien ook|Slag van die Twee Riviere|Slag van Magersfontein|Slag van Paardeberg}} [[Lêer:Dead Memorial, Kimberley.jpg|duimnael|[[Beleg van Kimberley]]-gedenkteken]] Op 14 Oktober 1899 is Kimberley aan die begin van die [[Tweede Vryheidsoorlog]] beleër deur die Boeremagte. Die Britse magte wat die beleg probeer verlig het, het groot verliese gely. Die beleg is eers op 15 Februarie 1900 opgehef, maar die oorlog het voortgeduur tot in Mei 1902. Teen daardie tyd het die Britte 'n [[konsentrasiekamp]] by Kimberley gebou om Boerevroue en -kinders te arresteer.<ref name="Ref_1902">{{en}} {{cite book |title=Sessional Papers By Great Britain Parliament |publisher=House of Commons |url=https://books.google.com/books?id=7jBFAAAAMAAJ |year=1902}}</ref> === Samesmelting === [[Lêer:World War I memorial in Kimberley.jpg|duimnael|[[Eerste Wêreldoorlog]]-gedenkteken in Kimberley]] Die tot dusver afsonderlik geadministreerde stadsdele Kimberley en Beaconsfield het in 1912 in die stad Kimberley saamgesmelt.<ref name="Roberts1976" /> === Onder apartheid === {{Hoofartikel|Apartheid}} Alhoewel 'n aansienlike mate aan stedelike segregasie reeds bestaan het, was die implementering van die [[Groepsgebiedewet]] een van die grootste invloede van [[apartheid]] op Kimberley. Gemeenskappe is volgens [[Wet op Bevolkingsregistrasie|wettiglik bepaalde rassekategorieë]] verdeel, naamlik "Europeërs" ([[Wit Suid-Afrikaners|wit]]), "Inheems" ([[Swart mense|swart]]), "Kleurling" ([[Bruin mense|bruin]]) en "[[Indiese Suid-Afrikaners|Indiërs]]" – toe regtens geskei deur die [[Wet op Verbod van Gemengde Huwelike]]. Individuele gesinne kon op drie maniere verdeel word (gebaseer op sulke berugte maatreëls soos die "potloodtoets") en gemengde gemeenskappe is óf heeltemal verskuif (soos in die [[Maleierkamp]] – alhoewel daardie "suiweringe" as sulks reeds voor die begin van apartheid begin is) óf hulle is selektief "skoongemaak" (soos in Greenpoint wat 'n "Kleurlinggroepsgebied" geword het, sy eertydse Afrika- en ander inwoners is na ander dele van die stad verskuif). [[Residensiële segregasie]] is dus afgedwing in 'n proses wat met die skepping van nuwe townships gepaard gegaan het by die noordelike en noordoostelike uithoeke van die groeiende stad. Instellings wat swaar getref is deur die Groepsgebiedewet, [[Wet op Bantoe-onderwys|Bantoe-onderwys]] en ander wette wat [[Kerk (organisasie)|kerke]] ingesluit het (soos die Metodistekerk in Beanstraat) en [[Skool|skole]] (party, soos William Pescod en [[Perseverance-skool]], is geskuif, terwyl die Gore Browne-opleidingskool gesluit is). Ander [[paswette|wetgewing]] het Afrikane se beweegruimte beperk en party openbare plekke is gereserveer "slegs vir Europeërs" volgens die [[Wet op Afsonderlike Geriewe]]. Die [[Wysigingswet op Naturellewette]] het gepoog om kerkgemeenskappe volgens rasselyne te splits – 'n wet wat in 1957 namens alle Anglikane in Suid-Afrika deur aartsbiskop [[Geoffrey Clayton]] verwerp is (waarvolgens hierdie apartheidsaspek nooit in [[Kerk (gebou)|kerke]] soos Kimberley se Sint Cyprianus-katedraal geïmplementeer is nie).<ref name="Paton1974">{{en}} {{cite book |author=Alan Paton |title=Apartheid and the Archbishop: The Life and Times of Geoffrey Clayton, Archbishop of Cape Town |url=https://archive.org/details/apartheidarchbis0000pato |year=1974 |publisher=Scribner |isbn=978-0-684-13713-1}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.disa.ukzn.ac.za/webpages/DC/rejan74.4/rejan74.4.pdf |title=Review of Paton's ''Apartheid and the Archbishop'' by Edgar Brookes |accessdate=11 Maart 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120311003158/http://www.disa.ukzn.ac.za/webpages/DC/rejan74.4/rejan74.4.pdf |archive-date=11 Maart 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Middel-1952 het die weerstand teen apartheid in Kimberley 'n vroeë hoogtepunt bereik met die [[Uittartingsveldtog]]. Arthur Letele het 'n groep vrywilligers saamgeroep om die segregasiewette te trotseer deur banke by die Kimberleystasie te beset wat "slegs vir Europeërs" gereserveer was – wat inhegtenisneming en tronkstraf tot gevolg gehad het. Op 8 November dieselfde jaar het die [[Mayibuye-opstand]] in Kimberley uitgebreek weens die swak gehalte [[bier]] wat in die biersaal bedien is. Die massabakleiery het gelei tot skietvoorvalle en 'n daaropvolgende massabegrafnis op 12 November 1952 by Kimberley se West End-[[begraafplaas]]. Die vermeende "ringleiers" Arthur Letele, Sam Phakedi, Pepys Madibane, Olehile Sehume, Alexander Nkoane, Daniel Chabalala en David Mpiwa is ná die slagting aangehou.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://sahistory.org.za/pages/chronology/thisday/1952-11-08.htm |title=Mayibuye Uprising-black South Africans, slaves in the land of their birth, rose up to peacefully throw off their shackles |publisher=South African History Online |date=16 Maart 2011 |accessdate=9 November 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101109051719/http://www.sahistory.org.za/pages/chronology/thisday/1952-11-08.htm |archive-date=9 November 2010 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die aartsdiaken Wade van die St. Matteus-kerk het as 'n getuie by die daaropvolgende ondersoek die blaam veral op die apartheidsbeleid geplaas – insluitende swak behuising, beligting en openbare vervoer, tesame met "onvervulde beloftes" – wat volgens hom "die toestande teweeggebring het wat tot die onluste gelei het."<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.disa.ukzn.ac.za/webpages/DC/ipjan53n4/ipjan53n4.pdf |title=Indian Opinion 23 Jan 1953 – Apartheid policy responsible for riots |accessdate=11 Maart 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120311003257/http://www.disa.ukzn.ac.za/webpages/DC/ipjan53n4/ipjan53n4.pdf |archive-date=11 Maart 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> 'n Latere generasie van antiapartheidsaktiviste in Kimberley het [[Phakamile Mabija]], biskop Graham Chadwick en twee provinsiale premiers ná apartheid, [[Manne Dipico]] en [[Dipuo Peters]], ingesluit. Van die ander prominente persone in die stryd teen apartheid met Kimberley-verbintenisse sluit in [[Robert Sobukwe]], stigter van die [[Pan Africanist Congress of Azania|Pan Africanist Congress]], wie na Kimberley verban is (onder huisarres geplaas) ná sy vrylating in 1969 uit [[Robbeneiland]]. Hy is in 1978 in die stad oorlede. Benny Alexander (1955–2010), wie later sy naam verander het in [[Khoisan X]], was van 1989 af algemene sekretaris van die Pan Africanist Congress en die [[Pan-Africanist Movement]], is in Kimberley gebore en het daar grootgeword. === Sedert 1994 === [[Lêer:City Hall, DeBeers Road, Kimberley.jpg|duimnael|Kimberley se stadsaal]] In 1994 is die [[Noord-Kaap]]-provinsie gestig met Kimberley as sy hoofstad. Van die 1940's af was daar ietwat van 'n kwasiprovinsiale [[infrastruktuur]] in plek, maar sedert 1994 het Kimberley 'n aansienlike ontwikkeling ondergaan, nadat administratiewe departemente opgerig is en die nuwe provinsiale bestuur in die stad gehuisves word. Die [[Noord-Kaapse Provinsiale Wetgewer]] is ontwerp en geleë sodat dit die eens verdeelde stad verenig. Die Kimberley-stadsaal van die hernoemde [[Sol Plaatje Plaaslike Munisipaliteit]] is vergroot. 'n Nuwe wapen en leuse vir die stad is goedgekeur. Ná die beëindiging van apartheid het voorheen "slegs vir Europeërs" gereserveerde instellings soos skole uiteindelik toeganklik geword vir almal, net soos voorheen deur die [[Groepsgebiedewet]] geskeide voorstede. In die praktyk was hierdie proses een van opwaartse mobiliteit vir diegene wat die duurder opsies kon bekostig, terwyl verreweg die meeste swart mense in die townships bly waar [[armoed]] hoog is. Belangrike townshipwoonontwikkelings soos die "[[Heropbou- en Ontwikkelingsprogram]]" is geïmplementeer, maar nie sonder kritiek aangaande kwaliteit nie. Kimberley se bevolking het sterk gegroei en verstedeliking word deels aangespoor deur die afskaffing van die Wet op Instromingsbeheer. Die nedersetting [[Platfontein]] is ook by die stad gevoeg wat geskep is toe die [[ǃKung]]- en [[Khwe]]-gemeenskap voorheen van [[Schmidtsdrift]] en oorspronklik van [[Angola]] en [[Namibië]] die grond in 1996 verkry het. Die grootste deel van die gemeenskap het teen einde 2003 na die nuwe dorp verhuis. Volgens 'n 1998-skatting het Kimberley 'n bevolking van 210&nbsp;800 gehad met 46&nbsp;207 huishoudings in die stad. Volgens 'n 2008-skatting het die streek 'n bevolking van 250&nbsp;000 gehad. == Regering == [[Lêer:Main building of the Northern Cape Provincial Legislature.jpg|duimnael|Die [[Noord-Kaapse Provinsiale Wetgewer]]gebou, Galeshewe, Kimberley]] Die kroonkolonie [[Griekwaland-Wes]] (van 1873 af) is vanuit die regeringsgeboue in Kimberley bestuur tot en met die anneksasie deur die [[Kaapkolonie]] in 1880. Op die vlak van plaaslike regering het Kimberley en Beaconsfield oor afsonderlike stadsrade beskik tot hul samesmelting in 1912 as die stad Kimberley. Daarna het 'n enkele stadsraad die stadsake beheer, terwyl 'n afdelingsraad die omliggende landelike distrik geadministreer het. In die 1980's, in apartheid se laaste dae, is 'n aparte politieke entiteit vir [[Galeshewe]] (en [[Mankurwane]]) met 'n eie raad tot stand gebring. Ná apartheid het die Kimberley-stadsraad die [[Sol Plaatje Plaaslike Munisipaliteit]] geword, terwyl die Diamantveld-distriksmunisipaliteit hernoem is in [[Frances Baard-distriksmunisipaliteit]]. Kimberley is die setel van die [[Noord-Kaapse Provinsiale Wetgewer]] en die Provinsiale Administrasie. Dit verskaf diens aan die [[mynbou]]- en [[landbou]]sektore van die streek. Die idee om die Noord-Kaap as 'n geografiese entiteit op sy eie te vestig dateer uit die 1940's, maar dit het eers in 1994 'n politieke en administratiewe werklikheid geword met Kimberley as die nuwe provinsie se administratiewe hoofstad.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://sahistory.org.za/place/northern-cape |title=Northern Cape |publisher=South African History Online |accessdate=14 September 2025}}</ref> Die [[Noord-Kaapse Provinsiale Wetgewer|provinsiale wetgewer]] het aanvanklik die ou Kaapse Provinsiale Administrasiegebou by die Burgersentrum beslaan voordat hulle na 'n nuutgeboude Wetgewer getrek het wat doelbewus tussen een van die townships en voormalige wit voorstede opgerig is. Kimberley is ook die setel van die Noord-Kaapse afdeling van die hooggeregshof van Suid-Afrika, wat jurisdiksie oor die provinsie uitoefen.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.saflii.org/za/cases/ZANCHC |title=South Africa: High Court, Northern Cape Division, Kimberley |publisher=Southern African Legal Information Institute |accessdate=14 September 2025}}</ref> Sedert die stigting van die [[Sol Plaatje Plaaslike Munisipaliteit]] in 2000 het die African National Congress elke verkiesing gewen en is die regeringsparty in die munisipaliteit, hoewel hul aantal stemme in onlangse verkiesings afgeneem het. Sedert 23 November 2021 dien Kagisho Dante Sonyoni as die uitvoerende burgemeester van die Sol Plaatje Plaaslike Munisipaliteit en daarmee van Kimberley.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.iol.co.za/news/politics/pics-sol-plaatje-municipalitys-youngest-mayor-sworn-in-bce42b7f-a844-4307-8f52-48224b5d27a7 |title=PICS: Sol Plaatje Municipality’s youngest mayor sworn in |publisher=[[IOL]] |date=23 November 2021 |accessdate=14 September 2025}}</ref> == Geografie en klimaat == [[Lêer:Lesser Flamingos, 2000 adults, Kamfersdam.jpg|duimnael|[[Kleinflamink]]e op 'n mensgemaakte eiland in die [[Kamferdam]]]] [[Lêer:Diamondfields, South Africa - panoramio (1).jpg|duimnael|'n Uitsig oor die Diamantvelde by Kimberley]] Kimberley is geleë in 'n taamlik plat landskap met geen prominente topografiese kenmerke binne die stadsgrense nie. Die enigste "heuwels" is puinhope wat deur meer as 'n eeu se diamantmynbou opgehoop is. Van die 1990's af is hulle herwin en in die De Beers-myn teruggegooi (teen 2010 was dit tot binne 'n paar tientalle meter van die oppervlak gevul). Sekere van die mynhope in die omgewing van die Groot Gat is tot erfenisgebiede verklaar en moet as deel van Kimberley se historiese industriële landskap bewaar word. Die omliggende landelike landskap, nie meer as 'n paar minute se rit van enige deel van die stad af nie, bestaan uit relatief plat vlaktes met heuwels, hoofsaaklik van kelderrots ([[andesiet]]) in die noorde en noordweste, of Karoo-[[doleriet]] in die suide en ooste. In die vlaktes het vlak panne gevorm. Een van Kimberley se bekende kenmerke is [[Kamferdam]], 'n groot pan in die noorde van die stad en 'n belangrike vleiland met 'n broeikolonie van [[kleinflamink]]e. Bewaringsinisiatiewe in die gebied het die doelwit om mense van die stad in aanraking te bring met sy natuurlewe. In 2012 het stygende watervlakke die kunsmatige eiland oorstroom wat gebou is om die broei van [[flamink]]e te ondersteun, terwyl in Desember 2013 'n plaaslike uitbreking van voëlbotulisme-bakterieë die dood van honderde voëls veroorsaak het.<ref>{{en}} Wildenboer, N. 2013. Expert confirms Kamfers Dam birds' cause of death. ''Diamond Fields Advertiser'' 13 Desember 2013, bl. 11</ref> Die eiland kon sedertdien herstel. Kimberley het 'n koue halfdroë klimaat ([[Köppen-klimaatklassifikasie|Köppen]] BSk). [[Somer]]s is lank, nat en duur. [[Winter]]s is kort, sag en droog met koue nagte. {{Tabel weergemiddeldes | locatie = Kimberley (1991–2020, uiterstes 1877–hede) | bron = NOAA,<ref>{{en}} {{cite web |url=ftp://ftp.atdd.noaa.gov/pub/GCOS/WMO-Normals/TABLES/REG__I/UA/68438.TXT |title=Kimberley Climate Normals 1961−1990 |publisher=[[National Oceanic and Atmospheric Administration]] |accessdate=27 Junie 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230627192457/ftp://ftp.atdd.noaa.gov/pub/GCOS/WMO-Normals/TABLES/REG__I/UA/68438.TXT |archive-date=27 Junie 2023 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.nodc.noaa.gov/archive/arc0216/0253808/2.2/data/0-data/Region-1-WMO-Normals-9120/SouthAfrica/CSV/KimberlyWO_68438.csv |title=Climate Normals 1991–2020 |publisher=[[National Oceanic and Atmospheric Administration]] |accessdate=18 September 2018}} {{dooie skakel}}</ref> Deutscher Wetterdienst (Junie-rekordhoogte, November-rekordlaagte),<ref name="DWD">{{de}} {{cite web |url=https://www.dwd.de/DWD/klima/beratung/ak/ak_684380_kt.pdf |title=Klimatafel von Kimberley, Provinz Northern Cape / Südafrika |publisher=Deutscher Wetterdienst |accessdate=14 September 2025}}</ref> Meteo Climat (rekordhoogte- en -laagtepunte),<ref name="meteoclimat">{{fr}} {{cite web |url=http://meteo-climat-bzh.dyndns.org/index.php?page=stati&id=757 |title=Station Kimberley |publisher=Meteo Climat |accessdate=19 November 2016}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.ogimet.com/cgi-bin/gsynres?ind=68438&ano=2021&mes=7&day=23&hora=18&min=0&ndays=30 |title=68438: Kimberley (South Africa) |publisher=OGIMET |accessdate=14 September 2025}}</ref> [[Suid-Afrikaanse Weerdiens]]<ref>{{en}} {{cite web |url=http://old.weathersa.co.za/Climat/Climstats/KimberleyStats.jsp |title=Climate data for Kimberley |publisher=Suid-Afrikaanse Weerdiens |accessdate=4 Maart 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120304032556/http://old.weathersa.co.za/Climat/Climstats/KimberleyStats.jsp |archive-date=4 Maart 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> <!-- maandelikse temperatuur- en neerslaggemiddeld--> | jan_gem=25.0 | jan_gem_ns=72.9 | feb_gem=24.5 | feb_gem_ns=67.4 | mrt_gem=22.3 | mrt_gem_ns=62.2 | apr_gem=18.1 | apr_gem_ns=38.6 | mei_gem=14.1 | mei_gem_ns=15.2 | jun_gem=10.7 | jun_gem_ns=8.6 | jul_gem=10.5 | jul_gem_ns=2.6 | aug_gem=13.0 | aug_gem_ns=3.8 | sep_gem=17.2 | sep_gem_ns=9.9 | okt_gem=20.5 | okt_gem_ns=31.1 | nov_gem=22.4 | nov_gem_ns=39.3 | dec_gem=24.3 | dec_gem_ns=52.2 | jaar_gem=18.5 | jaar_gem_ns=404.3 | jan_gem_min=17.3 | jan_gem_max=32.7 | feb_gem_min=17.1 | feb_gem_max=31.9 | mrt_gem_min=14.6 | mrt_gem_max=28.9 | apr_gem_min=10.2 | apr_gem_max=25.9 | mei_gem_min=5.6 | mei_gem_max=22.6 | jun_gem_min=1.8 | jun_gem_max=19.5 | jul_gem_min=1.4 | jul_gem_max=19.5 | aug_gem_min=3.7 | aug_gem_max=22.2 | sep_gem_min=7.7 | sep_gem_max=26.6 | okt_gem_min=11.6 | okt_gem_max=29.4 | nov_gem_min=13.8 | nov_gem_max=31.0 | dec_gem_min=15.9 | dec_gem_max=32.7 | jaar_gem_min=10.0 | jaar_gem_max=27.0 | jan_a_min=5.7 | jan_a_max=43.3 | feb_a_min=5.6 | feb_a_max=43.6 | mrt_a_min=2.0 | mrt_a_max=38.2 | apr_a_min=−2.8 | apr_a_max=37.5 | mei_a_min=−5.7 | mei_a_max=31.1 | jun_a_min=−8.4 | jun_a_max=27.8 | jul_a_min=−9.9 | jul_a_max=27.2 | aug_a_min=−8.5 | aug_a_max=31.6 | sep_a_min=−5.5 | sep_a_max=36.6 | okt_a_min=−0.7 | okt_a_max=42.3 | nov_a_min=2.2 | nov_a_max=39.2 | dec_a_min=3.8 | dec_a_max=40.9 | jaar_a_min=−9.9 | jaar_a_max=43.6 | zujan = 9.9 | zufeb = 9.2 | zumrt = 8.6 | zuapr = 8.7 | zumei = 9.1 | zujun = 8.8 | zujul = 9.2 | zuaug = 9.7 | zusep = 9.6 | zuokt = 9.8 | zunov = 10.4 | zudec = 10.7 | rdjan = 7.1 | rdfeb = 5.9 | rdmrt = 6.1 | rdapr = 4.4 | rdmei = 2.1 | rdjun = 1.0 | rdjul = 0.6 | rdaug = 0.8 | rdsep = 1.1 | rdokt = 3.6 | rdnov = 4.7 | rddec = 6.3 | lvjan = 45 | lvfeb = 53 | lvmrt = 57 | lvapr = 59 | lvmei = 54 | lvjun = 53 | lvjul = 48 | lvaug = 41 | lvsep = 36 | lvokt = 40 | lvnov = 42 | lvdec = 42 }} === Distrikte/voorstede/townships === {{div col|4}} * [[Albertynshof]] * Ashburnham * [[Beaconsfield]] * [[Belgravia, Kimberley|Belgravia]] * [[Carters Glen]] * Cassandra * Colville * De Beers * Diamantpark * [[Dutoitspan]] * El Torro Park * Ernestville * Floors/Florianville * [[Galeshewe]] insluitende "Old No 2" * Gemdene * Greenpoint * Greenside * [[Hadison Park]] * Herlear * Heuwelsig * Hillcrest * Homelite * Homestead * Homevale * Kenilworth * [[Kestellhof]] * Kimberley-Noord * Kirstenhof * Klisserville * Labram * Lindene * Leratopark * [[Maleierkamp]] * Minerva Gardens * Mint Village * Moghulpark * [[Monumenthoogte]] * Newton * [[New Park]] * Platfontein * [[Rhodesdene]] * Riviera * [[Roodepan]]/Pescodia * [[Royldene]] * RoyalGlen * Southridge * Squarehillpark * Vergenoeg * [[Verwoerdpark, Kimberley|Verwoerdpark]] * West End {{div col end}} == Kultuur == === Godsdiens === [[Lêer:NG kerk Kimberley, die Newtonkerk, 26 Desember 2017, Morné van Rooyen.jpg|duimnael|Die [[NG gemeente Kimberley]] se geskiedkundige Newtonkerk]] [[Lêer:St Cyprian's Cathedral Kimberley.001.jpg|duimnael|Die [[Anglikaanse Kerk van Suider-Afrika|Anglikaanse]] Sint Cyprianus-katedraal in Kimberley]] [[Lêer:Kimberley, Trinity Methodist 1.jpg|duimnael|Die Metodistekerk van die Drie-eenheid in Kimberley]] [[Lêer:Moederkerk van die Sewendedagadventisme in Afrika en Australië, Beaconsfield, Kimberley, Noord-Kaap, Suid-Afrika.jpg|duimnael|Die heel eerste kerkgebou van die Sewendedagadventistekerk in Afrika en Australië is omstreeks 1890 in [[Beaconsfield]] geplant en vandag 'n nasionale gedenkwaardigheid]] Kimberley lok sedert sy vroegste dae mense met uiteenlopende gelowe wat steeds weerspieël word deur die praktiserende geloofsgemeenskappe in die stad. Dit sluit veral denominasies van die [[Christendom]] in, maar ook [[Islam]], [[Judaïsme]], [[Hindoeïsme]], [[Boeddhisme]] en ander godsdienste. [[Tradisionele Afrika-godsdiens]]te leef voort as elemente in die [[Zion Christian Church]] (ZCC). Kimberley is die setel van die [[Anglikaanse Kerk van Suider-Afrika|Anglikaanse bisdom van die Kimberley en Kuruman]] asook van die [[Rooms-Katolieke Kerk|Rooms-Katolieke]] bisdom van Kimberley – voorheen die Apostoliese Vikariaat Kimberley in Oranje. Ander denominasies met kerke in die stad is [[Metodisme]], [[Presbiterianisme]], die [[Kongregasionalistiese Kerk]], die [[Nederduitse Gereformeerde Kerkfamilie]], [[Baptisme]], die [[Afrikaanse Baptiste Kerk]]), die [[Apostoliese Kerke]] en die [[Pinksterbeweging]]. Die [[Sewendedagadventisme]] se eerste kerk is in [[Beaconsfield]] geplant. === Kuns, musiek, rolprente en letterkunde === Noemenswaardige kunstenaars uit Kimberley sluit in [[William M. Timlin|William Timlin]] en [[Walter Westbrook]], terwyl [[Philip Bawcombe]] bekend was vir sy uitbeelding van Kimberley. Van die skrywers uit die stad of met 'n sterk verbinding met Kimberley is [[Diane Awerbuck]], [[Benjamin Bennett]], [[Laurie Green|Lawrence Green]], [[Dorian Haarhoff]], [[Dan Jacobson]], [[E.P. Lekhela]], [[Z.K. Matthews]], [[Sarah Gertrude Millin]], [[Sol Plaatje]], [[F.T. Prince|Frank Templeton Prince]], [[Olive Schreiner]], [[A.H.M. Scholtz]] en [[Sabata-Mpho Mokae]]. 'n Bekende kontemporêre [[reggae]]- en [[ritme en blues]]-musikus uit Kimberley is [[Dr Victor]].<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.drvictormusic.com/db.php?action=band |title=Dr Victor: biography |accessdate=3 Februarie 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140203162754/http://www.drvictormusic.com/db.php?action=band |archive-date=3 Februarie 2014 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> === Museums, monumente en gedenktekens === [[Lêer:DSC 0518 3.jpg|duimnael|Historiese lokomotief by die Groot Gat-museum]] [[Lêer:McGregor Museum, Kimberley (4527868638).jpg|duimnael|Die [[McGregor-museum]]]] [[Lêer:Sol Plaatje Museum.jpg|duimnael|Die [[Sol Plaatje-museum]]]] [[Lêer:Historical tramway at Market Square Kimberley.jpeg|duimnael|'n Geskiedkundige trem in Kimberley]] [[Lêer:Cecil John Rhodes 004.jpg|duimnael|[[Cecil John Rhodes-standbeelde|Cecil John Rhodes-standbeeld]] in Kimberley]] [[Lêer:Duggan Cronin Gallery (The Lodge), 12 Egerton Road, Belgravia, Kimberley.jpg|duimnael|Die [[Duggan-Cronin-versameling]] in Kimberley]] * Die [[Groot Gat]], voorheen die Kimberley-mynboumuseum, is 'n herskepte stadsbeeld en museum, met 'n uitkykdek oor die Groot Gat en ander kenmerke, geleë naby die Kimberleymyn ("Groot Gat"). Dit huisves 'n ryk versameling artefakte en inligting uit die vroeë dae van die stad.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.thebighole.co.za/ |title=The Big Hole {{!}} De Beers {{!}} Kimberley |publisher=The Big Gat |accessdate=21 September 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170921014652/http://www.thebighole.co.za/ |archive-date=21 September 2017 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> * Die [[McGregor-museum]], wat sy eeufees in 2007 gevier het, kurateer en bestudeer belangrike navorsingsversamelings en inligting oor die geskiedenis en [[ekologie]] van die Noord-Kaap, wat weerspieël word in uitstallings by die museum se hoofkwartier by die Sanatorium in Belgravia en nege takmuseums. * Die [[William Humphreys-kunsgalery]].<ref name="Ref_g">{{en}} {{cite web |url=https://whag.co.za/ |title=William Humphreys Art Gallery |publisher=[[William Humphreys-kunsgalery]] |accessdate=14 September 2025}}</ref> * Die Kimberley Africana-biblioteek. * Dunluce- en Rudd-huismuseums. * Lugvaartpioniersmuseum: In 1913 is Suid-Afrika se eerste lugvaartskool in Kimberley geopen, waar die vlieëniers opgelei is vir die Suid-Afrikaanse Lugvaartkorps wat later die [[Suid-Afrikaanse Lugmag]] geword het.<ref name="Tidy">{{en}} {{cite journal |url=http://samilitaryhistory.org/vol056dt.html |title=They Mounted up as Eagles |publisher=The South African Military History Society |author=Major D.P. Tidy |volume=5 |issue=6 |journal=Military History Journal |issn=0026-4016}}</ref> Die museum is geleë op die plek van dié lugvaartskool en beskik oor 'n replika van 'n Compton Patterson-[[Tweedekker(Vliegtuig)|tweedekker]], een van die eerste vliegtuie wat vir vliegopleiding gebruik is. Die eerste vrou op die Afrikakontinent wat haar vlieënierslisensie ontvang het, Ann Maria Bocciarelli, is by hierdie fasiliteit opgelei.<ref name="SAPFA-2">{{en}} {{cite web |url=http://www.sapfa.org.za/history/history_2.php |title=The History of Aviation in South Africa |publisher=South African Power Flying Association |accessdate=23 Maart 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090323171555/http://www.sapfa.org.za/history/history_2.php |archive-date=23 Maart 2009 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> * [[Robert Sobukwe]] se regskantoor * Die [[Sol Plaatje-museum]] bevind hom in die huis waar [[Sol Plaatje]] geleef en ''[[Mhudi]]'' geskryf het. * Vervoer Spoornet-museum * Clyde N. Terry-saal van Militaria * Freddie Tate-museum * 'n Erfenis-tramspoor is in 1985 geopen, waarmee een van Kimberley se geskiedkundige trems weer op die spoor gesit is. * Aan die buitewyke van Kimberley, op die Barkly-Wespad, is die Wildebeest Kuil Rotskunssentrum en Nooitgedacht Gletserlaveisel. In die suide van die stad is die Magersfontein-slagveldmuseum (sien [[Slag van Magersfontein]]), terwyl [[blokhuis]]e by [[Modderrivier, Noord-Kaap|Modderrivier]] (sien [[Slag van die Twee Riviere]]) gesien kan word. Van die gedenktekens sluit in: * Die Mynwerkersgedenkteken, ook die Delwersfontein genoem, geleë in die Oppenheimertuine en ontwerp deur [[Herman Wald]]. Dit is gebou ter ere van al die mynwerkers van Kimberley. Die gedenkteken bestaan uit vyf lewensgroot delwers wat 'n diamantsif lig. * Die Gedenkteken vir Gesneuweldes gedenk diegene wat dood is tydens die [[beleg van Kimberley]] se stadsverdedig. * Die [[Senotaaf]] is oorspronklik opgerig om al die gesneuweldes van die [[Eerste Wêreldoorlog]] te herdenk, later is gedenkplate bygevoeg in herdenking van Kimberleyse vrywilligers wat tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]] gesneuwel het. Daar is 'n gedenkteken opgedra aan die [[Kaapse Korps]]lede wat geveg het in die Slag van Square Hill tydens die [[Eerste Wêreldoorlog]]. Dit behels 'n kanon wat tydens die geveg gebuit is en oorspronklik in Victoria Crescent, [[Maleierkamp]] gestaan het, maar ná 1994 na die Senotaaf verskuif is. * Die Konsentrasiekamp-gedenkteken voor die [[NG gemeente Kimberley]] herinner aan diegene wat tydens die Tweede Boereoorlog in die Kimberley-konsentrasiekamp geïnterneer is. * Die [[Henrietta Stockdale]]-standbeeld deur [[Jack Penn]] herdenk die Anglikaanse non (haar herbegrawe oorskot is langsaan begrawe), wat die Kaapse parlement versoek het om 'n wet goed te keur wat verpleging as 'n beroep erken en verpligte staatsregistrasie van verpleegkundiges vereis het, wat vir die eerste keer in die wêreld gebeur het. * Die standbeeld van [[Frances Baard]] is onthul deur premier [[Hazel Jenkins]] op [[Nasionale Vrouedag]], 9 Augustus 2009. * Die [[Sol Plaatje]]-standbeeld is onthul deur die [[President van Suid-Afrika|Suid-Afrikaanse president]] [[Jacob Zuma]] op 9 Januarie 2010, die 98ste herdenking van die [[African National Congress]] se stigting. Dié standbeeld is gebeeldhou deur Johan Moolman en staan by die Burgersentrum, voorheen die Maleierkamp, en ongeveer daar geleë waar Plaatje in 1910–13 sy drukpers gehad het.<ref name="Ref_h">{{en}} Plaatje Statue unveiled, ''Diamond Fields Advertiser'', 11 Januarie 2010, bl 6. (Verslae in die ''Sunday Argus'' en ''Independent on Line'' [10 Januarie 2010 om 12:42PM] het verkeerdelik berig dat die onthulling van dié standbeeld in Kaapstad plaasgevind het)</ref> * Burgermonument naby die Magersfontein-slagveld * [[Kaapse Polisie-gedenkteken]] * Mayibuye-gedenkteken * [[Cecil John Rhodes-standbeelde|Cecil John Rhodes-standbeeld]] * Maleierkamp-gedenkteken === Argitektuur === {{div col|2}} * [[McGregor-museum|Alexander McGregor-gedenkmuseum]] (1907) * De Beers-hoofkantoor * Dunluce ([[Victoriaanse Gotiek|Laat Victoriaans]]) * [[Harry Oppenheimer]]-huis (middel-1970's) * Gedenkteken vir Gesneuweldes * Kimberley Africana-biblioteek * Kimberley-stadsaal (Neo-klassiek) * Kimberley-klub * Kimberley Regimentdrilsaal (1892) * Kimberley-sanatorium ([[McGregor-museum]]) (1897) * Kimberley ondenominasionele skole * [[Vrymesselary|Vrymesselaarstempel]] * [[Noord-Kaapse Provinsiale Wetgewer]] * Oudmynbouskool (Laat Victoriaans) * Ruddhuis (die bungalow) * [[Duggan-Cronin-versameling|Die losie]] (Duggan-Cronin-versameling) {{div col end}} ==== Noemenswaardige godsdiensgeboue ==== * Die [[NG gemeente Kimberley|Nederduitse Gereformeerde Moederkerk Newton]] is 'n goeie voorbeeld van [[pleisterwerk]]-argitektuur in Kimberley. Dit is in 1976 as 'n [[Nasionale erfenisterreine van Suid-Afrika|Nasionale erfenisterrein van Suid-Afrika]] gelys en is nou 'n provinsiale erfenisterrein.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://196.35.231.29/sahra/HeritageSitesDetail.aspx?id=23900 |title=Dutch Reformed Mother Church Newton |publisher=[[Suid-Afrikaanse Erfenishulpbronagentskap]] |accessdate=4 Julie 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110704032036/http://196.35.231.29/sahra/HeritageSitesDetail.aspx?id=23900 |archive-date=4 Julie 2011 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> * Kimberley se ou [[moskee]]s is vervang deur nuwes as gevolg van die Groepsgebiedewet en die geforseerde hervestiging van die stad se [[Moslem]]gemeenskappe. * Die Kimberleyse [[Sewendedagadventisme|Sewendedagadventistekerk]] is 'n klein L-vormige sinkgeboutjie en word beskou as die moederkerk van Sewendedagadventiste in Suid-Afrika. Dit is in 1967 as 'n Nasionale erfenisterrein van Suid-Afrika gelys en is nou 'n provinsiale erfenisterrein.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://196.35.231.29/sahra/HeritageSitesDetail.aspx?id=23927 |title=First Seventh Day Adventist Church Blacking Street Kimberley |publisher=[[Suid-Afrikaanse Erfenishulpbronagentskap]] |accessdate=4 Julie 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110704032023/http://196.35.231.29/sahra/HeritageSitesDetail.aspx?id=23927 |archive-date=4 Julie 2011 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> * Die [[Sint Cyprianus-katedraal]] is ontwerp deur Arthur Lindley van die Greatbatch-maatskappy, die bouwerk aan die skip is in 1908 voltooi. Die res van die katedraal is stapsgewys voltooi, deels onder leiding van [[William M. Timlin]] (ook van die Greatbatch-maatskappy). In 1926 is die Kansel ingewy (en het 'n [[Eerste Wêreldoorlog]]-gedenkteken geword); in 1936 is die vrouekapel, sakristie en nuwe orrel bygevoeg; en in 1961 die toring ('n [[Tweede Wêreldoorlog]]-gedenkteken). Die katedraal bevat noemenswaardige loodglasvensters insluitende werke deur die Pretoriase kunstenaar [[Leo Theron]]. * Die Sint Maria Rooms-Katolieke katedraal. * Die [[sinagoge]] in die [[Bisantynse argitektuur|Bisantynse styl]] ontwerp deur D.W. Greatbatch en gebaseer op die sinagoge in [[Florence]], [[Italië]]. === Media === ==== Koerante ==== Op 15 Oktober 1870 het die eerste uitgawe van Kimberley se vroegste dagblad, die ''Diamond Field'', verskyn. Ander historiese koerante uit hierdie tydperk sluit ''Diamond News'' en ''The Independent'' in. Die huidige belangrikste Engelse dagblad in Kimberley, ''[[Diamond Fields Advertiser]]'', word sedert 23 Maart 1878 gepubliseer.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://152.111.11.6/argief/berigte/volksblad/2008/09/11/NK/2/nknewspapers.html |title=A lot of news, a lot of newspapers |publisher=[[Volksblad]] |author=Anneke du Toit |date=10 September 2008 |accessdate=7 April 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150407091623/http://152.111.11.6/argief/berigte/volksblad/2008/09/11/NK/2/nknewspapers.html |archive-date=7 April 2015 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite book |author=Brian Roberts |title=Kimberley: Turbulent City |url=https://books.google.com/books?id=ON71wM6U0ZMC |publisher=David Philip & Historical Society of Kimberley and the Northern Cape |location=Kaapstad |year=1976 |isbn=978-0-949968-62-3 |pages=173}}</ref> 'n Plaaslike uitgawe van die Afrikaanse dagblad ''[[Volksblad]]'', wat deur [[Naspers]] in Bloemfontein uitgegee is, het nuus in Kimberley en die Noord-Kaap gedek, maar die gedrukte weergawe van die dagblad is in 2020 gestaak. ==== Radio ==== Twee gemeenskap[[radio]]stasies is in die 1990's gestig: * ''Radio Teemaneng'' * ''XKfm'' wat in die !Xun- en Khwe-nedersetting Platfontein buite Kimberley gesetel is en in die twee [[Khoisan-tale]] wat in Platfontein gepraat word (!Xun en Khwedam) uitsaai. == Demografie == Volgens die 2011-sensus het die stad 'n bevolking van 96&nbsp;977 gehad (tweederdes meer sedert 62&nbsp;526 in 2001), waarvan 41% [[swart mense]], 37% [[bruin mense]] en 18% [[Wit Suid-Afrikaners|wit mense]] was. Die res was 2,3% [[Asiatiese Suid-Afrikaners|Asiate]] en 1,1% ander. [[Afrikaans]] is die belangrikste huistaal in die stad wat deur 55 persent van sy bewoners gebesig word. Die ander groot huistale is [[Tswana]] (19 persent) en [[Engels]] (16 persent). Soos orals in Suid-Afrika bevat Kimberley [[township]]s van die apartheidsera. [[Galeshewe]] is die grootste in die Noord-Kaap. {| class="wikitable" ! Jaar !! Totaal !! [[Bruin mense|Bruines]] !! [[Swart mense|Swartes]] !! [[Wit Suid-Afrikaners|Wittes]] !! [[Asiatiese Suid-Afrikaners|Asiërs]] !! Nie gespesifiseer |- | '''2001'''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://census2001.adrianfrith.com/place/32102 |title=Kimberley |publisher=Adrian Frith |work=2001-sensus |accessdate=14 September 2025}}</ref> || 62&nbsp;526 || 24&nbsp;422 || 12&nbsp;118 || 24&nbsp;683 || 1&nbsp;303 || — |- | '''2011'''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://census2011.adrianfrith.com/place/383006 |title=Kimberley |publisher=Adrian Frith |work=2011-sensus |accessdate=14 September 2025}}</ref> || 96&nbsp;977 || 35&nbsp;590 || 40&nbsp;218 || 17&nbsp;841 || 2&nbsp;226 || 1&nbsp;102 |} === Joodse gemeenskap === {{Hoofartikel|Jode in Suid-Afrika}} [[Lêer:Kimberley se sinagoge, 27 Desember 2017, Morné van Rooyen.jpg|duimnael|links|Kimberley se [[sinagoge]], einde 2017]] [[Lêer:Skaalmodel van die Kimberley-sinagoge, Suid-Afrikaanse Joodse Museum, Kaapstad.jpg|duimnael|Die Kimberley-sinagoge is ontwerp dier D.W. Greatbatch. Hierdie model in sterlingsilwer van die sinagoge is in 1902 gebou op 'n skaal van 1:100. Griekwaland-Wes se Hebreeuse Gemeente leen dit vir uitstalling aan die Suid-Afrikaanse Joodse Museum in Kaapstad]] [[Jode]] het na Kimberley gestroom ’n die ontdekking van diamante in 1870 en reeds in 1871 is die eerste gemeente, die Griekwaland-Wes- Hebreeuse Gemeente gestig. Die eerste [[sinagoge]] is vyf jaar later opgerig. Onder die eerste intrekkers was [[Barney Barnato]], sy broer Harry en sy neef sir [[David Harris]]. Die eerste tydelik [[rabbyn]] was eerw. Joël Rabinowitz, wat ’n sy aftrede uit [[Engeland]] na Suid-Afrika teruggekeer het. Die eerste heeltydse rabbyn was Meyer Mendelsohn. Tot die stigting van Johannesburg in 1886 was Kimberley die tuiste van Suid-Afrika se naasgrootste Joodse gemeenskap, wat 2&nbsp;000 siele op sy hoogtepunt getel het. Die stad het vyf Joodse burgemeesters gehad: William Sagar (1906–08), [[Ernest Oppenheimer|Ernest]] (later sir Ernest) Oppenheimer (1913–15), Bernard Cohen (1931–32), Gustave Haberfeld (1953–55, 1966–67), Lionel Jawno (1959–61) en C. Sussman (1964–65). Sir David Harris, wie ook bevelvoerder was van die Kimberley-dorpswag tydens die Boerebeleg tydens die [[Tweede Vryheidsoorlog]], was Volksraadslid vir Kimberley en [[Griekwaland-Wes]] van 1897 tot 1929. Die ontdekking van [[goud]] het baie Jode uit Kimberley na Johannesburg laat verhuis. Teen 1970 het die Joodse bevolking tot 600 afgeneem en teen 2005 het minder as 50 Jode in die stad oorgebly.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.jewishvirtuallibrary.org/kimberley |title=Kimberley |publisher=Jewish Virtual Library |accessdate=14 September 2025}}</ref> == Infrastruktuur == === Vervoer === ==== Lugvervoer ==== [[Lêer:Wikimania by Rehman - 2018-07-17 - A005 - Precon.jpg|duimnael|Die [[Kimberley-lughawe]]]] Suid-Afrika se eerste lugvaartskool waar vlieëniers opgelei is vir die voorgestelde Suid-Afrikaanse Lugvaartkorps is in 1913 in Kimberley gestig.<ref name="Becker9">{{en}} {{cite book |author=Dave Becker |title=On Wings of Eagles: South Africa's Military Aviation History |place=Durban |publisher=Walker-Ramus Trading Co. |year=1991 |edition=1 |isbn=0-947478-47-7 |page=9}}</ref> Dit is Paterson se Lugvaartsindikaatskool vir Vlug genoem en word by die Lugvaartpioniersmuseum ('n replika van die eerste Compton Patterson-tweedekker word daar bewaar) herdenk, geleë naby die [[Kimberley-lughawe]]. In die 1930's het Kimberley gespog met die beste naglandingsfasiliteite op die Afrikavasteland. In 1934 is daar 'n groot lugbyeenkoms gehou. In die oorlogsjare het die [[Suid-Afrikaanse Weermag|Unieverdedigingsmag]] toesig gehou oor die Kimberley-lughawe en dit is deur die 21 Vliegskool vir die opleiding van vegvlieëniers bestuur.<ref name="Roberts1976" /> Vandag bedien die Kimberley-lughawe die gebied met gereelde verbindings na [[Kaapstad Internasionale Lughawe|Kaapstad]] en [[O.R. Tambo Internasionale Lughawe|Johannesburg]]. ==== Spoorvervoer ==== [[Lêer:Station Kimberley.JPG|duimnael|Kimberleystasie]] [[Lêer:Historical tramway at Market Square Kimberley.jpeg|duimnael|'n Geskiedkundige trem in Kimberley]] In 1872 is die bouwerk aan die spoorverbinding na Kimberley langs die [[Kaapkolonie]] se kuslyn onder die bestuur van die [[Kaapse Regeringspoorweë]] aangepak.<ref>{{en}} {{cite book |author=Jose Burman |title=Early Railways at the Cape |publisher=Human & Rousseau |location=Kaapstad |year=1984 |ISBN=0-7981-1760-5 |pages=95}}</ref> Die spoorweg van Kaapstad na Kimberley is in 1885 voltooi en dit het die vervoer van beide passasiers en goedere versnel.<ref name="Roberts1976" /> Die spoorweg het Kimberley aan goedkoperbronne van [[graan]] en ander produkte voorsien, maar ook met verskaffers van [[steenkool]], waardeur een van die plaaslike invloede was om die (veral Afrika-) handel met vars produkte en vuurmaakhout in Kimberley se hinterland te ondermyn.<ref name="Worger1987">{{en}} {{cite book |author=William H. Worger |title=South Africa's City of Diamonds: Mine Workers and Monopoly Capitalism in Kimberley, 1867–1895 |url=https://books.google.com/books?id=tXR_QgAACAAJ |year=1987 |publisher=Yale University Press |isbn=978-0-300-03716-6}}</ref> 'n Ander belangrike aspek in die spoorweggeskiedenis was sy rol in die vinnige verspreiding aan die begin van die [[Spaanse griep in Suid-Afrika|Spaanse griepepidemie]] in 1918. Die spoorwegstelsel sou Kimberley uiteindelik met [[Gqeberha|Port Elizabeth]], [[Johannesburg]], [[Durban]] en [[Bloemfontein]] verbind. Die hoofaansluiting by [[De Aar]] in die [[Karoo]] het die spoorlyne uit die vroeë 20ste eeu met [[Upington]] (later tot in [[Namibië]]) en met [[Calvinia]] verbind. Van die 1990's af was daar 'n afname in die gebruik van die spoorweë. Vandag word passasierstreindienste na en van Kimberley verskaf deur [[Transnet Freight Rail|Transnet]] se [[Shosholoza Meyl]] met verbindings in 'n suidelike rigting na Kaapstad en Gqeberha asook in 'n noordelike rigting na Johannesburg. Luukse spoorwegervarings word op die hoof-noord-suidlyn deur die [[Bloutrein]] en Rovos Rail verskaf. Die sentrale spoorwegstasie van die stad is die Kimberley-spoorwegstasie. ==== Paaie ==== Wa- en koetsroetes is spoedig uitgebrei namate die stormloop na die diamantvelde momentum verkry het. Twee van die hoofroetes was vanaf die Kaap en vanaf Port Elizabeth, die destydse naaste [[Hawe|seehawens]]. Kontemporêre verslae van die 1870's beskryf die haglike toestande van sommige van die paaie en veroordeel die afwesigheid van brûe oor die groot riviere.<ref name="Holub1881">{{en}} {{cite book |author=Emil Holub |title=Seven Years in South Africa: Travels, Researches, and Hunting Adventures, Between the Diamond-fields and the Zambesi (1872–79) |url=https://en.wikisource.org/wiki/Seven_Years_in_South_Africa |year=1881 |publisher=S. Low, Marston, Searle & Rivington}}</ref> Van die middel-1880's af was die roete deur Kimberley en Mafeking (nou [[Mahikeng]]) die hoofas van Britse koloniale beheer en in 1890 is vanaf Kimberley langs daardie roete die Pionierskolom vir die kolonisasie in [[Rhodesië]] ontplooi. Vandag loop die sentrale hoofroete na die noorde, die [[N1 (Suid-Afrika)|N1]] van Kaapstad na Johannesburg, egter deur Bloemfontein en nie deur Kimberley nie. Kimberley is geleë by die kruising van die nasionale paaie [[N12 (Suid-Afrika)|N12]], wat [[George]], [[Wes-Kaap]], met [[Witbank]], [[Mpumalanga]], verbind, en [[N8 (Suid-Afrika)|N8]], wat [[Groblershoop]], [[Noord-Kaap]], met [[Maseru]], [[Lesotho]], verbind. ==== Toerisme ==== Die stad beskou homself as 'n belangrike toeristebestemming, die "stad wat skitter", en spog met 'n verskeidenheid museums en besienswaardighede. Dit is ook 'n poort na ander Noord-Kaapse bestemmings, insluitende die [[Mokala- Nasionale Park]], natuurreservate en talle wildplase of jaghuise, asook historiese terreine in die streek. ==== Konferensie-aanbieding ==== Kimberley het vername vergaderings en konferensies aangebied en 'n groot lokaal, die Mittah Seperepere-konvensiesentrum, en ander konferensiegasheerfasiliteite ontwikkel. Onlangse byeenkomste sluit in die stigtingsvergadering van die Kimberley-proses (2000) en 'n opvolgvergadering van hierdie organisasie in 2013 oor die beëindiging van die [[bloeddiamant]]handel, en die Internasionale Inheemse Volke-beraad oor Volhoubare Ontwikkeling (2002). == Onderwys == [[Lêer:Sol Plaatje University 46.jpg|duimnael|Die Sol Plaatje-universiteit se sentrale kampus]] Onderwys is 'n belangrike sektor in Kimberley se sosiale en ekonomiese lewe. Kimberley beskik oor talle leerinstellings, van kleuterskole tot universiteite en kolleges. Klasse word van skool tot skool in verskillende tale aangebied, met sommige wat selfs al hul klasse in twee tale onderrig. Die onderrigtale is veral [[Afrikaans]], Engels en [[Tswana]]. {{div col|2}} === Primêre onderwys === * [[Kimberley Juniorschool]] * [[Sint Cyprianus Laerskool, Kimberley|Sint Cyprianus Laerskool]] === Sekondêre onderwys === * Hoërskool Adamantia * [[Hoërskool Diamantveld]] * Hoërskool Floors * Hoërskool Greenpoint * Sekondêre Hoërskool Homevale * [[Tegniese Hoërskool Kimberley]] * [[Hoër Seunskool Kimberley]] * [[Hoër Meisieskool Kimberley]] * Hoërskool Noord-Kaap * Hoërskool Sint Bonifatius * Sint Patrick Christelike Broerskollege * Sekondêre Skool Vuyolwethu * William Pescod Hoërskool === Tersiêre onderwys === * [[Qualitas Loopbaanakademie]], (Nasionale handelsmerk, private kollege). Dit bied vol- en deeltydse studies vir studente sowel as korporatiewe opleiding en konsultasiedienste vir besighede en staatsdepartemente. {{div col end}} ==== Sol Plaatje-universiteit ==== Die [[Sol Plaatje-universiteit]] het in 2014 in Kimberley geopen en het aanvanklik slegs 145 studente geakkommodeer. Tydens die universiteitsnaam se aankondiging het oudpresident [[Jacob Zuma]] na die ontwikkeling van akademiese nisareas verwys wat in Suid-Afrika nie bestaan het nie of onderverteenwoordig was. "Gegewe die ryk erfenis van Kimberley en die Noord-Kaap in die algemeen," het Zuma gesê, "word beoog dat Sol Plaatje in erfenisstudies sal spesialiseer, insluitende onderling gekoppelde akademiese velde soos museumbestuur, [[argeologie]], inheemse tale en restourasie-argitektuur."<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.polity.org.za/article/sa-jacob-zuma-address-by-the-president-of-south-africa-during-the-announcement-of-new-interim-councils-and-names-of-the-new-universities-union-buildings-pretoria-25072013-2013-07-25 |title=SA: Jacob Zuma: Address by the President of South Africa, during the announcement of new Interim Councils and names of the new universities, Union Buildings, Pretoria (25/07/2013) |publisher=Polity |date=25 Julie 2013 |accessdate=14 September 2025}}</ref><ref>{{en}} Government Notice 1031 gazetted on 7 Dec 2012, as amended by Government Notice 1073, gazetted on 14 December 2012</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.timeslive.co.za/local/2013/03/21/northern-cape-s-first-university-to-open-in-2014 |title=Northern Cape's first university to open in 2014 |publisher=TimesLIVE |date=21 Maart 2013 |accessdate=17 Oktober 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151017011611/www.timeslive.co.za/local/2013/03/21/northern-cape-s-first-university-to-open-in-2014 |archive-date=17 Oktober 2015 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.newuniversities.ac.za/academic |title=Home {{!}} New Universities {{!}} DHET New Universities Project Management Team |publisher=New Universities |accessdate=9 September 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170909191041/http://www.newuniversities.ac.za/academic |archive-date=9 September 2017 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> == Ekonomie == [[Lêer:AE White na JW George Prospektering te Kimberley Prospecting 1870.jpg|duimnael|Prospektering in Kimberley omstreeks 1870, soos geskilder deur A.E. White]] [[Lêer:Du Toit's Pan road Kimberley SA.jpg|duimnael|Dutoitspanstraat in 1905]] Kimberley was die bakermat van Suid-Afrika se industrialisering in die laat 19de eeu toe die swaartepunt van die plaaslike [[ekonomie]] van [[landbou]] na [[mynbou]] begin verskuif het. 'n Beslissende faktor by hierdie ontwikkeling was [[trekarbeid]] waarby 'n groot aantal swart mense uit die hele [[Suider-Afrika]] in die plaaslike myne se behoefte aan mannekrag voorsien het. Kimberley se trekarbeiderstelsel het later as 'n voorbeeld vir die mynboubedryf aan die [[Witwatersrand]] en ander sektore gedien.<ref name="Roberts1976">{{en}} {{cite book |author=Brian Roberts |title=Kimberley: Turbulent City |url=https://books.google.com/books?id=ON71wM6U0ZMC |publisher=David Philip & Historical Society of Kimberley and the Northern Cape |location=Kaapstad |year=1976 |isbn=978-0-949968-62-3}}</ref> Kimberley het die voortou by die ekonomiese en tegnologiese ontwikkeling geneem. Dit was hier waar die eerste [[Aandelebeurs|effektebeurs]] in Suid-Afrika, die Koninklike Kimberley Effektebeurs (''Kimberley Royal Stock Exchange''), sy deure op 2 Februarie 1881 geopen het.<ref name="Roberts1976" /> Kimberley was op 2 September 1882 selfs die eerste stad in die [[Suidelike Halfrond]] en die tweede in die wêreld ná [[Philadelphia]], [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]], waar [[Elektrisiteit|elektriese]] straatverligting geïnstalleer is (alhoewel elektriese lig tegelykertyd in Kaapstad se [[Kaapstad-hawe|Tafelbaaihawe]] en in die [[Parlementsgebou (Kaapstad)|Parlementsgebou]] geïnstalleer is) – terwyl [[Londen]] se strate nog met gaslampe verlig is.<ref name="Michael2004">{{en}} {{cite book |title=Every Step of the Way |url=https://archive.org/details/bub_gb_57gyw36xwk8C |publisher=Human Sciences Research Council |isbn=0-7969-2061-3 |year=2004 |author1=Michael Morris |author2=John Linnegar}}</ref><ref name="Christie1984">{{en}} {{cite book |author=Renfrew Christie |title=Electricity, Industry and Class in South Africa |year=1984 |publisher=SUNY Press |isbn=978-0-87395-854-7 |url=https://books.google.com/books?id=WA0NFdZOK7QC |pages=5–6}}</ref><ref>{{en}} {{cite book |author1=S. R. Conradie |author2=L. J. M. Messerschmidt |title=A Symphony of Power: The Eskom Story |publisher=Chris van Rensburg Publications |year=2000 |location=Johannesburg |pages=13}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://heritage.eskom.co.za/heritage/electricity_in_south_africa.htm#12 |title=Eskom Heritage – Electricity in South Africa |publisher=[[Eskom]] |accessdate=15 Julie 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130715120640/http://heritage.eskom.co.za/heritage/electricity_in_south_africa.htm#12 |archive-date=15 Julie 2013 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die eerste kragsentrale, wat privaat huise en winkels van elektrisiteit voorsien het, is op 15 Oktober 1900 deur burgemeester Oliver plegtig ingewy. As gevolg van die Anglo-Boereoorlog is die aflewering van die tegniese toerusting met agt maande vertraag. Die ekonomiese belangrikheid van die stad is in 1892 deur die besluit bevestig om hier in 1892 een van die eerste Suid-Afrikaanse en internasionale uitstallings te hou. Dié skou, wat ook baie belangstelling in die buiteland gewek het, is op 8 September deur die destydse goewerneur van die Kaapprovinsie, sir [[Henry Loch]], amptelik geopen. Tydens die uitstalling is kunswerke, skilderye uit die koninklike versameling van [[Victoria van die Verenigde Koninkryk|koningin Victoria]] asook mynboutoerusting vertoon. Nog 'n gebied, waarop Kimberley 'n baanbrekersrol vervul het, was onderwys. Suid-Afrika se eerste mynbouskool is hier in 1896 geopen en later na Johannesburg verskuif waar dit die basis vir die latere [[Universiteit van die Witwatersrand]] sou vorm. Die mynbouskool se Pretoria-kampus het later tot die [[Universiteit van Pretoria]] gegroei. Studente het hul eerste twee studiejare in kolleges elders in die land deurgebring, in [[Kaapstad]], [[Grahamstad]] of [[Stellenbosch]], hul derde jaar in Kimberley en die vierde jaar in Johannesburg. == Sport == [[Lêer:Sportsground at Sol Plaatje University.jpg|duimnael|Sol Plaatje Sportgrond, Suid-Kampus]] Kimberley het talle internasionale [[krieket]]spelers opgelewer wat 'n bydrae gemaak het tot die Suid-Afrikaanse krieketgeskiedenis. Van hulle sluit in [[Frank Nicholson|Frank (Nipper) Nicholson]], [[Xen Balaskas|Xenophon Balaskas]] gebore in Kimberley aan Griekse ouers en [[Ken Viljoen]], [[Ronnie Draper]] en in onlangse tye [[Pat Symcox]] en die [[Proteas]]afrigter [[Mickey Arthur]]. Tydens die [[Krieketwêreldbeker 2003]] is Kimberley se [[De Beers Diamond-ovaal]] vir drie wedstryde ingespan. Frank Dobbin, genoem [[Uncle Dobbin]], was 'n lid van [[Paul Roos]] se oorspronklike [[Springbokke|Springbokspan]] tydens hul 1906/07-toer na die [[Britse Eilande]]. Sy nagedagtenis leef voort in sy ou koloniale stylhuis in Roperstraat met 'n eenvoudige koperplaatjie met die naam "Dobbin" op. Latere Springbokspelers uit Kimberley sluit in [[Ian Kirkpatrick]], [[Tommy Bedford]] en [[Gawie Visagie]], broer van die Springbok-[[losskakel]] [[Piet Visagie]]. Kimberley huisves die [[Griekwas (rugbyspan)|Griekwas]] wat die [[Curriebeker]] vier keer kon wen (in 1899, 1911, 1970 en 2025). [[Ronnie Bauser]], 'n voormalige burgemeester van Kimberley, was betrokke in Griekwasrugby van 1950 tot 1971.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.pressreader.com/south-africa/die-burger/20171229/281728384893004 |title=Groot gees van Griekwa rugby sterf in Kimberley |publisher=Die Burger Newspaper |author=G. Coetzee |date=29 Desember 2017 |accessdate=2 Augustus 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200802215555/https://www.pressreader.com/south-africa/die-burger/20171229/281728384893004 |archive-date=2 Augustus 2020 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die Suid-Afrikaanse [[sokker]]spelers [[Richard Henyekane]] en sy broer [[Joseph Henyekane|Joseph]], asook [[Jimmy Tau]] is in Kimberley gebore. [[Karen Muir]], gebore in Kimberley, het in 1965 die jongste persoon ooit geword om 'n wêreldrekord in enige sportsoort te verbeter. Hierdie ouderdomsgroeprekord staan tot vandag toe.<ref name="Ref_j">{{en}} {{cite web |url=http://www1.southafrica.net/Cultures/en-ZA/consumer.southafrica.net/Things+to+Do/Activities/WaterActivities/Swimming+in+South+Africa.htm |title=Swimming in South Africa |accessdate=5 Junie 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080605023819/http://www1.southafrica.net/Cultures/en-ZA/consumer.southafrica.net/Things+to+Do/Activities/WaterActivities/Swimming+in+South+Africa.htm |archive-date=5 Junie 2008 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Sy het dit in Augustus 1965 op die juniorwêreldkampioenskappe in [[Blackpool]], [[Engeland]], in die 110&nbsp;m-rugslag op twaalfjarige ouderdom opgestel. Sy het voortgegaan om baie meer wêreldrekords te verbeter, maar sy is 'n rol in wêreldswem geweier toe sy die geleentheid verloor het om haar land op die [[Olimpiese Somerspele 1968]] in [[Meksikostad]] te verteenwoordig omdat Suid-Afrika uitgesluit is weens sy rasse-apartheidsbeleid. Kimberley het ook gesien hoe 'n wêreldrekord verbeter is in die munisipale swembad wat nou Karen Muir se naam dra. Dit is opgestel deur [[Johannesburg]] se [[Anne Fairlie]] wie Karen Muir en [[Frances Kikki Caron]] in 'n wêreldrekordtyd verslaan het. [[Charl Bouwer]], die [[Paralimpiese Spele|Paralimpiese]] swemmer wie goud gewen het in die 50&nbsp;m-vrystyl op die [[Paralimpiese Somerspele 2012]] in [[Londen]], is in Kimberley gebore.<ref>{{af}} {{cite web |url=http://www.volksblad.com/Suid-Afrika/Nuus/Charl-Bouwer-swem-SA-se-negende-Paralimpiese-medalje-los-20120902 |title=Charl Bouwer swem SA se negende Paralimpiese medalje los |publisher=[[Volksblad]] |author=Sarel van der Walt |date=2 September 2012 |accessdate=21 April 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130421022304/http://www.volksblad.com/Suid-Afrika/Nuus/Charl-Bouwer-swem-SA-se-negende-Paralimpiese-medalje-los-20120902 |archive-date=21 April 2013 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die Suid-Afrikaanse atleet en goue medaljewenner op die [[Olimpiese Somerspele 1920]], [[Bevil Rudd]], is in Kimberley gebore. [[Elsie McDonald]] was 'n bekende [[rolbal]]speler. Die eerste ''Maloof Money Cup''-skaatsplankrywêreldkampioenskap is in September 2011 en weer in 2012 in Kimberley beslis. Toe die Maloof-familie se borgskap in 2013 beëindig is, is die toernooi hernoem in die Kimberley-diamantbeker.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.kimberleydiamondcup.com |title=African Skate Project |publisher=Kimberley-diamantbeker |accessdate=24 Januarie 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210124211054/http://www.africanskateproject.com/ |archive-date=24 Januarie 2021 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> == Besienswaardighede == [[Lêer:Armagh, 40 Memorial Road, Kimberley, Morné van Rooyen.jpg|duimnael|Armagh by Memorialweg 40 is 'n provinsiale erfenisterrein]] * '''Belgravia''' is die oudste woongebied in Kimberley en spog met pragtige woonhuise uit die 19de eeu. * Die '''''Star of the West''''' is moontlik die oudste kroeg in Suid-Afrika. 'n Barkruk, wat vir Sir Cecil Rhodes vervaardig is, kan hier nog steeds besigtig word. * Die '''kapel van Suster [[Henrietta Stockdale]]''' is in 1887 ter ere van dié bekende verpleegster opgerig. Danksy haar invloed was Suid-Afrika in 1891 die eerste land ter wêreld wat met die amptelike registrasie van verpleegsters begin het. * [[Kamferdam]] is 6&nbsp;km noord van Kimberley. == Sien ook == * [[Gereformeerde kerk Kimberley]] * [[NG gemeente Dutoitspan]] * [[NG gemeente Kimberley]] * [[Lys van dorpe in Suid-Afrika]] == Verwysings == {{Verwysings|4}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie|Kimberley (South Africa)|Kimberley}} * {{en}} {{Wikivoyage|Kimberley_(Northern_Cape)|Kimberley}} * {{en}} [http://kimberley.co.za/ ''Amptelike webtuiste''] * {{en}} [http://www.thebighole.co.za/ ''Die Groot Gat – amptelike webtuiste''] * {{en}} {{cite web|url=https://www.britannica.com/place/Kimberley-South-Africa|title=Kimberley|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=14 September 2025}} * {{en}} [https://archive.is/20130105071243/http://world-gazetteer.com/wg.php?x=&men=gcis&lng=en&des=wg&srt=npan&col=abcdefghinoq&msz=1500&geo=-245 World Gazetteer] {{Geografiese ligging |Senter = Kimberley |Noord = [[Warrenton, Noord-Kaap|Warrenton]] |Noordwes = [[Barkly-Wes]] |Noordoos = [[Boshof]] |Oos = [[Bloemfontein]] |Suidoos = [[Koffiefontein]] |Suid = [[Ritchie]] |Suidwes = [[Douglas, Noord-Kaap|Douglas]] |Wes = [[Campbell]] }} {{Suid-Afrikaanse distriksmunisipaliteit navbox|DC9}} {{Provinsiale hoofstede van Suid-Afrika}} {{Normdata}} {{Voorbladster}} [[Kategorie:Kimberley| ]] [[Kategorie:Nedersettings in die Noord-Kaap]] [[Kategorie:Provinsiehoofstede van Suid-Afrika]] rmpzvn4w8pd2noaxepznckq9d8mmngb 0 416 2910359 2888364 2026-06-09T16:10:07Z Sobaka 328 /* Januarie en Februarie */ skakel 2910359 wikitext text/x-wiki {{jare|beeld=Fidel-Gagarin-hug.jpg|teks=Fidel Castro met Joeri Gagarin}} Die '''jaar 1961''' was 'n [[gewone jaar]] wat volgens die [[Gregoriaanse kalender]] op 'n [[Sondag]] begin het. Dit was die 61ste jaar van die [[20ste eeu]] n.C. Soos ander gewone jare het die jaar 12 maande, 52 weke en 365 dae gehad. Die jaar was die eerste "onderstebo" jaar – met ander woorde, 'n jaartal wat dieselfde lyk wanneer dit omgedraai en bekyk word, as wanneer dit regop staan – sedert [[1881]], en is die laaste jaar wat só lyk tot die jaar [[6009]]! == Gebeure == === Januarie en Februarie === * [[1 Januarie]] – Die oortjie, 'n muntstuk in gebruik sedert die [[dertiende eeu]], word nie meer as [[geldeenheid]] in die [[Verenigde Koninkryk]] gebruik nie. * [[3 Januarie]] – President [[Dwight Eisenhower]] kondig aan dat die [[Verenigde State]] diplomatiese en konsulêre verhoudings met [[Kuba]] verbreek. * [[3 Januarie]] – [[SL-1]], 'n atoomreaktor, ontplof by die ''National Reactor Testing Station'' in Idaho Falls, [[Idaho]], en drie militêre tegnici sterf daarin. * [[7 Januarie]] – Ná 'n vierdaagse konferensie in [[Casablanca]], kondig vyf Afrika-staatshoofde hul plan aan om 'n [[NATO]]-agtige Afrika-organisasie te stig om sodoende saam hulself te kan verdedig. Die Handves van Casablanca word geskryf deur [[Marokko]], die [[Verenigde Arabiese Republiek]], [[Ghana]], [[Guinee]], en [[Mali]]. * [[17 Januarie]] – [[Patrice Lumumba]] sterf in 'n sluipmoordaanval. * [[20 Januarie]] – [[John F. Kennedy]] word die vyf-en-dertigste [[President van die Verenigde State]]. * [[24 Januarie]] – 'n Amerikaanse [[Boeing B-52 Stratofortress|B-52]]-[[bomwerper]] met twee 24-megaton [[atoombom]]me stort neer naby Goldsboro, [[Noord-Carolina]]. * [[25 Januarie]] – In [[Washington, DC]] lewer John F. Kennedy die eerste lewende uitsending van 'n presidensiële nuuskonferensie. * [[25 Januarie]] – Om "linkse uitspattigheid" te beëindig, pleeg 'n junta wat uit twee weermagsoffisiere en vier burgerlikes bestaan, 'n [[staatsgreep]] in [[El Salvador]], en skop só 'n ander junta uit wat slegs drie maande lank regeer het. * [[26 Januarie]] – John F. Kennedy stel Janet G. Travell aan om sy persoonlike arts te wees. Dit is die eerste keer dat 'n [[vrou]] hierdie posisie beklee. * [[31 Januarie]] – Ham, 'n [[sjimpansee]]mannetjie wat 17 kilogram weeg, word die ruimte ingestuur in [[Mercury-Redstone 2]], as deel van 'n toets in die [[Mercury-program]] met die uiteindelike idee om Amerikaanse [[ruimtevaarder]]s ook daar te kry. * [[4 Februarie]] – Die [[Portugal|Portugese burgeroorlog]] begin in [[Angola]]. * [[11 Februarie]] – Die hofsaak teen [[Adolf Eichmann]] begin in [[Jerusalem]]. * [[13 Februarie]] – Die [[Kongo]]lese regering kondig aan dat dorpenaars [[Patrice Lumumba]] vermoor het. * [[14 Februarie]] – [[Ontdekking van die chemiese elemente]]: Element nommer 103, [[Lawrencium]], word die eerste keer vervaardig in Berkeley, [[Kalifornië]]. * [[15 Februarie]] – 'n [[Boeing 707]]-vliegtuig stort neer in [[België]]. Drie-en-sewentig mense sterf, onder andere al die lede van die [[Verenigde State]] se ysskaatsspan en 'n hele paar van hul afrigters. * [[26 Februarie]] – Hassan II word die koning van [[Marokko]]. === Maart tot Mei === * [[1 Maart]] – [[John F. Kennedy]] stig die Vredeskorps. * 1 Maart – [[Uganda]] word selfregerend, en hou die land se eerste algemene verkiesing. * [[15 Maart]] – Suid-Afrika onttrek van die [[Gemenebes van Nasies]]. * [[18 Maart]] – 'n [[Skietstilstand]] word in die [[Algerië|Algerynse]] onafhanklikheidsoorlog verklaar. * [[29 Maart]] – Regter F.L. Rumpff bevind die dertig beskuldiges (onder wie [[Nelson Mandela]] en [[Walter Sisulu]]) van die [[African National Congress|ANC]] in die Hoogverraadsaak van 1956 onskuldig. * [[30 Maart]] – Die [[Suid-Afrikaanse algemene verkiesing van 1961]], waarin slegs wit kiesers kon stem, word deur die regerende [[Nasionale Party]] gewen. * [[12 April]] – [[Joeri Gagarin]] word die eerste persoon om om die [[aarde]] te wentel. Hy is gelanseer in die Vostok 1, wat binne een uur en 48 minute een keer rondom die aarde vlieg. * [[13 April]] – Die [[Verenigde Nasies]] (VN) se Algemene Vergadering verklaar [[Apartheid]] 'n 'misdaad teen die mensdom'.<ref>{{Cite web |url=http://nuwegeskiedenis.co.za/13-april/ |title=argiefkopie |access-date=30 Mei 2011 |archive-date=28 Julie 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110728171926/http://nuwegeskiedenis.co.za/13-april/ |url-status=dead }}</ref> * [[17 April]] – Die [[Varkensbaai|Bay of Pigs]]-inval van [[Kuba]] begin, maar misluk twee dae later. * [[24 April]] – Die berging van die [[Swede|Sweedse]] 1628-skip [[Vasa]] vind plaas in die [[Stockholm]]hawe. * [[27 April]] – [[Sierra Leone]] word onafhanklik van die [[Verenigde Koninkryk]]. * [[5 Mei]] – [[Alan Shepard]] word die eerste [[Verenigde State|Amerikaner]] wat 'n [[ruimtevaart]] meemaak in [[Mercury-Redstone 3]]. Sy ruimtevaart duur 15 minute, minder as 'n volledige omwenteling. * [[31 Mei]] – [[Suid-Afrika]] word 'n republiek en verlaat die [[Britse Statebond]]. Die [[geld]]eenheid verander van die Britse pond na die [[rand]]. === Junie tot Augustus === * [[19 Junie]] – Koeweit word onafhanklik. * [[23 Junie]] – Die [[Antarktiese Verdrag]] word gesluit. * [[21 Julie]] – Amerika se tweede bemande ruimtetuig [[Mercury-Redstone 4]] word lanseer. * [[13 Augustus]] – Die [[Duitse Demokratiese Republiek]] begin met die oprigting van die [[Berlynse Muur]] om ontsnappings deur die [[Ystergordyn]] te keer. * [[23 Augustus]] – [[Ranger 1]], 'n onbemande Amerikaanse [[ruimtetuig]], word lanseer. === September tot Desember === * [[9 September]] – [[USS Long Beach|USS ''Long Beach'']], die eerste [[kernkrag|kernaangedrewe]] skip word in diens gestel. * [[18 September]] – Die [[CONCACAF|Konfederasie vir Noord-, Sentraal-Amerikaanse en Karibbiese Sokker]] word in [[Meksikostad]], [[Meksiko]], deur lidlande van die NAFC en die CCCF gestig. * [[17 Oktober]] – [[Witrenoster]]s word hervestig in die [[Krugerwildtuin]]. * [[30 Oktober]] – [[Tsaar Bomba]], ’n [[Sowjet-Unie|Sowjet]]-[[waterstofbom]], word ontplof oor [[Nowaja Zemlja]]-eiland in die [[Arktiese Oseaan]]; dit is die grootste kernwapen wat ooit ontplof is. * [[18 November]] – [[Ranger 2]], 'n onbemande Amerikaanse ruimtetuig, word lanseer. * [[28 November]] – 'n Tornado saai verwoesting in [[Nelspruit]], veral die oostelike gedeelte.<ref>{{cite journal |author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |date=Desember 1991 |title='n Geskiedenis van besondere Weergebebeurtenisse in Suid-Afrika: 1500-1990 |url= |journal=CAELUM |pages=60 }}</ref> * [[3 Desember]] – Die [[Verenigde State van Amerika]] ontplooi 'n peloton troepe op die grens tussen oos- en wes-[[Berlyn]] toe [[Duitse Demokratiese Republiek|Oos-Duitsland]] die [[Berlynse Muur]] begin versterk. * [[9 Desember]] – [[Tanganjika]] word van die [[Verenigde Koninkryk]] onafhanklik. * [[13 Desember]] – Ten minste 15 mense verdrink in [[Potchefstroom]] na 'n hewige reën- en haelstorm. * [[15 Desember]] – 'n [[Israel]]i-oorlogsmisdaadtribune vonnis [[Adolf Eichmann]] met die doodstraf vir sy aandeel in die [[Jood]]se [[volksmoord]]. == Geboortes == * [[19 Januarie]] – [[Soli Philander]], Suid-Afrikaanse akteur, komediant, regisseur en televisie-aanbieder († [[2026]]). * [[20 Januarie]] – [[Elzabé Zietsman]], Suid-Afrikaanse aktrise en kabaretster. * [[22 Januarie]] – [[Markus Jooste]], Suid-Afrikaanse sakeman († [[2024]]). * [[28 Januarie]] – [[Arnaldur Indriðason]], Yslandse skrywer. * [[17 Februarie]] – [[Meir Kessler]], [[Israel]]se rabbi. * 17 Februarie – [[Andrey Korotayev]], Russiese antropoloog, historikus en ekonoom. * [[24 Februarie]] – [[Erna Solberg]], [[Noorweë|Noorse]] politikus. * [[25 Februarie]] – [[Anneli van Rooyen]], Afrikaanse sangeres. * [[7 Maart]] – [[Sanae Takaichi]], Japannese politikus. * [[12 Maart]] – [[Marianne Thamm]], 'n Suid-Afrikaanse joernalis, skrywer en komediant. * [[20 Maart]] – [[Carol Thomas]], Suid-Afrikaanse ginekoloog († [[2019]]). * [[24 Maart]] – [[Yanis Varoufakis]], Griekse [[ekonoom]] en [[politikus]]. * [[25 Maart]] – [[John Stockwell (akteur)|John Stockwell]], Amerikaanse akteur. * [[3 April]] – [[Eddie Murphy]], akteur en komediant. * [[11 April]] – [[Vincent Gallo]], Amerikaanse akteur en regisseur. * [[26 April]] – [[Joan Chen]], Chinees-Amerikaanse aktrise. * [[6 Mei]] – [[Frans Timmermans]], Nederlandse politikus van die [[PvdA]]. * [[12 Mei]] – [[Zandile Gumede]], politikus en voorheen [[burgemeester]] van die [[eThekwini Metropolitaanse Munisipaliteit]]. * [[17 Mei]] – [[Enya]] (Eithne Patricia Ní Bhraonáin), Ierse sangeres. * [[20 Mei]] – [[Peter Diamandis]], 'n Amerikaanse [[futuris]] en [[entrepreneur]]. * [[3 Junie]] – [[Jothan Msibi]], Suid-Afrikaanse taxibedryfleier en sakeman († [[2024]]). * [[12 Junie]] – [[Pierre Coetzer]], voormalige Suid-Afrikaanse [[swaargewig]][[boks]]er. * [[1 Julie]] – [[Prinses Diana]], Prinses van Wallis († [[31 Augustus]] [[1997]]). * [[17 Julie]] – [[Zbigniew Zamachowski]], [[Pole (volk)|Poolse]] [[akteur]]. * [[25 Julie]] – [[Katherine Kelly Lang]], Amerikaanse aktrise. * [[2 Augustus]] – [[Tom Gouws]], Afrikaanse skrywer en akademikus († [[2018]]). * [[4 Augustus]] – [[Barack Obama]], 44ste [[President van die Verenigde State van Amerika]]. * [[9 Augustus]] – [[Jan van Aken]], Nederlandse skrywer. * [[14 Augustus]] – [[Susan Olsen]], Amerikaanse aktrise. * [[21 Augustus]] – [[Stephen Hillenburg]], Amerikaanse akteur en vervaardiger ("animator") († [[2018]]). * [[29 Augustus]] – [[Ahmed Aboutaleb]], Nederlandse politikus van Marokkaanse afkoms. * [[3 September]] – [[Cai Zhenhua]], Chinese [[tafeltennis]]speler. * [[20 September]] – [[Wouter Kellerman]], Suid-Afrikaanse fluitspeler en [[Grammy]]-wenner. * [[29 September]] – [[Julia Gillard]], politikus en voormalige [[Eerste Minister van Australië]]. * [[6 Oktober]] – [[Moshe Lion]], Israelse burgemeester van [[Jerusalem]]. * [[21 Oktober]] – [[Paul Mashatile]], Suid-Afrikaanse ANC-politikus. * [[2 November]] – [[Sigrid Kaag]], [[Nederland]]se politikus. * 2 November – [[K.d. lang]], Kanadese pop- en countrymusiek sanger-liedjieskrywer. * [[3 November]] – [[Moeketsi Majoro]], premier van [[Lesotho]]. * [[4 November]] – [[Ralph Macchio]], Amerikaanse rolprentakteur. * [[14 November]] – [[Jurga Ivanauskaitė]], Litause skrywer, essayis, toneelskrywer, skilder en digter († [[2007]]). * 14 November – [[D.B. Sweeney]], Amerikaanse akteur en regisseur. * [[19 November]] – [[Meg Ryan]], Amerikaanse aktrise. * [[22 November]] – [[Stephen Hough]], Britsgebore [[Australiese]] klassieke [[pianis]], [[komponis]] en skrywer. * [[25 November]] – [[Simon Fisher-Becker]], Engelse akteur († [[2025]]). * [[29 November]] – [[Tom Sizemore]], Amerikaanse akteur († [[2023]]). * [[9 Desember]] – [[Lizz Meiring]], Suid-Afrikaanse aktrise. * [[27 Desember]] – [[Guido Westerwelle]], Duitse politikus († [[18 Maart]] [[2016]]). * [[29 Desember]] – [[Anton Nel]], Suid-Afrikaanse klassieke konsert[[pianis]]. * [[30 Desember]] – [[Sean Hannity]], Amerikaanse televisieaanbieder en konserwatiewe politieke kommentator. == Sterftes == * [[4 Januarie]] – [[Erwin Schrödinger]], Oostenrykse [[fisikus]] (* [[1887]]). * [[17 Januarie]] – [[Patrice Lumumba]], Eerste Minister van die [[Demokratiese Republiek van die Kongo]] (* [[1925]]). * [[6 Maart]] – [[Ida Labia]], vrou van die Italiaanse prins Natale Labia (* [[1879]]). * [[8 Maart]] – [[Thomas Beecham]], Britse [[dirigent]] (* 1879). * [[13 Mei]] – [[Gary Cooper]], Amerikaanse akteur (* [[1901]]) * [[15 Junie]] – [[André Huguenet]], verhoognaam van die akteur ''Gert Borstlap'', ’n baanbreker van Afrikaanse toneelspel (* [[1906]]). * [[2 Julie]] – [[Ernest Hemingway]], Amerikaanse skrywer (* [[1899]]). * [[28 Augustus]] – Wilhelm Johannes Verwoerd, [[Hendrik Frensch Verwoerd]] se vader (* [[23 April]] [[1874]]). * 28 Augustus – [[Vladimir Sofronitsky]], Russiese klassieke pianis (* [[1901]]). * [[1 September]] – [[Eero Saarinen]], Fins-Amerikaanse argitek en ontwerper (* [[1910]]). * [[4 September]] – [[Isidore Fattal]], biskop in Libanon en Sirië (* [[1886]]). * [[10 September]] – [[Wolfgang von Trips]], Duitse motorrenjaer, sterf in 'n noodlottige ongeluk tydens die [[Italiaanse Grand Prix]] (* [[1928]]). * [[18 September]] – [[Dag Hammarskjöld]], Sweedse sekretaris-generaal van die Verenigde Nasies (* [[1905]]). * [[15 November]] – [[Elsie Ferguson]], Amerikaanse aktrise (* [[1883]]). * [[12 Desember]] – [[Hauk Aabel]], Noorweegse akteur (* [[1869]]). * [[13 Desember]] – Anna Mary Moses, beter bekend as [[Grandma Moses]], Amerikaanse volkskunstenares (* [[1860]]). == [[Nobelprys]]e == * [[Nobelprys vir Fisika|Fisika]] – Robert Hofstadter, Rudolf Ludwig Mössbauer * [[Nobelprys vir Chemie|Chemie]] – Melvin Calvin * [[Nobelprys vir Fisiologie of Geneeskunde|Geneeskunde]] – Georg von Békésy * [[Nobelprys vir Letterkunde|Letterkunde]] – Ivo Andric * [[Nobelprys vir Vrede|Vrede]] – Dag Hammarskjöld – [[postuum]] toegeken == Sien ook == * [[1961 en die literatuur]] == Verwysings == {{Verwysings}} [[Kategorie:1961| ]] [[Kategorie:20ste eeu]] == Verwysings == od7a6diey79i18za86opaojju6zypzu 0 1793 2910360 2865596 2026-06-09T16:11:29Z Sobaka 328 /* Gebeure */ skakel 2910360 wikitext text/x-wiki {{JanuarieKalender}} '''3 Januarie''' is die derde dag van die jaar in die [[Gregoriaanse kalender]]. Daar volg nog 362 dae in die res van die jaar (363 in [[skrikkeljaar|skrikkeljare]]). [[Lêer:MTB cycling 2012 Olympics M cross-country RSA Burry Stander.jpg|duimnael|Burry Stander tydens die 2012 Olimpiese Somerspele. Hy is op 3 Januarie 2013 in 'n padongeluk oorlede.]] [[Lêer:Michael Schumacher-I'm the man (cropped).jpg|duimnael|Michael Schumacher is op die dag in 1969 gebore.]] == Gebeure == <!--gebruik teenwoordige tyd--> * [[936]] – [[Pous Leo VII]] volg [[Pous Johannes XI]] op. * [[1496]] – [[Leonardo da Vinci]] poog onsuksesvol om ’n ''[[vliegtuig|vliegmasjien]]'' te laat vlieg. * [[1521]] – [[Pous Leo X]] verban [[Martin Luther]] uit die [[Katolieke Kerk]]. * [[1586]] – [[Pous Sixtus V]] stel die maksimum aantal kardinale op 70 in sy bul ''Postquam verus''. * [[1701]] – [[Vincenzo Maria Orsini]] (Later [[Pous Benedictus XIII]]) word kardinaal-biskop van Frascati. * [[1749]] – Benning Wentworth begin om die ''New Hampshire Grants'' uit te reik op land waarop die provinsie van [[New York]] ook aanspraak maak, en wat tans [[Vermont]] is. * [[1815]] – [[Oostenryk]], die [[Verenigde Koninkryk]], en [[Frankryk]] smee ’n geheime verdedigingsbondooreenkoms teen [[Pruise]] en [[Rusland]]. * [[1833]] – Die [[Verenigde Koninkryk]] verkry beheer oor die [[Falkland-eilande]] in die Suid-[[Atlantiese oseaan]]. * [[1857]] – [[Cape Argus]] verskyn die eerste keer in [[Kaapstad]], en wel as 'n [[Koerant|oggendblad]]. * [[1888]] – Die 91 [[sentimeter|cm]] refraktorteleskoop by Lick Observatory, op daardie stadium die grootste [[teleskoop]] ter wêreld, word in gebruik geneem. * [[1925]] – [[Benito Mussolini]] kondig sy diktatorskap van [[Italië]] aan. * [[1926]] – Generaal Theodorus Pángulos benoem homself die diktator van [[Griekeland]]. * [[1957]] – Die Hamilton-horlosiemaatskappy onthul die wêreld se eerste elektriese [[horlosie]]. * [[1958]] – Tien voormalige [[Britse oorsese gebied|Britse kolonies]] in die [[Karibiese Eilande]] smelt saam om ’n nuwe onafhanklike land, die Wes-Indiese Federasie, te vorm. * [[1959]] – [[Alaska]] word die 49ste deelstaat van die [[Verenigde State]]. * [[1961]] – Die VSA verbreek diplomatieke betrekkings met [[Kuba]]. * 1961 – ’n [[Kernreaktor]] ([[SL-1]]) naby Idaho Falls, [[Idaho]] smelt en drie werkers sterf weens stralingsblootstelling. * [[1962]] – [[Pous Johannes XXIII]] verban [[Fidel Castro]]. * [[1973]] – George Steinbrenner en ’n groep beleggers koop die New York Yankees vir [[Amerikaanse dollar|VS$]]10 miljoen. * [[1990]] – Generaal Manuel Noriega, die onttroonde “Sterkman van [[Panama]]”, gee homself oor. * [[1994]] – ’n [[Toepolef Tu-154]] [[straalvliegtuig]] van Baikal Lugredery stort neer kort nadat dit opstyg vanaf [[Irkoetsk]], in [[Rusland]], en 125 mense, insluitende een op die grond, sterf. * [[2004]] – ’n [[Boeing 737]]-vliegtuig van Flash Airlines, ’n [[Egipte|Egiptiese]] lugredery, stort neer in die [[Rooisee]] en al 148 mense aan boord sterf. * 2004 – ’n Afstandbeheerde verkenningsvoertuig van [[NASA]] maak 'n suksesvolle landing op [[Mars (planeet)|Mars]]. * [[2020]] – [[Qasem Soleimani]], bevelvoerder van die [[Islamitiese Revolusionêre Wagkorps]] (IRGC) se [[Koeds-mag]], sterf in 'n [[Amerikaanse]] [[hommeltuig]]-[[Bagdad Internasionale Lughawe-teikenaanval van 2020|teikenaanval]] in [[Bagdad]], [[Irak]]. * [[2026]] - Die [[Amerikaanse aanvalle in 2026 in Venezuela|Verenigde State loods lugaanvalle]] op verskeie plekke in Noord-[[Venezuela]], waartydens die Venezolaanse president [[Nicolás Maduro]] en sy vrou [[Cilia Flores]] gevange geneem en uit die land gevlieg is. == Geboortes == * [[106 v.C.]] – [[Cicero]], Romeinse filosoof en staatsman († [[43 v.C.]]). * [[1883]] – [[Clement Attlee]], [[Eerste Minister van die Verenigde Koninkryk]] († [[1967]]). * 1883 – [[Austin Roberts]], [[Suid-Afrikaanse]] [[dierkundige]] en [[ornitoloog]] († [[1948]]). * [[1892]] – [[J.R.R. Tolkien]], Suid-Afrikaansgebore Britse skrywer en filoloog († [[1973]]). * [[1899]] – [[M.I. Murray]], [[Afrikaanse skrywer]], [[dramaturg]] en lektrise († [[1983]]). * [[1901]] – [[Ngô Đình Diệm]], [[Viëtnam]]ese staatsman, president van Suid-Viëtnam († [[1963]]). * [[1916]] – [[Betty Furness]], Amerikaanse aktrise en skrywer († [[1994]]). * [[1929]] – [[Gordon Moore]], Amerikaanse sakeman en mede-stigter van Intel († [[2023]]). * [[1930]] – [[Robert Loggia]], Amerikaanse akteur en regisseur († [[2015]]). * [[1932]] – [[Yolanda Montes]], Amerikaanse aktrise († [[2025]]). * [[1950]] – [[Victoria Principal]], Japannees-Amerikaanse aktrise. * [[1951]] – [[Frank Chikane]], Suid-Afrikaanse [[teoloog]], [[ANC]]-[[politikus]] en anti-apartheidsaktivis. * [[1953]] – [[Cora Marie]], Suid-Afrikaanse country-sangeres († [[1994]]). * [[1956]] – [[Mel Gibson]], Australiese akteur en regisseur. * [[1969]] – [[Michael Schumacher]], Duitse [[Formule Een]]-renjaer. * [[1970]] – [[Rocco de Villiers]], Suid-Afrikaanse pianis. * [[1986]] – [[Rasta Rasivhenge]], Suid-Afrikaanse [[rugby]][[skeidsregter]]. * [[1996]] – [[Florence Pugh]], Britse aktrise. * [[2003]] – [[Greta Thunberg]], Sweedse klimaataktivis. == Sterftes == * [[236]] – [[Pous Anterus]], 19de pous van die [[Rooms-Katolieke Kerk]] (* onbekend). * [[1322]] – Philip V, koning van Frankryk (* [[1293]]). * [[1641]] – [[Jeremiah Horrocks]], Engelse sterrekundige (* [[1619]]). * [[1746]] – [[Wilhelmina ten Damme]], die eggenote van die Kaapse goewerneur [[Hendrik Swellengrebel]] (* [[1706]]). * [[1795]] – Josiah Wedgwood, Engelse pottebakker (* [[1730]]). * [[1967]] – Jack Ruby, die moordenaar van Lee Harvey Oswald (* [[1911]]). * [[1979]] – Conrad Hilton, Amerikaanse hotelmagnaat (* [[1887]]). * [[1980]] – Joy Adamson, bewaringsaktivis en skrywer van ''Born Free'' (* [[1910]]). * [[1981]] – Haar Koninklike Hoogheid Prinses Alice van Albanië, die laaste oorlewende kleinkind van [[Koningin Victoria]] (* [[1883]]). * [[1991]] – [[Anna Elizabeth Pohl]], Suid-Afrikaanse sopraan en sangdosent (* [[1914]]) * [[2013]] – [[Burry Stander]], Suid-Afrikaanse [[bergfiets]]<nowiki/>kampioen en voormalige onder-23 Wêreldkampioen (* [[1987]]). * 2013 – [[Hendrik Vermooten]], Suid-Afrikaanse argitek wat veral verantwoordelik was vir die ontwerp van 144 Afrikaanse kerkgeboue (* [[1921]]). * [[2020]] – [[Qasem Soleimani]], Irannese generaal-majoor van die Islamitiese Revolusionêre Wagkorps (* [[1957]]). * [[2021]] – [[Dorah Sitole]], corden bleu-sjef en eerste swart vrou wat 'n kookboek gepubliseer het (* [[1953]]). * [[2023]] – [[R. Walter Cunningham|Walter Cunningham]], Amerikaanse ruimtevaarder (* [[1932]]). * [[2024]] – [[Edwill van Aarde]], Suid-Afrikaanse televisie-, radio-omroeper en sportkommentator (* [[1938]]). * [[2025]] – [[Richard Louis]], naelloopatleet van Barbados (* [[1964]]). == Vakansie-, vierings- en waarnemingsdae == * [[Romeinse Ryk]] - 'n Fees ter ere van Pax. * Die tiende dag van [[Kersfees]] in sommige Westerse [[Christelik]]e lande. * Feesdag van [[Pous Anterus]] in die Rooms-Katolieke Kerk. {{commonskat|3 January}} [[Kategorie:Januarie]] mb7l3zqm5cpuikiuomz9bhdwa01j4gm 0 5245 2910572 2908408 2026-06-10T11:47:29Z Jcb 223 2910572 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Cricket pictogram.svg|duimnael|[[Piktogram]] wat krieket aandui]] [[Lêer:CricketSCG1.jpg|duimnael|’n Kriekettoets in spel]] [[Lêer:Pollock to Hussey.jpg|duimnael|Die [[Proteas|Suid-Afrikaanse]] [[Shaun Pollock]] boul na die Australiese [[Michael Hussey]] tydens die [[Welwillendheidsdag]] 2005 op die [[Melbourne-krieketveld]]]] '''Krieket''' is ’n [[Sport|boul-en-kolf-, asook spansport]] wat gespeel word tussen twee spanne met elf spelers elk op ’n krieketveld met ’n 22-[[jaart]]-kolfblad (20&nbsp;meter) in die middel met paaltjies aan weerskante wat bestaan uit twee dwarsbalkies op drie houtpenne. Twee spelers van die kolfspan, die aktiewe en onaktiewe kolwer, staan elk met ’n kolf in hulle hande voor elke paaltjie, terwyl ’n speler van die veldwerkspan, die bouler, die bal van die teenoorliggende kant van die kolfblad na die aktiewe kolwer se paaltjies boul. Die aktiewe kolwer probeer die geboulde bal met sy kolf slaan en ruil dan sy plek met die onaktiewe kolwer om, waarby die kolfspan met elkeen van dié bewegings ’n lopie aanteken. Lopies word ook aangeteken wanneer die bal die veldgrens raak of wanneer die bal onwettig geboul word. Die veldwerkerspan probeer lopies voorkom deur die kolwers uit te skakel (hulle is “uit”, hulle het hul paaltjies verloor). ’n Uitskakeling kan op verskeie maniere behaal word, waaronder uitgeboul, wanneer ’n geboulde bal ’n paaltjie tref en die dwarsbalkies afval, wanneer die veldwerkspan ’n geslane bal vang voordat dit die grond raak, of om die paaltjies met ’n bal te tref voordat ’n kolwer sy kolfkampie voor die paaltjies bereik het om ’n lopie aan te teken. Sodra tien kolwers uitgehaal is, eindig die kolfbeurt en die spanne verander van rolle. Tradisioneel speel krieketspelers in ’n volledige wit uitrusting, maar in korter formate dra hulle klub- of spankleure. Bykomend tot die gewone uitrusting dra sommige spelers beskermende uitrusting om moontlike beserings te verhoed deur die bal, ’n harde, soliede sferoïed, gemaak van saamgeperste [[Leer (stof)|leer]] met ’n effens verhewe toegewerkte naat uit ’n styf gewikkelde tou wat ’n kurkkern omsluit. Die wedstryd word deur twee skeidsregters beheer, ondersteun deur ’n derde skeidsregter en ’n wedstrydbeampte in internasionale wedstryde. Krieketformate sluit in tradisionele [[Toetskrieket|toetswedstryde]] wat oor vyf dae gespeel word, [[internasionale eendagwedstryd]]e (EDI) oor 50 boulbeurte oftewel een dag, tot [[Twintig20]] (T20), met elke span wat vir 20 boulbeurte kolf (elke boulbeurt bestaan uit ses wettiglik geboulde balle wat die kolfspan die geleentheid bied om lopies aan te teken) en ’n wedstryd wat gewoonlik drie uur neem. Die vroegste bekende verwysing na krieket dateer uit die middel-16de eeu in Suidoos-Engeland. Dit het met die uitbreiding van die [[Britse Ryk]] wêreldwyd versprei, met die eerste internasionale wedstryde wat in die tweede helfte van die 19de eeu gespeel is. Die sport se beheerliggaam is die [[Internasionale Krieketraad]] (IKR), wat in 1909 gestig is en nou meer as ’n 100 lede het, waarvan twaalf volle lede toetswedstryde mag speel. Die speelreëls, die krieketwette, word deur die [[Marylebone-krieketklub]] (MKK) in [[Londen]] behartig. Die sport is veral in [[Suid-Asië]], [[Australasië]], die [[Verenigde Koninkryk]], [[Suider-Afrika]] en [[Wes-Indië]] gewild.<ref name="90%">{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/icc-survey-reveals-over-a-billion-fans-90-in-subcontinent-1150473 |title=ICC survey reveals over a billion fans – 90% in subcontinent |publisher=ESPNcricinfo |author=Osman Samiuddin |date=27 Junie 2018 |accessdate=17 Mei 2026}}</ref> [[Krieketwêreldbeker]]toernooie is van die gewildste sportkompetisies wêreldwyd en word in die EDI-vorm gespeel, maar ook [[T20I-wêreldbeker]]toernooie en [[Kampioenetrofee|Kampioenetrofeë]] geniet ’n groot ondersteuning. Hoewel krieket in die verlede veral deur mans beoefen is, het vrouekrieket in die 21ste eeu aansienlik gegroei met beide [[Vrouekrieketwêreldbeker]]- en [[T20I-vrouewêreldbeker]]toernooie wat nou ook groot skare lok. ’n Internasionale toetskrieket kan, in een vorm van die spel, vir ses of meer uur per dag vir vyf dae aanhou, en nog steeds nie ’n uitslag lewer nie – die verskeidenheid intervalle tussen middagete en [[tee]] en die ryk terminologie is kenmerkende aspekte wat maklik dié wat nie met die spel vertroud is nie, deurmekaar maak. Vir sy ondersteuners hou die spel uitstaande sportmylpale en intense mededinging tussen topkrieketlande in. Dit het selfs al op kere gesorg vir diplomatieke spanning met die berugste geval tydens die sogenaamde [[Lyfkrieket-reeks|lyf-reeks]] ([[Engels]]: ''Bodyline series'') tussen [[Engelse nasionale krieketspan|Engeland]] en [[Australiese nasionale krieketspan|Australië]] in 1932/33 om [[die As]]. Wedstryde tussen aartsvyande soos [[Indiese nasionale krieketspan|Indië]] en [[Pakistanse nasionale krieketspan|Pakistan]] met die doel van politieke ontspanning staan as “krieketdiplomasie” bekend. Krieketwedstryde is al tydens internasionale sporttoernooie soos die [[Olimpiese Somerspele 1900]] in [[Parys]] en die [[Statebondspele]] 1998 in [[Kuala Lumpur]] beslis. In 2019 het die Internasionale Krieketraad ’n ooreenkoms bereik, waarvolgens ’n Twintig20-toernooi met agt vrouespanne tydens die Statebondspele 2022 in [[Birmingham]] beslis is.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/cricket-to-return-to-commonwealth-games-in-2022-with-women-s-t20s-1197291 |title=Cricket to return to Commonwealth Games in 2022 with women's T20s |publisher=ESPNcricinfo |date=13 Augustus 2019 |accessdate=17 Mei 2026}}</ref> Daarbenewens het die IKR onderhandel met die [[Internasionale Olimpiese Komitee]] (IOK) oor die hertoelating van krieket vir die [[Olimpiese Somerspele 2028]] in [[Los Angeles]].<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/icc-working-towards-cricket-in-2028-la-olympics-says-mcc-s-gatting-1197262 |title=ICC working towards cricket in 2028 LA Olympics, says MCC's Gatting |publisher=ESPNcricinfo |author=Daniel Brettig |date=12 Augustus 2019 |accessdate=17 Mei 2026}}</ref> In Oktober 2023 is dit op die kortlys vir dié Olimpiese Somerspele geplaas<ref name="Economic_Times">{{en}} {{cite web |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/sports/ioc-approves-cricket-for-2028-los-angeles-olympics/articleshow/104397486.cms |title=IOC approves Cricket for 2028 Los Angeles Olympics |publisher=The Economic Times |date=13 Oktober 2023 |accessdate=17 Mei 2026}}</ref> met die [[Twintig20|T20I-formaat]] wat deur die IOK goedgekeur is.<ref name="Sky">{{en}} {{cite web |url=https://www.skysports.com/cricket/news/15234/12985395/international-olympic-committee-approves-cricket-and-four-other-sports-for-2028-games-in-los-angeles |title=International Olympic Committee approves cricket and four other sports for 2028 Games in Los Angeles |publisher=[[Sky News]] |date=17 Oktober 2023 |accessdate=17 Mei 2026}}</ref> == Geskiedenis == === Oorsprong === [[Lêer:Cantigas de Santa María - Xogo da pelota.jpg|duimnael|’n [[Middeleeue|Middeleeuse]] “klubbal”-wedstryd met ’n onderarmaflewering na ’n kolwer. Balvangers probeer ’n bal vang. Detail uit die ''Cantigas de Santa Maria'', 13de eeu.]] Krieket is een van baie spele in die “klubbal”-sfeer wat veral daaruit bestaan het om ’n bal met ’n toestel in die hand te probeer slaan. Van die ander sluit in [[bofbal]] (wat baie ooreenkomste met krieket toon, albei behoort aan die slaan-en-bal-spele<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.co.uk/programmes/articles/2HdVkSClhXdp5CsD3JJ093T/cricket-baseball-rounders-and-softball-what-s-the-difference |title=Cricket, baseball, rounders and softball: What's the difference? |publisher=[[BBC]] |accessdate=17 Mei 2026}}</ref>), [[gholf]], [[hokkie]], [[tennis]], [[muurbal]], [[pluimbal]] en [[tafeltennis]].<ref name="JM17">{{en}} {{cite book |author=John Major |title=More Than A Game |year=2007 |publisher=HarperCollins |location=Londen |isbn=978-0-00-718364-7 |pages=17}}</ref> Wat krieket betref is die belangrikste verskil die vaste mikstruktuur, die paaltjie (oorspronklik was dit glo ’n “paaltjiepoort” waardeur [[Skaap|skape]] gelei is), wat die kolwer moes verdedig.<ref name="BWC1">{{en}} {{cite book |author=Barclays |title=Barclays World of Cricket |editor=E. W. Swanton |publisher=Willow Books |location=Londen |year=1986 |isbn=0-00-218193-2 |pages=1}}</ref> Die kriekethistorikus [[Harry Altham]] beskryf drie “groepe” “klubbal”-spele: die “hokkiegroep”, waarby die bal tussen twee doele gespeel word; die “gholfgroep”, waarby die bal na ’n onverdedigde doel beweeg word (die putjie); en die “krieketgroep”, waarby “die bal ’n mikpunt (die paaltjie) probeer tref en weggeslaan word”.<ref name="HSA19">{{en}} {{cite book |author=Harry Altham |title=A History of Cricket, Volume 1 (to 1914) |year=1962 |publisher=George Allen & Unwin |location=Londen |pages=19–20}}</ref> Volgens algemene siening het krieket uit ’n kinderspeletjie in die [[Middeleeue|Middeleeuse]] suidoostelike [[grafskappe van Engeland]] ontstaan.<ref name="BWC1" /> Hoewel daar moontlik ’n vroeëre datering kan wees, dateer die oudste bekende verwysing na krieket uit ’n hoofsaak in [[Guildford]] in Januarie 1597 ([[Ou Styl- en Nuwe Styl-datums|Ou Styl]]), volgens die moderne kalender in Januarie 1598. Dié saak handel oor die besit van ’n bepaalde hoeveelheid grond en die hof het die getuienis van ’n 59-jaar oue lykskouer, John Derrick, aangehoor, wat soos volg getuig het:<ref name="HSA21">{{en}} {{cite book |author=Harry Altham |title=A History of Cricket, Volume 1 (to 1914) |year=1962 |publisher=George Allen & Unwin |location=Londen |pages=21}}</ref><ref name="DU3">{{en}} {{cite book |author=David Underdown |title=Start of Play |year=2000 |publisher=Allen Lane |location=Londen |isbn=0-7139-9330-8 |pages=3}}</ref><ref name="JM19">{{en}} {{cite book |author=John Major |title=More Than A Game |year=2007 |publisher=HarperCollins |location=Londen |isbn=978-0-00-718364-7 |pages=19}}</ref> <blockquote>''Being a scholler in the [[Royal Grammar School, Guildford|ffree schoole of Guldeford]] hee and diverse of his fellows did runne and play there at creckett and other plaies.''</blockquote> <blockquote>“As ’n skolier by die vrye Skool Guldeford het hy en sekere van sy maats daar rondgeloop en krieket en ander spele gespeel.”</blockquote> Derrick se ouderdom in ag geneem was dit sowat ’n halwe eeu vroeër wanneer hy skool gegaan het, waarvolgens krieket rondom 1550 deur seuns in [[Surrey]] gespeel is.<ref name="JM19" /> Die aanname dat dit oorspronklik ’n kinderspeletjie was, word ondersteun deur [[Randle Cotgrave]] se [[Engels]]-[[Frans]]-[[woordeboek]] uit 1611, waarin hy die [[selfstandige naamwoord]] “''crosse''” as “die skewe staf waarmee seuns krieket speel” en die [[werkwoord]] “''crosser''” as “om krieket te speel” beskryf het.<ref name="HSA22">{{en}} {{cite book |author=Harry Altham |title=A History of Cricket, Volume 1 (to 1914) |year=1962 |publisher=George Allen & Unwin |location=Londen |pages=22}}</ref><ref name="JM31">{{en}} {{cite book |author=John Major |title=More Than A Game |year=2007 |publisher=HarperCollins |location=Londen |isbn=978-0-00-718364-7 |pages=31}}</ref> ’n Moontlike herkoms van die sport se naam is die [[Ou Engels]]e woord “''cryce''” (of “''cricc''”) wat na ’n kruk of staf verwys. In [[Samuel Johnson]] se ''Dictionary'' lei hy ''cricket'' af van “''cryce'', Saxon, ’n stok”.<ref name="HSA21" /> In Ou Engels verwys die woord “''criquet''” blykbaar na ’n soort knuppel of stok.<ref name="DB3">{{en}} {{cite book |author=Derek Birley |title=A Social History of English Cricket |year=1999 |publisher=Aurum Press Ltd |location=Londen |isbn=1-85410-710-0 |pages=3}}</ref> Die sterk Middeleeuse handelskontakte tussen Suidoos-Engeland en die Graafskap [[Vlaandere]] in ag geneem, toe laasgenoemde aan die [[Hertogdom van Boergondië]] behoort het, is die naam moontlik afgelei van [[Middelnederlands]] (wat destyds in Vlaandere gepraat is) “''krick''(''-e'')”, wat na ’n stok (skelm) verwys.<ref name="DB3" /> ’n Ander moontlike bron is die Middelnederlandse woord “''krickstoel''” wat verwys na ’n lang, lae stoel wat gebruik word om in die [[Kerk (gebou)|kerk]] te kniel en soos die lang, lae paaltjie met twee stompe in vroeë krieket lyk.<ref>{{en}} {{cite book |author=Rowland Bowen |title=Cricket: A History of its Growth and Development |year=1970 |publisher=Eyre & Spottiswoode |location=Londen |isbn=0-413-27860-3 |pages=33}}</ref> Volgens Heiner Gillmeister, ’n Europese [[Taalwetenskappe|taalwetenskaplike]] by die [[Universiteit van Bonn]], is “cricket” afgelei van die Middelnederlandse frase vir [[hokkie]], ''met de (krik ket)sen'' (d.w.s. “met die stok jaag”).<ref name="17CGC">{{en}} {{cite web |url=http://www.la84foundation.org/SportsLibrary/SportsHistorian/2000/sh201e.pdf |title=The Seventeenth Century Game of Cricket: A Reconstruction of the Game |work=The Sports Historian, No. 20 |publisher=The British Society of Sports History |author=David Terry |location=Londen |year=2000 |pages=33–43 |accessdate=21 Junie 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090621011709/http://www.la84foundation.org/SportsLibrary/SportsHistorian/2000/sh201e.pdf |archive-date=21 Junie 2009 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Volgens Gillmeister het nie net die naam nie, maar ook die sport as sulks ’n Vlaamse oorsprong.<ref name="17CGC" /> === Groei van amateur- en professionele krieket in Engeland === [[Lêer:Historical cricket bat art.jpg|duimnael|Ontwikkeling van die krieketkolf. Toe met aflewerings op die kolfblad begin is, het die oorspronklike “hokkiestok” (links) rondom 1760 in ’n kolf ontwikkel.]] Hoewel die hoofdoel van die sport nog altyd was om die meeste lopies aan te teken, verskil die vroeë weergawe van die moderne speel in sekere tegniese aspekte; in die [[Noord-Amerika]]anse weergawe van krieket, ''wicket'', het baie van dié aspekte oorgebly.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.ctpublic.org/sports/2013-10-31/before-there-was-baseball-there-was-wicket |title=Before There Was Baseball, There Was Wicket |publisher=Connecticut Public Broadcasting |author=Ray Hardman |date=31 Oktober 2013 |accessdate=17 Mei 2026}}</ref> Die bal is deur die bouler onderarm na die grond geboul na ’n kolwer wat toegerus is met ’n kolf wat aan ’n hokkiestok herinner; die kolwer het ’n lae paaltjie met twee dwarsbalkies verdedig; en lopies is kerwe genoem omdat die tellinghouers dit aangeteken het deur telstokke te kerf.<ref name="DB9">{{en}} {{cite book |author=Derek Birley |title=A Social History of English Cricket |year=1999 |publisher=Aurum Press Ltd |location=Londen |isbn=1-85410-710-0 |pages=9}}</ref><ref name="BWC2">{{en}} {{cite book |author=Barclays |title=Barclays World of Cricket |editor=E. W. Swanton |publisher=Willow Books |location=Londen |year=1986 |isbn=0-00-218193-2 |pages=1–2}}</ref><ref name="JM21">{{en}} {{cite book |author=John Major |title=More Than A Game |year=2007 |publisher=HarperCollins |location=Londen |isbn=978-0-00-718364-7 |pages=21–22}}</ref> In 1611 is Cotgrave se woordeboek gepubliseer, waarin die kerklike regbank beskryf het, hoe in [[Sidlesham]] in [[Sussex]] twee gemeentelede, Bartholomew Wyatt en Richard Latter, die kerkdiens op [[Paasfees]] versuim omdat hulle krieket gespeel het. Hulle is elkeen met 12 penny beboet en opdrag gegee om boete te doen.<ref>{{en}} {{cite book |author=Timothy J. McCann |title=Sussex Cricket in the Eighteenth Century |year=2004 |publisher=Sussex Record Society |location=Lewes |isbn=0-85445-055-6 |pages=xxxi}}</ref> Dit is die oudste bekende verwysing na volwasse deelname aan krieket en omtrent dieselfde tyd is die oudste bekende intergemeente of dorpwedstryd gespeel – in [[Chevening, Kent|Chevening]], [[Kent]].<ref name="HSA21" /><ref name="DU4">{{en}} {{cite book |author=David Underdown |title=Start of Play |year=2000 |publisher=Allen Lane |location=Londen |isbn=0-7139-9330-8 |pages=4}}</ref> In 1624 is ’n speler genaamd Jasper Vinall dood nadat hy tydens ’n wedstryd tussen twee gemeentespanne in Sussex per ongeluk aan die kop getref is.<ref>{{en}} {{cite book |author=Timothy J. McCann |title=Sussex Cricket in the Eighteenth Century |year=2004 |publisher=Sussex Record Society |location=Lewes |isbn=0-85445-055-6 |pages=xxxiii–xxxiv}}</ref> Krieket was vir ’n groot deel van die 17de eeu ’n plaaslike tydsverdryf.<ref name="JM31" /> Deur talle verwysings in die rekords van kerklike hofsake is bekend dat dit soms voor en tydens die [[Gemenebes van Engeland]] deur die Puriteine verbied was.<ref>{{en}} {{cite book |author=Timothy J. McCann |title=Sussex Cricket in the Eighteenth Century |year=2004 |publisher=Sussex Record Society |location=Lewes |isbn=0-85445-055-6 |pages=xxxi–xli}}</ref><ref name="DU11">{{en}} {{cite book |author=David Underdown |title=Start of Play |year=2000 |publisher=Allen Lane |location=Londen |isbn=0-7139-9330-8 |pages=11–15}}</ref> Die probleem was byna altyd die kwessie van Sondagspel, aangesien die Puriteine krieket as “onheilig” beskou het as dit op ’n [[Sabbat]] gespeel is, veral wanneer groot skares of [[dobbel]] betrokke was.<ref name="DB7">{{en}} {{cite book |author=Derek Birley |title=A Social History of English Cricket |year=1999 |publisher=Aurum Press Ltd |location=Londen |isbn=1-85410-710-0 |pages=7–8}}</ref><ref name="JM23">{{en}} {{cite book |author=John Major |title=More Than A Game |year=2007 |publisher=HarperCollins |location=Londen |isbn=978-0-00-718364-7 |pages=23}}</ref> Volgens die sosiale historikus [[Derek Birley]] was daar in 1660 ’n “groot oplewing van sport ná die restourasie”.<ref name="DB11">{{en}} {{cite book |author=Derek Birley |title=A Social History of English Cricket |year=1999 |publisher=Aurum Press Ltd |location=Londen |isbn=1-85410-710-0 |pages=11}}</ref> Verskeie lede van koning [[Karel II van Engeland|Karel II]] se hof het gedurende dié tydperk ’n sterk belangstelling in krieket getoon.<ref name="brown">{{en}} {{cite book |author=Ashley Brown |title=The Pictorial History of Cricket |publisher=Bison Books |location=Londen |year=1988}}</ref> Dobbelary op sport het ’n probleem geword, erg genoeg vir die Parlement om die Dobbelwet van 1664 goed te keur, wat die insette op £100 beperk het, in elk geval ’n enorme bedrag wat 99% van die bevolking se jaarlikse inkomste oorskry het.<ref name="DB11" /> Saam met perdewedrenne, prysgevegte en ander soorte bloedsport is krieket as ’n dobbelsport beskou.<ref>{{en}} {{cite book |author=Derek Birley |title=A Social History of English Cricket |year=1999 |publisher=Aurum Press Ltd |location=Londen |isbn=1-85410-710-0 |pages=11–13}}</ref> Ryk beskermhere het wedstryde vir hoë insette gereël en spanne saamgestel, waarmee hulle die eerste professionele spelers betrek het.<ref name="RW10">{{en}} {{cite book |author=Roy Webber |title=The Phoenix History of Cricket |year=1960 |publisher=Phoenix House Ltd |location=Londen |pages=10}}</ref> Aan die einde van die eeu het krieket ontwikkel in ’n groot sport wat dwarsdeur Engeland versprei het en reeds deur Engelse seevaarders en koloniseerders na die buiteland geneem is – die vroegste verwysing na oorsese krieket dateer uit 1676.<ref>{{en}} {{cite book |author=Arthur Haygarth |title=Frederick Lillywhite's Cricket Scores & Biographies, Volume 1 (1744–1826) |year=1862 |publisher=Frederick Lillywhite |location=Londen |pages=vi}}</ref> ’n 1697-koerantberig van “’n groot krieketwedstryd” in Sussex “vir vyftig guineas per stuk” het bewaar gebly – dit is die vroegste bekende wedstryd wat algemeen as ’n [[Eersterangse krieket|eersterangse wedstryd]] beskou word.<ref>{{en}} {{cite book |author=Timothy J. McCann |title=Sussex Cricket in the Eighteenth Century |year=2004 |publisher=Sussex Record Society |location=Lewes |isbn=0-85445-055-6 |pages=xli}}</ref><ref>{{en}} {{cite book |author=John Major |title=More Than A Game |year=2007 |publisher=HarperCollins |location=Londen |isbn=978-0-00-718364-7 |pages=36}}</ref> Die beskermhere en ander spelers van die “[[landadel]]” het na hulleself as “amateurs” begin verwys<ref name="amateur" group="fn">Die term “amateur” verwys in dié konteks nie na iemand wat in sy vrye tyd krieket gespeel het nie. Baie amateurs in eersterangse krieket was gedurende die krieketseisoen voltydse spelers. Van die spel se beste spelers, insluitend [[W.G. Grace]], het amateurstatus gehad.</ref> om ’n duidelike onderskeid te skep teen die professionele persone, wat altyd lede van die werkersklas was, selfs tot die punt dat hulle aparte kleed- en eetgeriewe gehad het.<ref>{{en}} {{cite book |author=John Major |title=More Than A Game |year=2007 |publisher=HarperCollins |location=Londen |isbn=978-0-00-718364-7 |pages=268–269}}</ref> Die landadel, insluitende hoë-adelikes soos die hertoë van Richmond, het hul eerkode van “adelskap verplig” uitgevoer om op leierskapsrolle in enige sportsoort waaraan hulle deelgeneem het aanspraak te maak, veral as dit vir hulle nodig was om saam met “sosiaal swakker” geagte mense te speel om hulle weddenskappe te wen.<ref name="DB19">{{en}} {{cite book |author=Derek Birley |title=A Social History of English Cricket |year=1999 |publisher=Aurum Press Ltd |location=Londen |isbn=1-85410-710-0 |pages=19}}</ref> Tot met die afskaffing van amateurisme in 1962 was die waarneming van die tipiese amateur, wat eersterangse krieket gespeel het, iemand met ’n opleiding by ’n openbare skool wat daarna die [[Universiteit van Cambridge]] of [[Universiteit van Oxford]] besoek het. Die samelewing het verwag dat dié mense “offisiere en here” was wie se lot dit was om leierskap waar te neem.<ref name="CW23">{{en}} {{cite book |author=Charles Williams |title=Gentlemen & Players – The Death of Amateurism in Cricket |year=2012 |publisher=Weidenfeld & Nicolson |location=Londen |isbn=978-0-7538-2927-1 |pages=23}}</ref> In ’n suiwer finansiële betekenis sou die amateurspelers teoreties op uitgawes staat maak, terwyl sy professionele teenstander aan ’n kontrak gebonde was en ’n salaris of wedstrydgeld ontvang het; in werklikheid het baie amateurs meer as hulle werklike uitgawes geëis en die spottende term “shamateur” was bedoel om dié praktyk te beskryf.<ref>{{en}} {{cite book |author=Charles Williams |title=Gentlemen & Players – The Death of Amateurism in Cricket |year=2012 |publisher=Weidenfeld & Nicolson |location=Londen |isbn=978-0-7538-2927-1 |pages=94–95}}</ref><ref name="DB146">{{en}} {{cite book |author=Derek Birley |title=A Social History of English Cricket |year=1999 |publisher=Aurum Press Ltd |location=Londen |isbn=1-85410-710-0 |pages=146}}</ref> === Engelse krieketspelers in die 18de en 19de eeu === [[Lêer:Francis Cotes - The young cricketer (1768).jpg|duimnael|upright|''The Young Cricketer'' deur [[Francis Cotes]] in 1768]] Die sport het in die 18de eeu ’n groot ontwikkeling ondergaan en Engeland se nasionale sport geword.<ref name="brown" /> Sy sukses was gegrond op die twee noodwendighede van beskermhere en weddenskap.<ref>{{en}} {{cite book |author=Derek Birley |title=A Social History of English Cricket |year=1999 |publisher=Aurum Press Ltd |location=Londen |isbn=1-85410-710-0 |pages=14–16}}</ref> Krieket was van 1707 af in [[Londen]] oorheersend en in die middel van die eeu het groot skare byeengekom om wedstryde op die Artillery Ground in Finsbury by te woon.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/cricket-grounds/honourable-artillery-club-london-234526 |title=Artillery Ground |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=17 Mei 2026}}</ref> Die een-paaltjie-weergawe van die sport het baie toeskouers en waaghalse gelok en sy gewildheid het gedurende die 1748-seisoen ’n hoogtepunt bereik.<ref name="ASW">{{en}} {{cite web |url=http://stats.acscricket.com/Cricket/1900/index.html#10 |title=At the Sign of the Wicket: Cricket 1742–1751 – Cricket: A Weekly Record of the Game |publisher=[[Die Vereniging van Krieketstatistici en -geskiedkundiges]] |author=F. S. Ashley-Cooper |location=Cardiff |year=1900 |pages=4–85 |accessdate=8 September 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170908201316/http://stats.acscricket.com/Cricket/1900/index.html#10 |archive-date=8 September 2017 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Rondom 1760 het die boulwerk ’n ewolusie ondergaan, toe die boulers die bal op die kolfblad begin bons het pleks daarvan om dit na die kolwer te laat rol of te gly. Dit het ’n rewolusie in die kolf se ontwerp meegebring, aangesien dit vir die hantering van die bonsende bal nodig was om die moderne plat kolf pleks van die ou “hokkiestok” in te voer.<ref>{{en}} {{cite book |author=John Nyren |title=The Cricketers of my Time |orig-year=eerste uitgawe in 1833 |editor=Ashley Mote |year=1998 |publisher=Robson Books |location=Londen |isbn=1-86105-168-9 |pages=153–154}}</ref> Die Hambledon Club is in die 1760’s gestig en dit was vir die daaropvolgende 20 jaar tot die stigting van die [[Marylebone-krieketklub]] (MKK) en die inwyding van [[Lord’s Old Ground]] in 1787 beide die sport se grootste klub en fikspunt.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/the-cradle-of-cricket-315120 |title=The cradle of cricket |publisher=ESPNcricinfo |author=Martin Williamson |date=13 Oktober 2007 |accessdate=17 Mei 2026}}</ref> Die MKK het spoedig die sport se voorste klub en die kurator van die krieketwette geword. Nuwe wette wat aan die einde van die 18de eeu ingevoer is sluit in die paaltjie met drie stompe en been voor paaltjie.<ref name="WCA63">{{en}} {{cite book |last=Wisden |article=Evolution of the Laws of Cricket |title=Wisden Cricketers' Almanack, 100th edition |edition=1963 |publisher=Sporting Handbooks Ltd |location=Londen |pages=184–187}}</ref> In die 19de eeu is onderarmaflewerings eers met rondarm- en toe met boarmaflewerings vervang. Albei ontwikkelinge was omstrede.<ref>{{en}} {{cite book |author=Derek Birley |title=A Social History of English Cricket |year=1999 |publisher=Aurum Press Ltd |location=Londen |isbn=1-85410-710-0 |pages=97–101}}</ref> Die reëling van die sport op graafskapvlak het tot die stigting van die graafskapklubs gelei, beginnende met [[Sussex]] in 1839.<ref>{{en}} {{cite book |author=Barclays |title=Barclays World of Cricket |editor=E. W. Swanton |publisher=Willow Books |location=Londen |year=1986 |isbn=0-00-218193-2 |pages=456}}</ref> In Desember 1889 het die agt leidende graafskapklubs die amptelike graafskapkampioenskap gestig, wat in 1890 vir die eerste keer aangebied is.<ref name="AMCS">{{en}} {{cite web |url=http://stats.acscricket.com/Cricket/1889/index.html#523/z |title=Annual Meeting of County Secretaries – the programme for 1890 |work=Cricket: A Weekly Record of the Game |publisher=[[Die Vereniging van Krieketstatistici en -geskiedkundiges]] |location=Cardiff |year=1889 |pages=478–479 |accessdate=8 September 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170908020352/http://stats.acscricket.com/Cricket/1889/index.html#523/z |archive-date=8 September 2017 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die bekendste speler in die 19de eeu was [[W.G. Grace]], wie se lang en invloedryke loopbaan in 1865 begin het. Dit was veral Grace se loopbaan wat die onderskeiding tussen amateurs en professionele spelers in die wiele gery het, aangesien hy nominell ’n amateur was, maar volgens sy finansiële inkomste was hy ''de facto'' ’n professionele speler. Grace het van homself gesê dat hy meer geld deur krieket verdien het as enige professionele speler.<ref>{{en}} {{cite book |author=Derek Birley |title=A Social History of English Cricket |year=1999 |publisher=Aurum |isbn=1-85410-941-3 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/socialhistoryofe0000birl |pages=108}}</ref><ref>{{en}} {{cite book |author=Simon Rae |title=W. G. Grace: A Life |year=1998 |isbn=978-0-571-17855-1 |pages=104}}</ref> Na die laaste twee dekades voor die [[Eerste Wêreldoorlog]] word as die “goue tydperk van krieket” verwys. Dit is ’n nostalgiese benaming wat deur die algemene verliese deur die oorlog gekenmerk is, maar dié tydperk het party goeie spelers en noemenswaardige wedstryde opgelewer, veral omdat kompetisies op graafskap- en [[Toetskrieket|toetsvlak]] verder ontwikkel is.<ref>{{en}} {{cite book |author=David Frith |title=The Golden Age of Cricket: 1890–1914 |year=1978 |publisher=Lutterworth Press |location=Guildford |isbn=0-7188-7022-0}}</ref> === Krieket as ’n internasionale sport === [[Lêer:First photo of a cricket match by Roger Fenton.jpg|duimnael|links|Die eerste bekende foto van ’n krieketwedstryd is op 25 Julie 1857 deur [[Roger Fenton]] geneem]] [[Lêer:England in North America 1859.jpg|duimnael|Die [[Engelse nasionale krieketspan|Engelse krieketspan]] van 1859 op pad na [[Noord-Amerika]], die eerste Engelse kriekettoer ooit]] Intussen het die [[Britse Ryk]] die spel oorsee begin vestig en teen die middel-19de eeu was dit reeds goed gevestig in [[Australië]], [[Brits-Indië]] (wat ook die huidige [[Pakistan]] en [[Bangladesj]] insluit), die [[Karibiese gebied]], [[Nieu-Seeland]], [[Noord-Amerika]] en [[Suid-Afrika]].<ref>{{en}} {{cite book |author=Barclays |title=Barclays World of Cricket |editor=E. W. Swanton |publisher=Willow Books |location=Londen |year=1986 |isbn=0-00-218193-2 |pages=62, 78, 87, 99, 113, 127 en 131}}</ref> In 1844 is die eerste internasionale wedstryd tussen as ’t ware klubspanne<ref name="NYH-25-09-1844">{{en}} {{cite web |url=https://www.newspaperarchive.com/us/new-york/new-york/new-york-herald/1844/09-25/page-2 |title=Grand Cricket Match for 1,000 Dollars, between the Players of Canada, and the St. George's Club of this City |publisher=The New York Herald |volume=10 |issue=265#3865 |page=2 |date=25 September 1844 }}{{Dooie skakel|date=Mei 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> van [[Kanadese nasionale krieketspan|Kanada]] en die [[Verenigde State se nasionale krieketspan|Verenigde State]] in [[New York]] aangebied en deur Kanada gewen.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/the-oldest-international-contest-of-them-all-141170 |title=The oldest international contest of them all |publisher=ESPNcricinfo |author=Martin Williamson |date=9 November 2007 |accessdate=17 Mei 2026}}</ref><ref name="brown" /><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.olympics.com/en/news/cricket-in-america-usa-history |title=Cricket in the USA |publisher=[[Internasionale Olimpiese Komitee]] |author=Nag Utathya |date=25 Desember 2024 |accessdate=17 Mei 2026}}</ref> In 1859 het ’n [[Engelse nasionale krieketspan|Engelse span]] na Noord-Amerika getoer en sodoende die eerste oorsese toer ooit aangepak.<ref>{{en}} {{cite book |author=Derek Birley |title=A Social History of English Cricket |year=1999 |publisher=Aurum Press Ltd |location=Londen |isbn=1-85410-710-0 |pages=96–97}}</ref> In 1862 het ’n Engelse span die eerste toer na Australië onderneem.<ref>{{en}} {{cite book |author=Derek Birley |title=A Social History of English Cricket |year=1999 |publisher=Aurum Press Ltd |location=Londen |isbn=1-85410-710-0 |pages=97}}</ref> Die eerste [[Australiese nasionale krieketspan|Australiese span]] wat oorsee getoer het, het uit [[Aborigines]] bestaan wat in 1868 Engeland besoek het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.nma.gov.au/defining-moments/resources/aboriginal-cricket-team |title=The Australian Eleven: The first Australian team |publisher=Nasionale Museum van Australië |accessdate=17 Mei 2026}}</ref> In 1876/77 het ’n Engelse span teen Australië op die [[Melbourne-krieketveld]] gespeel, wat in retrospektief as die eerste [[Toetskrieket|toetswedstryd]] erken word.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/wisdenalmanack/content/story/152099.html |title=The Centenary Test match |publisher=ESPNcricinfo |work=Wisden |author=Reg Hayter |date=1978 |accessdate=17 Mei 2026}}</ref> Die mededinging tussen Engeland en Australië het in 1882 neerslag gevind in [[die As]] wat sedertdien die bekendste wedywering in toetskrieket is.<ref>{{en}} {{cite book |author1=Wendy Lewis |author2=Simon Balderstone |author3=John Bowan |title=Events That Shaped Australia |page=75 |publisher=New Holland |year=2006 |isbn=978-1-74110-492-9}}</ref> Toetskrieket is in 1888/89 begin uitbrei toe [[Proteas|Suid-Afrika]] teen Engeland gespeel het.<ref name="brown" /> === Krieket in die 20ste eeu === [[Lêer:Bradman&Bat.jpg|duimnael|links|upright|[[Donald Bradman]] van [[Australiese nasionale krieketspan|Australië]] het die rekord vir die hoogste kolfgemiddelde van 99.94 aangeteken]] Die tussenoorlogse jare is oorheers deur die Australiese [[Donald Bradman]], in statistieke opsig die beste toetskolwer ooit. Om sy oorheersing te probeer beteuel het Engeland tydens die 1932–33-reeks om die As [[Lyfkrieket-reeks|Lyfkrieket-taktieke]] ontwikkel. Dit het aflewerings aan die kolwer se liggaam ingesluit en ’n veld is geplaas, waarvolgens kolwers moes kies tussen om raakgegooi te word of om uitgehaal te word. Dié reeks het krieket van ’n spel in ’n saak van nasionale belang verander, aangesien diplomatieke versendings oor die voorval tussen die twee lande uitgeruil is.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/news/uk-england-nottingham |title=Bodyline: 80 years of cricket's greatest controversy |publisher=[[BBC]] |date=16 Januarie 2013 |accessdate=17 Mei 2026 }}{{Dooie skakel|date=Mei 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> In dié tyd is toetskrieket verder uitgebrei met die aansluiting van [[Wes-Indiese nasionale krieketspan|Wes-Indië]] (in 1928), [[Nieu-Seelandse nasionale krieketspan|Nieu-Seeland]] (in 1930) en [[Indiese nasionale krieketspan|Indië]] (in 1932).<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/about/the-icc/history-of-icc/1909-1963 |title=1909–1963 – Imperial Cricket Conference |publisher=Internasionale Krieketraad |accessdate=17 Mei 2026}}</ref> Tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]] is toetskrieket gekniehalter, waarna die [[Verdeling van Indië]] toetsstatus aan [[Pakistanse nasionale krieketspan|Pakistan]] besorg het (in 1952).<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/wisdenalmanack/content/story/152363.html |title=Some dates in Pakistan cricket history |publisher=ESPNcricinfo |author=Rowland Bowen |date=1967 |accessdate=17 Mei 2026}}</ref> Omdat spanne meer begin reis het, het die aantal toetswedstryde van 500 toetse in 84 jaar spoedig gegroei na 1&nbsp;000 binne die volgende 23 jaar. In 1963 het krieket ’n nuwe tydperk betree toe die Engelse graafskappe die korter krieketformat ingevoer het.<ref>{{en}} {{cite book |last=Wisden |article=One-Day Knockout Competition, 1963 |title=Wisden Cricketers' Almanack, 100th edition |edition=1963 |publisher=Sporting Handbooks Ltd |location=London |pages=1074–1076}}</ref> Aangesien dit in elk geval ’n uitslag opgelewer het, was die korter krieketformaat winsgewend en die aantal wedstryde het toegeneem.<ref>{{en}} {{cite book |author=Barclays |title=Barclays World of Cricket |editor=E. W. Swanton |publisher=Willow Books |location=Londen |year=1986 |isbn=0-00-218193-2 |pages=495–496}}</ref> Die eerste [[internasionale eendagwedstryd]] is op 5 Januarie 1971 tussen Australië en Engeland op die Melbourne-krieketveld gespeel<ref name="BatemanHill2011">{{en}} {{cite book |author1=Anthony Bateman |author2=Jeffrey Hill |title=The Cambridge Companion to Cricket |publisher=Cambridge University Press |url=https://books.google.de/books?id=yd6J7waMBRsC&pg=PA101&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false |date=17 Maart 2011 |accessdate=17 Mei 2026 |isbn=978-0-521-76129-1|pages=101}}</ref> en die beheerliggaam [[Internasionale Krieketraad]] (IKR), wat dié weergawe se potensiaal raakgesien het, het in [[Krieketwêreldbeker 1975|1975]] die eerste [[krieketwêreldbeker]]toernooi aangebied.<ref>{{en}} {{cite book |author=Barclays |title=Barclays World of Cricket |editor=E. W. Swanton |publisher=Willow Books |location=Londen |year=1986 |isbn=0-00-218193-2 |pages=496–497}}</ref> [[Sri Lankaanse nasionale krieketspan|Sri Lanka]] het in 1982 toetsstatus ontvang,<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/wisdenalmanack/content/story/152210.html |title=Notes by the Editor |publisher=ESPNcricinfo |work=Wisden Cricketers' Almanack online |author=John Woodcock |date=1982 |accessdate=17 Mei 2026}}</ref> terwyl [[Proteas|Suid-Afrika]] weens sy [[Apartheid]]sbeleid tussen 1970 tot 1992 van internasionale krieket verban was.<ref>{{en}} {{cite book |author=Douglas Booth |title=The Race Game: Sport and Politics in South Africa |publisher=Routledge |year=1998 |page=88 |isbn=0-7146-4799-3 |url=https://archive.org/details/racegamesportpol0000boot/page/88/mode/2up |accessdate=17 Mei 2026}}</ref> In 1992 het ook [[Zimbabwiese nasionale krieketspan|Zimbabwe]] toetsstatus verkry.<ref>{{en}} {{cite web|url=https://www.britannica.com/sports/cricket-sport/Test-matches|title=Test matches|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=17 Mei 2026}}</ref> === Krieket in die 21ste eeu === [[Lêer:SRH fans while an ipl match.jpg|duimnael|Die [[Indiese Premierliga]] (IPL) is in 2008 van stapel gestuur. Dit het een van die rykste sportligas wêreldwyd geword en die belangrikheid van T20-krieket en professionele ligas aansienlik verhoog.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/sport/blog/2023/apr/08/the-indian-premier-league-is-a-brilliant-thing-but-is-killing-test-cricket |title=The Indian Premier League is a brilliant thing – but is killing Test cricket |publisher=[[The Guardian]] |author=Barney Ronay |date=8 April 2023 |accessdate=17 Mei 2026}}</ref>]] Die 21ste eeu het met toetsstatus vir [[Bengaalse nasionale krieketspan|Bangladesj]] begin, wat sy verskyning in 2000 gemaak het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.cricketcountry.com/articles/when-bangladesh-made-their-test-cricket-debut-19521/ |title=When Bangladesh made their Test cricket debut |publisher=Cricket County |date=10 November 2012 |accessdate=31 Maart 2024}}</ref> Die spel op sigself het ook gegroei met die instelling van ’n nuwe korter formaat, [[Twintig20]], wat ’n onmiddellike impak gemaak het en in ’n mededinger vir die langer formate ontpop het. Dié nuwe korter formaat het ook tot die stigting van professionele krieket gelei en nuwe toernooie soos die [[Indiese Premierliga]] (IPL) is gestig. Die IKR gebruik die T20-formaat vir die groei van krieket met die [[T20I-wêreldbeker]]toernooi wat al om die twee jaar beslis word.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://indianexpress.com/article/sports/cricket/two-year-t20-world-cup-cycle-important-for-growth-of-cricket-icc-7636067/ |title=Two-year T20 World Cup cycle important for growth of cricket: ICC |publisher=The Indian Express |date=22 November 2021 |accessdate=17 Mei 2026}}</ref> T20-krieket word ook toenemend op belangrike toernooie soos Asiatiese en Afrikaspele gebruik.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/cricket-at-la28-cricket-confirmed-as-one-of-five-new-sports-at-la28-1403570 |title=T20 cricket confirmed as one of five new sports at LA28 |publisher=ESPNcricinfo |date=16 Oktober 2023 |accessdate=17 Mei 2026}}</ref> Die gevolglike groei het krieket se aanhangersbasis meer as een miljard mense laat oorskry, waarvan 90% in [[Suid-Asië]].<ref name="90%" /> Die sukses van T20-krieket het nog korter formate soos T10- en 100-balkrieket voortgebring, maar nie sonder teenkanting nie.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.independent.co.uk/sport/cricket/twenty20-cricket-future-revolution-icc-tim-wigmore-freddie-wilde-a9179116.html |title=Thirty-two predictions for the future of Twenty20 cricket |publisher=The Independent |accessdate=17 Mei 2026}}</ref> Eksterne faktore het ook ’n impak op krieket gehad. Byvoorbeeld is ná die aanvalle in [[Mumbai]] in 2008 die bilaterale reekse tussen Indië en Pakistan onbepaald opgeskort. Die 2009-aanval op die Sri Lankaanse span tydens hul toer na Pakistan het daartoe gelei dat Pakistan tot in 2019 geen internasionale wedstryde kon huisves nie.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://edition.cnn.com/2019/11/14/sport/pakistan-test-cricket-return-2009-terrorist-attack-spt-intl/index.html |title=Pakistan to play first Test at home since 2009 terror attack |publisher=[[CNN]] |author=Ben Morse |date=14 November 2019 |accessdate=17 Mei 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web|url=https://www.britannica.com/sports/Twenty20-cricket|title=Twenty20 cricket|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=17 Mei 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.nbcnews.com/id/wbna28298820 |title=Mumbai fallout: India cancels cricket tour |publisher=NBC |date=18 Desember 2008 |accessdate=17 Mei 2026}}</ref> Op 22 Junie 2017 het Afghanistan en Ierland die elfde en twaalfde volle lede van die IKR geword en hulle mag dus toetskrieket speel.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/afghanistan-ireland-get-test-status-1105347 |title=Afghanistan, Ireland get Test status |publisher=ESPNcricinfo |date=22 Junie 2017 |accessdate=17 Mei 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/cricket/40364481 |title=Ireland & Afghanistan awarded Test status by International Cricket Council |publisher=[[BBC]] |date=22 Junie 2017 |accessdate=17 Mei 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite book |last=Wisden |article=Dates in Cricket History |title=Wisden Cricketers' Almanack, 100th edition |edition=1963 |publisher=Sporting Handbooks Ltd |location=London |page=183}}</ref> == Wette en spel == [[Lêer:Cricket field parts af.svg|duimnael|’n Tipiese krieketveld]] In krieket is die reëls van die spel gekodifiseer as “Die wette van krieket” (''The Laws of Cricket'', hierna “die Wette” genoem) wat ’n globale taak het en deur die [[Marylebone-krieketklub]] (MKK) in gesprek met die hoofkrieketlande ontwikkel is. Daar is 42 Wette (altyd met ’n hoofletter “W” geskryf). Die vroegste bekende weergawe van die kode is in 1744 opgestel en sedert 1788 word dit deur sy voog, die Marylebone-krieketklub in [[Londen]], besit en onderhou.<ref name=Laws>{{en}} {{cite web |url=https://www.lords.org/mcc/laws-of-cricket/ |title=Laws |work=Laws of Cricket |publisher=[[Marylebone-krieketklub]] |accessdate=17 Mei 2026}}</ref> Buitendien is daar nasionale reëls wat van toepassing is in ’n spesifieke land en kompetisiereëls vir ’n bepaalde wedstryd of liga.<ref name="ECB">{{en}} (Byvoorbeeld) {{cite web |url=https://www.ecb.co.uk/governance/regulations/non-first-class-regulations |title=Rules and Regulations – Non-First Class Cricket |publisher=[[Engelse en Walliese Krieketraad]] |location=Londen |year=2017 |accessdate=7 Februarie 2021}}</ref> === Speelveld === [[Lêer:Cricket Stumps af.svg|duimnael|links|’n Paaltjie bestaan uit drie houtpenne vertikaal in die grond ingedruk waarop twee houtdwarsstokkies, die dwarsbalkies, geplaas is]] Krieket is ’n boul-en-kolf-sport wat op ’n krieketveld tussen twee spanne met elf spelers elk gespeel word.<ref name=Law1>{{en}} {{cite web |url=https://www.lords.org/mcc/the-laws/the-players/ |title=Law 1 – Players |work=Laws of Cricket |publisher=[[Marylebone-krieketklub]] |accessdate=17 Mei 2026}}</ref> Daar is geen vaste regulasies met betrekking tot die afmetings van die speelveld nie, maar in sy kompetisies beveel die [[Engelse en Walliese Krieketraad]] ’n diameter van tussen 110&nbsp;m en 140&nbsp;m vir volwassenemanskrieket en kleiner velde vir jeugkrieket (tussen 60&nbsp;m en 100&nbsp;m vir onder 13 meisies) aan.<ref name="ECB" /> Die speelveld is gewoonlik sirkel- of ovaalvormig en die rand van die speelveld word gemerk deur ’n grens, wat ’n heining, ’n deel van die staanplekke, ’n tou, ’n geverfde lyn of ’n kombinasie hiervan kan wees; die grens moet, indien moontlik, oor sy hele lengte gemerk word.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.lords.org/mcc/the-laws/boundaries/ |title=Law 19 – Boundaries |work=Laws of Cricket |publisher=[[Marylebone-krieketklub]] |accessdate=17 Mei 2026}}</ref> Die meeste aksie vind in die middel van die speelveld plaas op ’n reghoekige kleistrook met kort gras wat die kolfblad genoem word. Die kolfblad is ’n plat oppervlak met dimensies van 3,05&nbsp;m by 20,12&nbsp;m met baie kort gras wat geneig is om weggedra te word soos die wedstryd vorder (krieket kan ook op kunsmatige oppervlakke soos matte gespeel word). Aan albei kante van die kolfblad word drie regop houtpenne, paaltjies genoem, in die grond ingedruk; die paaltjies word 22 treë (20&nbsp;m) uitmekaar geplaas.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.lords.org/mcc/the-laws/the-pitch |title=Law 7 – The pitch |work=Laws of Cricket |publisher=[[Marylebone-krieketklub]] |accessdate=17 Mei 2026}}</ref> Elke paaltjie bestaan uit drie houtpenne met twee dwarsbalkies bo-op. Twee kort houtdwarsstokkies, dwarsbalkies genoem, sit in groewe bo-op die drie paaltjies en raak met hulle punte aanmekaar. Elke stel van drie houtpenne en twee dwarsbalkies word saam die paaltjies genoem.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.lords.org/mcc/the-laws/the-wickets/ |title=Law 8 – The wickets |work=Laws of Cricket |publisher=[[Marylebone-krieketklub]] |accessdate=17 Mei 2026}}</ref> ’n Wit streep van 1,22&nbsp;m voor die paaltjies dui die kolfkampie aan. Een kant van die kolfblad is waar die kolwer staan en die bal inwag, en die ander kant is waarvandaan die bouler boul. Ná elke boulbeurt word die boulkante omgeruil; maar die twee kolwers bly só staan, dus kolf die ander kant se kolwer verder in die volgende boulbeurt. [[Lêer:Cricket pitch af.svg|duimnael|senter|800px|Die kolfblad se afmetings]] Die kolfblad word aan elke kant met vier wit geverfde lyne gemerk: ’n boulkampie, ’n opspringkampie en twee draaikampies. Die drie paaltjies is sentraal geplaas in die boulkampie, wat ten minste 264&nbsp;cm lank is. Die opspringkampie is 122&nbsp;cm voor die boulkampie en parallel daarmee geplaas; hoewel dit met ’n 366&nbsp;cm lyn gekenmerk word (1,83&nbsp;cm weerskante aan die sentrale houtpenne), is dit in werklikheid onbeperk in lengte. Die draaikampie word reghoekig met die opspringkampie geplaas sodat hulle die punte van die boulkampie sny; elke draaikampie word deur ’n 2,44&nbsp;cm lyn gemerk, sodat dit 1,22&nbsp;cm agter die boulkampie strek, maar ook as ’t ware onbeperk in lengte is.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.lords.org/mcc/the-laws/bowling-popping-and-return-creases/ |title=Law 9 – The bowling, popping and return creases |work=Laws of Cricket |publisher=[[Marylebone-krieketklub]] |accessdate=17 Mei 2026 }}{{Dooie skakel|date=Mei 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> === Wedstrydstruktuur === [[Lêer:A modern Cricket bat (back view).jpg|duimnael|upright|Agterkant van ’n moderne SG-krieketkolf]] [[Lêer:Wicket being hit by a ball.jpg|duimnael|upright|’n Bal tref die paaltjie]] Voor die wedstryd ondersoek beide die kapteins (en hulle raadgewers) die kolfblad en bepaal watter spelers beste gepas sal wees vir die kolfblad se omstandighede en kies dan hulle elftal. Die kapteins (wat ook spelers is) van die twee spanne loot dan deur ’n muntstuk op te skiet saam met die skeidsregters. Die kaptein wat die loot wen mag dan besluit of sy span eerste gaan boul of kolf.<ref name="inns" /> Die loot in krieket is baie belangriker as in ander sportsoorte. Omdat die spel so lank is en die gedrag van die kolfblad oor die bestek van vyf dae dramaties kan verander, is dit ’n geweldige voordeel om te kan kies om eerste te boul of te kolf, na gelang van die omstandighede. Kolfbeurt is die term waarmee na ’n fase van die wedstryd verwys word.<ref name=inns>{{en}} {{cite web |url=https://www.lords.org/mcc/the-laws/innings/ |title=Law 12 – Innings |work=Laws of Cricket |publisher=[[Marylebone-krieketklub]] |accessdate=17 Mei 2026}}</ref> In elke kolfbeurt kolf een span in ’n poging om lopies aan te teken, terwyl die ander span die telling probeer beperk en die kolwers uit te skakel deur die bal te boul en veldwerk te doen.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.lords.org/mcc/the-laws/scoring-runs/ |title=Law 18 – Scoring runs |work=Laws of Cricket |publisher=[[Marylebone-krieketklub]] |accessdate=17 Mei 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.lords.org/mcc/the-laws/appeals/ |title=Law 27 – Appeals |work=Laws of Cricket |publisher=[[Marylebone-krieketklub]] |accessdate=17 Mei 2026}}</ref> Wanneer die eerste kolfbeurt eindig verander die spanne van rolle; daar kan van twee tot vier kolfbeurte wees, afhangende van die soort wedstryd. ’n Wedstryd met vier geskeduleerde kolfbeurte word oor drie tot vyf dae gespeel; ’n wedstryd met twee geskeduleerde kolfbeurte is gewoonlik binne een enkele dag afgehandel.<ref name=inns /> Gedurende ’n kolfbeurt is al die elf lede van die veldwerkspan op die krieketveld, terwyl van die kolfwerkspan op enige tyd slegs twee spelers op die speelveld is. Die uitsondering is indien ’n kolwer ’n soort siekte of besering het wat sy of haar vermoë om te loop beperk, in dié geval mag die kolwer ’n hardloper inspan wat tussen die paaltjies kan hardloop wanneer die kolwer ’n lopie aanteken of sou hardloop,<ref name="Law25">{{en}} {{cite web |url=https://www.lords.org/mcc/the-laws/batsman-s-innings;-runners |title=Law 25 – Batter's Innings; Runners |work=Laws of Cricket |publisher=[[Marylebone-krieketklub]] |accessdate=17 Mei 2026}}</ref> hoewel dit nie van toepassing in internasionale krieket is nie.<ref name=ICCTestPlayCond>{{en}} {{cite web |url=https://icc-static-files.s3.amazonaws.com/ICC/document/2019/09/02/9182955c-04a4-4fa0-a2b6-f5908f02a51d/ICC-Test-Match-Playing-Conditions-Final-1-September-2019.pdf |title=ICC Test Match Playing Conditions |publisher=[[Internasionale Krieketraad]] |date=1 September 2019 |accessdate=3 September 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190903140826/https://icc-static-files.s3.amazonaws.com/ICC/document/2019/09/02/9182955c-04a4-4fa0-a2b6-f5908f02a51d/ICC-Test-Match-Playing-Conditions-Final-1-September-2019.pdf |archive-date=3 September 2019 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die kolforde word gewoonlik net voor die wedstryd se begin bekend gemaak, maar dit mag aangepas word.<ref name=Law1 /> Die hoofdoel van elke span is om meer lopies as hul teenstander aan te teken, maar in sommige krieketformate kan dit vir ’n oorwinning ook nodig wees om in die laaste kolfbeurt al die kolwers van die teenstander behalwe vir een uit te skakel (waarmee “almal uit” is), andersins kan die wedstryd onbeslis eindig (sonder ’n oorwinning of gelykop).<ref name=result>{{en}} {{cite web |url=https://www.lords.org/mcc/the-laws/the-result/ |title=Law 21 – The result |work=Laws of Cricket |publisher=[[Marylebone-krieketklub]] |accessdate=17 Mei 2026}}</ref> === Klere en uitrusting === [[Lêer:WGGrace.jpg|duimnael|upright|Die Engelse krieketspeler [[W.G. Grace]] “hou wag” in 1883. Sy skerms en kolf is baie soortgelyk aan dié wat vandag gebruik word. Die handskoene het ietwat verander. Baie moderne spelers gebruik meer defensiewe uitrusting as wat dit vir Grace beskikbaar was, veral helms en armskerms.]] Die [[paaltjiewagter]] (’n gespesialiseerde veldwerker agter die kolwer) en die kolwers dra beskermende uitrusting weens die harde bal, wat met ’n spoed van meer as 145&nbsp;km/h afgelewer kan word en ’n groot veiligheids- en gesondheidsrisiko inhou. Beskermende uitrusting sluit in skerms (wat die knieë en skeenbeen beskerm), kolf- of paaltjiewagterhandskoene vir die hande, ’n helm vir die kop en ’n kis in die broek vir manlike spelers (wat die lies beskerm).<ref name=AppD>{{en}} {{cite web |url=https://www.lords.org/mcc/laws-of-cricket/laws/appendix-d/ |title=Appendix D |work=Laws of Cricket |publisher=[[Marylebone-krieketklub]] |accessdate=2 Julie 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170702064301/https://www.lords.org/mcc/laws-of-cricket/laws/appendix-d/ |archive-date=2 Julie 2017 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Sommige kolwers dra bykomende skerms onder hul truie en broeke soos dik skerms, arm-, ribbe- en skouerskerms. Die enigste veldwerkers wat toegelaat word om beskermende uitrusting te dra is dié baie naby aan die kolwer (d.w.s. indien hulle langs of voor hom staan), maar hulle mag nie handskoene of buitebeenskerms dra nie.<ref name=Law41 /> Met verskeie variante bestaan die wedstrydklere gewoonlik uit ’n woltrui met kort of lang moue, lang broeke, woloortrektruie (indien nodig); ’n krieketpet (vir veldwerk) of ’n veiligheidshelm; en skoene of stewels met spykers om die vastrap te verbeter. Die trui is tradisioneel geheel en al wit en dit word só in toets- en eersterangse krieket gedra, maar in korter krieket word nou eerder spanklere gedra.<ref>{{en}} {{cite book |author=Derek Birley |title=A Social History of English Cricket |year=1999 |publisher=Aurum Press Ltd |location=Londen |isbn=1-85410-710-0 |pages=343}}</ref> ==== Kolf en bal ==== {{Multibeeld | wydte = 150 | voetskrif = Drie soorte krieketballe in dieselfde grotte: i) ’n Nuwe wit bal. Wit balle word meestal in korter krieket gebruik, veral gedurende snagse wedstryde onder spreiligte (links).<br /> ii) ’n Nuwe rooi bal. Rooi balle word in [[Toetskrieket|dagtoets-]], [[Eersterangse krieket|eersterangse]] en sommige ander krieketvorme gebruik (middel).<br /> iii) ’n Gebruikte pienk bal. Pienk balle word in [[Dag/aandkrieket|dag/aand]]-toetswedstryde gebruik (regs). | beeld1 = Cricket ball white (2025) 01 (cropped).jpg | alt1 = | onderskrif1 = ’n Nuwe wit bal | beeld2 = Cricket Ball (27343391052) cropped.jpg | alt2 = | onderskrif2 = ’n Nuwe rooi bal | beeld3 = Cricket ball at Church Times Cricket Cup final 2019 (cropped).jpg | alt3 = | onderskrif3 = ’n Gebruikte pienk bal }} Die beginsel van die sport is ’n bouler lewer (d.w.s. boul) die bal van sy of haar kant vir die kolwer wat, toegerus met ’n kolf, aan die ander kant aan die slaan is. Die kolf is vervaardig uit hout, gewoonlik [[witwilger]] (''Salix alba'') en het die vorm van ’n lem met ’n silindriese handvatsel. Die lem mag nie breër as 10,8&nbsp;cm wees nie en die kolf nie langer as 97&nbsp;cm nie. Die gewig is nie bepaal nie, gewoonlik weeg dit tussen 1,1 en 1,4&nbsp;kg.<ref name=Law6>{{en}} {{cite web |url=https://www.lords.org/mcc/the-laws/the-bat/ |title=Law 6 – The bat |work=Laws of Cricket |publisher=[[Marylebone-krieketklub]] |accessdate=7 Mei 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.lords.org/mcc/laws-of-cricket/laws/appendix-e-the-bat/ |title=Appendix E – The bat |work=Laws of Cricket |publisher=[[Marylebone-krieketklub]] |accessdate=4 Julie 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170703063903/https://www.lords.org/mcc/laws-of-cricket/laws/appendix-e-the-bat/ |archive-date=3 Julie 2017 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die bal is ’n harde leer-naat [[sferoïde]] met ’n omtrek van 23&nbsp;cm. Die bal het ’n “naat”: ses rye se steke wat die leerdop van die bal aan die tou en die kurk binnekant hou. Die naat van ’n nuwe bal is prominent en help die bouler om dit op ’n minder voorspelbare manier aan te dryf. Gedurende wedstryde verswak die kwaliteit van die bal tot ’n punt waar dit nie meer bruikbaar is nie; gedurende die verloop van dié slytasie sal sy gedrag in vlug verander en dit kan die uitslag van die wedstryd beïnvloed. Spelers sal dus probeer om die bal se gedrag te verander deur sy fisiese eienskappe te wysig. Om die bal te poets en dit nat te maak met sweet of speeksel is wettig, selfs wanneer die polering doelbewus aan die een kant gedoen word net om die bal se swaai deur die lug te verhoog, maar om ander stowwe in die bal te vryf, die oppervlak te krap of aan die naat te pluk is onwettige balpeutery.<ref name=Law5>{{en}} {{cite web |url=https://www.lords.org/mcc/the-laws/the-ball/ |title=Law 5 – The ball |work=Laws of Cricket |publisher=[[Marylebone-krieketklub]] |accessdate=7 Mei 2026}}</ref> === Spelerrolle === ==== Basiese spel: bouler na kolwer ==== Gedurende die gewone speel is 13 spelers en twee skeidsregters op die veld. Twee van die spelers is kolwers en die ander elf is almal lede van die veldwerkspan. Die ander nege spelers van die kolfspan is buite die veld in die pawiljoen. Die beeld hieronder met syfers op toon wat gebeur wanneer die bal geboul word en wie op of naby die kolfblad staan.<ref group="fn">Dié beeld is geneem tydens ’n internasionale wedstryd tussen [[Australiese nasionale krieketspan|Australië]] en [[Sri Lankaanse nasionale krieketspan|Sri Lanka]]; Sri Lanka se [[Muttiah Muralitharan]] boul na die Australiese kolwer [[Adam Gilchrist]].</ref> Let wel: dié beeld bewys ’n linkshandige kolwer. {{overlay |image=Muralitharan bowling to Adam Gilchrist.jpg |width=500 |height=340 |grid=no |overlay1=Skeidsregter|overlay1left=75|overlay1top=2|overlay1tip=Skeidsregter aan die bouler se kant |overlay2=Paaltjie|overlay2left=105|overlay2top=68|overlay2tip=Paaltjie, bouler se kant of onaktiewe kolwer se kant |overlay3=Onaktiewe kolwer|overlay3left=50|overlay3top=50|overlay3tip=Onaktiewe kolwer, Simon Katich |overlay4=Bouler|overlay4left=155|overlay4top=55|overlay4tip=Bouler, Muttiah Muralitharan |overlay5=Bal|overlay5left=230|overlay5top=75|overlay5tip=’n wit krieketbal in vlug |overlay6=Kolfblad|overlay6left=235|overlay6top=165|overlay6tip=Kolfblad, die hele gebied in ’n ander kleur |overlay7=Opspringkampie|overlay7left=295|overlay7top=105|overlay7tip=Kolf- of opspringkampie |overlay7left2=265|overlay7top2=265|overlay7tip2=Kolf- of opspringkampie |overlay8=Aktiewe kolwer|overlay8left=390|overlay8top=160|overlay8tip=Aktiewe kolwer, Adam Gilchrist |overlay9=Paaltjie|overlay9left=425|overlay9top=225|overlay9tip=Paaltjie, aktiewe kolwer se kant |overlay10=Paaltjiewagter|overlay10left=420|overlay10top=270|overlay10tip=Veldwerker in posisie, paaltjiewagter |overlay11=Eerste glip|overlay11left=325|overlay11top=300|overlay11tip=Veldwerker in posisie, eerste glip vir linkshandige kolwer |overlay12=Draaikampie|overlay12left=15|overlay12top=105|overlay12tip=Draaikampie, een weerskante elke paaltjie |overlay12left2=455|overlay12top2=235|overlay12tip2=Draaikampie, een weerskante elke paaltjie }} Op die beeld het die twee kolwers (3 & 8; met geel truie) hul posisies aan elke kant van die kolfblad ingeneem (6). Drie lede van die span wat veldwerk doen (4, 10 & 11; met donkerblou truie) is ook op die beeld. Een van die twee skeidsregters (1; met ’n wit hoed) staan agter die paaltjie (2) aan die kolwer se kant (4) op die kolfblad. Die bouler (4) boul die bal (5) van sy kant aan die kolwer (8) aan die ander kant wat “aktiewe kolwer” genoem word. Die ander kolwer (3) by die boulkant is die “onaktiewe kolwer”. Die paaltjiewagter (10), wat gespesialiseer is, is agter die aktiewe kolwer se paaltjie (9) en agter hom staan een van die veldwerkers in ’n posisie genoem “eerste glip” (11). Terwyl die bouler en die eerste glip gewone truie dra, dra die twee kolwers en die paaltjiewagter beskermende toerusting insluitende veiligheidshelms, versterkte handskoene en beenskerms. Die paaltjiewagter is die enigste veldwerker wat beskermende handskoene mag dra. Terwyl die skeidsregter (1) op die beeld aan die bouler se kant staan, staan sy eweknie in die buiteveld, gewoonlik op of naby die veldposisie “regby”, sodat hy op een lyn is met die opspringkampie (7) aan die aktiewe kolwer se kant. Die boulkampie (sonder ’n syfer) is dié waar die paaltjie tussen die draaikampies is (12). Die bouler (4) beoog om die paaltjie (9) met die bal te tref (5) of, ten minste, om te voorkom dat die aktiewe kolwer (8) lopies kan aanteken. Die aktiewe kolwer (8) probeer om met sy kolf sy paaltjie te beskerm en, indien moontlik, om die bal van die kolfblad weg te slaan om lopies aan te teken. Sommige spelers is vaardig in beide kolf- en boulwerk, sogenoemde veelsydiges. Boulers word volgens hul styl en spoed geklassifiseer, met snelboulers, naatboulers of draaiers. Kolwers word volgens hul hande geklassifiseer, regs- of linkshandig, met tweehandige kolwers wat ongewoon is en dit word veral as ’n taktiek gebruik waarby ’n kolwer van houding verander kort voordat die bouler die bal afstuur.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.cricket.com.au/news/3306597 |title=Maxwell launches strong defence of 'unfair' switch hit |publisher=[[Krieket Australië]] |accessdate=17 Mei 2026}}</ref> ==== Boulbeurte ==== Die wette bepaal dat, gedurende ’n kolfbeurt, “die bal afwisselend geboul sal word van albei kante in boulbeurte van ses balle”.<ref name=Law22>{{en}} {{cite web |url=https://www.lords.org/mcc/the-laws/the-over/ |title=Law 22 – The over |work=Laws of Cricket |publisher=[[Marylebone-krieketklub]] |accessdate=17 Mei 2026}}</ref> Dit word “over” genoem omdat die skeidsregter “Over!” roep wanneer ses wettige balle (aflewerings) geboul is. Dan word ’n ander bouler na die ander kant van die kolfblad gestuur en die veldwerkers verander van posisies, terwyl die kolwers dit nie doen nie. ’n Bouler mag nie twee opeenvolgende boulbeurte bedien nie, hoewel ’n bouler vir ’n sekere aantal nieopeenvolgende boulbeurte van dieselfde kant mag bedien (wat hy gewoonlik ook doen) wat ’n “spell” genoem word; indien die kaptein wil hê dat ’n bouler van kante moet verander, moet ’n ander bouler tydelik instaan sodat die verandering nie onmiddellik is nie. Die kolwers verander aan die einde van die boulbeurt nie van kante nie en sodoende word die onaktiewe die aktiewe en andersom. Die skeidsregters verander ook van posisies sodat die een wat “regby” gestaan het nou agter die paaltjie van die onaktiewe kolwer staan en andersom.<ref name=Law22 /> ==== Veldwerk ==== [[Lêer:Cricket fielding positions2_af.svg|duimnael|Veldposisies vir ’n regshandige kolwer]] Van die elf veldwerkers kan drie in die beeld bo gesien word. Die ander agt is elders op die veld en hul posisies word deur die kaptein of bouler se taktiese beginsels bepaal. Veldwerkers verander tussen aflewerings dikwels van posisie, weer soos aangewys deur die kaptein of bouler.<ref name=Law41>{{en}} {{cite web |url=https://www.lords.org/mcc/the-laws/the-fielder/ |title=Law 41 – The fielder |work=Laws of Cricket |publisher=[[Marylebone-krieketklub]] |accessdate=17 Mei 2026}}</ref> Wanneer ’n veldwerker beseer is of tydens ’n wedstryd siek word, mag ’n plaasvervanger pleks van dié speler veldwerk doen, maar die plaasvervanger mag nie boul of as ’n kaptein optree nie, met uitsondering van harsingskuddingplaasvervangers in internasionale krieket.<ref name="ICCTestPlayCond" /> Die plaasvervanger verlaat die veld sodra die beseerde speler fiks genoeg is om terug te keer.<ref name=Law2>{{en}} {{cite web |url=https://www.lords.org/mcc/the-laws/substitutes-and-runners-batsman-or-fielder-leaving-the-field-batsman-retiring-or-batsman-commencing-innings/ |title=Law 2 – Substitutes, etc. |work=Laws of Cricket |publisher=[[Marylebone-krieketklub]] |accessdate=2 Julie 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170702043645/https://www.lords.org/mcc/laws-of-cricket/laws/law-2-substitutes-and-runners-batsman-or-fielder-leaving-the-field-batsman-retiring-or-batsman-commencing-innings/ |archive-date=2 Julie 2017 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die krieketwette is in 2017 hersien en laat nou plaasvervangers as paaltjiewagters toe.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.lords.org/assets/2017-Law-Changes-Summary-Paper.pdf |title=Summary of changes to the Laws of Cricket 2017 Code |work=Laws of Cricket |publisher=[[Marylebone-krieketklub]] |accessdate=4 Mei 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170627233220/https://www.lords.org/assets/2017-Law-Changes-Summary-Paper.pdf |archive-date=27 Junie 2017 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> ==== Kolfwerk, lopies en ekstras ==== [[Lêer:Cricket shots af.svg|duimnael|Die rigtings waarin ’n regshandige kolwer, wat na die bladsy kyk, probeer om die bal te slaan wanneer hy verskeie kriekethoue speel. Die diagram vir ’n linkshandige kolwer is ’n spieëlbeeld van dié een.]] Kolwers kom aan die beurt om te kolf gedurende ’n kolforde wat voor die begin van die wedstryd deur die spankaptein vasgelê en aan die skeidsregters voorgelê is, hoewel die orde buigsaam bly wanneer die kaptein die span nomineer.<ref name="Law1" /> Plaasvervangende kolwers word oor die algemeen nie toegelaat nie,<ref name="Law2" /> met uitsondering van harsingskuddingplaasvervangers in internasionale krieket.<ref name="ICCTestPlayCond" /> Wanneer hy begin kolf neem die kolwer ’n kolfhouding in. Gewoonlik behels dit ’n effense hurk met die voete wat oor die voorkant van die paaltjie wys, in die bouler se rigting te kyk en om die kolf vas te hou sodat dit oor die voete gaan en sodat sy punt op die grond naby die tone van die agtervoet kan rus.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.cricketweb.net/grip-stance-back-lift/ |title=Grip, Stance, Back-Lift |publisher=Cricket Web |accessdate=17 Mei 2026}}</ref> ’n Bekwame kolwer kan ’n wye verskeidenheid “skote” of “houe” in beide ’n verdedigende en ’n aanvallende manier gebruik. Die idee daaragter is om die bal met die kolf se plat oppervlak vir die beste effek te slaan. As die bal die kant van die kolf raak word dit ’n “rand” genoem. Die kolwer hoef nie ’n hou te speel nie en kan die bal na die paaltjiewagter laat deurgaan. Net só hoef die kolwer nie ’n lopie te probeer aanteken nie wanneer hy die bal met sy kolf slaan. Kolwers probeer nie altyd om die bal so hard as moontlik te slaan nie en ’n goeie speler kan lopies aanteken deur net ’n behendige hou met ’n draai van die polse te maak of deur bloot die bal te “blokkeer” maar dit van veldspelers weg te beweeg sodat hy tyd het om te hardloop. ’n Wye verskeidenheid houe word gespeel, die kolwer se repertorium sluit houe in wat genoem is na die styl van swaai en die rigting waarheen gemik word: byvoorbeeld “kaphou”, “dryfhou”, “haak” en “trek”.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://sportspundit.com/cricket/terms/75-batting/ |title=Batting |publisher=TalkCricket |accessdate=17 Mei 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theyogicjournal.com/pdf/2017/vol2issue2/PartB/2-2-4-313.pdf |title=Relationship of selected biomechanical variables with the performance of cricket players in cover drive shot |publisher=International Journal of Yogic, Human Movement and Sports Sciences |author=Pratibha Dhake |date=10 Junie 2017 |accessdate=17 Mei 2026}}</ref> [[Lêer:Master Blaster at work.jpg|duimnael|links|[[Sachin Tendulkar]] is die enigste speler wat honderd internasionale honderdtalle aangeteken het]] Die aktiewe kolwer moet keer dat die bal die paaltjie tref en lopies probeer aanteken deur die bal met sy kolf te slaan sodat hy en sy vennoot tyd het om van die een kant van die kolfblad na die ander te hardloop voordat die veldwerkspan die bal kan terugbesorg. Om ’n lopie aan te teken moet albei kolwers met óf hul kolwe óf hul liggame die grond agter die draaikampie raak (die kolwers dra hul kolwe terwyl hulle hardloop). Elke voltooide lopie verhoog die telling van beide die span en die aktiewe kolwer.<ref name=Law18>{{en}} {{cite web |url=https://www.lords.org/mcc/the-laws/scoring-runs |title=Law 18 – Scoring runs |work=Laws of Cricket |publisher=[[Marylebone-krieketklub]] |accessdate=17 Mei 2026}}</ref> Die besluit om ’n lopie te probeer aanteken lê gewoonlik by die kolwer wat die beter sig op die bal se beweging het en dit word meestal met roepe gekommunikeer: meestal “ja”, “nee” of “wag”. Meer as een lopie kan met een enkele hou aangeteken word. Houe ter waarde van een tot drie lopies is algemeen, maar die grote van die veld maak dit meestal moeilik om vir vier of meer lopies te hardloop.<ref name="Law18" /> Om dit te kompenseer word vir houe wat die veldgrens bereik outomaties vier lopies toegeken as die bal die grond raak op pad na die grens toe of ses lopies as die bal die grens oorsteek sonder om die grond binne die grens te raak. In dié gevalle hoef die kolwers nie te hardloop nie.<ref name=Law19>{{en}} {{cite web |url=https://www.lords.org/mcc/the-laws/boundaries/ |title=Law 19 – Boundaries |work=Laws of Cricket |publisher=[[Marylebone-krieketklub]] |accessdate=17 Mei 2026}}</ref> Houe vir vyf lopies is ongewoon en maak oor die algemeen staat op die hulp van “omverwerpings” deur ’n veldwerker wat die bal terugbesorg. As ’n onewe aantal lopies deur die aktiewe kolwer aangeteken word, het die twee kolwers van kante verander, en die een wat nie aktief was nie, is nou die aktiewe kolwer. Slegs die aktiewe kolwer kan individuele lopies aanteken, maar al die lopies word by die span se totaal gevoeg.<ref name="Law18" /> [[Lêer:Cambridge University CC v MCC at Cambridge, England 018.jpg|duimnael|links|Kolwers besig om ’n lopie aan te teken terwyl ’n veldwerker ’n gooi inwag]] Bykomende lopies kan deur die kolfspan as ekstras ingepalm word weens foute wat deur die veldwerkspan gemaak is. Dit word bereik op vier maniere: * Geenbal, ’n straflopie van een ekstra lopie wat deur die bouler afgestaan word as hy die reëls oortree (dikwels nadat die bouler versuim het om die bal te boul voordat sy voorvoet sy kant se opspringkampie raak).<ref name=Law24>{{en}} {{cite web |url=https://www.lords.org/mcc/the-laws/no-ball/ |title=Law 24 – No ball |work=Laws of Cricket |publisher=[[Marylebone-krieketklub]] |accessdate=17 Mei 2026}}</ref> * Wyes, ’n straflopie van een ekstra lopie wat deur die bouler afgestaan word as hy so boul dat die bal buite die kolwer se bereik is.<ref name=Law25a>{{en}} {{cite web |url=https://www.lords.org/mcc/the-laws/wide-ball/ |title=Law 25 – Wide ball |work=Laws of Cricket |publisher=[[Marylebone-krieketklub]] |accessdate=17 Mei 2026}}</ref> * Byes, ’n ekstra lopie as die kolwer die bal misslaan en dit verby die paaltjiewagter gaan en die kolwers tyd gee om op die konvensionele manier te hardloop.<ref name=Law26>{{en}} {{cite web |url=https://www.lords.org/mcc/the-laws/bye-and-leg-bye/ |title=Law 26 – Bye and Leg bye |work=Laws of Cricket |publisher=[[Marylebone-krieketklub]] |accessdate=17 Mei 2026}}</ref> * Been bye, soortgelyk aan die bye, behalwe dat die bal die kolwer se lyf getref het, maar nie sy kolf nie.<ref name="Law26" /> As die bouler ’n onwettige aflewering geboul het (d.w.s. ’n geenbal of ’n wye), kry die bouler se span ’n bykomende strafbal omdat daardie bal (d.w.s. aflewering) weer geboul moet word en dus het die kolfspan die geleentheid om meer lopies van dié ekstra bal aan te teken. Daarbenewens word die maniere waarop die kolwers tydens ’n onwettige aflewering uitgehaal kan word, aansienlik verklein; in die geval van ’n geenbal, wat die mees algemene onwettige aflewering is, is die enigste toegelate manier waarmee ’n kolwer uitgehaal kan word, ’n uithardloop.<ref name="Law24" /><ref name="Law25a" /> ==== Uitgee ==== [[Lêer:Glenn McGrath 01 crop 2.jpg|duimnael|links|upright|[[Glenn McGrath]] van [[Australiese nasionale krieketspan|Australië]] hou die wêreldrekord vir die meeste paaltjies in die [[krieketwêreldbeker]]geskiedenis.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.guinnessworldrecords.com/world-records/most-wickets-taken-in-an-icc-world-cup-career-(male) |title=Most wickets taken in an ICC World Cup career (male) |publisher=[[Guinness World Records]] |accessdate=23 Junie 2015}}</ref>]] [[Lêer:Cricket Umpire dismissal.jpg|duimnael|Die skeidsregter dui aan dat die kolwer uit is]] [[Lêer:Cricketer bowled.jpg|duimnael|Die meeste algemene uithaalmetodes behels die paaltjies, soos wanneer die bal na die aktiewe kolwer se paaltjies geboul word]] Daar is nege maniere waarop ’n kolwer uitgegee kan word: vyf is redelik algemeen en vier is uiters skaars. Wanneer ’n kolwer uitgehaal is, word daar gesê dat hulle “hul paaltjie verloor” het, waarmee hulle verbied word om in die kolfbeurt weer te kolf (die sportkommentator sal skertsend sê “die kolwer moet gaan stort”); hulle span het só te sê ook “’n paaltjie verloor”. Sodra ’n span tien paaltjies verloor het, is hulle kolfbeurt beëindig. Die algemene vorme van uitgee is: * Geboul – As die kolwer nie kan keer dat ’n aflewering van die bouler sy paaltjies tref nie, is die kolwer “geboul”.<ref name=Law30>{{en}} {{cite web |url=https://www.lords.org/mcc/the-laws/bowled/ |title=Law 30 – Bowled |work=Laws of Cricket |publisher=[[Marylebone-krieketklub]] |accessdate=17 Mei 2026}}</ref> * Gevang – As die bal wat deur die kolwer geslaan is, deur ’n veldwerker gevang word sonder dat dit die grond geraak het, is die kolwer “uitgevang”.<ref name=Law32>{{en}} {{cite web |url=https://www.lords.org/mcc/the-laws/caught/ |title=Law 32 – Caught |work=Laws of Cricket |publisher=[[Marylebone-krieketklub]] |accessdate=17 Mei 2026}}</ref> * Been voor paaltjie – As die kolwer se liggaam “onregverdig” verhoed dat ’n aflewering die paaltjies kan tref, is die kolwer “been voor paaltjie” (bvp) betrap. Dit is een van die mees omstrede beslissings, en word gereeld deur die televisieskeidsregter hersien wat televisie-opnames raadpleeg.<ref name=Law36>{{en}} {{cite web |url=https://www.lords.org/mcc/the-laws/leg-before-wicket/ |title=Law 36 – Leg before wicket |work=Laws of Cricket |publisher=[[Marylebone-krieketklub]] |accessdate=17 Mei 2026}}</ref> * Uitgehardloop – As ’n veldwerker die paaltjies met die bal kan raakgooi terwyl die kolwer voor sy kolfkamp is (gewoonlik terwyl die kolwers besig is om tussen die paaltjies te hardloop), is die kolwer “uitgehardloop”.<ref name=Law38>{{en}} {{cite web |url=https://www.lords.org/mcc/the-laws/run-out/ |title=Law 38 – Run out |work=Laws of Cricket |publisher=[[Marylebone-krieketklub]] |accessdate=17 Mei 2026}}</ref> * Gestonk – As die paaltjiewagter die paaltjies met die bal neer kan gooi terwyl die kolwer voor sy kolfkamp is en voordat enige ander veldwerker die bal geraak het, is die kolwer “gestonk”.<ref name=Law39>{{en}} {{cite web |url=https://www.lords.org/mcc/the-laws/stumped/ |title=Law 39 – Stumped |work=Laws of Cricket |publisher=[[Marylebone-krieketklub]] |accessdate=17 Mei 2026}}</ref> Seldsame metodes is: * Paaltjies geslaan – As die kolwer self sy eie paaltjies raakslaan, is hy uit “paaltjies geslaan”.<ref name=Law35>{{en}} {{cite web |url=https://www.lords.org/mcc/the-laws/hit-wicket/ |title=Law 35 – Hit wicket |work=Laws of Cricket |publisher=[[Marylebone-krieketklub]] |accessdate=17 Mei 2026}}</ref> * Bal twee maal geslaan – Die kolwer kry slegs een kans om die bal te slaan behalwe as hy sy paaltjie verdedig.<ref name=Law34>{{en}} {{cite web |url=https://www.lords.org/mcc/the-laws/hit-the-ball-twice/ |title=Law 34 – Hit the ball twice |work=Laws of Cricket |publisher=[[Marylebone-krieketklub]] |accessdate=17 Mei 2026}}</ref> * Veldwerker verhinder – As die kolwer die veldwerker verhinder om veldwerk te doen, kan hy uit wees weens “veldwerker verhinder”.<ref name=Law37>{{en}} {{cite web |url=https://www.lords.org/mcc/the-laws/obstructing-the-field/ |title=Law 37 – Obstructing the field |work=Laws of Cricket |publisher=[[Marylebone-krieketklub]] |accessdate=17 Mei 2026}}</ref> * Tyd verstreke – As ’n nuwe kolwer meer as drie minute neem om die kolfblad te bereik, kan hy uit wees weens “tyd verstreke”.<ref name=Law31>{{en}} {{cite web |url=https://www.lords.org/mcc/the-laws/timed-out/ |title=Law 31 – Timed out |work=Laws of Cricket |publisher=[[Marylebone-krieketklub]] |accessdate=17 Mei 2026}}</ref> Die reëls bepaal dat die veldwerkspan, in praktyk veral die bouler, moet appelleer vir ’n uitgee voordat die skeidsregter sy beslissing kan gee. As die kolwer uit is, lig die skeidsregter ’n wysvinger en sê “Uit!”; anders sal hy sy kop skud en sê “Nie uit nie”.<ref name=Law27>{{en}} {{cite web |url=https://www.lords.org/mcc/the-laws/appeals/ |title=Law 27 – Appeals |work=Laws of Cricket |publisher=[[Marylebone-krieketklub]] |accessdate=17 Mei 2026}}</ref> Daar is effektief ’n tiende metode van uitskakeling, uitgetree, wat nie ’n op-veld-uitskakeling as sodanig is nie, maar eerder ’n terugwerkende een waarvoor geen veldwerker gekrediteer word nie.<ref name=Law2 /> ==== Boulwerk ==== [[Lêer:Darren Gough bowling.jpg|duimnael|links|upright|Boulers genereer momentum deur te hardloop en laat dan die bal los wanneer hulle hul “afleweringsplek” bereik het]] [[Lêer:Bowling action.png|duimnael|400px|Die boulaksie]] Die meeste boulers word as spesialiste beskou omdat hulle vir die span gekies is weens hul vaardigheid as ’n bouler, hoewel sommige veelsydiges is en selfs gespesialiseerde kolwers boul af en toe. Die spesialiste boul verskeie kere gedurende ’n kolfbeurt maar hulle mag nie twee opeenvolgende boulbeurte bedien nie. Dié spesialiste boul “spells” van gewoonlik vier tot agt boulbeurte om die bouler nie fisies uit te put nie, wat veroorsaak kan word deur spierspanning en stres op die skelet. Die Wette verbied ’n bouler om opeenvolgende boulbeurte te bedien, waarvolgens ten minste twee boulers afwisselende boulbeurte bedien. Indien die kaptein van “kante wil verander” moet ’n ander bouler inspring sodat die verandering nie onmiddellik is nie.<ref name="Law22" /> Die beweging om die bal te boul is soortgelyk aan gooi, onder voorbehoud dat ’n bouler se elmboogstrek byna heeltemal beperk is, waarvolgens die meeste boulers ’n reguit arm behou wanneer hulle die bal tydens hul afleweringsbeweging loslaat. Daarbenewens word, hoewel die bouler nie die bal hoef te gooi (laat bons) nie, ’n volledige gooi (nie-bonsende) aflewering wat die kolwer bo sy middellyfhoogte bereik, as ’n geenbal gepenaliseer. ’n Bouler bereik sy afleweringsspoed deur middel van ’n “aanloop” en ’n boulbeurt word as geopen geag wanneer die bouler sy aanloop vir die eerste aflewering van daardie boulbeurt begin het, waarmee die bal “in spel” is.<ref name="Law22" /> Snelboulers, wat ’n momentum nodig het, vat ’n langer aanloop terwyl boulers met ’n stadiger aflewering nie meer as ’n aantal stappe voor hul aflewering neem nie. Die vinnigste boulers kan die bal teen ’n spoed van meer as 145&nbsp;km/h boul en hulle maak soms staat op pure spoed om die kolwer te probeer verslaan, wat genoodsaak word om baie vinnig te reageer.<ref name=pace>{{en}} {{cite web |url=https://sportspundit.com/cricket/terms/2660-types-of-fast-bowling/ |title=Types of fast bowling |publisher=TalkCricket |accessdate=17 Mei 2026}}</ref> Ander snelboulers maak staat op ’n mengsel aan spoed en uitoorlê deur die bal se naat in te span of in vlug te laat swaai (b.v. kurwes). Dié tipe aflewering kan ’n kolwer noodsaak om sy hou verkeerd te doen, sodat die bal byvoorbeeld slegs die rand van die kolf raak en hy dan deur die paaltjiewagter of ’n glipveldverker “agter gevang” kan word.<ref name="pace" /> Aan die ander kant van die boulskala is die draaibouler wat teen ’n relatief stadige spoed boul en hy vertrou geheel en al daarop om die kolwer te uitoorlê. ’n Draaier sal dikwels “sy paaltjie koop” deur “een op te gooi” (in ’n stadiger, steiler paraboliese pad) om die kolwer vir ’n swak hou uit te lok. Die kolwer moet baie versigtig wees vir sulke aflewerings aangesien dit dikwels “gevlug” of gedraai word sodat die bal nie heeltemal sal optree soos hy dit verwag nie en hy kan “vasgekeer” word en homself uitskakel. Toevallige volspoedaflewerings kan ook paaltjies inoes, aangesien ’n kolwer verras kan word deur die bal se versuim om te bons of tot ’n swak hou kan lei wanneer die kolwer die swak aflewering met ’n grenshou probeer straf.<ref name=spin>{{en}} {{cite web |url=https://sportspundit.com/cricket/terms/185-spin-bowling/ |title=Spin bowling |publisher=TalkCricket |accessdate=17 Mei 2026}}</ref> Tussen die pasaangeërs en die draaiers is die mediumtempo-naatboulers wat op volgehoue akkuraatheid staatmaak om die lopietempo te probeer beteuel en die kolwer se konsentrasie te verslyt.<ref name="pace" /> ==== Spesialisrolle ==== [[Lêer:Southgate CC v Stanmore CC at Walker Cricket Ground, Southgate, London 22.jpg|duimnael|Die paaltjiewagter het handskoene om balle te vang wat die kolwer nie raakslaan nie. Hy mag ook beskerming soos beenbeskermers en ’n helm dra.]] Die kaptein is dikwels die mees ervare speler in die span, sekerlik die mees takties skerpsinnige, en hy kan enige van die belangrikste vaardighede van ’n kolwer, ’n bouler of ’n paaltjiewagter vervul. Binne die Wette het die kaptein sekere verantwoordelikhede wat betref die nominasie van sy spelers by die skeidsregters voor die wedstryd en om te verseker dat sy spelers hulself gedra “binne die gees en tradisies van die spel sowel as binne die Wette”.<ref name="Law1" /> Die paaltjiewagter (wat soms bloot die “wagter” genoem word) is ’n gespesialiseerde veldwerker wat onderworpe is aan verskeie reëls binne die Wette oor sy toerusting en houding. Die paaltjiewagter is die enigste lid van die veldwerkspan wat ’n stonk kan bewerkstellig en hy is die enigste wat handskoene en eksterne beenskerms mag dra.<ref name=Law40>{{en}} {{cite web |url=https://www.lords.org/mcc/the-laws/the-wicket-keeper/ |title=Law 40 – The wicket-keeper |work=Laws of Cricket |publisher=[[Marylebone-krieketklub]] |accessdate=17 Mei 2026}}</ref> Na gelang van hulle primêre vaardighede word die ander tien spelers in die span dikwels as gespesialiseerde kolwers of gespesialiseerde boulers geklassifiseer. Oor die algemeen sal ’n span saam met die paaltjiewagter vyf of ses gespesialiseerde kolwers en vier of vyf gespesialiseerde boulers bevat.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://sportspundit.com/cricket/terms/2662-bowling-strategy/ |title=Bowling Strategy |publisher=TalkCricket |accessdate=17 Mei 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://sportspundit.com/cricket/terms/2661-batting-strategy/ |title=Batting Strategy |publisher=TalkCricket |accessdate=17 Mei 2026}}</ref> ==== Wedstrydafsluiting ==== [[Lêer:Southgate CC v Stanmore CC at Walker Cricket Ground, Southgate, London 11.jpg|duimnael|Wedstryduitslae word soms bepaal deur ’n finale uitskakeling, óf omdat die kolfspan se laaste paaltjie val, óf in ’n wedstryd met beperkte boulbeurte word die kans om lopies aan te teken met die laaste aflewering verhoed]] Daar is ’n aantal maniere waarop ’n krieketwedstryd kan eindig en die uitslag daarvan beskryf kan word, afhangende van of die span wat eerste of tweede gekolf het, wen, asook die formaat van die spel. Indien die span wat tweede gekolf het almal uitgehaal is en minder lopies as die teenstander aangeteken het, word gesê dat hulle “met ''x'' lopies verloor” het (waarby ''x'' die verskil in aantal lopies is wat deur die spanne aangeteken is). Indien die span wat tweede gekolf het genoeg lopies vir ’n oorwinning aangeteken het, word gesê dat hulle “met ''y'' paaltjies gewen” het (waarby ''y'' die aantal paaltjies is wat oorgebly het voordat die hele span uitgehaal is). Byvoorbeeld het ’n span wat sy teenstander se telling verbygesteek en in die proses ses paaltjies verloor het (d.w.s. ses van hulle tien kolwers is uitgehaal) die wedstryd “met vier paaltjies gewen”, aangesien die span slegs verhoed kon geword het om die wenlopies aan te teken as nog vier van sy kolwers uitgehaal is, wat daartoe sou gelei het dat almal behalwe een van sy elf kolwers uitgehaal is.<ref name=result /> In ’n twee-kolfbeurte-per-span-wedstryd kan een span se algehele eerste en tweede kolfbeurttellings minder wees as die ander span se eerste kolfbeurttelling. Die span met die hoër telling het die wedstryd dan “met ’n kolfbeurt en ''x'' lopies gewen” en hulle moet dan nie weer kom kolf nie: ''x'' is die verskil tussen die twee spanne se algehele tellings. Indien die span wat tweede gekolf het almal uitgehaal is, en albei spanne dieselfde aantal lopies aangeteken het, het die wedstryd gelykop geëindig; die uitslag is baie selde in wedstryde met twee kolfbeurte per span en het sedert die eerste geval in 1741 tot die laaste geval in Januarie 2017 slegs 62 keer in [[eersterangse krieket]] voorgekom. In die tradisionele vorm van die spel word die wedstryd onbeslis verklaar as die toegelate tyd verstryk het voordat enige span kon wen.<ref name=result /> Die wedstryd word onderverdeel in boulbeurte. Elke boulbeurt bestaan uit ses agtereenvolgende aflewerings deur dieselfde bouler. Geen bouler word toegelaat om agtereenvolgende boulbeurte te boul nie. Ná die voltooiing van ’n boulbeurt neem die bouler ’n veldwerkposisie in en ’n ander speler neem die boulwerk oor. Die kant van waar daar geboul word, ruil ook aan die einde van elke boulbeurt. Die skeidsregter wat dan aan die bouler se kant van die kolfblad gestaan het, beweeg na regby, en die skeidsregter wat op regby gestaan het, beweeg na die kant van die nuwe bouler. Indien die wedstryd slegs een kolfbeurt per span het, is daar ’n beperkte aantal boulbeurte vir elke kolfbeurt. Dié soort wedstryd word ’n “korter krieket”- of “eendag”-wedstryd genoem, en die span wat meer lopies aanteken wen die wedstryd onafhanklik van die aantal verlore paaltjies, waarvolgens ’n wedstryd nie onbeslis kan eindig nie. In sommige gevalle word gelykopuitslae vermy deur elke span in ’n een-kolfbeurt-boulbeurt, Superboulbeurt genoem, te laat kolf; bykomende Superboulbeurte kan gespeel word indien die eerste Superboulbeurt ook gelykop geëindig het. Indien dié soort wedstryd tydelik deur slegte weer onderbreek word, word dikwels ’n ingewikkelde wiskundige formula, na sy ontwikkelaars [[Duckworth-Lewis-Stern-metode]] genoem, gebruik om ’n nuwe nuwe teikentelling te bereken. ’n Eendagwedstryd kan, in omstandighede wat normale hervatting van spel onmoontlik maak (byvoorbeeld nat weer), ook as “sonder uitslag” verklaar word indien albei spanne minder boulbeurte gespeel het as voorheen besluit.<ref name=result /> In al die krieket kan die skeidsregters die wedstryd laat vaar as slegte lig of reën dit onmoontlik maak om aan te gaan.<ref name=Law3>{{en}} {{cite web |url=https://www.lords.org/mcc/the-laws/the-umpires/ |title=Law 3 – The umpires |work=Laws of Cricket |publisher=[[Marylebone-krieketklub]] |accessdate=17 Mei 2026}}</ref> Daar was gevalle van hele wedstryde, selfs toetswedstryde, wat geskeduleer is om oor vyf dae gespeel te word, wat weens slegte weer afgelas moes word sonder dat ’n bal geboul is: byvoorbeeld die derde toetswedstryd van die 1970/71-reeks in Australië.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Scorecards/31/31362.html |title=Australia v England, 3rd Test, 1970/71 |publisher=Cricket Archive |accessdate=4 Julie 2017}}</ref> ==== Kolfbeurte ==== [[Lêer:Australia vs South Africa.jpg|duimnael|links|EDI-wedstryd tussen [[Australiese nasionale krieketspan|Australië]] en [[Proteas|Suid-Afrika]] in Desember 2006 in [[Brisbane]] onder spreiligte (’n voorbeeld van [[dag/aandkrieket]])]] [[Lêer:Highgate Cricket Club manual scoreboard detail at Crouch End, London 1.jpg|duimnael|Die laaste boulbeurt van die wedstryd eindig gewoonlik wanneer die kolfspan óf die wenlopies aanteken (bekend as die inhaling van hul teikentelling) óf nie meer “hulpbronne” oor het nie (óf tien paaltjies verloor óf nie meer tyd/boulbeurte het om te kolf nie) en dus nie meer kan wen nie.]] Kolfbeurt is die term wat vir elke fase se speel gedurende die wedstryd gebruik word. Afhangende van die wedstryd wat gespeel word, het elke span een of twee kolfbeurte. Soms keer al die elf lede van die kolfspan na die kolfblad terug, maar om verskeie redes kan ’n kolfbeurt ook vroeër klaar afgehandel wees. Die kolfbeurt eindig as die kolfspan “almal uit” is, ’n term wat deur die wette bepaal word: “By die kantel van ’n paaltjie of die aftrede van ’n kolwer bly verdere balle vir boulwerk oor, maar geen kolwer is beskikbaar om in te stap nie”.<ref name=inns /> In dié situasie is een van die kolwers nie uitgehaal nie en hy word as nie uit nie geag; dit omdat hy geen oorblywende vennoot het nie en daar altyd twee aktiewe kolwers in ’n kolfbeurt moet wees (’n vennootskap). ’n Span se kolfbeurt kan vroeg eindig terwyl nog twee kolwers nie uit is nie:<ref name=inns /> * Die kolfspan se kaptein mag die kolfbeurt as gesluit verklaar, self as sommige van sy spelers nie gekolf het nie: dit is ’n taktiese besluit deur die kaptein, gewoonlik as hy dink sy span het genoeg lopies aangeteken en benodig tyd om die teenstanders in hulle kolfbeurt uit te skakel. * Die bepaalde aantal boulbeurte (d.w.s. in korter krieket) is geboul. * Die wedstryd is beëindig weens slegte weer of die afloop van tyd. * In die laaste kolfbeurt van die wedstryd as die kolfspan sy teiken bereik (d.w.s. hulle het meer lopies aangeteken as hulle teenstander) en die wedstryd gewen het. ’n Kolwer se kolfbeurt eindig wanneer: * Hy uit is. * Hy aftree (hy die veld verlaat weens besering of uitputting). * Sy span se kolfbeurt geëindig het, in dié geval is hy “nie uit nie”. === Skeidsregters en tellinghouers === [[Lêer:Adelaide Scoreboard1206.jpg|duimnael|links|Die [[Adelaide-ovaal]] se telbord tydens ’n As-toetswedstryd in Australië]] [[Lêer:Cricket Umpires Equipment 1.jpg|duimnael|Tipiese toerusting wat deur ’n skeidsregter op die veld gebruik word]] [[Lêer:Cricket Umpire.jpg|duimnael|Die skeidsregter dui vir die kolwer die boulaksie aan.<ref group="fn">Daar word van die bouler verwag om die skeidsregter in te lig oor watter arm hy gaan gebruik en of hy “oor die paaltjies” of “om die paaltjies” gaan boul. Die skeidsregter dra dan dié inligting aan die kolwer oor.</ref>]] Die wedstryd op die veld word deur die twee skeidsregters gereël, waarvan een agter die paaltjie by die bouler se kant staan wat beslis oor die meeste situasies. Die ander staan in ’n posisie genoem “regby” wat sowat 15–20 meter weg is van die aktiewe kolwer (in ’n syaansig) en in ’n lyn met die opspringkampie waaroor hy wag hou; hy beslis oor situasies waarin hy ’n beter aansig het. Die skeidsregters het sekere verantwoordelikhede insluitende die beoordeling of ’n bal korrek geboul is (b.v., nie ’n geenbal of ’n wye is nie); wanneer ’n lopie aangeteken is; of ’n kolwer uitgehaal is (die veldwerkspan moet eers aan die skeidsregter appélleer, gewoonlik met die uitdrukking “Hoe’s dit?” of “Owzat?”); wanneer die tussenposes begin en eindig; en die geskiktheid van die kolfblad, krieketveld en weer om die wedstryd te speel. Die skeidsregters is gemagtig om ’n wedstryd te onderbreek of selfs te laat vaar weens omstandighede wat die spelers in gevaar kan stel, soos ’n klam kolfblad, weerliggevaar of swak ligtoestande.<ref name="Law3" /> In meeste professionele wedstryde sal hulle ’n betwiste beslissing verwys na die derde skeidsregter (wat nie op die veld dien nie) en wat die hulp van televisie-opnames en ander gevorderde toerusting (soos ''hot spot'' en ''hawk eye'') gebruik om ’n finale beslissing te neem, nadat hy ’n rukkie lank herbesin het. Die derde skeidsregter is verpligtend onder die speelvoorwaardes vir toets- en korter internasionale krieketwedstryde wat tussen twee volle IKR-lede gespeel word. Dié wedstryde het ook ’n wedstrydskeidsregter, met die taak om te verseker dat die spel binne die reëls en die gees van die spel plaasvind.<ref name="Law3" /> Die wedstryddetails, insluitende lopies en uitskakelings, word deur twee amptelike tellinghouers, een vir elke span, opgeteken. Die tellinghouers het ’n tafel buite die speelgrens. Die skeidsregters het ’n gevestigde stel handseine om met die tellinghouers te kommunikeer. Byvoorbeeld wys die skeidsregter ’n wysvinger boontoe wanneer die kolwer uit is; hy lig albei arms bo sy kop as die kolwer die bal vir ses lopies geslaan het. Die tellinghouers is deur die Wette verplig om al die aangetekende lopies, gevalle paaltjies en geboulde boulbeurte aan te teken; in die praktyk noteer hulle ook enige beduidende bykomende data in verband met die wedstryd.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.lords.org/mcc/the-laws/the-scorers/ |title=Law 4 – The scorers |work=Laws of Cricket |publisher=[[Marylebone-krieketklub]] |accessdate=17 Mei 2026}}</ref> ’n Wedstryd se statistieke word op ’n telkaart saamgevat. Voor die invoering van telkaarte is die meeste lopietelling gedoen deur mans wat op uitkykpunte kerwe op telstokkies sit en sny het en lopies is oorspronklik kerwe genoem.<ref>{{en}} {{cite book |author=Rowland Bowen |title=Cricket: A History of its Growth and Development |year=1970 |publisher=Eyre & Spottiswoode |location=Londen |isbn=0-413-27860-3 |pages=57}}</ref> Volgens Rowland Bowen is die vroegste bekende telkaartsjablone in 1776 deur T. Pratt van Sevenoaks ingevoer en dit is gou algemeen gebruik.<ref>{{en}} {{cite book |author=Rowland Bowen |title=Cricket: A History of its Growth and Development |year=1970 |publisher=Eyre & Spottiswoode |location=Londen |isbn=0-413-27860-3 |pages=266}}</ref> Die eerste telkaarte is glo in 1846 vir die eerste keer by Lord’s gedruk en verkoop.<ref>{{en}} {{cite book |author=Rowland Bowen |title=Cricket: A History of its Growth and Development |year=1970 |publisher=Eyre & Spottiswoode |location=Londen |isbn=0-413-27860-3 |pages=274}}</ref> Na gelang van die plek word tellings op uiteenlopende maniere vertoon, hoewel dit standaard is om aan te dui hoeveel paaltjies gekantel het en hoeveel lopies ’n span aangeteken het. In Australië is die formaat paaltjies/lopies, terwyl die formaat in die res van die wêreld lopies/paaltjies is. Byvoorbeeld sal ’n telling van 125 lopies vir die verlies van vier paaltjies as 4/125 en 125/4 onderskeidelik vertoon word.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.cricket365.com/dan-liebke/cricket-greatest-sport-1-australian-reverse-score-antics |title=Why Cricket is the Greatest Sport, : Australian reverse-score antics |publisher=Cricket365 |date=24 Januarie 2019 |accessdate=17 Mei 2026}}</ref> === Gees van die spel === [[Lêer:Kookaburra red test cricket ball 01.jpg|duimnael|’n Moderne toetskrieketbal]] Benewens die nakoming van die Wette moet krieketspelers die “gees van krieket” ook respekteer, ’n konsep wat sportmangees, ’n regverdige spel en wedersydse respek insluit. Dié gees word reeds lank as ’n integrale deel van die sport beskou, hoewel dit slegs vaag gedefinieer word. Te midde van kommer dat die gees besig was om te verswak is in 2000 ’n aanhef by die Wette gevoeg waarin al die deelnemers opdrag gegee word om binne die gees van die spel op te tree. Die aanhef is laas in 2017 opgedateer en dit begin nou met die lyn:<ref name=preamble>{{en}} {{cite web |url=https://www.lords.org/mcc/the-laws/preamble-to-the-laws/ |title=Preamble to the Laws |work=Laws of Cricket |publisher=[[Marylebone-krieketklub]] |accessdate=17 Mei 2026 }}{{Dooie skakel|date=Mei 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> <blockquote>''Cricket owes much of its appeal and enjoyment to the fact that it should be played not only according to the Laws, but also within the Spirit of Cricket.''</blockquote> <blockquote>“Krieket het baie van sy aantrekkingskrag en genot te danke aan die feit dat dit nie net volgens die Wette gespeel moet word nie, maar ook binne die gees van krieket.”</blockquote> Dié aanhef is ’n kort verklaring wat bedoel is om die “positiewe gedrag te beklemtoon wat krieket ’n opwindende spel maak wat leierskap, vriendskap en spanwerk aanmoedig.”<ref name=2017_changes>{{en}} {{cite web |url=https://www.lords.org/assets/2017-Law-Changes-Summary-Paper.pdf |title=Summary of changes to the Laws of Cricket 2017 Code |work=Laws of Cricket |publisher=[[Marylebone-krieketklub]] |accessdate=10 September 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170627233220/https://www.lords.org/assets/2017-Law-Changes-Summary-Paper.pdf |archive-date=27 Junie 2017 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Sy tweede reël lui dat “die groot verantwoordelikheid om ’n regverdige spel te verseker berus by die kapteins, maar strek na al die spelers, wedstrydbeamptes en veral in juniorkrieket, onderwysers, afrigters en ouers.”<ref name="preamble" /> Die skeidsregters is die enigste beoordelaars wat betref billike of onregverdige spel. Daar word kragtens die Wette van hulle vereis om in te gryp in die geval van gevaarlike of onregverdige spel of in gevalle van onaanvaarbare gedrag deur ’n speler. Vorige weergawes van die gees het handelinge geïdentifiseer wat as teenstrydig beskou is (byvoorbeeld ’n appel wetende dat die kolwer nie uit is nie) maar al die besonderhede word nou deur die krieketwette gedek, die toepaslike speelreëls en dissiplinêre kodes, of aan die oordeel van die skeidsregters, kapteins, hulle klubs en beheerliggame oorgelaat. Die bondige uitdrukking van die gees van krieket vermy nou die diversiteit van kulturele konvensies wat in die besonderhede van sportmangees bestaan – of die afwesigheid daarvan. == Vrouekrieket == [[Lêer:Mithali Raj Truro 2012.jpg|duimnael|Die Indiese [[Mithali Raj]] is die eerste vrouespeler wat die mylpaal van 6&nbsp;000 EDI-lopies aangeteken het]] Vrouekrieket is in 1745 vir die eerste keer in [[Surrey]] opgeteken.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/about/cricket/history-of-cricket/early-cricket |title=ICC History of Cricket (pre-1799) |publisher=[[Internasionale Krieketraad]] |accessdate=17 Mei 2026}}</ref> Die internasionale ontwikkeling het aan die begin van die 20ste eeu begin en die eerste toetswedstryd is in Desember 1934 tussen [[Australiese nasionale vrouekrieketspan|Australië]] en [[Engelse nasionale vrouekrieketspan|Engeland]] gespeel.<ref name=ICC20C>{{en}} {{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/news/icc-launches-global-womens-t20i-team-rankings |title=ICC Launches Global Women's T20I Team Rankings |publisher=[[Internasionale Krieketraad]] |date=12 Oktober 2018 |accessdate=17 Mei 2026}}</ref> Die volgende jaar het [[Nieu-Seelandse nasionale vrouekrieketspan|Nieu-Seeland]] by hulle aangesluit en in 2007 het [[Nederlandse nasionale vrouekrieketspan|Nederland]] die tiende vrouetoetsland geword, tou hulle teen [[Suid-Afrikaanse nasionale vrouekrieketspan|Suid-Afrika]] debuteer het. In 1958 is die Internasionale Vrouekrieketraad gestig.<ref name="ICC20C" /> In 1973 is die eerste Krieketwêreldbeker van enige soort aangebied, toe die [[Vrouekrieketwêreldbeker 1973|eerste toernooi]] in Engeland beslis is.<ref name="ICC20C" /> In 2005 het die Internasionale Vrouekrieketraad met die Internasionale Krieketraad (IKR) saamgesmelt om ’n verenigde beheerliggaam te stig wat al die krieket beheer en ontwikkel. Die IKR se vroueranglys is op 1 Oktober 2015 bekendgestel en dek al drie die formate van vrouekrieket. In Oktober 2018 is, ná die IKR se besluit om aan al sy lede T20I-status toe te ken, die vroueranglys in aparte EDI- (vir volle lede) en T20I-lyste opgedeel.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/877811 |title=ICC Launches Global Women's T20I Team Rankings |publisher=[[Internasionale Krieketraad]] |accessdate=12 Oktober 2018}}</ref> Sedert 2009 word ook al om die twee jaar [[T20I-vrouewêreldbeker]]toernooie beslis. == Bestuur == {{Hoofartikel|Internasionale Krieketraad}} [[Lêer:International Cricket Council members (by status) Current.svg|duimnael|400px|Lidlande van die [[Internasionale Krieketraad]] (IKR) volgens status: {{columns-list|2| {{sleutel|#ff0000|Volle lidlande met [[Toetskrieket|toetsstatus]] (12)}} {{sleutel|#ff6600|Geassosieerde lede met [[Internasionale eendagwedstryd|EDI-status]] (8)}} {{sleutel|#ff9900|Geassosieerde lede met [[Twintig20|T20I-status]] (86)}} {{sleutel|#333333|Voormalige of opgeskorte lede (8)}} {{sleutel|#cccccc|Nielede (23)}}}}]] Die Internasionale Krieketraad (IKR) met sy hoofkantoor in [[Doebai (stad)|Doebai]] is die wêreldwye beheerliggaam van krieket. Dit is in 1909 as die Imperiale Krieketkonferensie (IKK) deur verteenwoordigers uit [[Krieket Australië|Australië]], [[Marylebone-krieketklub|Engeland]] en [[Krieket Suid-Afrika|Suid-Afrika]] gestig, in 1965 in Internasionale Krieketkonferensie herdoop en het in 1989 sy huidige naam aangeneem.<ref name="ICC20C" /> Die IKR het in 2026 108 lidlande gehad, waarvan twaalf volle lede met [[toetskrieket]]status.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.icc-cricket.com/about |title=About the ICC |publisher=[[Internasionale Krieketraad]] |accessdate=17 Mei 2026}}</ref> Die IKR is verantwoordelik vir die organisasie en bestuur van krieket se groot internasionale toernooie, waaronder die mans en vroue se onderskeidelike [[Krieketwêreldbeker]]. Dit stel ook die skeidsregters aan wat al die goedgekeurde toets-, EDI- en T20I-wedstryde behartig. Elke lidland beskik oor ’n nasionale beheerliggaam wat krieketwedstryde tuis reël, die nasionale span keur, asook tuis- en wegtoere van die nasionale span reël.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.ecb.co.uk/news/78941 |title=About the England and Wales Cricket Board |publisher=[[Engelse en Walliese Krieketraad]] |accessdate=17 Mei 2026}}</ref> Die meeste van dié spanne verteenwoordig onafhanklike soewereine lande. In Wes-Indië, wat vir krieketdoeleindes ’n saamsluiting van lande is, word dié sake deur [[Krieket Wes-Indië]] behartig.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.windiescricket.com |title=Cricket West Indies |publisher=Krieket Wes-Indië |accessdate=17 Mei 2026}}</ref> Net só verteenwoordig die [[Engelse en Walliese Krieketraad]] beide [[Engeland]] en [[Wallis]], wie se spelers vir beide die [[Engelse nasionale krieketspan|Engelse manskrieketspan]] en [[Engelse nasionale vrouekrieketspan|Engelse vrouekrieketspan]] mag speel.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://publications.parliament.uk/pa/cm201011/cmpublic/protection/memo/pf82.pdf |title=Memorandum submitted by the England and Wales Cricket Board (PF 82) |publisher=Parlement van die Verenigde Koninkryk |accessdate=17 Mei 2026}}</ref> [[Krieket Ierland]] hou toesig oor krieket in die hele [[Ierland]] wat beide die [[Republiek Ierland]] en [[Noord-Ierland]], een van die vier [[lande van die Verenigde Koninkryk]], insluit en beide die [[Ierse nasionale krieketspan|Ierse manskrieketspan]] en [[Ierse nasionale vrouekrieketspan|Ierse vrouekrieketspan]] keur. Die tabel onder lys die IKR se volle lede en hul onderskeidelike krieketbeheerliggaam:<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.icc-cricket.com/team-rankings |title=ICC Rankings |publisher=[[Internasionale Krieketraad]] |accessdate=7 Julie 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160707201109/http://www.icc-cricket.com/team-rankings |archive-date=7 Julie 2016 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> {| class="wikitable sortable" ! scope="col" | Land ! scope="col" | Beheerliggaam ! scope="col" data-sort-type="date" | Volle lid sedert<ref name="A Brief History...">{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/a-brief-history-209608 |title=A brief history … |publisher=ESPNcricinfo |author=Martin Williamson |date=18 Mei 2005 |accessdate=17 Mei 2026}}</ref> |- ! scope="row" | {{Cr-AF}} | [[Afghaanse Krieketraad]] | 22 Junie 2017 |- ! scope="row" | {{Cr-AU}} | [[Krieket Australië]] | 15 Julie 1909 |- ! scope="row" | {{Cr-BD}} | [[Bengaalse Krieketraad]] | 26 Junie 2000 |- ! scope="row" | {{Cr-EN}} | [[Engelse en Walliese Krieketraad]] | 15 Julie 1909 |- ! scope="row" | {{Cr-IN}} | [[Raad vir Beheer van Krieket in Indië]] | 31 Mei 1926 |- ! scope="row" | {{Cr-IE}} | [[Krieket Ierland]] | 22 Junie 2017 |- ! scope="row" | {{Cr-NZ}} | [[Nieu-Seeland Krieket]] | 31 Mei 1926 |- ! scope="row" | {{Cr-PK}} | [[Pakistanse Krieketraad]] | 28 Julie 1952 |- ! scope="row" | {{Cr-LK}} | [[Sri Lanka Krieket]] | 21 Julie 1981 |- ! scope="row" | {{Cr-ZA}} | [[Krieket Suid-Afrika]] | 15 Julie 1909 |- ! scope="row" | {{Cr-WI}} | [[Krieket Wes-Indië]] | 31 Mei 1926 |- ! scope="row" | {{Cr-ZW}} | [[Zimbabwe Krieket]] | 6 Julie 1992 |} == Krieketformate == [[Lêer:England vs South Africa.jpg|duimnael|’n [[Toetskrieket|Toetswedstryd]] tussen Suid-Afrika en Engeland in Januarie 2005. Die mans wat swart broeke dra is die skeidsregters. Spanne in toetskrieket, [[eersterangse krieket]] en klubkrieket dra tradisioneel wit kleure en gebruik rooi krieketballe]] Krieket is ’n veelvlakkige sport met verskeie formate wat effektief verdeel kan word in [[eersterangse krieket]], korter krieket en, histories, eenpaaltjiekrieket. Die hoogste vlak is [[toetskrieket]] wat as ’t ware die internasionale weergawe van eersterangse krieket is en beperk is op die spanne wat die IKR se twaalf volle lede verteenwoordig. Hoewel die term “toetswedstryd” eers baie later geskep is, het toetskrieket glo begin met twee wedstryde tussen [[Australiese nasionale krieketspan|Australië]] en [[Engelse nasionale krieketspan|Engeland]] in die Australiese 1876/77-seisoen; sedert 1882 word in die meeste toetsreekse tussen Engeland en Australië om [[die As]] gespeel. Die term “eersteklas” word algemeen toegepas op plaaslike krieket van die hoogste vlak. Toetswedstryde word oor vyf dae beslis en eersteklaswedstryde oor drie tot vier dae; in al dié wedstryde word elke span twee kolfbeurte toegeken en ’n gelykopuitslag is ’n geldige resultaat.<ref>{{en}} {{cite book |author=Michael Rundell |title=Dictionary of Cricket |year=2006 |publisher=A&C Black Publishers Ltd |location=Londen |isbn=978-0-7136-7915-1 |page=336 |url=https://books.google.de/books?id=6Vu9cih3u1kC&q="dictionary+of+cricket"+test&pg=PT336&redir_esc=y#v=onepage&q="dictionary%20of%20cricket"%20test&f=false |accessdate=17 Mei 2026}}</ref> Sedert die eerste toetskrieketwedstryd in 1877 het slegs twee wedstryde in ’n gelykop geëindig: in 1960 tussen Australië en Wes-Indië in [[Brisbane]] en in 1986 tussen Australië en Indië in [[Chennai|Madras]].<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/records/tied-matches-283891 |title=Tied matches in Tests |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=17 Mei 2026}}</ref> Korter krieketwedstryde is altyd geskeduleer om in ’n enkele dag klaar te wees met die spanne wat een kolfbeurt elk het. Daar is twee tipes: Lys-A-krieket met 50 boulbeurte per span en [[Twintig20]] met 20 boulbeurte per span. Albei korter krieketformate word internasionaal gespeel as [[internasionale eendagwedstryd]]e (EDI) en internasionale Twintig20 (T20I). Lys-A is in Engeland gedurende die 1963-seisoen as ’n uitklopbeker tussen die eersterangse graafskapklubs bekendgestel. In 1969 is ’n nasionale ligakompetisie van stapel gestuur. Dié konsep is geleidelik na die ander voorste krieketlande geneem en die eerste internasionale eendagwedstryd is in 1971 gespeel. In [[Krieketwêreldbeker 1975|1975]] is die eerste [[krieketwêreldbeker]]toernooi in Engeland aangebied. Twintig20 is ’n nuwe weergawe met beperkte boulbeurte op sy eie met die doel om ’n wedstryd in sowat drie uur af te sluit, gewoonlik in ’n aandsessie. Die eerste [[T20I-wêreldbeker]]toernooi is in [[T20I-wêreldbeker 2007|2007]] in Suid-Afrika aangebied. Korter krieketwedstryde kan nie onbeslis eindig nie, hoewel ’n gelykopuitslag moontlik is en ’n onvoltooide wedstryd as “geen uitslag” geag word.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/icc-clarifies-what-counts-and-what-doesn-t-255055 |title=ICC clarifies what counts and what doesn't |publisher=ESPNcricinfo |date=30 Julie 2006 |accessdate=17 Mei 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/blogs/content/story/980687.html |title=A T20 merry-go-round, and a jelly-bean investigation |publisher=ESPNcricinfo |author=Philip Brown |date=12 Maart 2016 |accessdate=17 Mei 2026}}</ref> Eenpaaltjiekrieket was gedurende die 18de en 19de eeu gewild en van sy wedstryde is oor die algemeen beskou as topklas. In dié formaat was daar slegs een kolwer op die kolfblad en hy moes al die aflewerings trotseer, hoewel elke span een tot ses spelers kon bevat. Eenpaaltjiekrieket is sedert die invoering van die korter krieketformate selde gespeel. Wedstryde was, soos in volle eersterangse krieket, geneig om twee kolfbeurte per span te hê en hulle kon gelykop eindig.<ref>{{en}} {{cite book |author=John Major |title=More Than A Game |year=2007 |publisher=HarperCollins |location=Londen |isbn=978-0-00-718364-7 |pages=155–167, 404–410}}</ref> == Toernooie == [[Lêer:Cricket in Kerava IMG 8904 C.JPG|duimnael|’n Krieketwedstryd in Kerava, [[Finland]], in 2011]] Krieket word op beide internasionale en plaaslike vlak gespeel. Daar is een belangrike internasionale toernooi vir elke formaat met die hoogste plaaslike toernooie wat die drie belangrikste internasionale formate weerspieël. Daar is nou ’n aantal T20-ligas wat ’n “T20-vryskut”-verskynsel tot gevolg gehad het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.cricbuzz.com/cricket-news/107424/the-t20-revolution-the-freelancers |title=The T20 Revolution – The Freelancers |publisher=Cricbuzz |author=Bharat Sundaresan |accessdate=17 Mei 2026}}</ref> === Internasionale toernooie === [[Lêer:Ashes Urn.jpg|duimnael|upright|Die As is die oudste trofee in internasionale krieket en word sedert 1882 tussen Engeland en Australië beslis<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.lords.org/lords/our-history/the-ashes |title=IT STARTED WITH A PERFUME JAR |publisher=[[Marylebone-krieketklub]] |accessdate=17 Mei 2026}}</ref>]] Die meeste internasionale wedstryde word as deel van toere gespeel, waartydens een land ’n ander vir sekere weke of maande besoek en ’n aantal wedstryde in verskeie formate teen die gasheer speel. Soms word ’n ewige trofee toegeken aan die wenner van die toetsreeks, met die bekendste [[die As]]. Die IKR reël ook toernooie waaraan ’n aantal lande gelyktydig mag deelneem, insluitende die [[Krieketwêreldbeker]], [[T20I-wêreldbeker]] en [[Kampioenetrofee]]. ’n Ligakompetisie vir toetswedstryde wat as deel van gewone toere gespeel word, die [[Wêreldtoetskampioenskap]], is verskeie kere voorgestel, met die eerste uitgawe wat in 2019 begin het. ’n Ligakompetisie vir eendagwedstryde, die Krieketwêreldbekersuperliga, het in Augustus 2020 begin en is slegs een keer beslis. Die IKR publiseer ranglyste vir toets-, EDI- en T20I-krieket vir die lande wat dié krieketformate speel. Kompetisies vir IKR-lidlande met geassosieerde status sluit in die Interkontinentale Beker vir eersterangse krieketwedstryde en die Wêreldkrieketliga vir eendagwedstryde, waarvan laasgenoemde se wedstryde ook dien as wêreldbekerkwalifisering. Krieket se enigste verskyning op [[Olimpiese Somerspele]] was tydens die [[Olimpiese Somerspele 1900]] in [[Parys]].<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/the-ignorant-olympians-134962 |title=The ignorant Olympians |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=17 Mei 2026}}</ref> Dié spel sal egter tydens die [[Olimpiese Somerspele 2028]] in [[Los Angeles]] terugkeer, waartydens T20I-krieket aangebied sal word.<ref name="Economic_Times" /><ref name="Sky" /> === Nasionale toernooie === ==== Eersterangse krieket ==== [[Lêer:Yorkshire-CCC-1895.jpg|duimnael|Die [[Yorkshire]]-graafskapkrieketklub in 1895. Die span het in 1893 die graafskapkampioenskap vir die eerste keer gewen]] Eersterangse krieket word in Engeland veral deur die 18 graafskapklubs gespeel wat aan die graafskapkampioenskap deelneem. Die konsep van ’n graafskapkampioenskap bestaan sedert die 18de eeu, maar die amptelike toernooi is eers in 1890 van stapel gestuur.<ref name="AMCS" /> Die suksesvolste klub is Yorkshire, wat teen 2026 32 amptelike titels gewen het (plus een gedeel).<ref>{{en}} {{cite book |last=Playfair |title=Playfair Cricket Annual (70th edition) |edition=2017 |editor=Ian Marshall |publisher=Headline |page=216 |location=Londen}}</ref> Australië het sy nasionale eersterangse kampioenskap in 1892/93 gestig toe die Sheffield-skild bekendgestel is. In Australië verteenwoordig die eersterangse spanne die verskeie [[Deelstate en gebiede van Australië|deelstate]].<ref name="CH175">{{en}} {{cite book |author=Chris Harte |title=A History of Australian Cricket |year=1993 |publisher=Andre Deutsch |location=Londen |isbn=0-233-98825-4 |pages=175}}</ref> [[Nieu-Suid-Wallis]] het die meeste titels ingepalm. Die ander volle lede van die IKR beskik ook oor nasionale kampioenskappe: Ahmad Shah Abdali 4-dagtoernooi (Afghanistan), Nasionale Krieketliga (Bangladesj), Ranji-trofee (Indië), Interprovinsiale Kampioenskap (Ierland), Plunket-skild (Nieu-Seeland), Quaid-e-Azam-trofee (Pakistan), Curriebeker (Suid-Afrika), Premiertrofee (Sri Lanka), Shell-skild (Wes-Indië) en die Loganbeker (Zimbabwe). === Klub- en skoolkrieket === Die wêreld se vroegste bekende krieketwedstryd was ’n dorpskrieketbyeenkoms in [[Kent]] soos blyk uit ’n 1640-hofsaak wat ’n krieketwedstryd van “die Weald en die Boland” teen “die Chalkheuwel” by [[Chevening]] “sedert sowat dertig jaar” (d.w.s. ca. 1611) beskryf. Intergemeentekompetisies het gewildheid verwerf gedurende die eerste helfte van die 17de eeu en deur die 18de eeu ontwikkel met die eerste plaaslike ligas wat in die tweede helfte van die 19de van stapel gestuur is.<ref name="DU4" /> Op voetsoolvlak is plaaslike klubkrieket in wese ’n amateurtydverdryf vir diegene wat betrokke is, maar dit behels steeds gewone spanne wat oor naweke of saans in kompetisies speel. Skoolkrieket, wat vir die eerste keer in die 17de-eeuse Suid-Engeland bekend was, het ’n soortgelyke scenario en albei word veral gespeel in die lande waar krieket gewild is.<ref>{{en}} {{cite book |author=Derek Birley |title=A Social History of English Cricket |year=1999 |publisher=Aurum Press Ltd |location=Londen |isbn=1-85410-710-0 |pages=9–10}}</ref> Hoewel daar in vergelyking met professionele krieket verskille in die spelformaat kan wees word die Wette altyd nagekom en derhalwe is klub-/skoolwedstryde formele en mededingende byeenkomste.<ref>{{en}} {{cite book |author=Derek Birley |title=A Social History of English Cricket |year=1999 |publisher=Aurum Press Ltd |location=Londen |isbn=1-85410-710-0 |pages=151–152}}</ref> Die sport het ook talle informele weergawes soos Franse krieket.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.topendsports.com/sport/cricket/french.htm |title=Rules of French Cricket |publisher=topend sports |accessdate=17 Mei 2026}}</ref> <gallery widths=200 heights=160> Lêer:Y.M.C.A. women playing cricket, Sydney University, R. Donaldson, 23 April 1941.jpg|Y.M.C.A.-vroue speel krieket as deel van “sport vir troepe”, [[Universiteit van Sydney]], 23 April 1941 Lêer:The Old Baltimore Cricket Club, Image 2 (1927).png|Die Old Baltimore-krieketklub in 1927 </gallery> == Wêreldwye verspreiding == In die lande van Suid-Asië, insluitende [[Indië]], [[Bangladesj]], [[Pakistan]] en [[Sri Lanka]], is krieket verreweg die gewildste sportsoort. Dis ook ’n gewilde [[somer]]sport in die [[Verenigde Koninkryk]], [[Afghanistan]], [[Australië]], [[Republiek Ierland|Ierland]], [[Kenia]], [[Namibië]], [[Nederland]], [[Nepal]], [[Nieu-Seeland]], [[Nigerië]], [[Papoea-Nieu-Guinee]], [[Suid-Afrika]], [[Tanzanië]], [[Uganda]], [[Zimbabwe]] en die Wes-Indiese [[Eilandstaat|eilandstate]]. Veral in lande van die [[Karibiese gebied]] soos [[Antigua en Barbuda]], [[Bahamas]], [[Barbados]], [[Bermuda]], [[Grenada]], [[Guyana]], [[Jamaika]] en die [[Turks- en Caicoseilande]] word krieket as ’n nasionale sport beskou. In lande van die [[Britse Statebond]] met krieket as ’n tradisionele [[somer]]sport soos Australië, Engeland, Ierland, Namibië, Nieu-Seeland, Skotland, Suid-Afrika en Wallis dien [[rugby]] as ’n tradisionele sport vir die [[winter]]maande. Krieket is die tweede gewildste sport ter wêreld, naas [[sokker]],<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.nytimes.com/2008/04/03/nyregion/03cricket.html |title=Playing a Sport With Balls and Bats, but No Pitcher |publisher=[[The New York Times]] |author=Timothy Williams |date=3 April 2008 |accessdate=17 Mei 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.themonitor.ca/article-328152-The-most-popular-sport-youve-never-played-yes-cricket-actually-exists-in-Montreal.html |title=The most popular sport you’ve never played |publisher=The Monitor |date=21 April 2009 |accessdate=28 Februarie 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100228192617/http://www.themonitor.ca/article-328152-The-most-popular-sport-youve-never-played-yes-cricket-actually-exists-in-Montreal.html |archive-date=28 Februarie 2010 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.sportingo.com/all-sports/a11587_worlds-top-most-popular-team-sports |title=The world's Top 10 most popular team sports |publisher=Sportingo |accessdate=24 Maart 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100324173537/http://www.sportingo.com/all-sports/a11587_worlds-top-most-popular-team-sports |archive-date=24 Maart 2010 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> met meer as een miljard ondersteuners, veral op die [[Indiese subkontinent]].<ref name="90%" /> Die suksesvolste span in internasionale krieket is [[Australiese nasionale krieketspan|Australië]], wat agt [[Internasionale eendagwedstryd|EDI-trofeë]], insluitende ses krieketwêreldbekertoernooie, gewen het, meer as enige ander land en hulle was vir ’n langer tydperk die beste toetsspan as enige ander land. == Kultuur == === Invloed op die daaglikse lewe === {{Multibeeld | wydte = 150 | voetskrif = | beeld1 = Street Cricket in India (edited).jpg | alt1 = | onderskrif1 = Straatkrieket word in ’n dorpie in die Indiese [[Himalaja]]s gespeel | beeld2 = Jugando la Plaquita.JPG | alt2 = | onderskrif2 = In die Dominikaanse Republiek word Plaquita, ’n spel soortgelyk aan krieket, gespeel }} Krieket het ’n groot impak op die populêre kultuur gehad, sowel in die [[Britse Statebond]] as elders. Byvoorbeeld het dit die woordeskat van dié lande, veral die [[Engels]]e taal, beïnvloed met verskeie frases soos ''that’s not cricket'' (“dit is nie krieket nie”, dit is onregverdig), ''had a good innings'' (“het ’n goeie beurt”, het ’n lang lewe geleef) en ''sticky wicket'' (“taai paaltjie”). ''On a sticky wicket'' (''aka'' ''sticky dog'' of ''glue pot'')<ref>{{en}} {{cite book |author=Jonathon Green |title=Dictionary of Jargon |publisher=Routledge |year=1987 |isbn=978-0-7100-9919-8 |page=528 |url=https://archive.org/details/dictionaryofjarg00jona/page/528/mode/2up |accessdate=17 Mei 2026}}</ref> is ’n [[metafoor]]<ref name="CalliesKeller2011">{{en}} {{cite book |author1=Marcus Callies |author2=Wolfram R. Keller |author3=Astrid Lohöfer |title=Bi-directionality in the Cognitive Sciences: Avenues, Challenges, and Limitations |url=https://books.google.de/books?id=SC3cBXfj4UcC&pg=PA73&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false |accessdate=17 Mei 2026 |year=2011 |publisher=John Benjamins Publishing |isbn=978-90-272-2384-5 |pages=73–}}</ref> wat gebruik word om ’n moeilike omstandigheid te beskryf. Dit het sy oorsprong in ’n term vir moeilike kolftoestande in krieket, veroorsaak deur ’n klam en sagte kolfblad.<ref name="Hendrickson2001">{{en}} {{cite book |author=Robert Hendrickson |title=World English: From Aloha to Zed |url=https://archive.org/details/worldenglishfrom00hend |accessdate=17 Mei 2026 |year=2001 |publisher=Wiley |isbn=978-0-471-34518-3}}</ref> === In die kuns en populêre kultuur === [[Lêer:Albert Chevallier Tayler - Kent Vs Lancashire 1906.jpg|duimnael|links|''Kent vs Lancashire at Canterbury'' (1907) deur Albert Chevallier Tayler, olie op doek]] [[Lêer:10CC - TopPop 1974 2.png|duimnael|Die Britse [[Rockmusiek|rockgroep]] [[10cc]] het in hul [[reggae]]liedjie ''Dreadlock Holiday'' (1978) vir die waarskynlik bekendste verwysing na krieket in kontemporêre musiek gesorg]] Krieket is die onderwerp van werke deur bekende Engelse digters soos [[William Blake]] en [[Lord Byron]].<ref name=art>{{en}} {{cite web |url=https://www.telegraph.co.uk/culture/art/art-features/10191131/The-art-of-cricket-Enough-to-leave-you-stumped.html |title=The art of cricket: Enough to leave you stumped |publisher=The Telegraph |author=Alastair Smart |date=20 Julie 2013 |accessdate=17 Mei 2026}}</ref> ''Beyond a Boundary'' (1963) deur die Trinidadse [[C. L. R. James]] word dikwels aangewys as die beste boek oor enige sportsoort wat ooit geskryf is.<ref>{{en}} {{cite book |author=Frank Rosengarten |title=Urbane Revolutionary: C. L. R. James and the Struggle for a New Society |publisher=University Press of Mississippi |year=2007 |isbn=87-7289-096-7 |pages=134}}</ref> In die visuele kuns is daar bekende krieketskilderye soos [[Albert Chevallier Tayler]] se ''Kent vs Lancashire at Canterbury'' (1907) en [[Russell Drysdale]] se ''The cricketers'' (1948), waarna as “dalk die bekendste Australiese skildery van die 20ste eeu” verwys word.<ref name="Meacham">{{en}} {{cite web |url=https://www.smh.com.au/entertainment/art-and-design/montmartre-with-eucalypts-20090606-gdtko6.html |title=Montmartre, with eucalypts |publisher=The Sydney Morning Herald |author=Steve Meacham |date=6 Junie 2009 |accessdate=17 Mei 2026}}</ref> Die Franse [[Impressionisme|impressionis]] [[Camille Pissarro]] het op ’n besoek aan Engeland in die 1890’s krieket geskilder.<ref name="art" /> Die skilder [[Francis Bacon (skilder)|Francis Bacon]], ’n ywerige krieketaanhanger, het ’n kolwer in beweging geskilder.<ref name="art" /> Die [[Karibiese gebied|Karibiese]] kunstenaar [[Wendy Nanan]] se krieketbeelde<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/1/shared/spl/hi/picture_gallery/07/in_pictures_caribbean_cricket_art/html/1.stm |title=In pictures: Caribbean cricket art |publisher=[[BBC]] |accessdate=17 Mei 2026}}</ref> het verskyn in ’n beperkte uitgawe vir ''[[Royal Mail]]'' se ''World of Invention'' [[posseël]]uitgawe ter geleentheid van die Londense Krieketkonferensie op 1–3 Maart 2007, die eerste internasionale werkswinkel van sy soort en deel van die vieringe voor die [[Krieketwêreldbeker 2007]].<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.bletchleycovers.com/ |title=Cricket: Dawn of a New World |date=Maart 2007 |publisher=Bletchley Park Post Office |accessdate=16 Julie 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160716041103/http://www.bletchleycovers.com/ |archive-date=16 Julie 2016 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Een van die waarskynlik bekendste verwysings in kontemporêre musiek is in die [[reggae]]liedjie ''Dreadlock Holiday'' deur die Britse [[Rockmusiek|rockgroep]] [[10cc]] in 1978. Een van die sinne in dié liedjie se lirieke lui: {| |'''Engels''' |'''Afrikaans''' |- | style="padding-right:50px" | ''I say''<br /> ''I don’t like cricket (Oh no!)''<br /> ''I love it''<br /> ''I don’t like cricket (No no!)''<br /> ''I love it'' | Ek sê<br /> Ek hou nie van krieket nie (Oh nee!)<br /> Ek is mal daaroor<br /> Ek hou nie van krieket nie (Nee nee!)<br /> Ek is mal daaroor |} Dié uitdrukking is deur ’n ontmoeting in [[Jamaika]] geïnspireer waartydens Graham Gouldman deur ’n Jamaikaan gevra is of hy van krieket hou en hy dit geantwoord het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.udiscovermusic.com/stories/10cc-dreadlock-holiday-song/ |title=‘Dreadlock Holiday’: How 10cc Bowled Out The Competition |publisher=uDiscover Music |author=Paul Sexton |date=23 September 2021 |accessdate=17 Mei 2026}}</ref> Die Suid-Afrikaanse 2008-[[drama]]rolprent ''[[Hansie (rolprent)|Hansie]]'' beeld die lewe en tragiese dood van die Suid-Afrikaanse krieketkaptein [[Hansie Cronjé]] uit. Dit is ’n ware verhaal gebaseer op die lewe van Hansie Cronjé en handel oor sy loopbaan, wedstrydknoeiery en sy dood in ’n vliegtuigongeluk naby [[George]] in 2002.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.imdb.com/de/title/tt1099200/ |title=Hansie: A True Story |publisher=[[Internet-rolprentdatabasis]] |date=2008 |accessdate=17 Mei 2026}}</ref> === Invloed op ander sportsoorte === [[Lêer:1876boxscore.jpg|duimnael|links|’n Bofbal-bokstelling in 1876]] [[Lêer:William Handcock Tom Wills.jpg|duimnael|upright|[[Tom Wills]], krieketspeler en medestigter van [[Australiese voetbal]]]] Die sedert 1859 gebruiklike kriekettoere het van 1888 af ook die sedertdien gewone [[rugby]]toere beïnvloed, toe in 1888 die eerste [[Britse en Ierse Leeus|Britse Leeusspan]] na [[Australië]] en [[Nieu-Seeland]] getoer het. Net soos die destydse kriekettoere was dit ’n suiwer finansiële onderneming.<ref>{{en}} {{cite book |author=Clem Thomas |title=125 Years of the British and Irish Lions: The Official History |publisher=Random House|year=2013 |isbn=978-1-78057-738-8 |page=The Genesis of the Lions |url=https://archive.org/details/125yearsofbritis0000thom/page/n3/mode/2up |accessdate=17 Mei 2026}}</ref> Van die eerste rugbywedstryde is ook op krieketvelde gespeel, waaronder die eerste internasionale rugbywedstryd ooit tussen [[Skotse nasionale rugbyspan|Skotland]] en [[Engelse nasionale rugbyspan|Engeland]] op 27 Maart 1871 op die krieketveld van die Edinburg Akademie, Raeburn Place;<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.co.uk/scotland/sportscotland/asportingnation/article/0007/print.shtml |title=The first international rugby match |publisher=[[BBC]] |author=Alex Gordon |accessdate=17 Mei 2026}}</ref> Engeland teen [[Ierse nasionale rugbyspan|Ierland]] op 15 Februarie 1875 op die Londense [[The Oval (Londen)|Oval]];<ref>{{en}} {{cite book |author=Steve Lewis |title=One Among Equals: England's International Rugby Captains |publisher=Vertical Editions |year=2008 |isbn=978-1-904091-31-8 |pages=274}}</ref> [[Wallabies|Australië]] teen die Britse Leeus op 24 Junie 1899<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.lionsrugby.com/1899.htm |title=1899 – Australia |publisher=[[Britse en Ierse Leeus]] |accessdate=27 September 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070927200703/http://www.lionsrugby.com/1899.htm |archive-date=27 September 2007}}</ref> en [[All Blacks|Nieu-Seeland]] teen Australië op 15 Augustus 1903,<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.allblacks.com/asp/teamsheet.asp?MT_ID=1045 |title=Match Centre – All Blacks vs Australia |publisher=All Blacks |accessdate=12 Junie 2022}}</ref> albei wedstryde is op die [[Sydney-krieketveld]] gespeel. Krieket het noue historiese bande met [[Australiese voetbal]] en baie spelers het op die hoogste vlak in albei sportsoorte meegeding.<ref>{{en}} {{cite book |author=Geoffrey Blainey |title=A Game of Our Own: The Origins of Australian Football |publisher=Black Inc. |year=2010 |page=186 |isbn=978-1-86395-347-4}}</ref> In 1858 het die bekende Australiese krieketspeler Tom Wills ’n beroep gedoen vir die stigting van ’n “voetbalklub” met ’n “kode van wette” om krieketspelers gedurende die afseisoen fiks te hou. Die Melbourne-voetbalklub is die volgende jaar gestig met Wills en drie ander lede wat die eerste speelwette opgestel het.<ref>{{en}} {{cite book |author=Greg de Moore |title=Tom Wills: His Spectacular Rise and Tragic Fall |publisher=Allen & Unwin |year=2008 |pages=77, 93–94 |isbn=978-1-74175-499-5}}</ref> Dit word veral op aangepaste krieketvelde gespeel.<ref>{{en}} {{cite book |author=Rob Hess |title=A National Game: The History of Australian Rules Football |publisher=Viking |year=2008 |page=44 |isbn=978-0-670-07089-3}}</ref> In Engeland het ’n aantal [[sokker]]klubs hul oorsprong te danke aan krieketspelers wat probeer het om sokker te speel in ’n manier om gedurende die [[winter]]maande fiks te bly. [[Derby County FC|Derby County]] is in 1884 as ’n tak van die Derbyshire graafskapkrieketklub gestig;<ref>{{en}} {{cite book |author=Dan Goldstein |title=The Rough Guide to English Football (2000–2001) |publisher=Rough Guides |location=Londen |date=2000 |isbn=1-85828-557-7 |pages=184}}</ref> beide [[Aston Villa]] (1874) en [[Everton FC|Everton]] (1876) is deur lede van kerklike krieketspanne gestig.<ref>{{en}} {{cite book |author=Dan Goldstein |title=The Rough Guide to English Football (2000–2001) |publisher=Rough Guides |location=Londen |date=2000 |isbn=1-85828-557-7 |pages=15, 184}}</ref> [[Sheffield United FC|Sheffield United]] se [[Bramall Lane]]-krieketveld was van 1854 af die tuiste van die Sheffield-krieketklub en daarna van Yorkshire; dit is eers in 1862 weer vir sokker gebruik en is van 1889 tot 1973 deur Yorkshire en Sheffield United saam gebruik.<ref>{{en}} {{cite book |author=Dan Goldstein |title=The Rough Guide to English Football (2000–2001) |publisher=Rough Guides |location=Londen |date=2000 |isbn=1-85828-557-7 |pages=458}}</ref> In die laat 19de eeu is ’n voormalige krieketspeler, die Engels-gebore Henry Chadwick uit [[Brooklyn, New York|Brooklyn]], [[New York]], gekrediteer met die ontwerp van die bofbalbokstelling<ref group="fn">Sy Heldesaal-gedenkplaat lui gedeeltelik: ''Inventor of the box score. Author of the first rule-book&nbsp;...&nbsp;Chairman of rules committee in first nationwide baseball organization.''</ref><ref>{{en}} Lederer, Rich. ''By the Numbers: Computer technology has deepened fans' passion with the game's statistics. Memories and Dreams'' (Vol. 33, No. 6; Winter 2011[–2012], bl. 32–34). Nasionale Bofbalheldesaal se amptelike tydskrif.</ref> wat hy vir die verslag oor wedstrydgebeurtenisse van die kriekettelkaart aangepas het. Die eerste bokstelling het in ’n 1859-uitgawe van die ''Clipper'' verskyn.<ref name=NPR>{{en}} {{cite web |url=https://www.npr.org/2009/07/30/106891539/the-man-who-made-baseballs-box-score-a-hit |title=The Man Who Made Baseball's Box Score a Hit |publisher=National Public Radio |author=Mike Pesca |date=30 Julie 2009 |accessdate=17 Mei 2026}}</ref> Die statistiese rekord is so sentraal in die sport se “historiese essensie” dat daar soms na Chadwick verwys word as “die vader van bofbal” omdat hy die gewildheid van die sport in sy vroeë dae gefasiliteer het.<ref name=Myth>{{en}} {{cite web |url=https://www.nytimes.com/2010/11/13/sports/baseball/13doubleday.html |title=Myth of baseball's creation endures, with a prominent fan |publisher=[[The New York Times]] |author=Tim Arango |date=12 November 2010 |accessdate=17 Mei 2026}}</ref> Die invloed van krieket en ander Engelse sportsoorte in [[Brits-Indië]] het in die 1920’s tot die standardisering van plaaslike sportsoorte gelei.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://theconversation.com/how-india-came-to-love-cricket-favored-sport-of-its-colonial-british-rulers-132302 |title=How India came to love cricket, favored sport of its colonial British rulers |publisher=The Conversation |authors=Adam Love, Lars Dzikus |date=26 Februarie 2020 |accessdate=17 Mei 2026}}</ref> In die 21ste eeu het die [[Indiese Premierliga]] se sukses ook die groei van ander sportligas in Indië aangewakker,<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.forbesindia.com/article/take-one-big-story-of-the-day/from-handball-to-panja-why-sports-leagues-are-taking-off-in-india/86315/1 |title=From Handball To Panja, Why Sports Leagues Are Taking Off In India |publisher=Forbes India |accessdate=17 Mei 2026}}</ref> met sommige van die inheemse sportsoorte wat verder gemoderniseer word, byvoorbeeld die gewilde Pro Kabaddiliga.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.economist.com/asia/2024/04/04/the-end-of-crickets-indian-monopoly |title=The end of cricket's Indian monopoly |publisher=The Economist |accessdate=17 Mei 2026}}</ref> == Sien ook == {{Portaal|Krieket|Cricket ball.svg}} * [[Die Vereniging van Krieketstatistici en -geskiedkundiges]] == Voetnotas == <references group="fn" /> == Verwysings == {{Verwysings|4}} == Bronnelys == * {{en}} {{cite book |author=Charles Williams |title=Gentlemen & Players – The Death of Amateurism in Cricket |year=2012 |publisher=Weidenfeld & Nicolson |location=Londen |isbn=978-0-7538-2927-1}} * {{en}} {{cite book |author=John Major |title=More Than A Game |year=2007 |publisher=HarperCollins |location=Londen |isbn=978-0-00-718364-7}} * {{en}} {{cite book |author=Roy Morgan |title=The Encyclopedia of World Cricket |publisher=SportsBooks Ltd |date=2007 |isbn=978-1-899807-51-2}} * {{af}} {{cite book |author=Isabelle Uys |title=Feitegids: ’n Kernensiklopedie |publisher=Pharos Woordeboeke |location=Kaapstad |year=2007 |isbn=978-1-86890-065-7 |page=452}} * {{en}} {{cite book |author=Timothy J. McCann |title=Sussex Cricket in the Eighteenth Century |year=2004 |publisher=Sussex Record Society |location=Lewes |isbn=0-85445-055-6}} * {{en}} {{cite book |author=Ramachandra Guha |title=A Corner of a Foreign Field: The Indian History of a British Sport |year=2002 |publisher=Picador |location=Londen |isbn=0-330-49117-2}} * {{en}} {{cite book |author=Dan Goldstein |title=The Rough Guide to English Football (2000–2001) |publisher=Rough Guides |location=Londen |date=2000 |isbn=1-85828-557-7 |url=https://archive.org/details/roughguidetoengl00dang}} * {{en}} {{cite book |author=David Underdown |title=Start of Play |year=2000 |publisher=Allen Lane |location=Londen |isbn=0-7139-9330-8}} * {{en}} {{cite book |author=Derek Birley |title=A Social History of English Cricket |year=1999 |publisher=Aurum Press Ltd |location=Londen |isbn=1-85410-710-0}} * {{en}} {{cite book |author=John Nyren |title=The Cricketers of my Time |orig-year=eerste uitgawe in 1833 |editor=Ashley Mote |year=1998 |publisher=Robson Books |location=Londen |isbn=1-86105-168-9}} * {{en}} {{cite book |author=Chris Harte |title=A History of Australian Cricket |year=1993 |publisher=Andre Deutsch |location=Londen |page=175 |isbn=0-233-98825-4}} * {{en}} {{cite book |author=Barclays |title=Barclays World of Cricket |editor=E. W. Swanton |publisher=Willow Books |location=Londen |year=1986 |isbn=0-00-218193-2}} * {{en}} {{cite book |author=Rowland Bowen |title=Cricket: a History of Its Growth and Development Throughout the World |publisher=Eyre & Spottiswoode |year=1970 |location=Londen |isbn=978-0-413-27860-9}} * {{en}} {{cite book |author=Harry Altham |title=A History of Cricket, Volume 1 (to 1914) |year=1962 |publisher=George Allen & Unwin |location=Londen}} * {{en}} {{cite book |author=Roy Webber |title=The Phoenix History of Cricket |year=1960 |publisher=Phoenix House Ltd |location=Londen}} * {{en}} {{cite book |author=F. S. Ashley-Cooper |title=At the Sign of the Wicket: Cricket 1742–1751 – Cricket: A Weekly Record of the Game |year=1900 |publisher=Cricket Magazine |location=Londen |oclc=28863559}} * {{en}} {{cite book |author=Arthur Haygarth |title=Frederick Lillywhite's Cricket Scores & Biographies, Volume 1 (1744–1826) |year=1862 |publisher=Frederick Lillywhite |location=Londen}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie|Cricket|Krieket}} {{Wikt|krieket}} * {{en}} [http://www.icc-cricket.com/ ''Internasionale Krieketraad (IKR)''] * {{en}} [https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/index.html ESPNcricinfo – statistieke en rekords] * {{en}} {{cite web|url=https://www.britannica.com/sports/cricket-sport|title=Cricket|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=17 Mei 2026}} * {{en}} [https://www.youtube.com/watch?v=g-beFHld19c ''What Is Cricket? Get to know the sport''] deur die [[Internasionale Krieketraad]] {{Affiliasies van die Internasionale Krieketraad}} {{Nasionale krieketspanne}} {{Navigasie Olimpiese somersporte}} {{Normdata}} {{Voorbladster}} [[Kategorie:Krieket| ]] [[Kategorie:Voormalige Olimpiese sportsoorte]] clrlio6igwk772fgln2bhdxmmb71g0s 0 13047 2910539 2872592 2026-06-10T10:49:22Z AFM 21229 /* Vernoemings */ 2910539 wikitext text/x-wiki : ''Hierdie artikel handel oor die voortrekker. Vir die dorp in Mpumalanga, sien [[Piet Retief, Mpumalanga]].'' {{Inligtingskas Persoon | naam = Piet Retief | bynaam = | beeld = Voortrekker Monument May 2006, IMG 3003.jpg | beeldbeskrywing = | onderskrif = Sandsteenbeeld van Retief by die [[Voortrekkermonument]]. | geboortenaam = Pieter Mauritz Retief | geboortedatum = [[12 November]] [[1780]] | geboorteplek = Soetendal, [[Wellington, Wes-Kaap|Wagenmakersvallei]] | dood_datum = {{SDEO|1780|11|12|1838|2|6}} | sterfteplek = Vermoor te [[uMgungundlovu]] | ouers = Jacobus Retief (1754–1821)<br />Debora Joubert (1749-) | titel = | nasionaliteit = Boer, Suid-Afrikaans | beroep = | ander = | bekend = | salaris = | termyn = | voorganger = | opvolger = | eerbewyse = | party = | huweliksmaat = Magdalena Johanna Greyling (née De Wet) (1782–1855) | kinders = Debora Jacoba (1815–1901)<br />Jacobus Francois (1816-)<br />Magdalena Margaretha (1820-)<br />Pieter Cornelis (1823–1838) | webblad = | handtekening = Piet Retief, handtekening, 1832.jpg }} '''Pieter Mauritz Retief''', beter bekend as '''Piet Retief''', was 'n [[Voortrekker]]leier wat op 12 [[November]] [[1780]] op die plaas Welvanpas naby [[Wellington, Wes-Kaap|Wellington]], in die destydse [[Kaapkolonie]], gebore is. == Vroeë dae == As jongman verhuis hy na die [[Oos-Kaap]] en vestig hom op die plaas Mooimeisjesfontein. In 1814 trou hy met Magdalena Greyling, weduwee van [[veldkornet]] Abraham Greyling van [[Albanie]]. Na sy huwelik het Retief hom permanent aan die oosgrens van die Kaapkolonie gevestig en is hy beskou as die rykste man in die distrik Albanie. Hy ervaar baie wisselvallighede in boerdery én sake. Hy veg in die [[Kaapse grensoorloë|grensoorloë]] en word in [[1822]] aangestel as veldkommandant van die distrik Albanie. Na 'n mislukte besigheid in [[Grahamstad]] het hy in die Winterberg gaan boer, waar hy die nie-amptelike leier en die algemene voorspraak van die hele boeregemeenskap by die Regering was. Na die [[Sesde Grensoorlog|grensoorlog]] van 1834/’35 het hy as pleitbesorger opgetree van die verarmde grensbewoners teenoor luitenant-goewerneur [[Andries Stockenström]]. == Groot Trek == [[Lêer:Verdrag tussen Retief en Dingane 1838.jpg|duimnael|links|Afskrif van die verdrag tussen Retief en Dingaan, gedateer 4 Februarie 1838. Dit is 10 maande later in ’n saalsak naby Retief se stoflike oorskot gevind.]] Hy word woordvoerder vir Trekkers in krisis wat uitloop op die [[Groot Trek]] en word een van hulle leiers. Hy reik 'n geskiedkundige manifes uit op 22 Januarie 1837 om die doel van die [[Groot Trek]] te verduidelik. Drie maande later is hy en sy geselskap by die ander Emigrante tussen [[Thaba Nchu|Thaba ’Nchu]] en [[Vetrivier]]. [[Gerrit Maritz]] en [[Hendrik Potgieter]] was toe pas terug van die strafekspedisie teen [[Silkaats]]; dog ondanks die gewig wat hierdie prestasie in die skaal gewerp het en die feit dat Retief se geselskap nie die grootste was nie, is hy tot Goewerneur van die Emigrante gekies. Sy eerste taak was om vrede te maak tussen Potgieter en Maritz, wat intussen nie meer so goed met mekaar oor die weg kon kom nie. Daarna het hy verdrae van vrede en vriendskap gesluit met die naburige inboorlingkapteins soos Moshesh, Maroko, Tawane en Sikonyella. ’n Tydperk van besluitloosheid het nou gevolg, daar dit nie ’n maklike taak was om die toekomstige tuiste van die Emigrante te kies nie. Hy sou daarheen gaan en van die Zoeloekoning [[Dingaan]] ’n stuk grond vir sy mense ruil. Intussen het hy briewe aan luitenant-goewerneur Stockenström gerig om die planne van die Trekkers uiteen te sit en hul onafhanklikheid te beklemtoon. Hy skryf onder andere: “''Ek het my geboorteland nie verlaat om in duisternis te leef met die Britse Regering of met diegene van my medeburgers wat agtergebly het nie; dit is my sterk begeerte om ’n vrye verkeer met hulle te handhaaf''.” Ondanks alles wat hy en sy landgenote in die Kolonie moes verduur, is hy te grootmoedig om enige gevoel van vyandigheid te koester. In [[Port Natal]] is Retief baie hartlik deur die Engelse nedersetters aldaar ontvang, wat hom ook ’n adres aangebied het. == Dingaan == Dit is bekend hoe hy van [[Dingaan]] die belofte verkry het van ’n groot stuk grond, op voorwaarde dat hy ’n aantal beeste sou terugbring wat deur Sikonyella gesteel is. Al moes dit vir Retief ’n baie vernederende opdrag gewees het, het hy nietemin toegestem, omdat hy besef het dat daar groter belange as eie eergevoel op die spel was. ’n Ekspedisie het na Sikonyella gegaan, hy is met ’n lis gevang en die gesteelde vee is daarop teruggeneem. By die laers teruggekeer, op weg om die vee aan Dingaan terug te besorg, is Retief van verskeie kante, onder andere deur Maritz, versoek om nie weer na Umgungundlovu te gaan nie. In sy opregtheid, en ook miskien omdat hy nie voldoende kennis gedra het van die gesindheid van die inboorlinge nie, het Retief nooit aan verraad gedink nie. Buitendien wou hy dit nie waag om Dingaan ook maar die minste aanstoot te gee of agterdog by hom te wek nie, want dan kon hy dalk weier om die koopkontrak te teken. Hy het dus verkies om liewer sy eie lewe in gevaar te stel. Die gevolg was dat die noodlottige tog, wat op die vreeslike moord van [[6 Februarie]] [[1838]] uitgeloop het, met sewentig uitgesoekte manne onderneem is. == Vernoemings == Die dorp [[Piet Retief, Mpumalanga]], is na hom genoem, asook (gedeeltelik) [[Pietermaritzburg]], die hoofstad van [[KwaZulu-Natal]]. Daar word dikwels gemeen dat die “Maritz”-gedeelte van Pietermaritzburg van die begin af ’n vernoeming was van Gerrit Maritz. ’n ander Voortrekkerleier. In werklikheid was Pietermaritzburg oorspronklik Pietermaritzburg, waarmee sowel Retief se eerste as sy tweede voornaam in die pleknaam vervat is. Dit was eers later dat die “u” weggelaat is en daar gereglementeer is dat Maritz ook in die pleknaam onthou sou word.<ref>Kate Armstrong: South Africa, Lesotho & Swaziland, p 358. Uitgewer Lonely Planet, 2012. {{ISBN|1-74179-800-0}}, {{ISBN|978-1-74179-800-5}}.</ref> == Bibliografie == * Swart, Marius, e.a.: A monument to Piet Retief. In: Lantern. Kultuurtydskrif. Jaargang 41, nr. 1, Februarie 1992 == Verwysings == {{Verwysings}} {{wikiquote|Piet Retief}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Retief, Piet}} [[Kategorie:Suid-Afrikaanse Vrymesselaars]] [[Kategorie:Voortrekkerleiers]] [[Kategorie:Geboortes in 1780]] [[Kategorie:Sterftes in 1838]] jpzmblptde90xlpbw1noi2rzji3odql 2910540 2910539 2026-06-10T10:50:29Z AFM 21229 /* Vernoemings */ 2910540 wikitext text/x-wiki : ''Hierdie artikel handel oor die voortrekker. Vir die dorp in Mpumalanga, sien [[Piet Retief, Mpumalanga]].'' {{Inligtingskas Persoon | naam = Piet Retief | bynaam = | beeld = Voortrekker Monument May 2006, IMG 3003.jpg | beeldbeskrywing = | onderskrif = Sandsteenbeeld van Retief by die [[Voortrekkermonument]]. | geboortenaam = Pieter Mauritz Retief | geboortedatum = [[12 November]] [[1780]] | geboorteplek = Soetendal, [[Wellington, Wes-Kaap|Wagenmakersvallei]] | dood_datum = {{SDEO|1780|11|12|1838|2|6}} | sterfteplek = Vermoor te [[uMgungundlovu]] | ouers = Jacobus Retief (1754–1821)<br />Debora Joubert (1749-) | titel = | nasionaliteit = Boer, Suid-Afrikaans | beroep = | ander = | bekend = | salaris = | termyn = | voorganger = | opvolger = | eerbewyse = | party = | huweliksmaat = Magdalena Johanna Greyling (née De Wet) (1782–1855) | kinders = Debora Jacoba (1815–1901)<br />Jacobus Francois (1816-)<br />Magdalena Margaretha (1820-)<br />Pieter Cornelis (1823–1838) | webblad = | handtekening = Piet Retief, handtekening, 1832.jpg }} '''Pieter Mauritz Retief''', beter bekend as '''Piet Retief''', was 'n [[Voortrekker]]leier wat op 12 [[November]] [[1780]] op die plaas Welvanpas naby [[Wellington, Wes-Kaap|Wellington]], in die destydse [[Kaapkolonie]], gebore is. == Vroeë dae == As jongman verhuis hy na die [[Oos-Kaap]] en vestig hom op die plaas Mooimeisjesfontein. In 1814 trou hy met Magdalena Greyling, weduwee van [[veldkornet]] Abraham Greyling van [[Albanie]]. Na sy huwelik het Retief hom permanent aan die oosgrens van die Kaapkolonie gevestig en is hy beskou as die rykste man in die distrik Albanie. Hy ervaar baie wisselvallighede in boerdery én sake. Hy veg in die [[Kaapse grensoorloë|grensoorloë]] en word in [[1822]] aangestel as veldkommandant van die distrik Albanie. Na 'n mislukte besigheid in [[Grahamstad]] het hy in die Winterberg gaan boer, waar hy die nie-amptelike leier en die algemene voorspraak van die hele boeregemeenskap by die Regering was. Na die [[Sesde Grensoorlog|grensoorlog]] van 1834/’35 het hy as pleitbesorger opgetree van die verarmde grensbewoners teenoor luitenant-goewerneur [[Andries Stockenström]]. == Groot Trek == [[Lêer:Verdrag tussen Retief en Dingane 1838.jpg|duimnael|links|Afskrif van die verdrag tussen Retief en Dingaan, gedateer 4 Februarie 1838. Dit is 10 maande later in ’n saalsak naby Retief se stoflike oorskot gevind.]] Hy word woordvoerder vir Trekkers in krisis wat uitloop op die [[Groot Trek]] en word een van hulle leiers. Hy reik 'n geskiedkundige manifes uit op 22 Januarie 1837 om die doel van die [[Groot Trek]] te verduidelik. Drie maande later is hy en sy geselskap by die ander Emigrante tussen [[Thaba Nchu|Thaba ’Nchu]] en [[Vetrivier]]. [[Gerrit Maritz]] en [[Hendrik Potgieter]] was toe pas terug van die strafekspedisie teen [[Silkaats]]; dog ondanks die gewig wat hierdie prestasie in die skaal gewerp het en die feit dat Retief se geselskap nie die grootste was nie, is hy tot Goewerneur van die Emigrante gekies. Sy eerste taak was om vrede te maak tussen Potgieter en Maritz, wat intussen nie meer so goed met mekaar oor die weg kon kom nie. Daarna het hy verdrae van vrede en vriendskap gesluit met die naburige inboorlingkapteins soos Moshesh, Maroko, Tawane en Sikonyella. ’n Tydperk van besluitloosheid het nou gevolg, daar dit nie ’n maklike taak was om die toekomstige tuiste van die Emigrante te kies nie. Hy sou daarheen gaan en van die Zoeloekoning [[Dingaan]] ’n stuk grond vir sy mense ruil. Intussen het hy briewe aan luitenant-goewerneur Stockenström gerig om die planne van die Trekkers uiteen te sit en hul onafhanklikheid te beklemtoon. Hy skryf onder andere: “''Ek het my geboorteland nie verlaat om in duisternis te leef met die Britse Regering of met diegene van my medeburgers wat agtergebly het nie; dit is my sterk begeerte om ’n vrye verkeer met hulle te handhaaf''.” Ondanks alles wat hy en sy landgenote in die Kolonie moes verduur, is hy te grootmoedig om enige gevoel van vyandigheid te koester. In [[Port Natal]] is Retief baie hartlik deur die Engelse nedersetters aldaar ontvang, wat hom ook ’n adres aangebied het. == Dingaan == Dit is bekend hoe hy van [[Dingaan]] die belofte verkry het van ’n groot stuk grond, op voorwaarde dat hy ’n aantal beeste sou terugbring wat deur Sikonyella gesteel is. Al moes dit vir Retief ’n baie vernederende opdrag gewees het, het hy nietemin toegestem, omdat hy besef het dat daar groter belange as eie eergevoel op die spel was. ’n Ekspedisie het na Sikonyella gegaan, hy is met ’n lis gevang en die gesteelde vee is daarop teruggeneem. By die laers teruggekeer, op weg om die vee aan Dingaan terug te besorg, is Retief van verskeie kante, onder andere deur Maritz, versoek om nie weer na Umgungundlovu te gaan nie. In sy opregtheid, en ook miskien omdat hy nie voldoende kennis gedra het van die gesindheid van die inboorlinge nie, het Retief nooit aan verraad gedink nie. Buitendien wou hy dit nie waag om Dingaan ook maar die minste aanstoot te gee of agterdog by hom te wek nie, want dan kon hy dalk weier om die koopkontrak te teken. Hy het dus verkies om liewer sy eie lewe in gevaar te stel. Die gevolg was dat die noodlottige tog, wat op die vreeslike moord van [[6 Februarie]] [[1838]] uitgeloop het, met sewentig uitgesoekte manne onderneem is. == Vernoemings == Die dorp [[Piet Retief, Mpumalanga]], is na hom genoem, asook (gedeeltelik) [[Pietermaritzburg]], die hoofstad van [[KwaZulu-Natal]]. Daar word dikwels gemeen dat die “Maritz”-gedeelte van Pietermaritzburg van die begin af ’n vernoeming was van Gerrit Maritz. ’n ander Voortrekkerleier. In werklikheid was Pietermaritzburg oorspronklik Pietermaritzburg, waarmee sowel Retief se eerste as sy tweede voornaam in die pleknaam vervat is. Dit was eers later dat die “u” weggelaat is en daar gereglementeer is dat Maritz ook in die pleknaam onthou sou word.<ref>Kate Armstrong: South Africa, Lesotho & Swaziland, p 358. Uitgewer Lonely Planet, 2012. {{ISBN|1-74179-800-0}}, {{ISBN|978-1-74179-800-5}}.</ref> ==Lees ook== * [[Hloma Amabutho]] == Bibliografie == * Swart, Marius, e.a.: A monument to Piet Retief. In: Lantern. Kultuurtydskrif. Jaargang 41, nr. 1, Februarie 1992 == Verwysings == {{Verwysings}} {{wikiquote|Piet Retief}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Retief, Piet}} [[Kategorie:Suid-Afrikaanse Vrymesselaars]] [[Kategorie:Voortrekkerleiers]] [[Kategorie:Geboortes in 1780]] [[Kategorie:Sterftes in 1838]] s745gus06adl9qqihzjk0w6s22u3gli 0 13259 2910553 2702464 2026-06-10T11:18:15Z Aliwal2012 39067 2910553 wikitext text/x-wiki {{Taksoboks | name = Bandkeelkleinjantjie | status = LC | status_system = IUCN3.1 | image = Apalis thoracica 1.jpg | domain = [[Eukaryota]] | regnum = [[Animalia]] | phylum = [[Chordata]] | classis = [[Aves]] | ordo = [[Passeriformes]] | familia = [[Cisticolidae]] | genus = ''[[Apalis]]'' | species = '''''A. thoracica''''' | binomial = ''Apalis thoracica'' | binomial_authority = [[George Shaw|Shaw]], 1811 }} Die '''bandkeelkleinjantjie''' (''Apalis thoracica'') is 'n [[voël]] wat in [[Afrika]] voorkom en aan die [[familie (biologie)|familie]] [[Cisticolidae]] en orde van [[sangvoëls]] (''Passeriformes'') behoort. In Engels staan dit as die ''Bar-throated Apalis'' bekend. Hulle is skraal voëltjies met 'n lang stert, 11 tot 13&nbsp;cm in lengte. Die verekleed wissel tussen subspesies: die rugkant kan grys of groen wees, terwyl die onderkant wit of liggeel is. Almal het 'n smal swart band oor die bors, wit buitenste stertvere en bleek oë. Die swart snawel is taamlik lank, skraal en effens geboë. Die wyfies is soortgelyk aan die mannetjies, maar het 'n nouer borsband. Jong voëls se borsband kan onvolledig wees. Paartjies sing dikwels in duet. Die wyfies se getjirp het 'n hoër toonhoogte as dié van mannetjies. Hulle bou 'n ovaalvormige [[nes]] van plantmateriaal. Drie [[Eier (biologie)|eiers]] word gelê. Die eiers is blou-wit met rooi-bruin kolle daarop. Die broeiseisoen duur van Augustus tot Januarie. Die voëltjies soek ruspes en ander insekte om te vreet tussen plantegroei en vorm dikwels gemengde spesie-swerms met ander voëls. == Verspreiding en woongebiede == Daar is 18 subspesies: * ''A. t. griseiceps'': van Suidoos-Kenia tot Sentraal-Tanzanië. * ''A. t. pareensis'': South Pare-berge (Noordoos-Tanzanië). * ''A. t. murina'': van Noordoos-Tanzanië tot Noord-Malawi en Noordoos-Zambië. * ''A. t. uluguru'': Uluguru-berge (Oos-Tanzanië). * ''A. t. youngi'': Suidwes-Tanzanië, Noord-Malawi en Noordoos-Zambië. * ''A. t. whitei'': Oos-Zambië en Suid-Malawi. * ''A. t. rhodesiae'': van Noordoos-Botswana tot Sentraal-Zimbabwe. * ''A. t. quarta'': Nyanga-berge (Noordoos-Zimbabwe) en Mount Gorongoza (Wessentraal-Mosambiek). * ''A. t. arnoldi'': Oos-Zimbabwe en Suidwes-Mosambiek. * ''A. t. flaviventris'': Suidoos-Botswana en noordelike Suid-Afrika. * ''A. t. spelonkensis'': noordoostelike Suid-Afrika. * ''A. t. drakensbergensis'': oostelik-sentrale Suid-Afrika en Wes-Eswatini. * ''A. t. lebomboensis'': Oos-Eswatini, oostelike Suid-Afrika en Suid-Mosambiek. * ''A. t. venusta'': van oostelike tot suidoostelike Suid-Afrika. * ''A. t. thoracica'': suidoostelike Suid-Afrika. * ''A. t. claudei'': suidelike Suid-Afrika. * ''A. t. capensis'': suidwestelike Suid-Afrika. * ''A. t. griseopyga'': westelike Suid-Afrika. == Sien ook == {{Wikispecies|Apalis thoracica}} * [[Alfabetiese lys van Suid-Afrikaanse voëls]] * [[Lys van Suid-Afrikaanse voëls (gegroepeer)]] * [[Lys van Suider-Afrikaanse voëls volgens wetenskaplike name]] {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Tinktinkies en verwante spesies]] gsjbrv1elgj9cduj3jw52zbm9xonbh1 0 13269 2910444 2878359 2026-06-10T07:48:12Z Aliwal2012 39067 2910444 wikitext text/x-wiki {{Taksoboks | name = Swartwou | status = LC | status_system = IUCN3.1 | image = Milvus migrans front(ThKraft).jpg | image_width = 240px | image_caption = ''Milvus migrans migrans'' | domain = [[Eukaryota]] | regnum = [[Animalia]] | phylum = [[Chordata]] | classis = [[Aves]] | ordo = [[Falconiformes]] | familia = [[Accipitridae]] | genus = ''[[Milvus]]'' | species = '''''M. migrans''''' | binomial = ''Milvus migrans'' | binomial_authority = ([[Pieter Boddaert|Boddaert]], [[1783]]) | range_map = Milvus migrans distr.png | range_map_width = 240px | range_map_caption = Verspreiding van die swartwou. Oranje: slegs somer. Groen: heel jaar. Blou. slegs winter. | subdivision_ranks = Subspesies | subdivision = <center>''Sien teks''</center> | synonyms = <center> '''''Falco migrans''''' <small>Boddaert, 1783</small>, '''''Milvus&nbsp;affinis'''''</center> }} Die '''swartwou''' (''Milvus migrans'') is 'n gelokaliseerde [[Palearktiese gebied|Palearktiese broeier]] en somerbesoeker gedurende Oktober tot Maart. Hulle leef in 'n groot verskeidenheid habitats wat wissel van woudrande tot halfwoestyn. In Engels staan die [[voël]] bekend as die ''black kite''. == Voorkoms == Die voël is 51 tot 60&nbsp;cm groot en weeg 650 tot 920 gram. Hulle is effens groter as die [[geelbekwou]]. Die kop is ligter grys, met 'n swart snawel, liggeel oë en 'n vlakker mikstert. Jong voëls het 'n donkerder bruin gesig as die volwassenes met ligte strepe op die nek en bors. Die veerrande op die rug is dofgeel en die oë bruinerig. Die voëls leef in swerms en meng dikwels met geelbekwoue. Hulle word gereeld gesien wanneer die [[termiet]]e verskyn. == Subspesies == * Milvus migrans migrans * Milvus migrans lineatus * Milvus migrans govinda * Milvus migrans affinis * Milvus migrans formosanus [[Lêer:Milvus migrans govinda.jpg|duimnael|links|200px|Indiese swartwou (''Milvus migrans govinda'')]] [[Lêer:Milvus migrans MHNT.ZOO.2006.11.86.jpg|duimnael|'' Milvus migrans'']] == Sien ook == * [[Alfabetiese lys van Suid-Afrikaanse voëls]] * [[Lys van Suid-Afrikaanse voëls (Groepeer)]] * [[Lys van Suider-Afrikaanse voëls volgens wetenskaplike name]] == Bron == * ''[[Sasol Voëls van Suider-Afrika]].'' Struik Nature. Vierde Uitgawe 2011. {{ISBN|978-1-77007-928-1}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Roofvoëls]] idbiojnyylaasfntabuzzoyh1cfotcz 0 17021 2910542 2747771 2026-06-10T10:52:19Z AFM 21229 2910542 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Monarg |naam = Dingaan |titel = Koning van die Zoeloenasie |beeld = [[Lêer:Gardiner - Dingane in Ordinary and Dancing Dresses (1836).png|border|250px]] |byskrif = Dingaan in gewone en dansklere. |bewind = [[1828]] – [[1840]] |kroning = |inhuldiging = |volle naam = Dingane kaSenzangakhona |andertitels = |doop = |geboortedatum = [[1795]] |geboorteplek = |sterftedatum = [[1840]] |sterfteplek = |begraweplek = |begrafnisdatum = |voorganger = [[Shaka]] |erfgenaam = |opvolgertipe = |opvolger = [[Mpande]] |koningin = |gade = |gadebewind = |gadevan = |eggenoot = |eggenoot 1 = |eggenoot 2 = |eggenoot 3 = |eggenoot 4 = |eggenoot 5 = |nakomelinge = |dinastie = [[Huis van die Zoeloe]] |koninklikelofsang = |koninklikeleuse = |vader = |moeder = |kinders = }} [[Lêer:Dingan at home.jpg|duimnael|regs|300px|Dingaan slaap in sy hut met sy vroue wat op hul knieë in sy teenwoordigheid rondskuifel,<ref name="woodj1">{{cite book |last1=Wood |first1=J. G. |title=The Uncivilized Races of Men in all Countries of the World |date=1878 |publisher=The J. B. Burr Publishing Co. |location=Hartford, NY |pages=207–209 |volume = 1 |chapter = Chapter XXI. Domestic Life}}</ref> soos uitgebeeld deur sendeling [[Allen Francis Gardiner|Allen Gardiner]]. Gardiner het Dingaan in 1835 en 1837 ontmoet, en was instrumenteel in die vestiging van eerwaarde [[Francis Owen]] se sendingstasie aldaar.<ref name="dev1">{{cite news |last1=Devenish |first1=George |title=Missionary and martyr |url=https://www.citizen.co.za/witness/archive/missionary-and-martyr-20150430/ |access-date=22 Augustus 2023 |agency=The Witness |publisher=citizen.co.za |date=9 Julie 2014}}</ref>]] '''Dingane kaSenzangakhona''' (ca. 1795–1840) of '''Dingaan''' was 'n [[Zoeloe]]koning wat veral bekend is vir etlike konflikte met die [[Voortrekkers]], insluitend die moord op [[Piet Retief]] en die [[Slag van Bloedrivier]]. [[Lêer:Dingane - 'Bulalani abathakathi' - 1897.jpg|duimnael|links|upright|In 1838 beveel Dingaan sy krygers om die Voortrekker-delegasie te vermoor.]] Dingaan (soms '''Dingane''' gespel) was 'n seun van die stamhoof [[Senzangakhona]], koning van die [[Zoeloes]]. Hy was tweede in lyn om sy vader op te volg as koning, naas sy halfbroer [[Shaka]]. Shaka het egter besef dat sy vader nooit sou instem tot hom as troonopvolger nie (hy was 'n buite-egtelike kind), en sluit toe eerder by die weermag aan. Sy vader was bly oor hierdie besluit en benoem Dingaan tot troonopvolger. Shaka het egter ontluik as 'n skitterende krygsheer en hy het daarin geslaag om groot dele van die naburige lande en stamme te win vir die Zoeloekoninkryk. Na Senzangakhona se dood neem Shaka met geweld die troon oor. Shaka se brutaliteit na sy ma, Nandi, se dood, lei egter daartoe dat Shaka vermoor word deur sy halfbroers Dingaan en [[Mhlangane]], asook Shaka se adviseur Mbopa. Na Shaka se dood, neem Dingaan die troon oor. Dingaan het egter nie oor Shaka se militêre- en leierskapvaardighede beskik nie, en verskeie stamhoofde het weggebreek. Probleme in die koninkryk is vererger deur die [[Voortrekkers]] wat in die omgewing inbeweeg het, benewens die toenemende Europese invloed uit Port Natal (tans [[Durban]]). Gedurende November en Desember [[1837]] het die trekkerwaens teen die styl Drakensberghellings afgekom om uiteindelik naby die huidige [[Estcourt]] tussen die [[Boesmansrivier (KwaZulu-Natal, lat -28,76, long 30,19)|Boesmans]]- en [[Bloukransrivier (KwaZulu-Natal)|Bloukransrivier]]e uit te span. In November [[1837]] het die eerste ontmoeting tussen Dingaan en [[Piet Retief]] plaasgevind, wat begerig was om sy mense permanent aan die suidgrens van Zoeloeland te vestig. In 'n opvolgbesoek is 'n verdrag in Engels onderteken wat hierdie grondgebied aan die Voortrekkers toegeken het. Dingaan het sy ware gesindheid jeens die indringers verdoesel, en hul vertonings van ruiter- en krygkuns was geensins gerusstellend nie. Na twee dae se feesvieringe, op 6 Februarie [[1838]], het Dingaan Retief se hele diplomatieke geselskap vermoor en sy magte uitgestuur om ook die orige Voortrekkers aan te val. Tien dae na die Retiefmoord is omtrent 500 mans, vroue en kinders in die omgewing van die teenswoordige [[Weenen]] uitgewis, en die Zoeloes het baie vee gebuit. Twee maande later het die Voortrekkers se eerste aanslag op Dingaanstat op die rampspoedige [[Slag van Italeni]] uitgeloop, en in Augustus het Dingaan se magte teruggekeer om die Voortrekkers te Veglaer aan die Boesmansrivier aan te val. Hier is die Zoeloes na drie dae afgeweer, maar weereens is baie vee aan hulle afgestaan.<ref>[https://www.afrikanergeskiedenis.co.za/13-augustus/ 13 Augustus: Gebeure] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230821225435/https://www.afrikanergeskiedenis.co.za/13-augustus/ |date=21 Augustus 2023 }}, FAK (2021)</ref> Die aankoms van [[Andries Pretorius]] in die Maritzlaer het 'n wending gebring, en 'n nuwe strafkommando kon saamgestel word. Dingaan se verspieders het die opmars van die Wenkommando gade geslaan, en die twee strydmagte het by die Ncome- oftewel [[Bloedrivier (Buffels)|Bloedrivier]] ontmoet. Die Zoeloe-impies onder leiding van [[Ndlela kaSompisi]] het die Voortrekkers vroegoggend op die 16de Desember 1838 aangeval, maar kon egter nie die laer binnedring nie. In die [[Slag van Bloedrivier]] is ongeveer 3&nbsp;000 Zoeloes dood en drie Voortrekkers is lig beseer. Dingaan moes sy hoofstad [[uMgungundlovu]] ontruim, maar by die [[Slag van die Opatikloof]] het die Voortrekkers gevind dat die Zoeloes steeds 'n mag was om mee rekening te hou. Die stoflike oorskot van Retief en sy manskappe is te KwaMatiwane gevind en aldaar in 'n massagraf begrawe. Dingaan het hom nou in die omgewing van [[Nongoma]] gevestig, en het met die Voortrekkers in [[Pietermaritzburg]] probeer onderhandel.<ref name="cou1">{{cite web |last1=Coutts |first1=Alex, Dr |title=The Death of King Dingane: Brief account of major events leading to the death of King Dingane of the Zulus |url=http://www.africaelephants.com/dingane.htm |website=Tembe Elephant Park & Lodge |publisher=africaelephants.com |access-date=21 Augustus 2023 |date=6 Augustus 2000}}</ref> Dingaan se twee gesante is egter met hul aankoms gearresteer en later na 'n verhoor terreggestel. Uit Nongoma het Dingaan in 1839 die Swazi's na die noorde geteiken, maar sonder die ondersteuning van sy halfbroer [[Mpande kaSenzangakhona|Mpande]], was hy nie teen hulle opgewasse nie. As toenaderingsgebaar het Dingaan aan Mpande 'n geskenk van 100 verse gestuur, maar Mpande het sy sowat vyftienduisend volgelinge in 'n nuwe stat, Mahambehlala, naby die huidige [[Tongaat]] hervestig, en geen hulp gelewer nie.<ref name="cou1"/> In Januarie [[1840]] het die Voortrekkers met Mpande saamgespan om Dingaan uit sy Nongoma-vesting te verdryf. Voor Andries Pretorius met 400 manskappe egter kon arriveer het Mpande se leër onder leiding van Nongalaza reeds met dié van Dingaan onder leiding van Ndlela slaags geraak. By die Maqongqo-heuwels, knap suid van die [[Mkuzerivier]], kon Ndlela nie sy impis beheer nie. Sommige het gevlug en ander het na Mpande oorgeloop. Vir hierdie neerlaag het Dingaan Ndlela se oë laat uitsteek.<ref name="cou1"/> Dingaan was nou genoop om hom met sy laaste getroue volgelinge, die iziToyatoyi-regiment, in die Lebombostreek naby sy Swazi-vyande te vestig. In die Kwaliweni-segment van die Hlatikhulu-bos is Esankoleni, 'n betreklik beskeie ikhanda of militêre hoofstad gebou. Van hier kon naderende vyande goed bespied word, en die bos kon ook skuiling bied.<ref name="cou1"/> Die Nyawo-stam was nie met hierdie intrusie in hul omgewing tevrede nie. Sambane, Silevana en Zulu Nyawo het saamgesweer om Dingaan te vermoor en is bygestaan deur Nyawo-begeleiders en 'n Swazigroep onder Nondawana. Voor dagbreek in Februarie of Maart 1840 is Dingaan aangeval. Hy is swaar gewond agtergelaat en het uit die isigodlo met 'n voetpaadjie langs gestrompel. 'n Paar getroue volgelinge het hom daar gevind maar kon nie sy lewe red nie. Dingaan se drie sluipmoordenaars het later rotse op Dingaan se graf, naby 'n groot vyeboom geleë, geplaas. Mpande het Dingane se volgelinge geleidelik weer terug in die kudde aanvaar, en het tot sy dood in 1872 regeer.<ref name="cou1"/> ==Lees ook== * [[Hloma Amabutho]] == Verwysings == {{verwysings}} == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie inlyn|Dingane}} * [http://about-south-africa.com/html/dingane_kraal.html Dingaan se kraal] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070220101120/http://about-south-africa.com/html/dingane_kraal.html |date=20 Februarie 2007 }} * Mazery, Paul: Dingane and the Portuguese. In: Lantern. Tydskrif vir Kennis en Kultuur. Jaargang 33, nr. 4, Junie 1974. {{beginboks}} {{opvolgboks| titel=[[Zoeloes|Koning van die Zoeloenasie]]| jare= [[1828]] &ndash; [[1840]] | voor=[[Shaka]] | na=[[Mpande]] }} {{eindboks}} {{Normdata}} [[Kategorie:Zoeloekonings]] [[Kategorie:Slag van Bloedrivier]] [[Kategorie:Geboortes in 1795]] [[Kategorie:Sterftes in 1840]] hvmwj3ak7mmis85ohfjk5ccw5tbo224 0 26387 2910352 2831081 2026-06-09T15:31:20Z Jcb 223 2910352 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Stift Melk Nordseite 01.jpg|duimnael|Benediktyne-abdy van Melk, [[Wachau]], [[Neder-Oostenryk]] (noordaansig)]] [[Lêer:La Grande Chartreuse.JPG|duimnael|Die klooster La Grande Chartreuse, [[Frankryk]]]] [[Lêer:San Juan de la Peña.jpg|duimnael|Die bouvalle van die klooster San Juan de la Peña, [[Spanje]]]] [[Lêer:Sumela From Across Valley.JPG|duimnael|Die Grieks-Ortodokse Sümela-klooster, [[Turkye]] ]] 'n '''Klooster''' is 'n gebouekompleks met woonvertrekke en werkplekke waarin mense – meestal monnike en nonne – hulle toewy aan 'n leefwyse wat van die wêreldlike sfeer afgesonder en heeltemal op die beoefening van 'n bepaalde godsdiens toegespits is. Die huidige [[Afrikaans]]e, [[Nederlands]]e en [[Duits]]e terme ''klooster'' en ''Kloster'' is afgelei van die [[Latyn]]se ''claustrum'' (letterlik "afgeslote plek"). Later het hierdie Latynse term veral na die tipiese kruisgang van die westerse kloosterargitektuur begin verwys. Die Latynse wortel leef in tale soos [[Engels]] (''cloister''), [[Frans]] (''cloître''), [[Italiaans]] (''chiostro'') en [[Spaans]] (''claustro'') in hierdie spesifieke betekenis voort. In Nederlands en Duits is die term egter veralgemeen en verwys nou na die hele kloostergebou of die instelling as sulks. In die westerse kultuur staan veral Christelike kloosters bekend wat grotendeels met die [[Rooms-Katolieke Kerk|Rooms-Katolieke]] en die [[Oosters-Ortodokse Kerk|Ortodokse Kerke]] verbind word, alhoewel daar ook Protestantse (soos die Duitse vroueklooster Ebstorf) en ekumeniese (soos die [[Frankryk|Franse]] gemeenskap van Taizé) kloostergemeenskappe bestaan. Protestantse kloosters in Duitsland was oorspronklik instellings vir ongetroude adellike vroue of ongetroude dogters van predikante. Die huidige vroueklooster Ebstorf staan oop vir alle Evangelies-Lutherse vroue. Die monnike van die klooster Loccum (tans in Rehburg-Loccum, 'n stad in die Duitse deelstaat [[Nedersakse]]) het tydens die [[Protestantse Hervorming|Reformasie]] die Lutherse geloofsbelydenis aangeneem sonder om hulle kloostergemeenskap te ontbind. Die klooster is tans 'n instelling wat vikarisse as Evangelies-Lutherse pastore oplei.<ref>''DreiStromLand. Ems – Weser – Elbe. Boekdeel 2''. Hamburg: edition nordwest im Europa Verlag 2005, bl. 327</ref> Die kloosterlike leefwyse word in die [[Christendom]] ook [[monastisisme]] genoem – afgelei van die Latynse ''monachus'' ("monnik"). Die Griekse ''monasterion'' en die gelatiniseerde afleiding ''monasterium'' het in 'n aantal tale die wortel van leenwoorde geword wat "klooster" beteken: ''Monastery'' (Engels), ''monastère'' (Frans), ''monasterio'' (Spaans). Die kloosters ([[abdy]]e) van monastiese ordes soos die Benediktyne of [[Cisterciënsers]] word deur abte ("geestelike vaders") of abdisse ("geestelike moeders") gelei. Hulle oefen die gesag oor die abdy uit en is slegs aan die plaaslike biskop of regstreeks aan die [[pous]] verantwoordelik. Vanaf die 10de eeu tot by die laat Middeleeue was abdye meestal [[feodalisme|feodale]] instellings wat oor landgoedere beskik en politieke, regterlike en ekonomiese gesag uitgeoefen het.<ref>Grabois, Aryeh: ''Enzyklopädie des Mittelalters''. Zürich: Edition Atlantis 1988, bl. 17</ref> == Geskiedenis == === Vroeë kloosters === [[Lêer:Monastery Mor Gabriel Turkey.jpg|duimnael|Die Siries-Ortodokse klooster Mor Gabriël in Turkye (gestig in 397)]] [[Lêer:Katharinenkloster Sinai BW 2.jpg|duimnael|Die Sint-Katarinaklooster op die Egiptiese Sinaï-skiereiland is in 565 gestig]] [[Lêer:Nun procession ceremony.jpg|duimnael|'n Non sluit met 'n godsdienstige plegtigheid amptelik by haar kloosterorde aan]] [[Lêer:St Martin's Cross.jpg|duimnael|Die Keltiese klooster Iona is omtrent 563 deur Sint Columbaan gestig en het vinnig tot die basis van die sendingwerk in Skotland en Noord-Engeland ontwikkel. Die Sint-Maartenskruis in die voorgrond is 'n tipiese voorbeeld van Keltiese hoogkruise]] [[Lêer:Santa Maria de Huerta Almacen.jpg|duimnael|Die stoorhuis van die Spaanse klooster Santa María de Huerta]] [[Lêer:Kreuzgang Stiftskirche Lilienfeld.jpg|duimnael|Kruisgang in die kapittelkerk Lilienfeld, [[Neder-Oostenryk]]]] [[Lêer:Blaubeuren Kreuzgarten 2.jpg|duimnael|Kloostertuin in Blaubeuren, Duitsland: Die kruisgang skep 'n gunstige mikroklimaat vir die tuin se boorde]] [[Lêer:Rievaulx Abbey MMB 15.jpg|duimnael|Die bouvalle van die [[Rievaulx-abdy]], [[Noord-Yorkshire]], [[Engeland]]]] Die kloostergemeenskappe het hulle vroegste oorspronge in die asketiese lewe van die eerste Christelike gemeentes. Hierdie asketisme was aanvanklik tot die gesin beperk, maar het geleidelik tot 'n afsonderlike godsdienstige wêreld begin ontwikkel wat sedert die 3de eeu as 'n nuwe orde tussen die leke en die klerus bestaan het.<ref>Prinz, Friedrich: ''Kelten, Römer, Germanen. Deutschlands Frühgeschichte''. München: Piper 2007, bl. 244</ref> Die askete was nou afgesonder van hul gesinne en Christelike gemeentes, maar het nogtans 'n deel van die [[Kerk (organisasie)|kerkorganisasie]] gebly. Ondanks die spanninge, wat hierdie besondere status geskep het, was dit dikwels aan die monnike te danke dat die kerk en Christelike leke hul wêreldlike gesindheid laat vaar het en weer op die spirituele betekenis van hul geloof gaan besin het. Die eerste monnike, wat 'n strenge godsdienstige ideaal van die Christendom nagestreef het, het in die laat-antieke tydperk in Egipte en Sirië geleef. Die eerste Christelike kloosters het in die 4de eeu uit kluisenaargemeenskappe in [[Egipte]] en Palestina ontstaan. Omtrent 300 het Antonius as 'n kluisenaar na die woestyn gegaan, terwyl Pachomius (292–346) die eerste kloosterlike gemeenskappe van die sogenaamde [[anachoreet|anachorete]] gestig het, en in die 4de eeu het steeds meer Christene die Egiptiese ideaal van 'n monnikslewe gevolg.<ref>Kinder, Hermann en Hilgermann, Werner: ''dtv-Atlas zur Weltgeschichte. Karten und chronologischer Abriß''. München: Deutscher Taschenbuchverlag 1980, bl. 141</ref> Die oudste Christelike klooster, wat nog steeds bestaan, is [[Mor Gabriël klooster|Mor Gabriël]] in die [[Turkye|Turkse]] dorp Toer Abdin; hierdie gemeenskap is in 397 deur ene Shmuel (Samuel) en sy dissipel Shem'un (Simon) gestig, en die plaaslike nonne en monnike sit met hulle gebede dus 'n tradisie voort wat reeds meer as 1600 jaar lank bestaan. Die monnikewese in die Griekse ooste het uiteindelik ook in die Westers-Latynse kerk posgevat, en as die eerste Wes-Europese kloosters het Marmoutier aan die Loire-rivier (Frankryk) en die abdy Sint-Maximyn in Trier (Duitsland) ontstaan. Die kloosterlewe in Gallië en in die [[Frankiese Ryk]], wat reeds duidelik van sy Oosterse voorbeelde verskil het, het 'n groot invloed op die monnikewese in Sentraal-Europa en selfs die kulturele geskiedenis van die vasteland uitgeoefen. Die monastiese lewenstyl het vanuit die Mediterreense wêreld in die 4de eeu na Gallië en die Donaugebied uitgebrei. Die nuwe beweging, wat vir sy uitbreiding van die ou handelspaaie langs die [[Rhône|Rhône-rivier]] gebruik gemaak het, was feitlik 'n tweede fase in die kerstening van Europa wat die nuwe geloof versterk het. Die monastiese ontwikkeling in Wes-Europa is in drie fases voltrek: * Die Gallies-laat-antieke fase het moontlik al met biskop Hilarius van Poitiers (omtrent 350–367/68) begin, alhoewel die heilige Maarten (omtrent 336–397) in Poitou en Touraine en biskop Victricius van Rouen (omtrent 340–voor 410) as die belangrikste eerste verteenwoordigers van hierdie periode beskou word, wat met die stigting van die kloosters in [[Provence]] sy hoogtepunt bereik het. * Die heilige [[Columbaan]] het die Irofrankiese fase (omtrent 590–690) met die stigting van die klooster Luxeuil in die [[Vogese]] ingelui. * In die vroeë Karolingiese tydperk het 'n golf van Angelsaksiese kloosterstigtings (omtrent 690–768) plaasgevind wat deur sendelinge soos Willibrord (die stigter van die kloosters in [[Utrecht, Nederland|Utrecht]] en [[Echternach]]) en Winfrid-Bonifatius, stigter van die klooster in Fulda (Duitsland), oorheers is. Tot by die einde van die 8ste eeu is in die Wes-Europese gebiede tot by die [[Elbe]]-rivier en die middelloop van die [[Donau]] sowat 1&nbsp;000 kloosters gestig.<ref>Prinz (2007), bl. 245</ref> Benedictus van Nursia het in 529 die voorbeeld vir 'n groot aantal westerse kloosters gestig en reëls van die kloosterlewe saamgestel wat as ''Regula Benedicti'' eeue lank die ontwikkeling van kloosters sterk beïnvloed het. Die ''Regula S. Benedicti'' of Benediktynse reëls het vanaf die 7de eeu die kloosterlewe in die Latynse Weste gedefinieer. Die vroeë kloosters was nie net sentrums van die geestelike lewe nie, maar het daarnaas ook ambagte en landbou (in die kloostertuine), navorsing en die versameling van kennis (in kloosterbiblioteke) bevorder. Die kloosters het 'n belangrike rol by die bewaring en uitbreiding van kennis gespeel wat sedert die antieke oudheid verlore gegaan het. Met hul werkplase en landboukundige produksie het die kloosters ook die plaaslike boerebevolking met professionele vaardighede en vakkennis ondersteun en sodoende belangrike steunpilare van die Christelike sendingwerk in veral Noord- en Oos-Europa geword. === Keltiese kloosters === Kloosterordes het ná die verval van die plaaslike kerkadministrasie in die 6de eeu 'n leidende rol in die Keltiese Christendom gespeel. As gevolg van die klein aantal stede in die Keltiese gebiede van Brittanje en Ierland het die meeste groot kerke by die setels van die adellike heersers ontstaan, en gewoonlik het die wêreldlike gesag die stigting van nuwe kloosters bevorder en beskerming aan hulle verleen. Keltiese monnike en abde het die ekonomiese onafhanklikheid van hulle kloosters verseker en hulle daarnaas veral op hul kulturele, intellektuele en spirituele ontwikkeling gekonsentreer. In teenstelling met Keltiese biskoppe, wat eerder as die geestelike raadgewers van hulle heersers gefungeer het, het abde oor 'n relatief groot magsbasis beskik. In Ierland het kloosters tot belangrike sentrums van die Keltiese kultuur ontwikkel; monnike het Keltiese mites en literêre werke neergeskryf en sodoende bewaar, meesterwerke van die destydse Keltiese kuns geskep soos boekskilderye, metaalkunswerke en die kenmerkende Iers-Keltiese hoogkruise. As welvarende kulturele sentrums het Ierse kloosters nie net in konflik met die Rooms-Katolieke Kerk van die Europese vasteland gekom, hulle was in die vroeë 8ste eeu ook 'n gewilde teiken vir [[Wikings|Wiking-rooftogte]]. Die meeste Keltiese kloosters het geleidelik hul eie onafhanklike reëls en liturgie ontwikkel en sodoende sterk van mekaar verskil. Die gebrek aan eenheidstrukture en 'n gemeenskaplike tradisie het uiteindelik daartoe gelei dat die Keltiese monnikeorde hulle weer aan die Rooms-Katolieke Kerk se sentralistiese stelsel onderwerp het. === Kloosters en heersers === Die kloosterkerk, wat deur ab Angilbert van Centula, 'n vriend van [[Karel die Grote]], wat ook nou verwant aan hom was, vanaf 790 opgerig is, het 'n soort modelkerk en -klooster in Karel se ryk geword.<ref>Ulrich, Gerhard: ''Schätze deutscher Kunst''. München, Gütersloh, Wene: Bertelsmann 1972, bl. 21</ref> Die nou verbinding tussen kloosterorde en heerserhuis was 'n tipiese kenmerk van die [[Middeleeue|Middeleeuse samelewing]], aangesien heersers kloosters dikwels ingespan het om hulle etnies diverse ryke te kersten en tot 'n kulturele eenheid saam te smelt. Vanaf die tweede derde van die 8ste eeu het 'n aantal beduidende kloosters soos dié van Hersfeld, Fulda, Sint Gallen, die eiland [[Klooster Reichenau|Reichenau]] en Lotsch ontstaan.<ref>Ulrich (1972), bl. 21</ref> Die keisers se gunstelingorde was die Benediktyne; hul reëls het naas die geestelike aspek ook praktiese werk behels, en elke klooster was in ekonomiese opsig volledig onafhanklik. Dikwels het die kloosters tot die bakermat van 'n permanente nedersetting ontwikkel, aangesien hulle toegerus was met alle noodsaaklike geestelike en wêreldlike elemente en sodoende uiteindelik tot 'n klein stad kon ontwikkel. Die Switserse klooster Sint Gallen se "plattegrond" uit die jaar 820 is 'n uitstekende voorbeeld vir hierdie soort nedersettings. Die kerk het monnike as volkome Christene beskou. Nogtans het die politieke en ekonomiese verwêreldliking van kloosters steeds weer die aanleiding tot hervormingsbewegings gegee soos byvoorbeeld die Cluniasensiese hervorming wat van die Franse abdy [[Cluny]] uitgegaan het. Met die sogenaamde bedelordes (Fransiskane, Dominikane, Karmeliete en Augustyne) het 'n nuwe soort kloosters ontstaan. Inderdaad kan die geskiedenis van kloosters as 'n wissel van "verwêreldliking" en hervorming volgens bepaalde reëls beskryf word. Een belangrike rede vir die herhaalde verwêreldliking van die kloosterlewe was die feit dat mense nie steeds vanweë hulle Christelike geloofsoortuiging by 'n kloostergemeenskap aangesluit het nie. Materiële oorwegings het sowel by adellike gesinne asook by boerekinders, wat nie op 'n erfdeel geregtig was en dus nie oor die ekonomiese basis vir 'n huwelik beskik het nie, 'n belangrike rol gespeel. Ongeag die sosiale afkoms het die ongeskikte persoonlike houding van enkeles (en veral van verkose of benoemde abde) teenoor die kloosterlewe geleidelik tot die verwêreldliking van die hele instelling bygedra. Die monastiese lewe het egter ook 'n groot invloed op die samelewing uitgeoefen. Daar word beraam dat sowat 'n kwart van die manlike bevolking van die 16de eeuse [[Spanje]] priesters was of as monnike in kloosters geleef het.<ref>Deutschlandfunk, "Tag für Tag": ''Teresa von Avila, Teil 1'' (Teresa van Avila, deel 1) – Die MP3-weergawe van die program wat op 1 Oktober 2007 uitgesaai is, was tydelik beskikbaar by: [http://www.dradio.de/rss/podcast/sendungen/tagfuertag/ dradio.de] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080220100732/http://www.dradio.de/rss/podcast/sendungen/tagfuertag/ |date=20 Februarie 2008 }} (Besoek op 6 Oktober 2007)</ref> === Hervormings === Die belangrikste hervormingsbewegings was die Cluniasense (vanaf die 10de eeu), die Cisterciënsers uit die Franse klooster Cîteaux (11de eeu) en die verskillende bedelordes (vanaf die 13de eeu). Die Cluniasensiese hervorming was gemik op 'n sterker rituaal, 'n groter aantal misse, 'n nuwe Mariakult en 'n onderskeiding tussen priestermonnike en lekebroeders. Dit was vanselfsprekend dat hierdie hervorming ook die kloosterboukuns duidelik beïnvloed het. Die Cisterciënsers het die voorkeur aan eenvoudige baksteengeboue gegee wat nie deur muur- of glasskilderye of standbeelde verfraai is nie. Die nuwe Cisterciënser- en Fransiskaanse kloosterboukuns het geen voorsiening meer gemaak vir torings of gewelfboë nie. Terwyl die Cisterciënsers hulle in afgeleë nuwe gebiede gevestig het, was die bedelordes veral in stede werksaam. Hulle het dus kerkgeboue benodig waarin gelowiges kon byeenkom en na preke luister. === Kuns === Aanvanklik was monnike self besig met alle boukuns, beeldhouwerk, skildery, metaal- en ivoorbewerking en ander kunshandwerk. Geleidelik was ook lekebroeders en kloosterambagsmanne by hierdie aktiwiteite betrokke en het tot 'n eie beroepsgroep ontwikkel. Klein kunste soos ivoorkuns en boekskildery het vinnig voorbeelde vir reliëfs en muurskilderye gevorm, en die Romeinse, Bisantynse en vroeg-Christelike originele is dwarsdeur Europa gekopieer. Rondtrekkende pelgrims en bodes het 'n groot bydrae gelewer by die uitbreiding van nuwe ideeë, ervarings en vorme. === Reformasie en sekularisasie === [[Lêer:Prokudin-Gorskii-09-edit2.jpg|duimnael|Die Nilof-klooster op 'n eiland in die Seligermeer, sowat 300&nbsp;km noordwes van [[Moskou]]. Die klooster is in 1555 gestig]] [[Lêer:Vista aerea del Monasterio de El Escorial.jpg|duimnael|Die Koninklike klooster San Lorenzo de El Escorial, Spanje. Gebou tussen 1563 en 1584]] [[Lêer:Kloster Johannisberg, South-east view 20140916 1.jpg|duimnael|Die kerkgebou van die Nuwe Klooster Johannisberg in Geisenheim in die Duitse deelstaat [[Hesse]]. Nadat die klooster om finansiële redes ontbind moes word, is hier op 1 Januarie 2006 'n hotel en restourant geopen. Die hotel word tans omgebou en het sy deure derhalwe laat in 2017 voorlopig gesluit]] Ná die [[Protestantse Hervorming]] is talle kloosters ontbind, terwyl sommige monastiese instellings as gevolg van oorlogshandelinge verwoes en daarna nie meer herstel is nie. As gevolg van sekularisasie is die geboue of deur die staat of deur adellike gesinne (in enkele gevalle ook nie-adellikes) oorgeneem. Die Reformasie in Engeland het tot die ontbinding van die meeste kloosters in die land gelei, en hul besittings is deur die staat gekonfiskeer. 'n Aantal Benediktynse priorye (kloosters wat deur 'n prioor gelei is) uit die Normandiese tydperk soos dié van [[Gloucester]], [[Ely]], [[Chester]], [[Durham]], [[Norwich]], [[St. Albans]], [[Peterborough]] en [[Winchester]] is in katedrale omgeskep.<ref>{{Cite web |url=http://www.faculty.de.gcsu.edu/~dvess/ids/medieval/dssolut.html |title=''Vess, Dr. Deborah: Medieval Monasticism – The Late Middle Ages and the Dissolution of the Monasteries'' |access-date=12 Januarie 2008 |archive-date=24 Desember 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071224202435/http://www.faculty.de.gcsu.edu/%7Edvess/ids/medieval/dssolut.html |url-status=dead }}</ref> In Oostenryk het keiser Joseph II in 1781 alle suiwer kontemplatiewe kloosters – dit wil sê instellings wat geen skole of parogieë onderhou het of nie by enige vorm van welsynsorg betrokke was nie – laat sluit.<ref name="mittelalter">{{Cite web |url=http://www.kloster-aktuell.de/kloster-mittelalter.html |title=''www.kloster-aktuell.de: Säkularisierung'' |access-date=14 Januarie 2008 |archive-date=12 November 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071112183015/http://www.kloster-aktuell.de/kloster-mittelalter.html |url-status=dead }}</ref> In Frankryk is monniksordes en kloosters as gevolg van die Franse Rewolusie op 13 Februarie 1790 amptelik ontbind.<ref>[http://www.univie.ac.at/igl.geschichte/europa/FR/Gretzel/Druckversion.htm ''Franse Rewolusie en Godsdiens'']</ref> Ook in Spanje, Portugal, Italië en Switserland is kloosters in die loop van die 19de eeu deur liberale regerings ontbind.<ref name="mittelalter" /> In Duitsland is in die vroeë 19de eeu meer as 300 kloosters en abdye gesekulariseer as gevolg van die sogenaamde ''Reichsdeputationshauptschluss'', die laaste belangrike wet van die [[Heilige Romeinse Ryk]] uit die jaar 1803, gesluit; die geboue is afgebreek, deur staatsinstellings oorgeneem en tot skole, gevangenisse, stoorhuise en kasarms omgeskep, of verkoop.<ref name="mittelalter" /> Dikwels het die gelowiges daarop gedring dat kloosterkerke as parogiekerke bewaar moes bly. Die kloosterbiblioteke is egter meestal ontbind; boeke het soms verlore gegaan of is aan staats- of privaat biblioteke oorhandig. Eers in die laat 19de eeu kon ordes kloosters terugkoop of weer in gebruik neem, en daar is ook nuwe kloosters gestig. Terwyl die Nasionaal-Sosialistiese diktatuur die kloosters nie aangetas het nie, het die Kommunistiese bewind in [[Oos-Duitsland]] talle kloosters gesekulariseer. Ná die Duitse hereniging is enkele Oos-Duitse kloostergemeenskappe herstig. En selfs in voormalige sentrums van die [[Calvinisme]] is aan die begin van die 21ste eeu kloosterprojekte aangepak wat 'n nuwe betekenis aan die tradisionele monastiese lewe wil gee. In die Noord-Duitse stad [[Bremen (stad)|Bremen]] het Birgittyne-nonne naby die vroeëre Fransiskane-klooster 'n nuwe bontgekleurde kloostergebou in die postmoderne styl laat oprig waar stadsbewoners, wat aan die gejaag van die stad wil ontsnap, die stilte en meditasie van 'n klooster kan ervaar. Die nonne beskryf hul projek as 'n "vulstasie vir [[spiritualiteit]] en transendensie".<ref>Liffers, Lutz: ''Bremen''. Bremen: Edition Temmen 2007, bl. 57</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.orden-online.de/archiv/00000270.php |title=''Birgitten-Kloster in Bremen geweiht, 24 Oktober 2002'' |access-date=19 Desember 2007 |archive-date=13 Januarie 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060113173805/http://www.orden-online.de/archiv/00000270.php |url-status=dead }}</ref> Terwyl sommige kloosters soos die Nuwe Klooster Johannisberg ([[Rheingau]], Duitsland) om finansiële redes gesluit is – Johannisberg is in 'n hotel omgeskep – het ander begin om as winsgewende ondernemings op te tree wat sosiale dienste of produkte soos gebottelde [[mineraalwater]], konfyt, likeur, kerse en seep self bemark of deur middel van handelsmaatskappye aanbied. ''Adelholzener Alpenquelle'' is 'n handelsmerk in besit van die ''Barmherzige Schwestern vom heiligen Vinzenz von Paul'', en hierdie kloosterlike onderneming met 'n jaarlikse omset van 125 miljoen € en 426 werknemers voer sy mineraalwater al na 22 lande uit, terwyl die handelsmaatskappy ''Manufactum'' met sy handelsmerk ''Gutes aus Klöstern'' produkte van kleiner kloosters bemark. Die kloostergemeenskappe het as winsgewende maatskappye weer selfvoorsienend geword soos hul Middeleeuse voorlopers en belê hul winste in hul hospitale en ander sosiale instellings.<ref>''Wirtschaftsethik – Wenn die Kirche der Boss ist''. In: Focus nommer 52, 22 Desember 2007, bl. 128–132</ref> === Suid-Afrika === Kloosters in Suid-Afrika, soos die [[Grieks-Ortodokse Kerk|Grieks-Ortodokse]] Sint Nektarios-klooster by die Hartebeespoort Dam sowat 45 minute se motorrit vanaf Johannesburg, het as gevolg van sendingwerk of danksy die immigrasie van nie-Protestantse etniese groepe soos byvoorbeeld Grieke ontstaan. In Pinetown ([[KwaZulu-Natal]]) het die Trappiste-ab Franz Pfanner in 1882 'n klooster gestig wat in 1909 deur die Mariannhill-sendingorde oorgeneem is. In [[Grahamstad]] ([[Oos-Kaap]]) is die Mariya uMama weThemba-klooster gestig. == Christelike kloosterargitektuur == === Die klooster as Hemelse Jerusalem === [[Lêer:Saint-Chef Saint-Theudère fresco 280.JPG|duimnael|Die Hemelse Jerusalem<br /><small>Romaanse fresko, Kapel van die Engele in die voormalige abdykerk van Saint-Theudère. Saint-Chef, Isère, Frankryk</small>]] Die grootste inspirasie vir vroeg-Christelike en middeleeuse boumeesters was die belofte van 'n ewige hemelse lewe. So het hulle hul intense godsdienstige gevoelens met aardse boumateriale op 'n volmaakte manier tot uitdrukking probeer bring.<ref>Rolf Toman (red.): ''Romanik. Architektur – Skulptur – Malerei''. h.f. ullmann 2007, bl. 118</ref> In die Openbaring van Johannes word die geloofservaring van 'n wêreld anderkant die dood in argitektoniese terme beskryf. In sy visioen aanskou Johannes die Hemelse Jerusalem as 'n plek wat enersyds 'n materiële stad met fondamente, mure en poorte blyk te wees, maar andersyds ook hemelse eienskappe het as die "Jerusalem daarbo", die luisterryke stad van God wat uit die hemel neerdaal en van kosbare materiale soos deurskynende edelstene gebou is. Die twaalf poorte, wat toegang tot die Hemelse Jerusalem bied, is sowel 'n simbool vir die twaalf stamme van Israel en die gemeenskap van twaalf apostels asook 'n verwysing na 'n fisieke plek waar geen tempel meer sentraal staan nie, maar Christus as die Lam van God. Die stad van hemelse verlossing is nie meer op aardse boukuns aangewese nie, maar die woorde, waarmee dit beskryf word, is aan die boukuns ontleen. Dié paradoks word later eeue lank in die Christelike kloosterboukuns weerspieël wat met kloosters 'n ideale wêreld probeer skep – met bewoners wat hul lewe aan God gewy het en hulle as gemeenskap teen die buitewêreld afgrens. === Kruisgang === [[Lêer:Stift Zwettl Kreuzgang Brunnenhaus 03.JPG|duimnael|Kruisgang met lavatorium, klooster Zwettl, Neder-Oostenryk]] Die kruisgang (soms ook kloostergang of ambulatorium genoem) is 'n sentraal geleë vierkante hof met arkades wat toegang tot verskillende geboue van 'n kloosterkompleks bied, maar ook as 'n plek van gebed en meditasie of as 'n begraafplaas gebruik word. Die belangrikste argitektoniese elemente van 'n kruisgang is die booggang (arkatuur), die gewelf en die fontein (''cantharus'') wat as sy middelpunt dien. Vanweë die tuinagtige ontwerp word die kruisgang tradisioneel ook "paradys" genoem, 'n verwysing na die paradystuin in die Bybelse boek Genesis en die Nuwe Jerusalem in die Openbaringe. Die argitektoniese oorsprong is tans nie duidelik nie. Volgens deskundiges kan die Vroeg-Christelike ''narthex'' (voorhal of portaal, gewoonlik aan die westelike kant van 'n sakrale gebou), Romeinse villas met hul patio's of Laat-antieke Siriese kloosterhowe as moontlike voorlopers van die latere Europese kloosterkruisgang geïdentifiseer word. Onlangse ondersoeke deur onder meer Rolf Legler toon egter dat die kruisgang eers in die loop van die Aniaanse hervorming omstreeks 820 ingang in die Westerse kloosterargitektuur gevind het. Die eerste illustrasie van 'n kruisgang is in die bouplan van die Switserse klooster Sint Gallen omtrent 820 as die middelpunt van 'n geïdealiseerde klooster geteken. Die booggang van die kruisgang het volgens 'n vierkante plattegrond ontstaan en omsluit die belangrikste dele van die klooster: Die kerk, die dormitorium of slaapsaal, die refektorium of eetsaal en die kapittelsaal. Die huishoudelike dele soos byvoorbeeld werkplase, kombuis en perdestal was verder af geleë. === Kloosterbiblioteek === [[Lêer:Austria - Göttweig Abbey - 2015.jpg|duimnael|Die kloosterbiblioteek van die Benediktyne-abdy Göttweig, Wachau, Neder-Oostenryk]] Skryfkuns, die Vrye Kunste en teologie het 'n sentrale rol in die reëls van die meeste monniksordes gespeel, en elke kloosterskool het dus sy eie biblioteek benodig.<ref>[http://www.medienheft.ch/dossier/bibliothek/d22_LangOdo.html ''www.medienheft.ch: Der Mönch, das Buch, die Bildung – Über das Wesen einer Klosterbibliothek'']</ref> Die Middeleeuse kloosterbiblioteke het daarnaas 'n onskatbare rol by die bewaring van die Middeleeuse kulturele erfenis, maar veral ook die oorblyfsels van die klassieke Grieks-Romeinse literatuur gespeel. Gewoonlik was die Bybel en werke van die [[Kerkvaders]] die belangrikste boeke in 'n kloosterbiblioteek wat met kommentare, die kloosterreëls en materiale wat vir die voorbereiding van preke benodig is, aangevul is. In die Protestantse gebiede van Europa is die meeste kloosterbiblioteke ná die Reformasie ontbind en die boeke na parogiale, hof- of raadsbiblioteke verskuif. Soms het die werke ook in universiteitsbiblioteke beland. In Rooms-Katolieke gebiede het kloosterbiblioteke in die tydperk van die Teenreformasie en die barok 'n laaste bloeitydperk beleef. Veral in Suid-Duitsland en Oostenryk het Benediktynse abdye tydens die woelinge van die [[Dertigjarige Oorlog]] begin om die werke van kleiner kloosterbiblioteke in te samel en vir hulle representatiewe nuwe biblioteekssale gebruik. Die abdy Admont in Oostenryk pronk tans met die grootste kloosterbiblioteek ter wêreld, terwyl die meeste moderne kloosters oor teologiese vakbiblioteke beskik. === Skryfkamer (skriptorium) === [[Lêer:Fontenay28.jpg|duimnael|Die skriptorium in die abdy van Fontenay (Frankryk)]] Die kloosterlike skriptoria het 'n sentrale rol in die Middeleeuse onderwysstelsel gespeel. In hierdie kamers is die werke van antieke Griekse en Romeinse skrywers gekopieer en sodoende basiswerke vir vakgebiede soos geskiedenis, wysbegeerte, sterrekunde, geneeskunde, natuurkunde en letterkunde beskikbaar gestel.<ref>Von Freeden, Uta en Siegmar von Schnurbein (reds.): ''Germanica. Unsere Vorfahren von der Steinzeit bis zum Mittelalter''. Uitgegee vir die ''Römisch-Germanische Kommission des Deutschen Archäologischen Instituts''. Augsburg: Weltbild 2006, bl. 392</ref> Die monnike het ook self boeke vir die gebruik in kerke en kloosterbiblioteke vervaardig en van pragtige boekomslae voorsien. Daarnaas is alle belangrike dokumente oor die klooster se landbesit, inkomste, kopieë van skenkingsoorkonde en korrespondensie hier vervaardig of geskryf. Die bedrywighede in die skriptorium was hoogs georganiseerd, en take en verantwoordelikhede is aan kloosterlede volgens hulle vermoëns en vaardighede toegeken. Leerlinge het begin om die skryf- en skilderkuns met behulp van wastafeltjies en stilusse (stifte) aan te leer; tekskopieerders het eenvoudige oorkondes vervaardig, terwyl ervare kalligrawe belangrike dokumente of waardevolle originele gekopieer het. Die versierings van beginletters en skilderye, wat die evangeliste uitgebeeld het, is deur spesialiste behartig. Onder die toesig van die klooster se hoofboekbinder het ambagsmanne perkamente vir die skryfwerk voorberei, terwyl die argivaris boeke bewaar en die gewenste werke aan die monnike uitgehandig het. Die werksomstandighede in 'n Middeleeuse skriptorium was baie power. Die meubilering was allesbehalwe gerieflik en ergonomies, swak lig het net soos die winterkoue die monnike se werk belemmer. 'n Bekende segswyse was: "Drie vingers is besig om te skryf, terwyl die hele liggaam pyn ly."<ref>Von Freeden/von Schnurbein (2006), bl. 392</ref> === Refter (refektorium) === [[Lêer:FontevraudRefectory.jpg|duimnael|Die refektorium in die abdy van Fontevraud naby [[Chinon]] (Anjou, Frankryk)]] [[Lêer:San Juan de la Peña (dormitorio de los monjes).jpg|duimnael|Dormitorium in die klooster San Juan de la Peña, Galisië, Spanje]] [[Lêer:S. Pedro de Rocas, cela.JPG|duimnael|Kloostersel, San Juan de la Peña]] Die groot eetsaal waar monnike en nonne hul maaltye gemeenskaplik nuttig word refter of refektorium genoem. Die Latynse werkwoord ''reficere'' ("herstel") verwys na die refter se funksie as die plek waar nonne en monnike liggaamlik herstel. Die refter lê gewoonlik suid van die kruisgang en dien ook as vergadersaal. Nonne en monnike geniet hul maaltye gewoonlik swygend, alhoewel daar dikwels 'n "tafelleser" benoem word wat tydens die etes geestelike tekste of nuusberigte uit dagblaaie aan ander lede van sy orde voorlees. Tot by die Tweede Vatikaanse Konsilie (''Vaticanum II''), wat tussen 11 Oktober 1962 en 8 Desember 1965 plaasgevind het, het sommige monastiese ordes soos byvoorbeeld die Cisterciënsers, Trappiste en Kartuisers oor afsonderlike eetsale vir monnike en lekebroeders beskik. Huidige Rooms-Katolieke het net een gemeenskaplike eetsaal. 'n Uitsondering word egter vir gaste gemaak, en soms beskik ook die ab oor 'n afsonderlike eetsaal vir spesiale gaste. Die grootte van 'n refter was vroeër afhanklik van die periode waartydens dit gebou is, asook die grootte en rykdom van 'n klooster. Daar was egter steeds tipiese kenmerke soos die lang sitbanke; belangrike ampsdraers het hoër sitplekke op spesiale sitbanke aan weerskante van die eetsaal ingeneem. 'n ''Lavabo'' of wasbak was buite die refter te vinde. Normandiese refters het soms 'n lengte van sowat vyftig meter en 'n wydte van tien meter bereik soos in die abdy van Norwich. Vensters was reeds in vroeë refters gebruiklik, maar het in die Hoë Middeleeue steeds groter en meer gesofistikeerd gword. Die refektorium in die abdy van [[Cluny]] is deur 36 groot glasvensters verlig. === Dormitorium (slaapsaal) === Die dormitorium (afgelei van die Latynse werkwoord ''dormire'' "slaap") is die slaapsaal van 'n klooster. Tot by die Middeleeue het nonne en monnike in 'n gemeenskaplike slaapsaal op strooi geslaap, en net abte of abdisse het soms oor hul eie slaapkamers beskik. Gewoonlik was die dormitorium deur 'n trap met die [[koor (argitektuur)|koor]] van die kloosterkerk verbind sodat nonne en monnike dit vir hul nagtelike gebede regstreeks kon bereik. Aanvanklik het net domhere oor hul eie selle (afgelei van Latyns ''cella'' "klein vertrek") beskik, terwyl die slaapplekke in 'n groot dormitorium slegs deur voorhange of houtwande van mekaar geskei is. Eers in die loop van die 20ste eeu het ook nonne en monnike in die meeste kloosters privaat selle gekry. Die term ''dormitorium'' het dan na die gedeelte van die klooster verwys wat die selle gehuisves het. == Kultuurgeskiedenis == === Algemene oorsig === [[Lêer:Escribano.jpg|duimnael|Die kloosters se skriptoria (skryfkamers) het veral as uitgewerye vir privaat opdraggewers gedien]] In die vroeë Middeleeue het kloosters 'n baie belangrike rol as bewaarders van die kultuur en opvoedkundige sentrums gespeel. Kulturele bedrywighede het uitsluitlik in kloosters plaasgevind – hulle het boeke gekopieer, kulturele en kunswerke geskep en kloosterskole onderhou. Daarnaas het ook praktiese werk hoë prioriteit geniet – kloosters was besig met die ontwikkeling van die landbou, planteteelt, kruid- en heelkunde en het hul kennis met die bevolking van die omliggende dorpe gedeel. Kloosters het sodoende belangrike ontwikkelingsentrums geword. Omsigtige vorste het gevolglik ywerig nuwe kloosters gestig en groot landerye – wat dikwels in onderontwikkelde gebiede geleë was – aan hulle geskenk. Ordes soos die Sistersiënsers het hulle op kolonisasie toegespits. Met die golf van stadstigtings in die laat Middeleeue het kloosters nuwe take soos welsynsorg vir die armer lae van die bevolking en sieke- en bejaardesorg oorgeneem. Sodoende is alle groot stadstigtings van tenminste een klooster binne hul stadsmure voorsien, en dit was veral Fransiskane en ander bedelordes wat hulle op hierdie soort sosiale dienste toegespits het. Nogtans het kloosters met die stigting van stede ook hul vroeëre belangrikheid kwytgeraak. Die stede met hul ambagsmanne, skole en universiteite het kloosters as die nuwe kulturele en tegnologiese sentrums vervang. === Boekskilderkuns === [[Lêer:BookOfDurrowBeginMarkGospel.jpg|duimnael|links|200px|Die eerste bladsy van die Evangelie volgens Markus in die ''Book of Durrow'' (Trinity College, [[Dublin]])]] Die laat-antieke boekskilderkuns het met die oorgang van [[papirus]] na die meer duursame perkament tot volle ontplooiing gekom – pragtige manuskripte het baie gewild geraak, alhoewel die literêre gehalte van luukse uitgawes soms verontagsaam is.<ref>Prinz, Friedrich: Kelten, ''Römer und Germanen. Deutschlands Frühgeschichte''. München: Piper 2007, bl. 411</ref> Antieke pragboeke het in die vroeë Middeleeue nog steeds as voorbeelde gedien en die ontwikkeling van 'n selfstandige boekskilderkuns bevorder wat in Ierse kloosters sy aanvang geneem het en vinnig deur Angel-Saksiese kloosters soos Lindisfarne aan die ooskus van Northumbria, Wearmouth-Jarrow en die katedraalklooster in Canterbury oorgeneem is. Die Angel-Saksiese boekskilderkuns het met die ''Book of Durrow'' (tussen 660 en 680), die ''Book of Lindisfarne'' (698), die ''Codex Amiatinus'' (die ''Codex Grandior'' van Cassiodorus wat voor 716 ontstaan het) en die Ierse ''Book of Kells'' sy hoogtepunt bereik.<ref>Prinz (2007), bl. 413</ref> Die Ierse en Angel-Saksiese boekkuns het na die vasteland begin uitstraal, In die oudste skriptorium in Luxeuil het monnike omtrent 700 manuskripte soos die ''Missale Gothicum'' van pragtige illustrasies voorsien. Ander bekende werke uit Luxeuil sluit 'n ''lectionarium'' ('n liturgiese teks) en 'n manuskrip met tekste van pous [[Pous Gregorius I|Gregorius die Grote]] in. Nadat die klooster in 732 deur Sarrasene verwoes is, het die vervaardiging van boeke in Luxeuil tot stilstand gekom. Die klooster in Corbie ([[Picardie]]) is in 662 as 'n filiasie van Luxeuil gestig en het aanvanklik die kunsvorme van sy moederklooster oorgeneem. Onder die invloed van Angel-Saksiese, Galliese en Italiese werke het Corbie egter geleidelik sy eie styl ontwikkel en in die 8ste eeu 'n belangrike rol by die ontwikkeling van die Karolingiese minuskel-letters gespeel.<ref>Prinz (2007), bl. 413</ref> Die Luxemburgse klooster Echternach het eweneens Ierse, Angel-Saksiese en Merowingiese skryftradisies met mekaar versmelt. Die kulturele proses het in die tweede helfte van die 8ste eeu versnel; teenoor net 500 handskrifte in die periode voor 750 het die Merowingiese monnike tussen 750 en 900 sowat 7&nbsp;000 manuskripte geskep. Opvallend was die versmelting van antieke, Ierse en Angel-Saksiese kunsvorme met dié van die vasteland, terwyl die Karolingiese tydperk nog deur sy eenheidsvorme gekenmerk was. === Huiskloosters en die literêre bedryf === [[Lêer:Fontevraud HDR.jpg|duimnael|Die abdy Fontevraud (vroeër ''Fontevrault'') naby Chinon (Anjou, Frankryk) was die begraafplek van die Engels-Normandiese Plantagenêt-dinastie]] [[Lêer:Aleanor of Aqutaine and Henri II.jpg|duimnael|Die grafte van Hendrik II van Engeland en Aliénor van Akwitanië in Fontevraud]] Voor die uitvinding van die boekdrukkuns is die literêre bedryf veral deur baie hoë koste geknel – daar was geen uitgewerye, geen boekhandel en geen outeursreg nie, en die feit dat die meeste Middeleeuse nog ongeletterd was het groot beperkings op die literêre bedryf geplaas.<ref>Bumke, Joachim: ''Höfische Kultur. Literatur und Gesellschaft im hohen Mittelalter. Boekdeel 2''. München: Deutscher Taschenbuch Verlag 1986, bl. 595</ref> Tot by die 12de eeu was die literêre bedryf beperk tot die geestelikheid – monnike in kloosters, priesters of mense met 'n teologiese opleiding. Alle boeke moes met die hand geskryf word ('n taak wat in die geval van omvangryke werke jare geneem het), en voor die opkoms van papier in die 14de eeu was net duur perkament beskikbaar wat in 'n langdurige proses van skaap-, kalf- en bokhuide vervaardig is. Slegs welvarendes kon dus boeke bekostig. Aangesien gewoonlik slegs die Latynse alfabet vir die skryf van boeke gebruik is, was net mense wat oor die nodige opleiding in Latynskole beskik het, regstreeks by die vervaardiging van boeke betrokke.<ref>Bumke (1986), bl. 595</ref> Die literatuur van monnike en ander geestelikes was veral gemik op die kerklike gebruik, en teologie, liturgie en [[eksegese]] was die oorheersende onderwerpe. Daarnaas is apologetiese werke vir die Christelike sending, vakwetenskaplike en didaktiese boeke geskryf. Wêreldlike digkuns was aanvanklik 'n uitsondering; die verheerliking van monarge het hier sentraal gestaan.<ref>Bumke (1986), bl. 595</ref> 'n Tipiese verskynsel in die Hoë Middeleeue was die nou verbintenis tussen adellike howe en huiskloosters. Huiskloosters was kloosters wat deur adellike gesinne op hul eie land gestig is en waaroor hulle steeds die wêreldlike gesag uitgeoefen het.<ref>Bumke (1986), bl. 617</ref> Naas die bou van kastele en die stigting van stede het ook die stigting van kloosters 'n belangrike rol by die kolonisasie van 'n land gespeel. Dikwels het huiskloosters ook as begraafplekke vir hul adellike stigtersgesinne gedien, en monnike het generasies lank die nagedagtenis van die oorledenes laat voortleef en vir hul sieleheil gebid. Die kapelane en ander geestelikes aan die adellike howe het dikwels uit die huiskloosters gekom, net soos die argitekte, onderwysers en artse. Soms was die klerus van huiskloosters by die argitektoniese ontwerp van nuwe paltse betrokke wat in die 12de en 13de eeu opgerig is, en die kloosters het gevolglik 'n deel van die nuwe gebouekompleks geword. [[Lêer:Handschriften.jpg|duimnael|links|Manuskripte en [[inkunabel]]e uit die abdy Admont (Oostenryk)]] Die verbintenis tussen adellike stigters en hul kloosters het al in die 11de eeu uitwerkings op die literêre bedryf gehad. Die ontstaansgeskiedenis ([[Latyn]]s: ''fundatio'') van 'n klooster het dikwels ook sy wêreldlike stigters ingesluit en is soms selfs tot klein kronieke uitgebou. Die kloosterlike kronieke was sodoende ook die bakermat van die dinastiese geskiedskrywing in baie Europese lande.<ref>Bumke (1986), bl. 618</ref> Genealogiese werke was die volgende stap in die literêre ontwikkeling – die oudste genealogiese tekste het reeds in die 10de eeu in Vlaandere ontstaan en behandel die afkoms van graaf Arnulf I († 965). Die Franse genealogie het in die 11de eeu 'n aanvang geneem met die grawe van Vendômes en Anjou.<ref>Bumke (1986), bl. 618</ref> Tot by die 13de was die meste geletterde mense geestelikes, en vorste het monnike, teoloë en selfs biskoppe ingespan vir administratiewe doeleindes, rekeningkunde en belastinginsameling.<ref>Hallam, Elizabeth (red.): ''The Plantagenet Chronicles''. Londen: Guild Publishing 1986, bl. 11</ref> As kroniste en geskiedskrywers het monnike egter nie geprobeer om soos huidige historici 'n rasionele en objektiewe wetenskaplike ontleding van historiese gebeurtenisse te doen nie – hulle het eerder die uitwerking van Gods wil in die gebeurtenisse beskryf en dus gewoonlik met die Skepping begin. Morele en godsdienstige lesse was 'n integrale bestanddeel van kloosterlike kronieke. Maar hierdie werke is steeds in die hoop geskryf dat latere generasies hulle sou kopieer en voortsit.<ref>Hallam (1986), bl. 11</ref> === Kloostergeneeskunde === Geneeskunde as wetenskaplike dissipline het sy oorsprong in die Griekse oudheid – in die meeste ander beskawings was dit steeds aan godsdiens-beoefening en aan tempelrituele gekoppel.<ref>Prinz (2007), bl. 338</ref> Eers met die rasionele benadering van die Griekse arts Hippokrates (460–375 v.C.) is geneeskunde van sy religieuse konteks geskei. Die ''Corpus Hippocraticum'', 'n versamelwerk van sowat 60 tekste, was die grondleggende werk van die wetenskaplike geneeskunde. Die laaste beduidende arts van die klassieke oudheid, Galenos van Pergamon (129–199 n.C.), het die leerstellings van Hippokrates van kommentare voorsien en 'n stelselmatige bewerking geskryf wat in die Middeleeue en selfs tot by die 16de eeu as gesaghebbend beskou is.<ref>Prinz (2007), bl. 340</ref> [[Lêer:Justinuskirche Höchst Garten.jpg|duimnael|'n Kruietuin van Antonieter-monnike by die Justinuskerk in Höchst, Duitsland]] Met die Christendom as nuwe staatsgodsdiens het die geneeskunde weer begin om na sy religieuse oorsprong terug te keer en het – naas Joodse, Arabiese en Italiaanse artse wat by die vorstehowe werksaam was – tot die kloostergeneeskunde van die vroeë Middeleeue ontwikkel. Aangesien die ontbinding van antieke heiligdomme soos die Serapis-tempel in [[Alexandrië]] deur keiser Theodosius die Grote in 391 ook 'n einde aan die georganiseerde mediese versorging en opleiding gemaak het, was die vroeë Middeleeuse geneeskunde eerder 'n mengsel van wetenskaplike kennis en volksgeneeskunde. In die laat-antieke oudheid en vroeë Middeleeue het sogenaamde xenodogieë as pelgrimsherberge en sentra vir mediese versorging gedien, alhoewel hulle gewoonlik slegs oor 'n fragmentariese geneeskundige kennis beskik het. In die 5de en 6de eeu het 'n groot aantal van hierdie karitatiewe instellings in Italië, Gallië en Spanje ontstaan wat dienste soos arme- en siekesorg aangebied het. Vanaf die 6de eeu is die term "hospitaal" gebruik om na hierdie instellings te verwys wat hulle geleidelik op mediese dienste toegespits het. In die tyd van aartsbiskop Caesarius van Arles (omtrent 470–542) was sieke- en armesorg in Suid-Gallië reeds hoogs ontwikkeld, en sowel bisdomme asook kloosters was by die hospitale betrokke. Die kloosters het in hulle biblioteke oor die meeste geneeskundige tekste en kommentare beskik wat uit die klassieke oudheid oorgeërf is.<ref>Prinz (2007), bl. 343</ref> Die monnike het sodoende ook toegang tot plantkundige werke gehad en 'n verskeidenheid natuurlike medisyne berei. Die kloosterreëls van Sint Benedictus uit die 6de eeu behels onder meer die geneeskundige siekesorg in afgesonderde siekesale, terwyl die Switserse klooster St. Gallen oor sy eie artsehuis beskik het wat nou verbind was met die aderlatingshuis, die geneeskundige kruietuin, die kombuis, die hospitaalbad en die dubbelkapel. Die kloostergeneeskunde was sodoende 'n belangrike voorloper van die geneeskunde in die Hoë Middeleeue wat danksy die brugfunksie van die [[Islam]]itiese wêreld en die geneeskundige skool van Salerno (Italië) in die laat 10de en 11de eeu begin het om die Griekse wetenskaplike geneeskunde stelselmatig te bestudeer en toe te pas.<ref>Prinz (2007), bl. 343–344</ref> == Kloosters in ander religies == === Boeddhisme === : ''Hoofartikel: [[Boeddhistiese kloosterlewe]].'' [[Lêer:Ki Monastery.jpg|duimnael|Die klooster Ki in die Indiese [[Himalaja|Himalaja-gebergte]]]] [[Lêer:Taktshang.jpg|duimnael|Die klooster Taktsjang in [[Bhoetan]]]] [[Siddhartha Gautama]], die stigter van die [[Boeddhisme|Boeddhistiese religie]], was sy lewe lank 'n rondtrekkende leraar, en die eerste Boeddhistiese monnike het sy voorbeeld gevolg.<ref>{{Cite web |url=http://www.kloster-aktuell.de/buddhistische-kloester.html |title=''www.kloster-aktuell.de: Boeddhistiese kloosters'' |access-date=12 Januarie 2008 |archive-date= 8 Maart 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080308093345/http://www.kloster-aktuell.de/buddhistische-kloester.html |url-status=dead }}</ref> Gedurende die reënseisoen, wat hul reis deur die land belemmer het, het die monnike egter 'n verblyfplek benodig. Gelowiges het derhalwe erwe geskenk waar hulle 'n tydelike huisvesting kon oprig. In later periodes het die monnike ook geboue ontvang wat naas woonvertrekke ook 'n vergadersaal behels het. Huidige Boeddhistiese kloosters is verplig om 'n vergadersaal beskikbaar te stel en moet oor 'n leier beskik wat tot monnik gewy is.<ref>{{Cite web |url=http://www.kloster-aktuell.de/buddhistische-kloester.html |title=''www.kloster-aktuell.de: Boeddhistiese kloosters'' |access-date=12 Januarie 2008 |archive-date= 8 Maart 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080308093345/http://www.kloster-aktuell.de/buddhistische-kloester.html |url-status=dead }}</ref> In teenstelling met Christelike kloosters strewe Boeddhistiese instellings nie daarna om selfvoorsienend te kan wees nie, en oorspronklik was selfs die erwe waarop Boeddhistiese kloosters opgerig is nie in besit van die monnike nie. Die monnike het gewoonlik aalmoese ingesamel, en gelowiges het hul bydraes as liefdegawes gemaak. Net in Koreaanse en Japanse Zen-Boeddhisme mag monnike werk om in 'n beperkte mate selfvoorsienend te kan wees. Die liefdegawes van gelowiges word vanweë hul religieuse betekenis nogtans ook deur Zen-Boeddhistiese kloosters aanvaar. Sodra 'n religieuse gebou as Boeddhistiese klooster gewy is, word dit vir ewig as 'n klooster beskou, selfs al sou die monnike dit op 'n later tydstip verlaat en die klooster tot 'n bouval word. Net soos die gee van aalmoese vir die monike se daaglikse lewe word ook skenkings van erwe en geboue as religieuse offergawes beskou. Die monnike is ni in sttat om die eiendomme later terug te gee of te verkoop nie aangesien hulle die goeie daad van die skenker sodoende tot niet sou maak. Die weiering om aalmoese of offergawes te aanvaar is die enigste straf wat monnike vir leke kan oplê.<ref>{{Cite web |url=http://www.kloster-aktuell.de/buddhistische-kloester.html |title=''www.kloster-aktuell.de: Boeddhistiese kloosters'' |access-date=12 Januarie 2008 |archive-date= 8 Maart 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080308093345/http://www.kloster-aktuell.de/buddhistische-kloester.html |url-status=dead }}</ref> Die Boeddhistiese klooster word algemeen as 'n leefruimte en rustige plek beskou wat aan mense die geleentheid bied om hulself volledig aan die materiële lewe te onttrek. Kloosters dien daarnaas as instellings vir religieuse onderwys en vergaderings. Kloosters het vir leke 'n belangrike funksie as plekke vir hul offerrituele en instellings wat sielsorg aanbied. Hulle mag ook vir meditasie en as leerders tydelik in 'n klooster bly. Gedurende Japan se tydperk van wetteloosheid in die 11de en 12de eeu het groot kloosters soos dié in Kyoto en Nara selfs oor hul eie leërs beskik, en ''[[Sōhei]]'' of "krygermonnike" het 'n belangrike rol in die oorlogvoering teen mededingende kloosters of teen samoerai-leërs gespeel. Die klooster Enryaku-ji op die Hiei-berg noordoos van [[Kioto]], wat vanweë sy ligging as 'n natuurlike fort gedien het, het tot by die 16de eeu vir sy leër met duisende van kryger-monnike bekend gestaan.<ref>Turnbull, Stephen: ''Samurai Warriors''. Londen. Guild Publishing 1987, bl. 18, 22</ref> === Hindoeïsme === [[Lêer:Krishnapura Matha North side.jpg|duimnael|''Krishnapura matha'' in Indië]] In [[Hindoeïsme]] word na kloosters as ''mathas'' verwys, terwyl ''ashrams'' ondanks hulle kloosteragtige karakter net as meditasiesentrums dien. Hindoe-kloosters is net soos in die Christendom en Boeddhisme plekke waar mense 'n geleentheid kry om hulself aan die materiële wêreld te onttrek en God nader te kom. Hindoeïsme ken vier pilare of periodes wat 'n gelowige in sy lewe moet deurloop. Hy is aanvanklik 'n leerder of ''Brahmacarin'', daarna 'n huishouer (''Grihastha''), later iemand wat as ''Vanaprashta'' die eensaamheid van afsondering in 'n bos mens soek, en uiteindelik 'n mens wat as ''Samnysin'' verlossing soek.<ref>{{Cite web |url=http://www.kloster-aktuell.de/hinduistische-kloester.html |title=''www.kloster-aktuell.de: Hindoe-kloosters'' |access-date=12 Januarie 2008 |archive-date=12 November 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071112111900/http://www.kloster-aktuell.de/hinduistische-kloester.html |url-status=dead }}</ref> Hierdie afsondering van die wêreld is egter net tydelik – gelowiges word aangemoedig om te trou nadat hulle as leerders matigheid beoefen het. Alhoewel gelowiges in hul latere lewe aangemoedig word om relgieuse leerstellings te bestudeer, is daar geen selibaat vir priesters nie. Naas Brahmaanse priesters, wat in kloosters bly, is daar ook ''Sadhoes'' (askete wat rondtrek sonder om in 'n klooster te lewe), ''Rishis'' (wyse manne wat hoë en diepere kennis in afsondering probeer vind) en ''Swamis'' (ook Goeroes genoem, wat dikwels as leiers van 'n ashram fungeer, meditasie beoefen en religieuse onderwys aan leerders gee) Mathas, Hindoe-kloosters wat oor hul eie tempels beskik het, het eers in die tydperk omstreeks 800 VAJ ontstaan en as religieuse, onderwys- en geestelike sentrums gedien. Kloosters beskik daarnaas dikwels oor hul eie skole, hospitale of weeshuise. Die eerste monniksorde het in die tydperk van die geleerde Shankara (788–820) ontstaan, en sy kloosters, wat hoofsaaklik in die side van [[Indië]] gestig is en deur sogenaamde ''Mahants'' gelei word, word deur vele Hindoe-gelowiges as 'n belangrike geestelike outoriteite beskou.<ref>{{Cite web |url=http://www.kloster-aktuell.de/hinduistische-kloester.html |title=''www.kloster-aktuell.de: Hindoe-kloosters'' |access-date=12 Januarie 2008 |archive-date=12 November 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071112111900/http://www.kloster-aktuell.de/hinduistische-kloester.html |url-status=dead }}</ref> == Verwysings == {{Verwysings|3}} == Bronne == === Keltiese kloosters === * Konstam, Angus: ''Die Kelten. Von der Hallstatt-Kultur bis zur Gegenwart''. Wene: tosa/Carl Ueberreuther 2007, bl. 156–157 == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie|Monasteries}} {{Wikt|klooster}} ;Kloostertuine ---- * {{en}} [https://thegardenstrust.blog/2019/08/31/the-perfect-monastic-garden/ ''The Gardens Trust: The pefect monastic garden?''] ;Portale van ordes en kloostergemeenskappe ---- * {{de}} [http://www.kloester.hdbg.de/ ''Kloosters in Beiere''] * {{en}} [http://monastic.ie/ ''Monastic Ireland: Kloosters en godsdienstige kuns in Ierland''] * {{en}} [https://cloisteredlife.com/mens-communities ''Cloistered Life: Contemplative Men's Monasteries (USA)''] * {{en}} [https://cloisteredlife.com/directory ''Cloistered Life: Contemplative Women's Monasteries (USA)''] ;Geskiedenis ---- * {{en}} [https://www.historyireland.com/gaelic-ireland/raiding-and-warrin-in-monastic-ireland/ ''History Ireland: Raiding and Warrin in Monastic Ireland''] * {{en}} [https://www.lindisfarne.org.uk/ ''The Holy Island of Lindisfarne''] {{Kerkargitektuur}} {{Voorbladster}} [[Kategorie:Kloosters| ]] i4fr9d58e88is4c30rdreq57cswwirn 0 30606 2910408 2896979 2026-06-10T05:41:15Z ~2026-34135-44 209148 /* Geskiedenis[3][4] */ Ek het die kronologiese volgorde van gebeure in die eerste paragraaf onder die opskrif "Geskiedenis" verbeter. 2910408 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas3 |lyfstyl = width:22em; |titel = ATKV |titelstyl = |kopstyl = |etiketstyl = |datastyl = |kop1 = [[Beeld:ATKV logo official.jpg|raamloos|160px]] |etiket1 = Tipe |data1 = Nie-winssoekende organisasie |etiket2 = Gestig |data2 = [[19 Augustus]] [[1930]], [[Kaapstad]],<br/>[[Suid-Afrika]] |etiket3 = Hoofkantoor |data3 = [[Randburg]],[[Suid-Afrika]] |etiket4 = Webwerf |data4 = [http://www.atkv.org.za/ http://www.atkv.org.za/] |etiket5 = Besturende direkteur ATKV-MSW |data5 = Sonél Brits }} Die '''Afrikaanse Taal- en Kultuurvereniging''' (ATKV) is 'n vereniging wat daarna streef om op ’n volhoubare wyse om te sien na die diverse Afrikaanssprekende gemeenskap se taal- en kultuurbehoeftes in Suid-Afrika. Die ATKV is op [[19 Augustus]] [[1930]] in [[Kaapstad]] gestig. Die ATKV het ongeveer 70&nbsp;000 hooflede en bedryf ongeveer 30 kultuurprojekte per jaar wat bykans 55&nbsp;000 inskrywings genereer en meer as 220&nbsp;000 mense regstreeks betrek.<ref>[http://www.atkv.org.za/?page_id=5889 Die ATKV se webtuiste], besoek op 21 Junie 2013</ref> Die ATKV deel jaarliks talle pryse uit, en is ook bekend vir sy sewe vakansieoorde.<ref name="HAT Taal-en-feitegids">HAT Taal-en-feitegids, Pearson, Desember 2013, {{ISBN|978-1-77578-243-8}}</ref> == Geskiedenis<ref>Kok, F.J. Die taak van kultuurorganisasies in minderheidskultuurgroepe met besondere verwysing na die ATKV</ref><ref>Van Rensburg, A.P.J. Monumentaal die bouwerke ... ’n halfeeu op die voorpos – die verhaal van die ontstaan, groei en prestasies van die ATKV (SAS en H)</ref> == Afrikaans word in 1925 as amptelike landstaal erken. Afrikaners het hulle heil op groot skaal by die destydse [[Suid-Afrikaanse Spoorweë]] gevind en teen 1930 was ongeveer 50% van spoorweg-personeel Afrikaanssprekend. Die bedryfstaal was egter steeds Engels. Onder die leiding van Sybie van der Spuy word die aanvoorwerk gedoen wat uiteindelik op die stigting van die Afrikaanse Taal- en Kultuurvereniging uitloop. Die stigters wou nie net Afrikaners leer om beter Afrikaans te praat nie, maar ook hulle Engelse kollegas in die spoorwegdiens. Die sing van “[[God Save the King]]” ter afsluiting van die stigtingsvergadering was volgens Sybie juis bedoel om Engelssprekendes welkom te laat voel. Die eerste statute van die organisasie stel sy doelstellings onder meer soos volg: “Om die gebruik van Afrikaans binne sowel as buite die spoorwegdiens te bevorder en ’n lewendige belangstelling in Afrikaanse kuns en kultuur aan te kweek.” ATKV-takke het van die begin ’n belangrike rol gespeel om die organisasie se doelstellings te help bereik. Dit het van meet af aan ’n verskeidenheid projekte ingesluit wat die Afrikanerkultuur weerspieël. Die Vrou-en-moederbeweging (VMB), die vrouevleuel van die ATKV, is in 1943 amptelik tot stand gebring met die leuse “Ek sien haar win” en sou deur nasionale projekte ’n belangrike sosio-maatskaplike rol speel. Die jaar 1990 was ’n waterskeiding in die Suid-Afrikaanse politiek nadat pres. [[F.W. de Klerk]] die dramatiese veranderinge aangekondig het wat tot die 1994-verkiesing en ’n nuwe demokratiese bestel vir alle Suid-Afrikaners gelei het. Die ATKV besluit in 1991 om sy lidmaatskap vir alle rasse oop te stel. Die destydse presidente [[Nelson Mandela]] (1995) en [[Thabo Mbeki]] (1998) het ook as openingsprekers by ATKV-kongresse opgetree. In 1993 amalgameer die Afrikaanse Taal- en Kultuurbond van die Poskantoor met die ATKV en projekte soos Applous en die nasionale redenaarskompetisie vir hoër- en laerskole en vir studente word deel van die ATKV se kultuurproduk-aanbod. In 2000 sou ook die Suid-Afrikaanse Polisiediens se kultuurorganisasie, Akpol, met die ATKV amalgameer. Die ATKV verdeel van 1 Maart 2016 in twee afsonderlike maatskappye, ’n houermaatskappy bekend as ATKV-MSW (maatskappy sonder winsbejag) en ’n 100%-sakefiliaal bekend as ATKV-Sake. == Taalgenoot == {{Hoofartikel|Taalgenoot}} Die stigting van Taalgenoot in Desember 1931 as amptelike maandblad van die vereniging het verdere momentum aan taalbevordering gegee. Die eerste redakteur, Kosie Jacobs, noem destyds een van hulle doelstellings is om ook aan Engelssprekendes die geleentheid te gee om hulle kennis van Afrikaans uit te brei. Taalgenoot verskyn tans vier keer per jaar: ’n Somer-, Herfs-, Winter en Lenteuitgawe. Die ATKV publiseer ook tot 2016 maandeliks die tydskrif ''Hoezit!'' vir kinders tussen die ouderdomme van 8 en 14. == Lapa Uitgewers == In 1993 koop die ATKV J.P. van der Walt Uitgewers en dit staan sedert 2000 bekend as LAPA (Lees Afrikaans, praat Afrikaans) Uitgewers. [[LAPA Uitgewers]] word in 2020 aan Penguin Random House verkoop. == Kultuurprojekte == Die ATKV bied oor die jare verskeie projekte aan: * ATKV-Crescendo, ’n platform vir alle voornemende liedjieskrywer-sangers * ATKV-Muziq, ’n kompetisie vir jong instrumentaliste * ATKV-Muziqanto, ’n klassiekesangkompetisie * ATKV-Applous, ’n koorkompetisie vir skole * ATKV-Komposisiekompetisie vir nuwe koorwerke * ATKV-Koorleierswerkswinkels * ATKV-Mediaveertjies en -Woordveertjies * ATKV-Tienertoneelkompetisie * ATKV-Rieldans * ATKV-Filmverse, ’n digkuns-animasieprojek * ATKV-Postmatriek * ATKV-Jeugberaad vir hoëprofieldenkers in graad 10 en 11. * ATKV-Jeugleiersimposiums vir verkose leiers van skole * ATKV-Tjokkertoneel * ATKV-Redenaars * ATKV-Debat * ATKV-Entrepreneurs * ATKV-Handevat Die afdeling Projekte organiseer byvoorbeeld in die laat 1980's en begin 1990's Kampustoneel in Pretoria, waaraan al die dramadepartemente deelneem het. Dit kan as die voorloper van vandag se Afrikaanse Kunstefeeste beskou word. Dramaturge soos [[Reza de Wet]] en [[Deon Opperman]] debuteer hier. Met die koms van die kunstefeeste het die aandag na hoërskole en die jaarlikse landwye ATKV-Tienertoneel verskuif.<ref name="HAT Taal-en-feitegids" /> == ATKV-Digiprojekte == Die ATKV word in 2020 weens die Covid-19-pandemie genoodsaak om sy produkaanbod aan te pas en stel ATKV-DigiProjekte bekend: * ATKV-DigiSpel waar deelnemers aanlyn aan ’n spelkompetisie kan deelneem * ATKV-DigiTaal waar deelnemers aanlyn hulle kennis oor die Afrikaanse taal kan toets * ATKV-DigiGroei is ’n reeks webinare deur topsprekers in die politiek, ekonomie, onderwys en tegnologie * ATKV-DigiSkryf, ’n skryfkompetisie * ATKV-DigiKuns, ’n platform waar deelnemers hul gunsteling- Afrikaanse gedig kan kies – of hul eie gedig – en ’n visuele interpretasie daarvan in die vorm van ’n oorspronklike kunswerk kan skep. * ATKV-DigiKaptein vir jong leiers * ATKV-DigiPraat en ATKV-DigiSpanpraat om te redeneer oor aktuele onderwerpe == Taalprojekte == Die taalafdeling se projekte is daarop gerig om die Afrikaanse taal as onderrigmedium in skole te ondersteun en as vak uit te brei as verlengstuk met die oog op taalbevordering in gemeenskappe. Die taalafdeling bevorder Afrikaanse taalverwerwing deur middel van verskeie projekte in ’n meertalige konteks. Die taalprojekte sluit in: * ’n Leesprojek * Leeskringe * Kinderboektoekennings * Skitter in Afrikaans-werkswinkels * ’n Afrikaanse Olimpiade * ATKV-Spelathon * [[Moedertaalonderrig]]: #MyTaal * Afrikaans vir Almal * ’n Talethon * ’n Taalerfenisprojek == Vriende van Afrikaans (VVA) == Die Vriende van Afrikaans is ’n divisie van die ATKV. ’n Klein groepie Afrikaanssprekendes het hierdie vereniging op 8 Februarie 1994 in Stellenbosch gestig onder die leiding van mnr. Willem Dempsey (dosent, senator, burgemeester en oud-ambassadeur) en prof. Johan Combrink, ’n bekende taalkundige en ’n vurige kampvegter vir Afrikaans. Johan het die VVA se hoofkantoor in Stellenbosch gevestig. Ná sy dood op 25 Julie 1999 is sy werk deur sy vrou, dr. Louise Combrink, voortgesit tot en met die insluiting by die ATKV in September 2014. Die VVA fokus hoofsaaklik om ’n liefde vir lees by kinders te kweek, asook om die waarde van voorlees te onderstreep. == Vakansieoorde == Hartenbos was die eerste vakansieoord wat die ATKV aangekoop het. Nog oorde sou volg: Natalia, aan die Suidkus, in 1956; Klein-Kariba, naby die destydse Warmbad, in 1973; Goudini, in die Breederiviervallei naby Rawsonville, en Buffelspoort, naby Rustenburg, albei in 1993; Drakensville in die Drakensberggebied in 2006 en Eiland Spa, oos van Tzaneen, in 2009. * ATKV Buffelspoort (naby [[Rustenburg]]). * ATKV [[Drakensville]] (naby [[Bergville]]/[[Harrismith]]) * [[ATKV Eiland Spa]] (in die Hans Merensky-natuurreservaat, [[Limpopo]]). * ATKV [[Goudini Spa]] (naby [[Worcester]]). * ATKV [[Hartenbos]] (naby [[Mosselbaai]]). * ATKV [[Klein-Kariba]] (naby [[Warmbad]]/[[Bela-Bela]]). * [[ATKV Natalia]] (naby [[Winkelspruit]]). == Sien ook == * [[Crescendo]], jaarlikse sangkompetisie. * [[ATKV-Prosaprys]], letterkunde prys wat jaarliks aan 'n Afrikaanse skrywer toegeken word. * [[ATKV-Universiteitedebat]] == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * [http://www.atkv.org.za/ ATKV se webwerf] {{Normdata}} [[Kategorie:ATKV| ]] [[Kategorie:Afrikaans]] [[Kategorie:Afrikanernasionalisme]] 4p7vwtem7hxj9z8q5vzc3ws0pvrlcyf 0 33576 2910446 1789812 2026-06-10T07:54:11Z Rooiratel 90342 2910446 wikitext text/x-wiki 'n '''Affiks''' is 'n [[Taalkunde|taalkundige]] term vir 'n [[Morfologie (taalkunde)|woorddeel]], wat opsig self nie betekenis dra nie, maar wat aan ander [[woord]]e geheg word om sodoende nuwe woorde te vorm. == Tipes affikse == 'n Affiks kan een van die volgende wees: * 'n Voorvoegsel (prefiks) * 'n Invoegsel (infiks) * 'n [[Agtervoegsel]] (suffiks) * 'n Omvoegsel * 'n Betekenisdraende aanhegting == Voorbeelde == * geslaap - die affiks "ge-" is 'n voorvoegsel * houtjie - die affiks "-jie" is 'n agtervoegsel {{Normdata}} [[Kategorie:Morfologie (taalkunde)]] [[Kategorie:Taalkunde]] alt9rh4er7zr3qj1h76csot1cc6g2rz 0 34630 2910334 2437175 2026-06-09T14:58:47Z Jcb 223 2910334 wikitext text/x-wiki Die '''Katoliek Apostoliese Kerk''', is volgens baie Christene verwysend na die onsigbare kerk waaruit alle Christene bestaan, volgens die laaste sin van die Niciaanse Geloofsbelydenis. Dit verwys egter ook na die groep gelowiges bekend as Irvingianisme, of Irvingisme, meer algemeen bekend as die '''One, Holy, Catholic and Apostolic Church''' wat in die eerste helfte van die 19de ontstaan het as gevolg van 'n geestelike ontwaking. Die kerk is glad nie gestig of geantisipeer deur [[Edward Irving]] soos geglo word deur sommige kritici van die beweging nie. Ook was die naam Katoliek Apostolies nooit deur die lidmate van die kerk aangeneem nie. Die beweging het ontstaan uit 'n ekumeniese gebeds beweging in die vroeë 19de eeu en die uitstorting van geestelike gawes in [[Engeland]], [[Skotland]] en [[Duitsland]]. Die Katoliek Apostoliese Kerk was georganiseer in [[1835]] onder die leierskap van 12 Apostels. Die laaste van die Apostels is in [[1901]] oorlede en die beweging en stelselmatig gekwyn. Vandag is daar baie min lidmate van die beweging oor. Die [[Nuwe Apostoliese Kerk]] en die [[Ou Apostoliese Kerk]] het uit hierdie beweging uit gegroei. == Geskiedenis == '''Voorgeskiedenis''' 'n Anglikaanse geestelike, James Haldane Stewart het in die 1820’s 'n boodskap verkondig dat daar 'n hernuwing moet wees van geestelike krag, soos wat daar in die eerste eeuse kerk was. Hy het miljoene traktate versprei wat die uitstorting van die Heilige Gees in die kerk bepleit het. Hierdie beweging was glad nie tot die Britse eilande beperk nie maar het tot in Europa gestrek. In dieselfde tyd verkondig 'n Presbiteriaanse geestelike, John McLeod Campbell dat Jesus Christus in beginsel vir alle gelowiges gesterf het, en nie net vir sekere uitverkose persone nie. In 1830 word profetiese uitsprake opgeteken in Port Glasgow, Skotland en onder Rooms-Katolieke in Karlshuld, [[Beiere]]. Dit was gesien as tekens op gebede van vele. Hierdie gebeure was nie erken deur die kerkstrukture nie. '''Edward Irving''' Edward Irving was 'n Skots-Presbiteriaanse geestelike en ondersteuner van Campbell. In sy gemeente het hy verkondig dat die koms van Christus naby is. Irving het ook verkondig dat Jesus Christus 'n menslike natuur gehad het, wat gelei het tot sy skorsing in 1832. Irving het duisende na sy preke toe getrek in Londen en sy toere in Skotland. Irving se verwantskap met die gemeenskap was baie gesien soos dié van Johannes die doper met die vroeë Christelike Kerk, dit wil sê hy was die voorloper van die Katoliek Apostoliese Kerk - en nie die stigter van die groep nie. Rondom hom het baie persone versamel wat nie meer welkom gevoel het in hulle eie gemeentes nie, en hulle kon in sy gemeente hulle geestelike gawes beoefen. Kort na sy ontslag het Irving sy vergaderings begin hou in 'n gehuurde saal in Londen, en baie van sy gemeente het hom gevolg. Irving was amptelik as die gemeente se Biskop bevestig en die gemeente het bekend geword as die Sentrale Kerk, een van sewe wat onanfhanklik geweord het en later die basis van die Katoliek Apostoliese Kerk sou word, en 'n patroon van die hele Christelike Kerk. '''Afsondering van die Apostels en die “Testimony”''' Op 31 Oktober 1832 word die eerste Apostel, John Bate Cardale deur middel van profesie aangewys tydens 'n bidsamekoms. Tussen 1832 tot 1835 word nog 11 persone aangewys as Apostels, vanuit verskillende gemeentes. Die twaalf Apostels is: * John Bate Cardale * Henry Drummond * Henry King-Church * Spencer Perceval * Nicolas Armstrong * Francis Woodhouse * Henry Dalton * John Tudor * Thomas Carlyle * Francis Sitwell * William Dow * Duncan MacKenzie <ref>http://www.ccel.org/s/schaff/encyc/encyc02/htm/iv.vi.cxcix.htm</ref> <ref name="alb">{{Cite web |url=http://www.alburychurches.org/apostolic/apostles.html |title=argiefkopie |access-date= 3 Oktober 2008 |archive-date=11 Oktober 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081011132613/http://www.alburychurches.org/apostolic/apostles.html |url-status=dead }}</ref> Op 14 Julie 1835 vind die plegtige afsondering van die Apostels plaas. Die Apostels vergader vir 'n tyd van 1260 dae by die Albury landgoed van Henry Drummond waar die Bybel bestudeer word en 'n geskrif, bekend as “The Testimony” opgestel word. Die Christendom word in twaalf gebiede verdeel waarin elke Apostel een gebied ontvang as sy verantwoordelikheid. Elke Apostel word ook uitgestuur om die “Testimony” te oorhandig aan die mees belangrikste geestelike en politieke leiers van die tyd, soos die Britse Koning en die Pous. '''Afsterwe van Apostels en Skeuring''' MacKenzie het homself meer vanaf die groep onttrek. In 1855 sterf drie Apostels, MacKenzie, Dow en Carlyle. <ref name="alb" /> Die vraag ontstaan of nog meer Apostels verordineer moet word. Van die Apostels weier om die vakante poste te laat vul. In Duitsland ontstaan 'n beweging onder leiding van Heinrich Geyer en F.W. Schwartz, wat glo dat die vakante poste gevul moet word. Nadat hulle 'n Apostel op hulle eie beroep in 1862 word Geyer en Schwartz deur Apostel Woodhouse uit die kerk geban. Dit veroorsaak dat die [[Hamburg]]se gemeente van die Katoliek Apostoliese Kerk onafhanklikheid verklaar. Hierdie gemeente neem die naam Algemene Apostoliese Christelike Sending Gemeente aan. Die Nuwe Apostoliese Kerk sou later uit hierdie gemeente ontstaan. In 1901 sterf Francis Woodhouse die laaste Apostel van die Katoliek Apostoliese Kerk. == Verwysings == {{Verwysings}} == Bronne == * Van Der Vyfer, I.W. So dwaal die Nuwe Apostoliese Kerk. 1982. Bybelkor, Kaapstad. * Werner, F.W. Die dwaling van die Apostelsekte. Evangelie Uitgewers. Braamfontein. [[Kategorie:Apostoliese kerke]] r2izhki66uyluzqcljfp36zhm7wuof6 2910441 2910334 2026-06-10T07:35:47Z Rooiratel 90342 [[Hulp:Normdata]] 2910441 wikitext text/x-wiki Die '''Katoliek Apostoliese Kerk''', is volgens baie Christene verwysend na die onsigbare kerk waaruit alle Christene bestaan, volgens die laaste sin van die Niciaanse Geloofsbelydenis. Dit verwys egter ook na die groep gelowiges bekend as Irvingianisme, of Irvingisme, meer algemeen bekend as die '''One, Holy, Catholic and Apostolic Church''' wat in die eerste helfte van die 19de ontstaan het as gevolg van 'n geestelike ontwaking. Die kerk is glad nie gestig of geantisipeer deur [[Edward Irving]] soos geglo word deur sommige kritici van die beweging nie. Ook was die naam Katoliek Apostolies nooit deur die lidmate van die kerk aangeneem nie. Die beweging het ontstaan uit 'n ekumeniese gebeds beweging in die vroeë 19de eeu en die uitstorting van geestelike gawes in [[Engeland]], [[Skotland]] en [[Duitsland]]. Die Katoliek Apostoliese Kerk was georganiseer in [[1835]] onder die leierskap van 12 Apostels. Die laaste van die Apostels is in [[1901]] oorlede en die beweging en stelselmatig gekwyn. Vandag is daar baie min lidmate van die beweging oor. Die [[Nuwe Apostoliese Kerk]] en die [[Ou Apostoliese Kerk]] het uit hierdie beweging uit gegroei. == Geskiedenis == '''Voorgeskiedenis''' 'n Anglikaanse geestelike, James Haldane Stewart het in die 1820’s 'n boodskap verkondig dat daar 'n hernuwing moet wees van geestelike krag, soos wat daar in die eerste eeuse kerk was. Hy het miljoene traktate versprei wat die uitstorting van die Heilige Gees in die kerk bepleit het. Hierdie beweging was glad nie tot die Britse eilande beperk nie maar het tot in Europa gestrek. In dieselfde tyd verkondig 'n Presbiteriaanse geestelike, John McLeod Campbell dat Jesus Christus in beginsel vir alle gelowiges gesterf het, en nie net vir sekere uitverkose persone nie. In 1830 word profetiese uitsprake opgeteken in Port Glasgow, Skotland en onder Rooms-Katolieke in Karlshuld, [[Beiere]]. Dit was gesien as tekens op gebede van vele. Hierdie gebeure was nie erken deur die kerkstrukture nie. '''Edward Irving''' Edward Irving was 'n Skots-Presbiteriaanse geestelike en ondersteuner van Campbell. In sy gemeente het hy verkondig dat die koms van Christus naby is. Irving het ook verkondig dat Jesus Christus 'n menslike natuur gehad het, wat gelei het tot sy skorsing in 1832. Irving het duisende na sy preke toe getrek in Londen en sy toere in Skotland. Irving se verwantskap met die gemeenskap was baie gesien soos dié van Johannes die doper met die vroeë Christelike Kerk, dit wil sê hy was die voorloper van die Katoliek Apostoliese Kerk - en nie die stigter van die groep nie. Rondom hom het baie persone versamel wat nie meer welkom gevoel het in hulle eie gemeentes nie, en hulle kon in sy gemeente hulle geestelike gawes beoefen. Kort na sy ontslag het Irving sy vergaderings begin hou in 'n gehuurde saal in Londen, en baie van sy gemeente het hom gevolg. Irving was amptelik as die gemeente se Biskop bevestig en die gemeente het bekend geword as die Sentrale Kerk, een van sewe wat onanfhanklik geweord het en later die basis van die Katoliek Apostoliese Kerk sou word, en 'n patroon van die hele Christelike Kerk. '''Afsondering van die Apostels en die “Testimony”''' Op 31 Oktober 1832 word die eerste Apostel, John Bate Cardale deur middel van profesie aangewys tydens 'n bidsamekoms. Tussen 1832 tot 1835 word nog 11 persone aangewys as Apostels, vanuit verskillende gemeentes. Die twaalf Apostels is: * John Bate Cardale * Henry Drummond * Henry King-Church * Spencer Perceval * Nicolas Armstrong * Francis Woodhouse * Henry Dalton * John Tudor * Thomas Carlyle * Francis Sitwell * William Dow * Duncan MacKenzie <ref>http://www.ccel.org/s/schaff/encyc/encyc02/htm/iv.vi.cxcix.htm</ref> <ref name="alb">{{Cite web |url=http://www.alburychurches.org/apostolic/apostles.html |title=argiefkopie |access-date= 3 Oktober 2008 |archive-date=11 Oktober 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081011132613/http://www.alburychurches.org/apostolic/apostles.html |url-status=dead }}</ref> Op 14 Julie 1835 vind die plegtige afsondering van die Apostels plaas. Die Apostels vergader vir 'n tyd van 1260 dae by die Albury landgoed van Henry Drummond waar die Bybel bestudeer word en 'n geskrif, bekend as “The Testimony” opgestel word. Die Christendom word in twaalf gebiede verdeel waarin elke Apostel een gebied ontvang as sy verantwoordelikheid. Elke Apostel word ook uitgestuur om die “Testimony” te oorhandig aan die mees belangrikste geestelike en politieke leiers van die tyd, soos die Britse Koning en die Pous. '''Afsterwe van Apostels en Skeuring''' MacKenzie het homself meer vanaf die groep onttrek. In 1855 sterf drie Apostels, MacKenzie, Dow en Carlyle. <ref name="alb" /> Die vraag ontstaan of nog meer Apostels verordineer moet word. Van die Apostels weier om die vakante poste te laat vul. In Duitsland ontstaan 'n beweging onder leiding van Heinrich Geyer en F.W. Schwartz, wat glo dat die vakante poste gevul moet word. Nadat hulle 'n Apostel op hulle eie beroep in 1862 word Geyer en Schwartz deur Apostel Woodhouse uit die kerk geban. Dit veroorsaak dat die [[Hamburg]]se gemeente van die Katoliek Apostoliese Kerk onafhanklikheid verklaar. Hierdie gemeente neem die naam Algemene Apostoliese Christelike Sending Gemeente aan. Die Nuwe Apostoliese Kerk sou later uit hierdie gemeente ontstaan. In 1901 sterf Francis Woodhouse die laaste Apostel van die Katoliek Apostoliese Kerk. == Verwysings == {{Verwysings}} == Bronnelys == * Van Der Vyfer, I.W. So dwaal die Nuwe Apostoliese Kerk. 1982. Bybelkor, Kaapstad. * Werner, F.W. Die dwaling van die Apostelsekte. Evangelie Uitgewers. Braamfontein. {{Normdata}} [[Kategorie:Apostoliese kerke]] f1yl4ok4umftgy672mq8xmq6fngc9hh 2910442 2910441 2026-06-10T07:36:53Z Rooiratel 90342 Verwyder onnodige spasies 2910442 wikitext text/x-wiki Die '''Katoliek Apostoliese Kerk''', is volgens baie Christene verwysend na die onsigbare kerk waaruit alle Christene bestaan, volgens die laaste sin van die Niciaanse Geloofsbelydenis. Dit verwys egter ook na die groep gelowiges bekend as Irvingianisme, of Irvingisme, meer algemeen bekend as die '''One, Holy, Catholic and Apostolic Church''' wat in die eerste helfte van die 19de ontstaan het as gevolg van 'n geestelike ontwaking. Die kerk is glad nie gestig of geantisipeer deur [[Edward Irving]] soos geglo word deur sommige kritici van die beweging nie. Ook was die naam Katoliek Apostolies nooit deur die lidmate van die kerk aangeneem nie. Die beweging het ontstaan uit 'n ekumeniese gebeds beweging in die vroeë 19de eeu en die uitstorting van geestelike gawes in [[Engeland]], [[Skotland]] en [[Duitsland]]. Die Katoliek Apostoliese Kerk was georganiseer in [[1835]] onder die leierskap van 12 Apostels. Die laaste van die Apostels is in [[1901]] oorlede en die beweging en stelselmatig gekwyn. Vandag is daar baie min lidmate van die beweging oor. Die [[Nuwe Apostoliese Kerk]] en die [[Ou Apostoliese Kerk]] het uit hierdie beweging uit gegroei. == Geskiedenis == '''Voorgeskiedenis''' 'n Anglikaanse geestelike, James Haldane Stewart het in die 1820’s 'n boodskap verkondig dat daar 'n hernuwing moet wees van geestelike krag, soos wat daar in die eerste eeuse kerk was. Hy het miljoene traktate versprei wat die uitstorting van die Heilige Gees in die kerk bepleit het. Hierdie beweging was glad nie tot die Britse eilande beperk nie maar het tot in Europa gestrek. In dieselfde tyd verkondig 'n Presbiteriaanse geestelike, John McLeod Campbell dat Jesus Christus in beginsel vir alle gelowiges gesterf het, en nie net vir sekere uitverkose persone nie. In 1830 word profetiese uitsprake opgeteken in Port Glasgow, Skotland en onder Rooms-Katolieke in Karlshuld, [[Beiere]]. Dit was gesien as tekens op gebede van vele. Hierdie gebeure was nie erken deur die kerkstrukture nie. '''Edward Irving''' Edward Irving was 'n Skots-Presbiteriaanse geestelike en ondersteuner van Campbell. In sy gemeente het hy verkondig dat die koms van Christus naby is. Irving het ook verkondig dat Jesus Christus 'n menslike natuur gehad het, wat gelei het tot sy skorsing in 1832. Irving het duisende na sy preke toe getrek in Londen en sy toere in Skotland. Irving se verwantskap met die gemeenskap was baie gesien soos dié van Johannes die doper met die vroeë Christelike Kerk, dit wil sê hy was die voorloper van die Katoliek Apostoliese Kerk - en nie die stigter van die groep nie. Rondom hom het baie persone versamel wat nie meer welkom gevoel het in hulle eie gemeentes nie, en hulle kon in sy gemeente hulle geestelike gawes beoefen. Kort na sy ontslag het Irving sy vergaderings begin hou in 'n gehuurde saal in Londen, en baie van sy gemeente het hom gevolg. Irving was amptelik as die gemeente se Biskop bevestig en die gemeente het bekend geword as die Sentrale Kerk, een van sewe wat onanfhanklik geweord het en later die basis van die Katoliek Apostoliese Kerk sou word, en 'n patroon van die hele Christelike Kerk. '''Afsondering van die Apostels en die “Testimony”''' Op 31 Oktober 1832 word die eerste Apostel, John Bate Cardale deur middel van profesie aangewys tydens 'n bidsamekoms. Tussen 1832 tot 1835 word nog 11 persone aangewys as Apostels, vanuit verskillende gemeentes. Die twaalf Apostels is: * John Bate Cardale * Henry Drummond * Henry King-Church * Spencer Perceval * Nicolas Armstrong * Francis Woodhouse * Henry Dalton * John Tudor * Thomas Carlyle * Francis Sitwell * William Dow * Duncan MacKenzie <ref>http://www.ccel.org/s/schaff/encyc/encyc02/htm/iv.vi.cxcix.htm</ref> <ref name="alb">{{Cite web |url=http://www.alburychurches.org/apostolic/apostles.html |title=argiefkopie |access-date= 3 Oktober 2008 |archive-date=11 Oktober 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081011132613/http://www.alburychurches.org/apostolic/apostles.html |url-status=dead }}</ref> Op 14 Julie 1835 vind die plegtige afsondering van die Apostels plaas. Die Apostels vergader vir 'n tyd van 1260 dae by die Albury landgoed van Henry Drummond waar die Bybel bestudeer word en 'n geskrif, bekend as “The Testimony” opgestel word. Die Christendom word in twaalf gebiede verdeel waarin elke Apostel een gebied ontvang as sy verantwoordelikheid. Elke Apostel word ook uitgestuur om die “Testimony” te oorhandig aan die mees belangrikste geestelike en politieke leiers van die tyd, soos die Britse Koning en die Pous. '''Afsterwe van Apostels en Skeuring''' MacKenzie het homself meer vanaf die groep onttrek. In 1855 sterf drie Apostels, MacKenzie, Dow en Carlyle.<ref name="alb" /> Die vraag ontstaan of nog meer Apostels verordineer moet word. Van die Apostels weier om die vakante poste te laat vul. In Duitsland ontstaan 'n beweging onder leiding van Heinrich Geyer en F.W. Schwartz, wat glo dat die vakante poste gevul moet word. Nadat hulle 'n Apostel op hulle eie beroep in 1862 word Geyer en Schwartz deur Apostel Woodhouse uit die kerk geban. Dit veroorsaak dat die [[Hamburg]]se gemeente van die Katoliek Apostoliese Kerk onafhanklikheid verklaar. Hierdie gemeente neem die naam Algemene Apostoliese Christelike Sending Gemeente aan. Die Nuwe Apostoliese Kerk sou later uit hierdie gemeente ontstaan. In 1901 sterf Francis Woodhouse die laaste Apostel van die Katoliek Apostoliese Kerk. == Verwysings == {{Verwysings}} == Bronnelys == * Van Der Vyfer, I.W. So dwaal die Nuwe Apostoliese Kerk. 1982. Bybelkor, Kaapstad. * Werner, F.W. Die dwaling van die Apostelsekte. Evangelie Uitgewers. Braamfontein. {{Normdata}} [[Kategorie:Apostoliese kerke]] mlifzivzicfv1prvoirfrq69fxrtb5k 0 39982 2910304 2870439 2026-06-09T11:59:24Z Jcb 223 2910304 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Vilnius - Cathedral 01.jpg|duimnael|Sint-Stanislauskatedraal, Vilnius (Litaue)]] Die '''Sint-Stanislaus- en Sint-Ladislauskatedraal''' in [[Vilnius]] ([[Litaus]]: ''Vilniaus Šv. Stanislovo ir Šv. Vladislovo arkikatedra bazilika'', [[Pools]]: ''Bazylika archikatedralna św. Stanisława Biskupa i św. Władysława'', kort ''Vilniaus katedra'') is die [[Rooms-Katolieke Kerk|Rooms-Katolieke]] [[katedraal]] van die aartsbisdom Vilnius, die hoofstad van [[Litaue]], en die belangrikste plek van aanbidding vir Rooms-Katolieke gelowiges in die land. Aan die katedraal is in 1985 die eretitel ''[[Basilica minor]]'' verleen. Die katedraal is aan die voet van die burgheuwel van die grootvorstelike paleis, die Gediminas-burg, in die historiese stadskern van Vilnius geleë en staan dus op historiese grond: hier was 'n vroeë nedersetting geleë en die kerkgebou is dus nou verweef met die Litause geskiedenis. Dit is ook hier waar die grootvorste van Litaue gekroon en beduidende Litause persoonlikhede ter ruste gelê is. Die basiliek gaan in sy huidige vorm terug op 'n ontwerp in die klassisistiese styl deur [[Laurynas Gucevičius]] en is in 1801 voltooi. Sy [[kloktoring]] (of ''[[campanile]]'') is net soos by talle ander [[Baltiese lande|Baltiese]] kerke as 'n vrystaande struktuur uitgevoer. Die katedraalkerk is aan die heilige biskop Stanislaus van Krakau en die heilige Ladislaus I, koning van Hongarye, gewy, twee beduidende steunpilare van die Rooms-Katolieke Kerk in die 11de eeuse oostelike [[Sentraal-Europa]]. == Geskiedenis == === Middeleeue === [[Lêer:Chapel of Saint Kazimieras with his sarcophagus in Vilnius Cathedral.jpg|duimnael|Die Kasimir-kapel met die sarkofaag van Sint Kasimir, beskermheilige van Litaue]] Die Sint-Stanislauskatedraal word algemeen as die eerste Christelike kerk op Litause bodem beskou. Die eerste kerkgebou het waarskynlik reeds gedurende die regeringstydperk van koning [[Mindaugas]] in die 13de eeu ontstaan. Mindaugas het die Christelike geloof in 1251 veral uit politieke oorwegings aangeneem en 'n heidense heiligdom deur 'n klein Gotiese kerk met drie skepe en 'n [[koor]] laat vervang.<ref>{{Cite web |url=http://www.lituanus.org/1990_1/90_1_04.htm |title=Algimantas Kajackas: ''The history and recent archaeological investigations of the Vilnius Cathedral''. In: ''Lituanus. Lithuanian Quarterly Journal of Arts and Sciences'', jaargang 36, nommer 1 (lente 1990) |access-date=16 September 2009 |archive-date=18 Maart 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210318101718/http://www.lituanus.org/1990_1/90_1_04.htm |url-status=dead }}</ref> Oorblyfsels van hierdie vroeë kerkgebou is in die laat 20ste eeu onder die huidige katedraal ontdek.<ref>{{Cite web |url=http://www.aruodai.lt/paieska/vaizdas.php?VId=2399 |title=''Vilniaus Arkikatedros planas'' (Litaus) |access-date=16 September 2009 |archive-date= 1 Augustus 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210801160642/https://www.aruodai.lt/paieska/vaizdas.php?VId=2399 |url-status=dead }}</ref> Ná Mindaugas se afsterwe in 1263 het die inheemse geloof weer die opperhand gekry, en aan die voet van die kasteelberg het weer 'n heidense tempel ontstaan.<ref>[http://www.aruodai.lt/paieska/fiksacijos.php?OId=102&FId=227 ''Heidense tempel aan die voet van die Gediminas-berg'' (Litaus)]</ref> Die kerstening van Litaue het eers in die laat 14de eeu plaasgevind toe grootvors Jogaila hom laat doop het sodat hy as Poolse koning bekroon kon word. Jogaila het sy vasbeslotenheid om die nuwe geloof aan te neem in 1387 met die bou van 'n nuwe kerk bevestig. Hierdie sakrale gebou is reeds in die volgende jaar ter geleentheid van Jogaila se troonbestyging in Pole deur aartsbiskop Bodzanta uit Gnesen as die setel van die biskop van Vilnius gewy. Saam met die bou van die katedraal is 'n teologiese skool gestig, die eerste en - tot en met die stigting van die plaaslike Jesuïete-kollege - ook die beduidendste van sy soort in Litaue. Jogaila se kerk is in 1419 deur 'n brand vernietig. Sy neef, grootvors Vytautas, het 'n nuwe saalkerk in die Gotiese styl laat oprig wat met sy mure nog steeds die katedraal se binneruimte oorheers. In die loop van die 15de en 16de eeu is aan weerskante van die kerk kapelle bygevoeg. === Vroeë moderne tydperk === [[Lêer:Altar of vilnius cathedral 20091231.jpg|duimnael|links|Die hoofaltaar]] Brandrampe in die 16de en 17de eeu het daartoe gelei dat die kerkgebou volgens die heersende boustyle herstel is - sodoende is [[Renaissance]]- (1534–1557, deur die Italiaanse argitek Bernardino Zanobia de Gianotti) en [[Barok]]-elemente (1612–1632, deur die Italiaanse boumeester Constantino Tencalla) bygevoeg en tegelykertyd (1624–1636) het ook die Kasimir-kapel ontstaan. Die oorlog met Moskou tussen 1654 en 1657 het verdere skade berokken so dat tussen 1666 en 1676 omvangryke herstelwerk in die binneruimte gedoen moes word. Die Kasimir-kapel se versierings is teen die einde van die 17de eeu aangebring. In 1769 is een van die twee kerktorings wat tydens die herstelwerk in die Barok-styl by die portaal opgerig is, deur 'n bliksemslag getref. Ná sy ineenstorting, wat sewe menselewens geëis en ook groot skade by die kerkgebou berokken het, moes die katedraal gesluit word. [[Lêer:Vilnius Belfry.jpg|duimnael|Die kloktoring]] Die huidige Klassisistiese voorkoms van die katedraal gaan terug op 'n projek van die Litause argitek Laurynas Stuoka-Gucevičius wat vanaf 1783 uitgevoer is. Stuoka-Gucevičius, wat sterk deur die Klassisistiese boustyl van die Franse rewolusionêre tydperk beïnvloed is, is in 1798 oorlede toe die boubedrywighede nog aan die gang was, tog is die projek in 1801 onder leiding van die argitek Michael Schulz voltooi. Vanweë die inlywing van Litaue in die Russiese Tsareryk 1795–1798 is die bisdom Vilnius egter ontbind en by die aartsbisdom Mogiljov ingelyf. Die geestelike werk van plaaslike biskoppe is deur die Russiese owerheid belemmer, en met die sluiting van die Universiteit van Vilnius het die bisdom ook sy geestelike opleidingsentrum kwytgeraak. Toe die Kasimir-kerk ná die Pools-Litause Opstand in 1831 in 'n Ortodokse kerk omgeskep is, is die Rokoko-standbeelde van Litause grootvorste, heiliges en apostels in die nisse van die katedraal se buitemure verplaas. === 20ste eeu === Gedurende die [[Eerste Wêreldoorlog]] is die kerk deur Duitse soldate geplunder, en ná die oorlog het sowel die Poolse asook die Litause Katolieke gemeentes van Vilnius aanspraak op die katedraal gemaak. Toe die Vilnius-gebied uiteindelik aan [[Pole]] oorhandig is, is alle misse in die katedraal vanaf 1923 uitsluitlik in Pools gehou. In 1925 het die Sint-Stanislauskatedraal die amptelike setel van die nuwe aartsbisdom Vilnius geword, terwyl die westelike gebiede van die voormalige bisdom Vilnius, wat Litaus gebly het, in die nuwe bisdom Kaišiadorys verenig is. In 1931 is krake in die katedraal se mure ontdek en vanaf die volgende jaar is omvangryke herstelwerk uitgevoer wat eers in 1939 voltooi was. Onder die Kasimir-kapel is 'n nuwe kript aangelê. Ná die [[Tweede Wêreldoorlog]] is die katedraal as gevolg van die Sowjet-owerheid se ateïstiese beleid in 1949 gesluit. Aanvanklik is oorweeg om dit tot 'n motorwerkswinkel om te skep.<ref>Tomasz Torbus en Barbara Warning: ''Baltische Staaten. Estland • Lettland • Litauen • Kaliningrad''. München: Nelles 2009, bl. 56</ref> Terwyl die kerkgebou vir drie jaar leeggestaan het, is verskeie kere ingebreek en kunswerke gesteel. Vanaf 1953 is die katedraal tot 'n kunsgalery omgebou wat in 1956 ingewy is. Die sterflike oorskot van Sint Kasimir is reeds in 1953 na die Pieter-en-Paulus-kerk oorgeplaas. In 1989 is die katedraal weer aan die Rooms-Katolieke Kerk oorhandig en met 'n mis op 5 Februarie 1989 deur biskop Julijonas Steponavičius (1911–1991) feestelik heringewy.<ref>Marianna Butenschön: ''Estland, Lettland, Litauen. Das Baltikum auf dem langen Weg in die Freiheit''. München: R. Piper 1992, bl. 242</ref> Op 3 Maart 1989, een dag voor sy naamdag, is die sterflike oorskot van Sint Kasimir met 'n plegtige prosessie weer na die Kasimir-kapel teruggeplaas. Die derde belangrike gebeurtenis in 1989 was die kersfeesmis in die katedraal wat - ná taai onderhandelinge met die Staatskomitee vir Televisie en Radio (''Gosteleradio'') in [[Moskou]] - deur die openbare Duitse uitsaaier ''Südwestfunk Baden-Baden'' in samewerking met die Litause uitsaaikorporasie [[Lietuvos nacionalinis radijas ir televizija|LRT]] regstreeks na [[Duitsland]], [[Switserland]], [[Oostenryk]], die [[Verenigde State]] en [[Japan]] uitgesaai is.<ref>Butenschön (1992), bl. 250–51</ref> [[Pous Johannes Paulus II]] het sy apostoliese reis deur Litaue in 1993 in die Katedraal van Vilnius begin en by Sint Kasimir se sarkofaag gebid.<ref>[http://www.piligrimukelias.lt/index.php?id=67&lng=1 ''www.piligrimukelias.lt: Pilgrim Route of John Paul II in Lithuania. Besoek op 13 Februarie 2019'']</ref> == Argitektuur == [[Lêer:Cathetral of Vilnius.jpg|duimnael|'n Nagaansig van die katedraal]] Die katedraal se huidige argitektoniese voorkoms word oorheers deur Stuoka-Gucevičius se klassisistiese ontwerp, alhoewel die binneruimte sy oorsprong in die 15de eeuse Gotiese saalkerk met drie skepe het. Stuoka-Gucevičius het die katedraal se uiterlike voorkoms by antieke voorbeelde aangepas: 'n trigliewe-fries word volgens die Doriese orde deur drie magtige gladde suile gedra, terwyl die portaal deur 'n magtige geweldriehoek afgesluit word. Die reliëf in die geweldriehoek beeld Noag se dankoffer ná die ark-redding uit. Die drie beeldhouwerke op die gewel is tussen 1786 en 1792 deur die beeldhouer Karol Jelski geskep en beeld Sint Stanislaus (die beskermheilige van Pole, links), Sint Kasimir (die beskermheilige van Litaue, regs) en Sint Helena (middel, met 'n groot kruis in haar hand) uit. Hulle is deur Michael Schulz op die gewel geplaas en vanweë hul reusagtige afmetings eintlik buite alle proporsie. Die figure is in 1950 deur die Sowjet-bewindhebbers verwyder. Ná lang debatvoering is die kunswerke in 1997 teruggeplaas. Aan die katedraal se linkerkant is 'n sakristie bygevoeg wat dieselfde barokstyl-voorkoms het as die Kasimir-kapel - sodoende het die katedraal uiteindelik die simmetriese vorm gekry wat in die oorspronklike klassisistiese ontwerp beplan was. Daarnaas is die grafkapelle uit die 16de en 17de eeu van eenderse buitemure voorsien, hul vensters aan die onderkant vergroot en van 'n reeks Doriese suile voorsien. === Binneruimte === [[Lêer:Arkikatedros-interjeras.jpg|duimnael|Die katedraal se binneruimte]] Die klassisistiese styl is ook in die binneruimte behou. Die pilare, wat oorspronklik deel uitgemaak het van die 15de eeuse Gotiese kerk, is net soos die gewelwe van klassisistiese elemente voorsien. Die hoogaltaar is by die Doriese orde van die buitekant aangepas - sy fries word deur swart marmersuile gedra en 'n geweldriehoek is daaroor aangebring sodat dit aan 'n tempelfront herinner. Die skildery in die middel oor die altaar is in 1797 deur Pranciškus Smuglevičius (Pools: Franciszek Smuglewicz) geskep en beeld die marteldood van Sint Stanislaus uit. Die tabernakel op die 18de eeuse altaar is 'n waardevolle kunswerk uit die ateljee van Matthias Walbaum, 'n Augsburgse goudsmid, en is tussen 1623 en 1625 geskep. Die reliëfs op die deure beeld die "Laaste Nagmaal" en die "Preek in die Olyftuin" uit. Die krusifiks op die altaar word deur die standbeelde van Sint Stanislaus en Sint Kasimir ingeraam. In die vroeë 16de eeu is regs van die hoofaltaar die sogenaamde "biskopskapel" aangebou. Dit het sy naam te danke aan die feit dat Vilnius se biskoppe later onder sy vloer ter ruste gelê is. Oor die tabernakel, waarin vandag die allerheiligste bewaar word (die kapel se amptelike naam is dan ook "Kapel van die Allerheiligste"), hang 'n skildery van Gonzaga Nuñez wat in 1877 geskep is. Die syskepe se mure is met sestien skilderye versier wat deur Constantino Villani geskep is en uit die tweede helfte van die 18de eeu dateer. Tonele uit die Nuwe Testament aan die noordelike kant kontrasteer met tonele uit die Ou Testament aan die suidekant. Die skilderye aan die altaar se kant ("Die voeding van die vyfduisend" en "Die offer van Melgisedek", 1785) is net soos die skildery ("Petrus doop die soldaat in die gevangenis", 1801) en die uitbeeldings van apostels tussen pilare in die middelskip (1785) deur Franciszek Smuglewicz geskep. === Kloktoring === [[Lêer:Lithuania Vilnius magic stone.jpg|duimnael|'n Gedenksteen op die Katedraalplein herinner aan die "Baltiese Pad" van 1989]] Die vrystaande kloktoring was oorspronklik 'n ronde verdedigingstoring uit die tweede helfte van die 14de eeu wat deel uitgemaak het van die [[Grootvorstepaleis van Litaue|Grootvorstepaleis]] se Laer Kasteel. Sy mure was vier meter dik. Die skietluike aan die buitekant is nog steeds sigbaar. Die toring se fondamente is intussen 1,2 meter diep in die grond. Daar word aangeneem dat die toring reeds in die 15de eeu as kloktoring gedien het en met 'n aghoekige verdieping in die Gotiese styl verhoog is. In die 16de eeu (omstreeks 1550 en in 1598)<ref>{{Cite web |url=http://ldmuziejus.mch.mii.lt/Muziejusirpadaliniai/Arkikatedra.htm |title=''ldmuziejus.mch.mii.lt: Arkikatedros požemiai: Vilniaus arkikatedra (in Litaus)'' |access-date=27 Februarie 2010 |archive-date= 7 Januarie 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070107031723/http://ldmuziejus.mch.mii.lt/Muziejusirpadaliniai/Arkikatedra.htm |url-status=dead }}</ref> is twee bykomende verdiepings gebou. Tydens die brand in 1610 is ook die kloktoring beskadig en vervolgens herstel. Die huidige horlosies dateer uit die 17de eeu, die koepeldak uit die jaar 1897. Vanweë sy ouderdom en die sagte grond waarop hy gebou is, het die toring intussen begin oorleun. Dit het tans 'n hoogte van 52 meter sonder en 57 meter met kruis. Die toring is in 2002 van ses nuwe klokke voorsien. Die katedraalplein is die belangrikste politieke vergaderplein in Litaue. Op 23 Augustus 1989 - presies vyftig jaar na die ondertekening van die geheime ooreenkoms tussen [[Adolf Hitler]] en [[Josef Stalin]] - was die suidelike eindpunt van die sogenaamde Baltiese Pad, 'n menseketting wat oor 'n afstand van 650 kilometer dwarsdeur die [[Baltiese lande]] tussen Vilnius en [[Tallinn]] gevorm is, tussen die katedraal en die kloktoring geleë. 'n Gedenksteen met die inskrif ''Stebuklas'' (Litaus: "Wonder") herinner aan hierdie historiese gebeurtenis waartydens twee miljoen mense vreedsaam teen die Russiese besetting en oorheersing betoog het. == Kronings- en grafkerk == [[Lêer:Fresco in Vilnius Cathedral crypt.jpg|duimnael|Die muurskildery in die katedraal se kript is die oudste bekende in Litaue]] [[Lêer:Lithuania Vilnius Cathedral.jpg|duimnael|Buiteaansig van die katedraal]] Die Litause grootvorste is vanaf 1401 (Vytautas) tot en met 1529 (Sigismund II August) in die Sint-Stanislauskatedraal gekroon. Daarnaas is beduidende Litause staatsmanne en adellikes, hul eggenotes en kerklike ampsdraers hier ter ruste gelê. Historici neem aan dat ook die heimlike huwelik van Sigismund II August met Barbara Radziwiłł in 1547 in die katedraal plaasgevind het.<ref>{{Cite web |url=http://ldmuziejus.mch.mii.lt/Muziejusirpadaliniai/Arkikatedra.htm |title=''ldmuziejus.mch.mii.lt (in Litaus)'' |access-date=27 Februarie 2010 |archive-date= 7 Januarie 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070107031723/http://ldmuziejus.mch.mii.lt/Muziejusirpadaliniai/Arkikatedra.htm |url-status=dead }}</ref> Die eerste biskop van Vilnius, Andrej Vasila, het die katedraal se eerste grafkapel in 1397 vir homself laat bou. Tydens opgrawings in 1985 is 'n kript blootgelê wat as enigste met muurskilderye versier was - moontlik is dit die graf van Vytautas. 'n Fragment wat bewaar gebly het, toon [[Jesus van Nasaret|Jesus]] aan die kruis, met [[Maria]] en Johannes wat by hom staan. Dit is die oudste bekende muurskildery in Litaue.<ref>{{Cite web |url=http://www.lituanus.org/1990_1/90_1_04.htm |title=''www.lituanus.org'' - Algimantas Kajackas: ''The History and Recent Archaeological Investigations of the Vilnius Cathedral''. In: ''Lituanus, Lithuanian Quarterly Journal of Arts and Sciences'', volume 36, nommer 1 - lente 1990 |access-date=16 September 2009 |archive-date=18 Maart 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210318101718/http://www.lituanus.org/1990_1/90_1_04.htm |url-status=dead }}</ref> Die Goštautas-kapel - die derde kapel aan die regterkant - huisves Renaissance-grafmonumente wat deur Bernardino Zanobia de Gianotti en Giovanni Maria Padovano, Italiaanse boumeesters wat in [[Krakau]] werksaam was, geskep is. Oor die eeue heen is steeds nuwe kapelle by die katedraal gevoeg of later omgebou. Die argitek Stuoka-Gucevičius het met sy simmetriese ontwerp moeite gedoen om die kapelle tot 'n harmonieuse argitektoniese eenheid om te vorm. Sedertdien is daar elf kapelle in die katedraal, waarvan die Valavičiuskapel (die eerste kapel aan die linkerkant) met sy oorspronklike mure uit die Renaissance-tydperk en die beroemde Kasimir-kapel die oudstes is. Die enigste kapel wat nie deur Stuoka-Gucevičius omgebou is nie, is die Koningskapel. Moontlik het die Latynse inskrif oor die ingang (''Violator huius operis infelix esto'' - "Die vernietiger van hierdie werk sal verdoem wees") hierby 'n rol gespeel.<ref name="torb58">Torbus/Warning (2009), bl. 58</ref> Tydens argeologiese opgrawings in 1931 is grafte blootgelê, en tussen 1932 en 1939 is 'n nuwe grafkelder gebou waar 'n aantal heersers hul laaste rusplek gevind het: * Alexander van Pole (1461–1506), koning van Pole en grootvors van Litaue * Elisabeth van Oostenryk (ook Elisabeth van Habsburg genoem, Litaus ''Elzbieta Habsburgaite'', 1526–1545) en Barbora Radvilaite (Pools ''Barbara Radziwiłł'', 1520–1551), die eerste twee eggenote van Sigismund II August, koning van Pole en grootvors van Litaue * en - in 'n urn - die hart van Władysław IV Wasa (1595–1648), koning van Pole en grootvors van Litaue. Ander heersers en bekende persoonlikhede wat in die katedraal ter ruste gelê is, is onder meer: * Vytautas (1350–1430), genoem Vytautas die Grote, grootvors van Litaue, saam met sy tweede eggenote Anna Swjatoslawna, * Žygimantas Kęstutaitis (omstreeks 1365–1440), Vytautas se broer en grootvors van Litaue (1432–1440), * Švitrigaila (omstreeks 1370–1452), Jogaila se broer en grootvors van Litaue (1430–1432), * Sint Kasimir (1458–1484), seun van Kasimir IV Jagiełło, koning van Pole, * Albertas Goštautas (1480–1539), kanselier van Litaue (1522–1539) en * Biskop Valerijonas Protasevičius (?–1580), biskop van Vilnius. === Kasimir-kapel === [[Lêer:Saint Casimir in Vilnius Cathedral.jpg|duimnael|Portret van Sint Kasimir met tradisionele silwerbeslag en drie hande]] [[Lêer:Vilnius Cathedral Chapel of Saint Casimir, Vilnius, Lithuania - Diliff.jpg|duimnael|Kasimir-kapel]] Die Kasimir-kapel is tussen 1624 en 1636 op inisiatief van die Poolse konings Sigismund III Wasa en sy seun Władysław IV Wasa deur die Italiaanse argitek Constantino Tencalla gebou.<ref name="torb58" /> Die verering van Sint Kasimir het in die vroeë 17de eeu 'n nuwe hoogtepunt bereik. Kasimir is in 1521, minder as veertig jaar ná sy afsterwe, heilig verklaar. Reeds in 1501 het [[Pous Alexander VI]] aan gelowiges wat 'n besoek aan Kasimir se graf in die katedraal sou aflê, die vergifnis van alle sondes belowe.<ref>{{Cite web |url=http://vilnius.lcn.lt/sventoves/arkikatedra/kazimierokopl/ |title=''vilnius.lcn.lt - Aartsbisdom Vilnius (in Litaus)'' |access-date=27 Februarie 2010 |archive-date= 2 Januarie 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090102130134/http://vilnius.lcn.lt/sventoves/arkikatedra/kazimierokopl/ |url-status=dead }}</ref> Toe Kasimir se sarkofaag in 1603 ter geleentheid van die bevestiging van sy heiligverklaring geopen is, was sy liggaam volgens oorlewering byna nie ontbind nie en het dit 'n heerlike geur vrygestel. Sy graf het steeds meer besoekers begin lok. Kasimir is in 1458 as een van die troonopvolgers van die Pools-Litause heerserhuis gebore, maar het as gevolg van intriges die troon kwytgeraak. As 'n religieuse mens het Kasimir vervolgens 'n baie asketiese en morele lewe gevoer en sodoende groot waardering uitgelok. Hy is algemeen as die beliggaming van 'n onbaatsugtige, regverdige en beskeie heerser beskou, en die kapel se versierings bring hulde aan hierdie ideale monarg wat in 1484 op 'n jong leeftyd aan [[tuberkulose]] oorlede is. Die verhaal van Kasimir is aan talle legendes en wonders gekoppel. Na bewering het daar kort ná sy afsterwe 'n jong meisie uit Vilnius naby sy doodskis uit die dood verrys. Gelowiges het aan Kasimir se liggaam wonderdadige krag begin toeskryf, en daar is oorlewerings van 'n seun wat eweneens deur die heilige se sterflike oorskot uit die dood opgewek is. Die opening van Kasimir se sarkofaag en opwekkingstonele word op skilderye in die kapel uitgebeeld.<ref>Volker Hagemann: ''Riga • Tallinn • Vilnius. Rundgänge durch die Metropolen des Baltikums''. Berlyn: Trescher 2008, bl. 244</ref> Die kapel is volgens 'n vierkante plattegrond ontwerp en met 'n aghoekige koepel en goue spits bekroon. Waardevolle sandsteen uit [[Swede]] het as boumateriaal gedien, waarby vir die binneruimte ook rooi en swart marmer gebruik is. Die binneruimte dateer in sy huidige vorm uit die tweede helfte van die 17de eeu toe herstelwerk ná die Russiese besetting van Vilnius gedurende die Russies-Poolse Oorlog tussen 1654 en 1667 uitgevoer is. [[Lêer:Fresco in Chapel of Saint Kazimeras.Vilnius Cathedral.jpg|duimnael|links|Muurskildery in die Kasimir-kapel]] Die kombinasie van waardevolle marmermure, muurskilderye en halfplastiese pleisterversierings toon sterk ooreenkomste met die kloosterkerk in Pažaislis en die Sint-Pieter-en-Pauluskerk in Vilnius - die werk is deur dieselfde kunstenaars uitgevoer. Die muurskilderye is in 1691 en 1692 deur Michelangelo Palloni geskep, die pleisterversierings rondom die skilderye is deur Pietro Perti vervaardig. Die muurskilderye toon die "Wonder by die doodskis van Sint Kasimir" (aan die regterkant) en die "Opening van die doodskis van Sint Kasimir" (aan die linkerkant). Die plafonskilderye bo-oor die altaar beeld Kasimir uit wat 'n kruis en 'n lelie uit die hand van 'n engel ontvang terwyl hy die loflied ''Omni die dic Mariae'' sing, die skilderye bo-oor die ingang toon Kasimir se stryd met versoeking en sy oorwinning. Die twee laasgenoemde skilderye is in 1797 deur Franciszek Smuglewicz geskep. [[Lêer:POL Eustachy Wołłowicz.jpg|duimnael|Biskop Eustachijus Valavičius (1572–1630)]] Kasimir se liggaam word in 'n kosbare silwersarkofaag bewaar wat in 1747 voltooi is. Die figuur van Sint Kasimir wat daarop troon, het oorspronklik deel uitgemaak van 'n vroeër sarkofaag. Die huidige sarkofaag staan bo-oor die altaar van die kapel wat met 'n portret van Kasimir versier is. Hierdie skildery is volgens 'n ou Pools-Litause tradisie met beskermende silwerplate bedek sodat net 'n klein gedeelte - drie hande - van die oorspronklike kunswerk sigbaar is. Die skildery is omstreeks 1520 geskep en is in 1594 vernuwe. Moontlik is destyds pogings onderneem om die houding van Kasimir se regterhand (waarin hy lelies as 'n simbool van kuisheid en attribuut van die Jonkvrou Maria hou) te verander. Hierdie oorskildering het egter weer sigbaar geword en is sonder aarseling tot 'n wonder verklaar. Kunshistorici neem aan dat die silwerbeslag ontstaan het toe Sint Kasimir in 1636 in die nuut geboude kapel neergelê is.<ref>{{Cite web |url=http://vilnius.lcn.lt/sventoves/arkikatedra/kazimieropav/ |title=''vilnius.lcn.lt - Aartsbisdom Vilnius (in Litaus)'' |access-date=27 Februarie 2010 |archive-date= 2 Januarie 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090102141222/http://vilnius.lcn.lt/sventoves/arkikatedra/kazimieropav/ |url-status=dead }}</ref> Die nisse is met versilwerde figure van onbekende heersers versier. Hulle is waarskynlik in die eerste helfte van die 18de eeu geskep - die eerste verwysing na hulle dateer uit 1755.<ref>[http://www.katedra.lt/index.php?id=27 ''www.katedra.lt'']</ref> Hul skeppers en ontstaansgeskiedenis is onbekend. === Valavičius-kapel === Die eerste kapel aan die linkerkant van die ingang staan as Valavičius- of Biskops-kapel bekend. Tot en met 1604 is hier die sterflike oorskot van Sint Kasimir bewaar en dit is derhalwe vroeër die "Koninklike Kapel" genoem. Biskop Eustachijus Valavičius (1572–1630) het die kapel tot sy eie grafkamer laat ombou. Die pleisterwerk in die kapel toon onder meer die vier evangelieskrywers, die vier fresko's aan die plafon beeld die vier belangrikste gebeurtenisse in die lewe van Maria: verkondiging, beproewing, hemelvaart en bekroning. Biskop Valevičius se grafplaat is aan die regterkant teen die symuur aangebring. == Orrel == [[Lêer:Organ in the Vilnius Cathedral.JPG|duimnael|Die katedraal se huidige [[orrel]] is in [[Potsdam]], [[Duitsland]] gebou]] Die eerste bekende orrel in die katedraal van Vilnius is in 1510 gebou, vermoedelik deur die [[Krakau]]se orrelbouer Stanisław Zelik. Johann Koppelmann was die boumeester van 'n nuwe orrel wat in 1595 gebou is, maar in die brandramp van 1610 vernietig is. Historiese dokumente verwys na drie orrels wat respektiewelik in 1618, 1729 en 1797 gebou is, tog is die orrelbouers se name nie oorlewer nie en is hul instrumente later òf vernietig òf aan ander kerke geskenk. In 1859 is die katedraal van 'n nuwe orrel voorsien wat oorspronklik deur die orrelbouer Nicolaus Jantzon vir die Augustyne-kerk te Vilnius gemaak is. Hierdie instrument is omstreeks 1885 tot 1889 deur die Litause orrelbouer Juozapas Radavičius volledig gerestoureer en vergroot.<ref>[http://www.vargonai.lt/vargonai_vilnius_arkikatedra_de.htm ''Naujasis Vargonų Forumas: Orgel in der Vilnius-Kathedrale'']</ref> Die orrelbouer Wacław Biernacki het in die vroeë 20ste eeu 'n nuwe pneumatiese orrel agter die ou fasade gemonteer en dié instrument later in 1937 opgeknap en uitgebou. Die katedraal se huidige orrel is in 1969 deur 'n Duitse onderneming, Alexander Schuke in [[Potsdam]], gebou waarby 'n aantal ou orrelpype van Juozapas Radavičius aangepas en vir die nuwe instrument hergebruik is. Die orrel het 'n meganiese traktuur en 'n elektropneumatiese register. == Verwysings == {{Verwysings|3}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie|Vilnius Cathedral}} '''Beelde''' * [http://travel.nationalgeographic.com/places/photos/photo_lithuania_lithuania.html ''nationalgeographic.com: Sint-Stanislauskatedraal''] {{Koördinate|54|41|09|N|25|17|16|O|region:LT_type:landmark|aansig=titel}} {{Voorbladster}} {{Normdata}} [[Kategorie:Geboue en strukture in Litaue]] [[Kategorie:Rooms-Katolieke katedrale]] [[Kategorie:Vilnius]] 553p02jrbo7ql953yb0ywgua1rfiz68 0 43568 2910567 2864443 2026-06-10T11:40:41Z Jcb 223 2910567 wikitext text/x-wiki : ''Moenie verwar word met [[Kasakke]] nie.'' [[Lêer:Ilja Jefimowitsch Repin - Reply of the Zaporozhian Cossacks - Yorck.jpg|duimnael|320px|Die Zaporozje-Kosakke skryf ’n brief aan die Ottomaanse sultan ([[Ilja Repin]], 1891)]] '''Kosakke''' ([[Oekraïens]]: козаки́, ''kozaki''; [[Russies]]: казаки́, ''kazaki''; [[Pools]]: ''Kozacy'') was oorspronklik lede van demokratiese, halfmilitêre gemeenskappe in die [[Oekraïne]] en Suid-[[Rusland]], veral in ylbevolkte gebiede en aan die [[Don]]- en die [[Dnjepr]]-rivier. Hulle het ’n belangrike rol gespeel in die ontwikkeling van hierdie streke. == Naam == Die woord "Kosak" kom van die [[Turks]]e woord ''quzzaq'', wat "avonturier" of "vry man" beteken. Die term is die eerste keer gebruik in ’n Russiese dokument uit 1395.<ref>[http://vasmer.narod.ru/p242.htm Казак // Этимологический словарь Фасмера]</ref> "Kosakke" (''Kozacy'') was ook die naam van ’n soort ligte [[infanterie]] in die [[Pools-Litause Gemenebes]]. Dié naam word egter nie met enige etnisiteit verbind nie. == Oorsig == [[Lêer:Sergiy Vasylkivskiy- Cossack.jpg|duimnael|links|170px|’n Zaporozje-Kosak.]] Dit is onseker hoe die Kosakke ontstaan het. Die mees algemene teorie is dat hulle afstammelinge was van kleinboere wat gevlug het om slawerny vry te spring. Dié mense was van verskillende etniese groepe soos Roeteniërs, Turke en Duitsers, maar veral Oekraïners en Russe. Hulle het in die [[14de eeu|14de]] tot [[15de eeu]] militêre gemeenskappe gevorm om hul leefstyl van seerowery, strooptogte en onwettige jagtogte te kan voortsit en om hulself teen aanvalle van [[Tartare]], [[Mongole]] en ander nomadiese volke op die steppe van Suid-Rusland te verdedig. Hulle het grondgebied gekoloniseer wat voorheen deur nomadiese stamme bewoon is en het ook in ’n mate met dié stamme vermeng. Die twee grootste Kosakke-gemeenskappe was: * Die '''Zaporozje-Kosakke''', wat teen die einde van die 15de eeu ’n leër rondom die Dnjepr-rivier op die [[steppe]] van die [[Oekraïne]] gestig het. Hulle was aanvanklik onder beheer van die [[Pools-Litause Gemenebes]], maar die toenemende sosiale en godsdienstige druk van die gemenebes het hulle genoop om in die 17de eeu ’n onafhanklike Kosakke-staat uit te roep. Later het die Verdrag van Perejaslaf met die [[Russiese Ryk]] die meeste van hulle vir die volgende 300 jaar onder Russiese beheer geplaas.<ref name="da">[http://books.google.com/books?id=2Y8GNIp42ysC&printsec=frontcover ''From Da to Yes: Understanding the East Europeans''], Yale Richmond, Intercultural Press, 1995, p. 294</ref> * Die '''Don-Kosakke''', wat in die [[16de eeu]] ’n leër gestig het in die [[opvanggebied]] van die [[Don-rivier]] in [[Rusland]].<ref>[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/168926/Don-River/34504/History-and-economy?anchor=ref4128 Britannica ''Don River – History and economy'']</ref> Hulle was die eerste mense wat permanente nedersettings in die Don-gebied gevestig het. Hul hoofstad was eers Tsjerkassk (vandag [[Starotsjerkasskaja]]) en later [[Nowotsjerkassk]]. Later het nog Kosakke-groepe ontstaan in die Suid-[[Oeralgebergte|Oerals]], [[Siberië]] en die [[Kaukasus]]. Die Poolse Kosakke (''Kozacy'') en Tartaarse Kosakke (''Nağaybäklär'') was minder bekend. Die Kosakke het met die [[Tsaredom van Rusland]] saamgewerk en met ’n stelselmatige verowering en kolonialisasie van grondgebied begin wat Rusland se grense vasgestel het op die [[Wolga-rivier]], die hele [[Siberië]] en die [[Oeral-rivier|Oeral-]] en [[Terek-rivier]]. In die laat [[18de eeu]] het Rusland, met sy toenemende ambisie om uit te brei, al hoe meer staatgemaak op die lojaliteit van die Kosakke en dit het hulle tradisioneel onafhanklike leefstyl bedreig. Die gevolg was opstande wat gelei is deur onder andere [[Stenka Razin]] en wat deur Rusland onderdruk is. In sommige gevalle is hele leërs ontbind, soos in 1775 die geval was met die Zaporozje-Kosakke. Teen die einde van die 18de eeu was die Kosakke onder Russiese beheer; hulle het gedien as grenswagte en moes soldate verskaf vir konflikte soos die talle Russies-[[Turkye|Turkse]] oorloë. In ruil daarvoor dat hulle die suidelike grense van Rusland verdedig het, het hulle sekere voorregte geniet soos kwytskelding van belasting. Die mag van die tsaar was ook in Kosak-grondgebied nie so outoritêr as in die res van Rusland nie. In die [[Russiese Burgeroorlog]] het Kosak-streke sentrums vir die [[Wit Leër]] geword. Die Don- en Koeban-Kosakke het selfs kortstondige onafhanklike state in hul onderskeie gebiede gestig. Na die oorwinning van die [[Bolsjewiste|Rooi Leër]] is die Kosakke in ’n groot mate onderdruk. Tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]] het Kosakke vir beide Rusland en [[Nazi-Duitsland]] geveg, waarna hulle verder onderdruk is. Na die verbrokkeling van die [[Sowjetunie]] het die leefstyl en idees van die Kosakke weer in Rusland herleef. Spesiale Kosakke-eenhede bestaan in die Russiese weermag, terwyl Kosakke ook ’n parallelle polisiediens en burgerlike besture in hul onderskeie gebiede het. == Oekraïense Kosakke == === Zaporozje-Kosakke === [[Lêer:Cossack Mamay 1890.jpg|duimnael|200px|Die Kosak Mamai – ’n tipiese uitbeelding van ’n Kosak in die Oekraïense folklore.]] Die Zaporozje-Kosakke ([[Oekraïens]]: эапорожці, ''zaporozjtsi''), wat op die Oekraïense [[steppe]] gewoon het, was ’n bekende groep waarvan die getalle tussen die 15de en 17de eeu baie toegeneem het. Hulle was hoofsaaklik handelaars en kleinboere van die [[Pools-Litause Gemenebes]]. Hulle was betrokke by vele konflikte en bondgenootskappe met die Pools-Litause Gemenebes, die [[Tsaredom van Rusland]] en die [[Ottomaanse Ryk]]. Die eerste bekende Zaporozje-leër is in 1552 aan die oewers van die Laer Dnjepr gestig toe Dmitro Wisjnewetski ’n fort op die eiland Chortitsija gebou het. Hulle was bekend vir hul strooptogte in die Ottomaanse Ryk en state onder sy beheer, maar hulle het soms ander lande ook geplunder. In 1539 en 1549 het grootprins [[Wasili III van Rusland]] en [[Iwan IV van Rusland|Iwan die Verskriklike]] onderskeidelik op versoeke van die Ottomaanse sultan dat ’n einde aan die strooptogte gemaak word, geantwoord dat die Kosakke nie aan hulle verantwoording doen nie, maar maak soos hulle lus het. In die 16de eeu, toe die Pools-Litause Gemenebes sy mag suidwaarts uitgebrei het, het die gemenebes die Kosakke as sy onderdane beskou.<ref>Ure, John. The Cossacks: An Illustrated History. Londen: Gerald Duckworth</ref> Die sogenaamde Geregistreerde Kosakke was tot in 1699 deel van die gemenebes se weermag. Die Kosakke se plundertogte en seerowery het die spanning aan die suidgrens van die Pools-Litause Gemenebes verhoog en dit het gelei tot ligte oorlogvoering in dié streke vir feitlik die hele bestaan van die gemenebes. [[Lêer:Zaporozhian Cossacks Officer in 1720.JPG|duimnael|170px|links|Zaporozje-offisier in 1720]] Omstreeks die einde van die 16de eeu het die gespanne betrekkinge tussen die Pools-Litause Gemenebes en die Ottomaanse Ryk ’n verdere knou gekry weens toenemende aanvalle deur die Kosakke. Die Poolse regering kon die Kosakke nie beheer nie, maar omdat hulle in ’n sin onderdane van die gemenebes was, is dié vir die Kosakke se aanvalle verantwoordelik gehou. Op hul beurt het die Tartare onder Ottomaanse beheer weer gebiede in die gemenebes aangeval. Hulle teikens was hoofsaaklik ylbevolkte suidelike streke, terwyl Kosak-seerowers ryk hawestede naby die mond van die Dnjepr-rivier in die hartjie van die Ottomaanse Ryk aangeval het. Teen 1615 en 1625 het hulle selfs woongebiede aan die buitewyke van [[Konstantinopel]] verwoes, met die gevolg dat die Ottomaanse sultan uit sy paleis moes vlug.<ref>{{Cite web |url=http://www.geocities.com/unavy/aCossack1.html |title=Cossack Navy 16th – 17th Centuries |access-date=2009-10-25 |archive-date=2009-10-25 |archive-url=https://www.webcitation.org/query?url=http://www.geocities.com/unavy/aCossack1.html&date=2009-10-25+23:33:13 |url-status=live }}</ref> Volgens verskeie verdrae tussen die Pools-Litause Gemenebes en die Ottomaanse Ryk moes hulle onderskeidelik die Kosakke en Tartare in toom hou, maar min is van albei kante af gedoen om die aanvalle te stuit. Die Kosak-getalle het toegeneem namate al hoe meer kleinboere die lyfeienskap in die gemenebes probeer ontduik het. Nadat die ''szlachta'', ’n bevoorregte klas van die gemenebes, probeer het om lyfeienes van die Kosakke te maak, het die Kosakke se taamlike sterk lojaliteit teenoor die gemenebes afgeneem. Die Kosakke se ambisie om as gelykes van die ''szlachta'' beskou te word, is voortdurend gefnuik en van planne om die gemenebes van twee nasies te omvorm in ’n gemenebes van drie nasies (met die Roeteense Kosakke as derde nasie) het niks gekom nie weens die Kosakke se ongewildheid. Die Kosakke se sterk trou aan die [[Russies-Ortodokse Kerk|Oosters-Ortodokse Kerk]] het hul betrekkinge met die oorheersend [[Rooms-Katolieke Kerk|Katolieke]] gemenebes verder versuur. Die spanning het toegeneem nadat die gemenebes se beleidsrigtings verander het van redelike verdraagsaamheid tot die onderdrukking van die Ortodokse Kerk. Dit het die Kosakke sterk anti-Katoliek gemaak – in dié tyd sinoniem met anti-Pools. Vanweë die Chmelnitski-opstand in die middel 17de eeu het die Zaporozje-Kosakke ’n kortstondige onafhanklike staat gestig wat later die outonome Kosak-hetmanaat geword het. Nadat hulle met die Verdrag van Perejaslaf onder beskerming van die Russiese [[tsaar]] geplaas is,<ref name="da" /> is hulle steeds ’n halfeeu lank deur plaaslike [[hetman]]s regeer. In die laaste helfte van die 18de eeu is die leër deur die Russiese owerheid ontbind. Van die Kosakke het na die [[Donau]]-deltagebied en later die Koeban-streek getrek. Na 1828 het die meeste van die Donau-Kosakke eers na Azof en later Koeban getrek. Hoewel sommige Koeban-Kosakke hulself nie as Oekraïners beskou nie, praat hulle 'n Sentraal-[[Oekraïens]]e dialek en hulle volksverhale is onmiskenbaar Oekraïens. === Geregistreerde Kosakke === [[Lêer:Cotes de la Mer Noire. Cosaques d'Azof abordant un corsaire Turc. (1847).jpg|duimnael|250px|Zaporozje-seerowers]] Die Geregistreerde Kosakke ([[Oekraïens]]: реєстрові козаки, ''rejestrowi kozaki''; [[Pools]]: ''Kozacy rejestrowi'') was ’n elite-groep onder die Kosakke en het in die Pools-Litause weermag gedien. Hulle het baie voorregte gehad, soos vryheid en die kwytskelding van belasting. Die getalle het gewissel tussen ’n paar honderd en ’n paar duisend – dit is gewoonlik in oorlogstyd verhoog. Die Kosakke se eise dat die getalle permanent verhoog word, is voortdurend van die hand gewys. Die afname van die Kosakke se lojaliteit en die ''szlachta'' se arrogante houding teenoor hulle het gelei tot verskeie Kosak-opstande teen die gemenebes in die vroeë 17de eeu. Eindelik het die koning se weiering om die Geregistreerde Kosakke te vermeerder gelei tot die grootste van hierdie opstande: die Chmelnitski-opstand, wat in 1648 begin het. Dit was een van die gebeure wat katastrofiese gevolge gehad het vir die gemenebes en een van die redes wat gelei het tot die verbrokkeling daarvan 100 jaar later. Die opstand het in 1654 geëindig met die Verdrag van Perejaslaf waarin die Kosakke trou beloof aan die Russiese tsaar en waarin laasgenoemde onderneem om die Kosakke te beskerm, hul ''starsjina'' (adel) erken en hulle van hulle outonomie onder sy heerskappy verseker. So het die Kosakke onder Poolse invloed uitgekom. Onder Russiese beheer is die Zaporozje-leër verdeel in twee onafhanklike republieke van Moskowië: die Kosak-hetmanaat en die meer onafhanklike Zaporozje. Die twee groepe het geleidelik hulle onafhanklikheid verloor en is in die laat 18de eeu deur [[Katharina II van Rusland|Katharina die Grote]] ontbind. === Swartsee-, Azof- en Donau-Kosakke === Met die ontbinding van die Zaporozje-leër het baie Kosakke in die gebiede aan die Donau of aan die [[See van Azof]] gaan woon en bekend geword as onderskeidelik die Swartsee- en die Azof-Kosakke. Sommige van die laasgenoemde groep is later verskuif na die Koeban-steppe, ’n belangrike vastrapplek vir Russiese uitbreiding in die Kaukasus. Ander het oor die Donau getrek, waar hulle ’n leër gestig het, en eers later by die Koeban-groep aangesluit. == Russiese Kosakke == === Don-Kosakke === [[Lêer:Surikov Pokoreniye Sibiri Yermakom.jpg|280px|duimnael|''Die Verowering van Siberië deur [[Jermak]]'', deur Wasili Soerikof]] [[Lêer:Juliusz Kossak Kozacy donscy.jpg|duimnael|220px|Don-Kosakke (skildery deur Juliusz Kossak, 1877)]] Die '''Don-Kosakke''' ([[Russies]]: донские казаки, ''donskije kazaki'') was Kosakke wat in die gebiede aan die middel- en laer [[Don-rivier]] in Rusland gewoon het. Dié steppe was bekend as die "Wilde Veld" (Дикое Поле). Verskeie groepe gewapende Tartare het in die gebied rondgeswerf en reisende handelaars aangeval. Mense wat van slawerny gevlug het of ontevrede was met die bestaande orde in hul lande het hulle sedert die 14de eeu hier begin vestig. Hulle het aanvanklik gejag en visgevang en moes hulself voortdurend verdedig teen die Turke en Tartare wat hulle aangeval het. Later het hulle hulle permanent in die gebied gevestig en die land bewerk. Tydens die bewind van [[Iwan IV van Rusland|Iwan die Verskriklike]] het die legendariese ataman [[Jermak|Jermak Timofejewitsj]] ’n ekspedisie onderneem om [[Siberië]] te verower. Nadat hy khan [[Koetsjoem]] in 1582 verslaan en Isker, die hoofstad van die Siberiese khanaat, verower het, het Jermak die volgende jaar ’n Kosakke-eenheid met die Irtisj-rivier langs gestuur om nog gebiede te verower. In 1585, kort na Jermak se dood, het Kosakke die eerste Russiese gefortifiseerde dorp in Siberië, [[Obskoi]], aan die mond van die Irtisj op die regterower van die [[Ob-rivier]] gestig. Nog stede het in 1592 en 1594 gevolg. Danksy Jermak se ekspedisie kon Rusland dus Siberië verower. Onder [[Pieter I van Rusland|Pieter die Grote]] en latere leiers het die Don-Kosakke deelgeneem aan verskeie militêre veldtogte wat gelei het tot die uitbreiding van die [[Russiese Ryk]] van die [[Swartsee]] tot die [[Baltiese See]]. Hulle het ook 'n groot rol gespeel in die Beleg van [[Azof]] in 1641 en die oorwinning oor [[Napoléon Bonaparte]] in 1812. Hul grondgebied was sedert 1786 bekend as Don Voisko-land en is in 1870 hernoem na Oblast Voiska Donskowo. In 1916 het die leër uit 1,5 miljoen Kosakke bestaan. Dit is in 1918, na die [[Russiese Rewolusie]], in Rusland ontbind, maar die Don-Kosakke in die [[Wit Leër]] en dié wat oorsee geëmigreer het, het die musikale en ander tradisies van die leër bewaar. Nadat die Wit Leër verslaan is, het die [[Sowjetunie]] ’n beleid van "dekosakisering" (Расказа́чивание; ''Raskazatsjiwanije'') gevolg om die oorblywende Kosakke van hul grondgebied te verwyder omdat hulle as ’n bedreging vir die nuwe regering beskou is.<ref>{{Cite web |url=http://www.armymuseum.ru/kaz1_e.html |title=Cossacks history |access-date=10 September 2011 |archive-date=18 Julie 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140718120913/http://www.armymuseum.ru/kaz1_e.html |url-status=dead }}</ref> Honderdduisende Kosakke is óf vermoor óf verban.<ref>Kort, Michael (2001). ''The Soviet Colosus: History and Aftermath'', p. 133. Armonk, New York: M.E. Sharpe. {{ISBN|978-0-7656-0396-8}}.</ref> Die gebied is ook weens Sowjet-beleid swaar getref deur die hongersnood van 1932–1933. Tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]] het baie Kosakke in die Duitse leër geveg – nie soseer vir Duitsland as teen die Sowjetunie nie. Die Don-Kosakke is in die 1990's weer op die been gebring en in 1997 amptelik deur die regering erken. ==== Tradisies en kultuur ==== [[Lêer:Józef Brandt - Wesele kozackie.jpg|duimnael|links|160px|Kosak-troue (Józef Brandt)]] Die Kosakke was ’n demokratiese gemeenskap waar die belangrikste besluite geneem is op ’n Algemene Vergadering (Казачий Круг). Op die vergadering is ’n tydelike hoof gekies – die [[ataman]]. Die Don-Kosakke was ervare ruiters en het goeie militêre ondervinding gehad vanweë hul vele skermutselinge met omringende gebiede. Hulle het hul militêre kundigheid aan ander lande in [[Oos-Europa]] verkoop – tydens die Russiese [[Tyd van Beroeringe]] het hulle saam met die Poolse koning strooptogte in [[Moskowië]] uitgevoer en onder Russiese beheer ekspedisies teen [[Turkye]] en [[Persië]]. Hulle was [[Russies-Ortodokse Kerk|Russies-Ortodoks]] en het [[Russies]] gepraat, hoewel daar verskeie tradisies en kulture was. Koorsang was baie gewild en hul liedere het regoor Rusland gewild geraak. Tot die 18de eeu het troues en egskeidings in die Algemene Vergadering plaasgevind. ’n Man moes die vrou met wie hy wou trou aan die vergadering voorstel en as die vergadering haar goedgekeur het, het die troue gevolg. Dieselfde prosedure is met egskeidings gevolg. [[Pieter I van Rusland|Pieter die Grote]] het dié tradisie verbied en daarna moes Kosakke in die kerk trou. ’n Kosak-troue is ’n komplekse geleentheid en gaan gepaard met sang, danse en vertonings. Die bruidegom ry te perd na sy bruid en neem haar na die kerk. Na die troue gaan almal na die bruidegom se huis. Ouers seën die paartjie, breek ’n brood bo hul koppe en besprinkel hulle met koring, neute en hop. Wanneer ’n seun gebore word, kry hy ’n pyl, boog, geweer en patroon van sy familie wat bo sy bed gehang word. Op drie jaar mag hy perdry en op sewe of agt mag hy saam met die volwasse mans gaan jag en [[visvang]]. ==== Don-Kosakke-koor ==== Die Don-Kosakke-koor is gestig deur ’n groep Kosakke wat in [[Konstantinopel]] begin sing het. Hulle het daarheen gevlug na die neerlaag van hul leër in die [[Krim]]. Hulle het hul konsertdebuut in 1923 in [[Wene]], [[Oostenryk]], gemaak onder leiding van hul stigter, die komponis en dirigent [[Serge Jaroff]]. Hulle was wêreldwyd gewild en het in die 1930's, '40's en '50's deur die wêreld getoer met hul a&nbsp;cappella-sang. Die mans, in Kosak-klere, het Russiese kerk-, volks- en ander gewilde liedere gesing. Later is danse by hul program bygevoeg. Na die verbrokkeling van die Sowjetunie het die koor herleef. Hulle spits hulle toe op die bewaring en herlewing van Kosak-tradisies en toer weer dikwels oorsee. === Koeban-Kosakke === [[Lêer:Kubanskie kazaki 2.jpg|duimnael|220px|Koeban-Kosakke, laat 19de eeu]] Die '''Koeban-Kosakke''' ([[Russies]]: кубанские казаки, ''koebanskije kazaki'') het in die Russiese Koeban-streek gewoon. Hoewel verskeie Kosakke-groepe in die noordwestelike Kaukasus gewoon het, is die meeste van die Koeban-Kosakke afstammelinge van die Swartsee-Kosakke (oorspronklik die Zaporozje-Kosakke) en die Kaukasus-Kosakke. ’n Kenmerk wat hulle onderskei van ander Kosakke is die [[Oseledets]]-haarstyl, wat sy oorsprong het in hul Oekraïense wortels. Dit strek terug na die tyd van die Zaporozje-leër. ==== Koeban-Kosakke-koor ==== Nes die Don-Kosakke-koor het die Koeban-Kosakke-koor herleef nadat dit in 1921 met die ontstaan van die Sowjetunie saam met die Kosakke verdwyn het. Dit is in 1936 weer in die lewe geroep en toer dikwels oorsee. Dit het Suid-Afrika ook al verskeie kere besoek.<ref>[http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/2000/04/17/14/3.html] Kosakke het lang en trotse tradisie, Beeld, 17/4/2000</ref><ref>[http://152.111.1.87/argief/berigte/rapport/2002/09/8/7/12.html] Kosakke kom wys weer hul slag op die dansvloer, Rapport, 08/09/2002</ref><ref>[http://www.beeld.com/Vermaak/Nuus/Vurige-Kosakke-dans-in-SA-20090818]{{Dooie skakel|date=Augustus 2021|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}} Vurige Kosakke dans in SA, Beeld, 18/08/2009</ref> === Terek-Kosakke === Die Terek-Kosakke ([[Russies]]: терские казаки́, ''tjerskije kazaki'') is in 1577 gestig deur Kosakke wat van die Wolga- na die Terek-rivier getrek het. In 1792 is dit in die Kaukasus-Kosakkeleër opgeneem, maar in 1860 het dit weer van hulle afgeskei. Hulle hoofstad was toe Wladikafkaz. In 1916 was daar sowat 255&nbsp;000 Kosakke in dié leër. === Oeral-Kosakke === Die Oeral-Kosakke ([[Russies]]: ура́льские казаки́, ''oeralskije kazaki'') het aan die Oeral-rivier gewoon. Hulle was ook bekend as die Jaïk-Kosakke (Яи́цкие казаки́, ''jaitskije kazaki'') na aanleiding van die rivier se ou naam. Hoewel hulle hulself as Russies beskou het, was daar ook baie Tartare in hulle geledere.<ref>Wixman. ''The Peoples of the USSR'', p. 51</ref> Hulle het van die Wolga- na die Oeral-rivier gevlug nadat Moskowië troepe gestuur het om rowers aan die Wolga te verjaag. In 1580 het hulle Saraitsjik verower en teen 1591 het hulle vir Moskowië geveg. === In die Russiese Ryk === [[Lêer:Neft.jpg|duimnael|280px|links|Kosak-patrollie in 1905 by die [[Bakoe]]-olievelde]] Van die begin van die Kosakke se bestaan was hul verhouding met die [[Tsaredom van Rusland]] baie wisselvallig. Soms het hulle saam met die Russe aan militêre operasies deelgeneem en ander kere was daar groot Kosak-opstande. Een voorbeeld was die ontbinding van die Zaporozje-Kosakkeleër aan die einde van die 18de eeu. Die verdeling binne die geledere van die Kosakke was duidelik: sommige het verkies om lojaal aan die tsaar te bly (en het later na Koeban verskuif), terwyl ander na die Donau-delta getrek en na hul ou leefwyse teruggekeer het. Teen die 19de eeu het die [[Russiese Ryk]] volle beheer oor die Kosakke-leërs gehad en is hulle vir hul dienste beloon. In dié tyd het die Kosakke aan talle Russiese oorloë deelgeneem. Hoewel hul taktieke in skermutselings afgesteek het by dié van ander soldate, was hulle uitstekend met verkenning en lokvalle stel. In 1840 was daar verskeie leërs, soos die Don, Swartsee, Astrachan, Klein Rusland, Azof, Donau, Oeral, Stawropol, Mesjerja, Orenboerg, Siberië, [[Tobolsk]], Tomsk, Jeniseisk, Irkoetsk, Sabaikal, Jakoetsk en die Tartare-leër. Vanweë die Kosakke se siening dat hulle ’n aparte en elite-gemeenskap was, was hulle baie lojaal aan die keiserlike regering en Kosakke-eenhede is dikwels gebruik om binnelandse opstande te onderdruk, veral tydens die [[Russiese Rewolusie (1905)|Russiese Rewolusie van 1905]]. Die tsaar het swaar geleun op die betroubaarheid van die Kosakke, hoewel hulle aparte gemeenskappe en half-feodale militêre diens toenemend as uitgedien beskou is. Die weermag het hulle nie hoog aangeslaan nie omdat hulle beskou is as swakker gedissiplineer en opgelei as ander weermageenhede.<ref>{{cite book | title=The Cossacks| author=Seaton, Albert | publisher=Random House | year=1972 | isbn=978-0-85045-116-0 | pages=}}</ref> Die Kosakke se vermoë om inisiatief te neem en as geharde ruiters is nie ten volle waardeer nie, en hulle is dikwels in kleiner eenhede verdeel wat gebruik is as verkenners, boodskappers en eskorts. Tydens die [[Februarie-rewolusie]] van 1917 het die Kosakke die algemene ontnugtering met die tsaar gedeel met die res van die Russe en die Kosak-regiment in [[Sint Petersburg]] het aan die opstande deelgeneem. Hoewel net ’n paar eenhede betrokke was, was hul oorlopery ’n groot skok vir tsaar [[Nikolaas II van Rusland|Nikolaas II]] en het dit sy abdikasie bespoedig. === Die Razin- en die Poegatsjof-rebellie === Namate Rusland uitgebrei het, moes die Kosakke voortdurend hul vryheid en tradisies beskerm. Hulle wou onafhanklik van die sentrale regering staan en dit het die wrywing tussen die twee partye verhoog. Die regering se mag het toegeneem van 1613 af, toe [[Michail van Rusland|Michail Romanof]] die eerste [[Huis van Romanof|Romanof]]-tsaar geword het na die [[Tyd van Beroeringe]] – ’n tyd wat gekenmerk is deur ’n stryd om die troon en onbevoegde leiers. Die regering het probeer om die Kosakke in die Russiese kultuur en politieke stelsel op te neem deur ’n elite-status aan hulle toe te ken en militêre diens aan hulle op te dwing. Dit het onenigheid onder die Kosakke geskep. Die regering se pogings om hulle nomadiese leefstyl te verander, het daartoe gelei dat die Kosakke oor 200 jaar by feitlik elke groot oproerigheid in Rusland betrokke was, onder andere die rebellies onder [[Stenka Razin]] (ook bekend as Stepka Razin) en [[Jemeljan Poegatsjof]].<ref>Paul Avrich, Russian Rebels: Razin, (W.W. Norton & Company, 1972), 59.</ref> [[Lêer:Stenka Razin by Vasily Surikov 1906.jpg|duimnael|links|280px|''Stepka Razin Seil oor die Kaspiese See'', deur Wasili Soerikof, 1906.]] Onder tsaar Michail het die ontevredenheid onder die [[Lyfeienskap|lyfeienes]] en kleinboere algaande toegeneem. Die Kode van 1649 onder Michail se seun, [[Aleksei van Rusland|Aleksei]], het die Russiese bevolking in spesifieke, oorerflike kategorieë verdeel in ’n poging om ’n stabiele gemeenskap te vorm.<ref>Avrich, Russian Rebels, 52.</ref> Daardeur is kleinboere verbied om vryelik te beweeg en is dorpenaars en stedelinge gedwing om die beroepe van hul pa's te volg. Belasting is ook verhoog, wat veral die kleinboere swaar getref het, en dit het die gaping tussen ryk en arm vergroot. ’n Toename in militêre ekspedisies het ’n verdere las op die kleinboere geplaas. Oorloë met [[Pole]] en [[Swede]] in 1662 het tot ’n geldkrisis en landwye opstande gelei.<ref>Avrich, Russian Rebels, 58.</ref> Baie kleinboere het gevlug en baie het by die Kosakke aangesluit om vry te kan word. Dit het probleme vir die Kosakke veroorsaak. Hulle het subsidies van kos, geld en militêre toerusting van die tsaar ontvang in ruil vir hulle beskerming van die landsgrense.<ref>Avrich, Russian Rebels, 60.</ref> Dié subsidies het baie gewissel en was ’n groot bron van konflik tussen die Kosakke en die regering. Die oorlog met Pole het veroorsaak dat baie van die voorraad nie die Kosakke bereik het nie, en intussen het hulle getalle toegeneem namate al hoe meer kleinboere by hulle aangesluit het. Die Kosakke kon ook nie dié groot getalle vlugtelinge op die tradisionele manier by hulle kultuur inlyf nie.<ref>Shane O’Rourke, The Cossacks, (Manchester University Press, 2008), 91.</ref> In plaas daarvan om deel van die Kosakke-gemeenskap te word, het baie van die vlugtelinge hulself eenvoudig as Kosakke verklaar en saam met die ouer Kosakke gebly. ’n Skeuring het in Kosak-geledere begin vorm. Die ouer Kosakke het gevestig geraak en vooruitgegaan terwyl hulle die voordele van hul lojaliteit aan die Russiese regering geniet het.<ref>O’Rourke, The Cossacks, 90-91; Avrich, Russian Rebels, 62.T</ref> Hulle het begin afstand doen van hul tradisies en vryhede om deel te kan wees van ’n elite-lewe. Die vlugteling-kleinboere was op soek na avontuur en wraak teen die adel wat hulle sleg behandel het. Hulle het nie die subsidies van die ouer Kosakke gekry nie en moes harder vir hul geld en kos werk. Dié verskille het gelei tot die ontstaan van ’n Kosakke-leër in 1667 onder '''Stenka Razin''' sowel as die mislukking van die daaropvolgende rebellie. Stenka Razin is in ’n elite-Kosak-familie gebore.<ref>Avrich, Russian Rebels, 66-7.</ref> Hy het van 1667 tot 1669 ’n strooptog gelei na [[Persië]]. Die Russiese regering het die steun van die ouer Kosakke probeer kry en die [[ataman]], die leier van die Kosakke, gevra om Razin te keer. Die ataman was egter Razin se peetpa en het geswig voor dié se beloftes van gedeelde buit. Hy het gesê die elite-Kosakke is magteloos teen die rebelle. Hulle het ook nie Razin en sy volgelinge as ’n bedreiging beskou nie.<ref>O’Rourke, The Cossacks, 95-6.</ref> [[Lêer:Ivan Bilibin 129.jpg|duimnael|150px|Stenka Razin, deur [[Iwan Bilibin]]]] In 1669 het Razin en sy volgelinge begin om stede soos [[Astrachan]] en [[Samara]] te verower en ’n Kosak-heerskappy aan hulle opgedwing.<ref>O’Rourke, The Cossacks, 100-105.</ref> Razin het ’n visie gehad van ’n verenigde Kosak-republiek op die suidelike steppe. Baie van die aanvalle was op die ou tuisstede van die vlugteling-Kosakke en so het hulle die wraak gekry waarna hulle gesoek het. Eindelik het hulle ’n probleem vir die ouer Kosakke geword en dié het in 1671 besluit om aan die regering se versoek te voldoen in ’n poging om groter subsidies te kry.<ref>Avrich, Russian Rebels, 112.</ref> Op 14 April het ouer Kosakke onder ataman Jakowlef die rebellekamp vernietig, Razin gevange geneem en hom na Moskou gebring. Razin se rebellie was die begin van die einde vir tradisionele Kosak-praktyke. In Augustus 1671 moes Kosakke trou aan die tsaar sweer.<ref>Avrich, Russian Rebels, 113.</ref> Daardeur het hulle Russiese burgers geword – en dit het gelei tot nog ’n rebellie, dié van '''Jemeljan Poegatsjof'''. Die Russiese regering het die Kosakke algaande gedwing om af te sien van hul nomadiese bestaan en nuwe regeringsvorms te aanvaar. Die hele kultuur van die Kosakke het begin verander. [[Pieter I van Rusland|Pieter die Grote]] het hulle militêre pligte vermeerder en hulle na afgeleë plekke gestuur om te veg. Hy het in 1734 forte langs die [[Jaïk-rivier]] begin bou wat deur nie-Kosakke beman is en die grensfort [[Orenboerg]] gebou. Dit het inbreuk gemaak op die Kosakke se rol as verdedigers van die grens.<ref>O’Rourke, The Cossacks, 115.</ref> Toe die Jaïk-Kosakke ’n afvaardiging na Pieter stuur om beswaar te maak, het Pieter hulle outonome status weggeneem en hulle rol verander van grenswagte na militêre dienspligtiges. Oor die volgende 50 jaar is Kosak-besware beantwoord met inhegtenisnemings, lyfstraf en verbannings. Die haat teen die regering het toegeneem en teen 1772 het ’n rebellie begin wat ses maande sou duur.<ref>O’Rourke, The Cossacks, 116-117.</ref> [[Lêer:Pugachev.jpg|links|duimnael|150px|Jemeljan Poegatsjof in die tronk]] Onder [[Katharina II van Rusland|Katharina die Grote]] het die Kosakke se belasting, militêre diensplig en graantekort in 1762 weer toegeneem, nes voor die Razin-rebellie. Sy het ook ’n wet herroep van Pieter die Grote dat kleinboere op kerkgrond kwytgeskeld was van verpligtinge teenoor en betalings aan die kerkowerhede.<ref>Jack P. Greene and Robert Forster, “Pugachev’s Rebellion,” in Preconditions of Revolution in Early Modern Europe, ed. Marc Raeff, (The Johns Hopkins Press, 1975), 170.</ref> In 1767 het sy geweier om die kleinboere se klagtes self aan te hoor<ref>Raeff, "Pugachev's Rebellion," 172.</ref> en hulle het weer eens na die Kosakke gevlug – veral na die Jaïk-leër, wat nog die ou Kosak-tradisies aangehang het. Intussen het die regering weer eens probeer om die Kosak-leefwyse te verander. Jemeljan Poegatsjof, ’n Don-Kosak met ’n lae rang, het laat in 1772 by die Jaïk-Kosakke aangeland.<ref>O’Rourke, The Cossacks, 117.</ref> Poegatsjof se bewering dat hy [[Pieter III van Rusland]] was, het gespruit uit hoë verwagtinge onder die Kosakke van die nuwe tsaar. Hulle het geglo Pieter III sou ’n doeltreffende heerser gewees het nadat hy ’n verbond met [[Frederik II van Pruise]] gesluit het, maar hy is vermoor nadat sy vrou, Katharina II, die bewind oorgeneem het.<ref>O’Rourke, The Cossacks, 120.</ref> Baie Jaïk-Kosakke het Poegatsjof geglo en ander het hom bloot gevolg omdat hulle teen Katharina was. Poegatsjof se rebellie het in September 1773 begin.<ref>O’Rourke, The Cossacks, 124.</ref> Die meeste van die rebelle se aanvanklike gevangenes was die elite-Kosakke. Na ’n vyf maande lange beleg van Orenboerg het Poegatsjof ’n militêre kollege sy hoofkwartier gemaak.<ref>O’Rourke, The Cossacks, 126.</ref> Hy het ’n visie gehad van ’n Kosakke-tsaredom, soortgelyk aan Razin s’n van ’n Kosakke-republiek. Gerugte het deur die kleinboere-gemeenskappe regoor Rusland getrek en hulle het met belangstelling na manifesto's deur Poegatsjof geluister. Die rebellie is egter beskou as ’n onafwendbare mislukking. Die Don-Kosakke het aan die einde geweier om die rebelle te help omdat hulle geweet het Russiese soldate is kort op hulle hakke. In September 1774 het Poegatsjof se eie luitenante hom aan die soldate uitgelewer.<ref>O’Rourke, The Cossacks, 128.</ref> Hierna het die Kosak-elite, in die hoop dat hulle adellike status sou kry, die regering se hervormings aanvaar en het hulle geen keuse gehad as om van hul tradisies en vryheid afstand te doen nie. === Die Burgeroorlog en daarna === In die Russiese Burgeroorlog na die Oktober-rewolusie in 1917 het Kosakke hulle aan albei kante van die konflik bevind. Hulle het ’n belangrike deel van die [[Wit Leër]] uitgemaak, maar baie het ook vir die [[Rooi Leër]] geveg. Nadat die Wit Leër verslaan is, het ’n tydperk van "dekosakisering" (Расказа́чивание; ''Raskazatsjiwanije'') gevolg om Kosakke van hul grondgebied te verwyder omdat hulle as ’n bedreiging vir die nuwe kommunistiese bewind beskou is. Honderdduisende van hulle is vermoor of verban.<ref>Kort, Michael (2001). ''The Soviet Colosus: History and Aftermath'', p. 133. Armonk, NY: M.E. Sharpe. {{ISBN|0-7656-0396-9}}.</ref><ref>Pavel Polian – Forced migrations in USSR – [http://www.memo.ru/history/deport/add1.htm#_VPID_44 Besoek op 5 Februarie 2007] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716081413/http://www.memo.ru/history/deport/add1.htm#_VPID_44 |date=16 Julie 2011 }}</ref> Hulle grondgebied is opgedeel en aan ander afdelings en minderhede gegee. Kosakke is ook verbied om in die Rooi Leër te dien. Die [[Holodomor|Sowjet-hongersnood]] van 1932 tot 1933 (vandag bekend as Holodomor) het die Don-, Koeban en Terek-streke veral swaar getref.<ref>[http://fstanitsa.ru/category/metki/golodomor] Golodomor</ref> Die bevolking hier het met tussen 20 en 30% afgeneem. Die Britse historikus Robert Conquest skat dat sowat ’n miljoen mense in die Noord-Kaukasus alleen dood is weens die hongersnood.<ref name="Harvest">Robert Conquest (1986) ''The Harvest of Sorrow: Soviet Collectivization and the Terror-Famine''. Oxford University Press. {{ISBN|0-19-505180-7}}, p. 306.</ref> Graan en ander gewasse is van die Kosakke afgeneem, met die gevolg dat baie van hulle verhonger en gesterf het. Baie is van die koue dood nadat hulle in die winter uit hulle huise verdryf is.<ref>[http://feb-web.ru/feb/sholokh/texts/shp/shp-1054.htm] Sholokh</ref><ref>[http://www.bibliotekar.ru/golodomor/33.htm] Golodomor</ref><ref>[http://fstanitsa.ru/category/metki/golodomor] Golodomor</ref> In 1936, vanweë druk deur die Kosakke-gemeenskappe, is die verbod op Kosakke in die weermag opgehef. === Die Tweede Wêreldoorlog === [[Lêer:Warsaw Uprising - Kaminski (1944).jpg|duimnael|regs|Maj. Iwan Denisowitsj Frolof (middel) by offisiere van die Russiese Bevrydingsleër]] Tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]] het die Kosakke hulle weer eens aan albei kante van die konflik bevind. Baie het vir [[Nazi-Duitsland]] geveg. Dit was veral weens hulle lyding onder die Sowjet-beleidrigtings van kollektivisering en dekosakisering wat deur [[Josef Stalin]] gevolg is. Nes baie ander mense wat onder Stalin se bewind gely het, het hulle die Duitsers as hul bevryders beskou.<ref name="Newland">Samuel J. Newland [http://www.google.ca/books?id=J8ideJ9KDh0C&pg=PA5&dq=volunteer+Pannwitz+cossacks&sig=WTbrWiv-OrhnS9AD1H-Yvs3RzXM accessdate – 2007-09-20] Cossacks in the German Army, 1941–1945</ref><ref name="volunteers">{{cite web |url=http://axis101.bizland.com/CossackShields02.htm |title=Samuel J. Newland ''The Cossack Volunteers'' |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191021022536/http://axis101.bizland.com/CossackShields02.htm |archive-date=21 Oktober 2019 |url-status=live |df=dmy-all |access-date=11 September 2011 }}</ref><ref>[http://www.combatmagazine.ws/S3/BAKISSUE/CMBT03N1/STALIN.HTM Stalin's Enemies] {{Webarchive|url=https://archive.today/20061210175509/http://www.combatmagazine.ws/S3/BAKISSUE/CMBT03N1/STALIN.HTM |date=10 Desember 2006 }} "Combat Magazine" ISSN 1542-1546 Volume 03 Number 01 Winter</ref> Die meeste van die oorlopers het aanvanklik in die Wit Leër gedien, ander het die Rooi Leër verlaat en by die Duitsers aangesluit. Die eerste Kosakke-eenhede is reeds in 1941 geskep uit oorlogsgevangenes, oorlopers en vrywilligers. Die Doebrofski-bataljon wat in Desember 1941 uit Don-Kosakke geskep is, is in Julie 1942 gereorganiseer in die Pawlof-regiment. Dit het uit 350 man bestaan. Intussen is die [[Russiese Bevrydingsleër]] op die been gebring in die hoop om ’n onafhanklike Kosak-staat, [[Kosakië]], te stig. Nog eenhede het later gevolg met onder andere Don-, Koeban-, Terek- en Siberiese Kosakke. Uit die eenhede is teen midde van 1943 die 1. Kosakendivision onder die kommando van die duitse general Helmuth von Pannwitz opgerig. In february 1945 is uit twee kosakke devisies die XV. Kosaken-[[Kavallerie]]-Korps ontstaan med omtrent 25.000 manne nog steeds onder General von Pannwitz. Aan die einde van die oorlog in 1945 het hulle hulle aan die Britse weermag in [[Oostenryk]] oorgegee in die hoop dat hulle die Engelse weermag kan help veg teen kommunisme. Daar was egter min simpatie met hulle omdat hulle beskou is as Nazi-kollaborateurs wat volgens gerugte verantwoordelik was vir groot vergrype in Oos-Europa. Hulle is dus aan die Sowjet-regering uitgelewer. Tussen 40&nbsp;000 en 50&nbsp;000 Kosakke en hul gesinne is na bewering na die Sowjetunie teruggestuur. ’n Ongekende getal is daar tereggestel of tronk toe gestuur. Blykbaar was baie van die mense wat uitgelewer is nooit Sowjet-burgers nie. Dié episode staan algemeen bekend as die [[Verraad teen die Kosakke]]. == Organisering en leefwyse == [[Lêer:Kozak na stanowisku.jpg|duimnael|250px|''Kosak aan diens'', deur Józef Brandt]] In vroeë tye is Kosakke aangevoer deur ’n [[ataman]] (later ’n [[hetman]] genoem). Hy is deur die Kosakke gekies op ’n vergadering ([[rada]]) saam met ander amptenare soos die regter, skriba en selfs die predikante. Die ataman se magsimbool was ’n staf ([[boelawa]]). Vandag word Oekraïense Kosakke deur ’n hetman gelei en Russiese Kosakke deur ’n ataman. Die ataman het uitvoerende mag gehad en in oorlogstyd was hy die opperbevelvoerder. Die ''rada'' het die wetgewende mag gehad. Die senior amptenare is die ''starsjina'' genoem. ’n Kosakke-groep is ’n leër (''woisko'') genoem en het bestaan uit regimente, distrikte en dorpe (''polki'', ''sotni'' en ''stanitsi''). Omdat daar nie geskrewe wette was nie, was Kosakke onderworpe aan die "Kosak-tradisies" – die ongeskrewe, gemene reg. == Moderne Kosakke == Na die Tweede Wêreldoorlog is Kosakke-eenhede as uitgedien beskou en is hulle uit die Sowjet-weermag ontslaan. Hulle is toe meestal as eenvoudige kleinboere beskou en baie het weggetrek, veral na die [[Balkan]]-streek. In die [[perestroika]]-era van die Sowjetunie in die laat 1980's het baie afstammelinge van die Kosakke geesdriftig geraak oor die herlewing van hulle tradisies. In 1988 het die Sowjetunie ’n wet goedgekeur wat die herlewing van vorige Kosakke-leërs en die vorming van nuwes toegelaat het. Die Kosakke het daarna aktief deelgeneem aan verskeie oorloë en konflikte: in [[Transnistrië]],<ref>Hughes, James and Sasse, Gwendolyn: ''Ethnicity and territory in the former Soviet Union: regions in conflict.'' Taylor & Francis, 2002, page 107. {{ISBN|0-7146-8210-1}}</ref> [[Georgië]], [[Kosowo]] en [[Tsjetsjnië]]. In April 2005 het die destydse Russiese president, [[Wladimir Poetin]], ’n wet goedgekeur wat die Kosakke vir die eerste keer in dekades nie net erken het as ’n aparte etno-kulturele groep nie, maar ook as ’n sterk militêre mag.<ref>{{cite news |url=http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/article539504.ece |title=Putin sends for Cossacks in fight against terrorism |location=Londen |work=The Times |first=Julian |last=Evans |date=2 Julie 2005 |access-date=30 April 2010 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20110814113257/http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/article539504.ece |archive-date=14 Augustus 2011 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Volgens verskeie bronne is daar sowat 7 miljoen mense wat hulle as Russiese Kosakke identifiseer.<ref>{{Cite web |url=http://www.rusnations.ru/etnos/cossack/ |title=Russian nations |access-date=11 September 2011 |archive-date=10 September 2012 |archive-url=https://archive.is/20120910114701/http://www.rusnations.ru/etnos/cossack/ |url-status=dead }}</ref><ref>http://www.strategypage.com/htmw/htpara/articles/20100917.aspx</ref> === Gesinslewe === Kosakke se gesinswaardes is eenvoudig, rigied en vir die moderne oog soms iets uit ’n ander era. Die man bou die huis en sorg vir ’n inkomste terwyl die vrou kook, huis skoonmaak en kinders baar. Tradisionele Russiese waardes, kultuur en [[Russies-Ortodokse Kerk|Ortodoksie]] vorm die kern van hul lewe.<ref name="Russia's Cossacks rise again ">{{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/6937562.stm |title=Russia's Cossacks rise again :: Russia's Cossacks rise again |work=news.bbc.co.uk |publisher=BBC News |access-date=9 Augustus 2007 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191116192313/http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/6937562.stm |archive-date=16 November 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Plattelandse Kosakke woon gewoonlik in groot klans met ’n ouerige patriarg aan die hoof wat dikwels die titel ataman het. == Verwysings == {{Verwysings|3}} == Bronne == * Knotel, Richard, Knotel, Herbert, & Sieg Herbert, ''Uniforms of the World: A compendium of Army, Navy and Air Force uniforms 1700–1937'', Charles Scribner's Sons, New York, 1980 * Summerfield, Stephen (2005) ''Cossack Hurrah: Russian Irregular Cavalry Organisation and Uniforms during the Napoleonic Wars,'' Partizan Press {{ISBN|1-85818-513-0}} * Summerfield, Stephen (2007) ''The Brazen Cross: Brazen Cross of Courage: Russian Opochenie, Partizans and Russo-German Legion during the Napoleonic Wars,'' Partizan Press {{ISBN|978-1-85818-555-2}} == Verdere leesstof == * H. Havelock, ''The Cossacks in the Early Seventeenth Century'', English Historical Review, Vol. 13, No. 50 (Apr., 1898), pp. 242–260, [http://links.jstor.org/sici?sici=0013-8266(189804)13%3A50%3C242%3ATCITES%3E2.0.CO%3B2-X JSTOR] * "The Cossack Corps", General der Flieger Hellmuth Felmy, US Army Historical Division, Hailer Publishing, 2007 http://www.hailerpublishing.com/cossack.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090415061251/http://www.hailerpublishing.com/cossack.html |date=15 April 2009 }} * ''Le Fiamme di Zaporoze'' (Vlamme van Zaporozje) – Roman oor die Zaporozje-Kosakke onder hetman Iwan Mazepa. {{ISBN|8861552684}} == Eksterne skakels == * [http://www.cossackweb.narod.ru/ Kosak-webwerf – Engels, Russies, Spaans, Frans] * [http://www.ukrainians.ca/society-news/3118-cossacks.html ''Ukraine’s own Robin Hoods The Cossacks''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091219013224/http://www.ukrainians.ca/society-news/3118-cossacks.html |date=19 Desember 2009 }} * [http://www.cossackdom.com/ Cossackdom.com Geskiedenis van die Kosakke, 15de tot 21ste eeu] * [http://www.encyclopediaofukraine.com/display.asp?AddButton=pages/Z/A/ZaporizhiaThe.htm Die Dnjepr-Kosakke] * [http://www.doncossacks.ru/ Die Don-Kosak-museum in Nowotsjerkassk] * [http://novocherkassk.net/ Nowotsjerkassk, hoofstad van die Don-Kosakke] * [http://www.skvriz.com/ Union of Cossacks – Amptelike Kosak-organisasie] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070820004543/http://www.skvriz.com/ |date=20 Augustus 2007 }} * [http://www.armymuseum.ru/kaz1_e.html Geskiedenis] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140718120913/http://www.armymuseum.ru/kaz1_e.html |date=18 Julie 2014 }} * [http://napoleonistyka.atspace.com/cossacks.htm Tydens die Napoleontiese Oorloë] * [http://www.encyclopediaofukraine.com/display.asp?AddButton=pages/Z/A/ZaporizhiaThe.htm Die Zaporozje] * [http://encyclopediaofukraine.com/pages/C/O/Cossacks.htm Die geskiedenis van die Oekraïense Kosakke] by [http://encyclopediaofukraine.com/ Encyclopedia of Ukraine] {{Commons-kategorie inlyn|Cossacks|Kosakke}} * [[Lêer:Crystal txt.png|15px]] Hierdie artikel is vertaal uit die [[:en:Cossacks|Engelse Wikipedia]] {{Voorbladster}} {{Normdata}} [[Kategorie:Geskiedenis van Oekraïne]] [[Kategorie:Geskiedenis van Rusland]] [[Kategorie:Kosakke| ]] die4cmy44zmhh3s7xdqoe3czgg6i354 0 43822 2910485 2529888 2026-06-10T09:35:20Z Rooiratel 90342 Verbeter uit enwiki 2910485 wikitext text/x-wiki {| class=toccolours align="right" width="300px" cellspacing="0" cellpadding="4" style="border: 1px solid #999; border-right: 2px solid #999; border-bottom: 2px solid #999; margin: 0 0 1em 1em; text-align: center;" | style="background:#lightgreen" | {| width="100%" cellspacing="0" | style="background:#lightgreen" | '''[[Kabinet van Suid-Afrika]]'''<br />[[Beeld:Flag of South Africa.svg|70px]] |} |- | style="border-top: 1px solid #999" | <span style="font-size:larger;"> '''Kabinet van Nelson Mandela'''</span><br /><br />[[Beeld:Nelson Mandela 1994 (2).jpg|180px|Nelson Rolihlahla Mandela]]<br /><br /> |- | style="border-top: 1px solid #999" | '''President''':<br />[[Nelson Mandela]]<br />'''Party''':<br />''[[African National Congress]]'' |- | style="border-top: 1px solid #999" | '''Tydperk''':<br />1994–1999 |} [[Nelson Mandela]] het aan bewind gekom as [[President van Suid-Afrika]] op 10 Mei 1994 en het 'n [[Regering van Nasionale Eenheid]] aangekondig op 11 Mei 1994.<ref name=":0">{{cite news |date=12 May 2014 |title=Mandela Completes His Cabinet, Giving Buthelezi a Post |url=https://www.nytimes.com/1994/05/12/world/mandela-completes-his-cabinet-giving-buthelezi-a-post.html |newspaper=[[The New York Times]] |access-date=29 May 2015 }}</ref> Die kabinet het lede van Mandela se [[African National Congress]], die [[Nasionale Party]] en die [[Inkatha-Vryheidsparty]], aangesien Klousule 88 van die [[Tussentydse Grondwet (Suid-Afrika)|Tussentydse Grondwet van Suid-Afrika]] vereis het dat alle partye wat meer as 20 setels in die [[Nasionale Vergadering van Suid-Afrika|Nasionale Vergadering]] wen, verteenwoordiging in die kabinet moet kry. Met sy stigting het dit uit 27 ministers bestaan, met 'n verdere 13 adjunkministers.<ref>{{Cite news |date=13 May 1994 |title=South African Government Meets National Unity Test |work=Christian Science Monitor |url=https://www.csmonitor.com/1994/0513/13051.html |access-date=2023-04-13 |issn=0882-7729}}</ref><ref>{{Cite web |date=11 May 1994 |title=Glance At Mandela's Cabinet With AM-South Africa |url=https://apnews.com/article/d74ce383d466e8a2f94ef55229ee9292 |access-date=2023-05-29 |website=AP News |language=en}}</ref> == Samestelling == {| class="wikitable" |- ! Portefeulje !! Naam !! Beeld !! Party !! Tydperk |- | [[President van Suid-Afrika|President]] || [[Nelson Mandela]] || [[Beeld:Nelson Mandela.jpg|50px|N. Mandela]] || [[ANC]] || 1994–1999 |- | [[Adjunkpresident van Suid-Afrika|1ste Adjunkpresident]]<br /><small>(Vanaf 30 Junie 1996<br />die enigste adjunkpresident)</small><br /> || [[Thabo Mbeki]] || [[Beeld:SthAfrica.ThaboMbeki.01.jpg|50px|T. Mbeki]] || ANC || 1994–1999 |- | [[Adjunkpresident van Suid-Afrika|2de Adjunkpresident]]<br /><small>(Tot 30 Junie 1996)</small><br /> || [[Frederik Willem de Klerk]] || [[Beeld:Frederik Willem de Klerk.jpg|50px|F.W. de Klerk]] || [[Nasionale Party|NP]] || 1994–1996 |- | Algemene Sake || [[John Mavuso]] || || ANC || 1996–1999 |- | Arbeid || [[Tito Mboweni]] ||[[Lêer:TitoMboweni.jpg|50px]] || ANC || 1994–1999 |- | Behuising || [[Joe Slovo]] || || [[Suid-Afrikaanse Kommunistiese Party|SAKP]]/ANC || 1994–1995 (sterwe) |- | Binnelandse Sake || [[Mangosuthu Buthelezi]] ||[[Lêer:Mangosuthu Buthelezi (1983).jpg|50px]] || IFP || 1994–1999 |- | Buitelandse Sake || [[Alfred Nzo]] ||[[Lêer:AlfredNzo1977.jpg|45px]] || ANC || 1994–1999 |- | rowspan=3 | Finansies || [[Derek Keys]]|| [[Image:Derek_Keys.jpg|40px]] || NP || 1994 |- ||[[Chris Liebenberg]] || [[Image:Chris_Liebenberg.jpg|50px]]|| Partyloos|| 1994–1996 |- ||[[Trevor Manuel]] || [[Lêer:Trevor Manuel.jpg|45px]] || ANC ||1996–1999 |- | Gesondheid || [[Nkosazana Dlamini-Zuma]] ||[[Lêer:Nkosazana Dlamini-Zuma 2009.jpg|50px]] || ANC || 1994–1999 |- | Handel en Nywerheid || [[Trevor Manuel]]<br />[[Alec Erwin]] || || ANC || 1994–1996<br />1996–1999 |- | Heropbou en Ontwikkeling || [[Jay Naidoo]] || || ANC || 1994–1999 |- | Justisie || [[Dullah Omar]] || || ANC || 1994–1999 |- | Korrektiewe dienste || [[Sipho Mzimela]] || || IFP || 1994–1999 |- | Kuns, Kultuur, Wetenskap en Tegnologie || [[Ben Ngubane]] || || [[Inkatha Vryheidsparty|IVP]] || 1994–1996 |- | Landbou<br />Landbou en Landsake || [[Kraai van Niekerk]]<br />[[Derek Hanekom]]<br /> || || NP<br />ANC || 1994–1996<br />1996–1999 |- | Landsake<br /><small>(Tot Julie 1996)</small><br /> || [[Derek Hanekom]] ||[[Lêer:Derek Hanekom-IMG 1037.jpg|50px]] || ANC || 1994–1996 |- | Maatskaplike Ontwikkeling || [[Abe Williams]]<br />[[Patrick McKenzie]]<br />[[Geraldine Fraser-Moleketi]] || [[Lêer:Geraldine Fraser-Moleketi - 7th Broadband Commission for Digital Development Meeting, Mexico City, Mexico.jpg|60px]] || NP<br />NP<br />SACP/ANC || 1994–1996<br />1996<br />1996–1999 |- | Mynbou en Energie || [[Pik Botha]]<br />[[Penuell Maduna]] || || NP<br />ANC || 1994–1996<br />1996–1999 |- | Onderwys || [[Sibusiso Bengu]] ||[[Lêer:Bengu2007.jpg|50px]] || ANC || 1994–1999 |- | Openbare ondernemings || [[Stella Sigcau]] || || ANC || 1994–1999 |- | Openbare Dienste en Administrasie || [[Zola Skweyiya]] || || ANC || 1994–1999 |- | Openbare Werke || [[Jeff Radebe]] ||[[Lêer:Jeff Radebe (Red carpet) - Global Citizen Festival Hamburg 01.jpg|60px]] || ANC || 1994–1999 |- | Pos en Telekommunikasie || [[Pallo Jordan]]<br />[[Jay Naidoo]] ||[[Lêer:Pallo Jordan.jpg|50px]] || ANC || 1994–1996<br />1996–1999 |- | Provinsiale Sake en<br />Konstitusionele Ontwikkeling || [[Roelf Meyer]]<br />[[Mohammed Valli Moosa]] ||[[Lêer:Valli_Moosa.jpg|45px]]|| NP<br />ANC || 1994–1996<br />1996–1999 |- | Sport en Ontspanning || [[Steve Tshwete]] || || ANC || 1994–1999 |- | Staatsveiligheid || [[Sydney Mufamadi]] || || SACP/ANC || 1994–1999 |- | Toerisme || [[Dawie de Villiers]]<br />[[Pallo Jordan]] ||[[Lêer:Pallo Jordan.jpg|50px]] || NP<br />ANC || 1994–1996<br />1996–1999 |- | Verdediging || Generaal [[Joe Modise]] || [[Lêer:Joe Modise.jpg|50px]] || ANC || 1994–1999 |- | Vervoer || [[Mac Maharaj]] || || ANC || 1994–1999 |- | Waterwese en Bosbou || [[Kader Asmal]] || [[Lêer:Kader Asmal.jpg|50px]]|| ANC || 1994–1999 |} == Sien ook == * [[African National Congress]] * [[Nasionale Party]] * [[Inkatha Vryheidsparty]] * [[Nelson Mandela]] == Verwysings == {{Verwysings}} <center> {| border="0" cellpadding="5" |bgcolor="magenta" width="25%" align="center" | '''vorige''':<br /> [[Kabinet van F.W. de Klerk]] |bgcolor="0080FF" width="50%" align="center" | '''Kabinet van Nelson Mandela'''<br />[[Beeld:Coat of Arms of South Africa (1932-2000).svg|50px]]<br /> Mei 1994 – Junie 1999 |bgcolor="yellow" width="25%" align="center" | '''volgende''':<br /> [[Kabinet van Thabo Mbeki]] |} </center> {{Kabinette van die RSA}} {{Normdata}} [[Kategorie:Kabinette van Suid-Afrika|Mandela]] pvnmcq7hcz1v9mdmn2jagol8yoypn8e 0 45921 2910310 2877423 2026-06-09T12:30:56Z Adem 93974 ([[c:GR|GR]]) [[c:COM:FR|File renamed]]: [[File:SultanAhmetMosqueInterior.jpg]] → [[File:Interior of the New Mosque, Istanbul.jpg]] [[c:COM:FR#FR2|Criterion 2]] 2910310 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas moskee | naam = Sultan Ahmet-moskee | beeld = Exterior of Sultan Ahmed I Mosque in Istanbul, Turkey 002.jpg | beeldgrootte = 250px | onderskrif = Die Blou Moskee in Istanboel. | ligging = [[Istanboel]], [[Turkye]] | voltooi = 1616 | status = | argitekte = Sedefkâr Mehmed Ağa | minarette = 6 | hoogte = 64&nbsp;m | koepels = | deursnee = 23,5&nbsp; | kapasiteit = 10&nbsp;000 | materiale = | styl = Islamities, Laat Ottomaanse Klassiek | webtuiste = }} Die '''Sultan Ahmet-moskee''' ([[Turks]]: ''Sultan Ahmet Camii'') is ’n historiese [[moskee]] in [[Istanboel]], die grootste stad in [[Turkye]] en van 1453 tot 1923 die hoofstad van die [[Ottomaanse Ryk]]. Dit is algemeen bekend as die '''Blou Moskee''' vanweë die blou teëls waarmee dit binne versier is. Dit is tussen 1609 en 1616 tydens die bewind van sultan [[Ahmet I]] gebou. Soos baie ander moskees bevat dit ook ’n graftombe vir die stigter, ’n skool en ’n hospies. Terwyl dit steeds as ’n moskee gebruik word, het die Blou Moskee ’n groot toeriste-attraksie geword. == Geskiedenis == [[Lêer:Jean-Baptiste van Mour 002.jpg|duimnael|links|200px|Die ou Hippodroom van Konstantinopel met die Blou Moskee links (Jean-Baptiste van Mour, 18de eeu).]] Ná die Vrede van Zsitvatorok en die ongunstige afloop van die oorloë met [[Persië]], het sultan Ahmet besluit om ’n groot moskee te bou om [[Allah]] se guns te wen. Dit was die eerste nuwe keiserlike moskee in 40 jaar. Waar sy voorgangers vir hulle moskees betaal het met oorlogsbuit, moes Ahmet geld uit sy skatkis gebruik omdat hy geen noemenswaardige oorwinnings behaal het nie. Dit het groot onmin veroorsaak onder die ''ulema'', die [[Moslem]]se regsgeleerdes. [[Lêer:Blue Mosque Interior 2009.JPG|duimnael|Die binnekant word verlig deur ’n enorme kandelaar.]] Die moskee is gebou op die terrein van die [[Groot Paleis van Konstantinopel]], die paleis van die [[Bisantynse Ryk|Bisantynse]] keisers. Dit was regoor die [[Hagia Sofia]], in dié tyd die belangrikste moskee in Istanboel, en die [[Hippodroom van Konstantinopel|Hippodroom]] (renbaan), ’n terrein van groot simboliese belang. Groot dele van die moskee se suidekant staan op die fondament van die Groot Paleis. Verskeie paleise wat later op die terrein gebou is asook dele van die Hippodroom moes afgebreek word om die moskee te bou. Bouwerk het in Augustus 1609 begin. Hy wou gehad het dit moet die belangrikste moskee in sy ryk word en het sy koninklike argitek, Sedefhar Mehmet Ağa, aangestel om ’n ogie oor die bouwerk te hou. Die organisasie van die werk is in die fynste besonderhede in agt volumes beskryf wat nou in die biblioteek van die [[Topkapi-paleis]] gehou word. Die openingseremonies in in 1617 gehou (hoewel ’n inskripsie op die hek 1616 lui). Die gebou was nog nie heeltemal klaar in hierdie laaste jaar van Ahmet se bewind nie, want die laaste rekeninge is deur sy opvolger betaal. == Argitektuur == [[Lêer:Blue Mosque Ceiling Blue Tiles.JPG|duimnael|Van die blou teëls wat die moskee sy naam besorg het.]] Die ontwerp van die Blou Moskee is ’n vermenging van Bisantynse elemente van die Hagia Sofia en tradisionele [[Islam]]itiese argitektuur. Die binnehof is omtrent net so groot soos die moskee self en word omring deur ’n arkade met ’n gewelfde dak. Die moskee het ses minarette. Die binnekant is uitgelê met meer as 20&nbsp;000 handgemaakte keramiekteëls van Iznik in meer as 50 verskillende tulp-ontwerpe. Die prys wat vir elke teël betaal kon word, is deur die sultan op ’n spesifieke bedrag vasgestel, terwyl die prys van teëls in die algemeen algaande gestyg het. Gevolglik het die gehalte van die teëls mettertyd afgeneem. Hulle kleure het verdof en verander (van rooi in bruin en van groen in blou). Ander versierings sluit in verse van die [[Koran]] – baie daarvan geskryf deur Seyyid Kasim Gubari, wat beskou is as die grootste kalligraaf van sy tyd. Die vloer is met matte bedek wat deur gelowiges geskenk word en voortdurend vervang word namate hulle uitgetrap word. Die talle groot vensters wek ’n indruk van ruimte. Die lig wat daardeur val, word aangevul deur groot kandelare. == Galery == <center><gallery> Lêer:Blue mosque2.jpg|Vanaf Sultanahmet-plein naby die Hagia Sofia. Lêer:SunsetOverTheBosphorus1.JPG|Sonsondergang oor die Bosporus met die Blou Moskee links en die Hagia Sofia regs. Lêer:Sultan Ahmed Mosque 01.JPG|Die voorhof met een van die ingange. Lêer:Blekitny Meczet RB3.jpg|Aanbidders in die moskee. Lêer:Interior of the New Mosque, Istanbul.jpg|Die binnekant. Lêer:SultanAhmetMosqueCourtyard.jpg|Gesien vanaf die binnehof. Lêer:DSC04728 Istanbul - La Moschea Blu - Foto G. Dall'Orto 29-5-2006.jpg|Ingang na die binnehof. Lêer:BlueMosqueCourtyard.jpg|Die binnehof. File:Blue Mosque.ogv |thumb|Sultan Ahmet-moskee </gallery></center> == Verwysings == : ''Hierdie artikel is merendeels vertaal vanaf die Engelse Wikipedia-artikel [[:en:Sultan Ahmed Mosque]]'' {{Verwysings}} * Goodwin G., ''A History of Ottoman Architecture''; Thames & Hudson Ltd., Londen, herdruk 2003; {{ISBN|0-500-27429-0}} * Turner, J. (red.), ''Grove Dictionary of Art''; Oxford University Press, VSA; nuwe uitgawe (2 Januarie 1996); {{ISBN|0-19-517068-7}} * Sheila S. Blair, Jonathan M. Bloom, ''The Art and Architecture of Islam, 1250–1800'', Yale University Press, 1994; {{ISBN|0-300-05888-8}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie|Sultan Ahmed I Mosque}} * [http://sultanahmetcamii.org/ Sultan Ahmed Mosque (Sultan Ahmet-moskee)] * [http://www.3dmekanlar.com/blue_mosque.htm Virtuele toer (3D panoramas)] * [http://www.constantinopleguide.com/Blue_Mosque.html Inligting en foto's (3D panoramas)] {{Bakens van Istanboel}} {{Koördinate|41|0|19|N|28|58|36|O|aansig=titel|region:TR_type:landmark_source:dewiki}} {{Normdata}} [[Kategorie:Geboue en strukture in Istanboel]] [[Kategorie:Moskees in Turkye]] 0wzso2bp9jyj5dsj16h2y4vc2pmx2v5 0 45970 2910337 2437204 2026-06-09T15:05:44Z Jcb 223 2910337 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Jean-Baptiste van Mour 010.jpg|duimnael|220px|’n Skildery van die Sultan se harem.]] Die '''keiserlike harem''' ([[Turks]]: ''Harem-i Hümâyûn'') van die [[Ottomaanse Ryk]] (1299–1923) was een van die belangrikste elemente van die hof. Dit was in die Weste bekend as die '''Seraglio''', ’n [[Italiaans]]e term. Die sultan se ma het in die harem gebly, asook sy vroue, byvroue en kinders, die [[eunug]]s wat die harem bewaak het, die hoof-eunug en hulle bediendes. Een van die bekendste en grootste harems van die Ottomaanse tyd was in die [[Topkapi-paleis|Topkapı-paleis]] in [[Istanboel]]. Dit het meer as 400 kamers beslaan.<ref name="topkapi">{{cite web|url= http://www.topkapisarayi.gov.tr/eng/harem.html|title= Harem|accessdate= 2008-08-16|work= Topkapı Palace Museum|year= |archive-date= 2008-04-03|archive-url= https://web.archive.org/web/20080403105227/http://www.topkapisarayi.gov.tr/eng/harem.html|url-status= dead}}</ref> == Harem-administrasie == === Rol van die keiserinmoeder === Die moeder van ’n nuwe sultan het ná haar seun se troonbestyging met prag en praal na die harem gekom en die rol van keiserinmoeder (''Valide Sultan'') aangeneem. Sy was die hoof van die harem en het oor die lede van die dinastie regeer. Keiserinmoeders het tydens verskeie tydperke die [[politiek]]e lewe in die Ottomaanse Ryk beïnvloed en het die gesag gehad om die verhouding tussen die sultan en sy vroue en kinders te reguleer. Sy was ’n majestueuse simbool van die dinastie en het groot mag gehad. === Rol van die byvroue === Om die dinastie se voortbestaan te verseker, is mooi en intelligente vroueslawe uit buurlande as byvroue (''Cariyes'') gebruik. Hulle is op ’n jong ouderdom na die harem gebring en is daar in die dissipline van die paleis opgevoed. Die byvroue by wie die sultan geslaap het, het lede van die dinastie geword en in rang gevorder tot die status van ''Gözde'' (die Gelukkige), ''Ikbal'' (die Gunsteling) of ''Kadın'' (die Vrou). Geen byvrou mag die harem verlaat het sonder die keiserinmoeder se toestemming nie. Die keiserinmoeder het die hoogste rang gehad, en onder haar was die ''kadın''s, van wie daar vier was. Onder hulle was die ''ikbal''s en heel onder op die ranglys die ''gözde''s. === Rol van die eunugs === [[Lêer:Ottoman eunuch, 1912.jpg|duimnael|links|Swart hoof-eunug, 1912.]] [[Lêer:Eunuch courtyard Harem Topkapi Istanbul 2007 85.JPG|duimnael|Die Binnehof van die Eunugs in die Topkapı-paleis in Istanboel.]] Eunugs was slawe wat óf in oorloë gevange geneem is (hoofsaaklik [[Christendom|Christelike]] [[Europa|Europeërs]] van die [[Balkan-skiereiland]]) óf uit die Ottomaanse Ryk self gekom het (veral [[Kaukasiër]]s van [[Georgië]] en [[Armenië]] asook swart slawe van [[Egipte]], die [[Soedan]]) of selfs verder, veral [[Ethiopië|Abissinië]]). Swart eunugs was gewoonlik ''Sandali'' (al hul geslagsdele is verwyder) en daarom is hulle verkies vir diens in die harem. Wit eunugs het gewoonlik ’n deel van hulle [[penis]] en/of [[testis|testes]] behou en is gewoonlik gebruik vir "minder intieme" diens, veral sekretarieel. Die eunugs het ook in rang gevorder. Die organisasie van die harem en die ander eunugs is gehanteer deur die hoof-eunug, wat ook die meester van die vroue (''Kızlar Ağasi'') of swart hoof-eunug genoem is. Hy het toegang tot die sultan en sy familie gehad en het gewoonlik baie magtig geword. Hy is dikwels beskou as net onder die grootvisier (hoof van die ministers) wat betref die vertroue van die sultan. As aanvoerder van ’n keiserlike leërkorps het hy selfs ’n hoë rang gelykstaande aan ’n [[generaal]] gehad. Intussen was die wit hoof-eunug (''Kapı Ağasi'') in beheer van 300 tot 900 wit eunugs as hoof van die "binnediens" (die paleis se burokrasie – die hantering van al die boodskappe, petisies en staatsdokumente vir die aandag van die sultan), hoof van die paleisskool (vir hofknape wat as wit eunugs opgelei is), hoofhekwagter, hoof van die hospitaal en seremoniemeester van die Seraglio. Hy was oorspronklik die enigste mens wat in privaatheid met die sultan kon praat. == Topkapi-paleis == Die harem in die Topkapi-paleis in Istanboel het meer as 400 kamers langs die private woonkwartier van die sultan beslaan. Die sultan se ma het hier gebly, asook sy vroue, byvroue en kinders, die [[eunug]]s wat die harem bewaak het, die hoof-eunug en hulle bediendes.<ref name="topkapi" /> Niemand behalwe hulle en die sultan mag in die harem gekom het nie. Elke groep het sy eie woonkwartier gehad wat om ’n binnehof gebou was. Hierdie kwartiere (''daires'') en die ander geboue in die harem is met gange en binnehowe verbind. Die haremvleuel van die Topkapi-paleis is eers in die laat 16de eeu aangebou. Dit het in die Tweede Binnehof uitgeloop en is mettertyd uitgebrei in die rigting van die [[Goue Horing]]. Dit was later ’n groot kompleks. Die oorspronklike gebou uit die 15de eeu en die dele wat tot in die 19de eeu aangebou is, weerspieël die stylontwikkeling in die ontwerp en versiering van die paleis. === Binnehowe en geboue === [[Lêer:Harem entrance Topkapi Istanbul 2007.jpg|duimnael|links|Die Hek van die Koetse, die ingang na die harem.]] Die harem in die Topkapı-paleis is van die Tweede Binnehof af bereik deur die Hek van Koetse (''Arabalar Kapısı''). Die eerste gebou was die Kaskamer (''Dolaplı Kubbe''). Dit is in 1587 deur sultan [[Murat III]] laat bou. Die harem se tesourie was hier gevestig. Trustaktes, die haremfondse en die finansiële rekords van die sultan en die keiserlike familie is hier gebêre. Die Saal van die Reinigingsfontein, ook bekend as die Sofa met Fontein (''Şadirvanli Sofa''), is gerestoureer ná die harembrand van 1665. Dit was ’n ingangsportaal na die harem; die fontein van waar die kamer sy naam gekry het, is later geskuif. Nog ’n deur lei na die Binnehof van die Swart Eunugs (''Harem Ağaları Taşlığı''), met hulle woonkwartier aan die linkerkant. Tussenin is die skool vir die keiserlike prinse, met waardevolle teëls van die 17de en 18de eeu. Aan die einde van die binnehof was die hoofdeur na die harem. [[Lêer:Topkapi Golden Road Harem Exit.JPG|duimnael|regs|Die Goue Pad na die sultan se woonkwartier.]] Die deur lei na die wagpos (''Nöbet Yeri''), waarmee die drie hoofdele van die harem verbind is. Die deur links van die wagpos lei deur die Gang van die Vroue na die Binnehof van die Vroue, die deur in die middel na die Binnehof van die Keiserinmoeder en die deur regs deur die Goue Pad (''Altınyol'') na die sultan se woonkwartier. Die Binnehof van die Vroue (''Kadın Efendiler Taşlığı / Cariye Taşlığı'') is in dieselfde tyd as die Binnehof van die Eunugs gebou, in die middel 16de eeu. Dit is die kleinste binnehof in die harem en word omring deur baddens, ’n wasgoed-fontein en woonkwartiere. Die woonkwartier van die keiserinmoeder (''Valide Sultan Dairesi'') vorm saam met die sultan se woonkwartier die grootste en belangrikste deel van die harem.<ref>Necipoğlu, pg. 177</ref> Die enigste kamers wat oop is vir die publiek is die eet-,<ref name="Davis, pg. 222">Davis, pg. 222</ref> ontvangs- en slaapkamer.<ref name="Davis, pg. 222" /> [[Lêer:Istanbul asv2020-02 img23 Topkapı Palace.jpg|duimnael|Die keisersaal met die sultan se troon.]] Die Keisersaal (''Hünkâr Sofası''), ook bekend as die Keisersofa, is ’n saal wat vermoedelik in die 16de eeu gebou is. Dit het die grootste koepel in die paleis en was die amptelike ontvangsaal van die sultan asook vir die sultan se vermaak. Hier het hy sy gaste, moeder, vroue en kinders onthaal. Die sultan se troon staan ook in die saal. Sy moeder en vroue het in die galery gesit. Die vergulde stoele was ’n geskenk van keiser [[Wilhelm II van Duitsland]] en die horlosies van koningin [[Victoria van die Verenigde Koninkryk]]. Die Private Kamer van [[Murat III]] (''III. Murad Has Odası'') is die oudste kamer in die harem en het nog sy oorspronklike binneversiering. Dit dateer van die 16de eeu. Dit het een van die mooiste deure in die paleis en is versier met blou-en-wit en koraalkleurige İznik-teëls. [[Lêer:Fruit Room Topkapi March 2008.jpg|duimnael|links|Die Vrugtekamer.]] Daarnaas is nog twee kleiner kamers: die Private Kamer van [[Ahmet I]] (''I. Ahmed Has Odası''), wat ryklik versier is met İznik-teëls,<ref>Davis, pg. 243</ref> en die kleiner, maar kleurryke Private Kamer van [[Ahmet III]] (''III. Ahmed Has Odası''). Laasgenoemde se mure het panele met geverfde blompatrone en bakke vrugte. Dit is ook bekend as die Vrugtekamer (''Yemis Odası'') en is waarskynlik vir etes gebruik. Die Tweelingkiosk (''Çifte Kasırlar''), die kwartier van die kroonprins (''Veliahd Dairesi''), bestaan uit twee kamers wat op verskillende tye in die 17de eeu gebou is. Dit het net een verdieping, maar is op ’n verhoogde platform gebou om die uitsig van binne af te verbeter en te keer dat ander van buite af kan insien. Dit is twee groot kamers met keëlvormige plafonne wat aan die tradisionele tente van die vroeë Ottomaanse Turke herinner. Nes in tente is daar nie regopstaande meubels nie, maar slegs sofas op die vloere teen die mure. Die Binnehof van die Gunstelinge (''Gözdeler / Mabeyn Taşlığı ve Dairesi'') vorm die laaste deel van die harem en het ’n uitsig op ’n groot bad en ’n tuin. Terwyl een van die gunstelinge swanger was, het sy die rol en mag van die sultan se amptelike metgesel (''Kadınefendi'') gehad. == Verwysings == : ''Hierdie artikel is merendeels vertaal vanaf die Engelse Wikipedia-artikel [[:en:Imperial Harem]]'' {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * [http://www.channel4.com/history/microsites/H/history/e-h/harem.html Channel 4 History | ''The sultanate of women''] [[Kategorie:Ottomaanse Ryk]] hheqd51rmrzjsh58d15rfdon06v4sbo 0 50235 2910347 2864041 2026-06-09T15:20:02Z Jcb 223 2910347 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Cleisthenes.jpg|220px|regs|duimnael|Kleisthenes is bekend as "die vader van [[Atheense demokrasie]]". Moderne borsbeeld, uitgestal in die Ohio-staatshuis, VSA]] __NOTOC__ '''Kleisthenes''' ([[Grieks]]: '''Κλεισθένης''') was 'n [[Antieke Athene|Atheense]] edelman van die [[Alkmaionide|Alkmaionid]]familie. Hy word beskou as die hervormer van die antieke [[Athene|Atheense]] grondwet, deurdat hy dit in 508/7 v.C. op 'n [[Atheense demokrasie|demokratiese]] grondslag geplaas het.<ref>Ober, pp. 83 ff.</ref> Weens hierdie hervormings verwys historici na hom as "die vader van Atheense demokrasie."<ref>R. Po-chia Hsia, Lynn Hunt, Thomas R. Martin, Barbara H. Rosenwein, en Bonnie G. Smith, ''The Making of the West, Peoples and Cultures, A Concise History, Band I: Tot 1740'' (Boston en New York: Bedford/St. Martin’s, 2007), 44.</ref> Hy was die jonger seun van [[Agariste van Sikyon|Agariste]], dogter van die tiran [[Kleisthenes van Sikyon]], en haar man [[Megakles]]. Volgens geskiedkundiges sou Kleisthenes ook gesorg het dat die Atheense raad van burgers groter mag kry en dat die mag van die adel oor die Atheense politiek ingekort word.<ref>Cleisthenes Of Athens. (2008). Encyclopædia Britannica. Deluxe-uitgawe. Chicago: Encyclopædia Britannica.</ref> == Biografie == Volgens [[Plutarchus]], was Kleisthenes se dogter die moeder van [[Alkibiades]].<ref>Plutarchus se Lewens (vertaal deur Bernadotte Perrin), Cambridge, MA. Harvard University Press. Londen. William Heinemann Bpk. 1916. 4.</ref> Kleisthenes se dogter Deinomache (of [[Dinomache]]) het met [[Kleinias]] getrou (447 v.C. oorlede in die [[Slag van Koronea (447 v.C.)|Slag van Koronea]]), die seun van Kleisthenes se vriend Alkibiades die ouere. Hy het ook 'n seun gehad, by name Alkibiades. Sy ma se neef [[Perikles]], is benoem as haar seun se voog. === Verkryging van mag === Met die hulp van die [[Alkmaionide]] (Kleisthenes se ''genos'' of "clan"), was hy verantwoordelik vir die omverwerping van [[Hippias (seun van Peisistratos)|Hippias]], die [[tiran]] en seun van [[Peisistratos (Athene)|Peisistratos]]. Ná die val van Hippias se tirannie, het [[Isagoras]] en Kleisthenes magsmededingers geword, maar Isagoras het die oorhand verkry deur 'n versoek te rig aan die Spartaanse koning [[Kleomenes I]] vir hulp om Kleisthenes te verdryf. Hiervoor het hy die Alkmaionidevloek as voorwendsel gebruik. Gevolglik het Kleisthenes Athene as banneling verlaat, en Isagoras het oor onbestrede mag in die stad beskik. Isagoras het hom gewend tot die uitsetting van honderde mense uit hul wonings, op die voorwendsel dat hulle ook vervloek is, en het gepoog om die raad (βουλή, boulè) te ontbind. Die raad het egter die ontbinding teëgestaan en die Atheense bevolking het hul steun daarvoor verklaar. Hierop was Isagoras en sy volgelinge gedwonge om hulle op die [[Akropolis van Athene|Akropolis]] te verskans, waar hulle 'n beleg van twee dae weerstaan het. Op die derde dag, het hulle gevlug en is verban. Kleisthenes is hierna teruggeroep, tesame met honderde uitgewekenes, en het die leierskap van Athene aanvaar.<ref>Aristoteles, Grondwet van die Atheners, Hoofstuk 20</ref> === Bydraes === Na hierdie sege het Kleisthenes begin met die hervorming van die Atheense regeringstelsel. Ten einde onenigheid tussen die tradisionele clans te voorkom, wat juis die oorsprong van die [[tirannie]] was, het hy die politieke organisasie van die vier tradisionele stamme, hiertoe gebaseerd op familiebande, omskep na tien stamme volgens hul tuisstreke (of ''[[dêmoi]]''). Meeste moderne historici aanvaar dat daar 139 dêmoi was (alhoewel steeds 'n debatspunt), wat in dertig groepe georganiseer is, genaamd ''trittyes'' ("derdes"), met tien ''demoi'' onderverdeel in drie streke in elke trittyes ('n dorpstreek, ''asty''; 'n kusstreek, ''paralia''; en 'n eilandstreek, ''mesogeia'').<ref name="aris21">Aristoteles, Grondwet van die Atheners, Hoofstuk 21</ref> Kleisthenes het ook patronieme afgeskaf ten gunste van ''demonieme'' ('n naam na gelang van die dêmos waartoe 'n burger toegewys is), waardeur Atheners se gevoel van eienaarskap van hul dêmos versterk is.<ref name="aris21" /> Hy het ook die wetgewende liggame gevestig wat bestuur is deur indiwidue wat deur loting aangewys is, 'n ware toets vir werklike demokrasie, eerder as benoeming weens verwantskap of oorerwing. Hy het die [[Boulè (antieke Griekeland)|Boulè]] herskep, wat aanvanklik 400 lede toegeken is deur [[Solon]], sodat dit beskik het oor 500 lede, 50 uit elke stam. Hy het ook die bouletiese eed ingevoer, "Om raad te bedien rakende die wette wat in beste belang van die mense was".<ref>Morris & Raaflaub ''Democracy 2500?: Questions and Challenges''</ref> Die hofstelsel (''Dikasteria'' &mdash; geregshowe) is herorganiseer en is 201&ndash;5001 jurielede toegeken, wat daagliks verkies is, tot 500 per stamgroep. Dit was die rol van die Boulè om wette te promulgeer vir die vergadering van stemregtiges, wat sowat 40 keer per jaar om hierdie rede in Athene verader het. Die voorgestelde wette kon verwerp word, deurgevoer word of vir amendemente na die vergadering terugverwys word. Kleisthenes mog ook die proses van [[ostrakisme]] ingevoer het (eerste keer aangewend in 487 v.C.) waar, deur 'n stemming van meer as 6&nbsp;000 van die burgers, een van hul eie vir 10 jaar verban kon word. Die aanvanklike tendens was om te stem vir 'n burger wat beskou is as 'n bedreiging vir die demokrasie, weens byvoorbeeld sy ambisies om homself tot tiran te verhef. Kort daarna egter, is enige stadsburger wat oor te veel mag beskik het geteiken vir verbanning (soos bv. [[Xanthippos]] in 485/84 v.C.).<ref>Aristoteles, Grondwet van die Atheners, Hoofstuk 22</ref> Onder hierdie stelsel, het die verbanne persoon sy eiendom behou, maar kon nie fisies in die stad aanwesig wees, ten einde enige tirannie te vestig nie. Kleisthenes het hierdie hervormings ''[[isonomia]]'' genoem ("gelykheidswet", ''iso''=gelykheid; ''nomos''=wet), eerder as ''[[Demokrasie|demokratia]]''. Kort na sy hervormings, verdwyn Kleisthenes egter van die toneel, deurdat geen antieke tekste verdere melding van hom maak nie. == Notas == {{Verwysings}} == Verwysings == * [[:Fr:Pierre Lévêque|Pierre Lévêque]] & [[Pierre Vidal-Naquet]], ''Kleisthenes die Athener: 'n Essay oor die Voorstelling van Ruimte en Tyd in Griekse Politieke Denke van die Einde van die Sesde Eeu tot die Dood van Plato'' (New Jersey: Humanities Press, 1996). * [[Constitution_of_the_Athenians|Aristoteles, ''Grondwet van die Atheners'']], c 350 v.C. * [http://encyclopedia.jrank.org/CHR_CLI/CLEISTHENES.html Aanlyn Inligtingsblad oor Kleisthenes] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100808080535/http://encyclopedia.jrank.org/CHR_CLI/CLEISTHENES.html |date= 8 Augustus 2010 }} * I. Morris & k. Raaflaub (red.), ''Democracy 2500?: Questions and Challenges'', Kendal/Hunt Publishing Co., 1998 * Ober, Josiah, 'Hoofstuk 4 "I Besieged That Man" ''Democracy's Revolutionary Start''" in ''Origins of Democracy in Ancient Greece'', University of California Press; 1ste uitgawe (11 Januarie 2007). {{ISBN|978-0520245624}}. ==Eksterne skakels== * [http://www.bbc.co.uk/history/ancient/greeks/greekdemocracy_02.shtml BBC - Geskiedenis - Die Demokratiese Eksperiment] {{Normdata}} [[Kategorie:Ou Griekse adel]] [[Kategorie:Ou Griekse politici]] [[Kategorie:Mense in die 6de eeu v.C.]] [[Kategorie:Geboortes in 565 v.C.]] [[Kategorie:Sterftes in 492 v.C.]] cfmw47s3lt5w2sttewmuht52xf27bea 0 50629 2910327 2737684 2026-06-09T13:51:58Z Rooiratel 90342 /* Geskiedenis */ 2910327 wikitext text/x-wiki [[Lêer:ArcadeGames.jpg|duimnael|regs|300px|Kinders speel videospeletjies in 'n videoarkade in die 1980's. Deesdae doen hulle dit tuis op hulle eie [[persoonlike rekenaar]]s.]] 'n '''Videospeletjie''' is 'n elektroniese speletjie wat op 'n [[TV]], [[rekenaar]] of elektroniese video-apparaat gespeel word. Hierdie speletjies is toenemend beskikbaar vir ander stelsels en rekenaars, soos PDA's, [[selfoon|selfone]], [[tabletrekenaar|tablette]] en draagbare speletjierekenaars. Rekenaarspeletjies met skerms word videospeletjies genoem. Daarbenewens is daar rekenaarspeletjies wat gebaseer is op klank of teks, of rekenaarspeletjies met 'n speelbord of ander fisieke sport- of speeltoerusting. Speletjies kan vir herverspreiding en/of opvoeding wees. 'n Spel kan deur een persoon alleen gespeel word of deur meer spelers. Met meer spelers kan speel om die beurt of op dieselfde tyd plaasvind, of elke speler kan afsonderlik kies wanneer hy wil deelneem, soos in 'n spel waarin 'n virtuele wêreld saamgestel is. == Geskiedenis == {{hoofartikel|Geskiedenis van videospeletjies}} [[Lêer:GT40 Lunar Lander.jpg|duimnael|Lunar Lander (1979), 'n baie vroeë arkadespeletjie]] Videospeletjies het in [[Amerika]] ontstaan toe 'n "Cathode ray tube Amusement Device" op [[14 Desember]] [[1948]] onder VSA-patent 2455992 gepatenteer is.<ref>http://www.google.com/patents?vid=2455992</ref> Sedert die laat 1990's kom meer en meer rekenaarspeletjies aanlyn beskikbaar, soos skietwedstryde en massiewe aanlyn-rolspel-speletjies (MMORPG's), as 'n blaaierspeletjie ('n speletjie wat op 'n webwerf gespeel word) of as 'n aflynspeletjie (op 'n stoormedium soos DVD). In nuwe kommersiële speletjies word die klem toenemend op die visuele kant van die speletjies (grafika) gelê. [[Microsoft]] (met sy Xbox 360) en [[Sony]] (met sy [[PlayStation]] 3) is veral hiervoor bekend. Hierdie spelkonsoles het vinniger grafiese verwerkers en kan meer besonderhede vertoon. == Aanlynspel == Met die verhoogde verwerkingspoed van rekenaars, het speletjievervaardigers nuwe rigtings begin inslaan. Die grafiese ontwerp is verder uitgebrei met filmagtige elemente met 'n foto-realistiese beeld. Wat inhoud betref, het produsente begin om spelgenres te kombineer (aksiespeletjies met avontuur- of legkaartelemente). Daarbenewens is daar aanlynspel: speel met of teen ander spelers via 'n internetblaaier. In die aksiespelvariant kan internetspelers spanne vorm om teen te speel. In die RPG-variant ontmoet internetspelers hul medespelers in virtuele wêrelde waar hulle met spelvoorwerpe teen mekaar kan speel of handel dryf. == Genres == [[Lêer:Nexuiz screenshot 10.jpg|duimnael|links|Nexuiz (2005), 'n vinnige pas eerstepersoon-skieter.]] Soos met enige speletjie, kan die videospeletjie abstrakte voorwerpe voorstel of sekere kulturele kontekste simbolies weergee, dit uit hul omvang onttrek en dit toepas op kontekste en situasies wat kan wissel van die mees getroue simulasie tot parodie. Sedert sy ontstaan, het videospeletjies voortdurend ontwikkel om heeltemal verskillende [[genre]]s te vorm, met verskillende spelmeganika en verskillende vaardighede wat van die speler vereis word. Benewens 'n natuurlike tegniese aanleg vir speletjies, kan die vrystelling van 'n innoverende titel uit 'n konseptuele oogpunt so anders wees as om 'n soort videospeletjie op sigself te skep. Die belangrikste groepe waarin videospeletjies verdeel kan word, is "simulatief" en "arkade". == Sien ook == *[[Videospeletjieontwikkeling]] *[[War Thunder]] == Verwysings == {{Verwysings}} {{Commons}} {{Wiktionary}} {{Wikiquote}} {{Normdata}} [[Kategorie:Speletjies]] [[Kategorie:Videospeletjies]] qbodjwyy9bdin6aozhq4zlpvo0pg6r1 0 55230 2910339 2836162 2026-06-09T15:08:34Z Jcb 223 2910339 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Kilkenny Black Abbey Nave 2007 08 29.jpg|duimnael|In ontwikkelde lande het kerkbywoning geleidelik afgeneem, weens ’n gebrek aan motivering, negatiewe mediadekking oor godsdiens en verveeldheid tydens dienste.]] '''Kerkbywoning''' verwys na die deelname van eredienste wat deur ’n spesifieke kerk of in die algemeen deur die hele Christelike gemeente as geheel aangebied word. == Deelnamestatistiek == [[Lêer:Importance of Religion in the World (Gallup Poll 2008-2009).svg|duimnael|links|400px|Uitslag van 'n 2008/2009-Gallup-opname waarin respondente gesê het dat godsdiens "belangrik was in hul daaglikse lewe."<ref>{{cite web |last1=Crabtree |first1=Steve |title=Religiosity Highest in World's Poorest Nations |url=http://www.gallup.com/poll/142727/religiosity-highest-world-poorest-nations.aspx |publisher=Gallup |access-date=27 Mei 2015 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20170823202612/http://www.gallup.com/poll/142727/religiosity-highest-world-poorest-nations.aspx |archive-date=23 Augustus 2017 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref><ref>{{en}} [https://worldview.gallup.com/default.aspx GALLUP WorldView] – data accessed on 17 Januarie 2009</ref> {{columns-list|3| {{sleutel|#002255|90%–100%}} {{sleutel|#0044aa|80%–89%}} {{sleutel|#0055d4|70%–79%}} {{sleutel|#0066ff|60%–69%}} {{sleutel|#2a7fff|50%–59%}} {{sleutel|#5599ff|40%–49%}} {{sleutel|#80b3ff|30%–39%}} {{sleutel|#aaccff|20%–29%}} {{sleutel|#d5e5ff|10%–19%}} {{sleutel|white|0%–9%}} {{sleutel|#c0c0c0ff|Geen data nie}}}}]] Gallup International bevind dat 41% <ref name=RelTolRelRate>{{cite web |url=http://www.religioustolerance.org/rel_rate.htm |title=How many people go regularly to weekly religious services? |publisher=Religious Tolerance website |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200420161819/http://www.religioustolerance.org/rel_rate.htm |archive-date=20 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> van Amerikaanse burgers sê dat hulle gereeld eredienste bywoon, in vergelyking met 15% van Franse burgers, 10% van [[Verenigde Koninkryk|VK]]-burgers<ref name=bbc20070403>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/uk/6520463.stm |title=One in 10 attends church weekly publisher |publisher=BBC News |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20071222011331/http://news.bbc.co.uk/1/hi/uk/6520463.stm |archive-date=22 Desember 2007 |url-status=live |df=dmy-all |access-date= 5 Junie 2011 }}</ref> en 7,5% van Australiese burgers.<ref>[http://www.ncls.org.au/default.aspx?docid=2250&track=82083] NCLS releases latest estimates of church attendance], National Church Life Survey, Media release,</ref> Hierdie syfers is egter debatteerbaar. ReligiousTolerence.org. berig: : "Kerkbywoningsdata in die Verenigde State word teen die werklike waardes opgeweeg deur twee verskillende tegnieke in te span. Die eintlike syfers toon dat slegs omtrent 21% van die Amerikaners en 10% van die Kanadese werklik een keer of meer per week kerk toe gaan. Baie Amerikaners en Kanadese sê vir die meningspeilers dat hulle kerk toe gegaan het, selfs al het hulle nie. Hetsy dit in ander lande, met verskillende kulture, voorkom, is moeilik om te bepaal. "<ref name="RelTolRelRate" /> Deur ’n 2006 aanlyn-Harris-meningsopname van 2 010 Amerikaanse volwassenes (18 jaar of ouer) is bevind dat slegs 26% van die ondervraagdes eredienste ,,elke week of meer dikwels” bygewoon het, 9% ,,een of twee keer per maand” bygewoon het, 21% ,,’n paar keer jaarliks” bygewoon het, 3% ,,een keer per jaar bygewoon het”, 22% ,,minder as een keer per jaar” bygewoon het en 18% glad nie eredienste bygewoon het nie. ’n Identiese vraelys van Harris in 2003 het bevind dat slegs 26% van die ondervraagdes eredienste ,,elke week of meer dikwels” bygewoon het, 11% ,,een of twee keer per maand” bygewoon het, 19% ,,’n paar keer jaarliks” bygewoon het, 4% ,,een keer per jaar bygewoon het”, 16% ,,minder as een keer per jaar” bygewoon het en 25% glad nie eredienste bygewoon het nie. Die land met die wêreld se hoogste kerkbywoningsyfer is Nigerië (89%).<ref>http://www.religioustolerance.org/rel_ratefor.htm</ref> Die Filippyne is derde op die ranglys, met 68%. Nigerië is ’n ongewone verskynsel, daar dit religieus baie divers is – die bevolking is 50,5% Moslem en 48,2% Christelik. By ander voorbeelde is daar die neiging dat daar op godsdiensvlak gelyksoortigheid is. === Weeklikse kerkbywoningstatistiek === {| class="wikitable" |- ! Land ! Bywoning (%) ! Land ! Bywoning (%) ! Land ! Bywoning (%) ! Land ! Bywoning (%) |- |{{vlag|Oostenryk}} | 18% <ref name="gallup.com">http://www.gallup.com/poll/13117/religion-europe-trust-filling-pews.aspx</ref> |{{vlag|België}} | 7% <ref>{{Cite web |url=http://www.nieuwsblad.be/article/detail.aspx?articleid=GU71U2MRQ |title=argiefkopie |access-date= 5 Junie 2011 |archive-date=29 November 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141129015452/http://www.nieuwsblad.be/article/detail.aspx?articleid=GU71U2MRQ |url-status=dead }}</ref> |{{vlag|Kanada}} | 20%<ref name="rate">http://www.religioustolerance.org/rel_rate.htm</ref> |{{vlag|Denemarke}} | 3% <ref name="gallup.com" /> |- |{{vlag|Siprus}} | 25% <ref name="gallup.com" /> |{{vlag|Tsjeggiese Republiek}} | 11% <ref name="gallup.com" /> |{{vlag|Estland}} | 4% <ref name="gallup.com" /> |{{vlag|Finland}} | 5% <ref name="gallup.com" /> |- |{{vlag|Frankryk}} | 12% <ref>{{cite news |url=http://www.boston.com/news/world/articles/2005/05/02/catholic_church_withers_in_europe/ |work=The Boston Globe |first=Charles M. |last=Sennott |title=Catholic Church withers in Europe |date=2 Mei 2005 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304201841/http://www.boston.com/news/world/articles/2005/05/02/catholic_church_withers_in_europe/ |archive-date=4 Maart 2016 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> |{{vlag|Griekeland}} | 27% <ref name="gallup.com" /> |{{vlag|Hongarye}} | 12% <ref name="gallup.com" /> |{{vlag|Ysland}} | 10% <ref>{{Cite web |url=http://kirkjan.is/skjol/truarlif_islendinga_2004.pdf |title=argiefkopie |access-date= 5 Junie 2011 |archive-date=23 Julie 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120723072819/http://www2.kirkjan.is/skjol/truarlif_islendinga_2004.pdf |url-status=dead }}</ref> |- |{{vlag|Ierland}} | 46% <ref>http://www.ionainstitute.eu/assets/files/Press_Release_by_The_Iona_Institute_2Nov2009-1.pdf</ref> |{{vlag|Italië}} | 31% <ref name="gallup.com" /> |{{vlag|Letland}} | 7% <ref name="gallup.com" /> |{{vlag|Litaue}} | 14% <ref name="gallup.com" /> |- |{{vlag|Malta}} | 75% <ref name="gallup.com" /> |{{vlag|Noorweë}} | 3% <ref>http://viaintegra.wordpress.com/2009/09/15/norway-church-attendancewomen-priestswomen-bishops/</ref> |{{vlag|Pole}} | 63% <ref name="gallup.com" /> |{{vlag|Portugal}} | 29% <ref name="gallup.com" /> |- |{{vlag|Slowakye}} | 33% <ref name="gallup.com" /> |{{vlag|Slowenië}} | 18% <ref name="gallup.com" /> |{{vlag|Spanje}} | 19% <ref name="gallup.com" /> |{{vlag|Swede}} | 5% <ref name="gallup.com" /> |- |{{vlag|Verenigde Koninkryk}} | 10% <ref name=bbc20070403 /> |{{vlag|Verenigde State}} | 43%<ref name="rate" /> |{{vlag|Suid-Afrika}} | 56% <ref>http://www.newswise.com/articles/study-of-worldwide-rates-of-religiosity-church-attendance</ref>♦ |} ♦<small>1998</small> Navorsing deur die Europese Sosiale Opname in 2008 oor die persentasie persone wat ''nooit'' godsdienstige bywoon nie (spesiale geleenthede uitgesluit), lyk soos volg:<ref name="Economist chart">[http://www.economist.com/blogs/dailychart/2010/08/religious_attendance Economist, Aug 9, 2010], based on a European Social Survey.</ref> * <10%: Siprus, Griekeland, Pole * 10-20%: Kroasië, Italië (2002), Oekraïne * 20-30%: Turkye ([[Islam]]), Turkye * 30-40%: Estland, Rusland, Duitsland, Swede * 40-50%: Israel ([[Judaïsme]]), Spanje, Nederland * 50-60%: België, Brittanje, Frankryk * >60%: Tjeggiese Republiek == Neigings by kerkbywoning == In ontwikkelde lande het kerkbywoning geleidelik afgeneem. Navorsing het dit toegeskryf aan ’n gebrek aan motivering, negatiewe mediadekking oor godsdiens en verveeldheid tydens dienste.<ref name="Christian Research Association">{{Cite web |url=http://www.cra.org.au/pages/00000242.cgi |title=argiefkopie |access-date= 5 Junie 2011 |archive-date= 1 Augustus 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100801010204/http://www.cra.org.au/pages/00000242.cgi |url-status=dead }}</ref> Een studie wat in die Journal of the Scientific Study of Religion geplaas is, doen egter aan die hand dat kerkbywoning, ten minste in Amerika, sedert die 1990’s onveranderlik op 25% gebly het.<ref>http://www.christianitytoday.com/ct/2007/novemberweb-only/145-42.0.html</ref> ’n Gallup-meningsopname het bevind dat kerkbywoning onder Protestante sedert 1955 naastenby 45% gebly het, terwyl die kerkbywoning onder Katolieke van 75% tot 45% afgeneem het, hoewel dit, ongeag die negatiewe nuusberigte, vanaf 1995 bestendig gebly het.<ref>http://www.gallup.com/poll/117382/church-going-among-catholics-slides-tie-protestants.aspx</ref> ’n Ander Gallup-meningsopname toon ’n effense toename in kerkbywoning die afgelope twee jaar, wat dit aan ’n verouderende bevolking toeskryf.<ref>{{Cite web |url=http://www.thenewamerican.com/index.php/culture/family/4033-more-americans-are-going-to-church |title=argiefkopie |access-date= 5 Junie 2011 |archive-date=14 Junie 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110614015459/http://www.thenewamerican.com/index.php/culture/family/4033-more-americans-are-going-to-church |url-status=dead }}</ref> Hierdie afname is veral van toepassing op Europese lande waar die wêreldlike kultuur die belangstelling in godsdiens oorheers. == Bevolkingstatistiek van kerkgangers == Kerkbywoning bly sterk onder ouer medegelowiges en meer algemeen onder vroue.<ref>http://www.ncls.org.au/default.aspx?sitemapid=137</ref><ref>http://www.ncls.org.au/default.aspx?sitemapid=136</ref> Party navorsingstukke beweer dat die jonger geslagte meer toegewyd kerke bywoon as die baby boomers, onder wie baie hul kinders in nie-godsdienstige omgewing grootgemaak het.<ref>{{cite news |url=http://www.reuters.com/article/idUSTRE67556L20100806 |work=Reuters |title=Young Americans more loyal to religion than Boomers |date=6 Augustus 2010 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20100917234918/http://www.reuters.com/article/idUSTRE67556L20100806 |archive-date=17 September 2010 |url-status=live |df=dmy-all |access-date= 5 Junie 2011 }}</ref> Navorsing dui ook dat kerkbywoning die kanse om [[Alzheimer se siekte]] op te doen, verskraal.<ref>http://geoconger.wordpress.com/2010/06/06/church-attendance-helps-combat-depression-study-finds/</ref> Die Pew Research Center het gelukkigheid aan weeklikse kerkbywoning verbind.<ref>{{Cite web |url=http://pewsocialtrends.org/pubs/?chartid=5 |title=argiefkopie |access-date= 5 Junie 2011 |archive-date= 8 November 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101108200330/http://pewsocialtrends.org/pubs/?chartid=5 |url-status=dead }}</ref> Die Iona Instituut het toenemende kerkbywoning in Ierland ondervind, ongeag die bewerings van seksuele misbruik binne die dominante Katolieke Kerk.<ref>{{Cite web |url=http://www.ionainstitute.ie/assets/files/Press_Release_by_The_Iona_Institute_2Nov2009-1.pdf |title=argiefkopie |access-date= 5 Junie 2011 |archive-date=21 Julie 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110721125237/http://www.ionainstitute.ie/assets/files/Press_Release_by_The_Iona_Institute_2Nov2009-1.pdf |url-status=dead }}</ref> Die navorsing voer aan dat hierdie styging die uitwerking van die wêreldwye ekonomiese resessie is. ’n 2005 EU-meningsopname het bevind dat geloof sterker was onder vroue, met ouderdom toegeneem het, onder diegene is wat na politieke regsgesindheid neig en wat nadink oor filosofiese en etiese kwessies.<ref name="Eurostat Religion">{{cite web|last=|first=|authorlink=|title=Eurobarometer 225: Social values, Science & Technology|work=|publisher=[[Eurostat]]|year=2005|url=http://ec.europa.eu/public_opinion/archives/ebs/ebs_225_report_en.pdf|format=PDF|doi=|accessdate=2007-07-21}}</ref> == Invloed van mans op kerkbywoning == [[Switserland]] het ’n navorsingstuk in 2000 uitgereik wat tot die gevolgtrekking gekom het dat dit die geloofspraktyk van die vader van ’n gesin is wat bowenal die toekomstige kerkbywoning of –afwesigheid van die kinders bepaal. As beide die vader en die moeder gereeld kerk toe gaan, sal 33% van hul kinders gereelde kerkgangers word en 41% sal ongereeld kerk toe gaan. ’n Kwart van hul kinders sal glad nie eredienste bywoon nie. Indien die vader ongereeld, maar die ma gereeld kerk toe gaan, sal 3% van die kinders gevolglik gereelde kerkgangers word, terwyl die verdere 59% ongereelde bywoners sal word. 38% sal glad nie kerk toe gaan nie. Sou die vader nie kerk toe gaan nie en die ma is wel ’n gereelde kerkganger, sal 2% van die kinders gereeld kerkverrigtinge bywoon en 37% sal ongereeld bywoon. Meer as 60% van hul kinders sal nie kerk bywoon nie. Kortom: As ’n vader nie kerk toe gaan nie, maak nie saak hoe toegewyd sy vrou is nie, sal slegs een kind uit 50 ’n gereelde aanbidder word. As ’n vader gereeld kerk toe gaan, ongeag hoe die moeder optree, sal tussen twee-derdes en ’n driekwart van hul kinders kerkgangers word (gereeld of ongereeld). As die vader wel kerk toe gaan (hoewel ongereeld), ongeag van sy vrou se toegewydheid, sal tussen die helfte en twee-derdes van hul nakomelinge gereeld of soms die kerk besoek. ’n Moeder wat nie kerk toe gaan nie, met haar man wat dikwels kerk toe gaan, bring mee dat ’n minimum van twee-derdes van haar kinders kerk toe gaan. Die omgekeerde sal wel lei dat twee-derdes van die kinders nie kerk toe gaan nie. Indien die vader se vrou ook nie gereeld kerk toe gaan nie, skiet die syfer op tot 80%.<ref>[http://trushare.com/83APR02/AP02LOW.htm The Truth About Men & Church On the Importance of Fathers to Churchgoing By Robbie Low]</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.ad2000.com.au/articles/2002/sep2002p8_1115.html |title=CHURCH ATTENDANCE: The family, feminism and the declining role of fatherhood By Richard Egan |access-date= 5 Junie 2011 |archive-date=18 Maart 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130318115611/http://www.ad2000.com.au/articles/2002/sep2002p8_1115.html |url-status=dead }}</ref> == Sien ook == * [[Sabbat]] * [[Vrydaggebed]] == Verwysings == {{Verwysings|2}} [[Kategorie:Christendom]] 859zoxs8pegfshc8ozru5dwrncr5yxk 0 58660 2910374 2852876 2026-06-09T18:57:48Z ~2026-33386-18 208878 Verbeter. 2910374 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Rugbyspeler | naam = Naas Botha | beeld = [[Lêer:Rugby Naas Botha.jpg|260px]] | byskrif = Naas Botha, 1987 | vollenaam = Hendrik Egnatius Botha | bynaam = | geboortedatum = {{GDEO|1958|2|27}} | geboorteplek = [[Breyten]], [[Suid-Afrika]] | sterftedatum = | sterfteplek = | lengte = 1,79 m | gewig = 78 kg | springbokid = 502 | sarugbyno = 18683 | ru_posisies = Losskakel | ru_amateurjare = 1977–1980 | ru_amateurklubs = Tukkies, Harlequins, Verwoerdburg | ru_amklubwedstryde = | ru_amklubpunte = | ru_amopdatering = | ru_klubjare = 1987–1992 | ru_proklubs = Rovigo | ru_klubwedstryde = 119 | ru_klubpunte = (1731) | ru_klubopdatering = 11 Augustus 2014 | super14 = | super14jare = | super14wedstryde = | super14punte = | ru_currentclub = | super14opdatering = | ru_provinsie = [[Noord-Transvaal]] | ru_provinsiejare = 1977–1995 | ru_provinsiewedstryde = 179 | ru_provinsiepunte = (2511) | ru_provinsieopdatering = 11 Augustus 2014 | ru_sewesnasionalejare = | ru_sewesnasionalespan = | ru_sewesnasionalekomp = | ru_sewesopdatering = | ru_nasionalespan = {{Rugby-unie-landdata|RSA|1928}} | ru_nasionalejare = 1980–1992 | ru_nasionalewedstryde = 28 | ru_nasionalepunte = (312) | ru_nsopdatering = 11 Augustus 2014 | ru_afrigtingklubs = | ru_afrigtingjare = | ru_afrigtingopdatering = | ander = Ja | beroep = Sakeman | eggenote = Karen | kinders = | familie = | skool = [[Hoërskool Hendrik Verwoerd]] | universiteit = [[Universiteit van Pretoria]] | url = }} '''Naas Botha''' (1958–) is 'n voormalige [[Springbokke|Springbok]]-[[losskakel]] (in 28 toetse, 1980–1992) en [[Kaptein (sport)|-kaptein]] (in 9 toetse, 1986–1992) wat ook vir [[Blou Bulle|Noord-Transvaal]] gespeel het. Hy was gedurende die 1970’s en 1980’s bekend as 'n puntemasjien en 'n wedstrydwenner sonder weerga.<ref name="HAT Taal-en-feitegids">HAT Taal-en-feitegids, Pearson, Desember 2013, {{ISBN|978-1-77578-243-8}}</ref> Hy het verskeie provinsiale en Springbok-punterekords opgestel, waarvan die meeste intussen verbeter is. Hy was Suid-Afrika se veertigste [[Springbokkaptein]] en is met die voormalige Olimpiese verspringatleet, Karin (neé Kruger) Botha, getroud. In 2026 emigreer hy na die Verenigde State, waar hy aangestel is as direkteur van rugby by die Kansas City Blues.<ref>{{Cite web |last=van der Merwe |first=Anja |date=25 Mei 2026 |title=Nuwe rugbyhoofstuk breek vir Naas Botha in Amerika aan |url=https://www.netwerk24.com/nuus/mense/nuwe-rugbyhoofstuk-breek-vir-naas-botha-in-amerika-aan-20260524-1098 |access-date=2026-06-09 |website=[[Netwerk24]] |language=af}}</ref> == Kinderjare == Hendrik Egnatius Botha is op [[27 Februarie]] [[1958]] in [[Breyten]] gebore en het in [[Pretoria]] grootgeword. As negejarige klim hy en sy vriende laat op 'n Vrydagaand skelm oor die heining van [[Loftus Versfeld]] en slaap in die toilet om te sien hoe die Blou Bulle in [[1967]] vir [[Frankryk]] wen. Hy toer twee keer saam met die Suid-Afrikaanse onder-16-bofbalspan deur [[Europa]]. Hy verteenwoordig ook die Suid-Afrikaanse Universiteitespan in [[bofbal]] en word vir die Noord-Transvaalse Hoërskole-rugbyspan gekies. Nadat hy gematrikuleer het, gaan studeer hy by [[Universiteit van Pretoria|Tukkies]] waar hy vir die Noord-Transvaalse onder-20-span speel. == Rugbyloopbaan == Hy speel reeds as negentienjarige in [[1977]] vir Noord-Transvaal. Hy maak sy internasionale buiging vir die Springbokke teen die [[Suid-Amerika]]anse [[Jaguars]] op [[26 April]] [[1980]] en word Noord-Transvaal se kaptein – as 'n twee-en-twintigjarige. Hy is in [[1979]], [[1981]], [[1985]] en [[1987]] as Suid-Afrika se "Speler van die Jaar" aangewys. In 1977, 1978, 1980 en 1981 was hy deel van die Noord-Transvaalspanne wat die [[Curriebeker]] verower het. In 1979 deel hulle die beker met die Westelike Provinsie. Hy speel ook in die twee toetse teen die [[All Blacks]] en [[Wallabies]] in Suid-Afrika en sluit sy internasionale loopbaan op die toer aan die einde van [[1992]] na [[Engeland]] en [[Frankryk]] af. == Statistiek == Naas het in 28 toetse gespeel waarin hy 312 punte aangeteken het – 'n Suid-Afrikaanse rekord. Hy was ook kaptein in nege van die 28 toetse. Die punte bestaan uit: :* 2 drieë :* 50 doelskoppe :* 50 stafskoppe :* 18 skepskoppe Sy eersterangse loopbaan lees soos volg: :* 273 wedstryde :* 216 gewen :* 49 verloor :* 8 gelykop :* Hy teken 3 734 punte aan wat 209 skepskoppe insluit. == Verwysings == {{Verwysings}} == Bron == * Dobson, Paul. ''30 Super Springboks''. 1995. {{ISBN|0-7981-3411-9}} == Eksterne skakels == * {{Genslin-bokke|id=6|naam=Naas Botha}} {{beginboks}} {{opvolgboks| voor=[[Divan Serfontein]] | titel=Springbokkaptein | jare=1986-1989 | na=[[Jannie Breedt]] }} {{eindboks}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Botha, Naas}} [[Kategorie:Springbokkapteins]] [[Kategorie:Geboortes in 1958]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Afrikaners]] [[Kategorie:Alumni van die Universiteit Pretoria]] 5qwa0za88sv8xpqs2y7fhn6sw4m06bx 0 66083 2910424 2909417 2026-06-10T06:58:43Z Oesjaar 7467 /* Sub-familie: Papilionoideae */ Verbeter 2910424 wikitext text/x-wiki {{Outomatiese taksoboks | name = Fabaceae | image = Flowering_kudzu.jpg | image_caption = ''Pueraria lobata'' | taxon = Fabaceae | authority = [[John Lindley|Lindl.]] | type_genus = ''Faba'' | type_genus_authority = Mill. | subdivision_ranks = Subfamilies | subdivision = [[Caesalpinioideae]]<br /> [[Mimosoideae]]<br /> [[Faboideae]] | range_map = Legume Biogeography.svg | range_map_alt = Biome waar Fabaceae voorkom | range_map_caption = Verspreiding }} [[Lêer:Dycotyledon seed diagram-en.svg|duimnael|225px|regs|Skets van 'n boontjie[[saad]] ('n [[dikotiel]]), wat die saadhuid en embrio aandui]] '''Fabaceae''', ook bekend as ''Leguminosae'', is die peuldraende [[familie (biologie)|familie]] wat hoort tot die [[Orde (biologie)|orde]] ''[[Fabales]]''. Dit is een van die grootste en ekonomies belangrikste families. [[Spesie]]s van die familie kom oor die hele wêreld voor. Die familie word in drie sub-families verdeel: die akasias, ''[[Mimosoideae]]''; die kassias, ''[[Caesalpinioideae]]'' en die ertjies, ''[[Papilionoideae]]''. == Sub-familie: Mimosoideae == Dit sluit [[genus|genera]] in soos: * ''[[Acacia]]'' * ''[[Albizia]]'' * ''[[Dichrostachys]]'' * ''[[Faidherbia]]'' * ''[[Vachellia]]'' == Sub-familie: Caesalpinioideae == Dit sluit genera in soos: * ''[[Bauhinia]]'' * ''[[Brachystegia]]'' * ''[[Burkea]]'' * ''[[Cassia]]'' * ''[[Colophospermum]]'' * ''[[Elephantorrhiza]]'' * ''[[Entada]]'' * ''[[Erythrophleum]]'' * ''[[Guibourtia]]'' * ''[[Parkinsonia]]'' * ''[[Peltophorum]]'' * ''[[Schotia]]'' * ''[[Senegalia]]'' == Sub-familie: Papilionoideae == Dit sluit genera in soos: * ''[[Amphithalea]]'' * ''[[Argyrolobium]]'' * ''[[Baphia]]'' * ''[[Bolusanthus]]'' * ''[[Calpurnia]]'' * ''[[Erythrina]]'' * ''[[Hypocalyptus]]'' * ''[[Melolobium]]'' * ''[[Mundulea]]'' * ''[[Podalyria]]'' * ''[[Pterocarpus]]'' * ''[[Robinia]]'' * ''[[Sophora]]'' * ''[[Virgilia]]'' == Sien ook == {{wikispecies|Fabaceae}} {{Commonskat|Fabaceae}} * [[Alfabetiese lys van Suid-Afrikaanse bome]] == Bron == * Algemene gids tot BOME. Keith, Paul & Meg Coates Palgrave. 2000. {{ISBN|1-86872-527-8}} {{Saadjie}} {{Normdata}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Bome van Afrika]] [[Kategorie:Plantfamilies]] sxownus8rc2ncxg0x13mjnf2ryphkp2 2910427 2910424 2026-06-10T07:01:12Z Oesjaar 7467 /* Sub-familie: Papilionoideae */ Verbeter 2910427 wikitext text/x-wiki {{Outomatiese taksoboks | name = Fabaceae | image = Flowering_kudzu.jpg | image_caption = ''Pueraria lobata'' | taxon = Fabaceae | authority = [[John Lindley|Lindl.]] | type_genus = ''Faba'' | type_genus_authority = Mill. | subdivision_ranks = Subfamilies | subdivision = [[Caesalpinioideae]]<br /> [[Mimosoideae]]<br /> [[Faboideae]] | range_map = Legume Biogeography.svg | range_map_alt = Biome waar Fabaceae voorkom | range_map_caption = Verspreiding }} [[Lêer:Dycotyledon seed diagram-en.svg|duimnael|225px|regs|Skets van 'n boontjie[[saad]] ('n [[dikotiel]]), wat die saadhuid en embrio aandui]] '''Fabaceae''', ook bekend as ''Leguminosae'', is die peuldraende [[familie (biologie)|familie]] wat hoort tot die [[Orde (biologie)|orde]] ''[[Fabales]]''. Dit is een van die grootste en ekonomies belangrikste families. [[Spesie]]s van die familie kom oor die hele wêreld voor. Die familie word in drie sub-families verdeel: die akasias, ''[[Mimosoideae]]''; die kassias, ''[[Caesalpinioideae]]'' en die ertjies, ''[[Papilionoideae]]''. == Sub-familie: Mimosoideae == Dit sluit [[genus|genera]] in soos: * ''[[Acacia]]'' * ''[[Albizia]]'' * ''[[Dichrostachys]]'' * ''[[Faidherbia]]'' * ''[[Vachellia]]'' == Sub-familie: Caesalpinioideae == Dit sluit genera in soos: * ''[[Bauhinia]]'' * ''[[Brachystegia]]'' * ''[[Burkea]]'' * ''[[Cassia]]'' * ''[[Colophospermum]]'' * ''[[Elephantorrhiza]]'' * ''[[Entada]]'' * ''[[Erythrophleum]]'' * ''[[Guibourtia]]'' * ''[[Parkinsonia]]'' * ''[[Peltophorum]]'' * ''[[Schotia]]'' * ''[[Senegalia]]'' == Sub-familie: Papilionoideae == Dit sluit genera in soos: * ''[[Amphithalea]]'' * ''[[Argyrolobium]]'' * ''[[Aspalathus]]'' * ''[[Baphia]]'' * ''[[Bolusanthus]]'' * ''[[Calpurnia]]'' * ''[[Erythrina]]'' * ''[[Hypocalyptus]]'' * ''[[Melolobium]]'' * ''[[Mundulea]]'' * ''[[Podalyria]]'' * ''[[Pterocarpus]]'' * ''[[Robinia]]'' * ''[[Sophora]]'' * ''[[Virgilia]]'' == Sien ook == {{wikispecies|Fabaceae}} {{Commonskat|Fabaceae}} * [[Alfabetiese lys van Suid-Afrikaanse bome]] == Bron == * Algemene gids tot BOME. Keith, Paul & Meg Coates Palgrave. 2000. {{ISBN|1-86872-527-8}} {{Saadjie}} {{Normdata}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Bome van Afrika]] [[Kategorie:Plantfamilies]] 021zb0agcjq67edj368mmf4laun8fis 2910428 2910427 2026-06-10T07:02:37Z Oesjaar 7467 /* Sub-familie: Papilionoideae */ Verbeter 2910428 wikitext text/x-wiki {{Outomatiese taksoboks | name = Fabaceae | image = Flowering_kudzu.jpg | image_caption = ''Pueraria lobata'' | taxon = Fabaceae | authority = [[John Lindley|Lindl.]] | type_genus = ''Faba'' | type_genus_authority = Mill. | subdivision_ranks = Subfamilies | subdivision = [[Caesalpinioideae]]<br /> [[Mimosoideae]]<br /> [[Faboideae]] | range_map = Legume Biogeography.svg | range_map_alt = Biome waar Fabaceae voorkom | range_map_caption = Verspreiding }} [[Lêer:Dycotyledon seed diagram-en.svg|duimnael|225px|regs|Skets van 'n boontjie[[saad]] ('n [[dikotiel]]), wat die saadhuid en embrio aandui]] '''Fabaceae''', ook bekend as ''Leguminosae'', is die peuldraende [[familie (biologie)|familie]] wat hoort tot die [[Orde (biologie)|orde]] ''[[Fabales]]''. Dit is een van die grootste en ekonomies belangrikste families. [[Spesie]]s van die familie kom oor die hele wêreld voor. Die familie word in drie sub-families verdeel: die akasias, ''[[Mimosoideae]]''; die kassias, ''[[Caesalpinioideae]]'' en die ertjies, ''[[Papilionoideae]]''. == Sub-familie: Mimosoideae == Dit sluit [[genus|genera]] in soos: * ''[[Acacia]]'' * ''[[Albizia]]'' * ''[[Dichrostachys]]'' * ''[[Faidherbia]]'' * ''[[Vachellia]]'' == Sub-familie: Caesalpinioideae == Dit sluit genera in soos: * ''[[Bauhinia]]'' * ''[[Brachystegia]]'' * ''[[Burkea]]'' * ''[[Cassia]]'' * ''[[Colophospermum]]'' * ''[[Elephantorrhiza]]'' * ''[[Entada]]'' * ''[[Erythrophleum]]'' * ''[[Guibourtia]]'' * ''[[Parkinsonia]]'' * ''[[Peltophorum]]'' * ''[[Schotia]]'' * ''[[Senegalia]]'' == Sub-familie: Papilionoideae == Dit sluit genera in soos: * ''[[Amphithalea]]'' * ''[[Argyrolobium]]'' * ''[[Aspalathus]]'' * ''[[Baphia]]'' * ''[[Bolusanthus]]'' * ''[[Calobota]]'' * ''[[Calpurnia]]'' * ''[[Erythrina]]'' * ''[[Hypocalyptus]]'' * ''[[Melolobium]]'' * ''[[Mundulea]]'' * ''[[Podalyria]]'' * ''[[Pterocarpus]]'' * ''[[Robinia]]'' * ''[[Sophora]]'' * ''[[Virgilia]]'' == Sien ook == {{wikispecies|Fabaceae}} {{Commonskat|Fabaceae}} * [[Alfabetiese lys van Suid-Afrikaanse bome]] == Bron == * Algemene gids tot BOME. Keith, Paul & Meg Coates Palgrave. 2000. {{ISBN|1-86872-527-8}} {{Saadjie}} {{Normdata}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Bome van Afrika]] [[Kategorie:Plantfamilies]] 18xiskkka7hjzdqgwr4oht4uggxipjd 2910434 2910428 2026-06-10T07:25:50Z Oesjaar 7467 /* Sub-familie: Papilionoideae */ Verbeter 2910434 wikitext text/x-wiki {{Outomatiese taksoboks | name = Fabaceae | image = Flowering_kudzu.jpg | image_caption = ''Pueraria lobata'' | taxon = Fabaceae | authority = [[John Lindley|Lindl.]] | type_genus = ''Faba'' | type_genus_authority = Mill. | subdivision_ranks = Subfamilies | subdivision = [[Caesalpinioideae]]<br /> [[Mimosoideae]]<br /> [[Faboideae]] | range_map = Legume Biogeography.svg | range_map_alt = Biome waar Fabaceae voorkom | range_map_caption = Verspreiding }} [[Lêer:Dycotyledon seed diagram-en.svg|duimnael|225px|regs|Skets van 'n boontjie[[saad]] ('n [[dikotiel]]), wat die saadhuid en embrio aandui]] '''Fabaceae''', ook bekend as ''Leguminosae'', is die peuldraende [[familie (biologie)|familie]] wat hoort tot die [[Orde (biologie)|orde]] ''[[Fabales]]''. Dit is een van die grootste en ekonomies belangrikste families. [[Spesie]]s van die familie kom oor die hele wêreld voor. Die familie word in drie sub-families verdeel: die akasias, ''[[Mimosoideae]]''; die kassias, ''[[Caesalpinioideae]]'' en die ertjies, ''[[Papilionoideae]]''. == Sub-familie: Mimosoideae == Dit sluit [[genus|genera]] in soos: * ''[[Acacia]]'' * ''[[Albizia]]'' * ''[[Dichrostachys]]'' * ''[[Faidherbia]]'' * ''[[Vachellia]]'' == Sub-familie: Caesalpinioideae == Dit sluit genera in soos: * ''[[Bauhinia]]'' * ''[[Brachystegia]]'' * ''[[Burkea]]'' * ''[[Cassia]]'' * ''[[Colophospermum]]'' * ''[[Elephantorrhiza]]'' * ''[[Entada]]'' * ''[[Erythrophleum]]'' * ''[[Guibourtia]]'' * ''[[Parkinsonia]]'' * ''[[Peltophorum]]'' * ''[[Schotia]]'' * ''[[Senegalia]]'' == Sub-familie: Papilionoideae == Dit sluit genera in soos: * ''[[Amphithalea]]'' * ''[[Argyrolobium]]'' * ''[[Aspalathus]]'' * ''[[Baphia]]'' * ''[[Bolusanthus]]'' * ''[[Calobota]]'' * ''[[Calpurnia]]'' * ''[[Erythrina]]'' * ''[[Hypocalyptus]]'' * ''[[Melolobium]]'' * ''[[Mundulea]]'' * ''[[Podalyria]]'' * ''[[Pterocarpus]]'' * ''[[Robinia]]'' * ''[[Sophora]]'' * ''[[Virgilia]]'' * ''[[Wiborgia]]'' == Sien ook == {{wikispecies|Fabaceae}} {{Commonskat|Fabaceae}} * [[Alfabetiese lys van Suid-Afrikaanse bome]] == Bron == * Algemene gids tot BOME. Keith, Paul & Meg Coates Palgrave. 2000. {{ISBN|1-86872-527-8}} {{Saadjie}} {{Normdata}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Bome van Afrika]] [[Kategorie:Plantfamilies]] 5l7anwlhiepztpyq9pwtnjc06kvyry7 0 72949 2910517 2717115 2026-06-10T10:14:23Z Aliwal2012 39067 /* K */ Kelkiewyn (voël) 2910517 wikitext text/x-wiki Hier volg 'n lys van [[Suid-Afrika]]anse [[voël]]s gegroepeer volgens hulle [[Afrikaans]]e name. Hierdie lys groepeer alle voëls wat 'n deel van hulle naam deel saam. So, byvoorbeld, word alle [[Aasvoël]]s onder ''Aasvoël'' gelys. Dieselfde voëls word [[Alfabetiese lys van Suid-Afrikaanse voëls|hier]] in suiwer alfabetiese volgorde gelys. Die wetenskaplike naam van elke voël word ook aangedui. Dieselfde voël kan meer as een maal in die lys voorkom indien dit meer as een Afrikaanse naam het. Duplikaat Afrikaanse name van voëls kan nageslaan word deur die [[Lys van Suider-Afrikaanse voëls volgens wetenskaplike name|wetenskaplike naamlys]] van voëls te gebruik. {{indeks}} == A == * [[Aasvoël]]'' ** [[Baardaasvoël]] - ''[[Gypaetus barbatus]]'' ** [[Egiptiese aasvoël]] - ''[[Neophron percnopterus]]'' ** [[Kransaasvoël]] - ''[[Gyps coprotheres]]'' ** [[Monnikaasvoël]] - ''[[Necrosyrtes monachus]]'' ** [[Rüppellaasvoël]] - ''[[Gyps rueppellii]]'' ** [[Swartaasvoël]] - ''[[Torgos tracheliotos]]'' ** [[Witaasvoël]] - ''[[Gypohierax angolensis]]'' ** [[Witkopaasvoël]] - ''[[Aegypius occipitalis]]'' ** [[Witrugaasvoël]] - ''[[Gyps africanus]]'' * [[Albatros]]'' ** [[Bloubekalbatros]] - ''[[Thalassarche cauta]]'' ** [[Bruinalbatros]] - ''[[Phoebetria fusca]]'' ** [[Geelneusmalmok|Geelneusalbatros]] - ''[[Thalassarche chlororhynchos]]'' ** [[Grootalbatros]] - ''[[Diomedea exulans]]'' ** [[Gryskopalbatros]] - ''[[Thalassarche chrysostoma]]'' ** [[Koningalbatros]] - ''[[Diomedea epomophora]]'' ** [[Laysan-albatros]] - ''[[Phoebastria immutabilis]]'' ** [[Swartkopalbatros]] - ''[[Phoebetria palpebrata]]'' ** [[Swartrugalbatros]] - ''[[Thalassarche melanophrys]]'' ** [[Atlantiese geelneusalbatros]] - ''[[Thalassarche chlororhynchos]]'' ** [[Chathamalbatros]] - ''[[Thalassarche eremita]]'' ** [[Grootalbatros]] - ''[[Diomedea exulans]]'' ** [[Indiese geelneusalbatros]] - ''[[Thalassarche carteri]]'' ** [[Salvinalbatros]] - ''[[Thalassarche salvini]]'' ** [[Swartvlerkkoningalbatros]] - ''[[Diomedea sanfordi]]'' ** [[Swartwangalbatros]] - ''[[Phoebastria immutabilis]]'' ** [[Tristangrootalbatros]] - ''[[Diomedea dabbenena]]'' ** [[Witkroonalbatros]] - ''[[Thalassarche bulleri]]'' ** [[Witvlerkkoningalbatros]] - ''[[Diomedea epomophora]]'' * [[Amerikaanse ekster]] - ''[[Pica hudsonia]]'' * [[Arend]]'' ** [[Afrikaanse jagarend]] - ''[[Aquila spilogaster]]'' ** [[Breëkoparend]] - ''[[Polemaetus bellicosus]]'' ** [[Bruinarend]] - ''[[Aquila wahlbergi]]'' ** [[Bruinslangarend]] - ''[[Circaetus cinereus]]'' ** [[Dubbelbandslangarend]] - ''[[Circaetus fasciolatus]]'' ** [[Dwergarend]] - ''[[Hieraaetus pennatus]]'' ** [[Enkelbandslangarend]] - ''[[Circaetus cinerascens]]'' ** [[Gevlekte arend]] - ''[[Aquila pomarina]]'' ** [[Grootjagarend]] - ''[[Aquila spilogaster]]'' ** [[Kleinjagarend]] - ''[[Aquila ayresii]]'' ** [[Kroonarend]] - ''[[Stephanoaetus coronatus]]'' ** [[Langkuifarend]] - ''[[Lophaetus occipitalis]]'' ** [[Roofarend]] - ''[[Aquila rapax]]'' ** [[Steppe-arend]] - ''[[Aquila nipalensis]]'' ** [[Swartborsslangarend]] - ''[[Circaetus pectoralis]]'' ** [[Visarend]] - ''[[Haliaeetus vocifer]]'' ** [[Wahlbergse arend]] - ''[[Aquila wahlbergi]]'' ** [[Witkruisarend]] - ''[[Aquila verreauxii]]'' == B == * [[Baardmannetjie]] - ''[[Sporopipes squamifrons]]'' * [[Bandkeelkleinjantjie]] - ''[[Apalis thoracica]]'' * [[Bartgeier]] - ''[[Gypaetus barbatus]]'' * [[Bassiaan]] - ''[[Procellaria aequinoctialis]]'' * [[Berghaan]] - ''[[Terathopius ecaudatus]]'' * [[Brilbassiaan]] - ''[[Procellaria conspicillata]]'' * [[Bergwagter]] - ''[[Oenanthe monticola]]'' * [[Bleshoender]] - ''[[Fulica cristata]]'' * [[Bokmakierie]] - ''[[Telophorus zeylonus]]'' * [[Bontrokkie]]'' ** [[Europese bontrokkie]] - ''[[Saxicola rubetra]]'' ** [[Gewone bontrokkie]] - ''[[Saxicola torquatus]]'' * [[Boomkruiper]] - ''[[Salpornis spilonotus]]'' * [[Bosbontrokkie]]'' ** [[Beloogbosbontrokkie]] - ''[[Platysteira peltata]]'' ** [[Kaapse bosbontrokkie]] - ''[[Batis capensis]]'' ** [[Mosambiekbosbontrokkie]] - ''[[Batis soror]]'' ** [[Priritbosbontrokkie]] - ''[[Batis pririt]]'' ** [[Witliesbosbontrokkie]] - ''[[Batis molitor]]'' ** [[Woodwardse bosbontrokkie]] - ''[[Batis fratrum]]'' * [[Boskraai]]'' ** [[Gewone boskraai]] - ''[[Ceratogymna bucinator]]'' ** [[Kuifkopboskraai]] - ''[[Ceratogymna brevis]]'' * [[Boskrapper]] - ''[[Phyllastrephus terrestris]]'' * [[Boskruiper]]'' ** [[Geelstreepboskruiper]] - ''[[Phyllastrephus flavostriatus]]'' ** [[Kleinboskruiper]] - ''[[Phyllastrephus debilis]]'' * [[Bosluisvoël]]'' * [[Bosmusikant]] - ''[[Ploceus bicolor]]'' * [[Brandervoël]]'' ** [[Swartpootbrandervoël]] - ''[[Rissa tridactyla]]'' * [[Breëbek]] - ''[[Smithornis capensis]]'' * [[Breëstertparadysvink]] - ''[[Vidua obtusa]]'' * [[Bromvoël]] - ''[[Bucorvus leadbeateri]]'' * [[Byvanger]]'' ** [[Kleinbyvanger]] - ''[[Dicrurus ludwigii]]'' ** [[Mikstertbyvanger]] - ''[[Dicrurus adsimilis]]'' * [[Byvreter]]'' ** [[Blouwangbyvreter]] - ''[[Merops persicus]]'' ** [[Europese byvreter]] - ''[[Merops apiaster]]'' ** [[Kleinbyvreter]] - ''[[Merops pusillus]]'' ** [[Olyfbyvreter]] - ''[[Merops superciliosus]]'' ** [[Roeskopbyvreter]] - ''[[Merops boehmi]]'' ** [[Rooiborsbyvreter]] - ''[[Merops nubicoides]]'' ** [[Rooikeelbyvreter]] - ''[[Merops bullockoides]]'' ** [[Swaelstertbyvreter]] - ''[[Merops hirundineus]]'' ** [[Witkeelbyvreter]] - ''[[Merops albicollis]]'' == D == * [[Dassievoël]] - ''[[Thamnolaea cinnamomeiventris]]'' * [[Diederikkie]] - ''[[Chrysococcyx caprius]]'' * [[Dikkop]]'' ** [[Gewone dikkop]] - ''[[Burhinus capensis]]'' ** [[Waterdikkop]] - ''[[Burhinus vermiculatus]]'' * [[Dobbertjie]]'' ** [[Alaotra-dobbertjie]] - ''[[Tachybaptus rufolavatus]]'' ** [[Kleindobbertjie]] - ''[[Tachybaptus ruficollis]]'' ** [[Kuifkopdobbertjie]] - ''[[Podiceps cristatus]]'' ** [[Swartnekdobbertjie]] - ''[[Podiceps nigricollis]]'' * [[Draaihals]] - ''[[Jynx ruficollis]]'' * [[Drawwertjie]]'' ** [[Bloukopdrawwertjie]] - ''[[Cursorius rufus]]'' ** [[Bronsvlerkdrawwertjie]] - ''[[Rhinoptilus chalcopterus]]'' ** [[Driebanddrawwertjie]] - ''[[Rhinoptilus cinctus]]'' ** [[Dubbelbanddrawwertjie]] - ''[[Rhinoptilus africanus]]'' ** [[Trekdrawwertjie]] - ''[[Cursorius temminckii]]'' * [[Duif]]'' ** [[Blouvlekduifie]] - ''[[Turtur afer]]'' ** [[Europese tortelduif]] - ''[[Streptopelia turtur]]'' ** [[Geelbekbosduif]] - ''[[Columba arquatrix]]'' ** [[Gewone tortelduif]] - ''[[Streptopelia capicola]]'' ** [[Groenvlekduif]] - ''[[Turtur chalcospilos]]'' ** [[Groot-rooioogtortelduif]] - ''[[Streptopelia semitorquata]]'' ** [[Grootringduif]] - ''[[Streptopelia semitorquata]]'' ** [[Kaneelduif]] - ''[[Aplopelia larvata]]'' ** [[Kransduif]] - ''[[Columba guinea]]'' ** [[Lemoenduif]] - ''[[Streptopelia senegalensis]]'' ** [[Namakwaduif]] - ''[[Oena capensis]]'' ** [[Papegaaiduif]] - ''[[Treron calva]]'' ** [[Rooiborsduif]] - ''[[Streptopelia senegalensis]]'' ** [[Rooioogtortelduif]] - ''[[Streptopelia decipiens]]'' ** [[Tuinduif]] - ''[[Columba livia]]'' ** [[Wildeposduif]] - ''[[Columba livia]]'' ** [[Witborsduifie]] - ''[[Turtur tympanistria]]'' ** [[Withalsbosduif]] - ''[[Columba delegorguei]]'' * [[Duiker]]'' ** [[Bankduiker]] - ''[[Phalacrocorax neglectus]]'' ** [[Keiserduiker]] - ''[[Phalacrocorax atriceps]]'' ** [[Kuifkopduiker]] - ''[[Phalacrocorax coronatus]]'' ** [[Rietduiker]] - ''[[Phalacrocorax africanus]]'' ** [[Trekduiker]] - ''[[Phalacrocorax capensis]]'' ** [[Witborsduiker]] - ''[[Phalacrocorax carbo]]'' == E == * [[Eend]]'' ** [[Bergeend]] - ''[[Tadorna cana]]'' ** [[Bloubekeend]] - ''[[Oxyura maccoa]]'' ** [[Bruineend]] - ''[[Netta erythrophthalma]]'' ** [[Eaton se pylsterteend]] - ''[[Anas eatoni]]'' ** [[Europese slopeend]] - ''[[Anas clypeata]]'' ** [[Fluiteend]] - ''[[Dendrocygna bicolor]]'' ** [[Geelbekeend]] - ''[[Anas undulata]]'' ** [[Gevlekte eend]] - ''[[Anas hottentota]]'' ** [[Groenkopeend]] - ''[[Anas platyrhynchos]]'' ** [[Kaapse slopeend]] - ''[[Anas smithii]]'' ** [[Knobbeleend]] - ''[[Sarkidiornis melanotos]]'' ** [[Kopereend]] - ''[[Tadorna cana]]'' ** [[Kuifeend]] - ''[[Aythya fuligula]]'' ** [[Nonnetjie-eend]] - ''[[Dendrocygna viduata]]'' ** [[Pylsterteend]] - ''[[Anas acuta]]'' ** [[Rooibekeend]] - ''[[Anas erythrorhyncha]]'' ** [[Somereend]] - ''[[Anas querquedula]]'' ** [[Swarteend]] - ''[[Anas sparsa]]'' ** [[Teeleend]] - ''[[Anas capensis]]'' ** [[Witrugeend]] - ''[[Thalassornis leuconotus]]'' * [[Elsie]]'' ** [[Bontelsie]] - ''[[Recurvirostra avosetta]]'' ** [[Rooipootelsie]] - ''[[Himantopus himantopus]]'' * [[Swartkroonsanger|Europese swartkroonsanger]] - ''[[Sylvia atricapilla]]'' == F == * [[Familievoël]] - ''[[Philetairus socius]]'' * [[Fisant]]'' ** [[Bosveldfisant]] - ''[[Francolinus swainsonii]]'' ** [[Kaapse fisant]] - ''[[Francolinus capensis]]'' ** [[Klipfisant]] - ''[[Francolinus hartlaubi]]'' ** [[Natalse fisant]] - ''[[Francolinus natalensis]]'' ** [[Rooibekfisant]] - ''[[Francolinus adspersus]]'' ** [[Rooikeelfisant]] - ''[[Francolinus afer]]'' * [[Flamink]]'' ** [[Grootflamink]] - ''[[Phoenicopterus roseus]]'' ** [[Kleinflamink]] - ''[[Phoenicopterus minor]]'' * [[Flap]]'' ** [[Geelrugflap]] - ''[[Euplectes macroura]]'' ** [[Kaapse flap]] - ''[[Euplectes capensis]]'' ** [[Kortstertflap]] - ''[[Euplectes axillaris]]'' ** [[Langstertflap]] - ''[[Euplectes progne]]'' ** [[Rooikeelflap]] - ''[[Euplectes ardens]]'' ** [[Witvlerkflap]] - ''[[Euplectes albonotatus]]'' * [[Fraiingpoot]]'' ** [[Bontfraiingpoot]] - ''[[Phalaropus tricolor]]'' ** [[Grysfraiingpoot]] - ''[[Phalaropus fulicaria]]'' ** [[Rooihalsfraiingpoot]] - ''[[Phalaropus lobatus]]'' * [[Fregatvoël]]'' ** [[Grootfregatvoël]] - ''[[Fregata minor]]'' ** [[Kleinfregatvoël]] - ''[[Fregata ariel]]'' * [[Fret]]'' ** [[Dikbekfret]] - ''[[Spermestes fringilloides]]'' ** [[Gewone fret]] - ''[[Spermestes cucullatus]]'' ** [[Rooirugfret]] - ''[[Spermestes bicolor]]'' == G == * [[Gans]]'' ** [[Andes-gans]] - ''[[Chloephaga melanoptera]]'' ** [[Bandkopgans]] - ''[[Anser indicus]]'' ** [[Blesgans]] - ''[[Anser albifrons]]'' ** [[Cereopsis-gans]] - ''[[Cereopsis novaehollandiae]]'' ** [[Dwerggans]] - ''[[Nettapus auritus]]'' ** [[Kolgans]] - ''[[Alopochen aegyptiacus]]'' ** [[Rooiborsgans]] - ''[[Branta ruficollis]]'' ** [[Rooikopgans]] - ''[[Chloephaga rubidiceps]]'' * [[Glasogie]]'' ** [[Gariepglasogie]] - ''[[Zosterops pallidus]]'' ** [[Geelglasogie]] - ''[[Zosterops senegalensis]]'' ** [[Groenglasogie]] - ''[[Zosterops virens]]'' ** [[Kaapse glasogie]] - ''[[Zosterops capensis]]'' * [[Grasvoël]] - ''[[Sphenoeacus afer]]'' ** [[Breëstertgrasvoël]] - ''[[Melocichla mentalis]]'' * [[Griet]]'' ** [[Amerikaanse griet]] - ''[[Fuselo emricano]]'' ** [[Bandstertgriet]] - ''[[Limosa lapponica]]'' ** [[Hudsonbaaigriet]] - ''[[Limosa haemastica]]'' ** [[Swartstertgriet]] - ''[[Limosa limosa]]'' * [[Gryskoppie]] - ''[[Fringilla coelebs]]'' * [[Grootknoet]] - ''[[Calidris tenuirostris]]'' * [[Grootskedebek]] - ''[[Chionis albus]]'' == H == * [[Hadeda]] - ''[[Bostrychia hagedash]]'' * [[Hamerkop]] - ''[[Scopus umbretta]]'' * [[Heuningvoël]]'' ** [[Dunbekheuningvoël]] - ''[[Prodotiscus zambesiae]]'' ** [[Skerpbekheuningvoël]] - ''[[Prodotiscus regulus]]'' * [[Heuningwyser]]'' ** [[Gevlekte heuningwyser]] - ''[[Indicator variegatus]]'' ** [[Grootheuningwyser]] - ''[[Indicator indicator]]'' ** [[Kleinheuningwyser]] - ''[[Indicator minor]]'' ** [[Oostelike heuningwyser]] - ''[[Indicator meliphilus]]'' * [[Hoephoep]] - ''[[Upupa africana]]'' * [[Houtkapper]]'' ** [[Bonthoutkapper]] - ''[[Tricholaema leucomelas]]'' ** [[Geelbleshoutkapper]] - ''[[Stactolaema whytii]]'' ** [[Groenhoutkapper]] - ''[[Stactolaema olivacea]]'' ** [[Kuifkophoutkapper]] - ''[[Trachyphonus vaillantii]]'' ** [[Rooikophoutkapper]] - ''[[Lybius torquatus]]'' ** [[Witoorhoutkapper]] - ''[[Stactolaema leucotis]]'' * [[Hyliota]]'' ** [[Geelborshyliota]] - ''[[Hyliota flavigaster]]'' ** [[Mashonahyliota]] - ''[[Hyliota australis]]'' == I == * [[Ibis]]'' ** [[Glansibis]] - ''[[Plegadis falcinellus]]'' ** [[Kalkoenibis]] - ''[[Geronticus calvus]]'' == J == * [[Jakkalsvoël]]'' ** [[Bosjakkalsvoël]] - ''[[Buteo trizonatus]]'' ** [[Bruinjakkalsvoël]] - ''[[Buteo vulpinus]]'' ** [[Langbeenjakkalsvoël]] - ''[[Buteo rufinus]]'' ** [[Rooiborsjakkalsvoël]] - ''[[Buteo rufofuscus]]'' ** [[Witborsjakkalsvoël]] - ''[[Buteo augur]]'' * [[Janfrederik]]'' ** [[Bandkeeljanfrederik]] - ''[[Swynnertonia swynnertoni]]'' ** [[Gewone janfrederik]] - ''[[Cossypha caffra]]'' ** [[Gunningse janfrederik]] - ''[[Sheppardia gunningi]]'' ** [[Heuglinse janfrederik]] - ''[[Cossypha heuglini]]'' ** [[Lawaaimakerjanfrederik]] - ''[[Cossypha dichroa]]'' ** [[Nataljanfrederik]] - ''[[Cossypha natalensis]]'' ** [[Witkeeljanfrederik]] - ''[[Cossypha humeralis]]'' ** [[Witkoljanfrederik]] - ''[[Pogonocichla stellata]]'' * [[Jangroentjie]] - ''[[Nectarinia famosa]]'' == K == * [[Kakelaar]]'' ** [[Gewone kakelaar]] - ''[[Phoeniculus purpureus]]'' ** [[Perskakelaar]] - ''[[Phoeniculus damarensis]]'' ** [[Swartbekkakelaar]] - ''[[Rhinopomastus cyanomelas]]'' ** [[Rooibekkakelaar]] - ''[[Phoeniculus purpureus]]'' * [[Strandkiewiet]]'' ** [[Amerikaanse goue strandkiewiet]] - ''[[Pluvialis dominica]]'' ** [[Asiatiese strandkiewiet]] - ''[[Charadrius asiaticus]]'' ** [[Bleekstrandkiewiet]] - ''[[Charadrius alexandrinus]]'' ** [[Driebandstrandkiewiet]] - ''[[Charadrius tricollaris]]'' ** [[Geelborsstrandkiewiet]] - ''[[Charadrius pecuarius]]'' ** [[Grootstrandkiewiet]] - ''[[Charadrius leschenaultii]]'' ** [[Grysstrandkiewiet]] - ''[[Pluvialis squatarola]]'' ** [[Kentse strandkiewiet]] - ''[[Charadrius alexandrinus]]'' ** [[Kleinringnekstrandkiewiet]] - ''[[Charadrius dubius]]'' ** [[Mongoolse strandkiewiet]] - ''[[Charadrius mongolus]]'' ** [[Oosterse goue strandkiewiet]] - ''[[Pluvialis fulva]]'' ** [[Ringnekstrandkiewiet]] - ''[[Charadrius hiaticula]]'' ** [[Rooibandstrandkiewiet]] - ''[[Charadrius pallidus]]'' ** [[Vaalstrandkiewiet]] - ''[[Charadrius marginatus]]'' * [[Kalkoentjie]]'' ** [[Angolakalkoentjie]] - ''[[Macronyx fuellebornii]]'' ** [[Geelkeelkalkoentjie]] - ''[[Macronyx croceus]]'' ** [[Oranjekeelkalkoentjie]] - ''[[Macronyx capensis]]'' ** [[Rooskeelkalkoentjie]] - ''[[Macronyx ameliae]]'' * [[Kanarie]]'' ** [[Bergkanarie]] - ''[[Crithagra atrogularis]]'' ** [[Bergpietjiekanarie]] - ''[[Crithagra symonsi]]'' ** [[Bontkopkanarie]] - ''[[Serinus leucolaemus]]'' ** [[Dikbekkanarie]] - ''[[Crithagra sulphuratus]]'' ** [[Geelkanarie]] - ''[[Crithagra flaviventris]]'' ** [[Geelborskanarie]] - ''[[Serinus citrinipectus]]'' ** [[Geeloogkanarie]] - ''[[Serinus mozambicus]]'' ** [[Gestreepte kanarie]] - ''[[Crithagra scotops]]'' ** [[Kaapse kanarie]] - ''[[Serinus canicollis]]'' ** [[Kaapse pietjiekanarie]] - ''[[Crithagra totta]]'' ** [[Streepkopkanarie]] - ''[[Crithagra gularis]]'' ** [[Swartkopkanarie]] - ''[[Alario alario]]'' ** [[Swartoorkanarie]] - ''[[Crithagra mennelli]]'' ** [[Witkeelkanarie]] - ''[[Serinus albogularis]]'' ** [[Witvlerkkanarie]] - ''[[Serinus leucopterus]]'' * [[Kapokvoël]]'' ** [[Gryskapokvoël]] - ''[[Anthoscopus caroli]]'' ** [[Kaapse kapokvoël]] - ''[[Anthoscopus minutus]]'' * [[Katakoeroe]]'' ** [[Bloukatakoeroe]] - ''[[Coracina caesia]]'' ** [[Swartkatakoeroe]] - ''[[Campephaga flava]]'' ** [[Witborskatakoeroe]] - ''[[Coracina pectoralis]]'' * [[Katlagter]]'' ** [[Kaalwangkatlagter]] - ''[[Turdoides gymnogenys]]'' ** [[Pylvlekkatlagter]] - ''[[Turdoides jardineii]]'' ** [[Swartwangkatlagter]] - ''[[Turdoides melanops]]'' ** [[Witkatlagter]] - ''[[Turdoides bicolor]]'' ** [[Witkruiskatlagter]] - ''[[Turdoides hartlaubii]]'' * [[Keilstert]]'' ** [[Bleekvlerkkeilstert]] - ''[[Bulweria bulwerii]]'' ** [[Donkervlerkkeilstert]] - ''[[Bulweria fallax]]'' * [[Kelkiewyn (voël)|Kelkiewyn]] - ''[[Pterocles namaqua]]'' * [[Kemphaan]] - ''[[Philomachus pugnax]]'' * [[Kiewiet]]'' ** [[Bontkiewiet]] - ''[[Vanellus armatus]]'' ** [[Gewone kiewiet]] - ''[[Vanellus coronatus]]'' ** [[Grootswartvlerkkiewiet]] - ''[[Vanellus melanopterus]]'' ** [[Kleinswartvlerkkiewiet]] - ''[[Vanellus lugubris]]'' ** [[Kroonkiewiet]] - ''[[Vanellus coronatus]]'' ** [[Lelkiewiet]] - ''[[Vanellus senegallus]]'' ** [[Spoorvlerkkiewiet]] - ''[[Vanellus spinosus]]'' ** [[Witkopkiewiet]] - ''[[Vanellus albiceps]]'' ** [[Witvlerkkiewiet]] - ''[[Vanellus crassirostris]]'' * [[Klappertjie]]'' ** [[Hoëveldklappertjie]] - ''[[Mirafra fasciolata]]'' ** [[Kaapse klappertjie]] - ''[[Mirafra apiata]]'' ** [[Laeveldklappertjie]] - ''[[Mirafra rufocinnamomea]]'' * [[Kleinjantjie]]'' ** [[Bandkeelkleinjantjie]] - ''[[Apalis thoracica]]'' ** [[Geelborskleinjantjie]] - ''[[Apalis flavida]]'' ** [[Gryskleinjantjie]] - ''[[Apalis chirindensis]]'' ** [[Ruddse kleinjantjie]] - ''[[Apalis ruddi]]'' ** [[Swartkopkleinjantjie]] - ''[[Apalis melanocephala]]'' * [[Klopkloppie]]'' ** [[Bleekkopklopkloppie]] - ''[[Cisticola cinnamomeus]]'' ** [[Gevlekte klopkloppie]] - ''[[Cisticola textrix]]'' ** [[Kleinste klopkloppie]] - ''[[Cisticola ayresii]]'' ** [[Landeryklopkloppie]] - ''[[Cisticola juncidis]]'' ** [[Woestynklopkloppie]] - ''[[Cisticola aridulus]]'' * [[Knoet]] - ''[[Calidris canutus]]'' * [[Koekoek]]'' ** [[Afrikaanse koekoek]] - ''[[Cuculus gularis]]'' ** [[Dikbekkoekoek]] - ''[[Pachycoccyx audeberti]]'' ** [[Europese koekoek]] - ''[[Cuculus canorus]]'' ** [[Gevlekte koekoek]] - ''[[Clamator glandarius]]'' ** [[Kleinkoekoek]] - ''[[Cuculus poliocephalus]]'' ** [[Langstertkoekoek]] - ''[[Cercococcyx montanus]]'' ** [[Madagaskarkoekoek]] - ''[[Cuculus rochii]]'' ** [[Swartkoekoek]] - ''[[Cuculus clamosus]]'' * [[Koester (voël)|Koester]]'' ** [[Bergkoester]] - ''[[Anthus hoeschi]]'' ** [[Boomkoester]] - ''[[Anthus trivialis]]'' ** [[Boskoester]] - ''[[Anthus nyassae]]'' ** [[Bosveldkoester]] - ''[[Anthus caffer]]'' ** [[Donkerkoester]] - ''[[Anthus leucophrys]]'' ** [[Geelborskoester]] - ''[[Anthus chloris]]'' ** [[Gestreepte koester]] - ''[[Anthus lineiventris]]'' ** [[Gewone koester]] - ''[[Anthus cinnamomeus]]'' ** [[Goudkoester]] - ''[[Tmetothylacus tenellus]]'' ** [[Kimberleykoester]] - ''[[Anthus pseudosimilis]]'' ** [[Klipkoester]] - ''[[Anthus crenatus]]'' ** [[Kortstertkoester]] - ''[[Anthus brachyurus]]'' ** [[Langstertkoester]] - ''[[Anthus longicaudatus]]'' ** [[Nicholsonse koester]] - ''[[Anthus similis]]'' ** [[Rooikeelkoester]] - ''[[Anthus cervinus]]'' ** [[Vaalkoester]] - ''[[Anthus vaalensis]]'' * [[Kolpensie]]'' ** [[Groenkolpensie]] - ''[[Mandingoa nitidula]]'' ** [[Rooikeelkolpensie]] - ''[[Hypargos niveoguttatus]]'' ** [[Rooskeelkolpensie]] - ''[[Hypargos margaritatus]]'' * Kommandovoël (sien Dikkop) * [[Koningweduweetjie]] - ''[[Vidua macroura]]'' * [[Konkoit]] - ''[[Telophorus viridis]]'' * [[Korhaan]]'' ** [[Bloukorhaan]] - ''[[Eupodotis caerulescens]]'' ** [[Boskorhaan]] - ''[[Eupodotis ruficrista]]'' ** [[Damarakorhaan]] - ''[[Eupodotis rueppellii]]'' ** [[Langbeenkorhaan]] - ''[[Eupodotis melanogaster]]'' ** [[Swartkorhaan]] - ''[[Eupodotis afra]]'' ** [[Swartvlerkkorhaan]] - ''[[Afrotis afra]]'' ** [[Vaalkorhaan]] - ''[[Eupodotis vigorsii]]'' ** [[Witpenskorhaan]] - ''[[Eupodotis senegalensis]]'' ** [[Witvlerkkorhaan]] - ''[[Afrotis afraoides]]'' ** [[Woestynkorhaan]] - ''[[Eupodotis rueppellii]]'' * [[Koringvoël]] - ''[[Plocepasser mahali]]'' * [[Kraai]]'' ** [[Huiskraai]] - ''[[Corvus splendens]]'' ** [[Swartkraai]] - ''[[Corvus capensis]]'' ** [[Witborskraai]] - ''[[Corvus albus]]'' ** [[Withalskraai]] - ''[[Corvus albicollis]]'' * [[Kraanvoël]]'' ** [[Bloukraanvoël]] - ''[[Anthropoides paradiseus]]'' ** [[Lelkraanvoël]] - ''[[Bugeranus carunculatus]]'' ** [[Paradyskraanvoël]] - ''[[Grus paradisea]]'' * [[Krapvreter]] - ''[[Dromas ardeola]]'' * [[Kruiper]]'' ** [[Boomkruiper]] - ''[[Salpornis spilonotus]]'' * [[Kwartel]]'' ** [[Afrikaanse kwartel]] - ''[[Coturnix coturnix]]'' ** [[Bloukwartel]] - ''[[Coturnix adansonii]]'' ** [[Bontkwartel]] - ''[[Coturnix delegorguei]]'' * [[Kwartelkoning]] - ''[[Crex crex]]'' * [[Kwarteltjie]]'' ** [[Bosveldkwarteltjie]] - ''[[Turnix sylvatica]]'' ** [[Kaapse kwarteltjie]] - ''[[Turnix hottentottus]]'' ** [[Swartrugkwarteltjie]] - ''[[Turnix nanus]]'' * [[Kwêkwêvoël]]'' ** [[Groenrugkwêkwêvoël]] - ''[[Camaroptera brachyura]]'' ** [[Grysrugkwêkwêvoël]] - ''[[Camaroptera brevicaudata]]'' * [[Kwelea]]'' ** [[Kardinaalkwelea]] - ''[[Quelea cardinalis]]'' ** [[Rooibekkwelea]] - ''[[Quelea quelea]]'' ** [[Rooikopkwelea]] - ''[[Quelea erythrops]]'' * [[Kwêvoël]] - ''[[Corythaixoides concolor]]'' * [[Kwikkie]]'' ** [[Bergkwikkie]] - ''[[Motacilla clara]]'' ** [[Bontkwikkie]] - ''[[Motacilla aguimp]]'' ** [[Geelkwikkie]] - ''[[Motacilla flava]]'' ** [[Gewone kwikkie]] - ''[[Motacilla capensis]]'' ** [[Gryskwikkie]] - ''[[Motacilla cinerea]]'' ** [[Sitrienkwikkie]] - ''[[Motacilla citreola]]'' == L == * [[Laksman]]'' ** [[Bontroklaksman]] - ''[[Nilaus afer]]'' ** [[Fiskaallaksman]] - ''[[Lanius collaris]]'' ** [[Gryslaksman]] - ''[[Lanius minor]]'' ** [[Kortstertlaksman]] - ''[[Lanioturdus torquatus]]'' ** [[Kremetartlaksman]] - ''[[Eurocephalus anguitimens]]'' ** [[Langstertlaksman]] - ''[[Corvinella melanoleuca]]'' ** [[Olyfboslaksman]] - ''[[Telophorus olivaceus]]'' ** [[Oranjeborsboslaksman]] - ''[[Telophorus sulfureopectus]]'' ** [[Rooiborslaksman]] - ''[[Laniarius atrococcineus]]'' ** [[Rooiruglaksman]] - ''[[Lanius collurio]]'' ** [[Souzase laksman]] - ''[[Lanius souzae]]'' ** [[Stekelkophelmlaksman]] - ''[[Prionops scopifrons]]'' ** [[Swarthelmlaksman]] - ''[[Prionops retzii]]'' ** [[Swartoogboslaksman]] - ''[[Telophorus nigrifrons]]'' ** [[Withelmlaksman]] - ''[[Prionops plumatus]]'' *[[Lammergeier]] - ''[[Gypaetus barbatus]]'' * [[Langstertjie]]'' ** [[Bruinsylangstertjie]] - ''[[Prinia subflava]]'' ** [[Drakensberglangstertjie]] - ''[[Prinia hypoxantha]]'' ** [[Gevlekte langstertjie]] - ''[[Saffron prinia]]'' ** [[Karoolangstertjie]] - ''[[Prinia maculosa]]'' ** [[Namakwalangstertjie]] - ''[[Phragmacia substriata]]'' ** [[Rooioorlangstertjie]] - ''[[Malcorus pectoralis]]'' ** [[Swartbandlangstertjie]] - ''[[Prinia flavicans]]'' ** [[Woudlangstertjie]] - ''[[Oreophilais robertsi]]'' * [[Langtoon]]'' ** [[Dwerglangtoon]] - ''[[Microparra capensis]]'' ** [[Grootlangtoon]] - ''[[Actophilornis africanus]]'' * [[Lepelaar]] ** [[Afrika-lepelaar]] - ''[[Platalea alba]]'' ** [[Gewone lepelaar]] - ''[[Platalea leucorodia]]'' * [[Lewerik]]'' ** [[Barlowse lewerik]] - ''[[Calendulauda barlowi]]'' ** [[Bosveldlewerik]] - ''[[Mirafra passerina]]'' ** [[Dikbeklewerik]] - ''[[Galerida magnirostris]]'' ** [[Donkerlewerik]] - ''[[Pinarocorys nigricans]]'' ** [[Drakensberglewerik]] - ''[[Heteromirafra ruddi]]'' ** [[Duinlewerik]] - ''[[Calendulauda erythrochlamys]]'' ** [[Grysruglewerik]] - ''[[Eremopterix verticalis]]'' ** [[Karoolewerik]] - ''[[Calendulauda albescens]]'' ** [[Kortkloulewerik]] - ''[[Certhilauda chuana]]'' ** [[Langbeklewerik]] - ''[[Certhilauda curvirostris]]'' ** [[Namakwalewerik]] - ''[[Spizocorys sclateri]]'' ** [[Namiblewerik]] - ''[[Ammomanopsis grayi]]'' ** [[Pienkbeklewerik]] - ''[[Spizocorys conirostris]]'' ** [[Rooilewerik]] - ''[[Calendulauda burra]]'' ** [[Rooikoplewerik]] - ''[[Calandrella cinerea]]'' ** [[Rooineklewerik]] - ''[[Mirafra africana]]'' ** [[Rooiruglewerik]] - ''[[Eremopterix leucotis]]'' ** [[Sabotalewerik]] - ''[[Calendulauda sabota]]'' ** [[Spotlewerik]] - ''[[Mirafra cheniana]]'' ** [[Swartoorlewerik]] - ''[[Eremopterix australis]]'' ** [[Vaalbruinlewerik]] - ''[[Calendulauda africanoides]]'' ** [[Vaalrivierlewerik]] - ''[[Spizocorys fringillaris]]'' ** [[Vlaktelewerik]] - ''[[Chersomanes albofasciata]]'' ** [[Woestynlewerik]] - ''[[Eremalauda starki]]'' ** [[Kaokolangbeklewerik]] - ''[[Certhilauda benguelensis]]'' ** [[Karoolangbeklewerik]] - ''[[Certhilauda subcoronata]]'' ** [[Grasveldlangbeklewerik]] - ''[[Certhilauda semitorquata]]'' ** [[Overberglangbeklewerik]] - ''[[Certhilauda brevirostris]]'' ** [[Weskuslangbeklewerik]] - ''[[Certhilauda curvirostris]]'' * [[Loerie]]'' ** [[Bloukuifloerie]] - ''[[Musophaga porphyreolopha]]'' ** [[Bosloerie]] - ''[[Apaloderma narina]]'' ** [[Knysnaloerie]] - ''[[Tauraco corythaix]]'' ** [[Langkuifloerie]] - ''[[Tauraco schalowi]]'' ** [[Mosambiekloerie]] - ''[[Tauraco livingstonii]]'' ** [[Rooikuifloerie]] - ''[[Musophaga rossae]]'' * [[Lyster]]'' ** [[Angolakliplyster]] - ''[[Monticola angolensis]]'' ** [[Berglyster]] - ''[[Monticola rupestris]]'' ** [[Geelbeklyster]] - ''[[Turdus smithi]]'' ** [[Gevlekte lyster]] - ''[[Psophocichla litsitsirupa]]'' ** [[Kaapse berglyster]] - ''[[Chaetops frenatus]]'' ** [[Kaapse kliplyster]] - ''[[Monticola rupestris]]'' ** [[Kliplyster]] - ''[[Monticola rupestris]]'' ** [[Korttoonkliplyster]] - ''[[Monticola brevipes]]'' ** [[Langtoonkliplyster]] - ''[[Monticola explorator]]'' ** [[Nagtegaallyster]] - ''[[Luscinia luscinia]]'' ** [[Natallyster]] - ''[[Zoothera guttata]]'' ** [[Olyflyster]] - ''[[Turdus olivaceus]]'' ** [[Oranjeborsberglyster]] - ''[[Chaetops aurantius]]'' ** [[Oranjelyster]] - ''[[Zoothera gurneyi]]'' ** [[Palmmôrelyster]] - ''[[Cichladusa arquata]]'' ** [[Rooibeklyster]] - ''[[Turdus libonyanus]]'' ** [[Rooistertmôrelyster]] - ''[[Cichladusa ruficauda]]'' ** [[Swartberglyster]] - ''[[Pinarornis plumosus]]'' ** [[Tristanlyster]] - ''[[Nesocichla eremita]]'' ** [[Witborslyster]] - ''[[Alethe fuelleborni]]'' ** [[Witborswoudlyster]] - ''[[Pseudalethe fuelleborni]]'' == M == * [[Mahem]] - ''[[Balearica regulorum]]'' * [[Makou]]'' ** [[Wildemakou]] - ''[[Plectropterus gambensis]]'' * [[Malbaartjie]] - ''[[Puffinus griseus]]'' * [[Malgas]]'' ** [[Australiese malgas]] - ''[[Morus serrator]]'' ** [[Brilmalgas]] - ''[[Sula dactylatra]]'' ** [[Bruinmalgas]] - ''[[Sula leucogaster]]'' ** [[Rooipootmalgas]] - ''[[Sula sula]]'' ** [[Witmalgas]] - ''[[Morus capensis]]'' * [[Malmokke]]'' ** [[Atlantiese geelneusmalmok]] - ''[[Thalassarche chlororhynchos]]'' ** [[Bloubekmalmok]] - ''[[Thalassarche cauta]]'' ** [[Bruinalbatros|Bruinmalmok]] - ''[[Phoebetria fusca]]'' ** [[Chathamalbatros|Chathamalmalmok]] - ''[[Thalassarche eremita]]'' ** [[Geelneusmalmok]] - ''[[Thalassarche chlororhynchos]]'' ** [[Grootmalmok]] - ''[[Diomedea exulans]]'' ** [[Gryskopalbatros|Gryskopmalmok]] - ''[[Thalassarche chrysostoma]]'' ** [[Indiese geelneusalbatros|Indiese geelneusmalmok]] - ''[[Thalassarche carteri]]'' ** [[Witvlerkkoningalbatros|Koningmalmok]] - ''[[Diomedea epomophora]]'' ** [[Swartwangalbatros|Laysan-malmok]] - ''[[Phoebastria immutabilis]]'' ** [[Salvinalbatros|Salvinamalmok]] - ''[[Thalassarche salvini]]'' ** [[Swartkopalbatros|Swartkopmalmok]] - ''[[Phoebetria palpebrata]]'' ** [[Swartrugmalmok]] - ''[[Thalassarche melanophrys]]'' ** [[Swartvlerkkoningalbatros|Swartvlerkkoningmalmok]] - ''[[Diomedea sanfordi]]'' ** [[Swartwangalbatros|Swartwangmalmok]] - ''[[Phoebastria immutabilis]]'' ** [[Tristangrootalbatros|Tristangrootmalmok]] - ''[[Diomedea dabbenena]]'' ** [[Witkroonalbatros|Witkroonmalmok]] - ''[[Thalassarche bulleri]]'' ** [[Witvlerkkoningalbatros|Witvlerkkoningmalmok]] - ''[[Diomedea epomophora]]'' * [[Maraboe]] - ''[[Leptoptilos crumeniferus]]'' * [[Meerswael]]'' ** [[Witbaardmeerswael]] - ''[[Chlidonias hybrida]]'' ** [[Witvlerkmeerswael]] - ''[[Chlidonias leucopterus]]'' ** [[Swartmeerswael]] - ''[[Chlidonias niger]]'' * [[Mees]]'' ** [[Akasiagrysmees]] - ''[[Parus cinerascens]]'' ** [[Gewone swartmees]] - ''[[Parus niger]]'' ** [[Miombogrysmees]] - ''[[Parus griseiventris]]'' ** [[Ovamboswartmees]] - ''[[Parus carpi]]'' ** [[Piet-tjou-tjougrysmees]] - ''[[Parus afer]]'' ** [[Rooipensmees]] - ''[[Parus rufiventris]]'' ** [[Swartkopmees]] - ''[[Parus pallidiventris]]'' * [[Meeu]]'' ** [[Dunbekmeeu]] - ''[[Larus genei]]'' ** [[Franklinse meeu]] - ''[[Larus pipixcan]]'' ** [[Gryskopmeeu]] - ''[[Larus cirrocephalus]]'' ** [[Haringmeeu]] - ''[[Larus argentatus]]'' ** [[Heuglinse meeu]] - ''[[Larus heuglini]]'' ** [[Hartlaubse meeu]] - ''[[Larus hartlaubii]]'' ** [[Kelpmeeu]] - ''[[Larus dominicanus]]'' ** [[Kleinswartrugmeeu]] - ''[[Larus fuscus]]'' ** [[Mikstertmeeu]] - ''[[Larus sabini]]'' ** [[Swartkopmeeu]] - ''[[Larus ridibundus]]'' ** [[Swartrugmeeu]] - ''[[Larus dominicanus]]'' * [[Meitjie]] - ''[[Chrysococcyx klaas]]'' * [[Melba]]'' ** [[Geelrugmelba]] - ''[[Pytilia afra]]'' ** [[Gewone melba]] - ''[[Pytilia melba]]'' ** [[Oranjevlerkmelba]] - ''[[Pytilia afra]]'' * [[Mooimeisie]] - ''[[Chrysococcyx cupreus]]'' * [[Mossie]]'' ** [[Geelvlekmossie]] - ''[[Petronia superciliaris]]'' ** [[Gewone mossie]] - ''[[Passer melanurus]]'' ** [[Grootmossie]] - ''[[Passer motitensis]]'' ** [[Gryskopmossie]] - ''[[Passer diffusus]]'' ** [[Huismossie]] - ''[[Passer domesticus]]'' ** [[Witkeelmossie]] - ''[[Passer griseus]]'' * [[Muisvoël]]'' ** [[Gevlekte muisvoël]] - ''[[Colius striatus]]'' ** [[Rooiwangmuisvoël]] - ''[[Urocolius indicus]]'' ** [[Witkruismuisvoël]] - ''[[Colius colius]]'' == N == * [[Nagtegaal]]'' ** [[Nagtegaallyster|Lysternagtegaal]] - ''[[Luscinia luscinia]]'' * [[Naguil]]'' ** [[Afrikaanse naguil]] - ''[[Caprimulgus pectoralis]]'' ** [[Donkernaguil]] - ''[[Caprimulgus tristigma]]'' ** [[Europese naguil]] - ''[[Caprimulgus europaeus]]'' ** [[Laeveldnaguil]] - ''[[Caprimulgus fossii]]'' ** [[Natalse naguil]] - ''[[Caprimulgus natalensis]]'' ** [[Rooiwangnaguil]] - ''[[Caprimulgus rufigena]]'' ** [[Wimpelvlerknaguil]] - ''[[Macrodipteryx vexillarius]]'' ** [[Swartskouernaguil]] - ''[[Caprimulgus nigriscapularis]]'' * [[Neddikie]] - ''[[Cisticola fulvicapilla]]'' * [[Nellie]]'' ** [[Grootnellie]] - ''[[Macronectes halli]]'' ** [[Reusenellie]] - ''[[Macronectes giganteus]]'' * [[Neushoringvoël]]'' ** [[Bradfieldse neushoringvoël]] - ''[[Tockus bradfieldi]]'' ** [[Damararooibekneushoringvoël]] - ''[[Tockus damarensis]]'' ** [[Geelbekneushoringvoël]] - ''[[Tockus leucomelas]]'' ** [[Gekroonde neushoringvoël]] - ''[[Tockus alboterminatus]]'' ** [[Grysneushoringvoël]] - ''[[Tockus nasutus]]'' ** [[Monteirose neushoringvoël]] - ''[[Tockus monteiri]]'' ** [[Rooibekneushoringvoël]] - ''[[Tockus erythrorhynchus]]'' * [[Nikator]]'' ** [[Geelvleknikator]] - ''[[Nicator gularis]]'' * [[Nimmersat]] - ''[[Mycteria ibis]]'' * [[Nuwejaarsvoël]]'' ** [[Bontnuwejaarsvoël]] - ''[[Clamator jacobinus]]'' ** [[Gestreepte nuwejaarsvoël]] - ''[[Clamator levaillantii]]'' == O == * [[Oostelike saadbrekertjie]] - ''[[Pyrenestes minor]]'' * [[Ooievaar]]'' ** [[Blouwangooievaar]] - ''[[Ciconia nigra]]'' ** [[Grootswartooievaar]] - ''[[Ciconia nigra]]'' ** [[Kleinswartooievaar]] - ''[[Ciconia abdimii]]'' ** [[Oopbekooievaar]] - ''[[Anastomus lamelligerus]]'' ** [[Saalbekooievaar]] - ''[[Ephippiorhynchus senegalensis]]'' ** [[Witooievaar]] - ''[[Ciconia ciconia]]'' ** [[Wolnekooievaar]] - ''[[Ciconia episcopus]]'' == P == * [[Paddavreter]]'' ** [[Afrikaanse paddavreter]] - ''[[Circus ranivorus]]'' ** [[Bloupaddavreter]] - ''[[Circus pygargus]]'' ** [[Europese paddavreter]] - ''[[Circus aeruginosus]]'' ** [[Witborspaddavreter]] - ''[[Circus macrourus]]'' ** [[Witkruispaddavreter]] - ''[[Circus maurus]]'' * [[Papegaai]]'' ** [[Bloupenspapegaai]] - ''[[Poicephalus rueppellii]]'' ** [[Bosveldpapegaai]] - ''[[Poicephalus meyeri]]'' ** [[Bruinkoppapegaai]] - ''[[Poicephalus cryptoxanthus]]'' ** [[Grootpapegaai]] - ''[[Poicephalus robustus]]'' ** [[Ringnekpapegaai]] - ''[[Psittacula krameri]]'' ** [[Savannepapegaai]] - ''[[Poicephalus fuscicollis]]'' ** [[Woudpapegaai]] - ''[[Poicephalus robustus]]'' * [[Parkiet]]'' ** [[Halsbandparkiet]] - ''[[Psittacula krameri]]'' ** [[Njassaparkiet]] - ''[[Agapornis lilianae]]'' ** [[Ringnekparkiet]] - ''[[Psittacula krameri]]'' ** [[Rooiwangparkiet]] - ''[[Agapornis roseicollis]]'' ** [[Swartwangparkiet]] - ''[[Agapornis nigrigenis]]'' * [[Patrys]]'' ** [[Asiatiese patrys]] - ''[[Alectoris chukar]]'' ** [[Bergpatrys]] - ''[[Scleroptila africanus]]'' ** [[Bospatrys]] - ''[[Dendroperdix sephaena]]'' ** [[Kalaharipatrys]] - ''[[Scleroptila levaillantoides]]'' ** [[Laeveldpatrys]] - ''[[Scleroptila shelleyi]]'' ** [[Rooivlerkpatrys]] - ''[[Scleroptila levaillantii]]'' * [[Peddie]]'' ** [[Amerikaanse peddie]] - ''[[Chionis albus]]'' ** [[Kleinpeddie]] - ''[[Chionis minor]]'' * [[Pediunker]] - ''[[Procellaria cinerea]]'' * [[Pelikaan]]'' ** [[Kleinpelikaan]] - ''[[Pelecanus rufescens]]'' ** [[Witpelikaan]] - ''[[Pelecanus onocrotalus]]'' * [[Piek]]'' ** [[Bontpiek]] - ''[[Myrmecocichla arnotti]]'' ** [[Swartpiek]] - ''[[Myrmecocichla formicivora]]'' * [[Piet-my-vrou]] - ''[[Cuculus solitarius]]'' * [[Pikkewyn]]'' ** [[Adeliepikkewyn]] - ''[[Pygoscelis adeliae]]'' ** [[Brilpikkewyn]] - ''[[Spheniscus demersus]]'' ** [[Keiserpikkewyn]] - ''[[Aptenodytes forsteri]]'' ** [[Koningpikkewyn]] - ''[[Aptenodytes patagonicus]]'' ** [[Langkuifpikkewyn]] - ''[[Eudyptes chrysolophus]]'' ** [[Magellaanpikkewyn]] - ''[[Spheniscus magellanicus]]'' ** [[Stormbandpikkewyn]] - ''[[Pygoscelis antarctica]]'' ** [[Suidelike geelkuifpikkewyn]] - ''[[Eudyptes chrysocome]]'' ** [[Witoorpikkewyn]] - ''[[Pygoscelis papua]]'' * [[Pitta]]'' ** [[Angolapitta]] - ''[[Pitta angolensis]]'' * [[Pou]]'' ** [[Gompou]] - ''[[Ardeotis kori]]'' ** [[Ludwigse pou]] - ''[[Neotis ludwigii]]'' ** [[Makpou]] - ''[[Pavo cristatus]]'' ** [[Veldpou]] - ''[[Neotis denhami]]'' * [[Pylstert]]'' ** [[Rooipylstert]] - ''[[Phaethon rubricauda]]'' ** [[Rooibekpylstert]] - ''[[Phaethon aethereus]]'' ** [[Witpylstert]] - ''[[Phaethon lepturus]]'' * [[Pylstertweduweetjie]] - ''[[Vidua regia]]'' == R == * [[Reier]]'' ** [[Bloureier]] - ''[[Ardea cinerea]]'' ** [[Dwergrietreier]] - ''[[Ixobrychus sturmii]]'' ** [[Geelbekwitreier]] - ''[[Ardea intermedia]]'' ** [[Gewone nagreier]] - ''[[Nycticorax nycticorax]]'' ** [[Groenrugreier]] - ''[[Butorides striata]]'' ** [[Grootrietreier]] - ''[[Botaurus stellaris]]'' ** [[Grootwitreier]] - ''[[Ardea alba]]'' ** [[Kleinbloureier]] - ''[[Egretta caerulea]]'' ** [[Kleinrietreier]] - ''[[Ixobrychus minutus]]'' ** [[Kleinwitreier]] - ''[[Egretta garzetta]]'' ** [[Madagaskar-ralreier]] - ''[[Ardeola idae]]'' ** [[Malgassiese ralreier]] - ''[[Ardeola idae]]'' ** [[Ralreier]] - ''[[Ardeola ralloides]]'' ** [[Reusereier]] - ''[[Ardea goliath]]'' ** [[Rooireier]] - ''[[Ardea purpurea]]'' ** [[Rooikeelreier]] - ''[[Egretta vinaceigula]]'' ** [[Rooipensreier]] - ''[[Ardeola rufiventris]]'' ** [[Sneeuwitreier]] - ''[[Egretta thula]]'' ** [[Swartreier]] - ''[[Egretta ardesiaca]]'' ** [[Swartkopreier]] - ''[[Ardea melanocephala]]'' ** [[Veereier]] - ''[[Bubulcus ibis]]'' ** [[Westelike kusreier]] - ''[[Egretta gularis]]'' ** [[Witrugnagreier]] - ''[[Gorsachius leuconotus]]'' * [[Renostervoël]]'' ** [[Geelbekrenostervoël]] - ''[[Buphagus africanus]]'' ** [[Rooibekrenostervoël]] - ''[[Buphagus erythrorhynchus]]'' * [[Riethaan]]'' ** [[Afrikaanse riethaan]] - ''[[Crecopsis egregia]]'' ** [[Amerikaanse koningriethaan]] - ''[[Porphyrio martinicus]]'' ** [[Gestreepte riethaan]] - ''[[Aenigmatolimnas marginalis]]'' ** [[Gevlekte riethaan]] - ''[[Porzana porzana]]'' ** [[Grootriethaan]] - ''[[Rallus caerulescens]]'' ** [[Grootkoningriethaan]] - ''[[Porphyrio madagascariensis]]'' ** [[Inaccessible-eilandriethaan]] - ''[[Atlantisia rogersi]]'' ** [[Kleinriethaan]] - ''[[Porzana pusilla]]'' ** [[Kleinkoningriethaan]] - ''[[Porphyrio alleni]]'' ** [[Swartriethaan]] - ''[[Amaurornis flavirostra]]'' * [[Robbin]]'' ** [[Bruinrobbin]] - ''[[Lagonosticta nitidula]]'' ** [[Groenrobbin]] - ''[[Mandingoa nitidula]]'' ** [[Jamesonse robbin]] - ''[[Lagonosticta rhodopareia]]'' ** [[Kaapse robbin]] - ''[[Lagonosticta rubricata]]'' ** [[Rooibekrobbin]] - ''[[Lagonosticta senegala]]'' ** [[Rooikeelrobbin]] - ''[[Hypargos niveoguttatus]]'' ** [[Rooirugrobbin]] - ''[[Cryptospiza reichenovii]]'' ** [[Rooistertrobbin]] - ''[[Pyrenestes minor]]'' ** [[Rooskeelrobbin]] - ''[[Hypargos margaritatus]]'' * [[Roek]] - ''[[Corvus frugilegus]]'' * [[Roerdomp]] - ''[[Botaurus stellaris]]'' * [[Roofmeeu]]'' ** [[Arktiese roofmeeu]] - ''[[Stercorarius parasiticus]]'' ** [[Bruinroofmeeu]] - ''[[Catharacta antarctica]]'' ** [[Knopstertroofmeeu]] - ''[[Stercorarius pomarinus]]'' ** [[Langstertroofmeeu]] - ''[[Stercorarius longicaudus]]'' ** [[Suidpoolroofmeeu]] - ''[[Catharacta maccormicki]]'' * [[Rooiassie]] - ''[[Amandava subflava]]'' * [[Rooibekkie]] - ''[[Estrilda astrild]]'' ** [[Koningrooibekkie]] - ''[[Vidua macroura]]'' ** [[Pylstertrooibekkie]] - ''[[Vidua regia]]'' * [[Rooibeksysie]] - ''[[Estrilda astrild]]'' * [[Rooistert]]'' ** [[Europese rooistert]] - ''[[Phoenicurus phoenicurus]]'' * [[Rotsvoël]] - ''[[Achaetops pycnopygius]]'' * [[Rooivlerktjagra]] - ''[[Tchagra australis]]'' * [[Ruiter]]'' ** [[Bosruiter]] - ''[[Tringa glareola]]'' ** [[Gevlekte rooipootruiter]] - ''[[Tringa erythropus]]'' ** [[Gewone ruiter]] - ''[[Actitis hypoleucos]]'' ** [[Groenpootruiter]] - ''[[Tringa nebularia]]'' ** [[Grootgeelpootruiter]] - ''[[Tringa melanoleuca]]'' ** [[Kleingeelpootruiter]] - ''[[Tringa flavipes]]'' ** [[Moerasruiter]] - ''[[Tringa stagnatilis]]'' ** [[Rooipootruiter]] - ''[[Tringa totanus]]'' ** [[Terekruiter]] - ''[[Xenus cinereus]]'' ** [[Witgatruiter]] - ''[[Tringa ochropus]]'' == S == * [[Saadvretertjie]]'' ** [[Rooirugsaadvretertjie]] - ''[[Cryptospiza reichenovii]]'' ** [[Rooistertsaadvretertjie]] - ''[[Pyrenestes minor]]'' * [[Sandpatryse|Sandpatrys]]'' ** [[Dubbelbandsandpatrys]] - ''[[Pterocles bicinctus]]'' ** [[Geelkeelsandpatrys]] - ''[[Pterocles gutturalis]]'' ** [[Gevlekte sandpatrys]] - ''[[Pterocles burchelli]]'' * [[Sanger]]'' ** [[Barsarietsanger]] - ''[[Acrocephalus griseldis]]'' ** [[Bleekkopgrassanger]] - ''[[Acrocephalus griseldis]]'' ** [[Breëstertsanger]] - ''[[Schoenicola brevirostris]]'' ** [[Bruinkeelbossanger]] - ''[[Eremomela usticollis]]'' ** [[Donkerwangbossanger]] - ''[[Eremomela scotops]]'' ** [[Europese rietsanger]] - ''[[Acrocephalus palustris]]'' ** [[Europese vleisanger]] - ''[[Acrocephalus schoenobaenus]]'' ** [[Gebande sanger]] - ''[[Calamonastes fasciolatus]]'' ** [[Geelsanger]] - ''[[Chloropeta natalensis]]'' ** [[Geelkeelsanger]] - ''[[Phylloscopus ruficapilla]]'' ** [[Geelpensbossanger]] - ''[[Eremomela icteropygialis]]'' ** [[Groenbossanger]] - ''[[Eremomela gregalis]]'' ** [[Grootrietsanger]] - ''[[Acrocephalus arundinaceus]]'' ** [[Grys gebande sanger]] - ''[[Calamonastes simplex]]'' ** [[Hermanse rietsanger]] - ''[[Acrocephalus scirpaceus]]'' ** [[Hofsanger]] - ''[[Phylloscopus ruficapillus]]'' ** [[Kaapse rietsanger]] - ''[[Acrocephalus gracilirostris]]'' ** [[Kaapse vleisanger]] - ''[[Bradypterus baboecala]]'' ** [[Kaneelborssanger]] - ''[[Euryptila subcinnamomea]]'' ** [[Kaneelrietsanger]] - ''[[Acrocephalus cinnamomeus]]'' ** [[Kleinrietsanger]] - ''[[Acrocephalus baeticatus]]'' ** [[Knysnaruigtesanger]] - ''[[Bradypterus sylvaticus]]'' ** [[Olyfboomsanger]] - ''[[Hippolais olivetorum]]'' ** [[Rooiborsruigtesanger]] - ''[[Bradypterus victorini]]'' ** [[Rooibruinrietsanger]] - ''[[Acrocephalus rufescens]]'' ** [[Rooivlerksanger]] - ''[[Heliolais erythropterus]]'' ** [[Ruigtesanger]] - ''[[Bradypterus barratti]]'' ** [[Spotsanger]] - ''[[Hippolais icterina]]'' ** [[Sprinkaansanger]] - ''[[Locustella fluviatilis]]'' ** [[Stierlingse sanger]] - ''[[Calamonastes stierlingi]]'' ** [[Swartkroonsanger]] - ''[[Sylvia atricapilla]]'' ** [[Tuinsanger]] - ''[[Sylvia borin]]'' ** [[Witkeelsanger]] - ''[[Sylvia communis]]'' * [[Seeswael]]'' ** [[Arktiese seeswael]] - ''[[Sterna paradisaea]]'' ** [[Brilseeswael]] - ''[[Sterna anaethetus]]'' ** [[Damaraseeswael]] - ''[[Sterna balaenarum]]'' ** [[Geelbekseeswael]] - ''[[Sterna bergii]]'' ** [[Gewone seeswael]] - ''[[Sterna hirundo]]'' ** [[Grootseeswael]] - ''[[Sterna sandvicensis]]'' ** [[Grootbruinseeswael]] - ''[[Anous stolidus]]'' ** [[Grysborsseeswael]] - ''[[Sterna vittata]]'' ** [[Kerguelenseeswael]] - ''[[Sterna virgata]]'' ** [[Kleinseeswael]] - ''[[Sterna albifrons]]'' ** [[Kleinbruinseeswael]] - ''[[Anous tenuirostris]]'' ** [[Koningseeswael]] - ''[[Sterna maxima]]'' ** [[Kuifkopseeswael]] - ''[[Thalasseus bengalensis]]'' ** [[Oostelike seeswael]] - ''[[Gelochelidon nilotica]]'' ** [[Reuseseeswael]] - ''[[Hydroprogne caspia]]'' ** [[Roetseeswael]] - ''[[Sterna fuscata]]'' ** [[Rooiborsseeswael]] - ''[[Sterna dougallii]]'' ** [[Swartkopseeswael]] - ''[[Anous minutus]]'' ** [[Swartmeerswael]] - ''[[Chlidonias niger]]'' ** [[Swartkroonseeswael]] - ''[[Sterna sumatrana]]'' ** [[Witbaardmeerswael]] - ''[[Chlidonias hybrida]]'' ** [[Witvlerkmeerswael]] - ''[[Chlidonias leucopterus]]'' ** [[Witwangseeswael]] - ''[[Sterna repressa]]'' ** [[Swartnekseeswael]] - ''[[Sterna sumatrana]]'' * [[Sekretarisvoël]] - ''[[Sagittarius serpentarius]]'' * [[Skaapwagter]]'' ** [[Bontskaapwagter]] - ''[[Oenanthe pleschanka]]'' ** [[Europese skaapwagter]] - ''[[Oenanthe oenanthe]]'' ** [[Hoëveldskaapwagter]] - ''[[Oenanthe pileata]]'' ** [[Isabellaskaapwagter]] - ''[[Oenanthe isabellina]]'' ** [[Vaalskaapwagter]] - ''[[Oenanthe isabellina]]'' * [[Skoorsteenveër]] - ''[[Threskiornis aethiopicus]]'' * [[Slanghalsvoël]] - ''[[Anhinga rufa]]'' * [[Slangverklikker]] - ''[[Cercotrichas coryphoeus]]'' * [[Sneeubal]] - ''[[Dryoscopus cubla]]'' * [[Snip]]'' ** [[Afrikaanse snip]] - ''[[Gallinago nigripennis]]'' ** [[Dubbelsnip]] - ''[[Gallinago media]]'' ** [[Goudsnip]] - ''[[Rostratula benghalensis]]'' * [[Speg]]'' ** [[Baardspeg]] - ''[[Dendropicos namaquus]]'' ** [[Bennettse speg]] - ''[[Campethera bennettii]]'' ** [[Gevlekte speg]] - ''[[Campethera cailliautii]]'' ** [[Goudstertspeg]] - ''[[Campethera abingoni]]'' ** [[Grondspeg]] - ''[[Geocolaptes olivaceus]]'' ** [[Gryskopspeg]] - ''[[Dendropicos griseocephalus]]'' ** [[Kardinaalspeg]] - ''[[Dendropicos fuscescens]]'' ** [[Knysnaspeg]] - ''[[Campethera notata]]'' ** [[Namakwaspeg]] - ''[[Dendropicos namaquus]]'' ** [[Tanzaniese speg]] - ''[[Campethera scriptoricauda]]'' * [[Spekvreter]]'' ** [[Gewone spekvreter]] - ''[[Cercomela familiaris]]'' ** [[Hererospekvreter]] - ''[[Namibornis herero]]'' ** [[Karoospekvreter]] - ''[[Cercomela schlegelii]]'' ** [[Vlaktespekvreter]] - ''[[Cercomela sinuata]]'' ** [[Woestynspekvreter]] - ''[[Cercomela tractrac]]'' * [[Sperwer]]'' ** [[Afrikaanse sperwer]] - ''[[Accipiter tachiro]]'' ** [[Europese sperwer]] - ''[[Accipiter nisus]]'' ** [[Gebande sperwer]] - ''[[Accipiter badius]]'' ** [[Kleinsperwer]] - ''[[Accipiter minullus]]'' ** [[Ovambosperwer]] - ''[[Accipiter ovampensis]]'' ** [[Rooiborssperwer]] - ''[[Accipiter rufiventris]]'' ** [[Swartsperwer]] - ''[[Accipiter melanoleucus]]'' ** [[Witkruissperwer]] - ''[[Melierax gabar]]'' * [[Spookvoël]] - ''[[Malaconotus blanchoti]]'' * [[Spotvoël]] - ''[[Hippolais icterina]]'' * [[Spreeu]]'' ** [[Bleekvlerkspreeu]] - ''[[Onychognathus nabouroup]]'' ** [[Europese spreeu]] - ''[[Sturnus vulgaris]]'' ** [[Grootblouoorglansspreeu]] - ''[[Lamprotornis chalybaeus]]'' ** [[Grootglansspreeu]] - ''[[Lamprotornis australis]]'' ** [[Indiese spreeu]] - ''[[Acridotheres tristis]]'' ** [[Kleinblouoorglansspreeu]] - ''[[Lamprotornis elisabeth]]'' ** [[Kleinglansspreeu]] - ''[[Lamprotornis nitens]]'' ** [[Langstertglansspreeu]] - ''[[Lamprotornis mevesii]]'' ** [[Lelspreeu]] - ''[[Creatophora cinerea]]'' ** [[Rooivlerkspreeu]] - ''[[Onychognathus morio]]'' ** [[Roosspreeu]] - ''[[Pastor roseus]]'' ** [[Spitsstertglansspreeu]] - ''[[Lamprotornis acuticaudus]]'' ** [[Swartpensglansspreeu]] - ''[[Lamprotornis corruscus]]'' ** [[Witborsspreeu]] - ''[[Cinnyricinclus leucogaster]]'' ** [[Witgatspreeu]] - ''[[Spreo bicolor]]'' * [[Sprinkaanvoël]]'' ** [[Rooivlerksprinkaanvoël]] - ''[[Glareola pratincola]]'' ** [[Swartvlerksprinkaanvoël]] - ''[[Glareola nordmanni]]'' ** [[Withalssprinkaanvoël]] - ''[[Glareola nuchalis]]'' * [[Steenloper]] - ''[[Arenaria interpres]]'' * [[Stekelstert]]'' ** [[Gevlekte stekelstert]] - ''[[Telacanthura ussheri]]'' ** [[Witpensstekelstert]] - ''[[Neafrapus boehmi]]'' * [[Sterretjie]]'' ** [[Arktiese sterretjie]] - ''[[Sterna paradisaea]]'' ** [[Brilsterretjie]] - ''[[Onychoprion anaethetus]]'' ** [[Damarasterretjie]] - ''[[Sternula balaenarum]]'' ** [[Elegante sterretjie]] - ''[[Thalasseus elegans]]'' ** [[Geelbeksterretjie]] - ''[[Sterna bergii]]'' ** [[Gewone sterretjie]] - ''[[Sterna hirundo]]'' ** [[Grootsterretjie]] - ''[[Thalasseus sandvicensis]]'' ** [[Grootbruinsterretjie]] - ''[[Anous stolidus]]'' ** [[Grysborssterretjie]] - ''[[Sterna vittata]]'' ** [[Kerguelensterretjie]] - ''[[Sterna virgata]]'' ** [[Kleinsterretjie]] - ''[[Sternula albifrons]]'' ** [[Kleinbruinsterretjie]] - ''[[Anous tenuirostris]]'' ** [[Koningsterretjie]] - ''[[Thalasseus maximus]]'' ** [[Kuifkopsterretjie]] - ''[[Thalasseus bengalensis]]'' ** [[Oostelike sterretjie]] - ''[[Gelochelidon nilotica]]'' ** [[Reusesterretjie]] - ''[[Hydroprogne caspia]]'' ** [[Roetsterretjie]] - ''[[Onychoprion fuscata]]'' ** [[Rooiborssterretjie]] - ''[[Sterna dougallii]]'' ** [[Swartkopsterretjie]] - ''[[Anous minutus]]'' ** [[Swartneksterretjie]] - ''[[Sterna sumatrana]]'' ** [[Swartsterretjie]] - ''[[Chlidonias niger]]'' ** [[Witbaardsterretjie]] - ''[[Chlidonias hybrida]]'' ** [[Witvlerksterretjie]] - ''[[Chlidonias leucopterus]]'' ** [[Witwangsterretjie]] - ''[[Sterna repressa]]'' ** [[Swartneksterretjie]] - ''[[Sterna sumatrana]]'' * [[Stompstert]]'' ** [[Bosveldstompstert]] - ''[[Sylvietta rufescens]]'' ** [[Rooikroonstompstert]] - ''[[Sylvietta ruficapilla]]'' ** [[Rooiwangstompstert]] - ''[[Sylvietta whytii]]'' * [[Stormswael]]'' ** [[Grysrugstormswael]] - ''[[Garrodia nereis]]'' ** [[Europese stormswael]] - ''[[Hydrobates pelagicus]]'' ** [[Geelpootstormswael]] - ''[[Oceanites oceanicus]]'' ** [[Gewone stormswael]] - ''[[Oceanites oceanicus]]'' ** [[Madeirastormswael]] - ''[[Oceanodroma castro]]'' ** [[Matsudairase stormswael]] - ''[[Oceanodroma matsudairae]]'' ** [[Oosterse stormswael]] - ''[[Oceanodroma matsudairae]]'' ** [[Swaelstertstormswael]] - ''[[Oceanodroma leucorhoa]]'' ** [[Swartpensstormswael]] - ''[[Fregetta tropica]]'' ** [[Swartpootstormswael]] - ''[[Hydrobates pelagicus]]'' ** [[Swinhoestormswael]] - ''[[Oceanodroma monorhis]]'' ** [[Witpensstormswael]] - ''[[Fregetta grallaria]]'' ** [[Witwangstormswael]] - ''[[Pelagodroma marina]]'' ** [[Witgesigstormswael]] - ''[[Pelagodroma marina]]'' * [[Stormvoël]]'' ** [[Antarktiese stormvoël]] - ''[[Thalassoica antarctica]]'' ** [[Atlantiese stormvoël]] - ''[[Pterodroma incerta]]'' ** [[Baleariese pylstormvoël]] - ''[[Puffinus mauretanicus]]'' ** [[Baraustormvoël]] - ''[[Pterodroma baraui]]'' ** [[Bassiaanstormvoël]] - ''[[Procellaria aequinoctialis]]'' ** [[Bloustormvoël]] - ''[[Halobaena caerulea]]'' ** [[Bruinvlekstormvoël]] - ''[[Pterodroma incerta]]'' ** [[Bulwerse stormvoël]] - ''[[Bulweria bulwerii]]'' ** [[Donsveerstormvoël]] - ''[[Pterodroma mollis]]'' ** [[Gestreepte pylstormvoël]] - ''[[Calonectris leucomelas]]'' ** [[Gewone duikstormvoël]] - ''[[Pelecanoides urinatrix]]'' ** [[Jouaninse stormvoël]] - ''[[Bulweria fallax]]'' ** [[Kerguelense stormvoël]] - ''[[Lugensa brevirostris]]'' ** [[Kleinduikstormvoël]] - ''[[Pelecanoides georgicus]]'' ** [[Langvlerkstormvoël]] - ''[[Pterodroma macroptera]]'' ** [[Pylstormvoël]] - ''[[Puffinus yelkouan]]'' *** [[Bruinpylstormvoël]] - ''[[Puffinus carneipes]]'' *** [[Geelbekpylstormvoël]] - ''[[Calonectris diomedea]]'' *** [[Grootpylstormvoël]] - ''[[Puffinus gravis]]'' *** [[Gryspylstormvoël]] - ''[[Procellaria cinerea]]'' *** [[Grysvlekpylstormvoël]] - ''[[Puffinus griseus]]'' *** [[Keilstertpylstormvoël]] - ''[[Puffinus pacificus]]'' *** [[Kleinpylstormvoël]] - ''[[Puffinus assimilis]]'' *** [[Swartbekpylstormvoël]] - ''[[Puffinus puffinus]]'' *** [[Swartkroonpylstormvoël]] - ''[[Puffinus lherminieri]]'' *** [[Witkenpylstormvoël]] - ''[[Procellaria aequinoctialis]]'' ** [[Seeduifstormvoël]] - ''[[Daption capense]]'' ** [[Silwerstormvoël]] - ''[[Fulmarus glacialoides]]'' ** [[Tropiese kleinpylstormvoël]] - ''[[Puffinus bailloni]]'' ** [[Witkopstormvoël]] - ''[[Pterodroma lessonii]]'' ** [[Witstormvoël]] - ''[[Pagodroma nivea]]'' * [[Strandloper]]'' ** [[Bairdse strandloper]] - ''[[Calidris bairdii]]'' ** [[Bontstrandloper]] - ''[[Calidris alpina]]'' ** [[Breëbekstrandloper]] - ''[[Limicola falcinellus]]'' ** [[Drietoonstrandloper]] - ''[[Calidris alba]]'' ** [[Geelpootstrandloper]] - ''[[Calidris melanotos]]'' ** [[Kleinstrandloper]] - ''[[Calidris minuta]]'' ** [[Krombekstrandloper]] - ''[[Calidris ferruginea]]'' ** [[Langtoonstrandloper]] - ''[[Calidris subminuta]]'' ** [[Rooinekstrandloper]] - ''[[Calidris ruficollis]]'' ** [[Taanborsstrandloper]] - ''[[Tryngites subruficollis]]'' ** [[Temminckse strandloper]] - ''[[Calidris temminckii]]'' ** [[Witrugstrandloper]] - ''[[Calidris fuscicollis]]'' * [[Streepkoppie]]'' ** [[Dikbekstreepkoppie]] - ''[[Nesospiza wilkinsi]]'' ** [[Geelstreepkoppie]] - ''[[Emberiza cabanisi]]'' ** [[Goughstreepkoppie]] - ''[[Rowettia goughensis]]'' ** [[Nightingale-streepkoppie]] - ''[[Nesospiza questi]]'' ** [[Klipstreepkoppie]] - ''[[Emberiza tahapisi]]'' ** [[Rooirugstreepkoppie]] - ''[[Emberiza flaviventris]]'' ** [[Rooivlerkstreepkoppie]] - ''[[Emberiza capensis]]'' ** [[Tristanstreepkoppie]] - ''[[Nesospiza acunhae]]'' ** [[Vaalstreepkoppie]] - ''[[Emberiza impetuani]]'' * [[Suikerbekkie]]'' ** [[Blousuikerbekkie]] - ''[[Anthreptes longuemarei]]'' ** [[Bloukeelsuikerbekkie]] - ''[[Anthreptes reichenowi]]'' ** [[Bloukruissuikerbekkie]] - ''[[Cinnyris neergaardi]]'' ** [[Bronssuikerbekkie]] - ''[[Nectarinia kilimensis]]'' ** [[Geelpenssuikerbekkie]] - ''[[Cinnyris venustus]]'' ** [[Grootrooibandsuikerbekkie]] - ''[[Cinnyris afer]]'' ** [[Gryssuikerbekkie]] - ''[[Cyanomitra veroxii]]'' ** [[Kleinrooibandsuikerbekkie]] - ''[[Cinnyris chalybeus]]'' ** [[Kopersuikerbekkie]] - ''[[Cinnyris cupreus]]'' ** [[Kortbeksuikerbekkie]] - ''[[Anthreptes collaris]]'' ** [[Maricosuikerbekkie]] - ''[[Cinnyris mariquensis]]'' ** [[Miombo-rooibandsuikerbekkie]] - ''[[Cinnyris manoensis]]'' ** [[Namakwasuikerbekkie]] - ''[[Cinnyris fuscus]]'' ** [[Olyfsuikerbekkie]] - ''[[Cyanomitra olivacea]]'' ** [[Oranjeborssuikerbekkie]] - ''[[Anthobaphes violacea]]'' ** [[Purperbandsuikerbekkie]] - ''[[Cinnyris bifasciatus]]'' ** [[Rooiborssuikerbekkie]] - ''[[Chalcomitra senegalensis]]'' ** [[Rooikeelsuikerbekkie]] - ''[[Nectarinia senegalensis]]'' ** [[Swartsuikerbekkie]] - ''[[Chalcomitra amethystina]]'' ** [[Swartpenssuikerbekkie]] - ''[[Cinnyris shelleyi]]'' ** [[Witpenssuikerbekkie]] - ''[[Cinnyris talatala]]'' * [[Suikervoël]]'' ** [[Kaapse suikervoël]] - ''[[Promerops cafer]]'' ** [[Rooiborssuikervoël]] - ''[[Promerops gurneyi]]'' * [[Swaan]]'' ** [[Bewick-swaan]] - ''[[Cygnus bewickii]]'' ** [[Coscoroba-swaan]] - ''[[Coscoroba coscoroba]]'' ** [[Fluitswaan]] - ''[[Cygnus columbianus]]'' ** [[Singswaan]] - ''[[Cygnus cygnus]]'' ** [[Swartnekswaan]] - ''[[Cygnus melancoryphus]]'' * [[Swael]]'' ** [[Afrikaanse oewerswael]] - ''[[Riparia paludicola]]'' ** [[Angolaswael]] - ''[[Hirundo angolensis]]'' ** [[Blouswael]] - ''[[Hirundo atrocaerulea]]'' ** [[Draadstertswael]] - ''[[Hirundo smithii]]'' ** [[Europese swael]] - ''[[Hirundo rustica]]'' ** [[Europese oewerswael]] - ''[[Riparia riparia]]'' ** [[Familieswael]] - ''[[Hirundo spilodera]]'' ** [[Gebande oewerswael]] - ''[[Riparia cincta]]'' ** [[Gestreepte kransswael]] - ''[[Phedina borbonica]]'' ** [[Grootstreepswael]] - ''[[Cecropis cucullata]]'' ** [[Gryskruisswael]] - ''[[Pseudhirundo griseopyga]]'' ** [[Huisswael]] - ''[[Delichon urbica]]'' ** [[Kleinstreepswael]] - ''[[Cecropis abyssinica]]'' ** [[Kransswael]] - ''[[Hirundo fuligula]]'' ** [[Moskeeswael]] - ''[[Cecropis senegalensis]]'' ** [[Palmwindswael]] - ''[[Cypsiurus parvus]]'' ** [[Pêrelborsswael]] - ''[[Hirundo dimidiata]]'' ** [[Rooiborsswael]] - ''[[Cecropis semirufa]]'' ** [[Rooinekswael]] - ''[[Cecropis daurica]]'' ** [[Swartsaagvlerkswael]] - ''[[Psalidoprocne holomelaena]]'' ** [[Tropiese saagvlerkswael]] - ''[[Psalidoprocne pristoptera]]'' ** [[Witkeelswael]] - ''[[Hirundo albigularis]]'' ** [[Witkopsaagvlerkswael]] - ''[[Psalidoprocne albiceps]]'' * [[Swartnekswaan]] - ''[[Cygnus melancoryphus]]'' * [[Swempie]] - ''[[Francolinus coqui]]'' * [[Swie]]'' ** [[Angolaswie]] - ''[[Coccopygia bocagei]]'' ** [[Suidelike swie]] - ''[[Coccopygia melanotis]]'' ** [[Tropiese swie]] - ''[[Coccopygia quartinia]]'' * [[Sysie]]'' ** [[Angolasysie]] - ''[[Estrilda thomensis]]'' ** [[Geelrugsysie]] - ''[[Pytilia afra]]'' ** [[Gewone blousysie]] - ''[[Uraeginthus angolensis]]'' ** [[Gryssysie]] - ''[[Estrilda perreini]]'' ** [[Koningblousysie]] - ''[[Uraeginthus granatinus]]'' ** [[Melbasysie]] - ''[[Pytilia melba]]'' ** [[Oranjevlerksysie]] - ''[[Pytilia afra]]'' ** [[Rooibeksysie]] - ''[[Estrilda astrild]]'' ** [[Rooiwangwoudsysie]] - ''[[Cryptospiza reichenovii]]'' ** [[Suidelikesysie]] - ''[[Coccopygia melanotis]]'' ** [[Swartoogsysie]] - ''[[Estrilda thomensis]]'' ** [[Swartwangsysie]] - ''[[Estrilda erythronotos]]'' ** [[Tropiesesysie]] - ''[[Coccopygia quartinia]]'' == T == * [[Tarentaal]]'' ** [[Gewone tarentaal]] - ''[[Numida meleagris]]'' ** [[Kuifkoptarentaal]] - ''[[Guttera edouardi]]'' * [[Tinker]]'' ** [[Geelblestinker]] - ''[[Pogoniulus chrysoconus]]'' ** [[Groentinker]] - ''[[Pogoniulus simplex]]'' ** [[Rooiblestinker]] - ''[[Pogoniulus pusillus]]'' ** [[Swartblestinker]] - ''[[Pogoniulus bilineatus]]'' * [[Tinktinkie]]'' ** [[Bosveldtinktinkie]] - ''[[Cisticola chiniana]]'' ** [[Groottinktinkie]] - ''[[Cisticola natalensis]]'' ** [[Grysrugtinktinkie]] - ''[[Cisticola subruficapillus]]'' ** [[Huiltinktinkie]] - ''[[Cisticola lais]]'' ** [[Kortvlerktinktinkie]] - ''[[Cisticola brachypterus]]'' ** [[Luapulatinktinkie]] - ''[[Cisticola luapula]]'' ** [[Luitinktinkie]] - ''[[Cisticola aberrans]]'' ** [[Piepende tinktinkie]] - ''[[Cisticola pipiens]]'' ** [[Rooitinktinkie]] - ''[[Cisticola rufilatus]]'' ** [[Rooiwangtinktinkie]] - ''[[Cisticola erythrops]]'' ** [[Singende tinktinkie]] - ''[[Cisticola cantans]]'' ** [[Swartrugtinktinkie]] - ''[[Cisticola galactotes]]'' ** [[Vleitinktinkie]] - ''[[Cisticola tinniens]]'' * [[Tiptol]]'' ** [[Geelborstiptol]] - ''[[Chlorocichla flaviventris]]'' ** [[Geelstreeptiptol]] - ''[[Phyllastrephus flavostriatus]]'' ** [[Kaapse tiptol]] - ''[[Pycnonotus capensis]]'' ** [[Kleinbostiptol]] - ''[[Phyllastrephus debilis]]'' ** [[Rooibektiptol]] - ''[[Lioptilus nigricapillus]]'' ** [[Rooioogtiptol]] - ''[[Pycnonotus nigricans]]'' ** [[Streepwangtiptol]] - ''[[Andropadus milanjensis]]'' ** [[Swartoogtiptol]] - ''[[Pycnonotus barbatus]]'' * [[Tjagra]]'' ** [[Grysborstjagra]] - ''[[Tchagra tchagra]]'' ** [[Driestreeptjagra]] - ''[[Tchagra australis]]'' ** [[Rooivlerktjagra]] - ''[[Tchagra australis]]'' ** [[Swartkoptjagra]] - ''[[Antichromus anchietae]]'' ** [[Swartkroontjagra]] - ''[[Tchagra senegala]]'' ** [[Vleitjagra]] - ''[[Antichromus anchietae]]'' * [[Tjeriktik]]'' ** [[Bosveldtjeriktik]] - ''[[Parisoma subcaeruleum]]'' ** [[Grystjeriktik]] - ''[[Parisoma layardi]]'' * [[Tobie]]'' ** [[Bonttobie]] - ''[[Haematopus ostralegus]]'' ** [[Swarttobie]] - ''[[Haematopus moquini]]'' * [[Troupant]]'' ** [[Europese troupant]] - ''[[Coracias garrulus]]'' ** [[Geelbektroupant]] - ''[[Eurystomus glaucurus]]'' ** [[Gewone troupant]] - ''[[Coracias caudata]]'' ** [[Groottroupant]] - ''[[Coracias naevius]]'' ** [[Knopsterttroupant]] - ''[[Coracias spatulata]]'' == U == * [[Uil]]'' ** [[Afrikaanse bosuil]] - ''[[Ciccaba woodfordii]]'' ** [[Bosuil]] - ''[[Strix woodfordii]]'' ** [[Gebande uil]] - ''[[Glaucidium capense]]'' ** [[Gevlekte ooruil]] - ''[[Bubo africanus]]'' ** [[Grasuil]] - ''[[Tyto capensis]]'' ** [[Kaapse ooruil]] - ''[[Bubo capensis]]'' ** [[Nonnetjie-uil]] - ''[[Tyto alba]]'' ** [[Reuse-ooruil]] - ''[[Bubo lacteus]]'' ** [[Skopsuil]] - ''[[Otus senegalensis]]'' ** [[Visuil]] - ''[[Scotopelia peli]]'' ** [[Vlei-uil]] - ''[[Asio capensis]]'' ** [[Witkoluil]] - ''[[Glaucidium perlatum]]'' ** [[Witwanguil]] - ''[[Otus leucotis]]'' == V == * [[Valk]]'' ** [[Afrikaanse boomvalk]] - ''[[Falco cuvierii]]'' ** [[Akkedisvalk]] - ''[[Kaupifalco monogrammicus]]'' ** [[Bleeksingvalk]] - ''[[Melierax canorus]]'' ** [[Blouvalk]] - ''[[Elanus caeruleus]]'' ** [[Dickinsonse grysvalk]] - ''[[Falco dickinsoni]]'' ** [[Donkergrysvalk]] - ''[[Falco ardosiaceus]]'' ** [[Donkersingvalk]] - ''[[Melierax metabates]]'' ** [[Dwergvalk]] - ''[[Polihierax semitorquatus]]'' ** [[Edelvalk]] - ''[[Falco biarmicus]]'' ** [[Eleonoravalk]] - ''[[Falco eleonorae]]'' ** [[Europese boomvalk]] - ''[[Falco subbuteo]]'' ** [[Grootrooivalk]] - ''[[Falco rupicoloides]]'' ** [[Kaalwangvalk]] - ''[[Polyboroides typus]]'' ** [[Kleinrooivalk]] - ''[[Falco naumanni]]'' ** [[Kleinsingvalk]] - ''[[Melierax gabar]]'' ** [[Kransvalk]] - ''[[Falco rupicolus]]'' ** [[Koekoekvalk]] - ''[[Aviceda cuculoides]]'' ** [[Oostelike rooipootvalk]] - ''[[Falco amurensis]]'' ** [[Roetvalk]] - ''[[Falco concolor]]'' ** [[Rooivalk]] - ''[[Falco rupicolus]]'' ** [[Rooinekvalk]] - ''[[Falco chicquera]]'' ** [[Swerfvalk]] - ''[[Falco peregrinus]]'' ** [[Taitavalk]] - ''[[Falco fasciinucha]]'' ** [[Toringvalk]] - ''[[Falco tinnunculus]]'' ** [[Visvalk]] - ''[[Pandion haliaetus]]'' ** [[Vlermuisvalk]] - ''[[Macheiramphus alcinus]]'' ** [[Westelike rooipootvalk]] - ''[[Falco vespertinus]]'' * [[Versamelvoël]] - ''[[Philetairus socius]]'' * [[Vink]]'' ** [[Bandkeelvink]] - ''[[Amadina fasciata]]'' ** [[Breëstertparadysvink]] - ''[[Vidua obtusa]]'' ** [[Gewone paradysvink]] - ''[[Vidua paradisaea]]'' ** [[Goudgeelvink]] - ''[[Euplectes afer]]'' ** [[Kleingeelvink]] - ''[[Ploceus intermedius]]'' ** [[Koekoekvink]] - ''[[Anomalospiza imberbis]]'' ** [[Rooivink]] - ''[[Euplectes orix]]'' ** [[Rooikopvink]] - ''[[Amadina erythrocephala]]'' ** [[Swartkeelgeelvink]] - ''[[Ploceus velatus]]'' ** [[Vuurkopvink]] - ''[[Euplectes hordeaceus]]'' ** [[Witkeelalariovink]] - ''[[Alario leucolaema]]'' * [[Vinkie]]'' ** [[Gewone blouvinkie]] - ''[[Vidua funerea]]'' ** [[Gewone kwartelvinkie]] - ''[[Ortygospiza atricollis]]'' ** [[Groenblouvinkie]] - ''[[Vidua codringtoni]]'' ** [[Persblouvinkie]] - ''[[Vidua wilsoni]]'' ** [[Rooivlerkkwartelvinkie]] - ''[[Paludipasser locustella]]'' ** [[Staalblouvinkie]] - ''[[Vidua chalybeata]]'' ** [[Witpootblouvinkie]] - ''[[Vidua purpurascens]]'' * [[Visvanger]]'' ** [[Blouvisvanger]] - ''[[Alcedo semitorquata]]'' ** [[Bontvisvanger]] - ''[[Ceryle rudis]]'' ** [[Bosveldvisvanger]] - ''[[Halcyon senegalensis]]'' ** [[Bruinkopvisvanger]] - ''[[Halcyon albiventris]]'' ** [[Dwergvisvanger]] - ''[[Ispidina picta]]'' ** [[Gestreepte visvanger]] - ''[[Halcyon chelicuti]]'' ** [[Gryskopvisvanger]] - ''[[Halcyon leucocephala]]'' ** [[Kuifkopvisvanger]] - ''[[Alcedo cristata]]'' ** [[Manglietvisvanger]] - ''[[Halcyon senegaloides]]'' ** [[Reusevisvanger]] - ''[[Megaceryle maxima]]'' * [[Vleikuiken]]'' ** [[Gestreepte vleikuiken]] - ''[[Sarothrura affinis]]'' ** [[Gevlekte vleikuiken]] - ''[[Sarothrura elegans]]'' ** [[Rooiborsvleikuiken]] - ''[[Sarothrura rufa]]'' ** [[Streepborsvleikuiken]] - ''[[Sarothrura boehmi]]'' ** [[Witvlerkvleikuiken]] - ''[[Sarothrura ayresi]]'' * [[Vleiloerie]]'' ** [[Gestreepte vleiloerie]] - ''[[Centropus superciliosus]]'' ** [[Gewone vleiloerie]] - ''[[Centropus burchellii]]'' ** [[Groenvleiloerie]] - ''[[Ceuthmochares aereus]]'' ** [[Grootvleiloerie]] - ''[[Centropus cupreicaudus]]'' ** [[Senegalvleiloerie]] - ''[[Centropus senegalensis]]'' ** [[Swartvleiloerie]] - ''[[Centropus grillii]]'' ** [[Witbrouvleiloerie]] - ''[[ Centropus superciliosus]]'' * [[Vleivalk]]'' ** [[Afrikaanse vleivalk]] - ''[[Circus ranivorus]]'' ** [[Blouvleivalk]] - ''[[Circus pygargus]]'' ** [[Europese vleivalk]] - ''[[Circus aeruginosus]]'' ** [[Witborsvleivalk]] - ''[[Circus macrourus]]'' ** [[Witkruisvleivalk]] - ''[[Circus maurus]]'' * [[Vlieëvanger]]'' ** [[Blougrysvlieëvanger]] - ''[[Muscicapa caerulescens]]'' ** [[Bloukuifvlieëvanger]] - ''[[Trochocercus cyanomelas]]'' ** [[Donkervlieëvanger]] - ''[[Muscicapa adusta]]'' ** [[Europese vlieëvanger]] - ''[[Muscicapa striata]]'' ** [[Feevlieëvanger]] - ''[[Stenostira scita]]'' ** [[Fiskaalvlieëvanger]] - ''[[Sigelus silens]]'' ** [[Grootvlieëvanger]] - ''[[Bradornis infuscatus]]'' ** [[Maricovlieëvanger]] - ''[[Bradornis mariquensis]]'' ** [[Muiskleurvlieëvanger]] - ''[[Bradornis pallidus]]'' ** [[Paradysvlieëvanger]] - ''[[Terpsiphone viridis]]'' ** [[Rooistertvlieëvanger]] - ''[[Erythrocercus livingstonei]]'' ** [[Swartvlieëvanger]] - ''[[Melaenornis pammelaina]]'' ** [[Waaierstertvlieëvanger]] - ''[[Myioparus plumbeus]]'' ** [[Withalsvlieëvanger]] - ''[[Ficedula albicollis]]'' ** [[Witpensvlieëvanger]] - ''[[Bias musicus]]'' ** [[Witstertvlieëvanger]] - ''[[Elminia albonotata]]'' * [[Volstruis]] - ''[[Struthio camelus]]'' * [[Vuurvinkie]]'' ** [[Bruinvuurvinkie]] - ''[[Lagonosticta nitidula]]'' ** [[Jamesonse vuurvinkie]] - ''[[Lagonosticta rhodopareia]]'' ** [[Kaapse vuurvinkie]] - ''[[Lagonosticta rubricata]]'' ** [[Rooibekvuurvinkie]] - ''[[Lagonosticta senegala]]'' == W == * [[Wagter]]'' ** [[Bergklipwagter]] - ''[[Oenanthe bifasciata]]'' * [[Walvisvoël]]'' ** [[Antarktiese walvisvoël]] - ''[[Pachyptila desolata]]'' ** [[Breëbekwalvisvoël]] - ''[[Pachyptila vittata]]'' ** [[Dunbekwalvisvoël]] - ''[[Pachyptila belcheri]]'' ** [[Fulmarwalvisvoël]] - ''[[Pachyptila crassirostis]]'' ** [[Marionwalvisvoël]] - ''[[Pachyptila salvini]]'' ** [[Salvinse walvisvoël]] - ''[[Pachyptila salvini]]'' ** [[Swartstertwalvisvoël]] - ''[[Pachyptila turtur]]'' * [[Waterfiskaal]]'' ** [[Moeraswaterfiskaal]] - ''[[Laniarius bicolor]]'' ** [[Suidelike waterfiskaal]] - ''[[Laniarius ferrugineus]]'' ** [[Tropiese waterfiskaal]] - ''[[Laniarius aethiopicus]]'' * [[Waterhoender]]'' ** [[Grootwaterhoender]] - ''[[Gallinula chloropus]]'' ** [[Goughwaterhoender]] - ''[[Gallinula comeri]]'' ** [[Kleinwaterhoender]] - ''[[Gallinula angulata]]'' * [[Waterploeër]] - ''[[Rynchops flavirostris]]'' * [[Watertrapper]] - ''[[Podica senegalensis]]'' * [[Weduweetjie]]'' ** [[Koningweduweetjie]] - ''[[Vidua macroura]]'' ** [[Pylstertweduweetjie]] - ''[[Vidua regia]]'' * [[Wespedief]] - ''[[Pernis apivorus]]'' * [[Wewer]]'' ** [[Bontrugwewer]] - ''[[Ploceus cucullatus]]'' ** [[Brilwewer]] - ''[[Ploceus ocularis]]'' ** [[Bruinwewer]] - ''[[Ploceus rubiginosus]]'' ** [[Bruinkeelwewer]] - ''[[Ploceus xanthopterus]]'' ** [[Buffelwewer]] - ''[[Bubalornis niger]]'' ** [[Dikbekwewer]] - ''[[Amblyospiza albifrons]]'' ** [[Geelwewer]] - ''[[Ploceus subaureus]]'' ** [[Goudwewer]] - ''[[Ploceus xanthops]]'' ** [[Kaapse wewer]] - ''[[Ploceus capensis]]'' ** [[Olyfkopwewer]] - ''[[Ploceus olivaceiceps]]'' ** [[Rooikopwewer]] - ''[[Anaplectes melanotis]]'' * [[Wielewaal]]'' ** [[Afrikaanse wielewaal]] - ''[[Oriolus auratus]]'' ** [[Europese wielewaal]] - ''[[Oriolus oriolus]]'' ** [[Groenkopwielewaal]] - ''[[Oriolus chlorocephalus]]'' ** [[Swartkopwielewaal]] - ''[[Oriolus larvatus]]'' * [[Willie]]'' ** [[Geelborswillie]] - ''[[Chlorocichla flaviventris]]'' ** [[Gewone willie]] - ''[[Andropadus importunus]]'' ** [[Streepwangwillie]] - ''[[Andropadus milanjensis]]'' * [[Windswael]]'' ** [[Bontwindswael]] - ''[[Tachymarptis aequatorialis]]'' ** [[Bruinwindswael]] - ''[[Apus pallidus]]'' ** [[Europese windswael]] - ''[[Apus apus]]'' ** [[Horuswindswael]] - ''[[Apus horus]]'' ** [[Kleinwindswael]] - ''[[Apus affinis]]'' ** [[Muiskleurwindswael]] - ''[[Apus bradfieldi]]'' ** [[Palmwindswael]] - ''[[Cypsiurus parvus]]'' ** [[Skaarswindswael]] - ''[[Schoutedenapus myoptilus]]'' ** [[Swartwindswael]] - ''[[Apus barbatus]]'' ** [[Witkruiswindswael]] - ''[[Apus caffer]]'' ** [[Witpenswindswael]] - ''[[Tachymarptis melba]]'' * [[Wipstert]]'' ** [[Baardwipstert]] - ''[[Cercotrichas quadrivirgata]]'' ** [[Bruinwipstert]] - ''[[Cercotrichas signata]]'' ** [[Gestreepte wipstert]] - ''[[Cercotrichas leucophrys]]'' ** [[Kalahariwipstert]] - ''[[Cercotrichas paena]]'' * [[Wou]]'' ** [[Geelbekwou]] - ''[[Milvus aegyptius parasitus]]'' ** [[Swartwou]] - ''[[Milvus migrans]]'' * [[Woudapie]] - ''[[Ixobrychus minutus]]'' * [[Wulpe|Wulp]]'' ** [[Grootwulp]] - ''[[Numenius arquata]]'' ** [[Kleinwulp]] - ''[[Numenius phaeopus]]'' == Sien ook == * [[Alfabetiese lys van Suid-Afrikaanse voëls]] * [[Lys van Suider-Afrikaanse voëls volgens wetenskaplike name]] * [[Newman se Voëls van Suider-Afrika]] * [[Sasol Voëls van Suider-Afrika]] [[Kategorie:Lyste van voëls]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse lyste|Voels, gegroepeer]] na1qoovwn2b0dvljoxcnrgvp89azq10 0 72959 2910463 2862761 2026-06-10T08:53:37Z Aliwal2012 39067 2910463 wikitext text/x-wiki {{Taksoboks | name = Kaalwangkatlagter | image = Bare-cheeked Babbler-5996 - Flickr - Ragnhild & Neil Crawford.jpg | image_caption = In [[Etosha Nasionale Park]] | status = LC | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref>{{IUCN|id=106007974 |title=''Turdoides gymnogenys'' |assessors=''BirdLife International'' |version=2012.1 |year=2012 |accessdate=16 Julie 2012}}</ref> | domain = [[Eukaryota]] | regnum = [[Animalia]] | phylum = [[Chordata]] | classis = [[Aves]] | ordo = [[Passeriformes]] | familia = [[Timaliidae]] | genus = ''[[Turdoides]]'' | species = '''''T. gymnogenys''''' | binomial = ''Turdoides gymnogenys'' | binomial_authority = ([[Gustav Hartlaub|Hartlaub]], 1865) | synonyms = *''Aethocichla gymnogenis'' Sharpe, 1883 }} Die '''kaalwangkatlagter''' (''Turdoides gymnogenys'') is 'n [[voël|standvoël]] wat voorkom in noordwestelike [[Namibië]]. In Engels staan dit bekend as die ''bare-cheeked babbler''. Soos ander katlagters word hulle in groepe gevind. == Voorkoms == Die voël is hoofsaaklik wit, die rug is bruin, die agternek is rooibruin en die vlerke is bruin. [[Lêer:AethocichlaGymnogenisSmit.jpg|duimnael|links|Illustrasie deur Joseph Smit, 1883]] == Sien ook == * [[Alfabetiese lys van Suid-Afrikaanse voëls]] * [[Lys van Suid-Afrikaanse voëls (gegroepeer)]] * [[Lys van Suider-Afrikaanse voëls volgens wetenskaplike name]] == Verwysings == {{Verwysings}} == Bron == * ''[[Sasol Voëls van Suider-Afrika]].'' Struik Nature. Vierde Uitgawe 2011. {{ISBN|978-1-77007-928-1}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Sangvoëls]] r7o925uhte2l7ye52oncxrwdelespb4 0 72962 2910466 2883964 2026-06-10T09:02:31Z Aliwal2012 39067 2910466 wikitext text/x-wiki {{Taksoboks | name = Witkatlagter | image =Southern Pied-babbler (Turdoides bicolor).jpg | image_caption = | status = LC | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref>{{IUCN|id=106007967 |title=''Turdoides bicolor'' |assessors=''BirdLife International'' |version=2012.1 |year=2012 |accessdate=16 Julie 2012}}</ref> | domain = [[Eukaryota]] | regnum = [[Animalia]] | phylum = [[Chordata]] | classis = [[Aves]] | ordo = [[Passeriformes]] | familia = [[Timaliidae]] | genus = ''[[Turdoides]]'' | species = '''''T. bicolor''''' | binomial = ''Turdoides bicolor'' | binomial_authority = ([[William Jardine (natuurkundige)|Jardine]], 1831) | synonyms = }} Die '''witkatlagter''' (''Turdoides bicolor'') is 'n endemiese [[standvoël]] wat in sentraal en noordoos [[Namibië]], [[Botswana]], suidwes [[Zimbabwe]] en noordwes [[Suid-Afrika]] voorkom. In Engels staan die voël bekend as ''South pied babbler''. == Voorkoms == Die voël is hoofsaaklik wit en swart. Die volwasse voël het swarterige vlerke en 'n ongemerket wit kop en rug. Die jong voël is ligbruin en word mettertyd witter. Die voël word 23–26&nbsp;cm groot weeg 70-84&nbsp;gram. == Sien ook == {{Commonskat|Turdoides bicolor}} * [[Alfabetiese lys van Suid-Afrikaanse voëls]] * [[Lys van Suid-Afrikaanse voëls (gegroepeer)]] * [[Lys van Suider-Afrikaanse voëls volgens wetenskaplike name]] == Verwysings == {{Verwysings}} == Bron == * ''[[Sasol Voëls van Suider-Afrika]].'' Struik Nature. Vierde Uitgawe 2011. {{ISBN|978-1-77007-928-1}} [[Kategorie:Sangvoëls]] 6hcd5ij4dbvmd3woofx34kezx73d14s 0 72964 2910467 2883979 2026-06-10T09:04:46Z Aliwal2012 39067 2910467 wikitext text/x-wiki {{Taksoboks | name = Witkruiskatlagter | image = Hartlaub's babbler (Turdoides hartlaubii) - Flickr - Lip Kee (1).jpg | status = LC | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref>{{IUCN|id=106007966 |title=''Turdoides hartlaubii'' |assessors=''BirdLife International'' |version=2012.1 |year=2012 |accessdate=16 Julie 2012}}</ref> | domain = [[Eukaryota]] | regnum = [[Animalia]] | phylum = [[Chordata]] | classis = [[Aves]] | ordo = [[Passeriformes]] | familia = [[Timaliidae]] | genus = ''[[Turdoides]]'' | species = '''''T. hartlaubii''''' | binomial = ''Turdoides hartlaubii'' | binomial_authority = ([[José Vicente Barbosa du Bocage|Barboza du Bocage]], 1868) | synonyms = }} Die '''witkruiskatlagter''' (''Turdoides hartlaubii'') is 'n [[standvoël]] wat voorkom in die [[Kunenerivier]]-vallei, die [[Caprivistrook]] en die Okavangodelta. In Engels staan die voël bekend as ''Hartlaub's babbler''. [[Lêer:Hartlaub's babbler (Turdoides hartlaubii) - Flickr - Lip Kee.jpg|duimnael|links|'n Witkruiskatlagter]] == Sien ook == * [[Alfabetiese lys van Suid-Afrikaanse voëls]] * [[Lys van Suid-Afrikaanse voëls (gegroepeer)]] * [[Lys van Suider-Afrikaanse voëls volgens wetenskaplike name]] == Verwysings == {{Verwysings}} == Bron == * ''[[Sasol Voëls van Suider-Afrika]].'' Struik Nature. Vierde Uitgawe 2011. {{ISBN|978-1-77007-928-1}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Sangvoëls]] iqux8khkknk30rajkjaxw0hs31wgqzg 0 73671 2910544 2764984 2026-06-10T10:55:52Z Aliwal2012 39067 /* Sien ook */ 2910544 wikitext text/x-wiki {{Taksoboks | name = Bontkiewiet | status = LC | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref>{{IUCN|id=106003159 |title=''Vanellus armatus'' |assessors=''BirdLife International'' |version=2012.1 |year=2012 |accessdate=16 Julie 2012}}</ref> | image = Vanellus armatus (taxobox).jpg | image2 = Day 72 Blacksmith Lapwing (Vanellus armatus) juvenile ... (53366538049).jpg | image2_caption = 'n Volwassene te [[Walvisbaai]], Namibië, en 'n onvolwassene in [[Rietvlei-natuurreservaat|Rietvlei-reservaat]], Pretoria | domain = [[Eukaryota]] | regnum = [[Animalia]] | phylum = [[Chordata]] | classis = [[Aves]] | ordo = [[Charadriiformes]] | familia = [[Charadriidae]] | genus = [[Vanellus]] | species = '''''V. armatus''''' | binomial = ''Vanellus armatus'' | binomial_authority = ([[William John Burchell|Burchell]], 1822) | range_map = Vannellus armatus distribution.JPG | range_map_caption = {{legend0|red|&nbsp;verspreiding (standvoël)}} | synonyms = ''Anitibyx armatus'' <small>(Burchell, 1822)</small><br /> ''Charadrius armatus'' <small>Burchell, 1822</small> }} Die '''bontkiewiet''' (''Vanellus armatus'') is 'n [[voël]] wat aan die [[familie (biologie)|familie]] [[Charadriidae]] behoort. Hierdie voël staan in Engels bekend as die ''blacksmith lapwing/plover''. == Fotogalery == <gallery class="center"> Vanellus armatus -Lake Nakuru, Kenya-8.jpg|Soekend na kos by die Nakuru-meer in [[Kenia]] Vanellus armatus 2.jpg|Broeiend op 'n grondpad in [[Kenia]] Vanellus armatus -Ngorongoro Conservation Area, Tanzania -egg-8.jpg|Volwassene, eier en [[nes]] in [[Tanzanië]] Vanellus armatus, nes, Little Eden, a.jpg|Legsel naby 'n damoewer Vanellus armatus, legsel, Sunrise view, a.jpg|Legsel bedek met plantreste in 'n tuin Avefría armada (Vanellus armatus), parque nacional de Amboseli, Kenia, 2024-05-22, DD 22, crop.jpg|'n Kuiken in [[Kenia]] Blacksmith Lapwing (or Blacksmith Plover), Vanellus armatus at Borakalalo National Park, South Africa (9838115614), crop.jpg|In vlug te [[Klipvoordam]] Blacksmith Plover ( Vanellus armatus) 2.jpg|In vlug te Kwa Madwala-wildpark in [[Mpumalanga]] <!--Blacksmith Lapwing (Vanellus armatus) - Flickr - Lip Kee (2).jpg|Op soek na kos by [[Marievale-voëlreservaat|Marievale]], Gauteng--> <!--Vanellus armatus Etosha.jpg|By die [[Etoshapan]], Namibië--> <!--Vanellus armatus - Etosha 2014.jpg|Nog een--> </gallery> == Sien ook == * [[Alfabetiese lys van Suid-Afrikaanse voëls]] * [[Lys van Suid-Afrikaanse voëls (gegroepeer)]] * [[Lys van Suider-Afrikaanse voëls volgens wetenskaplike name]] == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie inlyn|Vanellus armatus}} {{Wikispecies-inlyn|Vanellus armatus}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Steltloperagtiges]] rwh2pu7gtg0xgec4c6011eq4etlk01x 0 76160 2910465 2878351 2026-06-10T08:58:09Z Aliwal2012 39067 2910465 wikitext text/x-wiki {{Taksoboks | name = Swartwangkatlagter | image = Black Lored Babbler.jpg | image_caption= | status = LC | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref name=IUCN2012>{{IUCN|id=106007968 |title=''Turdoides sharpei'' |assessors=''BirdLife International'' |version=2012.1 |year=2012 |accessdate=16 Julie 2012}}</ref> | domain = [[Eukaryota]] | regnum = [[Animalia]] | phylum = [[Chordata]] | classis = [[Aves]] | ordo = [[Passeriformes]] | familia = [[Leiothrichidae]] | genus = ''[[Turdoides]]'' | species = '''''T. sharpei''''' | binomial = ''Turdoides sharpei'' | binomial_authority = ([[Anton Reichenow|Reichenow]], 1891) | synonyms = }} Die '''swartwangkatlagter''' (''Turdoides melanops'') is 'n [[standvoël]] wat in die noordooste van [[Namibië]] en noordweste van [[Botswana]] voorkom. Die voël is 24 – 28&nbsp;cm groot en weeg 75 – 80 gram. In Engels staan die voël bekend as die ''Black-faced babbler''. [[Lêer:Turdoides sharpei1.jpg|links|duimnael|'n Swartwangkatlagter in Kenia]] [[Lêer:Tanzania 2923 Nevit.jpg|links|duimnael|Swartwangkatlagter in Tanzanië]] == Sien ook == * [[Alfabetiese lys van Suid-Afrikaanse voëls]] * [[Lys van Suid-Afrikaanse voëls (gegroepeer)]] * [[Lys van Suider-Afrikaanse voëls volgens wetenskaplike name]] == Verwysings == {{Verwysings}} == Bron == * ''[[Sasol Voëls van Suider-Afrika]].'' Struik Nature. Vierde Uitgawe 2011. {{ISBN|978-1-77007-926-7}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Sangvoëls]] ti5yvl15d7cbgrx07i7bddhfm8jy61e 0 76253 2910395 2841757 2026-06-09T21:25:44Z Jcb 223 2910395 wikitext text/x-wiki {{TITELAANSIG|''Kommunistiese Manifes''}} {{Boek | titel = ''Kommunistiese Manifes'' | subtitel = | oorspr titel = Manifes van die Kommunistiese Party | vertaler = Samuel Moore | beeld = Communist-manifesto.png | breedte = 200 | outeur = [[Karl Marx]] en [[Friedrich Engels]] | omslagontwerp = | land = {{vlagland|Verenigde Koninkryk}} | taal = [[Duits]] | reeks = | onderwerp = | genre = | uitgewer = | uitgewingsdatum = Laat Februarie 1848 | medium = | bladsye = | grootte_gewig = | oplage = | isbn = | isbntoeligting = | issn = | voorafgegaan = | vervolg = }} Die '''Kommunistiese Manifes''', wat oorspronklik met die titel '''Manifes van die Kommunistiese Party''' uitgegee is, is 'n kort [[1848]] publikasie geskryf deur die politieke teoretici [[Karl Marx]] en [[Friedrich Engels]]. Dit word sedertdien erken as een van die wêreld se mees invloedryke politieke manuskripte. In opdrag van die Kommunistiese Liga, sit dit die Jeugliga se doelwitte en program uiteen. Dit bied 'n analitiese ontleding van die klasse stryd (historiese en deshede) en die probleme van die [[kapitalisme]], eerder as 'n voorspelling van [[kommunisme]] se moontlike toekomstige manifestasies. Die publikasie bevat Marx en Engels se teorieë oor die aard van die samelewing en die politiek, wat in hul eie woorde, "Die geskiedenis van al die tot nou toe bestaande samelewing is die geskiedenis van klassestryd". Dit voorsien ook kortliks hul idees vir hoe die kapitalistiese samelewing van daardie tyd uiteindelik vervang sou word deur [[sosialisme]], en dan uiteindelik deur kommunisme. == Agtergrond == Geëmigreerde Duitse werkers, onder leiding van Schuster, het die "bourgeois-demokratiese" Liga van die Ballingskap verlaat om die Liga van die Regverdiges (''Ligue des Justes'') in [[Parys]] in 1836 te stig. Aanvanklik was hulle 'n soort genootskap, soortgelyk aan die geheime Franse groepe, insluitend die bekende Société des Saisons, wat 'n rebelse rol sou speel in die aanloop tot die [[Revolusiejaar 1848|gebeure van 1848]]. Verskeie nuanses van filosofiese radikalisme en kommunisme wat na gelykheid streef, het hul gemeenskaplike grond gevind met die Regverdiges. Ondersteuners van Étienne Cabet, sowel as van [[Ludwig Feuerbach]] of Wilhelm Weitling, het probeer om hul idees aanvaar te kry. Nóg Karl Marx nóg Friedrich Engels het toe aan die Regverdiges behoort. Hulle het in hul wetenskaplike ondersoeke geglo dat die "Idees" gestagneer gebly het, terwyl dit die "Ekonomiese Feite" (produksieverhoudinge) was wat die grondslag van die samelewing vorm en die wêreld regeer. Eers in 1847 het die Liga van die Regverdiges die tesisse van Marx en Engels, wat by die Bond aangesluit het, aanvaar. Dit het gebeur by twee kongresse, gehou in [[Londen]], waar die nuwe naam aangeneem is: Liga van Kommuniste. Op hierdie stadium is besluit dat Marx en Engels 'n manifes vir die party moet skryf; dit het die Manifes van die Kommunistiese Party geword. Die Manifes is geskryf deur Marx vanaf middel Desember 1847 tot einde Januarie 1848, in sy solderkamer in die Elsense Orleansstraat in [[Brussel]].<ref>{{aut|Eric Min|}} (2013), ''Brussel. Biografie van een wereldstad. 1850-1914'', bl. 14-15</ref> Aan die begin van 1848 het hy dit in Londen in 500 eksemplare laat druk. Op die voorblad het dit die nou bekende slagspreuk "Proletariërs van alle lande, verenig!" Hierdie oproep word aan die einde van die manifes herhaal. Kort na die publikasie van die manifes, op 22 Februarie 1848, het die Februarie-rewolusie in Parys begin. ==Inhoud== Die Kommunistiese Manifes bevat 'n bondige verklaring van die idees van Marx en Engels oor [[ekonomie]], klassestryd en [[rewolusie]], waarop later in ''[[Das Kapital]]'' uitgebrei sou word, en wat uiteindelik die basis van [[Marxisme]] gevorm het. Hierdie uiteensetting is vervat in 'n literêre styl gebaseer op die gotiese roman: die [[Industriële Revolusie|industriële revolusie]] word voorgestel as 'n towenaar wat nie die kragte wat hy optower nie kan beheer (die moderne werkersklas en die plofbare bevolkingsgroei), 'n duidelike verwysing na [[Goethe]] se ''Der Zauberlehrling'' en [[Mary Shelley]] se ''Frankenstein''.<ref name="liu">http://phoenix.liu.edu/~uroy/eco54/histlist/marx-cm.htm . Marx's Masterpiece at 150, besoekdatum, Steven Marcus, 1998-04-26, [[The New York Times]], https://web.archive.org/web/19990528124544/http://phoenix.liu.edu/~uroy/eco54/histlist/marx-cm.htm, argiefdatum 1999-05-28</ref> Die Manifes bestaan uit 'n inleiding en vier hoofstukke. Die eerste hoofstuk, Bourgeois en Proletariërs, bevat 'n verduideliking van die Marxistiese siening van die [[geskiedenis]], [[historiese materialisme]]. Die sentrale konsep is die klassestryd, wat die "enjin" van die geskiedenis is: "Die geskiedenis van elke samelewing wat tot dusver bestaan is die geskiedenis van klassestryd." In Hoofstuk 2, Proletariërs en Kommuniste, voer Marx en Engels aan dat kommunisme (as enigste stroom) die belange van die proletariaat verdedig. Verder beantwoord dit baie argumente wat teen die kommunistiese aspirasies gebring kan word. Hoofstuk 3, Sosialistiese en Kommunistiese Letterkunde, bevat 'n analise van die belangrikste sosialistiese idees wat in Marx en Engels se tyd die rondte gedoen het. Niemand word hierin gespaar nie; veral die Franse [[Anargisme|anargis]] [[Pierre-Joseph Proudhon]] moet dit ontgeld, maar ook die Duitse sosialiste. Laasgenoemde is volgens Marx en Engels verkeerdelik teen die liberale en nasionalistiese aspirasies van die Duitse [[bourgeoisie]], wat in die kwasi-feodale Duitsland as 'n progressiewe strewe deur die arbeidersbeweging omhels behoort te word. Die kort, slot vierde hoofstuk van die Manifes heet Posisie (of Verhouding) van die kommuniste teenoor (met) die verskillende opposisiepartye (afhangende van die uitgawe) en is hoofsaaklik 'n oproep tot [[opstand]]. Dit kom die sterkste na vore in die laaste drie bekende sinne: "Die proletariërs het niks anders as kettings om te verloor nie. Hulle het 'n wêreld om te wen. Proletariërs van alle lande, verenig!" == Ontvangs == [[Lêer:Iishmarx.jpg|duimnael|Die enigste oorspronklike bladsy van die manuskrip wat nog bestaan.]] Die Kommunistiese Manifes is die eerste keer in 1848 in 'n beperkte uitgawe gepubliseer. Dit het min aandag gekry ten tyde van sy publikasie en in die volgende dekades, des te meer omdat die proletariese rewolusie nie gerealiseer het nie. Slegs die 1871-heruitgawe het 'n blitsverkoper geword: teen daardie tyd het Marx sy reputasie as 'n denker gevestig met die eerste volume van ''[[Das Kapital]]'' (1867) en [[sosiale demokrasie]] het momentum in Duitsland gekry. Vanaf die [[Russiese Rewolusie (1917)|Russiese Rewolusie]] het die Manifes in massasirkulasie verskyn.<ref name="liu" /> Die manifes is sedert 2013 op die Wêrelddokumentêre Erfenislys ingesluit.<ref>[http://www.unesco.org/new/en/communication-and-information/flagship-project-activities/memory-of-the-world/register/full-list-of-registered-heritage/registered-heritage-page-5/manifest-der-kommunistischen-partei-draft-manuscript-page-and-das-kapital-erster-band-karl-marxs-personal-annotated-copy/ Inschrijving UNESCO]</ref> Die enigste bewaarde bladsy van die manuskrip van die Kommunistiese Manifes in die handskrif van Karl Marx is in Nederland, in die argiewe van die Internasionale Instituut vir Geskiedenis.<ref>[http://www.iisg.nl/collections/manifest/index-nl.php Het Communistisch Manifest], IISG</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie inlyn|Communist Manifesto}} * [https://www.marxists.org/afrikaans/marx-engels/1848/manifes/index.htm Die Kommunistiese Manifes in Afrikaans op die Marxist Internet Archive] {{Normdata}} [[Kategorie:Boeke]] [[Kategorie:Kommunisme]] cw89hy9fnghbnmlhcyku82oifup5rch 0 76520 2910515 2851528 2026-06-10T10:11:56Z Aliwal2012 39067 2910515 wikitext text/x-wiki {{Taksoboks | name = Bleekvlerkkeilstert | status = LC | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref>{{IUCN|id=106003920 |title=''Bulweria bulwerii'' |assessors=''BirdLife International'' |version=2012.1 |year=2012 |accessdate=16 Julie 2012}}</ref> | image = Bulwers petrel.jpg | domain = [[Eukaryota]] | regnum = [[Animalia]] | phylum = [[Chordata]] | classis = [[Aves]] | ordo = [[Procellariiformes]] | familia = [[Procellariidae]] | genus = ''[[Bulweria]]'' | species = '''''B. bulwerii''''' | binomial = ''Bulweria bulwerii'' | binomial_authority = [[William Jardine (naturalist)|Jardine]] & [[Prideaux John Selby|Selby]], 1828 }} [[Lêer:Bulweria bulwerii MHNT ZOO 2010 11 42 - Porto Santo - Madeira - Naurois.jpg|duimnael|Bleekvlerkkeilstert]] Die '''bleekvlerkkeilstert''' (''Bulweria bulwerii'') is 'n [[stormvoël]] en 'n seldsame swerwer aan die weskus van [[Suid-Afrika]]. Die [[voël]] is 26 – 28&nbsp;cm groot en weeg 80 - 120 g met 'n vlerkspan van 68 - 72 sentimeter. 100,000 pare broei op eilande in die Noord-Atlantiese en [[Stille Oseaan]] en klein getalle in die [[Indiese Oseaan]]. In Engels staan die voël bekend as ''Bulwer's petrel''. == Sien ook == {{Commons|Procellariidae}} * [[Alfabetiese lys van Suid-Afrikaanse voëls]] * [[Lys van Suid-Afrikaanse voëls (gegroepeer)]] * [[Lys van Suider-Afrikaanse voëls volgens wetenskaplike name]] == Verwysings == {{Verwysings}} == Bron == * ''[[Sasol Voëls van Suider-Afrika]].'' Struik Nature. Vierde Uitgawe 2011. {{ISBN|978-1-77007-926-7}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Stormvoëls]] frb54tjy65hqjww61phcztgkhlazhz8 0 76523 2910510 2856642 2026-06-10T10:10:07Z Aliwal2012 39067 2910510 wikitext text/x-wiki {{Taksoboks | name = Donkervlerkkeilstert | image = Jouanin's Petrel.jpg | image_caption = Aan die ooskus van [[Indië]]. | status = NT | status_system = IUCN3.1 | domain = [[Eukaryota]] | regnum = [[Animalia]] | phylum = [[Chordata]] | classis = [[Aves]] | ordo = [[Procellariiformes]] | familia = [[Procellariidae]] | genus = ''[[Bulweria]]'' | species = '''''B. fallax''''' | binomial = ''Bulweria fallax'' | binomial_authority = [[Christian Jouanin|Jouanin]], 1955 | synonyms = }} Die '''donkervlerkkeilstert''' (''Bulweria fallax'') is 'n [[stormvoël]] en 'n seldsame swerwer aan die [[Mosambiekkanaal]]. Die [[voël]] is 30 – 32&nbsp;cm groot en weeg 150 - 180&nbsp;g met 'n vlerkspan van 76 – 83&nbsp;cm. Die voël broei op [[Sokotra]] aan die [[Horing van Afrika]]. In Engels staan die voël bekend as ''Jouanin's petrel''. == Sien ook == {{Commons|Procellariidae}} * [[Alfabetiese lys van Suid-Afrikaanse voëls]] * [[Lys van Suid-Afrikaanse voëls (gegroepeer)]] * [[Lys van Suider-Afrikaanse voëls volgens wetenskaplike name]] == Bron == * ''[[Sasol Voëls van Suider-Afrika]].'' Struik Nature. Vierde Uitgawe 2011. {{ISBN|978-1-77007-926-7}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Stormvoëls]] bdzs9daogorxm55d7fd3f9ngaz9qqo0 0 76768 2910445 2878321 2026-06-10T07:53:06Z Aliwal2012 39067 2910445 wikitext text/x-wiki {{Taksoboks | name = Swartsperwer | image = Black Sparrowhawk black morph 3 x.jpg | image2 = Accipiter melanoleucus, roep, Waterberg Natuurpraal, a.mp3 | status = LC | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref>{{IUCN|id=106003464 |title=''Accipiter melanoleucus'' |assessors=''BirdLife International'' |version=2012.1 |year=2012 |accessdate=16 Julie 2012}}</ref> | domain = [[Eukaryota]] | regnum = [[Animalia]] | phylum = [[Chordata]] | classis = [[Aves]] | ordo = [[Falconiformes]]<br />(or [[Accipitriformes]], q.v.) | familia = [[Accipitridae]] | genus = ''[[Accipiter]]'' | species = '''''A. melanoleucus''''' | binomial = ''Accipiter melanoleucus'' | binomial_authority = [[Andrew Smith (dierkundige)|Smith]], 1830 | synonyms = | range_map = Black Goshawk ebird data map.png | range_map_caption = globale verspreiding }} Die '''swartsperwer''' (''Accipiter melanoleucus'') is 'n gelokaliseerde algemene [[standvoël]] wat in woude en plantasies in [[Suider-Afrika]] voorkom. Die voël is 46 – 58&nbsp;cm groot, weeg 510 - 1000 g met 'n vlerkspan van 90 – 95&nbsp;cm. In Engels staan die voël bekend as ''Black sparrowhawk''. ==Galery== <gallery> Black_Sparrowhawk_white_morph_2_x.jpg|Die ligte vorm. Vgl. met donker vorm bo, regs Black_Sparrowhawk_juvenile_x.jpg|Die onvolwassene het 'n rooibuin en gestreepte veredos Accipiter melanoleucus Black sparrowhawk Immature female IMG 1845.jpg|'n Swartsperwer smul aan 'n [[groot-rooioogtortelduif]] Accipiter melanoleucus MHNT.ZOO.2010.11.82.6.jpg|Legsel van 2, waarvan net 1 kuiken oorleef </gallery> == Sien ook == * [[Alfabetiese lys van Suid-Afrikaanse voëls]] * [[Lys van Suid-Afrikaanse voëls (Groepeer)]] * [[Lys van Suider-Afrikaanse voëls volgens wetenskaplike name]] == Verwysings == {{Verwysings}} == Bron == * ''[[Sasol Voëls van Suider-Afrika]].'' Struik Nature. Vierde Uitgawe 2011. {{ISBN|978-1-77007-928-1}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Roofvoëls]] psoqihj0jbpcgc3ydqitstnirufsxuv 2910449 2910445 2026-06-10T08:02:35Z Aliwal2012 39067 /* Sien ook */ 2910449 wikitext text/x-wiki {{Taksoboks | name = Swartsperwer | image = Black Sparrowhawk black morph 3 x.jpg | image2 = Accipiter melanoleucus, roep, Waterberg Natuurpraal, a.mp3 | status = LC | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref>{{IUCN|id=106003464 |title=''Accipiter melanoleucus'' |assessors=''BirdLife International'' |version=2012.1 |year=2012 |accessdate=16 Julie 2012}}</ref> | domain = [[Eukaryota]] | regnum = [[Animalia]] | phylum = [[Chordata]] | classis = [[Aves]] | ordo = [[Falconiformes]]<br />(or [[Accipitriformes]], q.v.) | familia = [[Accipitridae]] | genus = ''[[Accipiter]]'' | species = '''''A. melanoleucus''''' | binomial = ''Accipiter melanoleucus'' | binomial_authority = [[Andrew Smith (dierkundige)|Smith]], 1830 | synonyms = | range_map = Black Goshawk ebird data map.png | range_map_caption = globale verspreiding }} Die '''swartsperwer''' (''Accipiter melanoleucus'') is 'n gelokaliseerde algemene [[standvoël]] wat in woude en plantasies in [[Suider-Afrika]] voorkom. Die voël is 46 – 58&nbsp;cm groot, weeg 510 - 1000 g met 'n vlerkspan van 90 – 95&nbsp;cm. In Engels staan die voël bekend as ''Black sparrowhawk''. ==Galery== <gallery> Black_Sparrowhawk_white_morph_2_x.jpg|Die ligte vorm. Vgl. met donker vorm bo, regs Black_Sparrowhawk_juvenile_x.jpg|Die onvolwassene het 'n rooibuin en gestreepte veredos Accipiter melanoleucus Black sparrowhawk Immature female IMG 1845.jpg|'n Swartsperwer smul aan 'n [[groot-rooioogtortelduif]] Accipiter melanoleucus MHNT.ZOO.2010.11.82.6.jpg|Legsel van 2, waarvan net 1 kuiken oorleef </gallery> == Sien ook == * [[Alfabetiese lys van Suid-Afrikaanse voëls]] * [[Lys van Suid-Afrikaanse voëls (gegroepeer)]] * [[Lys van Suider-Afrikaanse voëls volgens wetenskaplike name]] == Verwysings == {{Verwysings}} == Bron == * ''[[Sasol Voëls van Suider-Afrika]].'' Struik Nature. Vierde Uitgawe 2011. {{ISBN|978-1-77007-928-1}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Roofvoëls]] qzea9lzn0mnlrw21hk5g63yg8k4vd45 0 77137 2910548 2876722 2026-06-10T11:05:09Z Aliwal2012 39067 2910548 wikitext text/x-wiki {{Taksoboks | name = Spoorvlerkkiewiet | status = LC | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref>{{IUCN|id=106003160 |title=''Vanellus spinosus'' |assessors=''BirdLife International'' |version=2012.1 |year=2012 |accessdate=16 Julie 2012}}</ref> | image = Spur-winged-PloverforWIKI2007.jpg | image_caption = 'n Spoorvlerkkiewiet in Dakar, Senegal | image2 = Spur-winged Lapwing (Vanellus spinosus) (022A-WA03044X0007-0011M0).ogg | image2_caption = Roepe by [[Turkanameer]], Kenia | domain = [[Eukaryota]] | regnum = [[Animalia]] | phylum = [[Chordata]] | classis = [[Aves]] | ordo = [[Charadriiformes]] | familia = [[Charadriidae]] | genus = ''[[Vanellus]]'' | species = '''''V. spinosus''''' | binomial = ''Vanellus spinosus'' | binomial_authority = ([[Carolus Linnaeus|Linnaeus]], 1758) | synonyms = ''Charadrius spinosus'' <small>Linnaeus, 1758</small><br /> ''Hoplopterus spinosus'' <small>(Linnaeus, 1758)</small> }} Die '''spoorvlerkkiewiet''' (''Vanellus spinosus'') is 'n skaars [[voël]] en swerwer. Die voël is 5 keer opgeteken in Noord-[[Namibië]], [[Botswana]], [[Zimbabwe]] en [[Mosambiek]]. Gewoonlik kom die voël langs groot riviere en vloedvlaktes verder noord in [[Afrika]] voor. Die voël is 25 – 28&nbsp;cm groot en weeg 135 - 175 gram met 'n vlerkspan van 75&nbsp;cm. In Engels staan die voël bekend as ''Spur-winged lapwing''. == Fotogalery == <gallery> Spur-winged Lapwing.jpg|'n Spoorvlerkkiewiet in Beer-Sheva, Israel Vanellus spinosus MHNT.jpg|Eier </gallery> == Sien ook == {{commonskat|Vanellus spinosus}} * [[Alfabetiese lys van Suid-Afrikaanse voëls]] * [[Lys van Suid-Afrikaanse voëls (gegroepeer)]] * [[Lys van Suider-Afrikaanse voëls volgens wetenskaplike name]] == Verwysings == {{Verwysings}} == Bron == * ''[[Sasol Voëls van Suider-Afrika]].'' Struik Nature. Vierde Uitgawe 2011. {{ISBN|978-1-77007-926-7}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Steltloperagtiges]] bd6scph6b5f9rfyajm6bv505y0cpo25 0 77140 2910549 2883976 2026-06-10T11:06:48Z Aliwal2012 39067 2910549 wikitext text/x-wiki {{Taksoboks | name = Witkopkiewiet | status = LC | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref>{{IUCN|id=106003166 |title=''Vanellus albiceps'' |assessors=''BirdLife International'' |version=2012.1 |year=2012 |accessdate=16 Julie 2012}}</ref> | image = White-crowned Plover Vanellus albiceps Front 1750px.jpg | image_width = 260px | domain = [[Eukaryota]] | regnum = [[Animalia]] | phylum = [[Chordata]] | classis = [[Aves]] | ordo = [[Charadriiformes]] | familia = [[Charadriidae]] | genus = ''[[Vanellus]]'' | species = '''''V. albiceps''''' | binomial = ''Vanellus albiceps'' | binomial_authority = [[John Gould|Gould]], 1834 | synonyms = ''Hoplopterus albiceps'' <small>(Gould, 1834)</small><br /> ''Vanellus albicep''<small> (''[[lapsus]]'')</small><br /> ''Xiphidiopterus albiceps'' <small>(Gould, 1834)</small> }} Die '''witkopkiewiet''' (''Vanellus albiceps'') is 'n skaars [[standvoël]] en nomade op sandbanke en sandstroke langs groot riviere. Die voël kom voor in die noorde van [[Suider-Afrika]]. Die voël is 28 – 32&nbsp;cm groot en weeg 150 - 210 gram met 'n vlerkspan van 80&nbsp;cm. In Engels staan die voël bekend as ''White-crowned lapwing''. == Fotogalery == <gallery> White-headed Lapwing Vanellus albiceps Head 2428px.JPG|Witkopkiewiet se kop van naby. Vanellus albiceps -San Diego Wild Animal Park-8a-3c.jpg|Bolyf The white-crowned lapwing.jpg|Witkopkiewiet van naby </gallery> == Sien ook == {{commons|Vanellus albiceps}} * [[Alfabetiese lys van Suid-Afrikaanse voëls]] * [[Lys van Suid-Afrikaanse voëls (gegroepeer)]] * [[Lys van Suider-Afrikaanse voëls volgens wetenskaplike name]] == Verwysings == {{Verwysings}} == Bron == * ''[[Sasol Voëls van Suider-Afrika]].'' Struik Nature. Vierde Uitgawe 2011. {{ISBN|978-1-77007-928-1}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Steltloperagtiges]] lun5af5c2ceqdpq3bq75l8rog8qo1l8 0 77142 2910550 2884075 2026-06-10T11:09:27Z Aliwal2012 39067 2910550 wikitext text/x-wiki {{Taksoboks | name = Witvlerkkiewiet | image = Long-toed Lapwing RWD.jpg | image_caption = Witvlerkkiewiet in San Diego se dieretuin. | image_width = 240px | status = LC | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref>{{IUCN|id=106003154 |title=''Vanellus crassirostris'' |assessors=''BirdLife International'' |version=2012.1 |year=2012 |accessdate=16 Julie 2012}}</ref> | domain = [[Eukaryota]] | regnum = [[Animalia]] | phylum = [[Chordata]] | classis = [[Aves]] | ordo = [[Charadriiformes]] | familia = [[Charadriidae]] | genus = ''[[Vanellus]]'' | species = '''''V. crassirostris''''' | binomial = ''Vanellus crassirostris'' | binomial_authority = ([[Gustav Hartlaub|Hartlaub]], 1855) | synonyms = ''Chetusia crassirostris'' <small>Hartlaub, 1855</small> ''Hemiparra crassirostris'' <small>(Hartlaub, 1855)</small> }} Die '''witvlerkkiewiet''' (''Vanellus crassirostris'') is 'n gelokaliseerde, algemene [[standvoël]] en nomade in vleie en vloedvlaktes. Die voël kom in die noorde van [[KwaZulu-Natal]], die Okavangodelta, en middel- en onder-[[Zambezirivier]] voor. Die voël is 29 – 31&nbsp;cm groot en weeg 160 - 220 gram met 'n vlerkspan van 76&nbsp;cm. In Engels staan die voël bekend as ''Long-toed lapwing''. == Fotogalery == <gallery> Longtoedlapwing.JPG|'n Witvlerkkiewiet DefillipiaKeulemans.jpg|Illustrasie, 1896 </gallery> == Sien ook == {{Commons|Vanellus crassirostris}} * [[Alfabetiese lys van Suid-Afrikaanse voëls]] * [[Lys van Suid-Afrikaanse voëls (gegroepeer)]] * [[Lys van Suider-Afrikaanse voëls volgens wetenskaplike name]] == Verwysings == {{Verwysings}} == Bron == * ''[[Sasol Voëls van Suider-Afrika]].'' Struik Nature. Vierde Uitgawe 2011. {{ISBN|978-1-77007-926-7}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Steltloperagtiges]] 0td5s1ozsfu4lhc1g4eck4lwp3troi2 0 77144 2910545 2910252 2026-06-10T10:57:21Z Aliwal2012 39067 2910545 wikitext text/x-wiki {{Taksoboks | name = Grootswartvlerkkiewiet | status = LC | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref>{{IUCN|id=106003169 |title=''Vanellus melanopterus'' |assessors=''BirdLife International'' |version=2012.1 |year=2012 |accessdate=16 Julie 2012}}</ref> | image = Black-winged Lapwing - Mara - KenyaIMG 3644.jpg | image_caption = Grootswartvlerkkiewiet | domain = [[Eukaryota]] | regnum = [[Animalia]] | phylum = [[Chordata]] | classis = [[Aves]] | ordo = [[Charadriiformes]] | familia = [[Charadriidae]] | subfamilia = [[Vanellinae]] | genus = [[Vanellus]] | species = ''V. melanopterus'' | binomial = ''Vanellus melanopterus'' | binomial_authority = ([[Philipp Jakob Cretzschmar|Cretzschmar]], 1829) | synonyms = ''Charadrius melanopterus'' <small>Cretzschmar, 1829</small><br /> ''Hoplopterus melanopterus'' <small>(Cretzschmar, 1829)</small><br /> ''Stephanibyx melanopterus'' <small>(Cretzschmar, 1829)</small> }} Die '''grootswartvlerkkiewiet''' (''Vanellus melanopterus'') is 'n skaars [[standvoël]] en plaaslike trekvoël in grasveldhabitatte. Die voël kom aan die suid- en ooskus van [[Suid-Afrika]] en die onmiddellike binneland voor. Die voël is 26 – 28&nbsp;cm groot en weeg 150 - 200 gram met 'n vlerkspan van 78&nbsp;cm. In Engels staan die voël bekend as ''Black-winged lapwing''. == Sien ook == * [[Alfabetiese lys van Suid-Afrikaanse voëls]] * [[Lys van Suid-Afrikaanse voëls (gegroepeer)]] * [[Lys van Suider-Afrikaanse voëls volgens wetenskaplike name]] == Verwysings == {{Verwysings}} == Bronnelys == * ''[[Sasol Voëls van Suider-Afrika]].'' Struik Nature. Vierde Uitgawe 2011. {{ISBN|978-1-77007-928-1}} * {{IUCN2008|assessors=BirdLife International|year=2009|id=144147|title=Vanellus melanopterus|downloaded=16 Februarie 2009}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Steltloperagtiges]] bp6c72fdr1fmt4d4ipopp6on82q30uz 0 77147 2910546 2864030 2026-06-10T10:59:43Z Aliwal2012 39067 2910546 wikitext text/x-wiki {{Taksoboks | name = Kleinswartvlerkkiewiet | image = Senegal lapwing.jpg | image_width = 240px | status = LC | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref>{{IUCN|id=106003168 |title=''Vanellus lugubris'' |assessors=''BirdLife International'' |version=2012.1 |year=2012 |accessdate=16 Julie 2012}}</ref> | domain = [[Eukaryota]] | regnum = [[Animalia]] | phylum = [[Chordata]] | classis = [[Aves]] | ordo = [[Charadriiformes]] | familia = [[Charadriidae]] | genus = ''[[Vanellus]]'' | species = '''''V. lugubris''''' | binomial = ''Vanellus lugubris'' | binomial_authority = ([[René-Primevère Lesson|Lesson]], 1826) | synonyms = ''Charadrius lugubris'' <small>Lesson, 1826</small><br /> ''Hoplopterus lugubris'' <small>(Lesson, 1826)</small><br /> ''Stephanibyx lugubris'' <small>(Lesson, 1826)</small> }} Die '''kleinswartvlerkkiewiet''' (''Vanellus lugubris'') is 'n skaars [[standvoël]] en plaaslike trekvoël in droë, oop kortgrasgebiede in savanne. Die voël kom voor in Noord-[[KwaZulu-Natal]], [[Eswatini]] en [[Mosambiek]]. Die voël is 22 – 26&nbsp;cm groot en weeg 100 - 140 gram met 'n vlerkspan van 72&nbsp;cm. In Engels staan die voël bekend as ''Lesser blacked plover''. [[Lêer:Senegal Lapwing.jpg|duimnael|links|'n Kleinswartvlerkkiewiet.]] == Sien ook == * [[Alfabetiese lys van Suid-Afrikaanse voëls]] * [[Lys van Suid-Afrikaanse voëls (gegroepeer)]] * [[Lys van Suider-Afrikaanse voëls volgens wetenskaplike name]] == Verwysings == {{Verwysings}} == Bron == * ''[[Sasol Voëls van Suider-Afrika]].'' Struik Nature. Vierde Uitgawe 2011. {{ISBN|978-1-77007-928-1}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Steltloperagtiges]] dnvspi0fvu0s7kfeaq8e3ayjub3wyp4 0 77150 2910547 2865214 2026-06-10T11:02:00Z Aliwal2012 39067 2910547 wikitext text/x-wiki {{Taksoboks | name = Lelkiewiet | status = LC | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref>{{IUCN|id=106003167 |title=''Vanellus senegallus'' |assessors=''BirdLife International'' |version=2012.1 |year=2012 |accessdate=16 Julie 2012}}</ref> | image = Wattled Plover Mara edit3.jpg | image-width = 240px | domain = [[Eukaryota]] | regnum = [[Animalia]] | phylum = [[Chordata]] | classis = [[Aves]] | ordo = [[Charadriiformes]] | familia = [[Charadriidae]] | genus = ''[[Vanellus]]'' | species = '''''V. senegallus''''' | binomial = ''Vanellus senegallus'' | binomial_authority = ([[Carolus Linnaeus|Linnaeus]], 1766) | synonyms = ''Afribyx senegallus'' <small>(Linnaeus, 1766)</small><br /> ''Parra senegalla'' <small>Linnaeus, 1766</small> }} Die '''lelkiewiet''' (''Vanellus senegallus'') is 'n redelik-algemene [[standvoël]] wat in die noorde en ooste van [[Suider-Afrika]] voorkom. Die streekbevolking is ongeveer 15&nbsp;000 voëls. Die voël is 34 – 35&nbsp;cm groot en weeg 180 - 280 gram met 'n vlerkspan van 86&nbsp;cm. In Engels staan die voël bekend as ''African wattled lapwing''. [[Lêer:Vanellus senegallus -Kenya -upper body-8.jpg|duimnael|links|Lelkiewiet se bolyf.]] == Sien ook == * [[Alfabetiese lys van Suid-Afrikaanse voëls]] * [[Lys van Suid-Afrikaanse voëls (gegroepeer)]] * [[Lys van Suider-Afrikaanse voëls volgens wetenskaplike name]] == Verwysings == {{Verwysings}} == Bron == * ''[[Sasol Voëls van Suider-Afrika]].'' Struik Nature. Vierde Uitgawe 2011. {{ISBN|978-1-77007-926-7}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Steltloperagtiges]] nvkmim4tc9pus8ppqio6568xbdb4uod 0 77170 2910526 2863627 2026-06-10T10:30:15Z Aliwal2012 39067 /* Sien ook */ 2910526 wikitext text/x-wiki {{Taksoboks | name = Kiewiete | image = Killdeer23.jpg | image_width = 200px | image_caption = ''Charadrius vociferus'' | domain = [[Eukaryota]] | regnum = [[Animalia]] | phylum = [[Chordata]] | classis = [[Aves]] | ordo = [[Charadriiformes]] | familia = [[Charadriidae]] | subfamilia = '''Charadriinae''' | subfamilia_authority = [[William Elford Leach|Leach]], 1820 | subdivision_ranks = [[Genera]] | subdivision = ''[[Pluvialis]]'' <br /> ''[[Charadrius]]'' <br /> ''[[Thinornis]]'' <br /> ''[[Elseyornis]]'' <br /> ''[[Peltohyas]]'' <br /> ''[[Anarhynchus]]'' <br /> ''[[Phegornis]]'' <br /> ''[[Oreopholus]]'' }} '''Kiewiete''' is 'n wydverspreide groep van [[waadvoël]]s (watervoëls) wat tot die subfamilie '''Charadriinae''' ([[Familie (biologie)|familie]] [[Charadriidae]]) behoort. Daar is ongeveer 40 [[spesie]]s in die subfamilie. Kiewiete is klein tot middelgroot, swart of grysbruin en wit voëls met taamlik lang pote. Hulle is grondbewoners wat op binnelandse vlaktes, langs die kus, by strandmere of binnelandse waters aangetref word. Die meeste van die sowat 60 spesies behoort tot die genus ''Charadrius'', wat wêreldwyd voorkom. Oor die algemeen is kiewiete ware trekvoëls wat in die [[Noordelike Halfrond]] broei en in die suide oorwinter. Sommige van die spesies wat in Suider-Afrika aangetref word, is egter standvoëls wat hier broei. Die [[nes]]te beslaan gewoonlik net uit 'n holte in die grond en daarin word sowat 4 eiers gelê. == Bou == Die sowat 60 verskillende spesies kiewiete (familie ''Charadriidae'') wissel in grootte en kleur. Die kleiner soorte soos die rooibandkiewiet (''Charadrius pallidus'') en die geelborskiewiet (''Charadrius pecuarius'') word maar 15 tot 16&nbsp;cm lank, terwyl die lelkiewiet (''Vanellus senegallus'') sowat 35&nbsp;cm lank word. Die pote is taamlik lank en so ook die 3 voortone, terwyl die agtertoon by sommige spesies afwesig en by ander net baie kort is. Die reguit snawel is betreklik kort en die vlerke is lank en gepunt. Die meeste kiewiete is vaal. Die rug en vlerke is gewoonlik 'n skakering van bruin, terwyl die buikvere wit is. 'n Uitsondering is die bontkiewiet (''Vanellus armatus''), wat ʼn wit kroon, 'n swart nek en bors, grys vlerke en 'n wit stert met 'n breë swart streep het. Sy pote is swart, terwyl die pote van die lelkiewiet, die witkroonkiewiet (''Vanellus albiceps'') en die ringnekkiewiet (''Charadrius hiaticula'') variasies van geel is. Die gewone kiewiet (''Vanellus coronatus'') en die swartvlerkkiewiet (V''anellus melanopterus'') het rooi pote. 'n Opvallende kenmerk van die lelkiewiet en die witkroonkiewiet is die geel lelle wat net voor die oë hang. == Verspreiding en gedrag == Sowat die helfte van die kiewiete wat in Suider-Afrika aangetref word, is trekvoëls. Die gryskiewiet (''Pluvalis squatarola'') broei in [[Noord-Europa]], [[Asië]] en [[Amerika]] en word in die somer veral langs die Suid-Afrikaanse kus maar ook langs binnelandse waters aangetref. Die ringnekkiewiet. wat oral in Suid-Afrika langs die kus en in die binne land by water aangetref word, is ʼn somergas uit Europa, Asië en [[Groenland]], terwyl die Mongoolse kiewiet (''Charadrius mongolus''), wat soms in [[Namibië]] en aan die Suid-Afrikaanse kus aangetref word, in Sentraal- en [[Oos-Asië]] broei. Die Asiatiese kiewiet (''Charadrius asiaticus'') kom van [[Suid-Rusland]] en oorwinter in [[Wes-Indië]], [[Arabië]] en [[Afrika]]. Ware standvoëls is onder meer die geelborskiewiet (''Charadrius pecuarius''), die driebandkiewiet (''Charadrius tricollaris'') en die gewone kiewiet, wat almal deur die hele Suider-Afrika aangetref word. Die kiewietfamilie sluit 'n unieke spesie, die skewebekkiewiet (''Anarhynchus frontalis'') van [[Nieu-Seeland]], in. Die punt van die snawel is na regs gedraai sodat die voël maklik insekte en larwes onder klippe kan uitpik. Kiewiete kom in swerms of in pare voor. Hulle vreet hoofsaaklik insekte en hoewel hulle dikwels by water aangetref word, haal hulle nie hul kos uit die water nie maar pik dit van die omringende veld op. Die nes van die kiewiet bestaan uit 'n holte in die sand of modder waarin sowat 4 eiers op 'n keer gelê word. Die kleintjies verlaat die nes kort nadat hulle uitgebroei het. Die nes en kleintjies word op allerlei maniere deur die ouers beskerm. Wanneer 'n indringer gewaar word, gee die volwasse voëls van sommige spesies, byvoorbeeld die geelborskiewiet. voor dat hulle gewond is en spartel op die grond rond om die aandag van die nes af te trek. Wanneer die nes van ʼn gewone kiewiet bedreig word, vlieg die volwasse voëls laag oor die indringer en duik op hom af terwyl hulle hard skreeu. == Spesies in taksonomiese orde == * ''[[Pluvialis apricaria]]'' * ''[[Pluvialis fulva]]'' - [[Oosterse goue strandkiewiet]] * ''[[Pluvialis dominica]]'' - [[Amerikaanse goue strandkiewiet]] * ''[[Pluvialis squatarola]]'' - [[Grysstrandkiewiet]] * ''[[Charadrius obscurus]]'' * ''[[Charadrius hiaticula]]'' - [[Ringnekstrandkiewiet]] * ''[[Charadrius semipalmatus]]'' * ''[[Charadrius placidus]]'' * ''[[Charadrius dubius]]'' - [[Kleinringnekstrandkiewiet]] * ''[[Charadrius wilsonia]]'' * ''[[Charadrius vociferus]]'' * ''[[Charadrius melodus]]'' * ''[[Charadrius thoracicus]]'' * ''[[Charadrius pecuarius]]'' - [[Geelborsstrandkiewiet]] * ''[[Charadrius sanctaehelenae]]'' * ''[[Charadrius tricollaris]]'' - [[Driebandstrandkiewiet]] * ''[[Charadrius forbesi]]'' * ''[[Charadrius alexandrinus]]'' - [[Kentse strandkiewiet]] * ''[[Charadrius (alexandrinus) javanicus]]'' * ''[[Charadrius marginatus]]'' * ''[[Charadrius ruficapillus]]'' * ''[[Charadrius peronii]]'' * ''[[Charadrius pallidus]]'' - [[Rooibandstrandkiewiet]] * ''[[Charadrius collaris]]'' * ''[[Charadrius alticola]]'' * ''[[Charadrius bicinctus]]'' * ''[[Charadrius falklandicus]]'' * ''[[Charadrius mongolus]]'' - [[Mongoolse strandkiewiet]] * ''[[Charadrius leschenaultii]]'' - [[Grootstrandkiewiet]] * ''[[Charadrius asiaticus]]'' - [[Asiatiese strandkiewiet]] * ''[[Charadrius veredus]]'' * ''[[Charadrius morinellus]]'' * ''[[Charadrius modestus]]'' * ''[[Charadrius montanus]]'' * ''[[Thinornis rubricollis]]'' * ''[[Thinornis novaeseelandiae]]'' * ''[[Elseyornis melanops]]'' * ''[[Peltohyas australis]]'' * ''[[Anarhynchus frontalis]]'' * ''[[Phegornis mitchellii]]'' * ''[[Oreopholus ruficollis]]'' == Verwysings == * [[Wêreldspektrum]], 1982, {{ISBN|0908409559}} band == Sien ook == {{wikispecies|Charadriinae}} {{commonskat|Charadriinae}} * [[Alfabetiese lys van Suid-Afrikaanse voëls]] * [[Lys van Suid-Afrikaanse voëls (gegroepeer)]] * [[Lys van Suider-Afrikaanse voëls volgens wetenskaplike name]] [[Kategorie:Kiewiete| ]] gn3175665w0zn7svgjzg2i105nrbz2y 0 77488 2910558 2864085 2026-06-10T11:32:40Z Aliwal2012 39067 2910558 wikitext text/x-wiki {{Taksoboks | name = Knoet | status = LC | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref name=IUCN2012>{{IUCN|id=106003041 |title=''Calidris canutus'' |assessors=''BirdLife International'' |version=2012.1 |year=2012 |accessdate=16 Julie 2012}}</ref> | image = Calidris canutus (summer).jpg | image_caption = ''Calidris canutus rufa'' in sy broeigewaad. | domain = [[Eukaryota]] | regnum = [[Animalia]] | phylum = [[Chordata]] | classis = [[Aves]] | ordo = [[Charadriiformes]] | familia = [[Scolopacidae]] | genus = ''[[Calidrid|Calidris]]'' | species = '''''C. canutus''''' | binomial = ''Calidris canutus'' | binomial_authority = ([[Carolus Linnaeus|Linnaeus]], 1758) | range_map = RedKnotMigration.svg | range_map_caption = Verspreiding en trekroetes. | synonyms =''Tringa canutus'' }} Die '''knoet''' (''Calidris canutus'') is 'n gelokaliseerde algemene [[somerbesoeker]] by riviermondings en strandmere. Die voël is 'n swerwer binnelands en oorwinter gereeld. Die streekbevolking is ongeveer 8&nbsp;000 voëls en hulle kom grotendeels voor by [[Walvisbaai]], Sandvishawe in [[Namibië]] en Langebaanmeer. Die voël is 23 – 25&nbsp;cm lank, 110 - 200 g groot met 'n vlerkspan van 58&nbsp;cm. In Engels staan die voël bekend as die ''red knot''. == Fotogalery == <gallery> Calidris-canutus.jpg|'n Knoet in broeigewaad. Red Knot RWD1.jpg|Knoet in nie-broeigewaad. Snettishamroost 2590.jpg|'n Groot swerm in Norfolk, Engeland. Calidris canutus MHNT.jpg|'n Knoet se eier. </gallery> == Sien ook == {{commons|Calidris canutus}} {{wikispecies|Calidris canutus}} * [[Alfabetiese lys van Suid-Afrikaanse voëls]] * [[Lys van Suid-Afrikaanse voëls (gegroepeer)]] * [[Lys van Suider-Afrikaanse voëls volgens wetenskaplike name]] == Verwysings == {{Verwysings}} == Bron == * ''[[Sasol Voëls van Suider-Afrika]].'' Struik Nature. Vierde Uitgawe 2011. {{ISBN|978-1-77007-926-7}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Steltloperagtiges]] pd8teyft92wixaboozhzja72pp109l6 2910560 2910558 2026-06-10T11:33:45Z Aliwal2012 39067 trs 2910560 wikitext text/x-wiki {{Taksoboks | name = Knoet | status = LC | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref name=IUCN2012>{{IUCN|id=106003041 |title=''Calidris canutus'' |assessors=''BirdLife International'' |version=2012.1 |year=2012 |accessdate=16 Julie 2012}}</ref> | image = Calidris canutus (summer).jpg | image_caption = ''Calidris canutus rufa'' in sy broeigewaad. | domain = [[Eukaryota]] | regnum = [[Animalia]] | phylum = [[Chordata]] | classis = [[Aves]] | ordo = [[Charadriiformes]] | familia = [[Scolopacidae]] | genus = ''[[Calidrid|Calidris]]'' | species = '''''C. canutus''''' | binomial = ''Calidris canutus'' | binomial_authority = ([[Carolus Linnaeus|Linnaeus]], 1758) | range_map = RedKnotMigration.svg | range_map_caption = Verspreiding en trekroetes. | synonyms =''Tringa canutus'' }} Die '''knoet''' (''Calidris canutus'') is 'n gelokaliseerde algemene somerbesoeker by riviermondings en strandmere. Die voël is 'n swerwer binnelands en oorwinter gereeld. Die streekbevolking is ongeveer 8&nbsp;000 voëls en hulle kom grotendeels voor by [[Walvisbaai]], Sandvishawe in [[Namibië]] en Langebaanmeer. Die voël is 23 – 25&nbsp;cm lank, 110 - 200 g groot met 'n vlerkspan van 58&nbsp;cm. In Engels staan die voël bekend as die ''red knot''. == Fotogalery == <gallery> Calidris-canutus.jpg|'n Knoet in broeigewaad. Red Knot RWD1.jpg|Knoet in nie-broeigewaad. Snettishamroost 2590.jpg|'n Groot swerm in Norfolk, Engeland. Calidris canutus MHNT.jpg|'n Knoet se eier. </gallery> == Sien ook == {{commons|Calidris canutus}} {{wikispecies|Calidris canutus}} * [[Alfabetiese lys van Suid-Afrikaanse voëls]] * [[Lys van Suid-Afrikaanse voëls (gegroepeer)]] * [[Lys van Suider-Afrikaanse voëls volgens wetenskaplike name]] == Verwysings == {{Verwysings}} == Bron == * ''[[Sasol Voëls van Suider-Afrika]].'' Struik Nature. Vierde Uitgawe 2011. {{ISBN|978-1-77007-926-7}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Steltloperagtiges]] 1j2abwehea6tsxsfbf502cyeplj3bes 0 77829 2910523 2863563 2026-06-10T10:28:42Z Aliwal2012 39067 2910523 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | name = Kelkiewyn | image = 2012-namaqua-sandgrouse-male.jpg | image_caption = Mannetjie | image2 = 2012-namaqua-sandgrouse-female.jpg | image2_caption = Wyfie | status = LC | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref name=IUCN2012>{{IUCN|id=106002960 |title=''Pterocles namaqua'' |assessors=''BirdLife International'' |version=2012.1 |year=2012 |accessdate=16 Julie 2012}}</ref> | genus = Pterocles | species = namaqua | authority = ([[Johann Friedrich Gmelin|Gmelin]], 1789) }} Die '''kelkiewyn''' (''Pterocles namaqua'') is 'n [[voël]] en amper-[[endemies]]. Die voël leef in die weste en sentrale gedeelte van [[Suider-Afrika]] in halfwoestyn en grasveld. Die voël is 24 – 28&nbsp;cm lank en 170 - 220 g groot. In Engels staan die voël bekend as die ''Namaqua sandgrouse''. == Fotogalery == <gallery> Pterocles namaqua MWNH 0576.JPG|Eier in 'n museum-versameling Namaqua Sandgrouses (Pterocles namaqua) female with chick ... (32192755818), crop2.jpg|Kuiken Pterocles namaqua -Northern Cape, South Africa -flying-8.jpg|In vlug oor die Noord-Kaap, Suid-Afrika Sandgrouse flock.jpg|Swerm PteroclurusNamaquaDavies.jpg|Illustrasie, 1912 </gallery> == Sien ook == * [[Alfabetiese lys van Suid-Afrikaanse voëls]] * [[Lys van Suid-Afrikaanse voëls (gegroepeer)]] * [[Lys van Suider-Afrikaanse voëls volgens wetenskaplike name]] == Verwysings == {{Verwysings}} == Bron == * ''[[Sasol Voëls van Suider-Afrika]].'' Struik Nature. Vierde Uitgawe 2011. {{ISBN|978-1-77007-926-7}} {{Saadjie}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Sandpatryse]] 3ari81o89zsiu928x7bz7abluvnsy6a 0 78229 2910462 2870674 2026-06-10T08:48:51Z Aliwal2012 39067 2910462 wikitext text/x-wiki {{Taksoboks | name = Perskakelaar | image = IrrisorGoodchild.jpg | image_caption = Illustrasie (bo) met 'n ''[[Phoeniculus somaliensis]]'' onder. | status = LC | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref>{{IUCN|id=100600987 |title=''Phoeniculus damarensis'' |assessors=''BirdLife International'' |version=2012.1 |year=2012 |accessdate=16 Julie 2012}}</ref> | domain = [[Eukaryota]] | regnum = [[Animalia]] | phylum = [[Chordata]] | classis = [[Aves]] | ordo = [[Coraciiformes]] | familia = [[Phoeniculidae]] | genus = ''[[Phoeniculus]]'' | species = ''P. damarensis'' | binomial = ''Phoeniculus damarensis'' | binomial_authority = ([[William Robert Ogilvie-Grant|Ogilvie-Grant]], 1901) | range_map = AT0702 map.png | range_map_width = 260px | range_map_caption = Algemene verspreiding (Angola en Namibië) | synonyms = }} Die '''perskakelaar''' (''Phoeniculus damarensis'') is 'n redelik algemene [[standvoël]] in droë doringveld en [[mopanie]]boomveld; ook langs droë waterlope met groot bome. Die voël word 34 – 40&nbsp;cm groot en weeg dan 76 - 94 gram. In Engels staan die voël bekend as ''Violet wood hoopoe''. == Sien ook == * [[Alfabetiese lys van Suid-Afrikaanse voëls]] * [[Lys van Suid-Afrikaanse voëls (gegroepeer)]] * [[Lys van Suider-Afrikaanse voëls volgens wetenskaplike name]] == Verwysings == {{Verwysings}} == Bron == * ''[[Sasol Voëls van Suider-Afrika]].'' Struik Nature. Vierde Uitgawe 2011. {{ISBN|978-1-77007-928-1}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Kakelaars]] deqeskn002dxb3f3agc1mo2l4mynym5 0 78679 2910528 2864854 2026-06-10T10:34:20Z Aliwal2012 39067 2910528 wikitext text/x-wiki {{Taksoboks | name = Laeveldklappertjie | image = MirafraDegeniGoodchild.jpg | image_caption = | status = LC | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref name=IUCN2012>{{IUCN|id=106008107 |title=''Mirafra rufocinnamomea'' |assessors=''BirdLife International'' |version=2012.1 |year=2012 |accessdate=16 Julie 2012}}</ref> | domain = [[Eukaryota]] | regnum = [[Animalia]] | phylum = [[Chordata]] | classis = [[Aves]] | ordo = [[Passeriformes]] | familia = [[Alaudidae]] | genus = ''[[Mirafra]]'' | species = '''''M. rufocinnamomea''''' | binomial = ''Mirafra rufocinnamomea'' | binomial_authority = ([[Tommaso Salvadori|Salvadori]], 1865) | synonyms = }} Die '''laeveldklappertjie''' (''Mirafra rufocinnamomea'') is 'n algemene [[standvoël]] wat in pare in grasveld, savanne en boomveld met minstens 'n paar ooptes voorkom. Die [[voël]] is 14 – 15&nbsp;cm groot en weeg 21 - 32 gram. In Engels staan die voël bekend as die ''Flappet lark''. == Sien ook == * [[Alfabetiese lys van Suid-Afrikaanse voëls]] * [[Lys van Suid-Afrikaanse voëls (gegroepeer)]] * [[Lys van Suider-Afrikaanse voëls volgens wetenskaplike name]] == Verwysings == {{Verwysings}} == Bron == * ''[[Sasol Voëls van Suider-Afrika]].'' Struik Nature. Vierde Uitgawe 2011. {{ISBN|978-1-77007-928-1}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Lewerike]] 6dahye3n4hzznvnl049crogt69os8rf 0 78681 2910530 2862120 2026-06-10T10:36:21Z Aliwal2012 39067 2910530 wikitext text/x-wiki {{Taksoboks | name = Hoëveldklappertjie | image = Eastern clapper lark (Mirafra fasciolata).jpg | image_width = 260px | image_caption = | status = LC | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref name=bi>{{cite web |url=http://www.birdlife.org/datazone/species/index.html?action=SpcHTMDetails.asp&sid=8108&m=0 |title=Clapper Lark – BirdLife Species Factsheet |author=Compilers: Stuart Butchart, Jonathan Ekstrom |work=Evaluators: Jeremy Bird, Stuart Butchart |publisher=BirdLife International |year=2008 |accessdate=6 Mei 2009 }}{{Dooie skakel|date=Desember 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> | domain = [[Eukaryota]] | regnum = [[Animalia]] | phylum = [[Chordata]] | classis = [[Aves]] | ordo = [[Passeriformes]] | familia = [[Alaudidae]] | genus = ''[[Mirafra]]'' | species = '''''M. fasciolata''''' | binomial = '' Mirafra fasciolata'' | binomial_authority = (Sundevall, 1850) | range_map = Eastern_Clapper_Lark.png | range_map_caption = verspreiding }} Die '''hoëveldklappertjie''' (''Mirafra fasciolata'') is 'n algemene, amper-[[endemies]]e [[standvoël]] in grasveld en oop savanne. Die [[voël]] is 15&nbsp;cm groot en weeg 26 – 44 gram. In Engels staan die voël bekend as die ''Eastern clapper lark''. == Sien ook == * [[Alfabetiese lys van Suid-Afrikaanse voëls]] * [[Lys van Suid-Afrikaanse voëls (gegroepeer)]] * [[Lys van Suider-Afrikaanse voëls volgens wetenskaplike name]] == Verwysings == {{Verwysings}} == Bron == * ''[[Sasol Voëls van Suider-Afrika]].'' Struik Nature. Vierde Uitgawe 2011. {{ISBN|978-1-77007-928-1}} {{DEFAULTSORT:Hoeveldklappertjie}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Lewerike]] 6spq9lsjssnjlg4ehdptkf4977cibd4 0 78683 2910529 2862812 2026-06-10T10:35:26Z Aliwal2012 39067 2910529 wikitext text/x-wiki {{Taksoboks | name = Kaapse klappertjie | image = Mirafra apiata 139074932.jpg | image_caption = naby [[Aurora, Wes-Kaap|Aurora]], Wes-Kaap | status = LC | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref name=bi>{{cite web |url=http://www.birdlife.org/datazone/species/index.html?action=SpcHTMDetails.asp&sid=8108&m=0 |title='''Clapper Lark''' |author=Compilers: Stuart Butchart, Jonathan Ekstrom |work=Evaluators: Jeremy Bird, Stuart Butchart |publisher=BirdLife International |year=2008 |accessdate=May 6, 2009 }}{{Dooie skakel|date=Desember 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> | domain = [[Eukaryota]] | regnum = [[Animalia]] | phylum = [[Chordata]] | classis = [[Aves]] | ordo = [[Passeriformes]] | familia = [[Alaudidae]] | genus = ''[[Mirafra]]'' | species = '''''M. apiata ''''' | binomial = '' Mirafra apiata '' | binomial_authority = ([[Louis Jean Pierre Vieillot|Vieillot]], 1816) | range_map = Mirafra apiata distribution map.png | range_map_width = 220px | range_map_caption = verspreiding }} Die '''Kaapse klappertjie''' (''Mirafra apiata'') is 'n algemene, [[endemies]]e [[standvoël]] in Karoobossieveld, kusfynbos en verkies plekke met riete. Die [[voël]] is 15&nbsp;cm groot en weeg 23 - 38 gram. In Engels staan die voël bekend as die ''Cape clapper lark''. == Sien ook == * [[Alfabetiese lys van Suid-Afrikaanse voëls]] * [[Lys van Suid-Afrikaanse voëls (gegroepeer)]] * [[Lys van Suider-Afrikaanse voëls volgens wetenskaplike name]] == Verwysings == {{Verwysings}} == Bron == * ''[[Sasol Voëls van Suider-Afrika]].'' Struik Nature. Vierde Uitgawe 2011. {{ISBN|978-1-77007-928-1}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Lewerike]] i5kw6pej9a0e88mwc3hoynz6bq5atx9 0 78790 2910469 2877972 2026-06-10T09:09:07Z Aliwal2012 39067 2910469 wikitext text/x-wiki {{Taksoboks | name = Swartkatakoeroe | image = Flickr - Rainbirder - Black Cuckoo-Shrike (Campephaga flava) female.jpg | image_caption = Wyfie swartkatakoeroe in Kenia. | status = LC | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref>{{IUCN|id=106005963 |title=''Campephaga flava'' |assessors=''BirdLife International'' |version=2012.1 |year=2012 |accessdate=16 Julie 2012}}</ref> | domain = [[Eukaryota]] | regnum = [[Animalia]] | phylum = [[Chordata]] | classis = [[Aves]] | ordo = [[Passeriformes]] | familia = [[Campephagidae]] | genus = ''[[Campephaga]]'' | species = '''''C. flava''''' | binomial = ''Campephaga flava'' | binomial_authority = [[Louis Jean Pierre Vieillot|Vieillot]], 1817 | synonyms = }} Die '''swartkatakoeroe''' (''Campephaga flava'') is 'n redelike algemene [[standvoël]] en plaaslike trekvoël in gevestigde boomveld en woudrande. Gedurende die winter verlaat die voëls die plato en beweeg na laer areas. Die voël is 18 – 21&nbsp;cm groot en weeg 29 - 36 gram. In Engels staan die voël bekend as die ''Black cuckoo shrike''. == Sien ook == {{Commonskat|Campephaga flava}} * [[Alfabetiese lys van Suid-Afrikaanse voëls]] * [[Lys van Suid-Afrikaanse voëls (gegroepeer)]] * [[Lys van Suider-Afrikaanse voëls volgens wetenskaplike name]] == Verwysings == {{Verwysings}} == Bron == * ''[[Sasol Voëls van Suider-Afrika]].'' Struik Nature. Vierde Uitgawe 2011. {{ISBN|978-1-77007-928-1}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Lewerike]] clcw1ef7e8crrl7bx4a84upeh7843c9 2910470 2910469 2026-06-10T09:09:45Z Aliwal2012 39067 2910470 wikitext text/x-wiki {{Taksoboks | name = Swartkatakoeroe | image = Flickr - Rainbirder - Black Cuckoo-Shrike (Campephaga flava) female.jpg | image_caption = Wyfie swartkatakoeroe in Kenia. | status = LC | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref>{{IUCN|id=106005963 |title=''Campephaga flava'' |assessors=''BirdLife International'' |version=2012.1 |year=2012 |accessdate=16 Julie 2012}}</ref> | domain = [[Eukaryota]] | regnum = [[Animalia]] | phylum = [[Chordata]] | classis = [[Aves]] | ordo = [[Passeriformes]] | familia = [[Campephagidae]] | genus = ''[[Campephaga]]'' | species = '''''C. flava''''' | binomial = ''Campephaga flava'' | binomial_authority = [[Louis Jean Pierre Vieillot|Vieillot]], 1817 | synonyms = }} Die '''swartkatakoeroe''' (''Campephaga flava'') is 'n redelike algemene [[standvoël]] en plaaslike trekvoël in gevestigde boomveld en woudrande. Gedurende die winter verlaat die voëls die plato en beweeg na laer areas. Die voël is 18 – 21&nbsp;cm groot en weeg 29 - 36 gram. In Engels staan die voël bekend as die ''Black cuckooshrike''. == Sien ook == {{Commonskat|Campephaga flava}} * [[Alfabetiese lys van Suid-Afrikaanse voëls]] * [[Lys van Suid-Afrikaanse voëls (gegroepeer)]] * [[Lys van Suider-Afrikaanse voëls volgens wetenskaplike name]] == Verwysings == {{Verwysings}} == Bron == * ''[[Sasol Voëls van Suider-Afrika]].'' Struik Nature. Vierde Uitgawe 2011. {{ISBN|978-1-77007-928-1}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Lewerike]] giyl2m2nd1t9z2vmvvmxg7rghal3erq 0 78792 2910471 2851602 2026-06-10T09:11:00Z Aliwal2012 39067 2910471 wikitext text/x-wiki {{Taksoboks | name = Bloukatakoeroe | image = Greycuckooshrike.jpg | status = LC | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref>{{IUCN|id=106005924 |title=''Coracina caesia'' |assessors=''BirdLife International'' |version=2012.1 |year=2012 |accessdate=16 Julie 2012}}</ref> | domain = [[Eukaryota]] | regnum = [[Animalia]] | phylum = [[Chordata]] | classis = [[Aves]] | ordo = [[Passeriformes]] | familia = [[Campephagidae]] | genus = ''[[Coracina]]'' | species = '''''C. caesia''''' | binomial = ''Coracina caesia'' | binomial_authority = ([[Martin Lichtenstein|Lichtenstein]], 1823) | synonyms = }} Die '''bloukatakoeroe''' (''Campephaga caesia'') is 'n skaars [[standvoël]] en plaaslike hoogtetrekvoël; beperk tot immergroen woude en aangrensende boomveld. Die [[voël]] is 25 – 27&nbsp;cm groot en weeg 53 - 68 gram. In Engels staan die voël bekend as die ''Grey cuckooshrike''. == Sien ook == * [[Alfabetiese lys van Suid-Afrikaanse voëls]] * [[Lys van Suid-Afrikaanse voëls (geroepeer)]] * [[Lys van Suider-Afrikaanse voëls volgens wetenskaplike name]] == Verwysings == {{Verwysings}} == Bron == * ''[[Sasol Voëls van Suider-Afrika]].'' Struik Nature. Vierde Uitgawe 2011. {{ISBN|978-1-77007-926-7}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Lewerike]] pl9c401eh5lw069qbpxi8h5dikixxr3 2910472 2910471 2026-06-10T09:11:47Z Aliwal2012 39067 ai! 2910472 wikitext text/x-wiki {{Taksoboks | name = Bloukatakoeroe | image = Greycuckooshrike.jpg | status = LC | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref>{{IUCN|id=106005924 |title=''Coracina caesia'' |assessors=''BirdLife International'' |version=2012.1 |year=2012 |accessdate=16 Julie 2012}}</ref> | domain = [[Eukaryota]] | regnum = [[Animalia]] | phylum = [[Chordata]] | classis = [[Aves]] | ordo = [[Passeriformes]] | familia = [[Campephagidae]] | genus = ''[[Coracina]]'' | species = '''''C. caesia''''' | binomial = ''Coracina caesia'' | binomial_authority = ([[Martin Lichtenstein|Lichtenstein]], 1823) | synonyms = }} Die '''bloukatakoeroe''' (''Campephaga caesia'') is 'n skaars [[standvoël]] en plaaslike hoogtetrekvoël; beperk tot immergroen woude en aangrensende boomveld. Die [[voël]] is 25 – 27&nbsp;cm groot en weeg 53 - 68 gram. In Engels staan die voël bekend as die ''Grey cuckooshrike''. == Sien ook == * [[Alfabetiese lys van Suid-Afrikaanse voëls]] * [[Lys van Suid-Afrikaanse voëls (gegroepeer)]] * [[Lys van Suider-Afrikaanse voëls volgens wetenskaplike name]] == Verwysings == {{Verwysings}} == Bron == * ''[[Sasol Voëls van Suider-Afrika]].'' Struik Nature. Vierde Uitgawe 2011. {{ISBN|978-1-77007-926-7}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Lewerike]] jojw00zzx2f86eav1sl3yhslbh1j8cy 0 78816 2910464 2872241 2026-06-10T08:55:45Z Aliwal2012 39067 2910464 wikitext text/x-wiki {{Taksoboks | name = Pylvlekkatlagter | image = Arrow-marked Babbler,Turdoides jardineii, at Hwange National Park, Zimbabwe (35097040664).jpg | image_caption = Twee voëls roep te Hwange, Zimbabwe | image2 = Turdoides jardineii jardineii, roepe, R628 by Tussen-I-Bome, Gauteng, a.mp3 | image2_caption = Roepe van die nominale subspesie | status = LC | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref>{{IUCN|id=106007973 |title=''Turdoides jardineii'' |assessors=''BirdLife International'' |version=2012.1 |year=2012 |accessdate=16 Julie 2012}}</ref> | domain = [[Eukaryota]] | regnum = [[Animalia]] | phylum = [[Chordata]] | classis = [[Aves]] | ordo = [[Passeriformes]] | familia = [[Leiothrichidae]] | genus = ''[[Turdoides]]'' | species = '''''T. jardineii''''' | binomial = ''Turdoides jardineii'' | binomial_authority = ([[Andrew Smith (dierkundige)|Smith]], 1836) | synonyms = }} Die '''pylvlekkatlagter''' (''Turdoides jardineii'') is 'n algemene [[standvoël]] wat voorkom in ruigtes en bosse in beboste savanne. Die voël bly in territoriale groepe van 6-7 saam. Die voël word 22 – 25&nbsp;cm groot en weeg 60 – 82 gram. In Engels staan die voël bekend as die ''Arrow-marked babbler''. Die [[gestreepte nuwejaarsvoël]], 'n [[broeiparasiet]], gebruik onder andere hierdie voël as broeigasheer vir sy kleintjies. == Sien ook == {{Commonskat|Turdoides jardineii}} * [[Alfabetiese lys van Suid-Afrikaanse voëls]] * [[Lys van Suid-Afrikaanse voëls (gegroepeer)]] * [[Lys van Suider-Afrikaanse voëls volgens wetenskaplike name]] == Verwysings == {{Verwysings}} == Bron == * ''[[Sasol Voëls van Suider-Afrika]].'' Struik Nature. Vierde Uitgawe 2011. {{ISBN|978-1-77007-928-1}} {{Saadjie}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Sangvoëls]] [[Kategorie:Voëls van die Krugerwildtuin]] 66g29n6wcdu9eaxy1vrcy1d9qzw77qi 0 79081 2910468 2862809 2026-06-10T09:07:46Z Aliwal2012 39067 2910468 wikitext text/x-wiki {{Taksoboks | name = Kaapse kapokvoël | image = Southern Penduline-Tit (Anthoscopus minutus).jpg | status = LC | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref>{{IUCN|id=106007012 |title=''Anthoscopus minutus'' |assessors=''BirdLife International'' |version=2012.1 |year=2012 |accessdate=16 Julie 2012}}</ref> | domain = [[Eukaryota]] | regnum = [[Animalia]] | phylum = [[Chordata]] | classis = [[Aves]] | ordo = [[Passeriformes]] | familia = [[Remizidae]] | genus = ''[[Anthoscopus]]'' | species = '''''A. minutus''''' | binomial = ''Anthoscopus minutus'' | binomial_authority = ([[George Shaw|Shaw]] & Nodder, 1812) | synonyms = }} Die '''Kaapse kapokvoël''' (''Anthoscopus minutus'') is 'n amper-[[endemies]]e en algemene [[standvoël]] in [[fynbos]], Karoobossieveld, halfwoestyn en dorre savanne. Hulle kom gewoonlik in groepies voor. Die voël is 8–10&nbsp;cm groot en weeg 7–9 gram, wat dit die tweede kleinste voëltjie in Afrika maak. In Engels staan die voël bekend as die ''Cape penduline tit.'' == Sien ook == * [[Alfabetiese lys van Suid-Afrikaanse voëls]] * [[Lys van Suid-Afrikaanse voëls (gegroepeer)]] * [[Lys van Suider-Afrikaanse voëls volgens wetenskaplike name]] == Verwysings == {{Verwysings}} == Bron == * ''[[Sasol Voëls van Suider-Afrika]].'' Struik Nature. Vierde Uitgawe 2011. {{ISBN|978-1-77007-928-1}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Sangvoëls]] kv62pa9krcgg04tbrj8pn2243o5p1yh 0 79239 2910557 2864023 2026-06-10T11:30:13Z Aliwal2012 39067 2910557 wikitext text/x-wiki {{Taksoboks | name = Kleinste klopkloppie | image =Wing-snapping Cisticola (Cisticola ayresii).jpg | image_caption = [[Pietermaritzburg]], Suid-Afrika | status = LC | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref>{{IUCN|id=106007360 |title=''Cisticola ayresii'' |assessors=''BirdLife International'' |version=2012.1 |year=2012 |accessdate=16 Julie 2012}}</ref> | domain = [[Eukaryota]] | regnum = [[Animalia]] | phylum = [[Chordata]] | classis = [[Aves]] | ordo = [[Passeriformes]] | familia = [[Cisticolidae]] | genus = ''[[Cisticola]]'' | species = '''''C. ayresii''''' | binomial = ''Cisticola ayresii'' | binomial_authority = [[Gustav Hartlaub|Hartlaub]], 1863 | synonyms = }} Die '''kleinste klopkloppie''' (''Cisticola ayresii'') is 'n algemene [[standvoël]] in vogtige kortgrasveld, soms beweeg hulle na laer hoogtes gedurende die winter. Die voël is 9&nbsp;cm groot en weeg 9 gram. In Engels staan die voël bekend as die ''Ayres cisticola''. == Sien ook == * [[Alfabetiese lys van Suid-Afrikaanse voëls]] * [[Lys van Suid-Afrikaanse voëls (gegroepeer)]] * [[Lys van Suider-Afrikaanse voëls volgens wetenskaplike name]] == Verwysings == {{Verwysings}} == Bron == * ''[[Sasol Voëls van Suider-Afrika]].'' Struik Nature. Vierde Uitgawe 2011. {{ISBN|978-1-77007-928-1}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Sangvoëls]] 3l2y7tpm7h67j2u01e7rrwwbwcn997e 0 79254 2910556 2851526 2026-06-10T11:23:47Z Aliwal2012 39067 2910556 wikitext text/x-wiki {{Taksoboks | name = Bleekkopklopkloppie | image = Pectoral patch cisticola2.jpg | image_caption = Bleekkopklopkloppie in [[Ethiopië]] | status = LC | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref name=IUCN>{{IUCN|id=22713536 |title=''Cisticola brunnescens'' |assessors=[[BirdLife International]] |version=2013.2 |year=2012 |accessdate=26 November 2013}}</ref> | domain = [[Eukaryota]] | regnum = [[Animalia]] | phylum = [[Chordata]] | classis = [[Aves]] | ordo = [[Passeriformes]] | familia = [[Cisticolidae]] | genus = ''[[Cisticola]]'' | species = '''''C. brunnescens''''' | binomial = ''Cisticola brunnescens'' | binomial_authority = [[Theodor von Heuglin|Heuglin]], 1862 | synonyms = }} Die '''bleekkopklopkloppie''' (''Cisticola cinnamomeus'') is 'n gelokaliseerde [[standvoël]] in vogtige grasveld en om vleie en laagtes; sommiges trek in die winter na laer hoogtes. Die [[voël]] is 10&nbsp;cm groot en weeg 10 gram. In Engels staan die voël bekend as die ''Pale-crowned cisticola''. == Sien ook == * [[Alfabetiese lys van Suid-Afrikaanse voëls]] * [[Lys van Suid-Afrikaanse voëls (gegroepeer)]] * [[Lys van Suider-Afrikaanse voëls volgens wetenskaplike name]] == Verwysings == {{Verwysings}} == Bron == * ''[[Sasol Voëls van Suider-Afrika]].'' Struik Nature. Vierde Uitgawe 2011. {{ISBN|978-1-77007-926-7}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Sangvoëls]] b4y22g2n9hzy691d1d2lhwsm3g7m9fb 0 79429 2910554 2858804 2026-06-10T11:19:39Z Aliwal2012 39067 2910554 wikitext text/x-wiki {{Taksoboks | name = Geelborskleinjantjie | image = Flickr - Rainbirder - Yellow-breasted Apalis (Apalis flavida).jpg | status = LC | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref>{{IUCN|id=22713751 |title=''Apalis flavida'' |assessors=[[BirdLife International]] |version=2013.2 |year=2012 |accessdate=26 November 2013}}</ref> | domain = [[Eukaryota]] | regnum = [[Animalia]] | phylum = [[Chordata]] | classis = [[Aves]] | ordo = [[Passeriformes]] | familia = [[Cisticolidae]] | genus = ''[[Apalis]]'' | species = '''''A. flavida''''' | binomial = ''Apalis flavida'' | binomial_authority = ([[Hugh Edwin Strickland|Strickland]], 1852) | synonyms = }} Die '''geelborskleinjantjie''' (''Apalis flavida'') is 'n algemene [[standvoël]] wat leef in vogtige boomveld en rivierbos, maar kom nie voor in bergwoude nie. Die [[voël]] is 12&nbsp;cm groot en weeg 8 gram. In Engels staan die voël bekend as die ''Yellow-breasted apalis''. == Sien ook == * [[Alfabetiese lys van Suid-Afrikaanse voëls]] * [[Lys van Suid-Afrikaanse voëls (gegroepeer)]] * [[Lys van Suider-Afrikaanse voëls volgens wetenskaplike name]] == Verwysings == {{Verwysings}} == Bron == * ''[[Sasol Voëls van Suider-Afrika]].'' Struik Nature. Vierde Uitgawe 2011. {{ISBN|978-1-77007-926-7}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Sangvoëls]] [[Kategorie:Voëls van die Krugerwildtuin]] 32rtvv3z2ejps0szjwponw15is3cw8p 0 79651 2910555 2860930 2026-06-10T11:20:44Z Aliwal2012 39067 2910555 wikitext text/x-wiki {{Taksoboks | name = Gryskleinjantjie | image = Apalis chirindensis 180954811.jpg | status = LC | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref>{{IUCN|id=106007417 |title=''Apalis chirindensis'' |assessors=''BirdLife International'' |version=2012.1 |year=2012 |accessdate=16 Julie 2012}}</ref> | domain = [[Eukaryota]] | regnum = [[Animalia]] | phylum = [[Chordata]] | classis = [[Aves]] | ordo = [[Passeriformes]] | familia = [[Cisticolidae]] | genus = ''[[Apalis]]'' | species = '''''A. chirindensis''''' | binomial = ''Apalis chirindensis'' | binomial_authority = [[George Ernest Shelley|Shelley]], 1906 | range_map = AT1006 map.png | range_map_caption = {{leftlegend|#00ff80|algemene verspreiding}} | synonyms = }} Die '''gryskleinjantjie''' (''Apalis chirindensis'') is 'n [[endemies]]e, gelokaliseerde algemene [[standvoël]] wat leef in bergwoud in pare of familiegroepies. Die voël is 13&nbsp;cm groot en weeg 9 gram en kom voor in die hooglande van Oos-[[Zimbabwe]]. In Engels staan die voël bekend as die ''Chirinda apalis''. == Sien ook == * [[Alfabetiese lys van Suid-Afrikaanse voëls]] * [[Lys van Suid-Afrikaanse voëls (gegroepeer)]] * [[Lys van Suider-Afrikaanse voëls volgens wetenskaplike name]] == Verwysings == {{Verwysings}} == Bron == * ''[[Sasol Voëls van Suider-Afrika]].'' Struik Nature. Vierde Uitgawe 2011. {{ISBN|978-1-77007-928-1}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Sangvoëls]] 79nnola2fkpv1yqphycg0m92r9xrxa0 0 79653 2910552 2877984 2026-06-10T11:14:34Z Aliwal2012 39067 /* Sien ook */ 2910552 wikitext text/x-wiki {{Taksoboks | name = Swartkopkleinjantjie | image = | status = LC | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref>{{IUCN|id=106007416 |title=''Apalis melanocephala'' |assessors=''BirdLife International'' |version=2012.1 |year=2012 |accessdate=16 Julie 2012}}</ref> | domain = [[Eukaryota]] | regnum = [[Animalia]] | phylum = [[Chordata]] | classis = [[Aves]] | ordo = [[Passeriformes]] | familia = [[Cisticolidae]] | genus = ''[[Apalis]]'' | species = '''''A. melanocephala''''' | binomial = ''Apalis melanocephala'' | binomial_authority = (Fischer & Reichenow, 1884) | synonyms = }} Die '''swartkopkleinjantjie''' (''Apalis melanocephala'') is 'n gelokaliseerde algemene [[voël|standvoël]] wat leef in die blaredak van laagland- en rivierbos; veral waar daar verstrengelde rankplante is. Die voël is 13&nbsp;cm groot en weeg 9 gram en kom voor in sentraal [[Mosambiek]]. In Engels staan die voël bekend as die ''Black-headed Apalis''. == Sien ook == * [[Alfabetiese lys van Suid-Afrikaanse voëls]] * [[Lys van Suid-Afrikaanse voëls (gegroepeer)]] * [[Lys van Suider-Afrikaanse voëls volgens wetenskaplike name]] == Bron == * ''[[Sasol Voëls van Suider-Afrika]].'' Struik Nature. Vierde Uitgawe 2011. {{ISBN|978-1-77007-928-1}} == Verwysings == {{Verwysings}} {{Saadjie}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Sangvoëls]] pmf4ojtlu7b33ckkr41duf7jry4dkyp 0 80754 2910498 2884074 2026-06-10T10:04:58Z Aliwal2012 39067 2910498 wikitext text/x-wiki {{Taksoboks | name = Witvlerkkanarie | status = LC | status_system = IUCN3.1 | image = CrithagraLeucopteraHart.jpg | image caption = Skets deur [[William Matthew Hart]], 1888 | domain = [[Eukaryota]] | regnum = [[Animalia]] | phylum = [[Chordata]] | classis = [[Aves]] | ordo = [[Passeriformes]] | familia = [[Fringillidae]] | genus = ''[[Serinus]]'' | species = '''''S. leucopterus''''' | binomial = ''Serinus leucopterus'' | binomial_authority = ([[Richard Bowdler Sharpe|Sharpe]], 1871) | synonyms = *''Crithagra leucoptera'' }} Die '''witvlerkkanarie''' (''Crithagra leucoptera'') is 'n [[endemies]]e, skaars tot gelokaliseerde algemene [[standvoël]] en nomade in digte struikgewas en digte [[fynbos]] maar nie noodwendig naby [[Proteaceae|protea]]s nie. Dit is die volopste in droër gebiede. Die voël is 15&nbsp;cm groot en weeg 18 - 25&nbsp;gram. In Engels staan die voël as die ''Protea canary'' bekend. == Sien ook == * [[Alfabetiese lys van Suid-Afrikaanse voëls]] * [[Lys van Suid-Afrikaanse voëls (gegroepeer)]] * [[Lys van Suider-Afrikaanse voëls volgens wetenskaplike name]] == Bron == * ''[[Sasol Voëls van Suider-Afrika]].'' Struik Nature. Vierde Uitgawe 2011. {{ISBN|978-1-77007-926-7}} == Eksterne skakel == * http://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?lang=EN&avibaseid=D403BDAFC9AB3134 {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Kanaries, vinke en streepkoppies]] 2vg0azrghimnmno4ago8q5f36grfzea 0 80755 2910497 2883966 2026-06-10T10:03:29Z Aliwal2012 39067 2910497 wikitext text/x-wiki {{Taksoboks | name = Witkeelkanarie | image = White-throated canary (Crithagra albogularis crocopygia), crop.jpg | status = LC | status_system = IUCN3.1 | status_ref =<ref name="iucn">''BirdLife International'', 2009. [http://www.iucnredlist.org/apps/redlist/details/149500/0 Serinus albogularis]. [http://www.iucnredlist.org/ 2009 se IUCN Rooilys van Bedreigde Spesies.] Besoek op 22 Maart 2010.</ref> | domain = [[Eukaryota]] | regnum = [[Animalia]] | phylum = [[Chordata]] | classis = [[Aves]] | ordo = [[Passeriformes]] | familia = [[Fringillidae]] | genus = ''[[Serinus]]'' | species = ''S. albogularis'' | binomial = ''Serinus albogularis'' | binomial_authority = Smith, 1833 | synonyms = ''Crithagra crocopygia''<br /> ''Crithagra albogularis'' }} Die '''witkeelkanarie''' (''Crithagra albogularis'') is 'n amper-[[endemies]]e, algemene [[standvoël]] en plaaslike nomade in kusruigtes, karoobossieveld en halfwoestyn. Die voël is 16&nbsp;cm groot en weeg 18 – 38 gram. In Engels staan die voël as die ''White-throated canary'' bekend. == Sien ook == * [[Alfabetiese lys van Suid-Afrikaanse voëls]] * [[Lys van Suid-Afrikaanse voëls (gegroepeer)]] * [[Lys van Suider-Afrikaanse voëls volgens wetenskaplike name]] == Verwysings == {{Verwysings}} == Bron == * ''[[Sasol Voëls van Suider-Afrika]].'' Struik Nature. Vierde Uitgawe 2011. {{ISBN|978-1-77007-928-1}} == Eksterne skakel == * http://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?lang=EN&avibaseid=294A70CC89F70FEB {{Saadjie}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Kanaries, vinke en streepkoppies]] rf9lljb3sbb7boppw4z2plct9ciafqe 0 80768 2910494 2877242 2026-06-10T10:00:03Z Aliwal2012 39067 2910494 wikitext text/x-wiki {{Taksoboks | name = Streepkopkanarie | image = Crithagra gularis Witsand 01, crop.jpg | image2 = Crithagra gularis gularis, 30s sang, 2022-09-16 10h33, Pretoria, a.mp3 | image2_caption = ''C. g. humilis'' te [[Witsand]], [[Wes-Kaap]], en 'n roep van ''C. g. gularis'' in [[Gauteng]] | status = LC | status_system = IUCN3.1 | domain = [[Eukaryota]] | regnum = [[Animalia]] | phylum = [[Chordata]] | classis = [[Aves]] | ordo = [[Passeriformes]] | familia = [[Fringillidae]] | genus = ''[[Crithagra]]'' | species = '''''C. gularis''''' | binomial = ''Crithagra gularis'' | binomial_authority = ([[Andrew Smith (dierkundige)|Smith]], 1836) | synonyms = ''Serinus gularis'' }} Die '''streepkopkanarie''' (''Crithagra gularis'') is 'n saadvretertjie wat algemeen van die suidkus tot die subtrope van suidelike Afrika voorkom. Hulle is [[standvoël]]s in boomveld, ruigtes en struikgewas, veral teen rante of in heuwelagtige gebiede, waar hulle dikwels op [[aalwyn]]e gesien word. Die voël is 15&nbsp;cm groot en weeg 12 - 25&nbsp;gram. In Engels staan dit as die ''Streaky-headed seedeater'' bekend. ==Taksonomie== [[Lêer:Streaky-head Seedeater RWD.jpg|duimnael|links|''C. g. humilis'' vreet aan die vye van 'n [[Ficus sur|besemtrosvy]], Wes-Kaap]] [[Lêer:Streaky-headed Seedeater (Serinus gularis).jpg|duimnael|links|''C. g. endemion'' vreet die saadjies van die uitheemse rooigomboom in [[Pietermaritzburg]]]] The streepkopkanarie is voorheen in the [[genus]] ''[[Serinus]]'' geplaas, maar [[filogenie|filogenetiese]] ontleding van die [[Mitochondriale DNS|mitochondriale]] en selkern-genoomsekwensies het aangedui dat voorgenoemde genus [[polifileties]] was.<ref>{{cite journal | last1=Zuccon | first1=Dario | last2=Prŷs-Jones | first2=Robert | last3=Rasmussen | first3=Pamela C. | last4=Ericson | first4=Per G.P. | year=2012 | title=The phylogenetic relationships and generic limits of finches (Fringillidae) | journal=Molecular Phylogenetics and Evolution | volume=62 | issue=2 | pages=581–596 | doi=10.1016/j.ympev.2011.10.002 | url=http://www.nrm.se/download/18.9ff3752132fdaeccb6800010935/Zuccon%20et%20al%202012.pdf | pmid=22023825 | access-date=25 Oktober 2022 | archive-date=26 September 2018 | archive-url=https://web.archive.org/web/20180926130508/http://www.nrm.se/download/18.9ff3752132fdaeccb6800010935/Zuccon%20et%20al%202012.pdf | url-status=dead }}</ref> Die genus is gevolglik onderverdeel en 'n aantal spesies, waaronder die streepkopkanarie, is in die herrese genus ''[[Crithagra]]'' geplaas.<ref name=ioc>{{cite web| editor1-last=Gill | editor1-first=Frank | editor2-last=Donsker | editor2-first=David | title=Finches, euphonias | work= World Bird List Version 5.2| url=http://www.worldbirdnames.org/bow/finches/ | publisher=International Ornithologists' Union| access-date=5 June 2015 }}</ref><ref>{{cite journal | last=Swainson | first=William | author-link=William John Swainson | year=1827 | title=On several forms in ornithology not hitherto defined | journal=Zoological Journal | volume=3 | page=348 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/2339407 }}</ref> Vyf [[subspesie]]s word aanvaar,<ref name=ioc/> wat hoofsaaklik van mekaar verskil in die kleurskakering van die rug- en borskant. ''C. g. humilis'' van die suidwestelike [[Kaapprovinsie|Kaap]] het 'n donkerder veredos en onduidelik gestreepte rugkant.<ref name=geo>{{cite book |last=Chittenden |first=H.|title=Roberts geographic variation of southern African birds |year=2012 |publisher=JVBBF |location=Cape Town |isbn=978-1-920602-00-0 |pages=242–243 |display-authors=etal}}</ref> * ''C. g. benguellensis'' <small>(Reichenow, 1904)</small> — n Namibië, s Angola * ''C. g. endemion'' <small>(Clancey, 1952)</small> — Lesotho, Eswatini, o Suid-Afrika, s Mozambiek * ''C. g. gularis'' <small>(Smith, A, 1836)</small> — n Suid-Afrika, sw Botswana, s Zimbabwe * ''C. g. humilis'' <small>(Bonaparte, 1850)</small> — s Suid-Afrika * ''C. g. mendosa'' <small>(Clancey, 1966)</small> — nw Botswana, Zimbabwe, sentraal-Mosambiek, s Zambië Sekere outoriteite beskou die Wes-Afrikaanse saadvretertjie (''Crithagra canicapilla'') as 'n verdere [[subspesie]].<ref>{{cite web | last1=Clements | first1=J.F. | last2=Schulenberg | first2=T.S. | last3=Iliff | first3=M.J. | last4=Roberson | first4=D. | last5=Fredericks | first5=T.A. | last6=Sullivan | first6=B.L. | last7=Wood | first7=C.L. | year=2014 | title=The eBird/Clements checklist of birds of the world: Version 6.9 | url=http://www.birds.cornell.edu/clementschecklist/download/ | access-date=13 July 2015}}</ref><ref name=hbw>{{cite book| last=Clement | first=P. | chapter=Streaky-headed Seedeater (''Serinus gularis'') | editor1-last=del Hoyo | editor1-first=J | editor2-last=Elliott | editor2-first=A. | editor3-last=Sargatal | editor3-first=J. | editor4-last=Christie | editor4-first=D.A. | editor5-last=de Juana | editor5-first=E. | title=Handbook of the Birds of the World Alive | publisher=Lynx Edicions | chapter-url= http://www.hbw.com/node/61316 | access-date=13 July 2015}}{{subscription required}}</ref> ''C. (g.) elgonensis'', 'n geïsoleerde takson wat ylverspreid in die droë oos-Ugandese boomveld en weer te [[Elgonberg]] in Kenia voorkom, kan op sy beurt weer by die Wes-Afrikaanse saadvretertjie<ref name=fan>{{cite book|author1=Terry Stevenson |author2=John Fanshawe |title=Birds of East Africa: Kenya, Tanzania, Uganda, Rwanda, Burundi |year=2004 |publisher=Helm Field Guides |isbn=0713673478 |pages=278}}</ref> of Streepborssaadvretertjie (''Crithagra striatipectus'') gereken word.<ref name=zim>{{cite book |last=Zimmerman |first=Dale A. |title=Birds of Kenya and Northern Tanzania |year=1999 |publisher=Princeton University Press |isbn=0691010226 |page=696 |display-authors=etal}}</ref> ==Beskrywing== Hierdie saadvretertjie is 13–14&nbsp;cm lank. Die volwassene het 'n bruin rugkant met 'n paar dowwe strepe en 'n eenvormige bruin kruis. Die kroon is fyn met wit gestreep, die gesig donker met 'n wit [[supersilium]] (d.w.s. streep bo-oor oog) en ken. Die borskant is warm dofgeel. Die geslagte is soortgelyk, maar sommige wyfies toon effense borsstrepies. Die jongeling het minder kopstrepe, 'n dowwe supersilium, swaarder strepe oor die rugkant en swaar strepe op die liggrys borskant. ==Verspreiding, habitat en broeiplek== Die habitat is oop boom- of struikveld, insluitend [[savanne]], boorde en tuine. Dit bou 'n kompakte koppie-vormige [[nes]] in struikgewas. ==Gedrag== Alhoewel dit dikwels in pare opgemerk word, kan dit ook meer gemeensaam wees en aansienlike swerms van hul eie of saam met ander [[Serinus|kanarie]]-spesies vorm. Hulle vreet sagte vruggies, kruidsade en blomknoppe, en vang soms ook insekte. Groot swerms kan skade aanrig aan [[sonneblom]], [[Manna (graan)|manna]] en ander [[graan]]gewasse. Dis 'n onopvallende vink wat dikwels binne in bosse sit. Die roep is 'n sagte ''tsiii'', en die sang 'n ''whit-tjie-tjie-tjie-tja tja tja tja tjip'', afgewissel met nabootsing van ander spesies. Alternatiewelik word 'n ''twieu twieu tirrierrit-tienk'' in 'n vertoonvlug geuiter. == Sien ook == * [[Alfabetiese lys van Suid-Afrikaanse voëls]] * [[Lys van Suid-Afrikaanse voëls (gegroepeer)]] * [[Lys van Suider-Afrikaanse voëls volgens wetenskaplike name]] == Verwysings == {{Verwysings}} == Bron == * ''[[Sasol Voëls van Suider-Afrika]].'' Struik Nature. Vierde Uitgawe 2011. {{ISBN|978-1-77007-926-7}} == Eksterne skakel == * http://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?lang=EN&avibaseid=2F04BFC523DB9870 {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Kanaries, vinke en streepkoppies]] t7gzio1doruptsof2y0cn6kd1ufgm9u 0 80769 2910495 2878007 2026-06-10T10:01:04Z Aliwal2012 39067 2910495 wikitext text/x-wiki {{Taksoboks | name = Swartoorkanarie | image = Crithagra mennelli, Muanza, Sofala-provinsie, Birding Weto, a.jpg | image_caption = 'n Volwassene in sentraal-Mosambiek | status = LC | status_system = IUCN3.1 | domain = [[Eukaryota]] | regnum = [[Animalia]] | phylum = [[Chordata]] | classis = [[Aves]] | ordo = [[Passeriformes]] | familia = [[Fringillidae]] | genus = ''[[Serinus]]'' | species = ''S. mennelli'' | binomial = ''Serinus mennelli'' | binomial_authority = ([[Charles Chubb (ornitoloog)|Chubb]], 1908) | synonyms = ''Crithagra mennelli'' }} Die '''swartoorkanarie''' (''Crithagra mennelli'') is 'n skaars tot gelokaliseerde algemene [[standvoël]] in miombo- en mopanieboomveld. Hulle sluit dikwels by voëlgroepe aan. Die voël is 14&nbsp;cm groot en weeg 13 - 18 gram. In Engels staan die voël as die ''Black-eared seedeater'' bekend. == Sien ook == * [[Alfabetiese lys van Suid-Afrikaanse voëls]] * [[Lys van Suid-Afrikaanse voëls (gegroepeer)]] * [[Lys van Suider-Afrikaanse voëls volgens wetenskaplike name]] == Verwysings == {{Verwysings}} == Bron == * ''[[Sasol Voëls van Suider-Afrika]].'' Struik Nature. Vierde Uitgawe 2011. {{ISBN|978-1-77007-928-1}} == Eksterne skakel == * http://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?lang=EN&avibaseid=D545442681834535 {{Saadjie}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Kanaries, vinke en streepkoppies]] iioqrny78pippwxkdh3fvcqz8m3wu5r 2910496 2910495 2026-06-10T10:02:07Z Aliwal2012 39067 Geen verwysings gelys 2910496 wikitext text/x-wiki {{Taksoboks | name = Swartoorkanarie | image = Crithagra mennelli, Muanza, Sofala-provinsie, Birding Weto, a.jpg | image_caption = 'n Volwassene in sentraal-Mosambiek | status = LC | status_system = IUCN3.1 | domain = [[Eukaryota]] | regnum = [[Animalia]] | phylum = [[Chordata]] | classis = [[Aves]] | ordo = [[Passeriformes]] | familia = [[Fringillidae]] | genus = ''[[Serinus]]'' | species = ''S. mennelli'' | binomial = ''Serinus mennelli'' | binomial_authority = ([[Charles Chubb (ornitoloog)|Chubb]], 1908) | synonyms = ''Crithagra mennelli'' }} Die '''swartoorkanarie''' (''Crithagra mennelli'') is 'n skaars tot gelokaliseerde algemene [[standvoël]] in miombo- en mopanieboomveld. Hulle sluit dikwels by voëlgroepe aan. Die voël is 14&nbsp;cm groot en weeg 13 - 18 gram. In Engels staan die voël as die ''Black-eared seedeater'' bekend. == Sien ook == * [[Alfabetiese lys van Suid-Afrikaanse voëls]] * [[Lys van Suid-Afrikaanse voëls (gegroepeer)]] * [[Lys van Suider-Afrikaanse voëls volgens wetenskaplike name]] <!-- == Verwysings == {{Verwysings}} --> == Bron == * ''[[Sasol Voëls van Suider-Afrika]].'' Struik Nature. Vierde Uitgawe 2011. {{ISBN|978-1-77007-928-1}} == Eksterne skakel == * http://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?lang=EN&avibaseid=D545442681834535 {{Saadjie}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Kanaries, vinke en streepkoppies]] iws0eykibof3fw14esepkkgm8d8k2mp 0 80772 2910474 2856418 2026-06-10T09:16:22Z Aliwal2012 39067 2910474 wikitext text/x-wiki {{Taksoboks | name = Dikbekkanarie | status = LC | status_system = IUCN3.1 | image = Serinus_sulphuratus1_recrop.jpg | image size = 260px | image caption = Volwasse mannetjie | domain = [[Eukaryota]] | regnum = [[Animalia]] | phylum = [[Chordata]] | classis = [[Aves]] | ordo = [[Passeriformes]] | familia = [[Fringillidae]] | genus = ''[[Serinus]]'' | species = '''''S. sulphuratus ''''' | binomial = ''Serinus sulphuratus '' | binomial_authority = ([[Carolus Linnaeus|Linnaeus]], 1766) | synonyms = ''Crithagra sulphurata'' }} Die '''dikbekkanarie''' (''Crithagra sulphurata'') is 'n algemene [[standvoël]] in boomveld, halfvogtige ruigtes en tuine. Hulle soek gewoonlik kos in die blaredak van [[bome]]. Die [[voël]] is 14&nbsp;cm groot en weeg 15 - 23&nbsp;gram. In Engels staan die voël as die ''Brimstone canary'' bekend. == Sien ook == * [[Alfabetiese lys van Suid-Afrikaanse voëls]] * [[Lys van Suid-Afrikaanse voëls (gegroepeer)]] * [[Lys van Suider-Afrikaanse voëls volgens wetenskaplike name]] == Bron == * ''[[Sasol Voëls van Suider-Afrika]].'' Struik Nature. Vierde Uitgawe 2011. {{ISBN|978-1-77007-926-7}} == Eksterne skakel == * http://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?lang=EN&avibaseid=53A5E91F9C2D694E {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Kanaries, vinke en streepkoppies]] p9cv15ettdnujfosq8nm9zjs5bszq9f 0 80775 2910490 2858823 2026-06-10T09:52:42Z Aliwal2012 39067 2910490 wikitext text/x-wiki {{Taksoboks | name = Yellow-fronted Canary | image = Yellow-fronted Canary.jpg | status = LC | status_system = IUCN3.1 | domain = [[Eukaryota]] | regnum = [[Animalia]] | phylum = [[Chordata]] | classis = [[Aves]] | ordo = [[Passeriformes]] | familia = [[Fringillidae]] | genus = ''[[Serinus]]'' | species = '''''S. mozambicus''''' | binomial = ''Serinus mozambicus'' | binomial_authority = ([[Statius Muller|M&uuml;ller]], 1776) | synonyms = ''Crithagra mozambica'' }} Die '''geeloogkanarie''' (''Crithagra mozambica'') is 'n algemene tot volop [[standvoël]] in oop boomveld, savanne en tuine. Hulle is dikwels in swerms saam met ander saadeters. Die voël is 11&nbsp;cm groot en weeg 9 - 16 gram. In Engels staan die voël as die ''Yellow-fronted canary'' bekend. [[Lêer:Yellow fronted canary1.jpg|duimnael|links|'n Geeloogkanarie in Uganda.]] == Sien ook == {{Commonskat|Serinus mozambicus}} * [[Alfabetiese lys van Suid-Afrikaanse voëls]] * [[Lys van Suid-Afrikaanse voëls (gegroepeer)]] * [[Lys van Suider-Afrikaanse voëls volgens wetenskaplike name]] == Bron == * ''[[Sasol Voëls van Suider-Afrika]].'' Struik Nature. Vierde Uitgawe 2011. {{ISBN|978-1-77007-926-7}} == Eksterne skakel == * http://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?lang=EN&avibaseid=169B483CCAD8551B {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Kanaries, vinke en streepkoppies]] [[Kategorie:Voëls van die Krugerwildtuin]] shxgbmcc21nylrqp88pnejm14cnqxi0 0 80776 2910477 2850502 2026-06-10T09:21:44Z Aliwal2012 39067 Geen verwysings gelys 2910477 wikitext text/x-wiki {{Taksoboks | name = Bergkanarie | image = Canary Black-throated 2012 01 15 08 09 00 4016.jpg | status = LC | status_system = IUCN3.1 | domain = [[Eukaryota]] | regnum = [[Animalia]] | phylum = [[Chordata]] | classis = [[Aves]] | ordo = [[Passeriformes]] | familia = [[Fringillidae]] | genus = ''[[Serinus]]'' | species = '''''S. atrogularis''''' | binomial = ''Serinus atrogularis'' | binomial_authority = ([[Andrew Smith (dierkundige)|Smith]], 1836) | synonyms = ''Crithagra atrogularis'' }} Die '''bergkanarie''' (''Crithagra atrogularis'') is 'n algemene [[standvoël]] en plaaslike nomade in doringboomsavanne, droë boomveld en landerye. Hulle kom gewoonlik saam in swerms voor. Die voël is 11&nbsp;cm groot en weeg 9 - 16 gram. In Engels staan die voël as die ''Black-throated canary'' bekend. == Sien ook == {{Commons|Serinus atrogularis}} * [[Alfabetiese lys van Suid-Afrikaanse voëls]] * [[Lys van Suid-Afrikaanse voëls (gegroepeer)]] * [[Lys van Suider-Afrikaanse voëls volgens wetenskaplike name]] == Bron == * ''[[Sasol Voëls van Suider-Afrika]].'' Struik Nature. Vierde Uitgawe 2011. {{ISBN|978-1-77007-926-7}} == Eksterne skakel == * http://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?lang=EN&avibaseid=D12CDD0F5532A21F {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Kanaries, vinke en streepkoppies]] qby9hwq1csjy9uidys7t5we2j5ahbc0 0 80817 2910491 2858803 2026-06-10T09:53:50Z Aliwal2012 39067 2910491 wikitext text/x-wiki {{Taksoboks | name = Geelborskanarie | status = LC | status_system = IUCN3.1 | domain = [[Eukaryota]] | regnum = [[Animalia]] | phylum = [[Chordata]] | classis = [[Aves]] | ordo = [[Passeriformes]] | familia = [[Fringillidae]] | genus = ''[[Serinus]]'' | species = ''S. citrinipectus'' | binomial = ''Serinus citrinipectus'' | binomial_authority = Clancey & Lawson, 1960 | synonyms = ''Crithagra citrinipectus'' |image = Lemon-breasted canary, Crithagra citrinipectus, near Pafuri in Kruger National Park, South Africa.jpg}} Die '''geelborskanarie''' (''Crithagra citrinipectus'') is 'n amper-[[endemies]]e, gelokaliseerde, algemene [[standvoël]] in palmsavanne en aangrensende doringboomveld en grasveld. Die [[voël]] is 11&nbsp;cm groot en weeg 10 - 13&nbsp;gram. In Engels staan die voël as die ''Lemon-breasted canary'' bekend. == Sien ook == * [[Alfabetiese lys van Suid-Afrikaanse voëls]] * [[Lys van Suid-Afrikaanse voëls (gegroepeer)]] * [[Lys van Suider-Afrikaanse voëls volgens wetenskaplike name]] == Bron == * ''[[Sasol Voëls van Suider-Afrika]].'' Struik Nature. Vierde Uitgawe 2011. {{ISBN|978-1-77007-926-7}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Kanaries, vinke en streepkoppies]] ig2dm1li1yo163v0b5qp427q147aswu 0 80819 2910473 2858813 2026-06-10T09:15:28Z Aliwal2012 39067 2910473 wikitext text/x-wiki {{Taksoboks | name = Geelkanarie | image =Serinus flaviventris -Great Karoo, Northern Cape, South Africa -adult male-8.jpg | image_caption=In die Noord-Kaap, Suid-Afrika | status = LC | status_system = IUCN3.1 | domain = [[Eukaryota]] | regnum = [[Animalia]] | phylum = [[Chordata]] | classis = [[Aves]] | ordo = [[Passeriformes]] | familia = [[Fringillidae]] | genus = ''[[Serinus]]'' | species = '''''S. flaviventris ''''' | binomial = ''Serinus flaviventris '' | binomial_authority = ([[William John Swainson|Swainson]], 1832) | synonyms = ''Crithagra flaviventris'' }} Die '''geelkanarie''' (''Crithagra flaviventris'') is 'n amper-[[endemies]]e, algemene [[standvoël]] en plaaslike nomade in die [[Karoo]], kusstruike en halfwoestyn. Hulle kom dikwels saam met mossies en ander saadeters voor in groot swerms. Die voël is 13&nbsp;cm groot en weeg 13 - 20&nbsp;gram. In Engels staan die voël as die ''Yellow canary'' bekend. == Sien ook == {{Commonskat|Serinus flaviventris}} * [[Alfabetiese lys van Suid-Afrikaanse voëls]] * [[Lys van Suid-Afrikaanse voëls (gegroepeer)]] * [[Lys van Suider-Afrikaanse voëls volgens wetenskaplike name]] == Bron == * ''[[Sasol Voëls van Suider-Afrika]].'' Struik Nature. Vierde Uitgawe 2011. {{ISBN|978-1-77007-926-7}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Kanaries, vinke en streepkoppies]] f7bqoth7mnfp5wf3pif1tvklb0e83e8 0 80820 2910479 2862807 2026-06-10T09:25:30Z Aliwal2012 39067 2910479 wikitext text/x-wiki {{Taksoboks | name = Kaapse kanarie | image =Cape_Canary_(Serinus_canicollis)_1.jpg | status = LC | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref>{{IUCN|id=160032679 |title=''Serinus canicollis'' |assessors=''BirdLife International'' |version=2012.1 |year=2012 |accessdate=16 Julie 2012}}</ref> | domain = [[Eukaryota]] | regnum = [[Animalia]] | phylum = [[Chordata]] | classis = [[Aves]] | ordo = [[Passeriformes]] | familia = [[Fringillidae]] | genus = ''[[Serinus]]'' | species = '''''S. canicollis''''' | binomial = ''Serinus canicollis'' | binomial_authority = ([[William John Swainson|Swainson]], 1838) | subdivision_ranks = [[Subspesies]] | subdivision = 5, sien [[#Subspesies|teks]] }} Die '''Kaapse kanarie''' (''Serinus canicollis'') is 'n [[endemies]]e, algemene [[standvoël]] in [[fynbos]], grasveld, kusduine en tuine. Hulle kom dikwels in klein swerms voor. Die voël is 12&nbsp;cm groot en weeg 12 - 22 gram. In Engels staan die voël as die ''Cape canary'' bekend. [[Lêer:Cape Canary RWD.jpg|duimnael|links|'n Kaapse kanarie in Suid-Afrika.]] [[Lêer:Cape Canaries.jpg|duimnael|links|Vier voëls in 'n boom in Suid-Afrika.]] == Subspesies == Subspesies, alfabeties gerangskik:<ref>[http://www.itis.gov/servlet/SingleRpt/SingleRpt?search_topic=TSN&search_value=562940 ''Serinus canicollis''], ITIS Standard Report</ref> * ''Serinus canicollis canicollis'' (Swainson, 1838) * ''Serinus canicollis griseitergum'' Clancey, 1967 * ''Serinus canicollis sassii'' Neumann, 1922 == Sien ook == * [[Alfabetiese lys van Suid-Afrikaanse voëls]] * [[Lys van Suid-Afrikaanse voëls (gegroepeer)]] * [[Lys van Suider-Afrikaanse voëls volgens wetenskaplike name]] == Verwysings == {{Verwysings}} == Bron == * ''[[Sasol Voëls van Suider-Afrika]].'' Struik Nature. Vierde Uitgawe 2011. {{ISBN|978-1-77007-928-1}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Kanaries, vinke en streepkoppies]] pkrmx911hn5zvmcu9i5gcetrmxunllw 0 80824 2910489 2859270 2026-06-10T09:51:56Z Aliwal2012 39067 2910489 wikitext text/x-wiki {{Taksoboks | name = Gestreepte kanarie | image = Forest Canary (Serinus scotops) facing left, side view.jpg | status = LC | status_system = IUCN3.1 | domain = [[Eukaryota]] | regnum = [[Animalia]] | phylum = [[Chordata]] | classis = [[Aves]] | ordo = [[Passeriformes]] | familia = [[Fringillidae]] | genus = ''[[Serinus]]'' | species = ''S. scotops'' | binomial = ''Serinus scotops'' | binomial_authority = ([[Carl Jakob Sundevall|Sundevall]], 1850) | synonyms = ''Crithagra scotops'' }} Die '''gestreepte kanarie''' (''Crithagra scotops'') is 'n [[endemies]]e, gelokaliseerde, algemene [[standvoël]] in woud, woudrande en ooptes. Die voël is 13&nbsp;cm groot en weeg 12 - 20&nbsp;gram. In Engels staan die voël as die ''Forest canary'' bekend. == Sien ook == {{Commonskat|Serinus scotops}} * [[Alfabetiese lys van Suid-Afrikaanse voëls]] * [[Lys van Suid-Afrikaanse voëls (gegroepeer)]] * [[Lys van Suider-Afrikaanse voëls volgens wetenskaplike name]] == Bron == * ''[[Sasol Voëls van Suider-Afrika]].'' Struik Nature. Vierde Uitgawe 2011. {{ISBN|978-1-77007-926-7}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Kanaries, vinke en streepkoppies]] da1cakto03wly1ywvxpym8qzzjiicwt 0 80830 2910493 2877982 2026-06-10T09:58:03Z Aliwal2012 39067 2910493 wikitext text/x-wiki {{Taksoboks | name = Swartkopkanarie | image=Serinus alario -near Rooifontein, Northern Cape, South Africa -male-8.jpg | image_caption=Mannetjie in die Noord-Kaap, Suid-Afrika. | status = LC | status_system = IUCN3.1 | domain = [[Eukaryota]] | regnum = [[Animalia]] | phylum = [[Chordata]] | classis = [[Aves]] | ordo = [[Passeriformes]] | familia = [[Fringillidae]] | genus = ''[[Serinus]]'' | species = '''''S. alario''''' | binomial = ''Serinus alario'' | binomial_authority = ([[Carl Linnaeus|Linnaeus]], [[10th edition of Systema Naturae|1758]]) | synonyms = ''Crithagra alario'' }} Die '''swartkopkanarie''' (''Serinus alario'') is 'n [[endemies]]e, gelokaliseerde, algemene [[standvoël]] en plaaslike nomade in Karoobossieveld, gewoonlik in digbegroeide gebiede en op landerye. Die voël is 12&nbsp;cm groot en weeg 11 - 13 gram. In Engels staan die voël as die ''Black-headed canary'' bekend. Sommige kenners behandel hierdie [[spesie]] as gelyksoortig aan die [[bontkopkanarie]] maar sover bekend verbaster hulle nie, ondanks oorvleuelende gebiede en voorkoms in gemengde swerms. == Sien ook == * [[Alfabetiese lys van Suid-Afrikaanse voëls]] * [[Lys van Suid-Afrikaanse voëls (gegroepeer)]] * [[Lys van Suider-Afrikaanse voëls volgens wetenskaplike name]] == Verwysings == {{Verwysings}} == Bron == * ''[[Sasol Voëls van Suider-Afrika]].'' Struik Nature. Vierde Uitgawe 2011. {{ISBN|978-1-77007-926-7}} == Eksterne skakel == * http://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?lang=EN&avibaseid=24798475FE26E5B3 {{Saadjie}} [[Kategorie:Kanaries, vinke en streepkoppies]] r4t0v8mqr013qm0eps3ojlsvuis61ht 0 80838 2910475 2850512 2026-06-10T09:18:07Z Aliwal2012 39067 2910475 wikitext text/x-wiki {{Taksoboks | name = Bergpietjiekanarie | status = LC | status_system = IUCN3.1 | image = Drakensberg Siskin, male (cropped).jpg | image size = 220px | image_caption = 'n Mannetjie. | image2 = Female Drakensberg Siskin (Pseudochloroptila symonsi).jpg | image2 size = 220px | image2_caption = 'n Wyfie te [[Sanipas]] | domain = [[Eukaryota]] | regnum = [[Animalia]] | phylum = [[Chordata]] | classis = [[Aves]] | ordo = [[Passeriformes]] | familia = [[Fringillidae]] | genus = ''[[Serinus]]'' | species = '''''S. symonsi ''''' | binomial = ''Serinus symonsi '' | binomial_authority = ([[Austin Roberts|Roberts]] 1916) | synonyms = ''Crithagra symonsi'' | range_map = AT1003 map.png | range_map_caption = {{legend0|#00ff80|&nbsp;&nbsp;benaderde verspreiding}} }} Die '''bergpietjiekanarie''' (''Crithagra symonsi'') is 'n [[endemies]]e, gelokaliseerde, algemene [[standvoël]] en hoogtetrekvoël in bergstruike en grasveld, meestal bo 2&nbsp;000&nbsp;m. Die [[voël]] is 13&nbsp;cm groot en weeg 12 - 18 gram. In Engels staan die voël as die ''Drakensberg siskin'' bekend. == Sien ook == * [[Alfabetiese lys van Suid-Afrikaanse voëls]] * [[Lys van Suid-Afrikaanse voëls (gegroepeer)]] * [[Lys van Suider-Afrikaanse voëls volgens wetenskaplike name]] == Verwysings == {{Verwysings}} == Bron == * ''[[Sasol Voëls van Suider-Afrika]].'' Struik Nature. Vierde Uitgawe 2011. {{ISBN|978-1-77007-926-7}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Kanaries, vinke en streepkoppies]] kqrigbvvnrvyxa5vm5keovw73u1mh5x 2910476 2910475 2026-06-10T09:18:48Z Aliwal2012 39067 Geen verwysings gelys 2910476 wikitext text/x-wiki {{Taksoboks | name = Bergpietjiekanarie | status = LC | status_system = IUCN3.1 | image = Drakensberg Siskin, male (cropped).jpg | image size = 220px | image_caption = 'n Mannetjie. | image2 = Female Drakensberg Siskin (Pseudochloroptila symonsi).jpg | image2 size = 220px | image2_caption = 'n Wyfie te [[Sanipas]] | domain = [[Eukaryota]] | regnum = [[Animalia]] | phylum = [[Chordata]] | classis = [[Aves]] | ordo = [[Passeriformes]] | familia = [[Fringillidae]] | genus = ''[[Serinus]]'' | species = '''''S. symonsi ''''' | binomial = ''Serinus symonsi '' | binomial_authority = ([[Austin Roberts|Roberts]] 1916) | synonyms = ''Crithagra symonsi'' | range_map = AT1003 map.png | range_map_caption = {{legend0|#00ff80|&nbsp;&nbsp;benaderde verspreiding}} }} Die '''bergpietjiekanarie''' (''Crithagra symonsi'') is 'n [[endemies]]e, gelokaliseerde, algemene [[standvoël]] en hoogtetrekvoël in bergstruike en grasveld, meestal bo 2&nbsp;000&nbsp;m. Die [[voël]] is 13&nbsp;cm groot en weeg 12 - 18 gram. In Engels staan die voël as die ''Drakensberg siskin'' bekend. == Sien ook == * [[Alfabetiese lys van Suid-Afrikaanse voëls]] * [[Lys van Suid-Afrikaanse voëls (gegroepeer)]] * [[Lys van Suider-Afrikaanse voëls volgens wetenskaplike name]] <!-- == Verwysings == {{Verwysings}} --> == Bron == * ''[[Sasol Voëls van Suider-Afrika]].'' Struik Nature. Vierde Uitgawe 2011. {{ISBN|978-1-77007-926-7}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Kanaries, vinke en streepkoppies]] 3zgeu7tbmq02pz1xd67rj2fuedlxa54 0 83463 2910425 2870362 2026-06-10T06:59:52Z Oesjaar 7467 /* Genera */ Verbeter 2910425 wikitext text/x-wiki {{Taksoboks | name = Faboideae | image = Crotalaria.jpg | image_width = 240px | image_caption = ''Crotalaria retusa'' | regnum = [[Plantae]] | unranked_divisio = [[Angiosperms]] | unranked_classis = [[Eudicots]] | unranked_ordo = [[Rosids]] | ordo = [[Fabales]] | familia = [[Fabaceae]] | subfamilia = '''Faboideae''' | subdivision_ranks = Klades<ref>{{cite journal |author='''Cardosoa D, Pennington RT, de Queiroz LP, Boatwright JS, Van Wykd B-E, Wojciechowskie MF, Lavin M.''' |year=2013 |title=Reconstructing the deep-branching relationships of the papilionoid legumes |url=http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0254629913002585 |journal=S. Afr. J. Bot. |volume=89 |pages=58–75 |doi=10.1016/j.sajb.2013.05.001 }}</ref><ref>{{cite journal |author='''Wojciechowskie MF.''' |year=2013 |title=Towards a new classification of Leguminosae: Naming clades using non-Linnaean phylogenetic nomenclature |url=http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0254629913002962 |journal=S. Afr. J. Bot. |volume=89 |pages=85–93 |doi=10.1016/j.sajb.2013.06.017 }}</ref> | subdivision = [[Abreae]] <br /> [[Adesmieae]] <br /> [[Aeschynomeneae]] <br /> [[Amorpheae]] <br /> [[Bossiaeeae]] <br /> [[Brongniartieae]] <br /> [[Carmichaelieae]] <br /> [[Cicereae]] <br /> [[Crotalarieae]] <br /> [[Dalbergieae]] <br /> [[Desmodieae]] <br /> [[Dipteryxeae]] <br /> [[Euchresteae]] <br /> [[Fabeae]] <br /> [[Galegeae]] <br /> [[Genisteae]] <br /> [[Hedysareae]] <br /> [[Indigofereae]] <br /> [[Loteae]] <br /> [[Millettieae]] <br /> [[Mirbelieae]] <br /> [[Phaseoleae]] <br /> [[Podalyrieae]] <br /> [[Psoraleeae]] <br /> [[Robinieae]] <br /> [[Sesbanieae]] <br /> [[Sophoreae]] <br /> [[Swartzieae]] <br /> [[Thermopsideae]] <br /> [[Trifolieae]] <br /> [[Vicieae]] |synonyms = *Aspalathaceae <small>Martynov</small> *Astragalaceae <small>Berchtold & J. Presl</small> *Ciceraceae <small>W. Steele</small> *Coronillaceae <small>Martynov</small> *Cytisaceae <small>Berchtold & J. Presl</small> *Dalbergiaceae <small>Martinov</small> *Daleaceae <small>Berchtold & J. Presl</small> *Galedupaceae <small>Martynov</small> *Geoffroeaceae <small>Martius</small> *Hedysaraceae <small>Oken</small> *Inocarpaceae <small>Berchtold & J. Presl</small> *Lathyraceae <small>Burnett</small> *Lotaceae <small>Oken</small> *Papilionaceae <small>Giseke</small> *Phaseolaceae <small>Martius</small> *Robiniaceae <small>Vest</small> *Sophoraceae <small>Berchtold & J. Presl</small> *Tamarindaceae <small>Martinov</small> *Trifoliaceae <small>Berchtold & J. Presl</small> *Viciaceae <small>Oken</small> |range_map = Faboideae distribution.svg |range_map_caption = Wêreldwye verspreiding van Faboideae. }} '''Papilionoideae''' is die [[boom]]-subfamilie wat hoort tot die [[familie (biologie)|familie]] ''[[Fabaceae]]''. Wêreldwyd is daar 13,860 [[spesie]]s wat hoort tot die subfamilie waarvan 1000 in [[Suider-Afrika]] voorkom en 60 van hulle is bome. Hierdie subfamilie is staan ook bekend as die Ertjie-subfamilie. == Genera == Die volgende [[genus|genera]] hoort onder andere tot die subfamilie: * ''[[[Amphithalea]]'' * ''[[Baphia]]'' * ''[[Bolusanthus]]'' * ''[[Calpurnia]]'' * ''[[Cyclopia]]'' * ''[[Erythrina]]'' * ''[[Mundulea]]'' * ''[[Podalyria]]'' * ''[[Pterocarpus]]'' * ''[[Robinia]]'' * ''[[Sophora]]'' * ''[[Virgilia]]'' == Sien ook == * [[Alfabetiese lys van Suid-Afrikaanse bome]] == Bron == * ''Watter Boom is dit?'' Eugene Moll 2013 {{ISBN|978 1 77007 832 1}} == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * {{Commonskat-inlyn|Faboideae}} * {{Wikispecies-inlyn|Faboideae}} {{Saadjie}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Bome van Afrika]] ajl3auhi8l90exfrcz3sgv89jym7j5p 2910426 2910425 2026-06-10T07:00:06Z Oesjaar 7467 /* Genera */ Verbeter 2910426 wikitext text/x-wiki {{Taksoboks | name = Faboideae | image = Crotalaria.jpg | image_width = 240px | image_caption = ''Crotalaria retusa'' | regnum = [[Plantae]] | unranked_divisio = [[Angiosperms]] | unranked_classis = [[Eudicots]] | unranked_ordo = [[Rosids]] | ordo = [[Fabales]] | familia = [[Fabaceae]] | subfamilia = '''Faboideae''' | subdivision_ranks = Klades<ref>{{cite journal |author='''Cardosoa D, Pennington RT, de Queiroz LP, Boatwright JS, Van Wykd B-E, Wojciechowskie MF, Lavin M.''' |year=2013 |title=Reconstructing the deep-branching relationships of the papilionoid legumes |url=http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0254629913002585 |journal=S. Afr. J. Bot. |volume=89 |pages=58–75 |doi=10.1016/j.sajb.2013.05.001 }}</ref><ref>{{cite journal |author='''Wojciechowskie MF.''' |year=2013 |title=Towards a new classification of Leguminosae: Naming clades using non-Linnaean phylogenetic nomenclature |url=http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0254629913002962 |journal=S. Afr. J. Bot. |volume=89 |pages=85–93 |doi=10.1016/j.sajb.2013.06.017 }}</ref> | subdivision = [[Abreae]] <br /> [[Adesmieae]] <br /> [[Aeschynomeneae]] <br /> [[Amorpheae]] <br /> [[Bossiaeeae]] <br /> [[Brongniartieae]] <br /> [[Carmichaelieae]] <br /> [[Cicereae]] <br /> [[Crotalarieae]] <br /> [[Dalbergieae]] <br /> [[Desmodieae]] <br /> [[Dipteryxeae]] <br /> [[Euchresteae]] <br /> [[Fabeae]] <br /> [[Galegeae]] <br /> [[Genisteae]] <br /> [[Hedysareae]] <br /> [[Indigofereae]] <br /> [[Loteae]] <br /> [[Millettieae]] <br /> [[Mirbelieae]] <br /> [[Phaseoleae]] <br /> [[Podalyrieae]] <br /> [[Psoraleeae]] <br /> [[Robinieae]] <br /> [[Sesbanieae]] <br /> [[Sophoreae]] <br /> [[Swartzieae]] <br /> [[Thermopsideae]] <br /> [[Trifolieae]] <br /> [[Vicieae]] |synonyms = *Aspalathaceae <small>Martynov</small> *Astragalaceae <small>Berchtold & J. Presl</small> *Ciceraceae <small>W. Steele</small> *Coronillaceae <small>Martynov</small> *Cytisaceae <small>Berchtold & J. Presl</small> *Dalbergiaceae <small>Martinov</small> *Daleaceae <small>Berchtold & J. Presl</small> *Galedupaceae <small>Martynov</small> *Geoffroeaceae <small>Martius</small> *Hedysaraceae <small>Oken</small> *Inocarpaceae <small>Berchtold & J. Presl</small> *Lathyraceae <small>Burnett</small> *Lotaceae <small>Oken</small> *Papilionaceae <small>Giseke</small> *Phaseolaceae <small>Martius</small> *Robiniaceae <small>Vest</small> *Sophoraceae <small>Berchtold & J. Presl</small> *Tamarindaceae <small>Martinov</small> *Trifoliaceae <small>Berchtold & J. Presl</small> *Viciaceae <small>Oken</small> |range_map = Faboideae distribution.svg |range_map_caption = Wêreldwye verspreiding van Faboideae. }} '''Papilionoideae''' is die [[boom]]-subfamilie wat hoort tot die [[familie (biologie)|familie]] ''[[Fabaceae]]''. Wêreldwyd is daar 13,860 [[spesie]]s wat hoort tot die subfamilie waarvan 1000 in [[Suider-Afrika]] voorkom en 60 van hulle is bome. Hierdie subfamilie is staan ook bekend as die Ertjie-subfamilie. == Genera == Die volgende [[genus|genera]] hoort onder andere tot die subfamilie: * ''[[Amphithalea]]'' * ''[[Baphia]]'' * ''[[Bolusanthus]]'' * ''[[Calpurnia]]'' * ''[[Cyclopia]]'' * ''[[Erythrina]]'' * ''[[Mundulea]]'' * ''[[Podalyria]]'' * ''[[Pterocarpus]]'' * ''[[Robinia]]'' * ''[[Sophora]]'' * ''[[Virgilia]]'' == Sien ook == * [[Alfabetiese lys van Suid-Afrikaanse bome]] == Bron == * ''Watter Boom is dit?'' Eugene Moll 2013 {{ISBN|978 1 77007 832 1}} == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * {{Commonskat-inlyn|Faboideae}} * {{Wikispecies-inlyn|Faboideae}} {{Saadjie}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Bome van Afrika]] pfpfrnpvjsfhso87u8i3mu0oux11aay 2910433 2910426 2026-06-10T07:25:25Z Oesjaar 7467 /* Genera */ Verbeter 2910433 wikitext text/x-wiki {{Taksoboks | name = Faboideae | image = Crotalaria.jpg | image_width = 240px | image_caption = ''Crotalaria retusa'' | regnum = [[Plantae]] | unranked_divisio = [[Angiosperms]] | unranked_classis = [[Eudicots]] | unranked_ordo = [[Rosids]] | ordo = [[Fabales]] | familia = [[Fabaceae]] | subfamilia = '''Faboideae''' | subdivision_ranks = Klades<ref>{{cite journal |author='''Cardosoa D, Pennington RT, de Queiroz LP, Boatwright JS, Van Wykd B-E, Wojciechowskie MF, Lavin M.''' |year=2013 |title=Reconstructing the deep-branching relationships of the papilionoid legumes |url=http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0254629913002585 |journal=S. Afr. J. Bot. |volume=89 |pages=58–75 |doi=10.1016/j.sajb.2013.05.001 }}</ref><ref>{{cite journal |author='''Wojciechowskie MF.''' |year=2013 |title=Towards a new classification of Leguminosae: Naming clades using non-Linnaean phylogenetic nomenclature |url=http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0254629913002962 |journal=S. Afr. J. Bot. |volume=89 |pages=85–93 |doi=10.1016/j.sajb.2013.06.017 }}</ref> | subdivision = [[Abreae]] <br /> [[Adesmieae]] <br /> [[Aeschynomeneae]] <br /> [[Amorpheae]] <br /> [[Bossiaeeae]] <br /> [[Brongniartieae]] <br /> [[Carmichaelieae]] <br /> [[Cicereae]] <br /> [[Crotalarieae]] <br /> [[Dalbergieae]] <br /> [[Desmodieae]] <br /> [[Dipteryxeae]] <br /> [[Euchresteae]] <br /> [[Fabeae]] <br /> [[Galegeae]] <br /> [[Genisteae]] <br /> [[Hedysareae]] <br /> [[Indigofereae]] <br /> [[Loteae]] <br /> [[Millettieae]] <br /> [[Mirbelieae]] <br /> [[Phaseoleae]] <br /> [[Podalyrieae]] <br /> [[Psoraleeae]] <br /> [[Robinieae]] <br /> [[Sesbanieae]] <br /> [[Sophoreae]] <br /> [[Swartzieae]] <br /> [[Thermopsideae]] <br /> [[Trifolieae]] <br /> [[Vicieae]] |synonyms = *Aspalathaceae <small>Martynov</small> *Astragalaceae <small>Berchtold & J. Presl</small> *Ciceraceae <small>W. Steele</small> *Coronillaceae <small>Martynov</small> *Cytisaceae <small>Berchtold & J. Presl</small> *Dalbergiaceae <small>Martinov</small> *Daleaceae <small>Berchtold & J. Presl</small> *Galedupaceae <small>Martynov</small> *Geoffroeaceae <small>Martius</small> *Hedysaraceae <small>Oken</small> *Inocarpaceae <small>Berchtold & J. Presl</small> *Lathyraceae <small>Burnett</small> *Lotaceae <small>Oken</small> *Papilionaceae <small>Giseke</small> *Phaseolaceae <small>Martius</small> *Robiniaceae <small>Vest</small> *Sophoraceae <small>Berchtold & J. Presl</small> *Tamarindaceae <small>Martinov</small> *Trifoliaceae <small>Berchtold & J. Presl</small> *Viciaceae <small>Oken</small> |range_map = Faboideae distribution.svg |range_map_caption = Wêreldwye verspreiding van Faboideae. }} '''Papilionoideae''' is die [[boom]]-subfamilie wat hoort tot die [[familie (biologie)|familie]] ''[[Fabaceae]]''. Wêreldwyd is daar 13,860 [[spesie]]s wat hoort tot die subfamilie waarvan 1000 in [[Suider-Afrika]] voorkom en 60 van hulle is bome. Hierdie subfamilie is staan ook bekend as die Ertjie-subfamilie. == Genera == Die volgende [[genus|genera]] hoort onder andere tot die subfamilie: * ''[[Amphithalea]]'' * ''[[Baphia]]'' * ''[[Bolusanthus]]'' * ''[[Calpurnia]]'' * ''[[Cyclopia]]'' * ''[[Erythrina]]'' * ''[[Mundulea]]'' * ''[[Podalyria]]'' * ''[[Pterocarpus]]'' * ''[[Robinia]]'' * ''[[Sophora]]'' * ''[[Virgilia]]'' * ''[[Wiborgia]]'' == Sien ook == * [[Alfabetiese lys van Suid-Afrikaanse bome]] == Bron == * ''Watter Boom is dit?'' Eugene Moll 2013 {{ISBN|978 1 77007 832 1}} == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * {{Commonskat-inlyn|Faboideae}} * {{Wikispecies-inlyn|Faboideae}} {{Saadjie}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Bome van Afrika]] 26kzze882bhg4iwxmul59h5j4qhhovz 0 90144 2910447 2901355 2026-06-10T07:54:25Z Rooiratel 90342 2910447 wikitext text/x-wiki {{Versmelt|Affiks}} '''Affiksering''' kan plaasvind deur middel van [[prefiks]]e, [[suffiks]]e of ambifikse.<ref name="huys190">Van Huysteen, 2014:190</ref> Affiksering vind plaas om afgeleide of flekteerde woorde te vorm.<ref name="huys190" /> == Verlede == In die verlede was affiksering in 6 kategorieë gedeel naamlik:<ref>Combrink, 1990:59</ref> # Kombinasie sonder meer # Kombinasie met meer # Kombinasie-plus-verkorting # Kombinasie-plus-verlenging # Kombinasie-plus-wysigings # Kombinasie-plus-vervanging === Kombinasie sonder meer === Dit is die kombinasie van bestaande woorde. ’n Voorbeeld is: ''rookloos'' bestaan uit ''rook+loos'' <ref name="Comb61">Combrink, 1990:61</ref> === Kombinasie met meer === Tydens die kombinering van woorde, kan die items ook verander. Die verandering kan plaasvind deur middel van verkorting, verlenging, wysigings en vervanging.<ref name="Comb61" /> === Kombinasie-plus-verkorting === Hierdie kombinasie kan as ’n soort reduksie gesien word. Affikse word afgeknot en aan ander stamme gelas. Die morfeem ''-eer'' in ''kombineer'' en ''opereer'' kan afgeknot word en die nominaliserende suffiks ''-asie'' kan aangelas word <ref name="Comb61" /> === Kombinasie-plus-verlenging === Voegsels word hier gebruik om stamme, suffikse en enkele prefikse te verleng. Voorbeeld: ''universiteit'' en ''raad'' kan nie ''universiteitraad'' vorm nie omdat dit geen morfologiese valensie beskik nie. Die voegsel ''-s-'' moet tussen die twee stamme gevoeg word ''(universiteitsraad)'' om ’n verlenging te laat plaasvind.<ref name="Comb62">Combrink, 1990:62</ref> === Kombinasie-plus-wysigings === Die volgende voorbeeld verduidelik hierdie kombinasie volledig: As ''prefiks, suffiks, affiks of larinks'' met ''-aal'' in die orde gekombineer word, word die ''/ks/'' van die stam gewysig tot ’n ''/x/-'' vgl. ''Prefigaal, affigaal, suffigaal en laringaal''.<ref name="Comb62" /> === Kombinasie-plus-vervanging === Vokale word met mekaar vervang wanneer affikse bygevoeg word. Hierdie proses is vervanging deur ’n vormverwante morfeem. Voorbeeld: ''stad'' en ''-(e)ling'' word gekombineer, dan word die ''-a-'' in stad verband met -ee- om steed te vorm. Daarom is die resultaat dan ''stedeling'' <ref>Combrink, 1990:62-63</ref> == Vandag == Vandag is dit duidelik dat Afleidings en Fleksies uit Affikse spruit. 'n '''Afleiding''' is 'n woordvormingsproses waar affiksering gebruik word om nuwe woord te vorm.<ref name="huys184" /> 'n Afleiding bestaan uit 'n affiks en 'n stam wat aan mekaar verbind.<ref name="huys184">Van Huysteen, 2014:184</ref> 'n Afleidingsaffiks het nie almal duidelike betekenisse nie en kan die leksikale kategorie (woordsoort) van die grondwoord verander.<ref name="Comb31">Combrink, 1990:31</ref> '''Fleksie''' is 'n proses waar verskillende woordvorme geskep word. Hierdie woordvorme wat geskep word verander nie die woordsoortelike eienskappe van die bestaande grondwoord nie.<ref name="huys190" /> Volgens Combrink <ref>1990:31</ref> het fleksieaffikse 'n duidelike betekenis en is die geflekteerde woorde voorspelbaar ten opsigte van vorm en betekenis. Hulle verander nooit die leksikale kategorie nie en sluit die moontlikheid van aanbou uit <ref name="Comb31" /> '''Voorbeelde van fleksie:''' ham+brood+jie = hambroodjie ("ham" en "brood" is beide Nomen, deur om die Diminuitief "jie" by te voeg, behou hy nogsteeds sy Nomenale waarde). Vanuit Fleksie, spruit Supplesie. '''Supplesie''' word beskou as 'n proses waar 'n woord wat etimologies gesproke, nie verband hou met die grondwoord nie.<ref name="huys190" /> '''Voorbeeld''' Die komparatief- en superlatiefvorme van ''goed'' is ''beter'' en ''beste'' . == Bronnelys == * [[Johan Combrink|Combrink, J.G.H.]] 1990. Afrikaanse Morfologie. Pretorie: Van Schaik == Verwysings == {{Verwysings|2}} [[Kategorie:Morfologie (taalkunde)]] s61f15fk6hn5c6brzc8xszajnllqmxe 0 93318 2910333 1808326 2026-06-09T14:47:06Z Pee Dirix 115342 2910333 wikitext text/x-wiki '''Proteïensintese''' is die proses waartydens nuwe [[Proteïen|proteïne]] in die [[sel]]le vervaardig word om [[ensiem]]e, hormone en nuwe selstrukture te vorm. Die proses bestaan uit twee stadiums, naamlik transkripsie en tanslasie. Transkripsie vind in die [[selkern]] plaas, en translasie vind in die sitoplasma, by die ribosome, plaas. Proteïene is komplekse [[Molekuul|molekule]] wat belangrike prosesse in selle beheer. Die boustene van proteïne is aminosure. Hierdie aminosure word uit vrydrywende nukleotiede in die selle opgebou. Nukleotiede is ook die boustene van [[DNS]] en [[RNS]], die genetiese materiaal. == Transkripsie == Transkripsie is die eerste stadium van proteïensintese en speel in die selkern af. Tydens transkripsie breek die [[waterstofbinding]]s wat 'n bepaalde streek van die DNS-molekuul bymekaarhou. Om hierdie proses te verstaan, is dit belangrik om vertroud te wees met die struktuur van die DNS-molekuul. DNS is 'n dubbelheliks wat met 'n "gedraaide leer" vergelyk kan word. Die boustene van DNS is nukleotiede. Elke nukleotied bestaan uit een [[stikstof]]basis, 'n [[fosfaat]]gedeelte en 'n [[suiker]]gedeelte. Die suiker wat in DNS aangetref word, is deoksiribose. Die stikstofbasisse is adenien, timien, sitosien en guanien. Hierdie stikstofbasisse vorm die "sporte" van die DNS-leer. Wanneer die sporte van mekaar losgerits het (waterstofbindings gebreek het), vind komplementêre basisafparing van die stikstofbasisse plaas. Tydens komplementêre basisafparing bind vrydrywende nukleotiede in die kern met die basisse wat op die DNS-templaat aangetref word om 'n komplementêre string te vorm. Die komplementêre string rits weer los van die DNS en nuwe waterstofbindings ontstaan tussen die stikstofbasisse van die DNS om die oorspronklike dubbelheliks-vorm te herstel. Hierdie nuwe komplementêree string word die mRNS genoem. Die "m" staan vir "messenger" aangesien die mRNS die boodskap, of te wel "kode", van die DNS na die ribosoom (in die sitoplasma) sal oordra. Elke drietal van basisse op die mRNS word 'n kodon genoem. Let wel dat RNS slegs 'n enkelstringmolekuul is en nie 'n dubbelheliks soos DNS nie. RNS bevat ook nie die stikstofbasis "timien" nie, maar dit word met 'n nuwe basis, "urasiel" vervang. Die suikergedeelte in RNS word ribose genoem. Die mRNS beweeg deur die selektief deurlaatbare membraan van die selkern na die sitoplasma, waar dit met die ribosoom sal kontak maak vir translasie. == Translasie == Translasie is die tweede stadium van proteïensintese, en speel in die sitoplasma (op die ribosome) af. 'n Nuwe soort RNS, naamlik tRNS, kom nou ter sprake. tRNS is die draers van die aminosure, en is nie 'n lang string soos die mRNS nie - in teendeel, elke tRNS bevat slegs drie stikstofbasisse en elke drietal van stikstofbasisse op die tRNS word 'n antikodon genoem. Komplementêre basisafparing kom nou weer ter sprake, wanneer elke kodon op die ribosoom met die gepaste antikodon afpaar: elke tRNS bring 'n spesifieke aminosuur (drietal van basisse) na die mRNS. Die tRNS word na elke afparing vrygestel om nog aminosure van die vrydrywende stikstofbasisse in die kern op te tel. Peptiedbindings vorm tussen die aminosure om 'n bepaalde proteïen te vorm. Die proteïen hang tydens translasie soos 'n string krale aan die antikodon, en met elke afparing word 'n nuwe "kraletjie" (aminosuur) tot die proteïen toegevoeg. Let op dat die proses van translasie by 'n beginkodon begin, en sal voortduur totdat 'n stopkodon bereik word. [[Kategorie:Biochemie]] [[Kategorie:Genetika]] kj19c6banqm5v6si9mx1ypm146xr1xv 0 93463 2910346 2863816 2026-06-09T15:18:53Z Jcb 223 2910346 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas lokomotief | name = Suid-Afrikaanse Klas MJ1 2-6-6-0 | powertype = Stoom | image = [[Lêer:SAR Class MJ1 1673 (2-6-6-0).jpg|300px]] | alt = | imagesize = | caption = SAR Klas MJ1 no. 1673, om en by 1930 | designer = [[Suid-Afrikaanse Spoorweë]] <br />Montreal Locomotive Works | builder = Montreal Locomotive Works | ordernumber = | serialnumber = 58427-58434<ref name="Holland 2">Holland, D.F. (1972). Steam Locomotives of the South African Railways, Volume 2: 1910-1955 (1st ed.). Newton Abbott, Devon: David & Charles. pp. 36-37. {{ISBN|978-0-7153-5427-8}}.</ref> | buildmodel = | builddate = 1918 | totalproduction = 8 | whytetype = 2-6-6-0 Mallet | gauge = [[Kaapspoor]] (1,067 mm) | leadingdiameter = 724 mm (28 1⁄2 dm) | driverdiameter = 1,090 mm (42 3⁄4 dm) | trailingdiameter = | minimumcurve = | wheelbase = '''Totaal:''' 18.498 m<br />'''Enjin:''' 2.540 m per gekoppelde stel,<br />9.957 m totaal<br />'''Tender:''' 1.397 m boegie<br />5.461 m totaal | length = 20.907 m | height = 3.813 m | axleload = 14.3 t op die 3de drywer | weightondrivers = 82.3 t | locoweight = 89.9 t gelaai | tenderweight = 22.3 t leeg; 51.7 t gelaai | locotenderweight = 141.6 t gelaai | tendertype = LP, lengte 8.236 m<br />2 asboegie, 864 mm wiele<ref name="diagram">South African Railways and Harbours Locomotive Diagram Book, 2’0” & 3’6” Gauge Steam Locomotives, 15 Augustus 1941, soos gewysig</ref> | fueltype = [[Steenkool]] | fuelcap = 10.2 t | lubecap = | coolantcap = | watercap = 19,300 l | tendercap = | boiler = '''Soos gebou:''' 1.581 m binnediameter<br />5.191 m binnelengte<br /> '''Opgedoen:''' 1.562 m binnediameter<br />5.188 m binnelengte | boilerpressure = 1,380 kPa | feedwaterheater = | firearea = 3.716 m² | tubearea = 146 buise van 50.8 mm diameter,<br />22 buise van 137 mm diameter,<br />in totaal 177.073 m² | fireboxarea = 12.635 m² | totalsurface = 189.708 m² | superheatertype = | superheaterarea = 38.369 m² gebou, 32.516 m² oorgedoen | cylindercount = Vier | hpcylindersize = 419 mm boor, 610 mm slag | lpcylindersize = 660 mm boor, 610 mm slag | valvegear = [[Walschaerts-klepratwerk|Walschaerts]]<ref name="Paxton-Bourne">Paxton, Leith & Bourne, David: ''Locomotives of the South African Railways''. pp. 87-88. Struik. Kaapstad. {{ISBN|0 86977 211 2}}</ref> | tractiveeffort = 169 kN teen 50% keteldruk | operator = [[Suid-Afrikaanse Spoorweë]]<ref name="Holland 2"/><ref name="diagram" /> | operatorclass = SAR Klas MJ1 | numinclass = 8 | fleetnumbers = 1666-1673<ref name="Holland 2"/><ref name="SAR Renumber">Klassifikasie van S.A.S. lokomotiewe met hernommeringslyste, uitgereik deur die Kantoor van die Hoofmeganiese Ingenieur, Pretoria, Januarie 1912, pp. 9, 12, 16, 47 </ref> | locale = | deliverydate = 1918 | firstrundate = 1918 | withdrawndate = 1960 | notes = |}} Die '''Klas MJ1 Mallet-stoomlokomotief''' is 'n tipe [[lokomotief]] wat deur die [[Suid-Afrikaanse Spoorweë]] op taklyne gebruik is. '''Klas MJ-1''' is soortgelyk aan die [[Klas MJ Mallet-stoomlokomotief|Klas MJ]]. Die lokomotief is ontwerp deur die ''Montreal Locomotive Company'', gebaseer op die spesifikasies vir die Klas MJ Mallet wat ontwerp is deur DA Hendrie, die Hoofmeganiese Ingenieur van die Suid-Afrikaanse Spoorweë vanaf 1910 tot 1922. Agt lokomotiewe is bestel by die ''Montreal Locomotive Company'' in [[Kanada]], omrede die Britse verskaffers se produksie tydens die [[Eerste Wêreldoorlog]] tot stilstand gekom het. Die lokomotiewe is deur MLW afgelewer in November 1918 en genommer in die reeks 1666-1673. Hulle stoomketels was ietwat groter en daar was 'n sandkas op die stoomketel geïnstalleer; 'n tipiese [[Noord-Amerika]]anse styl. Die lokomotiewe was superverhit en toegerus met [[Walschaerts-klepratwerk]]. Hulle is uit diens gestel in 1960. == Eksterne skakels == * {{Commonskat-inlyn|South African Class MJ1 (2-6-6-0)}} == Verwysings == {{Verwysings}} {{Treinsaadjie}} {{en-vertaal|South African Class MJ1 2-6-6-0}} <br /> {{Suid-Afrikaanse stoomlokomotiewe}} [[Kategorie:Spoorvervoer in Suid-Afrika]] [[Kategorie:Treine]] 88hmujvz8e03yw4xw3mu57ndsslpmxy 0 101133 2910461 2897380 2026-06-10T08:33:05Z Aliwal2012 39067 /* Vorige wenners */ 2026 Kimi Antonelli 2910461 wikitext text/x-wiki Die '''Monaco Grand Prix''' ([[Frans]]: ''Grand Prix de Monaco'') is 'n [[Formule Een]]motorwedren wat elke jaar op die ''[[Circuit de Monaco]]'' beslis word. Dit is een van die langslopende byeenkomste op die Formule Een-kalender, saam met die [[Britse Grand Prix]], [[Italiaanse Grand Prix]] en die [[Belgiese Grand Prix]]. Sedert dit in 1929 gehou is, word dit as een van die belangrikste en mees gesogte motorrenne ter wêreld beskou, en saam met die [[Indianapolis 500]] en die [[Le Mans 24 uur]], vorm dit die sg. "Trippelkroon van Motorsport". Die wedren vind op die smal strate van [[Monte Carlo]] plaas, met baie hoogteverskille en skerp draaie sowel as 'n lang tonnel, wat dit een van die veeleisendste bane in Formule Een maak. Ten spyte van 'n relatief lae gemiddelde spoed, is dit 'n gevaarlike plek om te jaag. Dit is die enigste Grand Prix wat nie voldoen aan die FIA se vereiste minimumafstand van 305 kilometer (190 myl) nie. Die ren word jaarliks slegs op die kalender gehou weens "die baan se buitengewone ligging van glans en prestige". == Vorige wenners == [[Beeld:Monte Carlo Formula 1 track map.svg|regs|450px]] {| class="wikitable" style="font-size: 95%;" |- ! Jaar ! Renjaer ! Vervaardiger ! Plek ! Verslag |- ! [[2026 Formule Een-seisoen|2026]] | {{vlagikoon|IT}} [[Kimi Antonelli]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG]] | rowspan="6"|[[Circuit de Monaco|Monaco]] ! [[2026 Monaco Grand Prix|Verslag]] |- ! [[2025 Formule Een-seisoen|2025]] | {{GB-VLAG}} [[Lando Norris]] | [[McLaren]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] ! [[2025 Monaco Grand Prix|Verslag]] |- ! [[2024 Formule Een-seisoen|2024]] | {{MC-VLAG}} [[Charles Leclerc]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] ! [[2024 Monaco Grand Prix|Verslag]] |- ! [[2023 Formule Een-seisoen|2023]] | {{NL-VLAG}} [[Max Verstappen]] | [[Red Bull Racing|Red Bull]]-[[Honda]] [[Red Bull Powertrains|RBPT]] ! [[2023 Monaco Grand Prix|Verslag]] |- ! [[2022 Formule Een-seisoen|2022]] | {{vlagikoon|MEX}} [[Sergio Pérez]] | [[Red Bull Racing|Red Bull]]-[[Red Bull Powertrains|RBPT]] ! [[2022 Monaco Grand Prix|Verslag]] |- ! [[2021 Formule Een-seisoen|2021]] | {{vlagikoon|NED}} [[Max Verstappen]] | [[Red Bull Racing|Red Bull]]-[[Honda]] ! [[2021 Monaco Grand Prix|Verslag]] |-bgcolor="#dddddd" ! 2020 | colspan="4" |''afgelas weens die koronaviruspandemie'' |- ! [[2019 Formule Een-seisoen|2019]] | {{vlagikoon|VK}} [[Lewis Hamilton]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG]] | rowspan="65"|[[Circuit de Monaco|Monaco]] ! [[2019 Monaco Grand Prix|Verslag]] |- ! [[2018 Formule Een-seisoen|2018]] | {{vlagikoon|AUS}} [[Daniel Ricciardo]] | [[Red Bull Racing|Red Bull-TAG Heuer]] ! [[2018 Monaco Grand Prix|Verslag]] |- ! [[2017 Formule Een-seisoen|2017]] | {{vlagikoon|GER}} [[Sebastian Vettel]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] ! [[2017 Monaco Grand Prix|Verslag]] |- ! [[2016 Formule Een-seisoen|2016]] | {{vlagikoon|VK}} [[Lewis Hamilton]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG]] ! [[2016 Monaco Grand Prix|Verslag]] |- ! [[2015 Formule Een-seisoen|2015]] | {{vlagikoon|GER}} [[Nico Rosberg]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG]] ! [[2015 Monaco Grand Prix|Verslag]] |- ! [[2014 Formule Een-seisoen|2014]] | {{vlagikoon|GER}} [[Nico Rosberg]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes]] ! [[2014 Monaco Grand Prix|Verslag]] |- ! [[2013 Formule Een-seisoen|2013]] | {{vlagikoon|GER}} [[Nico Rosberg]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes]] ! [[2013 Monaco Grand Prix|Verslag]] |- ! [[2012 Formule Een-seisoen|2012]] | {{vlagikoon|AUS}} [[Mark Webber]] | [[Red Bull Racing|Red Bull]]-[[Renault F1|Renault]] ! [[2012 Monaco Grand Prix|Verslag]] |- ! [[2011 Formule Een-seisoen|2011]] | {{vlagikoon|GER}} [[Sebastian Vettel]] | [[Red Bull Racing|Red Bull]]-[[Renault F1|Renault]] ! [[2011 Monaco Grand Prix|Verslag]] |- ! [[2010 Formule Een-seisoen|2010]] | {{vlagikoon|AUS}} [[Mark Webber]] | [[Red Bull Racing|Red Bull]]-[[Renault F1|Renault]] ! [[2010 Monaco Grand Prix|Verslag]] |- ! [[2009 Formule Een-seisoen|2009]] | {{vlagikoon|VK}} [[Jenson Button]] | [[Mercedes-Benz|Brawn–Mercedes]] ! [[2009 Monaco Grand Prix|Verslag]] |- ! [[2008 Formule Een-seisoen|2008]] | {{vlagikoon|VK}} [[Lewis Hamilton]] | [[McLaren]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] ! [[2008 Monaco Grand Prix|Verslag]] |- ! [[2007 Formule Een-seisoen|2007]] | {{vlagikoon|SPA}} [[Fernando Alonso]] | [[McLaren]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] ! [[2007 Monaco Grand Prix|Verslag]] |- ! [[2006 Formule Een-seisoen|2006]] | {{vlagikoon|SPA}} [[Fernando Alonso]] | [[Renault F1|Renault]] ! [[2006 Monaco Grand Prix|Verslag]] |- ! [[2005 Formule Een-seisoen|2005]] | {{vlagikoon|FIN}} [[Kimi Räikkönen]] | [[McLaren]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] ! [[2005 Monaco Grand Prix|Verslag]] |- ! [[2004 Formule Een-seisoen|2004]] | {{vlagikoon|ITA}} [[Jarno Trulli]] | [[Renault F1|Renault]] ! [[2004 Monaco Grand Prix|Verslag]] |- ! [[2003 Formule Een-seisoen|2003]] | {{vlagikoon|COL}} [[Juan Pablo Montoya]] | [[WilliamsF1|Williams]]-[[BMW]] ! [[2003 Monaco Grand Prix|Verslag]] |- ! [[2002 Formule Een-seisoen|2002]] | {{vlagikoon|VK}} [[David Coulthard]] | [[McLaren]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] ! [[2002 Monaco Grand Prix|Verslag]] |- ! [[2001 Formule Een-seisoen|2001]] | {{vlagikoon|GER}} [[Michael Schumacher]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] ! [[2001 Monaco Grand Prix|Verslag]] |- ! [[2000 Formule Een-seisoen|2000]] | {{vlagikoon|VK}} [[David Coulthard]] | [[McLaren]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] ! [[2000 Monaco Grand Prix|Verslag]] |- ! [[1999 Formule Een-seisoen|1999]] | {{vlagikoon|GER}} [[Michael Schumacher]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] ! [[1999 Monaco Grand Prix|Verslag]] |- ! [[1998 Formule Een-seisoen|1998]] | {{vlagikoon|FIN}} [[Mika Häkkinen]] | [[McLaren]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] ! [[1998 Monaco Grand Prix|Verslag]] |- ! [[1997 Formule Een-seisoen|1997]] | {{vlagikoon|GER}} [[Michael Schumacher]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] ! [[1997 Monaco Grand Prix|Verslag]] |- ! [[1996 Formule Een-seisoen|1996]] | {{vlagikoon|FRA}} [[Olivier Panis]] | [[Equipe Ligier|Ligier]]-[[Honda Racing F1|Mugen-Honda]] ! [[1996 Monaco Grand Prix|Verslag]] |- ! [[1995 Formule Een-seisoen|1995]] | {{vlagikoon|GER}} [[Michael Schumacher]] | [[Benetton Formula-span|Benetton]]-[[Renault F1|Renault]] ! [[1995 Monaco Grand Prix|Verslag]] |- ! [[1994 Formule Een-seisoen|1994]] | {{vlagikoon|GER}} [[Michael Schumacher]] | [[Benetton Formula-span|Benetton]]-[[Cosworth|Ford]] ! [[1994 Monaco Grand Prix|Verslag]] |- ! [[1993 Formule Een-seisoen|1993]] | {{vlagikoon|BRA}} [[Ayrton Senna]] | [[McLaren]]-[[Honda Racing F1|Honda]] ! [[1993 Monaco Grand Prix|Verslag]] |- ! [[1992 Formule Een-seisoen|1992]] | {{vlagikoon|BRA}} [[Ayrton Senna]] | [[McLaren]]-[[Honda Racing F1|Honda]] ! [[1992 Monaco Grand Prix|Verslag]] |- ! [[1991 Formule Een-seisoen|1991]] | {{vlagikoon|BRA}} [[Ayrton Senna]] | [[McLaren]]-[[Honda Racing F1|Honda]] ! [[1991 Monaco Grand Prix|Verslag]] |- ! [[1990 Formule Een-seisoen|1990]] | {{vlagikoon|BRA}} [[Ayrton Senna]] | [[McLaren]]-[[Honda Racing F1|Honda]] ! [[1990 Monaco Grand Prix|Verslag]] |- ! [[1989 Formule Een-seisoen|1989]] | {{vlagikoon|BRA}} [[Ayrton Senna]] | [[McLaren]]-[[Honda Racing F1|Honda]] ! [[1989 Monaco Grand Prix|Verslag]] |- ! [[1988 Formule Een-seisoen|1988]] | {{vlagikoon|FRA}} [[Alain Prost]] | [[McLaren]]-[[Honda Racing F1|Honda]] |- ! [[1987 Formule Een-seisoen|1987]] | {{vlagikoon|BRA}} [[Ayrton Senna]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Honda Racing F1|Honda]] |- ! [[1986 Formule Een-seisoen|1986]] | {{vlagikoon|FRA}} [[Alain Prost]] | [[McLaren]]-TAG |- ! [[1985 Formule Een-seisoen|1985]] | {{FR-VLAG}} [[Alain Prost]] | [[McLaren]]-TAG |- ! [[1984 Formule Een-seisoen|1984]] | {{FR-VLAG}} [[Alain Prost]] | [[McLaren]]-TAG |- ! [[1983 Formule Een-seisoen|1983]] | {{FI-VLAG}} [[Keke Rosberg]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]] |- ! [[1982 Formule Een-seisoen|1982]] | {{IT-VLAG}} [[Riccardo Patrese]] | [[Brabham]]-[[Ford Motor Company|Ford]] |- ! [[1981 Formule Een-seisoen|1981]] | {{CA-VLAG}} [[Gilles Villeneuve]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] |- ! [[1980 Formule Een-seisoen|1980]] | {{AR-VLAG}} [[Carlos Reutemann]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]] |- ! [[1979 Formule Een-seisoen|1979]] | {{vlagikoon|RSA|1928}} [[Jody Scheckter]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] |- ! [[1978 Formule Een-seisoen|1978]] | {{FR-VLAG}} [[Patrick Depailler]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] |- ! [[1977 Formule Een-seisoen|1977]] | {{vlagikoon|RSA|1928}} [[Jody Scheckter]] | Wolf-[[Ford Motor Company|Ford]] |- ! [[1976 Formule Een-seisoen|1976]] | {{AT-VLAG}} [[Niki Lauda]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] |- ! [[1975 Formule Een-seisoen|1975]] | {{AT-VLAG}} [[Niki Lauda]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] |- ! 1974 | {{SE-VLAG}} [[Ronnie Peterson]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] |- ! 1973 | {{GB-VLAG}} [[Jackie Stewart]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] |- ! 1972 | {{FR-VLAG}} [[Jean-Pierre Beltoise]] | [[British Racing Motors|BRM]] |- ! 1971 | {{GB-VLAG}} [[Jackie Stewart]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] |- ! 1970 | {{AT-VLAG}} [[Jochen Rindt]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] |- ! 1969 | {{GB-VLAG}} [[Graham Hill]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] |- ! 1968 | {{GB-VLAG}} [[Graham Hill]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] |- ! 1967 | {{NZ-VLAG}} [[Denny Hulme]] | [[Brabham]]-Repco |- ! 1966 | {{GB-VLAG}} [[Jackie Stewart]] | [[British Racing Motors|BRM]] |- ! 1965 | {{GB-VLAG}} [[Graham Hill]] | [[British Racing Motors|BRM]] |- ! 1964 | {{GB-VLAG}} [[Graham Hill]] | [[British Racing Motors|BRM]] |- ! 1963 | {{GB-VLAG}} [[Graham Hill]] | [[British Racing Motors|BRM]] |- ! 1962 | {{NZ-VLAG}} [[Bruce McLaren]] | Cooper-[[Coventry Climax|Climax]] |- ! 1961 | {{GB-VLAG}} [[Stirling Moss]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Coventry Climax|Climax]] |- ! 1960 | {{GB-VLAG}} [[Stirling Moss]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Coventry Climax|Climax]] |- ! 1959 | {{AU-VLAG}} [[Jack Brabham]] | Cooper-[[Coventry Climax|Climax]] |- ! 1958 | {{FR-VLAG}} [[Maurice Trintignant]] | Cooper-[[Coventry Climax|Climax]] |- ! 1957 | {{AR-VLAG}} [[Juan Manuel Fangio]] | [[Maserati]] |- ! 1956 | {{GB-VLAG}} [[Stirling Moss]] | [[Maserati]] |- ! 1955 | {{FR-VLAG}} Maurice Trintignant | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] |-bgcolor="#dddddd" ! 1954<br />-<br />1951 |align="center" colspan="4"|Wedren het nie plaasgevind nie |- ! 1950 | {{AR-VLAG}} [[Juan Manuel Fangio]] | [[Alfa Romeo]] |-bgcolor="#dddddd" ! 1949 |align="center" colspan="4"|Wedren het nie plaasgevind nie |- |align="center" colspan="4"|'' 'n Pienk agtergrond dui aan dat die Grand Prix nie deel<br />uitgemaak het van die [[Formule Een]]wêreldkampioenskap nie.'' |- style="background:#fcc;" ! 1948 | {{IT-VLAG}} Giuseppe Farina | [[Maserati]] |-bgcolor="#dddddd" ! 1947<br />–<br />1938 |align="center" colspan="4"|Wedren het nie plaasgevind nie |- style="background:#fcc;" ! 1937 | {{vlagikoon|Duitse Keiserryk}} Manfred von Brauchitsch | [[Mercedes-Benz]] |- style="background:#fcc;" ! 1936 | {{vlagikoon|Duitse Keiserryk}} Rudolf Caracciola | [[Mercedes-Benz]] |- style="background:#fcc;" ! 1935 | {{vlagikoon|Italië|1861}} Luigi Fagioli | [[Mercedes-Benz]] |- style="background:#fcc;" ! 1934 | {{FR-VLAG}} Guy Moll | [[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] |- style="background:#fcc;" ! 1933 | {{vlagikoon|Italië|1861}} Achille Varzi | [[Bugatti]] |- style="background:#fcc;" ! 1932 | {{vlagikoon|Italië|1861}} Tazio Nuvolari | [[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] |- style="background:#fcc;" ! 1931 | {{MC-VLAG}} Louis Chiron | [[Bugatti]] |- style="background:#fcc;" ! 1930 | {{FR-VLAG}} René Dryfus | [[Bugatti]] |- style="background:#fcc;" ! 1929 | {{GB-VLAG}} William Grover-Williams | [[Mercedes-Benz]] |} {{Koördinate|43|44|04|N|07|25|17|O|display=title|source:enwiki}} [[Kategorie:Monaco Grand Prix| ]] [[Kategorie:Formule Een Grands Prix]] 0ecjgebgvwwvy4pukvjk8g51hhvlna8 0 104331 2910308 2907595 2026-06-09T12:07:45Z Aliwal2012 39067 /* Formule 1-uitslae */ 2910308 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas renjaer | name = Valtteri Bottas | image = Valtteri Bottas at the 2022 Austrian Grand Prix.jpg | caption = Bottas in 2022. | nationality = {{vlagikoon|FIN}} Fin | birth_date = {{GDEO|1989|8|28|df=y}} | birth_place = Nastola, [[Finland]] | Old Team = [[WilliamsF1|Williams Martini Racing]]<br/>[[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG]]<br/>[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo-Ferrari]] | 2024 Team = [[Sauber Motorsport|Kick Sauber]]-[[Ferrari]] | 2025 Team = [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes]] (''reserwejaer'') | 2026 Team = [[Cadillac F1-span|Cadillac]] | Car number = 77 | Races = {{F1stat|BOT|entries}} ({{F1stat|BOT|starts}} begin) | Championships = 0 | Wins = {{F1stat|BOT|wins}} | Podiums = {{F1stat|BOT|podiums}} | Points = {{F1stat|BOT|careerpoints}} | Poles = {{F1stat|BOT|poles}} | Fastest laps = {{F1stat|BOT|fastestlaps}} | First race = [[2013 Australiese Grand Prix]] | First win = [[2017 Russiese Grand Prix]] | Last win = [[2021 Turkse Grand Prix]] | Last race = {{laaste F1GP}} | Last season = 2024 | Last position = 22ste (0 punte) }} '''Valtteri Viktor Bottas''' (Nastola, [[28 Augustus]] [[1989]])<ref>{{cite web|url=https://www.formula1.com/en/drivers/valtteri-bottas.html|title=Valtteri Bottas|website=Formula1.com|access-date=27 Desember 2019|archive-date=24 Desember 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191224033649/https://www.formula1.com/en/drivers/valtteri-bottas.html|url-status=dead}}</ref> is 'n [[Finland|Finse]] professionele motorrenjaer wat vir die [[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo-Ferrarispan]] in [[Formule Een]] Grands Prix jaag. Hy was van 2013 tot 2016 lid van die Williams F1-span, en het in 2017 by die [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG]]-span aangesluit, en het van 2017 tot 2021 tien Grands Prix vir hul gewen.<ref>{{cite web|url= https://www.theguardian.com/sport/2017/apr/30/valtteri-bottas-vettel-hamilton-f1-russia-gp|title= Valtteri Bottas stuns Vettel and Hamilton to win F1’s Russian GP|date=1 Mei 2017|work=Guardian|accessdate=3 Mei 2017}}</ref> Bottas is in 2011 as kampioen gekroon in die GP3-reeks vir die Lotus ART-span deur sy spanmaat James Calado en die Nederlander Nigel Melker te verslaan. Hy woon tans in [[Monaco]]. == Formule 1 == Bottas was die reserwejaer vir die [[Williams F1]]-span in die Formule 1-seisoen in 2010.<ref>{{nl}} [https://web.archive.org/web/20100131013723/http://f3.gpupdate.net/nl/f3-euroseries-nieuws/226919/bottas-ingelijfd-als-nieuwe-testcoureur-williams/ Bottas ingelijfd als nieuwe testcoureur Williams]</ref> Hy het sy eerste vrye oefening tydens die [[2012 Maleisiese Grand Prix]] onderneem. Hy het in 2012 altesaam 15 oefensessies op Vrydae voltooi, deur elke keer die plek van die renjaer [[Bruno Senna]] oor te neem. Op 28 November 2012 is aangekondig dat Bottas in 2013 die renjaer vir die Williams-span sou word. [[Pastor Maldonado]], wat sedert 2011 by Williams was, het sy spanmaat geword.<ref>{{nl}} [http://www.gpupdate.net/nl/f1-nieuws/288039/williams-bevestigt-bottas-en-maldonado/ Williams bevestigt Bottas en Maldonado]</ref> In sy sewende weden in Kanada het Bottas vir 'n groot verrassing gesorg deur met die onmededingende Williams in die derde plek agter Sebastian Vettel en Lewis Hamilton te kwalifiseer. In die wedren het hy egter slegs veertiende kon eindig, 'n rondte agter die wenner Vettel. In die [[2013 Verenigde State Grand Prix]] het Bottas weer in die top tien gekwalifiseer, hy kon nou sy posisie op agtste plek behou en verdien daarmee sy eerste punte in Formule Een. [[Lêer:Valtteri Bottas 2015 Malaysia FP3.jpg|duimnael|links|300px|Bottas tydens die [[2015 Maleisiese Grand Prix]]]] === Williams === ====2014 - 2016==== In 2014 het Bottas met nommer 77 begin ry. Hy het hierdie nommer gekies omdat dit ooreenstem met sy naam (Val77eri Bo77as). Met Felipe Massa het hy ook 'n nuwe spanmaat gekry. Tydens die [[2014 Oostenrykse Grand Prix]] het Bottas sy eerste podiumplek in Formule 1 behaal, nadat hy tweede agter sy spanmaat Felipe Massa was. Hy kon 'n lang ruk [[Lewis Hamilton]] se vinniger Mercedes terughou, maar moes hom uiteindelik laat verbykom. By die volgende wedren in Brittanje was Bottas terug op die podium met 'n tweede plek agter Hamilton, toe hy van plek veertien af moes begin het. Hy was ook op die podium in die Grands Prix van Duitsland, België, Rusland en Abu Dhabi. Met 186 punte eindig hy in die vierde plek in die kampioenskap. In 2015 was die Williams minder mededingend as in die vorige jaar, maar Bottas het daarin geslaag om twee podiumplekke in die Grands Prix van Kanada en Meksiko te haal. Hy eindig vyfde met 136 punte.In 2016 was Williams se motor weer minder mededingend as in die vorige seisoen. Bottas kon eers op die podium eindig in die Kanadese Grand Prix. Met 85 punte het hy op die finale punteleer in die agtste plek geëindig. === Mercedes === ==== 2017 ==== [[Lêer:Valtteri Bottas (35871616600).jpg|duimnael|Bottas in sy debuutren vir Mercedes]] In 2017 het Bottas hom by die Mercedes-span aangesluit om die wêreldkampioen Nico Rosberg, wat uit motorsport getree het, se plek in te neem. By die [[2017 Bahreinse Grand Prix|Grand Prix van Bahrein]] verower hy die eerste keer 'n voorste wegspringplek in sy Formule 1-loopbaan. Hy kon dit egter nie versilwer nie, maar in die daaropvolgende [[2017 Russiese Grand Prix|wedren in Rusland]] het hy sy eerste Formule 1-wedren gewen, nadat hy in die eerste rondte die Ferrari's van [[Sebastian Vettel]] en [[Kimi Räikkönen]] verbygesteek het, wat hom die vyfde Finn gemaak het om 'n Grand Prix te wen. Hy het van die derde plek in die volgende ren in [[2017 Spaanse Grand Prix|Spanje]] met 'n enjinprobleem onttrek, nadat hy 'n botsing met Verstappen en Räikkönen in die eerste rondte oorleef het. Mercedes was in [[2017 Monaco Grand Prix|Monaco]] van die pas af en het gesukkel om hitte in die bande op te wek. Desondanks het Bottas in die 3de plek gekwalifiseer, minder as 'n tiende sekonde weg van die voorwegspringtyd, terwyl sy spanmaat, Lewis Hamilton, slegs 14de kon kwalifiseer. Bottas eindig 4de in die wedren. Bottas eindig 2de in [[2017 Kanadese Grand Prix|Kanada]], agter spanmaat Hamilton, gevolg deur 'n inhaalren in [[2017 Azerbeidjanse Grand Prix|Azerbeidjan]] vir 2de, nadat hy in die laaste plek was na 'n botsing met Räikkönen in die eerste rondte. Hy gebruik die veelvuldige veiligheidsmotors en rooi vlagperiode om die bondel in te haal, en die daaropvolgende chaos en drama voor hom het hom in staat gestel om op die laaste oomblik [[Lance Stroll]] in te haal vir 2de plek. Bottas het in die volgende ren in [[2017 Oostenrykse Grand Prix|Oostenryk]] eerste weggespring en 'n sege beklink, terwyl hy Sebastian Vettel se aanvallende Ferrari teen die einde van die wedren moes afweer. Nadat hy die volgende ren in [[2017 Britse Grand Prix|Brittanje]] in die 9de plek weggespring het, na 'n vyfplek-straf vir 'n nuwe ratkas, skuif hy deur die veld op na die tweede plek agter Hamilton, deels weens 'n laat pap band aan Kimi Räikkönen se Ferrari. In [[2017 Hongaarse Grand Prix|Hongarye]] het hy 3de gekwalifiseer en 3de geëindig, met Hamilton wat hom op die laaste draai van die laaste rondte kans gegee het nadat hy Hamilton laat deurgaan het om die Ferrari's aan te val. Na die somervakansie het Bottas 'n 5de plek in [[2017 Belgiese Grand Prix|België]] behaal, hy is deur Ricciardo en Räikkönen verbygesteek na die veiligheidsmotor, terwyl sy spanmaat Lewis Hamilton die ren gewen het. Hy het tweede in [[2017 Italiaanse Grand Prix|Italië]] geëindig. In [[2017 Singapoerse Grand Prix|Singapoer]] het hy die ren in die 3de plek voltooi na 'n botsing van vier motors in die eerste rondte wat voor hom plaasgevind het. Daarna eindig hy op die podium vir die volgende drie wedrenne, terwyl Hamilton twee oorwinnings en 'n 2de plek behaal, en Mercedes hul vierde agtereenvolgende vervaardigerskampioenskapstitel in die VSA verower. In [[2017 Aboe Dhabi Grand Prix|Aboe Dhabi]] behaal hy sy eerste "grand slam": hy spring voor weg en wen die wedren met die vinnigste rondtetyd. ==== 2018 ==== [[Lêer:Valtteri Bottas-Test Days Circuit Barcelona (3).jpg|duimnael|links|Bottas toets vir Mercedes in 2018]] [[Lêer:2018 Chinese Grand Prix FP3 Valtteri Bottas (39860983280).jpg|duimnael|Bottas by die [[2018 Chinese Grand Prix]]]] Op 13 September 2017 het Mercedes aangekondig dat Bottas weer in die 2018-seisoen vir hulle sou jaag.<ref>{{en}} {{cite web|title=Silver Arrows and Valtteri Bottas together in 2018|url=https://www.mercedesamgf1.com/en/mercedes-amg-f1/silver-arrows-and-valtteri-bottas-together-in-2018|website=Mercedes F1 team|access-date=13 September 2017|archive-date= 4 Oktober 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201004133443/https://www.formula1.com/en/latest/article.breaking-valtteri-bottas-signs-new-deal-to-drive-for-mercedes-in-2021.5kdl5Krly4Y3Z1l6dCVJjy.html|url-status=dead}}</ref> Bottas het goed gevaar in [[2018 Bahreinse Grand Prix|Bahrein]] deur sy motor derde op die wegspringrooster te plaas, agter die Ferrari's van Vettel en Räikkönen, maar voor Hamilton wat vierde gekwalifiseer het. Met die ren se wegspring kon Bottas Räikkönen verbygesteek. Aan die einde van die ren het Vettel se bande vinnig begin slyt, en Bottas het die gaping binne 'n sekonde na Vettel toegemaak en uiteindelik tweede geëindig, met Hamilton net 'n paar sekondes agter hom. Bottas het sy spanmaat weer uitoorlê om in die derde plek op die rooster weg te spring, aangesien die Ferrari's die voorry weer in die [[2018 Chinese Grand Prix|Chinese Grand Prix]] uitgesluit het. Hy het weer aan die begin op Räikkönen toegesak, nadat sy mede-Fin deur Vettel wyd gedruk is, en het na tweede plek opgeskuif. Daarna slaag hy om Vettel verby te steek tydens die eerste kuipefase en neem die voortou met 'n skuif aan die buitekant van Räikkönen (wat toe nog nie by die kuipe aangedoen het nie) in die eerste draai. Toe die [[Toro Rosso]]'s van [[Brendon Hartley]] en [[Pierre Gasly]] egter bots en 'n veiligheidsmotorperiode afdwing, was Bottas en Vettel reeds verby die ingang van die kuipe en kon hulle nie vir nuwe bande stop nie. Albei die Red Bulls het die vinniger sagte bande aangesit. Ricciardo het van die sesde plek af deur die veld gekom en 'n waaghalsige verbysteek op Bottas uitgevoer met slegs agt rondtes om te gaan. Bottas eindig tweede in die ren en bly derde in die kampioenskap, en 14 punte agter Vettel, die voorloper. By die volgende ren, in [[2018 Azerbeidjanse Grand Prix|Bakoe]], het Bottas weer derde gekwalifiseer, agter Vettel en Hamilton. Hy was in die eerste periode van die ren derde, maar toe Hamilton en Vettel kuipe toe is vir nuwe bande, het Bottas die voortou geërf. Hy het vir nog 15 rondtes voor gebly totdat die Red Bulls gebots het en die veiligheidsmotor ontplooi is. Toe die veiligheidsmotor binnekom, met minder as 'n handvol rondtes om te gaan, het Vettel probeer om Bottas in draai 1 verby te steek, wyd gehardloop en gevolglik tot die vyfde plek geval. Met nog net twee rondtes oor, het Bottas oor 'n stuk rommel gery, en 'n pap regteragterband opgedoen wat hom uit die wedren laat val en aan Hamilton die oorwinning besorg het. Dit het beteken dat Bottas tot die vierde plek in die kampioenskap teruggeval het, 30 punte agter Hamilton in die eerste plek. Voor die [[2018 Duitse Grand Prix|Duitse Grand Prix]] het Bottas 'n nuwe kontrak met Mercedes vir die 2019-seisoen geteken met 'n opsie vir die 2020-seisoen.<ref>{{cite news |title=Valtteri Bottas signs new Mercedes contract to keep him alongside Lewis Hamilton for 2019 and beyond |url=https://www.telegraph.co.uk/formula-1/2018/07/20/valtteri-bottas-signs-new-mercedes-contract-keep-alongside-lewis/ |work=The Daily Telegraph |date=20 Julie 2018|access-date=20 Julie 2018}}</ref> Teen die einde van die seisoen het Bottas die eerste Mercedes-jaer geword wat 'n seisoen sonder 'n oorwinning voltooi het sedert Michael Schumacher in 2012. Met sewe tweede plekke het hy ook 'n nuwe rekord opgestel vir die meeste tweede plekke in 'n seisoen sonder om 'n oorwinning te behaal.<ref>{{cite news |title=Hamilton signs off title-winning campaign with dominant Abu Dhabi victory |url=https://www.formula1.com/en/latest/article.hamilton-signs-off-championship-winning-campaign-with-dominant-abu-dhabi-win.2G7UhAGiVOMQkmooauiI4Y.html |access-date=25 November 2018 |publisher=Formula1.com |date=25 November 2018}}</ref> ==== 2019 ==== [[Lêer:F1 Azerbaijan Grand Prix 2019 podium.jpg|duimnael|regs|Bottas op die podium nadat hy die [[2019 Azerbeidjanse Grand Prix]] gewen het]] Bottas het weer geteken om saam met die wêreldkampioen Lewis Hamilton vir die 2019-seisoen vir Mercedes te jaag. In die eerste rennaweek van die jaar in [[2019 Australiese Grand Prix|Australië]], het Bottas in die tweede vinnigste tyd agter Hamilton gekwalifiseer. Op Sondag, 17 Maart, wedrendag, het hy Hamilton verbygesteek in draai 1 en hy het die posisie die hele wedren behou na 'n paar uitstekende maneuvers. Hy het ook die vinnigste rondte van die ren aangeteken en dus die ekstra punt verwerf wat toegeken is aan die bestuurder wat die vinnigste renrondte aanteken, volgens die 2019-regulasies. Hy het voortgegaan om met meer as 20 sekondes te wen na sy naaste mededinger en spanmaat Lewis Hamilton.<ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/sport/2019/mar/17/valtteri-bottas-leads-from-first-turn-to-win-australian-grand-prix |title =Valtteri Bottas dominates Australian Grand Prix to win Formula One opener|date=17 March 2019|work=Guardian|access-date=20 March 2019}}</ref> In [[2019 Bahreinse Grand Prix|Bahrein]] het hy 2de geëindig na sy spanmaat vir nog 'n een-twee. In die volgende wedren in China, Formule 1 se 1 000ste wedren, het hy vir die eerste keer sedert Rusland 2018 paal ingeneem. Sy spanmaat kon hom by die wegspring verbysteek en het die hele wedren voorgebly om te wen. Bottas het intussen 2de geëindig om Mercedes hul derde een-twee in 'n ry vir 2019 te gee. In [[2019 Azerbeidjanse Grand Prix|Azerbeidjan]] het hy sy tweede agtereenvolgende voorwegspringposisie ingeneem, 'n voorry-uitsluiting saam met sy spanmaat Hamilton verseker, en het daarna sy posisie op die rooster omskep in die vyfde renoorwinning van sy loopbaan en sy tweede van 2019. Hamilton het tweede geëindig, wat dit Mercedes se vierde agtereenvolgende een-twee maak.<ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/sport/2019/apr/28/valtteri-bottas-wins-azerbaijan-grand-prix-lewis-hamilton|title =Valtteri Bottas wins Azerbaijan Grand Prix with Lewis Hamilton second|date=28 April 2019|work=Guardian|access-date=30 April 2019}}</ref> In [[2019 Spaanse Grand Prix|Spanje]] het hy nog 'n voorwegspringposisie behaal en nog 'n voorry-uitsluiting saam met sy spanmaat verseker. Bottas het voortgegaan om tweede agter Hamilton te eindig, wat dit die span se vyfde een-twee namekaar gemaak het. [[Lêer:FIA F1 Austria 2019 Nr. 77 Bottas 1.jpg|duimnael|Bottas by die [[2019 Oostenrykse Grand Prix]]]] In die volgende wedren, die [[2019 Monaco Grand Prix|Monaco Grand Prix]], het Bottas tweede gekwalifiseer agter spanmaat Hamilton, wat sy lopie van drie agtereenvolgende voorwegspringposisies, beginende met China, verbreek het. Hy het uiteindelik derde geëindig, agter [[Sebastian Vettel]] en voor Red Bull se [[Max Verstappen]], wat 'n straf van vyf sekondes gekry het vir 'n onveilige wegtrek in die kuipelaan, in Bottas in. Hierdie was die eerste wedren in 2019 wat nie 'n Mercedes 1–2 op die podium gesien het nie. Die wedren het Hamilton sy voorsprong oor Bottas in die bestuurderskampioenkap tot 17 punte gerek.<ref>{{cite web|url=https://www.formula1.com/en/results.html/2019/drivers.html|title=2019 Driver Standings|work=Formula 1|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526191916/https://www.formula1.com/en/results.html/2019/drivers.html|archive-date=26 May 2019|access-date=31 May 2019}}</ref> Aan die einde van die somervakansie voor die [[2019 Belgiese Grand Prix|Belgiese Grand Prix]], is Bottas bevestig om weer in 2020 vir Mercedes te ry, nadat die span besluit het om nie die reserwejaer [[Esteban Ocon]] te bevorder nie. Bottas het sy eerste oorwinning in dertien wedrenne by die [[2019 Japannese Grand Prix|Japannese Grand Prix]] behaal. In [[2019 Meksikaanse Grand Prix|Meksiko]] het hy aan die einde van die finale kwalifiserende sessie swaar neergestort, voordat hy uiteindelik die wedren in die 3de plek geëindig het. Bottas het sy sewende loopbaanoorwinning by die volgende wedren in die [[2019 Verenigde State Grand Prix|Verenigde State]] behaal. Ten spyte van sy oorwinning het hierdie wedren die einde van Bottas se 2019-kampioenskap-hoop gesien, aangesien spanmaat Hamilton 2de geëindig het om die Wêreldjaerkampioenskap-titel te verower. Bottas het 'n enjinonderbreking in [[2019 Brasiliaanse Grand Prix|Brasilië]] gehad wat tot sy tweede uittrede van die seisoen gelei het, en het die seisoen afgesluit met 'n 4de plek in [[2019 Aboe Dhabi Grand Prix|Aboe Dhabi]]. Bottas het die 2019-seisoen in die 2de plek in die kampioenskap afgesluit met 326 punte, die suksesvolste seisoen van sy loopbaan tot nog toe. Hy het vier oorwinnings, vyftien podiumplekke, vyf paalposisies en drie vinnigste rondtes aangeteken. ==== 2020 en 2021 ==== Bottas het in [[2020 Formule Een-seisoen|2020]] steeds vir Mercedes AMG meegeding, nadat hy ingestem het tot 'n verlenging van een jaar van sy kontrak gedurende die 2019-seisoen.<ref>{{Cite web|title=Valtteri Bottas to stay at Mercedes for 2020 F1 season alongside Lewis Hamilton|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.mercedes-retain-bottas-alongside-hamilton.LSNMCDW5zVT4brPY4pOEY.html|website=www.formula1.com|language=en|access-date=29 May 2020}}</ref> Hy het die vinnigste tyd in voorseisoense toetse op die [[Circuit de Barcelona-Catalunya]] opgestel. Bottas het tydens die [[2020 Oostenrykse Grand Prix|Oostenrykse Grand Prix]], wat die seisoen geopen het, voor gekwalifiseer en die wedren van begin tot einde gelei.<ref>{{Cite web|url=https://www.planetf1.com/news/qualifying-report-austria-2020/|title=Qualy: Valtteri Bottas spins off but still takes pole|date=4 July 2020}}</ref> Voor die [[2020 Stiermarkse Grand Prix|Stiermarkse Grand Prix]] het dit aan die lig gekom dat Bottas en sy span Mercedes deur die FIA ondersoek word vir die moontlike oortreding van COVID-19-veiligheidsprotokolle nadat hy na Monaco teruggekeer het. Bottas het in nat toestande vierde gekwalifiseer vir die Stiermarkse Grand Prix en het tweede in die wedren agter Hamilton geëindig, wat sy kampioenskapvoorsprong tot ses punte verminder het.<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.co.uk/sport/formula1/53382391|title=Hamilton takes dominant Styrian GP win|work=BBC Sport |access-date=14 July 2020}}</ref> Bottas het tweede agter Hamilton by die [[2020 Hongaarse Grand Prix|Hongaarse Grand Pri]] gekwalifiseer, maar het 'n swak wegspring gemaak en vier plekke by die eerste draai verloor. Hy kon teen die einde van die Grand Prix na die derde plek herstel, maar het sy kampioenskapvoorsprong aan Hamilton afgestaan.<ref>{{cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.hamilton-romps-to-eighth-hungarian-grand-prix-win-as-verstappen-recovers-to.4eMNXqckIGAaCyfw1Qtg3x.html|title=Hamilton romps to eighth Hungarian Grand Prix win, as Verstappen recovers to second|website=formula1.com|date=19 July 2020}}</ref> Bottas het weer tweede agter Hamilton by die [[2020 Britse Grand Prix|Britse Grand Prix]] gekwalifiseer. Hy het vir die grootste deel van die wedren kort op Hamilton se hakke gevolg, maar in die laaste rondtes teruggeval voordat hy 'n pap band opgedoen het met vier rondtes oor. Hy het by die kuipe aangedoen vir 'n bandruil en het uiteindelik die eindstreep in die 11de plek oorgesteek.<ref>{{cite web|url=https://www.motorsportmagazine.com/articles/single-seaters/f1/2020-british-grand-prix-race-report-hamilton-holds-on-after-final-lap-blowout|title=2020 British Grand Prix race report: Hamilton holds on after final lap blowout|website=motorsportmagazine.com|first=Chris|last=Medland|date=2 August 2020|access-date=21 November 2020}}</ref> Bottas het die volgende week se [[70ste Herdenking Grand Prix]] die beste kwalifiseringsplek behaal, maar bandekwessies vir die Mercedes-motors het [[Max Verstappen]] toegelaat om albei verby te steek en die wedren te wen. Bottas het in die laaste rondtes tot die derde plek agter Hamilton geval. Hierdie uitslag het veroorsaak dat Bottas tot die derde plek in die jaerskampioenskap teruggesak het.<ref>{{cite web|url=https://www.motorsportmagazine.com/articles/single-seaters/f1/2020-70th-anniversary-race-report-verstappen-breaks-mercedes-dominance|title=2020 F1 70th Anniversary GP report: Verstappen win to spark title challenge?|website=motorsportmagazine.com|first=Chris|last=Medland|date=9 August 2020|access-date=21 November 2020}}</ref> Bottas het tweede vir die [[2020 Spaanse Grand Prix|Spaanse Grand Prix]] gekwalifiseer, maar het posisies aan die begin verloor en derde geëindig agter Verstappen. By die Belgiese Grand Prix het hy tweede gekwalifiseer en die posisie tydens die wedren beklee. Hy het weer tweede vir die Italiaanse Grand Prix gekwalifiseer, maar het in die openingsrondtes tot die sesde plek geval en sou eers tot vyfde by die wenstreep herstel. Verstappen se uitval uit die wedren het Bottas in staat gestel om die tweede plek in die jaerskampioenskap te herwin, 47 punte agter Hamilton. By die [[2020 Toskaanse Grand Prix|Toskaanse Grand Prix]] het Bottas in die eerste rondte die voortou geneem by Hamilton. Die wedren was in die sewende rondte met 'n rooi vlag gestop ná 'n veelmotorongeluk, en Bottas het kort ná die herbegin die voorsprong van die wedren aan Hamilton afgestaan en uiteindelik tweede geëindig. Hy het derde agter Hamilton en Verstappen vir die [[2020 Russiese Grand Prix|Russiese Grand Prix]] gekwalifiseer, maar het voordeel getrek uit strawwe wat aan Hamilton uitgereik is vir voorren-oefenoortredings om eerste die wenstreep oor te steek en die negende Grand Prix-oorwinning van sy loopbaan te behaal. Bottas het paalposisie ingeneem vir die [[2020 Eifelse Grand Prix|Eifelse Grand Prix]] by die Nürburgring, maar is ná sy wiele gesluit het in draai 1 deur Hamilton ingehaal vir die voortou, en het later verder agter geraak nadat Hamilton tydens 'n virtuele veiligheidsmotorperiode 'n kuipestop kon maak. Kort daarna het Bottas oor 'n kragverlies gekla en hy is gedwing om uit die wedren te onttrek, wat Hamilton se kampioenskapvoorsprong tot 69 punte vergroot het. Bottas het tweede geëindig in beide die [[2020 Portugese Grand Prix|Portugese]] en [[2020 Emilia-Romagna Grand Prix|Emilia Romagna Grands Prix]]. Hy het by laasgenoemde die voorposisie ingeneem, maar in die vroeë rondtes skade van puin opgedoen en tot derde teruggeval voordat Verstappen met 'n pap band uitgeval het. Bottas het ook sy kontrak met Mercedes tot [[2021 Formule Een-seisoen|2021]] verleng, sy laaste jaar vir dié span.<ref>{{Cite web|last=Galloway|first=James|date=6 August 2020|title=Bottas signs extension with Mercedes for the 2021 F1 season|url=https://www.skysports.com/f1/news/12433/12043604/valtteri-bottas-extends-mercedes-contract-for-2021-f1-season|access-date=6 August 2020|website=Sky Sports}}</ref> === Alfa Romeo === ==== 2022 - 2024 ==== [[Lêer:Valtteri Bottas 2022 Emilia Romagna Grand Prix.jpg|duimnael|Bottas by die [[2022 Emilia-Romagna Grand Prix]]]] Bottas was sedert 2022 onder kontrak by [[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo-Ferrari]] op 'n meerjarige ooreenkoms (in 2024 Kick-Sauber).<ref>{{Cite web|date=6 September 2021|title=Alfa Romeo announce Valtteri Bottas to join the team in 2022 on multi-year deal|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.breaking-alfa-romeo-announce-valtteri-bottas-to-join-the-team-in-2022-on.6Ezs9zhh2jV1ceMcHs3e4S.html|url-status=live|access-date=6 September 2021|website=Formula1.com|language=en}}</ref> Sy spanmaat was die Chinees [[Zhou Guanyu]].<ref>{{Cite web|date=16 November 2021|title=Alfa Romeo announce Guanyu Zhou as Valtteri Bottas's team mate for 2022|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.breaking-alfa-romeo-announce-guanyu-zhou-as-valtteri-bottass-team-mate-for.3FGtpRMOhG1qZ4Qinr8ky6.html|url-status=live|access-date=16 November 2021|website=Formula1}}</ref> === Mercedes-reserwejaer === ====2025==== In [[2025 Formule Een-seisoen|2025]] keer Bottas terug na [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG]] as reserwejaer vir sy ou span. === Cadillac === ==== 2026 ==== Bottas het 'n kontrak om in 2026 vir [[Cadillac F1-span|Cadillac]] te jaag. == Formule 1-uitslae == {{F1 bestuurders resultate legende (weergawe 4)}} {| class="wikitable" style="font-size: 80%; text-align: center" !Jaar !Inskrywer !Onderstel !Enjin !1 !2 !3 !4 !5 !6 !7 !8 !9 !10 !11 !12 !13 !14 !15 !16 !17 !18 !19 !20 !21 !22 !23 !24 !Plek !Punte |-style="border-top:3px solid #aaaaaa" ![[2012 Formule Een-seisoen|2012]] |[[Williams Grand Prix Engineering|Williams F1]] |[[Williams Grand Prix Engineering|Williams]] FW34 |[[Renault]] RS27-2012 2.4 [[V8-enjin|V8]] |[[2012 Australiese Grand Prix|AUS]]<br />{{0}} |style="background:#F1F8FF;"|[[2012 Maleisiese Grand Prix|MAL]]<br />{{small|TD}} |style="background:#F1F8FF;"|[[2012 Chinese Grand Prix|CHN]]<br />{{small|TD}} |style="background:#F1F8FF;"|[[2012 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br />{{small|TD}} |style="background:#F1F8FF;"|[[2012 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br />{{small|TD}} |[[2012 Monaco Grand Prix|MON]]<br />{{0}} |[[2012 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br />{{0}} |style="background:#F1F8FF;"|[[2012 Europese Grand Prix|EUR]]<br />{{small|TD}} |style="background:#F1F8FF;"|[[2012 Britse Grand Prix|GBR]]<br />{{small|TD}} |style="background:#F1F8FF;"|[[2012 Duitse Grand Prix|DUI]]<br />{{small|TD}} |style="background:#F1F8FF;"|[[2012 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br />{{small|TD}} |style="background:#F1F8FF;"|[[2012 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br />{{small|TD}} |style="background:#F1F8FF;"|[[2012 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br />{{small|TD}} |[[2012 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br />{{0}} |style="background:#F1F8FF;"|[[2012 Japannese Grand Prix|JPN]]<br />{{small|TD}} |style="background:#F1F8FF;"|[[2012 Koreaanse Grand Prix|KOR]]<br />{{small|TD}} |style="background:#F1F8FF;"|[[2012 Indiese Grand Prix|IND]]<br />{{small|TD}} |style="background:#F1F8FF;"|[[2012 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br />{{small|TD}} |[[2012 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br />{{0}} |style="background:#F1F8FF;"| [[2012 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]]<br />{{small|TD}} | | | | !&nbsp;– !&nbsp;– |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ![[2013 Formule Een-seisoen|2013]] |[[Williams Grand Prix Engineering|Williams F1-span]] |[[Williams Grand Prix Engineering|Williams]] FW35 |[[Renault]] RS27-2013 2.4 [[V8-enjin|V8]] |style="background:#CFCFFF;"|[[2013 Australiese Grand Prix|AUS]]<br />{{small|14}} |style="background:#CFCFFF;"|[[2013 Maleisiese Grand Prix|MAL]]<br />{{small|11}} |style="background:#CFCFFF;"|[[2013 Chinese Grand Prix|CHN]]<br />{{small|13}} |style="background:#CFCFFF;"|[[2013 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br />{{small|14}} |style="background:#CFCFFF;"|[[2013 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br />{{small|16}} |style="background:#CFCFFF;"|[[2013 Monaco Grand Prix|MON]]<br />{{small|12}} |style="background:#CFCFFF;"|[[2013 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br />{{small|14}} |style="background:#CFCFFF;"|[[2013 Britse Grand Prix|GBR]]<br />{{small|12}} |style="background:#CFCFFF;"|[[2013 Duitse Grand Prix|DUI]]<br />{{small|16}} |style="background:#EFCFFF;"|[[2013 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br />{{small|DNF}} |style="background:#CFCFFF;"|[[2013 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br />{{small|15}} |style="background:#CFCFFF;"|[[2013 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br />{{small|15}} |style="background:#CFCFFF;"|[[2013 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br />{{small|13}} |style="background:#CFCFFF;"|[[2013 Koreaanse Grand Prix|KOR]]<br />{{small|12}} |style="background:#CFCFFF;"|[[2013 Japannese Grand Prix|JPN]]<br />{{small|17}} |style="background:#CFCFFF;"|[[2013 Indiese Grand Prix|IND]]<br />{{small|16}} |style="background:#CFCFFF;"|[[2013 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br />{{small|15}} |style="background:#DFFFDF;"|[[2013 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br />{{small|8}} |style="background:#EFCFFF;"|[[2013 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]]<br />{{small|DNF}} | | | | | !17 !4 |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ![[2014 Formule Een-seisoen|2014]] |[[Williams Grand Prix Engineering|Williams Martini Racing]] |[[Williams Grand Prix Engineering|Williams]] FW36 |Mercedes PU106A Hybrid 1.6 [[V6-enjin|V6 t]] |style="background:#DFFFDF;"|[[2014 Australiese Grand Prix|AUS]]<br />{{small|5}} |style="background:#DFFFDF;"|[[2014 Maleisiese Grand Prix|MAL]]<br />{{small|8}} |style="background:#DFFFDF;"|[[2014 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br />{{small|8}} |style="background:#DFFFDF;"|[[2014 Chinese Grand Prix|CHN]]<br />{{small|7}} |style="background:#DFFFDF;"|[[2014 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br />{{small|5}} |style="background:#EFCFFF;"|[[2014 Monaco Grand Prix|MON]]<br />{{small|DNF}} |style="background:#DFFFDF;"|[[2014 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br />{{small|7}} |style="background:#FFDF9F;"|[[2014 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br />{{small|3}} |style="background:#DFDFDF;"|[[2014 Britse Grand Prix|GBR]]<br />{{small|2}} |style="background:#DFDFDF;"|[[2014 Duitse Grand Prix|DUI]]<br />{{small|2}} |style="background:#DFFFDF;"|[[2014 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br />{{small|8}} |style="background:#FFDF9F;"|[[2014 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br />{{small|3}} |style="background:#DFFFDF;"|[[2014 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br />{{small|4}} |style="background:#CFCFFF;"|[[2014 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br />{{small|11}} |style="background:#DFFFDF;"|[[2014 Japannese Grand Prix|JPN]]<br />{{small|6}} |style="background:#FFDF9F;"|[[2014 Russiese Grand Prix|RUS]]<br />{{small|3}}{{Pictogram vinnigste ronde}} |style="background:#DFFFDF;"|[[2014 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br />{{small|5}} |style="background:#DFFFDF;"|[[2014 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]]<br />{{small|10}} |style="background:#FFDF9F;"|[[2014 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br />{{small|3}} | | | | | !4 !186 |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ![[2015 Formule Een-seisoen|2015]] |[[Williams Grand Prix Engineering|Williams Martini Racing]] |[[Williams Grand Prix Engineering|Williams]] FW37 |Mercedes-AMG PU106B Hybrid 1.6 |style="background:#ffffff;"|[[2015 Australiese Grand Prix|AUS]]<br />{{small|DNS}} |style="background:#DFFFDF;"|[[2015 Maleisiese Grand Prix|MAL]]<br />{{small|5}} |style="background:#DFFFDF;"|[[2015 Chinese Grand Prix|CHN]]<br />{{small|6}} |style="background:#DFFFDF;"|[[2015 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br />{{small|4}} |style="background:#DFFFDF;"|[[2015 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br />{{small|4}} |style="background:#CFCFFF;"|[[2015 Monaco Grand Prix|MON]]<br />{{small|14}} |style="background:#FFDF9F;"|[[2015 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br />{{small|3}} |style="background:#DFFFDF;"|[[2015 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br />{{small|5}} |style="background:#DFFFDF;"|[[2015 Britse Grand Prix|GBR]]<br />{{small|5}} |style="background:#CFCFFF;"|[[2015 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br />{{small|13}} |style="background:#DFFFDF;"|[[2015 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br />{{small|9}} |style="background:#DFFFDF;"|[[2015 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br />{{small|4}} |style="background:#DFFFDF;"|[[2015 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br />{{small|5}} |style="background:#DFFFDF;"|[[2015 Japannese Grand Prix|JPN]]<br />{{small|5}} |style="background:#CFCFFF;"|[[2015 Russiese Grand Prix|RUS]]<br />{{small|12^†}} |style="background:#EFCFFF;"|[[2015 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br />{{small|DNF}} |style="background:#FFDF9F;"|[[2015 Meksikaanse Grand Prix|MEX]]<br />{{small|3}} |style="background:#DFFFDF;"|[[2015 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]]<br />{{small|5}} |style="background:#CFCFFF;"|[[2015 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br />{{small|13}} | | | | | !5 !136 |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ![[2016 Formule Een-seisoen|2016]] |[[Williams Grand Prix Engineering|Williams Martini Racing]] |[[Williams Grand Prix Engineering|Williams]] FW38 |Mercedes-AMG PU106C Hybrid 1.6 |style="background:#DFFFDF;"|[[2016 Australiese Grand Prix|AUS]]<br />{{small|8}} |style="background:#DFFFDF;"|[[2016 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br />{{small|9}} |style="background:#DFFFDF;"|[[2016 Chinese Grand Prix|CHN]]<br />{{small|10}} |style="background:#DFFFDF;"|[[2016 Russiese Grand Prix|RUS]]<br />{{small|4}} |style="background:#DFFFDF;"|[[2016 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br />{{small|5}} |style="background:#CFCFFF;"|[[2016 Monaco Grand Prix|MON]]<br />{{small|12}} |style="background:#FFDF9F;"|[[2016 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br />{{small|3}} |style="background:#DFFFDF;"|[[2016 Europese Grand Prix|EUR]]<br />{{small|6}} |style="background:#DFFFDF;"|[[2016 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br />{{small|9}} |style="background:#CFCFFF;"|[[2016 Britse Grand Prix|GBR]]<br />{{small|14}} |style="background:#DFFFDF;"|[[2016 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br />{{small|9}} |style="background:#DFFFDF;"|[[2016 Duitse Grand Prix|DUI]]<br />{{small|9}} |style="background:#DFFFDF;"|[[2016 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br />{{small|8}} |style="background:#DFFFDF;"|[[2016 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br />{{small|6}} |style="background:#EFCFFF;"|[[2016 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br />{{small|DNF}} |style="background:#DFFFDF;"|[[2016 Maleisiese Grand Prix|MAL]]<br />{{small|5}} |style="background:#DFFFDF;"|[[2016 Japannese Grand Prix|JPN]]<br />{{small|10}} |style="background:#CFCFFF;"|[[2016 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br />{{small|16}} |style="background:#DFFFDF;"|[[2016 Meksikaanse Grand Prix|MEX]]<br />{{small|8}} |style="background:#CFCFFF;"|[[2016 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]]<br />{{small|11}} |style="background:#EFCFFF;"|[[2016 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br />{{small|DNF}} | | | ! 8 ! 85 |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ![[2017 Formule Een-seisoen|2017]] |[[Mercedes AMG Petronas F1-span]] |Mercedes-AMG F1 W08 EQ Power+ |[[Mercedes-Benz|Mercedes]] M08 EQ Power+ 1.6 [[V6-enjin|V6 t]] |style="background:#FFDF9F;"|[[2017 Australiese Grand Prix|AUS]]<br />3 |style="background:#DFFFDF;"|[[2017 Chinese Grand Prix|CHN]]<br />6 |style="background:#FFDF9F;"|[[2017 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br />3{{Pictogram poleposition}} |style="background:#ffffbf;"|[[2017 Russiese Grand Prix|RUS]]<br />1 |style="background:#EFCFFF;"|[[2017 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br /><small>DNF</small> |style="background:#DFFFDF;"|[[2017 Monaco Grand Prix|MON]]<br />4 |style="background:#DFDFDF;"|[[2017 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br />2 |style="background:#DFDFDF;"|[[2017 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br />2 |style="background:#ffffbf;"|[[2017 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br />1{{Pictogram poleposition}} |style="background:#DFDFDF;"|[[2017 Britse Grand Prix|GBR]]<br />2 |style="background:#FFDF9F;"|[[2017 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br />3 |style="background:#DFFFDF;"|[[2017 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br />5 |style="background:#DFDFDF;"|[[2017 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br />2 |style="background:#FFDF9F;"|[[2017 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br />3 |style="background:#DFFFDF;"|[[2017 Maleisiese Grand Prix|MAL]]<br />5 |style="background:#DFFFDF;"|[[2017 Japannese Grand Prix|JPN]]<br />4{{Pictogram vinnigste ronde}} |style="background:#DFFFDF;"|[[2017 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br />5 |style="background:#DFDFDF;"|[[2017 Meksikaanse Grand Prix|MEX]]<br />2 |style="background:#DFDFDF;"|[[2017 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]]<br />2{{Pictogram poleposition}} |style="background:#ffffbf;"|[[2017 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br />1{{Pictogram poleposition|p=1|v=1}} | | | | !style="background:#FFDF9F;"| {{brons}} !style="background:#FFDF9F;"| 305 |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ![[2018 Formule Een-seisoen|2018]] |[[Mercedes AMG Petronas F1-span]] |Mercedes-AMG F1 W09 EQ Power+ |[[Mercedes-Benz|Mercedes]] M09 EQ Power+ 1.6 [[V6-enjin|V6 t]] |style="background:#DFFFDF;"| [[2018 Australiese Grand Prix|AUS]]<br />8 |style="background:#DFDFDF;"| [[2018 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br />2{{Pictogram vinnigste ronde}} |style="background:#DFDFDF;"| [[2018 Chinese Grand Prix|CHN]]<br />2 |style="background:#CFCFFF;"| [[2018 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br />14^†{{Pictogram vinnigste ronde}} |style="background:#DFDFDF;"| [[2018 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br />2 |style="background:#DFFFDF;"| [[2018 Monaco Grand Prix|MON]]<br />5 |style="background:#DFDFDF;"| [[2018 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br />2 |style="background:#DFFFDF;"| [[2018 Franse Grand Prix|FRA]]<br />7{{Pictogram vinnigste ronde}} |style="background:#EFCFFF;"| [[2018 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br /><small>DNF</small>{{Pictogram poleposition}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2018 Britse Grand Prix|GBR]]<br />4 |style="background:#DFDFDF;"| [[2018 Duitse Grand Prix|DUI]]<br />2 |style="background:#DFFFDF;"| [[2018 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br />5 |style="background:#DFFFDF;"| [[2018 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br />4{{Pictogram vinnigste ronde}} |style="background:#FFDF9F;"| [[2018 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br />3 |style="background:#DFFFDF;"| [[2018 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br />4 |style="background:#DFDFDF;"| [[2018 Russiese Grand Prix|RUS]]<br />2{{Pictogram poleposition|p=1|v=1}} |style="background:#DFDFDF;"| [[2018 Japannese Grand Prix|JPN]]<br />2 |style="background:#DFFFDF;"| [[2018 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br />5 |style="background:#DFFFDF;"| [[2018 Meksikaanse Grand Prix|MEX]]<br />5{{Pictogram vinnigste ronde}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2018 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]]<br />5{{Pictogram vinnigste ronde}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2018 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br />5 | | | ! 5 ! 247 |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ![[2019 Formule Een-seisoen|2019]] |[[Mercedes AMG Petronas F1-span]] |Mercedes-AMG F1 W10 EQ Power+ |[[Mercedes-Benz|Mercedes]] M10 EQ Power+ 1.6 [[V6-enjin|V6 t]] |style="background:#FFFFBF;"| [[2019 Australiese Grand Prix|AUS]]<br />1{{Pictogram vinnigste ronde}} |style="background:#DFDFDF;"| [[2019 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br />2 |style="background:#DFDFDF;"| [[2019 Chinese Grand Prix|CHN]]<br />2{{Pictogram poleposition}} |style="background:#FFFFBF;"| [[2019 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br />1{{Pictogram poleposition}} |style="background:#DFDFDF;"| [[2019 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br />2{{Pictogram poleposition}} |style="background:#FFDF9F;"| [[2019 Monaco Grand Prix|MON]]<br />3 |style="background:#DFFFDF;"| [[2019 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br />4{{Pictogram vinnigste ronde}} |style="background:#DFDFDF;"| [[2019 Franse Grand Prix|FRA]]<br />2 |style="background:#FFDF9F;"| [[2019 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br />3 |style="background:#DFDFDF;"| [[2019 Britse Grand Prix|GBR]]<br />2{{Pictogram poleposition}} |style="background:#EFCFFF;"| [[2019 Duitse Grand Prix|DUI]]<br /><small>DNF</small> |style="background:#DFFFDF;"| [[2019 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br />8 |style="background:#FFDF9F;"| [[2019 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br />3 |style="background:#DFDFDF;"| [[2019 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br />2 |style="background:#DFFFDF;"| [[2019 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br />5 |style="background:#DFDFDF;"| [[2019 Russiese Grand Prix|RUS]]<br />2 |style="background:#FFFFBF;"| [[2019 Japannese Grand Prix|JPN]]<br />1 |style="background:#FFDF9F;"| [[2019 Meksikaanse Grand Prix|MEX]]<br />3 |style="background:#FFFFBF;"| [[2019 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br />1{{Pictogram poleposition}} |style="background:#EFCFFF;"| [[2019 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]]<br /><small>DNF</small>{{Pictogram vinnigste ronde}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2019 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br />4 | | | !style="background:#DFDFDF;"| {{silwer}} !style="background:#DFDFDF;"| 326 |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ![[2020 Formule Een-seisoen|2020]] |[[Mercedes AMG Petronas F1-span]] |Mercedes-AMG F1 W11 EQ Performance |[[Mercedes-Benz|Mercedes]] M11 EQ Performance 1.6 [[V6-enjin|V6 t]] |bgcolor=ffffbf| [[2020 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br />1{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=dfdfdf| [[2020 Stiermarkse Grand Prix|STI]]<br />2 |bgcolor=ffdf9f| [[2020 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br />3 |bgcolor=cfcfff| [[2020 Britse Grand Prix|GBR]]<br />11 |bgcolor=ffdf9f| [[70ste Herdenking Grand Prix|70J]]<br />3{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=ffdf9f| [[2020 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br />3{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=dfdfdf| [[2020 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br />2 |bgcolor=dfffdf| [[2020 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br />5 |bgcolor=dfdfdf| [[2020 Toskaanse Grand Prix|TOS]]<br />2 |bgcolor=ffffbf| [[2020 Russiese Grand Prix|RUS]]<br />1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=efcfff| [[2020 Eifelse Grand Prix|EIF]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor=dfdfdf| [[2020 Portugese Grand Prix|POR]]<br />2 |bgcolor=dfdfdf| [[2020 Emilia-Romagna Grand Prix|EMI]]<br />2 |bgcolor=cfcfff| [[2020 Turkse Grand Prix|TUR]]<br />14 |bgcolor=dfffdf| [[2020 Bahreinse Grand Prix|BAH]]<br />8 |bgcolor=dfffdf| [[2020 Sakhir Grand Prix|SAK]]<br />8 |bgcolor=dfdfdf| [[2020 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br />2 | | | | | | | !style="background:#DFDFDF;"| {{silwer}} !style="background:#DFDFDF;"| 223 |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ![[2021 Formule Een-seisoen|2021]] |[[Mercedes AMG Petronas F1-span]] |Mercedes-AMG F1 W12 E Performance |[[Mercedes-Benz|Mercedes]] M12 E Performance 1.6 [[V6-enjin|V6 t]] |bgcolor=ffdf9f| [[2021 Bahreinse Grand Prix|BAH]]<br />3{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=efcfff| [[2021 Emilia-Romagna Grand Prix|EMI]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor=ffdf9f| [[2021 Portugese Grand Prix|POR]]<br />3{{Pictogram poleposition|p=1|v=1}} |bgcolor=ffdf9f| [[2021 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br />3 |bgcolor=efcfff| [[2021 Monaco Grand Prix|MON]] <br /><small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff| [[2021 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]] <br />12 |bgcolor=dfffdf| [[2021 Franse Grand Prix|FRA]] <br />4 |bgcolor=ffdf9f| [[2021 Stiermarkse Grand Prix|STI]] <br />3 |bgcolor=dfdfdf| [[2021 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] <br />2 |bgcolor=ffdf9f| [[2021 Britse Grand Prix|GBR]] <br/><small>^{'''*''' 3}3</small> |bgcolor=efcfff| [[2021 Hongaarse Grand Prix|HON]] <br /><small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff| [[2021 Belgiese Grand Prix|BEL]]‡ <br />12 |bgcolor=ffdf9f| [[2021 Nederlandse Grand Prix|NED]] <br />3 |bgcolor=ffdf9f| [[2021 Italiaanse Grand Prix|ITA]] <br />3 |bgcolor=dfffdf| [[2021 Russiese Grand Prix|RUS]] <br />5 |bgcolor=ffffbf| [[2021 Turkse Grand Prix|TUR]] <br />1{{Pictogram poleposition|p=1|v=1}} |bgcolor=dfffdf| [[2021 Verenigde State Grand Prix|VSA]] <br />6 |bgcolor=cfcfff| [[2021 Meksikostad Grand Prix|MXS]] <br />15{{Pictogram poleposition|p=1|v=1}} |bgcolor=ffdf9f| [[2021 São Paulo Grand Prix|SAP]] <br/>'''*'''¹3{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=efcfff| [[2021 Katarse Grand Prix|KAT]] <br /><small>DNF</small> |bgcolor=ffdf9f| [[2021 Saoedi-Arabiese Grand Prix|SAU]] <br />3 |bgcolor=dfffdf| [[2021 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]] <br />6 | | !style="background:#FFDF9F;"| {{brons}} !style="background:#FFDF9F;"| 226 |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ![[2022 Formule Een-seisoen|2022]] |[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo Racing]] |[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] C42 |[[Ferrari]] 066/7 [[V6-enjin|V6]] |bgcolor=dfffdf| [[2022 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br/>6 |bgcolor=efcfff| [[2022 Saoedi-Arabiese Grand Prix|SAU]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf| [[2022 Australiese Grand Prix|AUS]]<br/>8 |bgcolor=dfffdf| [[2022 Emilia-Romagna Grand Prix|EMI]]<br/>⁷&nbsp;5 |bgcolor=dfffdf| [[2022 Miami Grand Prix|MIA]]<br/>7 |bgcolor=dfffdf| [[2022 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br/>6 |bgcolor=dfffdf| [[2022 Monaco Grand Prix|MON]]<br/>9 |bgcolor=cfcfff| [[2022 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br/>11 |bgcolor=dfffdf| [[2022 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br/>7 |bgcolor=efcfff| [[2022 Britse Grand Prix|GBR]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff| [[2022 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br/>¹⁰11 |bgcolor=cfcfff| [[2022 Franse Grand Prix|FRA]]<br/>14 |bgcolor=cfcfff| [[2022 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br/>20 |bgcolor=efcfff| [[2022 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=efcfff| [[2022 Nederlandse Grand Prix|NED]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff| [[2022 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br/>13 |bgcolor=cfcfff| [[2022 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br/>11 |bgcolor=cfcfff| [[2022 Japannese Grand Prix|JPN]]<br/>15 |bgcolor=efcfff| [[2022 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf| [[2022 Meksikostad Grand Prix|MXS]]<br/>10 |bgcolor=dfffdf| [[2022 São Paulo Grand Prix|SAP]]<br/>9 |bgcolor=cfcfff| [[2022 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br/>15 | | |bgcolor=efefef| '''10''' |bgcolor=efefef| '''49''' |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ![[2023 Formule Een-seisoen|2023]] |[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo Racing]] |[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] C43 |[[Ferrari]] 066/10 [[V6-enjin|V6]] |bgcolor=dfffdf| [[2023 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br/>8 |bgcolor=cfcfff| [[2023 Saoedi-Arabiese Grand Prix|SAU]]<br/>18 |bgcolor=cfcfff| [[2023 Australiese Grand Prix|AUS]]<br/>11 |bgcolor=cfcfff| [[2023 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br/>18 |bgcolor=cfcfff| [[2023 Miami Grand Prix|MIA]]<br/>13 |bgcolor=cfcfff| [[2023 Monaco Grand Prix|MON]]<br/>11 |bgcolor=cfcfff| [[2023 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br/>19 |bgcolor=dfffdf| [[2023 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br/>10 |bgcolor=cfcfff| [[2023 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br/>15 |bgcolor=cfcfff| [[2023 Britse Grand Prix|GBR]]<br/>12 |bgcolor=cfcfff| [[2023 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br/>12 |bgcolor=cfcfff| [[2023 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br/>12 |bgcolor=cfcfff| [[2023 Nederlandse Grand Prix|NED]]<br/>14 |bgcolor=dfffdf| [[2023 Italiaanse Grand Prix|ITA]] <br/>10 |bgcolor=efcfff| [[2023 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=efcfff| [[2023 Japannese Grand Prix|JPN]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf| [[2023 Katarse Grand Prix|KAT]]<br/>8 |bgcolor=cfcfff| [[2023 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br/>12 |bgcolor=cfcfff| [[2023 Meksikostad Grand Prix|MXS]]<br/>15 |bgcolor=efcfff| [[2023 São Paulo Grand Prix|SAP]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff| [[2023 Las Vegas Grand Prix|LSV]]<br/>17 |bgcolor=cfcfff| [[2023 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br/>19 | | |bgcolor=efefef| '''15''' |bgcolor=efefef| '''10''' |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ![[2024 Formule Een-seisoen|2024]] |[[Sauber Motorsport|Kick Sauber]] |Kick Sauber C44 |[[Ferrari]] 066/12 1.6 [[V6-enjin|V6]] |bgcolor=cfcfff| [[2024 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br/>19 |bgcolor=cfcfff| [[2024 Saoedi-Arabiese Grand Prix|SAU]]<br/>17 |bgcolor=cfcfff| [[2024 Australiese Grand Prix|AUS]]<br/>14 |bgcolor=cfcfff| [[2024 Japannese Grand Prix|JPN]]<br/>14 |bgcolor=efcfff| [[2024 Chinese Grand Prix|CHN]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff| [[2024 Miami Grand Prix|MIA]]<br/>16 |bgcolor=cfcfff| [[2024 Emilia-Romagna Grand Prix|EMI]]<br/>18 |bgcolor=cfcfff| [[2024 Monaco Grand Prix|MON]]<br/>13 |bgcolor=cfcfff| [[2024 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br/>13 |bgcolor=cfcfff| [[2024 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br/>16 |bgcolor=cfcfff| [[2024 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br/>16 |bgcolor=cfcfff| [[2024 Britse Grand Prix|GBR]]<br/>15 |bgcolor=cfcfff| [[2024 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br/>16 |bgcolor=cfcfff| [[2024 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br/>15 |bgcolor=cfcfff| [[2024 Nederlandse Grand Prix|NED]]<br/>19 |bgcolor=cfcfff| [[2024 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br/>16 |bgcolor=cfcfff| [[2024 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br/>15 |bgcolor=cfcfff| [[2024 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br/>16 |bgcolor=cfcfff| [[2024 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br/>17 |bgcolor=cfcfff| [[2024 Meksikostad Grand Prix|MXS]]<br/>14 |bgcolor=cfcfff| [[2024 São Paulo Grand Prix|SAP]]<br/>13 |bgcolor=cfcfff| [[2024 Las Vegas Grand Prix|LSV]]<br/>18 |bgcolor=cfcfff| [[2024 Katarse Grand Prix|KAT]]<br/>11 |bgcolor=efcfff| [[2024 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=efefef| '''22''' |bgcolor=efefef| '''0''' |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ![[2026 Formule Een-seisoen|2026]]* |[[Cadillac F1-span|Cadillac]] |MAC-26 |[[Scuderia Ferrari|Ferrari]] 067/6 1.6 [[V6-enjin|V6 t h]] |bgcolor=efcfff| [[2026 Australiese Grand Prix|AUS]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff| [[2026 Chinese Grand Prix|CHN]]<br/>13 |bgcolor=cfcfff| [[2026 Japannese Grand Prix|JPN]]<br/>19 |bgcolor=cfcfff| [[2026 Miami Grand Prix|MIA]]<br/>18 |bgcolor=cfcfff| [[2026 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br/>16 |bgcolor=efcfff| [[2026 Monaco Grand Prix|MON]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=| [[2026 Barcelona-Katalonië Grand Prix|BKT]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Britse Grand Prix|GBR]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Nederlandse Grand Prix|NED]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Italiaanse Grand Prix|ITA]] <br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Meksikostad Grand Prix|MXS]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 São Paulo Grand Prix|SAP]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Las Vegas Grand Prix|LSV]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Katarse Grand Prix|KAT]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br/>{{0}} | | |bgcolor=efefef|'''{{F1stat|BOT|seasonposition}}'''* |bgcolor=efefef|'''{{F1stat|BOT|seasonpoints}}'''* |-style="border-top:3px solid #aaaaaa" !Jaar !Inskrywer !Onderstel !Enjin !1 !2 !3 !4 !5 !6 !7 !8 !9 !10 !11 !12 !13 !14 !15 !16 !17 !18 !19 !20 !21 !22 !23 !24 !Plek !Punte |} * '''*'''¹ Wenner van die snelkwalifisering. * '''*'''³ Derde in die snelkwalifisering. * ^'''†''' Kon nie die ren voltooi nie, maar is geklassifiseer omrede hy meer as 90% van die wedrenafstand afgelê het. * ‡ Halwe punte is in België toegeken in 2021 omdat daar minder as 75% van die wedren afgelê is weens hewige reën. * '''*''' Seisoen is nog aan die gang. == Verwysings == {{Verwysings|2}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Bottas, Valtteri}} [[Kategorie:Finse renjaers]] [[Kategorie:Formule Een-renjaers]] [[Kategorie:Geboortes in 1989]] [[Kategorie:Lewende mense]] n3qijfja68rck0zk7qrfrwwt8apvhuk 0 104333 2910307 2907596 2026-06-09T12:05:58Z Aliwal2012 39067 /* Formule 1-uitslae */ 2910307 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas renjaer | name = Sergio Pérez | image = Sergio Pérez 2019 (cropped).jpg | caption = Pérez in 2019 | nationality = {{vlagikoon|MEX}} Meksikaner | birth_date = {{GDEO|1990|1|26|df=y}} | birth_place = [[Guadalajara]], [[Jalisco]], [[Meksiko]] | death_date = | Old Team = [[Sauber]], [[McLaren]], [[Racing Point F1-span|Force India/Racing Point]]<ref>{{cite web |title=Sergio Perez confirmed for 2019 with Racing Point Force India |url=http://www.forceindiaf1.com/news/sergio-perez-confirmed-2019-racing-point-force-india |publisher=Racing Point Force India |access-date=18 Oktober 2018 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190224051511/http://www.forceindiaf1.com/news/sergio-perez-confirmed-2019-racing-point-force-india |archive-date=24 Februarie 2019 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref> | 2025 Team = ''Geen kontrak nie'' | 2026 Team = [[Cadillac F1-span|Cadillac]] | Car number = 11 | Races = {{F1stat|PER|entries}} ({{F1stat|PER|starts}} begin) | Championships = 0 | Wins = {{F1stat|PER|wins}} | Podiums = {{F1stat|PER|podiums}} | Points = {{F1stat|PER|careerpoints}} | Poles = {{F1stat|PER|poles}} | Fastest laps = {{F1stat|PER|fastestlaps}} | First race = [[2011 Australiese Grand Prix]] | First win = [[2020 Sakhir Grand Prix]] | Last win = [[2023 Azerbeidjanse Grand Prix|2023 Azerbeidjanse GP]] | Last race = {{laaste F1GP}} | Last season = 2024 | Last position = 8ste (152 punte) }} '''Sergio Michel Pérez Mendoza''' ({{IFA-es|ˈseɾxjo ˈpeɾes|lang|SergioPérezPronunciation.ogg}}; gebore 26 Januarie 1990),<ref name="Sergio Perez Profile">{{Cite web|url=https://www.espn.com/racing/f1/story/_/id/30791634/how-sergio-perez-rode-lifelong-sponsorship-formula-one-success|title=ESPN/How Sergio Perez rode his lifelong sponsorship to Formula One success|date=28 January 2021|website=ESPN|publisher=ESPN|access-date=24 October 2021}}</ref> met die bynaam '''"Checo"''',<ref>{{Cite web|url=https://www.mclaren.com/racing/heritage/driver/sergio-perez/|title=McLaren Racing - Heritage - Sergio Pérez|website=www.mclaren.com|language=en|access-date=4 December 2020|archive-date= 4 Desember 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201204165527/https://www.mclaren.com/racing/heritage/driver/sergio-perez/|url-status=dead}}</ref> is 'n [[Meksiko|Meksikaanse]] professionele motorrenjaer wat sedert 2021 vir [[Red Bull Racing]] in [[Formule Een]] Grands Prix jaag. Hy het voorheen vir [[Sauber Motorsport|Sauber]], [[McLaren]], [[Force India]] en [[Racing Point F1-span|Racing Point]] deelgeneem. Hy het sy eerste Formule Een Grand Prix by die [[2020 Sakhir Grand Prix]] in Bahrein gewen, en die rekord verbeter vir die aantal wegspronge voor 'n renoorwinning op 190.<ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.sakhir-gp-facts-and-stats-mexico-gets-a-second-and-very-popular-f1-winner.5Q5HulZqarl3Ip8eU0BEKL.html|title=Sakhir GP Facts & Stats: Sergio Perez breaks record for longest wait for first F1 win {{!}} Formula 1®|website=www.formula1.com|language=en|access-date=8 December 2020}}</ref> Sy eerste voorwegsprong was by die [[2022 Saoedi-Arabiese Grand Prix]]. == Formule 1-loopbaan == [[Lêer:Sergio_Perez_2011_Malaysia_FP1.jpg|links|duimnael|260px|Pérez jaag vir [[Sauber Motorsport|Sauber]] by die [[2011 Maleisiese Grand Prix]]]] Pérez was tot 2012 'n lid van die Ferrari-bestuurdersakademie. Hy het sy Formule Een-debuut in die [[2011 Formule Een-seisoen|2011-seisoen]] vir Sauber gemaak. Hy het sy eerste Formule Een-podium by die [[2012 Maleisiese Grand Prix]] vir Sauber behaal. Weens sy jong ouderdom en prestasie is daar na hom verwys as "die Meksikaanse [[Wonderkind]]".<ref>{{Cite web|url=http://www.automedia.com/Blog/post/Motorsports-Monday-Hamilton-On-Top-In-Hungary-Spa-24-NASCAR-At-Indy.aspx|title=Motorsports Monday: Hamilton On Top In Hungary, Spa 24, NASCAR At Indy|last=ZumMallen|first=Ryan|publisher=autoMedia.com|access-date=23 September 2012|archive-date= 1 Augustus 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120801073328/http://www.automedia.com/Blog/post/Motorsports-Monday-Hamilton-On-Top-In-Hungary-Spa-24-NASCAR-At-Indy.aspx|url-status=dead}}</ref> Pérez het vir die [[2013 Formule Een-seisoen|2013-seisoen]] by McLaren aangesluit, maar die span het nie 'n enkele podiumplek behaal nie. Daarna, vir die [[2014 Formule Een-seisoen|2014-seisoen]], het die span besluit om Pérez met [[Kevin Magnussen]] te vervang. Force India het Pérez vir die 2014-seisoen met 'n €15 miljoenkontrak beloon. Hy het by Force India gebly toe die span in 2018 onder administrasie gegaan het en hervorm is as die Racing Point-span vir 2019. In 2019 het Racing Point 'n verlenging van drie jaar met Pérez onderteken.<ref name="Racing Point 2020">{{Cite web|url=https://www.racingpointf1.com/news/2019-sportpesa-racing-point-f1-team-sergio-perez-announcement|title=Checo Announced!|publisher=SportPesa Racing|archive-url=https://web.archive.org/web/20190830161228/https://www.racingpointf1.com/news/2019-sportpesa-racing-point-f1-team-sergio-perez-announcement|archive-date=30 August 2019|access-date=30 August 2019}}</ref> In September 2020 het Racing Point aangekondig dat Pérez die span aan die einde van die seisoen sou verlaat, aangesien [[Sebastian Vettel]], 'n viermalige F1-wêreldkampioen, onderteken is om hom te vervang. In Desember het Pérez vir die 2021-seisoen by [[Red Bull Racing]] geteken, na sy eerste Formule Een-oorwinning by die [[2020 Sakhir Grand Prix]]; Verstappen se spanmaat, [[Alexander Albon]], is afgegradeer tot toets- en reserwejaer by Red Bull.<ref name="A">{{Cite web|url=https://www.motorsport.com/f1/news/perez-red-bull-verstappen-2021/4929130/?ic_source=home-page-widget&ic_medium=widget&ic_campaign=widget-1|title=Sergio Perez replaces Albon at Red Bull for 2021 season|last=Smith|first=Luke|date=18 December 2020|website=Autosport.com|access-date=4 March 2021}}</ref> Pérez het toe die [[2021 Azerbeidjanse Grand Prix]] vir die span gewen en die tweede Formule 1 Grand Prix-oorwinning van sy loopbaan verseker. Pérez het sy eerste Formule Een-voorwegspringposisie by die [[2022 Saoedi-Arabiese Grand Prix]] behaal, op sy 215ste renwegsprong in Formule 1; daarmee breek hy die rekord vir die meeste wedrenne voor 'n eerste voorposisie en word ook die eerste Meksikaanse jaer wat 'n voorposisie in F1 behaal het.<ref>{{Cite news |last=Thurston |first=Emma |date=26 March 2022 |title=Saudi Arabian GP: Sergio Perez on 'unbelievable lap'; Christian Horner praises staggering team effort |work=Sky Sports |url=https://www.skysports.com/f1/news/12040/12575819/saudi-arabian-gp-sergio-perez-on-unbelievable-lap-christian-horner-praises-staggering-team-effort |access-date=27 March 2022 |archive-date=4 June 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220604020041/https://www.skysports.com/f1/news/12040/12575819/saudi-arabian-gp-sergio-perez-on-unbelievable-lap-christian-horner-praises-staggering-team-effort |url-status=live }}</ref> Hy het die wedren gelei tot op rondte 16, toe hy 'n kuipestop moes maak nadat hy onder druk gekom het van 'n potensiële onderslag van Leclerc in die 2de plek. 'n Botsing van [[Nicholas Latifi]] op dieselfde rondte het beteken dat die veiligheidsmotor uitgebring is, wat Leclerc, Verstappen en Sainz in staat gestel het om 'n kuipestop te maak en sy posisie te behou, wat Perez tot die 4de plek laat terugsak het, waar hy die ren sou voltooi. By die [[2022 Australiese Grand Prix|Australiese Grand Prix]] het Pérez derde gekwalifiseer. Hy het 'n posisie met die wegspring aan [[Lewis Hamilton]] verloor omdat hy ingeboks was, maar het die posisie teruggekry in rondte 10. Hy het sy kuipestop vir harde bande in rondte 21 gemaak. Pérez kon hierna [[Fernando Alonso]] en [[George Russell]] verbysteek. Op rondte 39 het sy spanmaat [[Max Verstappen]] weens meganiese probleme onttrek, en Pérez het toe tweede agter Charles Leclerc gehardloop, wat hy tot aan die einde behou het. Pérez het die sestiende podium van sy loopbaan verwer en sy sesde met [[Red Bull Racing]]. In die volgende ronde, die [[Emilia-Romagna Grand Prix]], het Pérez 7de gekwalifiseer aangesien hy weens rooi vlae nie 'n verteenwoordigende tyd in K3 kon opstel nie, maar het egter tot 3de in die naelren herstel. Hy het in die openingsrondte van die wedren tot 2de gevorder, nadat hy Charles Leclerc van die lyn af geklop het. Deur die grootste deel van die wedren het Pérez suksesvol verhoed dat Leclerc hom weer verbysteek. Nadat Leclerc getol het, het Pérez in die 2de plek gebly, agter sy spanmaat Max Verstappen. Dit het Red Bull hul eerste 1-2 podium sedert die [[2016 Maleisiese Grand Prix]] besorg. By die [[2022 Spaanse Grand Prix|Spaanse Grand Prix]] het Pérez 5de gekwalifiseer, omdat hy nie die motor in FP1 bestuur het nie, waar hy deur Jüri Vips vervang is.<ref>{{Cite web |date=21 May 2022 |title='Very costly' FP1 absence at root of 'on edge' Perez qualifying |url=https://the-race.com/formula-1/very-costly-fp1-absence-at-root-of-on-edge-perez-qualifying/ |access-date=23 May 2022 |website=The Race |archive-date=23 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220523110653/https://the-race.com/formula-1/very-costly-fp1-absence-at-root-of-on-edge-perez-qualifying/ |url-status=live }}</ref> Hy het Carlos Sainz Jr. met die wegspring verbygesteek en was later met George Russell in stryd om die derde plek. Pérez kon Russell nie verbysteek nie en daarom het hy Verstappen laat deurgaan, wat ook nie vir Russell kon verbysteek nie weens 'n probleem met sy DRS. Op die 31ste rondte, nadat hy nie deur die span toegelaat is om met Verstappen om te ruil nie, het Pérez Russell op die medium bande verbygesteek toe sy spanmaat ingeval het en die voortou geneem het van die wedren, terwyl Charles Leclerc vroeër uitgeval het. Pérez het Verstappen weer in rondte 49 deurgelaat, wat op 'n drie-stop was in vergelyking met Pérez se twee. Pérez het in die tweede plek geëindig, agter Verstappen, wat Red Bull nog 'n 1-2-uitslag besorg het.<ref>{{Cite web|title=2022 Spanish Grand Prix report and highlights: Verstappen leads Red Bull 1-2 after Leclerc retires from rollercoaster Spanish Grand Prix|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.verstappen-leads-red-bull-1-2-after-leclerc-retires-from-rollercoaster.2QWiiblgiZzKNW3auDtyut.html|access-date=23 May 2022|website=formula1.|archive-date=22 May 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220522193240/https://www.formula1.com/en/latest/article.verstappen-leads-red-bull-1-2-after-leclerc-retires-from-rollercoaster.2QWiiblgiZzKNW3auDtyut.html|url-status=live}}</ref> Pérez was aanvanklik ontevrede met die spanbevele ondanks die feit dat hy tevrede was met die uitslag, en het gesê: "Ek is beslis hier om te wen en ek dink as ek op die driestop was, moes ek die wedren gewen het."<ref>{{Cite web|title=Perez says Red Bull momentum 'couldn't be any better' as he reveals plans to discuss team orders rules|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.perez-says-red-bull-momentum-couldnt-be-any-better-as-he-reveals-plans-to.5i9DcGnvLVKQcT0gEJYLp.html|access-date=23 May 2022|website=formula1|archive-date=23 May 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220523101004/https://www.formula1.com/en/latest/article.perez-says-red-bull-momentum-couldnt-be-any-better-as-he-reveals-plans-to.5i9DcGnvLVKQcT0gEJYLp.html|url-status=live}}</ref> By die [[2022 Monaco Grand Prix|Monaco Grand Prix]] het Pérez derde gekwalifiseer en in die Portier-draai gebots op sy laaste poging.<ref>{{cite web|last=Wellens|first=Megan|date=28 May 2022|url=https://www.skysports.com/f1/news/12433/12622965/monaco-gp-sergio-perez-very-sorry-for-crash-and-fears-damage-carlos-sainz-i-couldnt-avoid-him|title=Monaco GP: Sergio Perez 'very sorry' for crash and fears damage {{!}} Carlos Sainz: I couldn't avoid him|website=Sky Sports|access-date=29 May 2022|archive-date=28 May 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220528182358/https://www.skysports.com/f1/news/12433/12622965/monaco-gp-sergio-perez-very-sorry-for-crash-and-fears-damage-carlos-sainz-i-couldnt-avoid-him|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|last1=Cobb|first1=Haydn|last2=Kalinauckas|first2=Alex|date=28 May 2022|url=https://www.motorsport.com/f1/news/sainz-blind-corner-made-perez-monaco-crash-inevitable/10312644/|title=Sainz: Blind corner made Perez Monaco crash inevitable|website=Motrosport|access-date=29 May 2022|archive-date=28 May 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220528175158/https://www.motorsport.com/f1/news/sainz-blind-corner-made-perez-monaco-crash-inevitable/10312644/|url-status=live}}</ref> Die wedren het in nat toestande begin met almal op die vol nat bande. Op die 17de rondte het Pérez vanaf die derde plek op tussenbande ingeryg, en later die voortou geneem op die 22de rondte nadat Sainz 'n kuipestop moes maak. Pérez het dieselfde rondte vir die gladde harde bande afgelê, en het steeds voorgeloop ná 'n goeie uitloop. Ná ’n rooi vlag het Pérez die wedren op mediumbande hervat. Sy bande het vinnig geslyt en beide Ferrari-motors asook sy spanmaat was reg agter hom, maar kon nie verbysteek nie. Die wedren het die drie-uur limiet bereik, en Pérez het vasgeklou om die derde ren van sy Formule Een-loopbaan te wen..<ref>{{Cite web|title=2022 Monaco Grand Prix report and highlights: Perez wins a captivating wet-dry Monaco Grand Prix as Leclerc falls from pole to P4|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.perez-wins-a-captivating-wet-dry-monaco-grand-prix-as-leclerc-falls-from.6yHJvJE5nHmj4X5loFpxnn.html|access-date=30 May 2022|website=formula1|archive-date=10 June 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220610191143/https://www.formula1.com/en/latest/article.perez-wins-a-captivating-wet-dry-monaco-grand-prix-as-leclerc-falls-from.6yHJvJE5nHmj4X5loFpxnn.html|url-status=live}}</ref> Pérez het 2de gekwalifiseer vir die [[2022 Azerbeidjanse Grand Prix|Azerbeidjanse Grand Prix]], 2 tiendes agter Charles Leclerc. In die wedren het hy Leclerc aan die wegspring gespring en 'n gaping van 2,5 sekondes opgebou, wat hy gehandhaaf het totdat sy spanmaat Max Verstappen hom in die 14de rondte verbygesteek het nadat die bevel "geen bakleiery" aan Pérez uitgereik is as Verstappen hom sou probeer verbysteek. Pérez kon nie tred hou met Verstappen nie, wat dit toegeskryf het aan bandagteruitgang. Hy het 2de na Verstappen geëindig, met Leclerc wat uitgeval het. Pérez het die 20ste podium van sy Formule Een-loopbaan behaal.<ref>{{Cite web|title=2022 Azerbaijan Grand Prix race report and highlights: Verstappen cruises to Azerbaijan Grand Prix win as both Leclerc and Sainz retire|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.verstappen-leads-red-bull-1-2-as-both-leclerc-and-sainz-retire-in-azerbaijan.Hfh10Nl59OKh2MNOIvhcy.html|access-date=12 June 2022|website=formula1|archive-date=12 June 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220612142109/https://www.formula1.com/en/latest/article.verstappen-leads-red-bull-1-2-as-both-leclerc-and-sainz-retire-in-azerbaijan.Hfh10Nl59OKh2MNOIvhcy.html|url-status=live}}</ref> Pérez het tweede vir die [[2022 Singapoerse Grand Prix|Singapoerse Grand Prix]] gekwalifiseer agter Charles Leclerc. Hy het Leclerc aan die wegspring verbygesteek en elke rondte voorgeloop. Die wedren is verkort tot 59 rondtes as gevolg van die 3 uur tydsbeperking as gevolg van veiligheidsmotors en 'n uur lange vertraging. Hy het met 7,5 sekondes voor Leclerc gewen. Hy is aangewys as "Bestuurder van die Dag" by dieselfde Grand Prix.<ref>{{Cite web |last=Sharan |first=Rahul |date=3 July 2022 |title=F1 Driver of the Day – British GP 2022 |url=https://www.total-motorsport.com/f1-driver-of-the-day-british-gp-2022/ |access-date=9 July 2022 |website=Total Motorsport |archive-date=5 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220705223451/https://www.total-motorsport.com/f1-driver-of-the-day-british-gp-2022/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web|title=Perez enjoys 'epic' final laps at Silverstone after recovering from last to P2|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.perez-enjoys-epic-final-laps-at-silverstone-after-recovering-from-last-to-p2.1DzVVgW7DBbAxx80y43Plg.html|access-date=9 July 2022|website=formula1|archive-date=5 July 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220705191353/https://www.formula1.com/en/latest/article.perez-enjoys-epic-final-laps-at-silverstone-after-recovering-from-last-to-p2.1DzVVgW7DBbAxx80y43Plg.html|url-status=live}}</ref> By die [[2022 Japannese Grand Prix|Japannese Grand Prix]] het Pérez vierde gekwalifiseer. In die wedren het Carlos Sainz Jr. ná 'n ongeluk uitgetree, wat beteken dat Pérez die grootste deel van die wedren derde gehardloop het. Op die laaste rondte het hy druk op die tweede plek geplaas. Leclerc het oor die Casio-driehoek gesny en Pérez gekeer om 'n verbysteek te maak. Leclerc is met 5 sekondes gestraf, wat Pérez tot tweede in die wedren bevorder het, wat Red Bull hul vyfde 1-2-uitslag van die seisoen gegee het.<ref>{{Cite web |title=2022 Belgian Grand Prix race report and highlights: Verstappen cruises to Belgian Grand Prix victory from P14 as Perez completes Red Bull 1-2 {{!}} Formula 1® |url=https://www.formula1.com/en/latest/article.verstappen-cruises-to-belgian-grand-prix-victory-from-p15-as-perez-completes.2J5xxc79o1DGvziQOegt7i.html |access-date=2022-09-18 |website=www.formula1.com |language=en |archive-date=29 August 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220829080749/https://www.formula1.com/en/latest/article.verstappen-cruises-to-belgian-grand-prix-victory-from-p15-as-perez-completes.2J5xxc79o1DGvziQOegt7i.html |url-status=live }}</ref> Die straftyd het ook beteken dat sy spanmaat Max Verstappen die jaar se kampioenskap gewen het.<ref>{{Cite web |last=Berlo |first=Bryan van |date=2022-08-27 |title=Christian Horner after Belgian GP qualifying: 'Max has been absolutely on fire' |url=https://news.verstappen.com/en/article/4863/ |access-date=2022-09-18 |website=verstappen.com |language=en |archive-date=20 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220920171638/https://news.verstappen.com/en/article/4863/ |url-status=live }}</ref> By sy tuisren in [[2022 Meksikostad Grand Prix|Meksiko]] het Pérez vierde gekwalifiseer en George Russell verbygesteek om weer in die derde plek op die podium te eindig, agter [[Lewis Hamilton]] en spanmaat Verstappen.<ref>{{Cite web |title=Verstappen makes F1 history as he beats Hamilton to victory in Mexico for 14th win of the season {{!}} Formula 1® |url=https://www.formula1.com/en/latest/article.verstappen-makes-f1-history-as-he-beats-hamilton-to-victory-in-mexico-for.4qmUztrXDuHN4HsmRFFm2m.html |access-date=2022-11-21 |website=www.formula1.com |language=en |archive-date=18 November 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221118190951/https://www.formula1.com/en/latest/article.verstappen-makes-f1-history-as-he-beats-hamilton-to-victory-in-mexico-for.4qmUztrXDuHN4HsmRFFm2m.html |url-status=live }}</ref> Tydens die volgende rondte in [[2022 São Paulo Grand Prix|São Paulo]] het Pérez onder moeilike omstandighede negende gekwalifiseer, maar tydens die naelren tot vyfde plek verbeter. In die wedren kon hy die meeste van die tyd derde lê, maar is uitgevang deur 'n veiligheidsmotor met homself op medium bande vergeleke met almal anders se sagte bande. Met 'n reeds- stadige motor het Pérez teruggesak na die sesde plek. Hy het spanmaat Verstappen laat verbykom met die verstandhouding dat Verstappen Pérez sou laat verbykom as hy geen plekke kon verbeter nie, weens Pérez se stryd met Leclerc om die tweede plek in die jaerskampioenskap. Verstappen het Pérez egter nie laat deurkom nie, wat Pérez diep teleurgesteld gelaat het, maar hierna het hy sê "dis gedane sake."<ref>{{Cite web |title=2022 Sao Paulo Grand Prix report and highlights: Russell takes maiden victory as Hamilton backs up Mercedes 1-2 in Sao Paulo {{!}} Formula 1® |url=https://www.formula1.com/en/latest/article.russell-takes-maiden-victory-as-hamilton-backs-up-mercedes-1-2-in-sao-paulo.212mwanKmfKE9cGauTgjL6.html |access-date=2022-11-21 |website=www.formula1.com |language=en |archive-date=13 November 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221113201459/https://www.formula1.com/en/latest/article.russell-takes-maiden-victory-as-hamilton-backs-up-mercedes-1-2-in-sao-paulo.212mwanKmfKE9cGauTgjL6.html |url-status=live }}</ref> By die eindronde in [[2022 Aboe Dhabi Grand Prix|Aboe Dhabi]] was Pérez en Leclerc gelykop met 280 punte vir die tweede plek. In die kwalifisering het Pérez 'n sleep van sy spanmaat op sy laaste vinnige rondte ontvang en tweede gekwalifiseer, voor Leclerc. Tydens die wedren het Pérez oorgeskakel na 'n tweestop-kuipstop-strategie, terwyl hy oorkant Leclerc in die kuipe aangedoen het. Hy het tyd verloor om teen Sebastian Vettel en Fernando Alonso te veg, aangesien hy wyd geloop het by die kruiswisselaar terwyl hy probeer verbysteek het. Hy het later dieselfde fout begaan terwyl hy Lewis Hamilton verbygesteek het en weer tyd verloor. Uiteindelik is hy teruggehou deur Pierre Gasly, wat in 'n stryd van sy eie gewikkel was, en het nie vinnig die posisie afgestaan nie. Uiteindelik het Pérez 1,4 sekondes agter Leclerc in die derde plek geëindig, wat beteken het dat hy derde geëindig het in die 2022-bestuurderspunte.<ref>{{Cite web |title=2022 Abu Dhabi Grand Prix report and highlights: Verstappen cruises to victory in Abu Dhabi as Leclerc seals P2 in standings over Perez {{!}} Formula 1® |url=https://www.formula1.com/en/latest/article.verstappen-cruises-to-victory-in-abu-dhabi-as-leclerc-seals-p2-in-standings.5XRTCWAEVIywQW8ven8CrH.html |access-date=2022-11-21 |website=www.formula1.com |language=en |archive-date=21 November 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221121042138/https://www.formula1.com/en/latest/article.verstappen-cruises-to-victory-in-abu-dhabi-as-leclerc-seals-p2-in-standings.5XRTCWAEVIywQW8ven8CrH.html |url-status=live }}</ref> Pérez het 'n kontrak om in 2026 vir [[Cadillac F1-span|Cadillac]] te jaag. ==Formule 1-uitslae== {{F1 bestuurders resultate legende (weergawe 4)}} {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:80%" |- !Jaar !Inskrywer !Onderstel !Enjin !1 !2 !3 !4 !5 !6 !7 !8 !9 !10 !11 !12 !13 !14 !15 !16 !17 !18 !19 !20 !21 !22 !23 !24 !Plek !Punte |-style="border-top:3px solid #aaaaaa" ![[2011 Formule Een-seisoen|2011]] |[[Sauber|Sauber F1-span]] |[[Sauber]] C30 |[[Scuderia Ferrari|Ferrari]] 056 2.4 [[V8-enjin|V8]] |style="background:#000000; color:white"|[[2011 Australiese Grand Prix|<span style="color:white;">AUS</span>]]<br />{{small|DSQ}} |style="background:#EFCFFF;"| [[2011 Maleisiese Grand Prix|MAL]]<br />{{small|DNF}} |style="background:#CFCFFF;"| [[2011 Chinese Grand Prix|CHN]]<br />{{small|17}} |style="background:#CFCFFF;"| [[2011 Turkse Grand Prix|TUR]]<br />{{small|14}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2011 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br />{{small|9}} |style="background:#ffffff;"| [[2011 Monaco Grand Prix|MON]]<br />{{small|DNS}} |style="background:#F1F8FF;"| [[2011 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br />{{small|oefen}} |style="background:#CFCFFF;"| [[2011 Europese Grand Prix|EUR]]<br />{{small|11}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2011 Britse Grand Prix|GBR]]<br />{{small|7}} |style="background:#CFCFFF;"| [[2011 Duitse Grand Prix|DUI]]<br />{{small|11}} |style="background:#CFCFFF;"| [[2011 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br />{{small|15}} |style="background:#EFCFFF;"| [[2011 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br />{{small|DNF}} |style="background:#EFCFFF;"| [[2011 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br />{{small|DNF}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2011 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br />{{small|10}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2011 Japannese Grand Prix|JPN]]<br />{{small|8}} |style="background:#CFCFFF;"| [[2011 Koreaanse Grand Prix|KOR]]<br />{{small|16}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2011 Indiese Grand Prix|IND]]<br />{{small|10}} |style="background:#CFCFFF;"| [[2011 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br />{{small|11}} |style="background:#CFCFFF;"| [[2011 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]]<br />{{small|13}} | | | | | ! 16 ! 14 |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ![[2012 Formule Een-seisoen|2012]] |[[Sauber|Sauber F1-span]] |[[Sauber]] C31 |[[Scuderia Ferrari|Ferrari]] 056 2.4 [[V8-enjin|V8]] |style="background:#DFFFDF;"| [[2012 Australiese Grand Prix|AUS]]<br />{{small|8}} |style="background:#DFDFDF;"| [[2012 Maleisiese Grand Prix|MAL]]<br />{{small|2}} |style="background:#CFCFFF;"| [[2012 Chinese Grand Prix|CHN]]<br />{{small|11}} |style="background:#CFCFFF;"| [[2012 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br />{{small|11}} |style="background:#EFCFFF;"| [[2012 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br />{{small|DNF}} |style="background:#CFCFFF;"| [[2012 Monaco Grand Prix|MON]]<br />{{small|11}}{{Pictogram vinnigste ronde}} |style="background:#ffdf9f;"| [[2012 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br />{{small|3}} |style="background:#dfffdf;"| [[2012 Europese Grand Prix|EUR]]<br />{{small|9}} |style="background:#EFCFFF;"| [[2012 Britse Grand Prix|GBR]]<br />{{small|DNF}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2012 Duitse Grand Prix|DUI]]<br />{{small|6}} |style="background:#CFCFFF;"| [[2012 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br />{{small|14}} |style="background:#EFCFFF;"| [[2012 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br />{{small|DNF}} |style="background:#DFDFDF;"| [[2012 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br />{{small|2}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2012 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br />{{small|10}} |style="background:#EFCFFF;"| [[2012 Japannese Grand Prix|JPN]]<br />{{small|DNF}} |style="background:#CFCFFF;"| [[2012 Koreaanse Grand Prix|KOR]]<br />{{small|11}} |style="background:#EFCFFF;"| [[2012 Indiese Grand Prix|IND]]<br />{{small|DNF}} |style="background:#CFCFFF;"| [[2012 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br />{{small|15}} |style="background:#CFCFFF;"| [[2012 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br />{{small|11}} |style="background:#EFCFFF;"| [[2012 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]]<br />{{small|DNF}} | | | | ! 10 ! 66 |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ![[2013 Formule Een-seisoen|2013]] |[[McLaren|Vodafone McLaren Mercedes]] |[[McLaren]] MP4-28 |[[Mercedes-Benz|Mercedes]] FO 108Z 2.4 [[V8-enjin|V8]] |style="background:#CFCFFF;"| [[2013 Australiese Grand Prix|AUS]]<br />{{small|11}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2013 Maleisiese Grand Prix|MAL]]<br />{{small|9}}{{Pictogram vinnigste ronde}} |style="background:#CFCFFF;"| [[2013 Chinese Grand Prix|CHN]]<br />{{small|11}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2013 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br />{{small|6}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2013 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br />{{small|9}} |style="background:#CFCFFF;"| [[2013 Monaco Grand Prix|MON]]<br />{{small|16^†}} |style="background:#CFCFFF;"| [[2013 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br />{{small|11}} |style="background:#CFCFFF;"| [[2013 Britse Grand Prix|GBR]]<br />{{small|20^†}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2013 Duitse Grand Prix|DUI]]<br />{{small|8}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2013 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br />{{small|9}} |style="background:#CFCFFF;"| [[2013 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br />{{small|11}} |style="background:#CFCFFF;"| [[2013 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br />{{small|12}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2013 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br />{{small|8}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2013 Koreaanse Grand Prix|KOR]]<br />{{small|10}} |style="background:#CFCFFF;"| [[2013 Japannese Grand Prix|JPN]]<br />{{small|15}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2013 Indiese Grand Prix|IND]]<br />{{small|5}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2013 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br />{{small|9}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2013 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br />{{small|7}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2013 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]]<br />{{small|6}} | | | | | ! 11 ! 49 |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ![[2014 Formule Een-seisoen|2014]] |[[Force India|Sahara Force India F1-span]] |[[Force India]] VJM07 |[[Mercedes-Benz|Mercedes]] PU106A Hybrid 1.6 [[V6-enjin|V6 turbo]] |style="background:#DFFFDF;"| [[2014 Australiese Grand Prix|AUS]]<br />{{small|10}} |style="background:#FFFFFF;"| [[2014 Maleisiese Grand Prix|MAL]]<br />{{small|DNS}} |style="background:#FFDF9F;"| [[2014 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br />{{small|3}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2014 Chinese Grand Prix|CHN]]<br />{{small|9}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2014 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br />{{small|9}} |style="background:#EFCFFF;"| [[2014 Monaco Grand Prix|MON]]<br />{{small|DNF}} |style="background:#CFCFFF;"| [[2014 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br />{{small|11^†}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2014 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br />{{small|6}}{{Pictogram vinnigste ronde}} |style="background:#CFCFFF;"| [[2014 Britse Grand Prix|GBR]]<br />{{small|11}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2014 Duitse Grand Prix|DUI]]<br />{{small|10}} |style="background:#EFCFFF;"| [[2014 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br />{{small|DNF}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2014 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br />{{small|8}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2014 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br />{{small|7}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2014 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br />{{small|7}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2014 Japannese Grand Prix|JPN]]<br />{{small|10}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2014 Russiese Grand Prix|RUS]]<br />{{small|10}} |style="background:#EFCFFF;"| [[2014 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br />{{small|DNF}} |style="background:#CFCFFF;"| [[2014 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]]<br />{{small|15}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2014 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br />{{small|7}} | | | | | ! 10 ! 59 |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ![[2015 Formule Een-seisoen|2015]] |[[Force India|Sahara Force India F1]] |[[Force India]] VJM08 |[[Mercedes-Benz|Mercedes]] PU106B Hybrid 1.6 [[V6-enjin|V6 Turbo]] |style="background:#DFFFDF;"| [[2015 Australiese Grand Prix|AUS]]<br />{{small|10}} |style="background:#CFCFFF;"| [[2015 Maleisiese Grand Prix|MAL]]<br />{{small|13}} |style="background:#CFCFFF;"| [[2015 Chinese Grand Prix|CHN]]<br />{{small|11}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2015 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br />{{small|8}} |style="background:#CFCFFF;"| [[2015 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br />{{small|13}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2015 Monaco Grand Prix|MON]]<br />{{small|7}} |style="background:#CFCFFF;"| [[2015 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br />{{small|11}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2015 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br />{{small|9}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2015 Britse Grand Prix|GBR]]<br />{{small|9}} |style="background:#EFCFFF;"| [[2015 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br />{{small|DNF}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2015 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br />{{small|5}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2015 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br />{{small|6}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2015 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br />{{small|7}} |style="background:#CFCFFF;"| [[2015 Japannese Grand Prix|JPN]]<br />{{small|12}} |style="background:#FFDF9F;"| [[2015 Russiese Grand Prix|RUS]]<br />{{small|3}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2015 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br />{{small|5}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2015 Meksikaanse Grand Prix|MEX]]<br />{{small|8}} |style="background:#CFCFFF;"| [[2015 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]]<br />{{small|12}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2015 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br />{{small|5}} | | | | | !9 !78 |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ![[2016 Formule Een-seisoen|2016]] |[[Force India|Sahara Force India F1]] |[[Force India]] VJM09 |[[Mercedes-Benz|Mercedes]] PU106C Hybrid 1.6 [[V6-enjin|V6 Turbo]] |style="background:#CFCFFF;"| [[2016 Australiese Grand Prix|AUS]]<br />{{small|13}} |style="background:#CFCFFF;"| [[2016 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br />{{small|16}} |style="background:#CFCFFF;"| [[2016 Chinese Grand Prix|CHN]]<br />{{small|11}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2016 Russiese Grand Prix|RUS]]<br />{{small|9}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2016 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br />{{small|7}} |style="background:#FFDF9F;"| [[2016 Monaco Grand Prix|MON]]<br />{{small|3}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2016 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br />{{small|10}} |style="background:#FFDF9F;"| [[2016 Europese Grand Prix|EUR]]<br />{{small|3}} |style="background:#CFCFFF;"| [[2016 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br />{{small|17^†}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2016 Britse Grand Prix|GBR]]<br />{{small|6}} |style="background:#CFCFFF;"| [[2016 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br />{{small|11}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2016 Duitse Grand Prix|DUI]]<br />{{small|10}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2016 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br />{{small|5}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2016 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br />{{small|8}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2016 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br />{{small|8}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2016 Maleisiese Grand Prix|MAL]]<br />{{small|6}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2016 Japannese Grand Prix|JPN]]<br />{{small|7}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2016 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br />{{small|8}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2016 Meksikaanse Grand Prix|MEX]]<br />{{small|10}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2016 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]]<br />{{small|4}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2016 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br />{{small|8}} | | | ! 7 ! 101 |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ![[2017 Formule Een-seisoen|2017]] |[[Force India|Sahara Force India F1]] |[[Force India]] VJM10 |[[Mercedes-Benz|Mercedes]] M08 EQ Power+ 1.6 [[V6-enjin|V6 Turbo]] |style="background:#DFFFDF"|[[2017 Australiese Grand Prix|AUS]]<br />{{small|7}} |style="background:#DFFFDF"|[[2017 Chinese Grand Prix|CHN]]<br />{{small|9}} |style="background:#DFFFDF"|[[2017 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br />{{small|7}} |style="background:#DFFFDF"|[[2017 Russiese Grand Prix|RUS]]<br />{{small|6}} |style="background:#DFFFDF"|[[2017 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br />{{small|4}} |style="background:#CFCFFF"|[[2017 Monaco Grand Prix|MON]]<br />{{small|13}}{{Pictogram vinnigste ronde}} |style="background:#DFFFDF"|[[2017 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br />{{small|5}} |style="background:#EFCFFF"|[[2017 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br />{{small|DNF}} |style="background:#DFFFDF"|[[2017 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br />{{small|7}} |style="background:#DFFFDF"|[[2017 Britse Grand Prix|GBR]]<br />{{small|9}} |style="background:#DFFFDF"|[[2017 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br />{{small|8}} |style="background:#CFCFFF"|[[2017 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br />{{small|17^†}} |style="background:#DFFFDF"|[[2017 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br />{{small|9}} |style="background:#DFFFDF"|[[2017 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br />{{small|5}} |style="background:#DFFFDF"|[[2017 Maleisiese Grand Prix|MAL]]<br />{{small|6}} |style="background:#DFFFDF"|[[2017 Japannese Grand Prix|JPN]]<br />{{small|7}} |style="background:#DFFFDF"|[[2017 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br />{{small|8}} |style="background:#DFFFDF"|[[2017 Meksikaanse Grand Prix|MEX]]<br />{{small|7}} |style="background:#DFFFDF"|[[2017 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]]<br />{{small|9}} |style="background:#DFFFDF"|[[2017 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br />{{small|7}} | | | | !7 !100 |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" !rowspan="2" | [[2018 Formule Een-seisoen|2018]] |[[Force India|Sahara Force India F1]] |rowspan="2" | [[Force India]] VJM11 |rowspan="2" | [[Mercedes-Benz|Mercedes]] M09 EQ Power+ 1.6 [[V6-enjin|V6 Turbo]] |style="background:#CFCFFF"| [[2018 Australiese Grand Prix|AUS]]<br />{{small|11}} |style="background:#CFCFFF"| [[2018 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br />{{small|16}} |style="background:#CFCFFF"| [[2018 Chinese Grand Prix|CHN]]<br />{{small|12}} |style="background:#FFDF9F"| [[2018 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br />{{small|3}} |style="background:#DFFFDF"| [[2018 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br />{{small|9}} |style="background:#CFCFFF"| [[2018 Monaco Grand Prix|MON]]<br />{{small|12}} |style="background:#CFCFFF"| [[2018 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br />{{small|14}} |style="background:#EFCFFF"| [[2018 Franse Grand Prix|FRA]]<br />{{small|DNF}} |style="background:#DFFFDF"| [[2018 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br />{{small|7}} |style="background:#DFFFDF"| [[2018 Britse Grand Prix|GBR]]<br />{{small|10}} |style="background:#DFFFDF"| [[2018 Duitse Grand Prix|DUI]]<br />{{small|7}} |style="background:#CFCFFF"| [[2018 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br />{{small|14}} | | | | | | | | | | | | !rowspan="2" | 8 !rowspan="2" | 62 |- |[[Racing Point F1-span|Racing Point Force India F1]] | | | | | | | | | | | | |style="background:#DFFFDF"|[[2018 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br />{{small|5}} |style="background:#DFFFDF"|[[2018 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br />{{small|7}} |style="background:#CFCFFF"|[[2018 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br />{{small|16}} |style="background:#DFFFDF"|[[2018 Russiese Grand Prix|RUS]]<br />{{small|10}} |style="background:#DFFFDF"|[[2018 Japannese Grand Prix|JPN]]<br />{{small|7}} |style="background:#DFFFDF"|[[2018 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br />{{small|8}} |style="background:#EFCFFF"|[[2018 Meksikaanse Grand Prix|MEX]]<br />{{small|DNF}} |style="background:#DFFFDF"|[[2018 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]]<br />{{small|10}} |style="background:#DFFFDF"|[[2018 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br />{{small|8}} | | | |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ![[2019 Formule Een-seisoen|2019]] |SportPesa Racing Point F1-span |[[Racing Point F1-span|Racing Point]] RP19 |[[Mercedes-Benz|Mercedes]] M10 EQ Power+ 1.6 [[V6-enjin|V6 Turbo]] |style="background:#CFCFFF"|[[2019 Australiese Grand Prix|AUS]]<br />{{small|13}} |style="background:#DFFFDF"|[[2019 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br />{{small|10}} |style="background:#DFFFDF"|[[2019 Chinese Grand Prix|CHN]]<br />{{small|8}} |style="background:#DFFFDF"|[[2019 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br />{{small|6}} |style="background:#CFCFFF"|[[2019 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br />{{small|15}} |style="background:#CFCFFF"|[[2019 Monaco Grand Prix|MON]]<br />{{small|12}} |style="background:#CFCFFF"|[[2019 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br />{{small|12}} |style="background:#CFCFFF"|[[2019 Franse Grand Prix|FRA]]<br />{{small|12}} |style="background:#CFCFFF"|[[2019 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br />{{small|11}} |style="background:#CFCFFF"|[[2019 Britse Grand Prix|GBR]]<br />{{small|17}} |style="background:#EFCFFF"|[[2019 Duitse Grand Prix|DUI]]<br />{{small|DNF}} |style="background:#CFCFFF"|[[2019 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br />{{small|11}} |style="background:#DFFFDF"|[[2019 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br />{{small|6}} |style="background:#DFFFDF"|[[2019 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br />{{small|7}} |style="background:#EFCFFF"|[[2019 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br />{{small|DNF}} |style="background:#DFFFDF"|[[2019 Russiese Grand Prix|RUS]]<br />{{small|7}} |style="background:#DFFFDF"|[[2019 Japannese Grand Prix|JPN]]<br />{{small|8}} |style="background:#DFFFDF"|[[2019 Meksikaanse Grand Prix|MEX]]<br />{{small|7}} |style="background:#DFFFDF"|[[2019 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br />{{small|10}} |style="background:#DFFFDF"|[[2019 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]]<br />{{small|9}} |style="background:#DFFFDF"|[[2019 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br />{{small|7}} | | | ! 10 ! 52 |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ![[2020 Formule Een-seisoen|2020]] |BWT [[Racing Point F1-span]] |[[Racing Point F1-span|Racing Point]] RP20 |[[Mercedes-Benz|Mercedes]] M11 EQ Performance 1.6 [[V6-enjin|V6 turbo]] |bgcolor=dfffdf| [[2020 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br /><small>6</small> |bgcolor=dfffdf| [[2020 Stiermarkse Grand Prix|STI]]<br /><small>6</small> |bgcolor=dfffdf| [[2020 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br /><small>7</small> |bgcolor=white | [[2020 Britse Grand Prix|GBR]]<br /><small>Onttrek</small> |bgcolor=white | [[70ste Herdenking Grand Prix|70J]] |bgcolor=dfffdf| [[2020 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br /><small>5</small> |bgcolor=dfffdf| [[2020 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br /><small>10</small> |bgcolor=dfffdf| [[2020 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br /><small>10</small> |bgcolor=dfffdf| [[2020 Toskaanse Grand Prix|TOS]]<br /><small>5</small> |bgcolor=dfffdf| [[2020 Russiese Grand Prix|RUS]]<br /><small>4</small> |bgcolor=dfffdf| [[2020 Eifelse Grand Prix|EIF]]<br /><small>4</small> |bgcolor=dfffdf| [[2020 Portugese Grand Prix|POR]]<br /><small>7</small> |bgcolor=dfffdf| [[2020 Emilia-Romagna Grand Prix|EMI]]<br /><small>6</small> |bgcolor=dfdfdf| [[2020 Turkse Grand Prix|TUR]]<br /><small>2</small> |bgcolor=cfcfff| [[2020 Bahreinse Grand Prix|BAH]]<br /><small>18</small> |bgcolor=ffffbf| [[2020 Sakhir Grand Prix|SAK]]<br /><small>1</small> |bgcolor=efcfff| [[2020 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br /><small>DNF</small> | | | | | | | ! 4 ! 125 |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ![[2021 Formule Een-seisoen|2021]] |[[Red Bull Racing|Red Bull Racing Honda]] |[[Red Bull Racing|Red Bull]] RB16B |[[Honda]] RA621H [[V6-enjin|V6]] |bgcolor=dfffdf| [[2021 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br />5 |bgcolor=cfcfff| [[2021 Emilia-Romagna Grand Prix|EMI]]<br/>12 |bgcolor=dfffdf| [[2021 Portugese Grand Prix|POR]]<br/>4 |bgcolor=dfffdf| [[2021 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br />5 |bgcolor=dfffdf| [[2021 Monaco Grand Prix|MON]]<br />4 |bgcolor=ffffbf| [[2021 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br />1 |bgcolor=ffdf9f| [[2021 Franse Grand Prix|FRA]]<br />3 |bgcolor=dfffdf| [[2021 Stiermarkse Grand Prix|STI]]<br />4 |bgcolor=dfffdf| [[2021 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br />6 |bgcolor=cfcfff| [[2021 Britse Grand Prix|GBR]]<br />16{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=efcfff| [[2021 Hongaarse Grand Prix|HON]] <br /><small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff| [[2021 Belgiese Grand Prix|BEL]] <br />19 |bgcolor=dfffdf| [[2021 Nederlandse Grand Prix|NED]] <br />8 |bgcolor=dfffdf| [[2021 Italiaanse Grand Prix|ITA]] <br />5 |bgcolor=dfffdf| [[2021 Russiese Grand Prix|RUS]] <br />9 |bgcolor=ffdf9f| [[2021 Turkse Grand Prix|TUR]] <br />3 |bgcolor=ffdf9f| [[2021 Verenigde State Grand Prix|VSA]] <br />3 |bgcolor=ffdf9f| [[2021 Meksikostad Grand Prix|MXS]] <br />3 |bgcolor=dfffdf| [[2021 São Paulo Grand Prix|SAP]] <br />4{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=dfffdf| [[2021 Katarse Grand Prix|KAT]] <br />4 |bgcolor=efcfff| [[2021 Saoedi-Arabiese Grand Prix|SAU]] <br /><small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff| [[2021 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]] <br />15 ^† | | |bgcolor=efefef|'''4''' |bgcolor=efefef|'''190''' |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ![[2022 Formule Een-seisoen|2022]] |[[Red Bull Racing]] |[[Red Bull Racing|Red Bull]] RB18 |[[Red Bull Powertrains|Red Bull RBPTH001]] 1.6 [[V6-enjin|V6 t]] |bgcolor=cfcfff| [[2022 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br />18 ^† |bgcolor=dfffdf| [[2022 Saoedi-Arabiese Grand Prix|SAU]]<br/>4{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=dfdfdf| [[2022 Australiese Grand Prix|AUS]]<br/>2 |bgcolor=dfdfdf| [[2022 Emilia-Romagna Grand Prix|EMI]]<br/>^'''3'''2 |bgcolor=dfffdf| [[2022 Miami Grand Prix|MIA]]<br/>4 |bgcolor=dfdfdf| [[2022 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br/>2{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=ffffbf| [[2022 Monaco Grand Prix|MON]]<br/>1 |bgcolor=dfdfdf| [[2022 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br/>2{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=efcfff| [[2022 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=dfdfdf| [[2022 Britse Grand Prix|GBR]]<br/>2 |bgcolor=efcfff| [[2022 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br/>^'''5'''<small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf| [[2022 Franse Grand Prix|FRA]]<br/>4 |bgcolor=dfffdf| [[2022 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br/>5 |bgcolor=dfdfdf| [[2022 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br/>2 |bgcolor=dfffdf| [[2022 Nederlandse Grand Prix|NED]]<br/>5 |bgcolor=dfffdf| [[2022 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br/>6{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=ffffbf| [[2022 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br/>1 |bgcolor=dfdfdf| [[2022 Japannese Grand Prix|JPN]]<br/>2 |bgcolor=dfffdf| [[2022 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br/>4 |bgcolor=ffdf9f| [[2022 Meksikostad Grand Prix|MXS]]<br/>3 |bgcolor=dfffdf| [[2022 São Paulo Grand Prix|SAP]]<br/>^'''5''' 7 |bgcolor=ffdf9f| [[2022 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br/>3 | | |bgcolor=ffdf9f| {{brons}} |bgcolor=ffdf9f| '''305''' |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ![[2023 Formule Een-seisoen|2023]] |[[Red Bull Racing]] |[[Red Bull Racing|Red Bull]] RB19 |[[Honda]] [[Red Bull Powertrains|RBPTH001]] 1.6 [[V6-enjin|V6 t]] |bgcolor=dfdfdf| [[2023 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br/>2 |bgcolor=ffffbf| [[2023 Saoedi-Arabiese Grand Prix|SAU]]<br/>1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=dfffdf| [[2023 Australiese Grand Prix|AUS]]<br/>5{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=ffffbf| [[2023 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br/>^'''1''' 1 |bgcolor=dfdfdf| [[2023 Miami Grand Prix|MIA]]<br/>2{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=cfcfff| [[2023 Monaco Grand Prix|MON]]<br/>16 |bgcolor=dfffdf| [[2023 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br/>4 |bgcolor=dfffdf| [[2023 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br/>6{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=ffdf9f| [[2023 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br />^'''2'''3 |bgcolor=dfffdf| [[2023 Britse Grand Prix|GBR]]<br/>6 |bgcolor=ffdf9f| [[2023 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br/>3 |bgcolor=dfdfdf| [[2023 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br/>^DNF2 |bgcolor=dfffdf| [[2023 Nederlandse Grand Prix|NED]]<br/>4 |bgcolor=dfdfdf| [[2023 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br/>2 |bgcolor=dfffdf| [[2023 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br/>8 |bgcolor=efcfff| [[2023 Japannese Grand Prix|JPN]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf| [[2023 Katarse Grand Prix|KAT]]<br/>10 |bgcolor=dfffdf| [[2023 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br/>4 |bgcolor=efcfff| [[2023 Meksikostad Grand Prix|MXS]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf| [[2023 São Paulo Grand Prix|SAP]]<br/>4 |bgcolor=ffdf9f| [[2023 Las Vegas Grand Prix|LSV]]<br/>3 |bgcolor=dfffdf| [[2023 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br/>4 | | |bgcolor="dfdfdf"|'''{{Silwer}}''' |bgcolor="dfdfdf"|'''285''' |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ![[2024 Formule Een-seisoen|2024]] |[[Red Bull Racing|Oracle Red Bull Racing]] |[[Red Bull Racing|Red Bull]] RB20 |[[Honda]] [[Red Bull Powertrains|RBPTH002]] 1.6 [[V6-enjin|V6 t]] |bgcolor=dfdfdf| [[2024 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br/>2 |bgcolor=dfdfdf| [[2024 Saoedi-Arabiese Grand Prix|SAU]]<br/>2 |bgcolor=dfffdf| [[2024 Australiese Grand Prix|AUS]]<br/>5 |bgcolor=dfdfdf| [[2024 Japannese Grand Prix|JPN]]<br/>2 |bgcolor=ffdf9f| [[2024 Chinese Grand Prix|CHN]]<br/>^'''3'''3 |bgcolor=dfffdf| [[2024 Miami Grand Prix|MIA]]<br/>^'''3'''4 |bgcolor=dfffdf| [[2024 Emilia-Romagna Grand Prix|EMI]]<br/>8 |bgcolor=efcfff| [[2024 Monaco Grand Prix|MON]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=efcfff| [[2024 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf| [[2024 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br/>8 |bgcolor=dfffdf| [[2024 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br/>^'''8'''7 |bgcolor=cfcfff| [[2024 Britse Grand Prix|GBR]]<br/>17 |bgcolor=dfffdf| [[2024 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br/>7 |bgcolor=dfffdf| [[2024 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br/>7{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=dfffdf| [[2024 Nederlandse Grand Prix|NED]]<br/>6 |bgcolor=dfffdf| [[2024 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br/>8 |bgcolor=cfcfff| [[2024 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br/>17{{smallsup|†}} |bgcolor=dfffdf| [[2024 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br/>10 |bgcolor=dfffdf| [[2024 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br/>7 |bgcolor=cfcfff| [[2024 Meksikostad Grand Prix|MXS]]<br/>17 |bgcolor=cfcfff| [[2024 São Paulo Grand Prix|SAP]]<br/>^'''8'''11 |bgcolor=dfffdf| [[2024 Las Vegas Grand Prix|LSV]]<br/>10 |bgcolor=efcfff| [[2024 Katarse Grand Prix|KAT]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=efcfff| [[2024 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=efefef| 8 |bgcolor=efefef| 152 |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ![[2026 Formule Een-seisoen|2026]]* |[[Cadillac F1-span|Cadillac]] |MAC-26 |[[Scuderia Ferrari|Ferrari]] 067 1.6 [[V6-enjin|V6 t h]] |bgcolor=cfcfff| [[2026 Australiese Grand Prix|AUS]]<br/>16 |bgcolor=cfcfff| [[2026 Chinese Grand Prix|CHN]]<br/>15 |bgcolor=cfcfff| [[2026 Japannese Grand Prix|JPN]]<br/>20 |bgcolor=cfcfff| [[2026 Miami Grand Prix|MIA]]<br/>16 |bgcolor=efcfff| [[2026 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br/>{{small|DNF}} |bgcolor=cfcfff| [[2026 Monaco Grand Prix|MON]]<br/>15 |bgcolor=| [[2026 Barcelona-Katalonië Grand Prix|BKT]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Britse Grand Prix|GBR]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Nederlandse Grand Prix|NED]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Italiaanse Grand Prix|ITA]] <br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Meksikostad Grand Prix|MXS]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 São Paulo Grand Prix|SAP]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Las Vegas Grand Prix|LSV]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Katarse Grand Prix|KAT]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br/>{{0}} | | |bgcolor=efefef|'''{{F1stat|PER|seasonposition}}'''* |bgcolor=efefef|'''{{F1stat|PER|seasonpoints}}'''* |-style="border-top:3px solid #aaaaaa" !Jaar !Inskrywer !Onderstel !Enjin !1 !2 !3 !4 !5 !6 !7 !8 !9 !10 !11 !12 !13 !14 !15 !16 !17 !18 !19 !20 !21 !22 !23 !24 !Plek !Punte |} * {{smallsup|†}} Kon nie die ren voltooi nie, maar is geklassifiseer omrede hy meer as 90% van die wedrenafstand afgelê het. * '''*''' Seisoen is nog aan die gang. == Verwysings == {{Verwysings}} {{DEFAULTSORT:Perez, Sergio}} [[Kategorie:Formule Een-renjaers]] [[Kategorie:Meksikaanse renjaers]] [[Kategorie:Geboortes in 1990]] [[Kategorie:Lewende mense]] 3445lr7gmxet5fu1l3tstn95nl46zwk 2910309 2910307 2026-06-09T12:12:07Z Aliwal2012 39067 2910309 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas renjaer | name = Sergio Pérez | image = Sergio Pérez 2019 (cropped).jpg | caption = Pérez in 2019 | nationality = {{vlagikoon|MEX}} Meksikaner | birth_date = {{GDEO|1990|1|26|df=y}} | birth_place = [[Guadalajara]], [[Jalisco]], [[Meksiko]] | death_date = | Old Team = [[Sauber]], [[McLaren]], [[Racing Point F1-span|Force India/Racing Point]]<ref>{{cite web |title=Sergio Perez confirmed for 2019 with Racing Point Force India |url=http://www.forceindiaf1.com/news/sergio-perez-confirmed-2019-racing-point-force-india |publisher=Racing Point Force India |access-date=18 Oktober 2018 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190224051511/http://www.forceindiaf1.com/news/sergio-perez-confirmed-2019-racing-point-force-india |archive-date=24 Februarie 2019 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref> | 2025 Team = ''Geen kontrak nie'' | 2026 Team = [[Cadillac F1-span|Cadillac]] | Car number = 11 | Races = {{F1stat|PER|entries}} ({{F1stat|PER|starts}} begin) | Championships = 0 | Wins = {{F1stat|PER|wins}} | Podiums = {{F1stat|PER|podiums}} | Points = {{F1stat|PER|careerpoints}} | Poles = {{F1stat|PER|poles}} | Fastest laps = {{F1stat|PER|fastestlaps}} | First race = [[2011 Australiese Grand Prix]] | First win = [[2020 Sakhir Grand Prix]] | Last win = [[2023 Azerbeidjanse Grand Prix|2023 Azerbeidjanse GP]] | Last race = {{laaste F1GP}} | Last season = 2024 | Last position = 8ste (152 punte) }} '''Sergio Michel Pérez Mendoza''' ({{IFA-es|ˈseɾxjo ˈpeɾes|lang|SergioPérezPronunciation.ogg}}; gebore 26 Januarie 1990),<ref name="Sergio Perez Profile">{{Cite web|url=https://www.espn.com/racing/f1/story/_/id/30791634/how-sergio-perez-rode-lifelong-sponsorship-formula-one-success|title=ESPN/How Sergio Perez rode his lifelong sponsorship to Formula One success|date=28 January 2021|website=ESPN|publisher=ESPN|access-date=24 October 2021}}</ref> met die bynaam '''"Checo"''',<ref>{{Cite web|url=https://www.mclaren.com/racing/heritage/driver/sergio-perez/|title=McLaren Racing - Heritage - Sergio Pérez|website=www.mclaren.com|language=en|access-date=4 December 2020|archive-date= 4 Desember 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201204165527/https://www.mclaren.com/racing/heritage/driver/sergio-perez/|url-status=dead}}</ref> is 'n [[Meksiko|Meksikaanse]] professionele motorrenjaer wat sedert 2021 vir [[Red Bull Racing]] in [[Formule Een]] Grands Prix jaag. Hy het voorheen vir [[Sauber Motorsport|Sauber]], [[McLaren]], [[Force India]] en [[Racing Point F1-span|Racing Point]] deelgeneem. Hy het sy eerste Formule Een Grand Prix by die [[2020 Sakhir Grand Prix]] in Bahrein gewen, en die rekord verbeter vir die aantal wegspronge voor 'n renoorwinning op 190.<ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.sakhir-gp-facts-and-stats-mexico-gets-a-second-and-very-popular-f1-winner.5Q5HulZqarl3Ip8eU0BEKL.html|title=Sakhir GP Facts & Stats: Sergio Perez breaks record for longest wait for first F1 win {{!}} Formula 1®|website=www.formula1.com|language=en|access-date=8 December 2020}}</ref> Sy eerste voorwegsprong was by die [[2022 Saoedi-Arabiese Grand Prix]]. == Formule 1-loopbaan == [[Lêer:Sergio_Perez_2011_Malaysia_FP1.jpg|links|duimnael|260px|Pérez jaag vir [[Sauber Motorsport|Sauber]] by die [[2011 Maleisiese Grand Prix]]]] Pérez was tot 2012 'n lid van die Ferrari-bestuurdersakademie. Hy het sy Formule Een-debuut in die [[2011 Formule Een-seisoen|2011-seisoen]] vir Sauber gemaak. Hy het sy eerste Formule Een-podium by die [[2012 Maleisiese Grand Prix]] vir Sauber behaal. Weens sy jong ouderdom en prestasie is daar na hom verwys as "die Meksikaanse [[Wonderkind]]".<ref>{{Cite web|url=http://www.automedia.com/Blog/post/Motorsports-Monday-Hamilton-On-Top-In-Hungary-Spa-24-NASCAR-At-Indy.aspx|title=Motorsports Monday: Hamilton On Top In Hungary, Spa 24, NASCAR At Indy|last=ZumMallen|first=Ryan|publisher=autoMedia.com|access-date=23 September 2012|archive-date= 1 Augustus 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120801073328/http://www.automedia.com/Blog/post/Motorsports-Monday-Hamilton-On-Top-In-Hungary-Spa-24-NASCAR-At-Indy.aspx|url-status=dead}}</ref> Pérez het vir die [[2013 Formule Een-seisoen|2013-seisoen]] by McLaren aangesluit, maar die span het nie 'n enkele podiumplek behaal nie. Daarna, vir die [[2014 Formule Een-seisoen|2014-seisoen]], het die span besluit om Pérez met [[Kevin Magnussen]] te vervang. Force India het Pérez vir die 2014-seisoen met 'n €15 miljoenkontrak beloon. Hy het by Force India gebly toe die span in 2018 onder administrasie gegaan het en hervorm is as die Racing Point-span vir 2019. In 2019 het Racing Point 'n verlenging van drie jaar met Pérez onderteken.<ref name="Racing Point 2020">{{Cite web|url=https://www.racingpointf1.com/news/2019-sportpesa-racing-point-f1-team-sergio-perez-announcement|title=Checo Announced!|publisher=SportPesa Racing|archive-url=https://web.archive.org/web/20190830161228/https://www.racingpointf1.com/news/2019-sportpesa-racing-point-f1-team-sergio-perez-announcement|archive-date=30 August 2019|access-date=30 August 2019}}</ref> In September 2020 het Racing Point aangekondig dat Pérez die span aan die einde van die seisoen sou verlaat, aangesien [[Sebastian Vettel]], 'n viermalige F1-wêreldkampioen, onderteken is om hom te vervang. In Desember het Pérez vir die 2021-seisoen by [[Red Bull Racing]] geteken, na sy eerste Formule Een-oorwinning by die [[2020 Sakhir Grand Prix]]; Verstappen se spanmaat, [[Alexander Albon]], is afgegradeer tot toets- en reserwejaer by Red Bull.<ref name="A">{{Cite web|url=https://www.motorsport.com/f1/news/perez-red-bull-verstappen-2021/4929130/?ic_source=home-page-widget&ic_medium=widget&ic_campaign=widget-1|title=Sergio Perez replaces Albon at Red Bull for 2021 season|last=Smith|first=Luke|date=18 December 2020|website=Autosport.com|access-date=4 March 2021}}</ref> Pérez het toe die [[2021 Azerbeidjanse Grand Prix]] vir die span gewen en die tweede Formule 1 Grand Prix-oorwinning van sy loopbaan verseker. Pérez het sy eerste Formule Een-voorwegspringposisie by die [[2022 Saoedi-Arabiese Grand Prix]] behaal, op sy 215ste renwegsprong in Formule 1; daarmee breek hy die rekord vir die meeste wedrenne voor 'n eerste voorposisie en word ook die eerste Meksikaanse jaer wat 'n voorposisie in F1 behaal het.<ref>{{Cite news |last=Thurston |first=Emma |date=26 March 2022 |title=Saudi Arabian GP: Sergio Perez on 'unbelievable lap'; Christian Horner praises staggering team effort |work=Sky Sports |url=https://www.skysports.com/f1/news/12040/12575819/saudi-arabian-gp-sergio-perez-on-unbelievable-lap-christian-horner-praises-staggering-team-effort |access-date=27 March 2022 |archive-date=4 June 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220604020041/https://www.skysports.com/f1/news/12040/12575819/saudi-arabian-gp-sergio-perez-on-unbelievable-lap-christian-horner-praises-staggering-team-effort |url-status=live }}</ref> Hy het die wedren gelei tot op rondte 16, toe hy 'n kuipestop moes maak nadat hy onder druk gekom het van 'n potensiële onderslag van Leclerc in die 2de plek. 'n Botsing van [[Nicholas Latifi]] op dieselfde rondte het beteken dat die veiligheidsmotor uitgebring is, wat Leclerc, Verstappen en Sainz in staat gestel het om 'n kuipestop te maak en sy posisie te behou, wat Perez tot die 4de plek laat terugsak het, waar hy die ren sou voltooi. By die [[2022 Australiese Grand Prix|Australiese Grand Prix]] het Pérez derde gekwalifiseer. Hy het 'n posisie met die wegspring aan [[Lewis Hamilton]] verloor omdat hy ingeboks was, maar het die posisie teruggekry in rondte 10. Hy het sy kuipestop vir harde bande in rondte 21 gemaak. Pérez kon hierna [[Fernando Alonso]] en [[George Russell]] verbysteek. Op rondte 39 het sy spanmaat [[Max Verstappen]] weens meganiese probleme onttrek, en Pérez het toe tweede agter Charles Leclerc gehardloop, wat hy tot aan die einde behou het. Pérez het die sestiende podium van sy loopbaan verwer en sy sesde met [[Red Bull Racing]]. In die volgende ronde, die [[Emilia-Romagna Grand Prix]], het Pérez 7de gekwalifiseer aangesien hy weens rooi vlae nie 'n verteenwoordigende tyd in K3 kon opstel nie, maar het egter tot 3de in die naelren herstel. Hy het in die openingsrondte van die wedren tot 2de gevorder, nadat hy Charles Leclerc van die lyn af geklop het. Deur die grootste deel van die wedren het Pérez suksesvol verhoed dat Leclerc hom weer verbysteek. Nadat Leclerc getol het, het Pérez in die 2de plek gebly, agter sy spanmaat Max Verstappen. Dit het Red Bull hul eerste 1-2 podium sedert die [[2016 Maleisiese Grand Prix]] besorg. By die [[2022 Spaanse Grand Prix|Spaanse Grand Prix]] het Pérez 5de gekwalifiseer, omdat hy nie die motor in FP1 bestuur het nie, waar hy deur Jüri Vips vervang is.<ref>{{Cite web |date=21 May 2022 |title='Very costly' FP1 absence at root of 'on edge' Perez qualifying |url=https://the-race.com/formula-1/very-costly-fp1-absence-at-root-of-on-edge-perez-qualifying/ |access-date=23 May 2022 |website=The Race |archive-date=23 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220523110653/https://the-race.com/formula-1/very-costly-fp1-absence-at-root-of-on-edge-perez-qualifying/ |url-status=live }}</ref> Hy het Carlos Sainz Jr. met die wegspring verbygesteek en was later met George Russell in stryd om die derde plek. Pérez kon Russell nie verbysteek nie en daarom het hy Verstappen laat deurgaan, wat ook nie vir Russell kon verbysteek nie weens 'n probleem met sy DRS. Op die 31ste rondte, nadat hy nie deur die span toegelaat is om met Verstappen om te ruil nie, het Pérez Russell op die medium bande verbygesteek toe sy spanmaat ingeval het en die voortou geneem het van die wedren, terwyl Charles Leclerc vroeër uitgeval het. Pérez het Verstappen weer in rondte 49 deurgelaat, wat op 'n drie-stop was in vergelyking met Pérez se twee. Pérez het in die tweede plek geëindig, agter Verstappen, wat Red Bull nog 'n 1-2-uitslag besorg het.<ref>{{Cite web|title=2022 Spanish Grand Prix report and highlights: Verstappen leads Red Bull 1-2 after Leclerc retires from rollercoaster Spanish Grand Prix|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.verstappen-leads-red-bull-1-2-after-leclerc-retires-from-rollercoaster.2QWiiblgiZzKNW3auDtyut.html|access-date=23 May 2022|website=formula1.|archive-date=22 May 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220522193240/https://www.formula1.com/en/latest/article.verstappen-leads-red-bull-1-2-after-leclerc-retires-from-rollercoaster.2QWiiblgiZzKNW3auDtyut.html|url-status=live}}</ref> Pérez was aanvanklik ontevrede met die spanbevele ondanks die feit dat hy tevrede was met die uitslag, en het gesê: "Ek is beslis hier om te wen en ek dink as ek op die driestop was, moes ek die wedren gewen het."<ref>{{Cite web|title=Perez says Red Bull momentum 'couldn't be any better' as he reveals plans to discuss team orders rules|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.perez-says-red-bull-momentum-couldnt-be-any-better-as-he-reveals-plans-to.5i9DcGnvLVKQcT0gEJYLp.html|access-date=23 May 2022|website=formula1|archive-date=23 May 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220523101004/https://www.formula1.com/en/latest/article.perez-says-red-bull-momentum-couldnt-be-any-better-as-he-reveals-plans-to.5i9DcGnvLVKQcT0gEJYLp.html|url-status=live}}</ref> By die [[2022 Monaco Grand Prix|Monaco Grand Prix]] het Pérez derde gekwalifiseer en in die Portier-draai gebots op sy laaste poging.<ref>{{cite web|last=Wellens|first=Megan|date=28 May 2022|url=https://www.skysports.com/f1/news/12433/12622965/monaco-gp-sergio-perez-very-sorry-for-crash-and-fears-damage-carlos-sainz-i-couldnt-avoid-him|title=Monaco GP: Sergio Perez 'very sorry' for crash and fears damage {{!}} Carlos Sainz: I couldn't avoid him|website=Sky Sports|access-date=29 May 2022|archive-date=28 May 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220528182358/https://www.skysports.com/f1/news/12433/12622965/monaco-gp-sergio-perez-very-sorry-for-crash-and-fears-damage-carlos-sainz-i-couldnt-avoid-him|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|last1=Cobb|first1=Haydn|last2=Kalinauckas|first2=Alex|date=28 May 2022|url=https://www.motorsport.com/f1/news/sainz-blind-corner-made-perez-monaco-crash-inevitable/10312644/|title=Sainz: Blind corner made Perez Monaco crash inevitable|website=Motrosport|access-date=29 May 2022|archive-date=28 May 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220528175158/https://www.motorsport.com/f1/news/sainz-blind-corner-made-perez-monaco-crash-inevitable/10312644/|url-status=live}}</ref> Die wedren het in nat toestande begin met almal op die vol nat bande. Op die 17de rondte het Pérez vanaf die derde plek op tussenbande ingeryg, en later die voortou geneem op die 22de rondte nadat Sainz 'n kuipestop moes maak. Pérez het dieselfde rondte vir die gladde harde bande afgelê, en het steeds voorgeloop ná 'n goeie uitloop. Ná ’n rooi vlag het Pérez die wedren op mediumbande hervat. Sy bande het vinnig geslyt en beide Ferrari-motors asook sy spanmaat was reg agter hom, maar kon nie verbysteek nie. Die wedren het die drie-uur limiet bereik, en Pérez het vasgeklou om die derde ren van sy Formule Een-loopbaan te wen..<ref>{{Cite web|title=2022 Monaco Grand Prix report and highlights: Perez wins a captivating wet-dry Monaco Grand Prix as Leclerc falls from pole to P4|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.perez-wins-a-captivating-wet-dry-monaco-grand-prix-as-leclerc-falls-from.6yHJvJE5nHmj4X5loFpxnn.html|access-date=30 May 2022|website=formula1|archive-date=10 June 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220610191143/https://www.formula1.com/en/latest/article.perez-wins-a-captivating-wet-dry-monaco-grand-prix-as-leclerc-falls-from.6yHJvJE5nHmj4X5loFpxnn.html|url-status=live}}</ref> Pérez het 2de gekwalifiseer vir die [[2022 Azerbeidjanse Grand Prix|Azerbeidjanse Grand Prix]], 2 tiendes agter Charles Leclerc. In die wedren het hy Leclerc aan die wegspring gespring en 'n gaping van 2,5 sekondes opgebou, wat hy gehandhaaf het totdat sy spanmaat Max Verstappen hom in die 14de rondte verbygesteek het nadat die bevel "geen bakleiery" aan Pérez uitgereik is as Verstappen hom sou probeer verbysteek. Pérez kon nie tred hou met Verstappen nie, wat dit toegeskryf het aan bandagteruitgang. Hy het 2de na Verstappen geëindig, met Leclerc wat uitgeval het. Pérez het die 20ste podium van sy Formule Een-loopbaan behaal.<ref>{{Cite web|title=2022 Azerbaijan Grand Prix race report and highlights: Verstappen cruises to Azerbaijan Grand Prix win as both Leclerc and Sainz retire|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.verstappen-leads-red-bull-1-2-as-both-leclerc-and-sainz-retire-in-azerbaijan.Hfh10Nl59OKh2MNOIvhcy.html|access-date=12 June 2022|website=formula1|archive-date=12 June 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220612142109/https://www.formula1.com/en/latest/article.verstappen-leads-red-bull-1-2-as-both-leclerc-and-sainz-retire-in-azerbaijan.Hfh10Nl59OKh2MNOIvhcy.html|url-status=live}}</ref> Pérez het tweede vir die [[2022 Singapoerse Grand Prix|Singapoerse Grand Prix]] gekwalifiseer agter Charles Leclerc. Hy het Leclerc aan die wegspring verbygesteek en elke rondte voorgeloop. Die wedren is verkort tot 59 rondtes as gevolg van die 3 uur tydsbeperking as gevolg van veiligheidsmotors en 'n uur lange vertraging. Hy het met 7,5 sekondes voor Leclerc gewen. Hy is aangewys as "Bestuurder van die Dag" by dieselfde Grand Prix.<ref>{{Cite web |last=Sharan |first=Rahul |date=3 July 2022 |title=F1 Driver of the Day – British GP 2022 |url=https://www.total-motorsport.com/f1-driver-of-the-day-british-gp-2022/ |access-date=9 July 2022 |website=Total Motorsport |archive-date=5 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220705223451/https://www.total-motorsport.com/f1-driver-of-the-day-british-gp-2022/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web|title=Perez enjoys 'epic' final laps at Silverstone after recovering from last to P2|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.perez-enjoys-epic-final-laps-at-silverstone-after-recovering-from-last-to-p2.1DzVVgW7DBbAxx80y43Plg.html|access-date=9 July 2022|website=formula1|archive-date=5 July 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220705191353/https://www.formula1.com/en/latest/article.perez-enjoys-epic-final-laps-at-silverstone-after-recovering-from-last-to-p2.1DzVVgW7DBbAxx80y43Plg.html|url-status=live}}</ref> By die [[2022 Japannese Grand Prix|Japannese Grand Prix]] het Pérez vierde gekwalifiseer. In die wedren het Carlos Sainz Jr. ná 'n ongeluk uitgetree, wat beteken dat Pérez die grootste deel van die wedren derde gehardloop het. Op die laaste rondte het hy druk op die tweede plek geplaas. Leclerc het oor die Casio-driehoek gesny en Pérez gekeer om 'n verbysteek te maak. Leclerc is met 5 sekondes gestraf, wat Pérez tot tweede in die wedren bevorder het, wat Red Bull hul vyfde 1-2-uitslag van die seisoen gegee het.<ref>{{Cite web |title=2022 Belgian Grand Prix race report and highlights: Verstappen cruises to Belgian Grand Prix victory from P14 as Perez completes Red Bull 1-2 {{!}} Formula 1® |url=https://www.formula1.com/en/latest/article.verstappen-cruises-to-belgian-grand-prix-victory-from-p15-as-perez-completes.2J5xxc79o1DGvziQOegt7i.html |access-date=2022-09-18 |website=www.formula1.com |language=en |archive-date=29 August 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220829080749/https://www.formula1.com/en/latest/article.verstappen-cruises-to-belgian-grand-prix-victory-from-p15-as-perez-completes.2J5xxc79o1DGvziQOegt7i.html |url-status=live }}</ref> Die straftyd het ook beteken dat sy spanmaat Max Verstappen die jaar se kampioenskap gewen het.<ref>{{Cite web |last=Berlo |first=Bryan van |date=2022-08-27 |title=Christian Horner after Belgian GP qualifying: 'Max has been absolutely on fire' |url=https://news.verstappen.com/en/article/4863/ |access-date=2022-09-18 |website=verstappen.com |language=en |archive-date=20 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220920171638/https://news.verstappen.com/en/article/4863/ |url-status=live }}</ref> By sy tuisren in [[2022 Meksikostad Grand Prix|Meksiko]] het Pérez vierde gekwalifiseer en George Russell verbygesteek om weer in die derde plek op die podium te eindig, agter [[Lewis Hamilton]] en spanmaat Verstappen.<ref>{{Cite web |title=Verstappen makes F1 history as he beats Hamilton to victory in Mexico for 14th win of the season {{!}} Formula 1® |url=https://www.formula1.com/en/latest/article.verstappen-makes-f1-history-as-he-beats-hamilton-to-victory-in-mexico-for.4qmUztrXDuHN4HsmRFFm2m.html |access-date=2022-11-21 |website=www.formula1.com |language=en |archive-date=18 November 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221118190951/https://www.formula1.com/en/latest/article.verstappen-makes-f1-history-as-he-beats-hamilton-to-victory-in-mexico-for.4qmUztrXDuHN4HsmRFFm2m.html |url-status=live }}</ref> Tydens die volgende rondte in [[2022 São Paulo Grand Prix|São Paulo]] het Pérez onder moeilike omstandighede negende gekwalifiseer, maar tydens die naelren tot vyfde plek verbeter. In die wedren kon hy die meeste van die tyd derde lê, maar is uitgevang deur 'n veiligheidsmotor met homself op medium bande vergeleke met almal anders se sagte bande. Met 'n reeds- stadige motor het Pérez teruggesak na die sesde plek. Hy het spanmaat Verstappen laat verbykom met die verstandhouding dat Verstappen Pérez sou laat verbykom as hy geen plekke kon verbeter nie, weens Pérez se stryd met Leclerc om die tweede plek in die jaerskampioenskap. Verstappen het Pérez egter nie laat deurkom nie, wat Pérez diep teleurgesteld gelaat het, maar hierna het hy sê "dis gedane sake."<ref>{{Cite web |title=2022 Sao Paulo Grand Prix report and highlights: Russell takes maiden victory as Hamilton backs up Mercedes 1-2 in Sao Paulo {{!}} Formula 1® |url=https://www.formula1.com/en/latest/article.russell-takes-maiden-victory-as-hamilton-backs-up-mercedes-1-2-in-sao-paulo.212mwanKmfKE9cGauTgjL6.html |access-date=2022-11-21 |website=www.formula1.com |language=en |archive-date=13 November 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221113201459/https://www.formula1.com/en/latest/article.russell-takes-maiden-victory-as-hamilton-backs-up-mercedes-1-2-in-sao-paulo.212mwanKmfKE9cGauTgjL6.html |url-status=live }}</ref> By die eindronde in [[2022 Aboe Dhabi Grand Prix|Aboe Dhabi]] was Pérez en Leclerc gelykop met 280 punte vir die tweede plek. In die kwalifisering het Pérez 'n sleep van sy spanmaat op sy laaste vinnige rondte ontvang en tweede gekwalifiseer, voor Leclerc. Tydens die wedren het Pérez oorgeskakel na 'n tweestop-kuipstop-strategie, terwyl hy oorkant Leclerc in die kuipe aangedoen het. Hy het tyd verloor om teen Sebastian Vettel en Fernando Alonso te veg, aangesien hy wyd geloop het by die kruiswisselaar terwyl hy probeer verbysteek het. Hy het later dieselfde fout begaan terwyl hy Lewis Hamilton verbygesteek het en weer tyd verloor. Uiteindelik is hy teruggehou deur Pierre Gasly, wat in 'n stryd van sy eie gewikkel was, en het nie vinnig die posisie afgestaan nie. Uiteindelik het Pérez 1,4 sekondes agter Leclerc in die derde plek geëindig, wat beteken het dat hy derde geëindig het in die 2022-bestuurderspunte.<ref>{{Cite web |title=2022 Abu Dhabi Grand Prix report and highlights: Verstappen cruises to victory in Abu Dhabi as Leclerc seals P2 in standings over Perez {{!}} Formula 1® |url=https://www.formula1.com/en/latest/article.verstappen-cruises-to-victory-in-abu-dhabi-as-leclerc-seals-p2-in-standings.5XRTCWAEVIywQW8ven8CrH.html |access-date=2022-11-21 |website=www.formula1.com |language=en |archive-date=21 November 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221121042138/https://www.formula1.com/en/latest/article.verstappen-cruises-to-victory-in-abu-dhabi-as-leclerc-seals-p2-in-standings.5XRTCWAEVIywQW8ven8CrH.html |url-status=live }}</ref> Pérez het 'n kontrak om in 2026 vir [[Cadillac F1-span|Cadillac]] te jaag. ==Formule 1-uitslae== {{F1 bestuurders resultate legende (weergawe 4)}} {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:80%" |- !Jaar !Inskrywer !Onderstel !Enjin !1 !2 !3 !4 !5 !6 !7 !8 !9 !10 !11 !12 !13 !14 !15 !16 !17 !18 !19 !20 !21 !22 !23 !24 !Plek !Punte |-style="border-top:3px solid #aaaaaa" ![[2011 Formule Een-seisoen|2011]] |[[Sauber|Sauber F1-span]] |[[Sauber]] C30 |[[Scuderia Ferrari|Ferrari]] 056 2.4 [[V8-enjin|V8]] |style="background:#000000; color:white"|[[2011 Australiese Grand Prix|<span style="color:white;">AUS</span>]]<br />{{small|DSQ}} |style="background:#EFCFFF;"| [[2011 Maleisiese Grand Prix|MAL]]<br />{{small|DNF}} |style="background:#CFCFFF;"| [[2011 Chinese Grand Prix|CHN]]<br />{{small|17}} |style="background:#CFCFFF;"| [[2011 Turkse Grand Prix|TUR]]<br />{{small|14}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2011 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br />{{small|9}} |style="background:#ffffff;"| [[2011 Monaco Grand Prix|MON]]<br />{{small|DNS}} |style="background:#F1F8FF;"| [[2011 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br />{{small|oefen}} |style="background:#CFCFFF;"| [[2011 Europese Grand Prix|EUR]]<br />{{small|11}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2011 Britse Grand Prix|GBR]]<br />{{small|7}} |style="background:#CFCFFF;"| [[2011 Duitse Grand Prix|DUI]]<br />{{small|11}} |style="background:#CFCFFF;"| [[2011 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br />{{small|15}} |style="background:#EFCFFF;"| [[2011 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br />{{small|DNF}} |style="background:#EFCFFF;"| [[2011 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br />{{small|DNF}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2011 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br />{{small|10}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2011 Japannese Grand Prix|JPN]]<br />{{small|8}} |style="background:#CFCFFF;"| [[2011 Koreaanse Grand Prix|KOR]]<br />{{small|16}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2011 Indiese Grand Prix|IND]]<br />{{small|10}} |style="background:#CFCFFF;"| [[2011 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br />{{small|11}} |style="background:#CFCFFF;"| [[2011 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]]<br />{{small|13}} | | | | | ! 16 ! 14 |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ![[2012 Formule Een-seisoen|2012]] |[[Sauber|Sauber F1-span]] |[[Sauber]] C31 |[[Scuderia Ferrari|Ferrari]] 056 2.4 [[V8-enjin|V8]] |style="background:#DFFFDF;"| [[2012 Australiese Grand Prix|AUS]]<br />{{small|8}} |style="background:#DFDFDF;"| [[2012 Maleisiese Grand Prix|MAL]]<br />{{small|2}} |style="background:#CFCFFF;"| [[2012 Chinese Grand Prix|CHN]]<br />{{small|11}} |style="background:#CFCFFF;"| [[2012 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br />{{small|11}} |style="background:#EFCFFF;"| [[2012 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br />{{small|DNF}} |style="background:#CFCFFF;"| [[2012 Monaco Grand Prix|MON]]<br />{{small|11}}{{Pictogram vinnigste ronde}} |style="background:#ffdf9f;"| [[2012 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br />{{small|3}} |style="background:#dfffdf;"| [[2012 Europese Grand Prix|EUR]]<br />{{small|9}} |style="background:#EFCFFF;"| [[2012 Britse Grand Prix|GBR]]<br />{{small|DNF}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2012 Duitse Grand Prix|DUI]]<br />{{small|6}} |style="background:#CFCFFF;"| [[2012 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br />{{small|14}} |style="background:#EFCFFF;"| [[2012 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br />{{small|DNF}} |style="background:#DFDFDF;"| [[2012 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br />{{small|2}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2012 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br />{{small|10}} |style="background:#EFCFFF;"| [[2012 Japannese Grand Prix|JPN]]<br />{{small|DNF}} |style="background:#CFCFFF;"| [[2012 Koreaanse Grand Prix|KOR]]<br />{{small|11}} |style="background:#EFCFFF;"| [[2012 Indiese Grand Prix|IND]]<br />{{small|DNF}} |style="background:#CFCFFF;"| [[2012 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br />{{small|15}} |style="background:#CFCFFF;"| [[2012 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br />{{small|11}} |style="background:#EFCFFF;"| [[2012 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]]<br />{{small|DNF}} | | | | ! 10 ! 66 |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ![[2013 Formule Een-seisoen|2013]] |[[McLaren|Vodafone McLaren Mercedes]] |[[McLaren]] MP4-28 |[[Mercedes-Benz|Mercedes]] FO 108Z 2.4 [[V8-enjin|V8]] |style="background:#CFCFFF;"| [[2013 Australiese Grand Prix|AUS]]<br />{{small|11}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2013 Maleisiese Grand Prix|MAL]]<br />{{small|9}}{{Pictogram vinnigste ronde}} |style="background:#CFCFFF;"| [[2013 Chinese Grand Prix|CHN]]<br />{{small|11}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2013 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br />{{small|6}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2013 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br />{{small|9}} |style="background:#CFCFFF;"| [[2013 Monaco Grand Prix|MON]]<br />{{small|16^†}} |style="background:#CFCFFF;"| [[2013 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br />{{small|11}} |style="background:#CFCFFF;"| [[2013 Britse Grand Prix|GBR]]<br />{{small|20^†}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2013 Duitse Grand Prix|DUI]]<br />{{small|8}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2013 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br />{{small|9}} |style="background:#CFCFFF;"| [[2013 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br />{{small|11}} |style="background:#CFCFFF;"| [[2013 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br />{{small|12}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2013 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br />{{small|8}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2013 Koreaanse Grand Prix|KOR]]<br />{{small|10}} |style="background:#CFCFFF;"| [[2013 Japannese Grand Prix|JPN]]<br />{{small|15}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2013 Indiese Grand Prix|IND]]<br />{{small|5}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2013 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br />{{small|9}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2013 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br />{{small|7}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2013 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]]<br />{{small|6}} | | | | | ! 11 ! 49 |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ![[2014 Formule Een-seisoen|2014]] |[[Force India|Sahara Force India F1-span]] |[[Force India]] VJM07 |[[Mercedes-Benz|Mercedes]] PU106A Hybrid 1.6 [[V6-enjin|V6 turbo]] |style="background:#DFFFDF;"| [[2014 Australiese Grand Prix|AUS]]<br />{{small|10}} |style="background:#FFFFFF;"| [[2014 Maleisiese Grand Prix|MAL]]<br />{{small|DNS}} |style="background:#FFDF9F;"| [[2014 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br />{{small|3}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2014 Chinese Grand Prix|CHN]]<br />{{small|9}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2014 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br />{{small|9}} |style="background:#EFCFFF;"| [[2014 Monaco Grand Prix|MON]]<br />{{small|DNF}} |style="background:#CFCFFF;"| [[2014 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br />{{small|11^†}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2014 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br />{{small|6}}{{Pictogram vinnigste ronde}} |style="background:#CFCFFF;"| [[2014 Britse Grand Prix|GBR]]<br />{{small|11}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2014 Duitse Grand Prix|DUI]]<br />{{small|10}} |style="background:#EFCFFF;"| [[2014 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br />{{small|DNF}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2014 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br />{{small|8}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2014 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br />{{small|7}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2014 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br />{{small|7}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2014 Japannese Grand Prix|JPN]]<br />{{small|10}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2014 Russiese Grand Prix|RUS]]<br />{{small|10}} |style="background:#EFCFFF;"| [[2014 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br />{{small|DNF}} |style="background:#CFCFFF;"| [[2014 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]]<br />{{small|15}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2014 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br />{{small|7}} | | | | | ! 10 ! 59 |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ![[2015 Formule Een-seisoen|2015]] |[[Force India|Sahara Force India F1]] |[[Force India]] VJM08 |[[Mercedes-Benz|Mercedes]] PU106B Hybrid 1.6 [[V6-enjin|V6 Turbo]] |style="background:#DFFFDF;"| [[2015 Australiese Grand Prix|AUS]]<br />{{small|10}} |style="background:#CFCFFF;"| [[2015 Maleisiese Grand Prix|MAL]]<br />{{small|13}} |style="background:#CFCFFF;"| [[2015 Chinese Grand Prix|CHN]]<br />{{small|11}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2015 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br />{{small|8}} |style="background:#CFCFFF;"| [[2015 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br />{{small|13}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2015 Monaco Grand Prix|MON]]<br />{{small|7}} |style="background:#CFCFFF;"| [[2015 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br />{{small|11}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2015 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br />{{small|9}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2015 Britse Grand Prix|GBR]]<br />{{small|9}} |style="background:#EFCFFF;"| [[2015 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br />{{small|DNF}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2015 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br />{{small|5}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2015 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br />{{small|6}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2015 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br />{{small|7}} |style="background:#CFCFFF;"| [[2015 Japannese Grand Prix|JPN]]<br />{{small|12}} |style="background:#FFDF9F;"| [[2015 Russiese Grand Prix|RUS]]<br />{{small|3}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2015 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br />{{small|5}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2015 Meksikaanse Grand Prix|MEX]]<br />{{small|8}} |style="background:#CFCFFF;"| [[2015 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]]<br />{{small|12}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2015 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br />{{small|5}} | | | | | !9 !78 |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ![[2016 Formule Een-seisoen|2016]] |[[Force India|Sahara Force India F1]] |[[Force India]] VJM09 |[[Mercedes-Benz|Mercedes]] PU106C Hybrid 1.6 [[V6-enjin|V6 Turbo]] |style="background:#CFCFFF;"| [[2016 Australiese Grand Prix|AUS]]<br />{{small|13}} |style="background:#CFCFFF;"| [[2016 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br />{{small|16}} |style="background:#CFCFFF;"| [[2016 Chinese Grand Prix|CHN]]<br />{{small|11}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2016 Russiese Grand Prix|RUS]]<br />{{small|9}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2016 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br />{{small|7}} |style="background:#FFDF9F;"| [[2016 Monaco Grand Prix|MON]]<br />{{small|3}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2016 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br />{{small|10}} |style="background:#FFDF9F;"| [[2016 Europese Grand Prix|EUR]]<br />{{small|3}} |style="background:#CFCFFF;"| [[2016 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br />{{small|17^†}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2016 Britse Grand Prix|GBR]]<br />{{small|6}} |style="background:#CFCFFF;"| [[2016 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br />{{small|11}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2016 Duitse Grand Prix|DUI]]<br />{{small|10}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2016 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br />{{small|5}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2016 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br />{{small|8}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2016 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br />{{small|8}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2016 Maleisiese Grand Prix|MAL]]<br />{{small|6}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2016 Japannese Grand Prix|JPN]]<br />{{small|7}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2016 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br />{{small|8}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2016 Meksikaanse Grand Prix|MEX]]<br />{{small|10}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2016 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]]<br />{{small|4}} |style="background:#DFFFDF;"| [[2016 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br />{{small|8}} | | | ! 7 ! 101 |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ![[2017 Formule Een-seisoen|2017]] |[[Force India|Sahara Force India F1]] |[[Force India]] VJM10 |[[Mercedes-Benz|Mercedes]] M08 EQ Power+ 1.6 [[V6-enjin|V6 Turbo]] |style="background:#DFFFDF"|[[2017 Australiese Grand Prix|AUS]]<br />{{small|7}} |style="background:#DFFFDF"|[[2017 Chinese Grand Prix|CHN]]<br />{{small|9}} |style="background:#DFFFDF"|[[2017 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br />{{small|7}} |style="background:#DFFFDF"|[[2017 Russiese Grand Prix|RUS]]<br />{{small|6}} |style="background:#DFFFDF"|[[2017 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br />{{small|4}} |style="background:#CFCFFF"|[[2017 Monaco Grand Prix|MON]]<br />{{small|13}}{{Pictogram vinnigste ronde}} |style="background:#DFFFDF"|[[2017 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br />{{small|5}} |style="background:#EFCFFF"|[[2017 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br />{{small|DNF}} |style="background:#DFFFDF"|[[2017 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br />{{small|7}} |style="background:#DFFFDF"|[[2017 Britse Grand Prix|GBR]]<br />{{small|9}} |style="background:#DFFFDF"|[[2017 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br />{{small|8}} |style="background:#CFCFFF"|[[2017 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br />{{small|17^†}} |style="background:#DFFFDF"|[[2017 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br />{{small|9}} |style="background:#DFFFDF"|[[2017 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br />{{small|5}} |style="background:#DFFFDF"|[[2017 Maleisiese Grand Prix|MAL]]<br />{{small|6}} |style="background:#DFFFDF"|[[2017 Japannese Grand Prix|JPN]]<br />{{small|7}} |style="background:#DFFFDF"|[[2017 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br />{{small|8}} |style="background:#DFFFDF"|[[2017 Meksikaanse Grand Prix|MEX]]<br />{{small|7}} |style="background:#DFFFDF"|[[2017 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]]<br />{{small|9}} |style="background:#DFFFDF"|[[2017 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br />{{small|7}} | | | | !7 !100 |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" !rowspan="2" | [[2018 Formule Een-seisoen|2018]] |[[Force India|Sahara Force India F1]] |rowspan="2" | [[Force India]] VJM11 |rowspan="2" | [[Mercedes-Benz|Mercedes]] M09 EQ Power+ 1.6 [[V6-enjin|V6 Turbo]] |style="background:#CFCFFF"| [[2018 Australiese Grand Prix|AUS]]<br />{{small|11}} |style="background:#CFCFFF"| [[2018 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br />{{small|16}} |style="background:#CFCFFF"| [[2018 Chinese Grand Prix|CHN]]<br />{{small|12}} |style="background:#FFDF9F"| [[2018 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br />{{small|3}} |style="background:#DFFFDF"| [[2018 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br />{{small|9}} |style="background:#CFCFFF"| [[2018 Monaco Grand Prix|MON]]<br />{{small|12}} |style="background:#CFCFFF"| [[2018 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br />{{small|14}} |style="background:#EFCFFF"| [[2018 Franse Grand Prix|FRA]]<br />{{small|DNF}} |style="background:#DFFFDF"| [[2018 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br />{{small|7}} |style="background:#DFFFDF"| [[2018 Britse Grand Prix|GBR]]<br />{{small|10}} |style="background:#DFFFDF"| [[2018 Duitse Grand Prix|DUI]]<br />{{small|7}} |style="background:#CFCFFF"| [[2018 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br />{{small|14}} | | | | | | | | | | | | !rowspan="2" | 8 !rowspan="2" | 62 |- |[[Racing Point F1-span|Racing Point Force India F1]] | | | | | | | | | | | | |style="background:#DFFFDF"|[[2018 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br />{{small|5}} |style="background:#DFFFDF"|[[2018 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br />{{small|7}} |style="background:#CFCFFF"|[[2018 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br />{{small|16}} |style="background:#DFFFDF"|[[2018 Russiese Grand Prix|RUS]]<br />{{small|10}} |style="background:#DFFFDF"|[[2018 Japannese Grand Prix|JPN]]<br />{{small|7}} |style="background:#DFFFDF"|[[2018 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br />{{small|8}} |style="background:#EFCFFF"|[[2018 Meksikaanse Grand Prix|MEX]]<br />{{small|DNF}} |style="background:#DFFFDF"|[[2018 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]]<br />{{small|10}} |style="background:#DFFFDF"|[[2018 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br />{{small|8}} | | | |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ![[2019 Formule Een-seisoen|2019]] |SportPesa Racing Point F1-span |[[Racing Point F1-span|Racing Point]] RP19 |[[Mercedes-Benz|Mercedes]] M10 EQ Power+ 1.6 [[V6-enjin|V6 Turbo]] |style="background:#CFCFFF"|[[2019 Australiese Grand Prix|AUS]]<br />{{small|13}} |style="background:#DFFFDF"|[[2019 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br />{{small|10}} |style="background:#DFFFDF"|[[2019 Chinese Grand Prix|CHN]]<br />{{small|8}} |style="background:#DFFFDF"|[[2019 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br />{{small|6}} |style="background:#CFCFFF"|[[2019 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br />{{small|15}} |style="background:#CFCFFF"|[[2019 Monaco Grand Prix|MON]]<br />{{small|12}} |style="background:#CFCFFF"|[[2019 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br />{{small|12}} |style="background:#CFCFFF"|[[2019 Franse Grand Prix|FRA]]<br />{{small|12}} |style="background:#CFCFFF"|[[2019 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br />{{small|11}} |style="background:#CFCFFF"|[[2019 Britse Grand Prix|GBR]]<br />{{small|17}} |style="background:#EFCFFF"|[[2019 Duitse Grand Prix|DUI]]<br />{{small|DNF}} |style="background:#CFCFFF"|[[2019 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br />{{small|11}} |style="background:#DFFFDF"|[[2019 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br />{{small|6}} |style="background:#DFFFDF"|[[2019 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br />{{small|7}} |style="background:#EFCFFF"|[[2019 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br />{{small|DNF}} |style="background:#DFFFDF"|[[2019 Russiese Grand Prix|RUS]]<br />{{small|7}} |style="background:#DFFFDF"|[[2019 Japannese Grand Prix|JPN]]<br />{{small|8}} |style="background:#DFFFDF"|[[2019 Meksikaanse Grand Prix|MEX]]<br />{{small|7}} |style="background:#DFFFDF"|[[2019 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br />{{small|10}} |style="background:#DFFFDF"|[[2019 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]]<br />{{small|9}} |style="background:#DFFFDF"|[[2019 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br />{{small|7}} | | | ! 10 ! 52 |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ![[2020 Formule Een-seisoen|2020]] |BWT [[Racing Point F1-span]] |[[Racing Point F1-span|Racing Point]] RP20 |[[Mercedes-Benz|Mercedes]] M11 EQ Performance 1.6 [[V6-enjin|V6 turbo]] |bgcolor=dfffdf| [[2020 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br /><small>6</small> |bgcolor=dfffdf| [[2020 Stiermarkse Grand Prix|STI]]<br /><small>6</small> |bgcolor=dfffdf| [[2020 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br /><small>7</small> |bgcolor=white | [[2020 Britse Grand Prix|GBR]]<br /><small>Onttrek</small> |bgcolor=white | [[70ste Herdenking Grand Prix|70J]] |bgcolor=dfffdf| [[2020 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br /><small>5</small> |bgcolor=dfffdf| [[2020 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br /><small>10</small> |bgcolor=dfffdf| [[2020 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br /><small>10</small> |bgcolor=dfffdf| [[2020 Toskaanse Grand Prix|TOS]]<br /><small>5</small> |bgcolor=dfffdf| [[2020 Russiese Grand Prix|RUS]]<br /><small>4</small> |bgcolor=dfffdf| [[2020 Eifelse Grand Prix|EIF]]<br /><small>4</small> |bgcolor=dfffdf| [[2020 Portugese Grand Prix|POR]]<br /><small>7</small> |bgcolor=dfffdf| [[2020 Emilia-Romagna Grand Prix|EMI]]<br /><small>6</small> |bgcolor=dfdfdf| [[2020 Turkse Grand Prix|TUR]]<br /><small>2</small> |bgcolor=cfcfff| [[2020 Bahreinse Grand Prix|BAH]]<br /><small>18</small> |bgcolor=ffffbf| [[2020 Sakhir Grand Prix|SAK]]<br /><small>1</small> |bgcolor=efcfff| [[2020 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br /><small>DNF</small> | | | | | | | ! 4 ! 125 |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ![[2021 Formule Een-seisoen|2021]] |[[Red Bull Racing|Red Bull Racing Honda]] |[[Red Bull Racing|Red Bull]] RB16B |[[Honda]] RA621H [[V6-enjin|V6]] |bgcolor=dfffdf| [[2021 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br />5 |bgcolor=cfcfff| [[2021 Emilia-Romagna Grand Prix|EMI]]<br/>12 |bgcolor=dfffdf| [[2021 Portugese Grand Prix|POR]]<br/>4 |bgcolor=dfffdf| [[2021 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br />5 |bgcolor=dfffdf| [[2021 Monaco Grand Prix|MON]]<br />4 |bgcolor=ffffbf| [[2021 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br />1 |bgcolor=ffdf9f| [[2021 Franse Grand Prix|FRA]]<br />3 |bgcolor=dfffdf| [[2021 Stiermarkse Grand Prix|STI]]<br />4 |bgcolor=dfffdf| [[2021 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br />6 |bgcolor=cfcfff| [[2021 Britse Grand Prix|GBR]]<br />16{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=efcfff| [[2021 Hongaarse Grand Prix|HON]] <br /><small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff| [[2021 Belgiese Grand Prix|BEL]] <br />19 |bgcolor=dfffdf| [[2021 Nederlandse Grand Prix|NED]] <br />8 |bgcolor=dfffdf| [[2021 Italiaanse Grand Prix|ITA]] <br />5 |bgcolor=dfffdf| [[2021 Russiese Grand Prix|RUS]] <br />9 |bgcolor=ffdf9f| [[2021 Turkse Grand Prix|TUR]] <br />3 |bgcolor=ffdf9f| [[2021 Verenigde State Grand Prix|VSA]] <br />3 |bgcolor=ffdf9f| [[2021 Meksikostad Grand Prix|MXS]] <br />3 |bgcolor=dfffdf| [[2021 São Paulo Grand Prix|SAP]] <br />4{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=dfffdf| [[2021 Katarse Grand Prix|KAT]] <br />4 |bgcolor=efcfff| [[2021 Saoedi-Arabiese Grand Prix|SAU]] <br /><small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff| [[2021 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]] <br />15 ^† | | |bgcolor=efefef|'''4''' |bgcolor=efefef|'''190''' |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ![[2022 Formule Een-seisoen|2022]] |[[Red Bull Racing]] |[[Red Bull Racing|Red Bull]] RB18 |[[Red Bull Powertrains|Red Bull RBPTH001]] 1.6 [[V6-enjin|V6 t]] |bgcolor=cfcfff| [[2022 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br />18 ^† |bgcolor=dfffdf| [[2022 Saoedi-Arabiese Grand Prix|SAU]]<br/>4{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=dfdfdf| [[2022 Australiese Grand Prix|AUS]]<br/>2 |bgcolor=dfdfdf| [[2022 Emilia-Romagna Grand Prix|EMI]]<br/>^'''3'''2 |bgcolor=dfffdf| [[2022 Miami Grand Prix|MIA]]<br/>4 |bgcolor=dfdfdf| [[2022 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br/>2{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=ffffbf| [[2022 Monaco Grand Prix|MON]]<br/>1 |bgcolor=dfdfdf| [[2022 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br/>2{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=efcfff| [[2022 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=dfdfdf| [[2022 Britse Grand Prix|GBR]]<br/>2 |bgcolor=efcfff| [[2022 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br/>^'''5'''<small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf| [[2022 Franse Grand Prix|FRA]]<br/>4 |bgcolor=dfffdf| [[2022 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br/>5 |bgcolor=dfdfdf| [[2022 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br/>2 |bgcolor=dfffdf| [[2022 Nederlandse Grand Prix|NED]]<br/>5 |bgcolor=dfffdf| [[2022 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br/>6{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=ffffbf| [[2022 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br/>1 |bgcolor=dfdfdf| [[2022 Japannese Grand Prix|JPN]]<br/>2 |bgcolor=dfffdf| [[2022 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br/>4 |bgcolor=ffdf9f| [[2022 Meksikostad Grand Prix|MXS]]<br/>3 |bgcolor=dfffdf| [[2022 São Paulo Grand Prix|SAP]]<br/>^'''5''' 7 |bgcolor=ffdf9f| [[2022 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br/>3 | | |bgcolor=ffdf9f| {{brons}} |bgcolor=ffdf9f| '''305''' |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ![[2023 Formule Een-seisoen|2023]] |[[Red Bull Racing]] |[[Red Bull Racing|Red Bull]] RB19 |[[Honda]] [[Red Bull Powertrains|RBPTH001]] 1.6 [[V6-enjin|V6 t]] |bgcolor=dfdfdf| [[2023 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br/>2 |bgcolor=ffffbf| [[2023 Saoedi-Arabiese Grand Prix|SAU]]<br/>1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=dfffdf| [[2023 Australiese Grand Prix|AUS]]<br/>5{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=ffffbf| [[2023 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br/>^'''1''' 1 |bgcolor=dfdfdf| [[2023 Miami Grand Prix|MIA]]<br/>2{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=cfcfff| [[2023 Monaco Grand Prix|MON]]<br/>16 |bgcolor=dfffdf| [[2023 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br/>4 |bgcolor=dfffdf| [[2023 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br/>6{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=ffdf9f| [[2023 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br />^'''2'''3 |bgcolor=dfffdf| [[2023 Britse Grand Prix|GBR]]<br/>6 |bgcolor=ffdf9f| [[2023 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br/>3 |bgcolor=dfdfdf| [[2023 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br/>^DNF2 |bgcolor=dfffdf| [[2023 Nederlandse Grand Prix|NED]]<br/>4 |bgcolor=dfdfdf| [[2023 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br/>2 |bgcolor=dfffdf| [[2023 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br/>8 |bgcolor=efcfff| [[2023 Japannese Grand Prix|JPN]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf| [[2023 Katarse Grand Prix|KAT]]<br/>10 |bgcolor=dfffdf| [[2023 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br/>4 |bgcolor=efcfff| [[2023 Meksikostad Grand Prix|MXS]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf| [[2023 São Paulo Grand Prix|SAP]]<br/>4 |bgcolor=ffdf9f| [[2023 Las Vegas Grand Prix|LSV]]<br/>3 |bgcolor=dfffdf| [[2023 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br/>4 | | |bgcolor="dfdfdf"|'''{{Silwer}}''' |bgcolor="dfdfdf"|'''285''' |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ![[2024 Formule Een-seisoen|2024]] |[[Red Bull Racing|Oracle Red Bull Racing]] |[[Red Bull Racing|Red Bull]] RB20 |[[Honda]] [[Red Bull Powertrains|RBPTH002]] 1.6 [[V6-enjin|V6 t]] |bgcolor=dfdfdf| [[2024 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br/>2 |bgcolor=dfdfdf| [[2024 Saoedi-Arabiese Grand Prix|SAU]]<br/>2 |bgcolor=dfffdf| [[2024 Australiese Grand Prix|AUS]]<br/>5 |bgcolor=dfdfdf| [[2024 Japannese Grand Prix|JPN]]<br/>2 |bgcolor=ffdf9f| [[2024 Chinese Grand Prix|CHN]]<br/>^'''3'''3 |bgcolor=dfffdf| [[2024 Miami Grand Prix|MIA]]<br/>^'''3'''4 |bgcolor=dfffdf| [[2024 Emilia-Romagna Grand Prix|EMI]]<br/>8 |bgcolor=efcfff| [[2024 Monaco Grand Prix|MON]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=efcfff| [[2024 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf| [[2024 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br/>8 |bgcolor=dfffdf| [[2024 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br/>^'''8'''7 |bgcolor=cfcfff| [[2024 Britse Grand Prix|GBR]]<br/>17 |bgcolor=dfffdf| [[2024 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br/>7 |bgcolor=dfffdf| [[2024 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br/>7{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=dfffdf| [[2024 Nederlandse Grand Prix|NED]]<br/>6 |bgcolor=dfffdf| [[2024 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br/>8 |bgcolor=cfcfff| [[2024 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br/>17{{smallsup|†}} |bgcolor=dfffdf| [[2024 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br/>10 |bgcolor=dfffdf| [[2024 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br/>7 |bgcolor=cfcfff| [[2024 Meksikostad Grand Prix|MXS]]<br/>17 |bgcolor=cfcfff| [[2024 São Paulo Grand Prix|SAP]]<br/>^'''8'''11 |bgcolor=dfffdf| [[2024 Las Vegas Grand Prix|LSV]]<br/>10 |bgcolor=efcfff| [[2024 Katarse Grand Prix|KAT]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=efcfff| [[2024 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=efefef| 8 |bgcolor=efefef| 152 |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ![[2026 Formule Een-seisoen|2026]]* |[[Cadillac F1-span|Cadillac]] |MAC-26 |[[Scuderia Ferrari|Ferrari]] 067/6 1.6 [[V6-enjin|V6 t h]] |bgcolor=cfcfff| [[2026 Australiese Grand Prix|AUS]]<br/>16 |bgcolor=cfcfff| [[2026 Chinese Grand Prix|CHN]]<br/>15 |bgcolor=cfcfff| [[2026 Japannese Grand Prix|JPN]]<br/>20 |bgcolor=cfcfff| [[2026 Miami Grand Prix|MIA]]<br/>16 |bgcolor=efcfff| [[2026 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br/>{{small|DNF}} |bgcolor=cfcfff| [[2026 Monaco Grand Prix|MON]]<br/>15 |bgcolor=| [[2026 Barcelona-Katalonië Grand Prix|BKT]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Britse Grand Prix|GBR]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Nederlandse Grand Prix|NED]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Italiaanse Grand Prix|ITA]] <br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Meksikostad Grand Prix|MXS]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 São Paulo Grand Prix|SAP]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Las Vegas Grand Prix|LSV]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Katarse Grand Prix|KAT]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br/>{{0}} | | |bgcolor=efefef|'''{{F1stat|PER|seasonposition}}'''* |bgcolor=efefef|'''{{F1stat|PER|seasonpoints}}'''* |-style="border-top:3px solid #aaaaaa" !Jaar !Inskrywer !Onderstel !Enjin !1 !2 !3 !4 !5 !6 !7 !8 !9 !10 !11 !12 !13 !14 !15 !16 !17 !18 !19 !20 !21 !22 !23 !24 !Plek !Punte |} * {{smallsup|†}} Kon nie die ren voltooi nie, maar is geklassifiseer omrede hy meer as 90% van die wedrenafstand afgelê het. * '''*''' Seisoen is nog aan die gang. == Verwysings == {{Verwysings|2}} {{DEFAULTSORT:Perez, Sergio}} [[Kategorie:Formule Een-renjaers]] [[Kategorie:Meksikaanse renjaers]] [[Kategorie:Geboortes in 1990]] [[Kategorie:Lewende mense]] 6utr46x2hmdwqatk92ndp9yrcnbykak 0 104337 2910409 2910044 2026-06-10T06:38:21Z Aliwal2012 39067 laaste wen =2024 Meksikostad Grand Prix 2910409 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas renjaer | name = Carlos Sainz jr. | image = Formel12021-SchlossGabelhofen(15) (cropped2).jpg | caption = Sainz in 2021 | nationality = {{vlagikoon|ESP}} Spanjaard | birth_date = {{GDEO|1994|9|1|df=y}} | birth_name = Carlos Sainz Vázquez de Castro | birth_place = [[Madrid]], [[Spanje]] | Old Team = [[Scuderia Toro Rosso|Toro Rosso]], [[Renault F1-span|Renault]], [[McLaren]]-[[Renault]], [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 2025 Team = [[WilliamsF1|Williams Racing]] | 2026 Team = [[WilliamsF1|Williams Racing]] | Car number = 55 | Races = {{F1stat|SAI|entries}} ({{F1stat|SAI|starts}} begin) | Championships = 0 | Wins = {{F1stat|SAI|wins}} | Podiums = {{F1stat|SAI|podiums}} | Points = {{F1stat|SAI|careerpoints}} | Poles = {{F1stat|SAI|poles}} | Fastest laps = {{F1stat|SAI|fastestlaps}} | First race = [[2015 Australiese Grand Prix]] | First win = [[2022 Britse Grand Prix]] | Last win = [[2024 Meksikostad Grand Prix]] | Last race = {{laaste F1GP}} | Last season = 2025 | Last position = 9de (64 punte) }} '''Carlos Sainz jr.''' (gebore [[1 September]] [[1994]] in [[Madrid]]) is 'n [[Spanje|Spaanse]] professionele motorrenjaer wat tans vir die [[WilliamsF1|Williams Racing-span]] in [[Formule Een]] Grands Prix jaag. Hy het van [[2021 Formule Een-seisoen|2021]] tot [[2024 Formule Een-seisoen|2024]] vir [[Scuderia Ferrari]] meegeding. In [[2017 Formule Een-seisoen|2017]] jaag Sainz vir 'n derde seisoen vir die [[Toro Rosso]]-[[Scuderia Ferrari|Ferrarispan]], en behaal goeie resultate. Op 7 Oktober 2017 word aangekondig dat hy vanaf die [[2017 Verenigde State Grand Prix]] die plek van [[Jolyon Palmer]] in die [[Renault F1|Renaultspan]] sal oorneem.<ref>{{nl}} [https://www.nu.nl/formule-1/4954154/sainz-vertrekt-gp-japan-al-renault-kvyat-terug-bij-toro-rosso.html Sainz vertrekt na GP Japan al naar Renault, Kvyat terug bij Toro Rosso]</ref> In [[2018 Formule Een-seisoen|2018]] beleef Sainz 'n wisselvallige seisoen; hy behaal 'n vyfde plek in [[2018 Azerbeidjanse Grand Prix|Azerbeidjan]] as beste resultaat sedert sy terugkeer by die Renaultfabriekspan, maar in ander renne eindig hy ver agter sy spanmaat, [[Nico Hülkenberg]]. Toe die span op 3 Augustus 2018 bekend maak dat [[Daniel Ricciardo]] in [[2019 Formule Een-seisoen|2019]] vir Renault gaan jaag, moes Sainz na 'n ander span soek. Op 16 Augustus maak [[McLaren]] bekend dat Sainz in 2019 die uittredende [[Fernando Alonso]] sou vervang.<ref>{{nl}} [https://nl.motorsport.com/f1/news/mclaren-sainz-vervanger-alonso-2019/3159466/ McLaren bevestig Sainz as vervanger vir Alonso in 2019]</ref> Op 14 Mei 2020 word bekend gemaak dat Sainz die plek van [[Sebastian Vettel]] by [[Scuderia Ferrari]] vanaf 2021 sal oorneem.<ref>{{cite web|url=https://www.nieuwsblad.be/cnt/dmf20200514_04958561|title=Carlos Sainz maakt droomtransfer naar Ferrari F1 team|access-date=14 Mei 2020|date=14 Mei 2020|publisher=Het Nieuwsblad|language=nl}}</ref> Op 3 Julie 2022 wen hy sy eerste Formule Eenwedren, die [[2022 Britse Grand Prix|Britse Grand Prix]] te [[Silverstone-renbaan|Silverstone]].<ref name="maiden">{{cite news|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.sainz-converts-pole-into-maiden-grand-prix-victory-at-silverstone-after.46XBmmWmBvK1Ahi6rtAzQh.html|title=Sainz converts pole into maiden Grand Prix victory at Silverstone after scintillating race|publisher= Formula 1® - The Official F1® Website| date=3 July 2022|access-date=3 July 2022|language=Engels}}</ref> Na 7 jaar en 150 wedrenne se wag, word hy hiermee die 112de bestuurder om 'n Grand Prix te wen. == Formule 1-loopbaan == [[Lêer:Carlos_Sainz,_Jr._Red_Bull_Racing_2013_Silverstone_F1_Test_001.jpg|duimnael|Sainz bestuur vir [[Red Bull Racing|Red Bull]] tydens die Jong Bestuurderstoets by Silverstone in Julie 2013]] Sainz het in [[2010 Formule Een-seisoen|2010]] deel geword van die Red Bull Junior-span.<ref>{{Cite web|url=https://www.redbull.com/gb-en/five-things-about-carlos-sainz-joins-toro-rosso|title=Five things you should know about Carlos Sainz|date=2 August 2016|website=redbull.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20220430074723/https://www.redbull.com/gb-en/five-things-about-carlos-sainz-joins-toro-rosso|archive-date=30 April 2022|access-date=30 April 2022}}</ref> Sy eerste ervaring in 'n Formule Een-motor was tydens die jong bestuurderstoets by die [[Silverstone-renbaan]] in Julie 2013, waar hy beide die Toro Rosso STR8 en die Red Bull RB9 bestuur het.<ref>{{Cite web|url=https://www.motorsport.com/f1/news/ricciardo-sets-fastest-time-on-day-2-of-ydt-at-silverstone/437632/|title=Ricciardo sets fastest time on day 2 of YDT at Silverstone|date=18 July 2013|website=motorsport.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20220430074725/https://www.motorsport.com/f1/news/ricciardo-sets-fastest-time-on-day-2-of-ydt-at-silverstone/437632/|archive-date=30 April 2022|access-date=30 April 2022}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.motorsport.com/f1/news/vettel-topped-the-timesheets-on-final-day-of-ydt-at-silverstone/437863/|title=Vettel topped the timesheets on final day of YDT at Silverstone|date=19 July 2013|website=motorsport.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20220430074727/https://www.motorsport.com/f1/news/vettel-topped-the-timesheets-on-final-day-of-ydt-at-silverstone/437863/|archive-date=30 April 2022|access-date=30 April 2022}}</ref> Sainz het bevestig dat onderhandelings met die sukkelende [[Caterham F1-span|Caterhamspan]] gehou is vir 'n rendebuut gedurende die [[2014 Formule Een-seisoen|2014-seisoen]], maar uiteindelik is geen ooreenkoms bereik nie.<ref>{{Cite web|url=https://www.motorsport.com/f1/news/sainz-jr-confirms-caterham-talks/453986/|title=Sainz jr confirms Caterham talks|date=11 July 2014|website=motorsport.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20220430074728/https://www.motorsport.com/f1/news/sainz-jr-confirms-caterham-talks/453986/|archive-date=30 April 2022|access-date=30 April 2022}}</ref> As beloning vir sy Formule Renault 3.5-reekstitel het Sainz die Red Bull RB10 in die na-seisoen-toets ná die [[2014 Aboe Dhabi Grand Prix]] bestuur.<ref>{{Cite web|url=https://www.motorsport.com/f3.5/news/the-formula-renault-3-5-series-champion-at-the-wheel-of-the-rb10-at-abu-dhabi/459150/|title=The Formula Renault 3.5 Series Champion at the wheel of the RB10 at Abu Dhabi|date=24 November 2014|website=motorsport.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20220430074723/https://www.motorsport.com/f3.5/news/the-formula-renault-3-5-series-champion-at-the-wheel-of-the-rb10-at-abu-dhabi/459150/|archive-date=30 April 2022|access-date=30 April 2014}}</ref> === Toro Rosso (2015–2017) === ==== 2015 ==== [[Lêer:Carlos_Sainz_Jr_2015_Malaysia_FP3_1.jpg|duimnael|Sainz in die [[2015 Maleisiese Grand Prix]]]] Sainz het in die [[2015 Formule Een-seisoen|2015-seisoen]] vir [[Scuderia Toro Rosso]] gery waar hy [[Max Verstappen]] se spanmaat was, na [[Daniil Kvyat]] se bevordering na [[Red Bull Racing|Red Bull]].<ref name="F12">{{cite news|date=28 November 2014|title=Sainz to race for Scuderia Toro Rosso|work=[[Scuderia Toro Rosso]]|publisher=Scuderia Toro Rosso S.p.A|url=http://www.scuderiatororosso.com/article/sainz-race-toro-rosso|access-date=28 November 2014|archive-date=10 August 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170810130159/http://www.scuderiatororosso.com/article/sainz-race-toro-rosso|url-status=live}}</ref> Sainz het 55 as sy rennommer gekies. Hy het binne die top tien gekwalifiseer vir sy debuut, die [[2015 Australiese Grand Prix|Australiese Grand Prix]], en die ren in die negende plek voltooi.<ref>{{cite news|url=http://www.autosport.com/news/report.php/id/118069|title=Lewis Hamilton beats Nico Rosberg to win|first=Lawrence|last=Barretto|work=[[Autosport]]|date=15 March 2015|access-date=15 March 2015|archive-date=16 March 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150316231343/http://www.autosport.com/news/report.php/id/118069|url-status=live}}</ref> Hy het weer punte by die [[2015 Maleisiese Grand Prix|Maleisiese Grand Prix]] aangeteken, maar het nie daarin geslaag om by die [[2015 Chinese Grand Prix|Chinese Grand Prix]] punte aan te teken nadat hy getol het en toe uit die [[2015 Bahreinse Grand Prix|Bahreinse Grand Prix]] onttrek weens 'n wielprobleem. Hy het vyfde gekwalifiseer by die [[2015 Spaanse Grand Prix|Spaanse Grand Prix]], sy hoogste roosterplek vir die jaar, en die ren negende voltooi. Hy is aangesê om vir die [[2015 Monaco Grand Prix|Monaco Grand Prix]] in die kuipelaan weg te spring, nadat hy nie die weegbrug tydens kwalifisering besoek het nie. Hy het tot die tiende plek in die ren herstel.<ref>{{Cite web|url=https://www.motorsport.com/f1/results/2015/monaco-gp-30/|title=Formula 1 2015 Monaco GP Results|date=24 May 2015|website=motorsport.com|language=en}}</ref> Hierna het vier agtereenvolgende onttrekkings gevol met elektriese probleme by die [[2015 Oostenrykse Grand Prix|Oostenrykse]] en [[2015 Britse Grand Prix|Britse]] Grands Prix, toe 'n brandstofdrukprobleem by die [[2015 Hongaarse Grand Prix|Hongaarse Grand Prix]] en 'n kragbronprobleem by die [[2015 Belgiese Grand Prix|Belgiese Grand Prix]]. 'n Impak van 150 km/h en 46 g teen die versperrings tydens oefening vir die [[2015 Russiese Grand Prix|Russiese Grand Prix]] het daartoe gelei dat Sainz die nag in die hospitaal deurgebring het.<ref>{{Cite web|url=https://www.motorsport.com/f1/news/sainz-remembers-everything-from-46g-crash/649100/|title=Sainz remembers 'everything' from 46G crash|date=11 October 2015|website=motorsport.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20220430091453/https://www.motorsport.com/f1/news/sainz-remembers-everything-from-46g-crash/649100/|archive-date=30 April 2022|access-date=30 April 2022}}</ref> Hy het kwalifisering misgeloop, maar is fiks verklaar om te jaag, maar hy het nie daarin geslaag om die ren te voltooi nie, na 'n remfaling.<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.com/sport/0/formula1/34495346|title=Carlos Sainz to race in Russian Grand Prix after heavy crash|date=11 October 2015|last=Benson|first=Andrew|website=www.bbc.com|access-date=13 September 2017|archive-date=13 October 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151013032854/http://www.bbc.com/sport/0/formula1/34495346|url-status=live}}</ref> Hy het tydens kwalifisering vir die [[2015 Verenigde State Grand Prix|Verenigde State Grand Prix]] gebots en van die laaste plek af weggespring, maar het tien posisies op die eerste rondte ingehaal en sy beste resultaat van die jaar met 'n sewende plek aangeteken. Sainz het sy debuutseisoen vyftiende in die Bestuurderskampioenskap afgesluit en kon 18 punte teenoor spanmaat Verstappen se 49 aanteken.<ref>{{Cite web|url=http://www.statsf1.com/en/2015.aspx|title=2015|website=StatsF1.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20200317084611/https://www.statsf1.com/en/2015.aspx|archive-date=17 March 2020|access-date=18 December 2018}}</ref> ==== 2016 ==== [[Lêer:Formula One 2016 Austrian GP (04) (28010377682).jpg|links|duimnael|Sainz by die [[2016 Oostenrykse Grand Prix]]]] Toro Rosso het Sainz en Verstappen vir die [[2016 Formule Een-seisoen|2016 kampioenskap]] behou. Sainz het sewende gekwalifiseer en negende geëindig tydens die seisoen-opener [[2016 Australiese Grand Prix|Australiese Grand Prix]], maar moes hierna uit die [[2016 Bahreinse Grand Prix|Bahreinse Grand Prix]] onttrek weens 'n botsing met [[Sergio Pérez]]. Na die [[2016 Russiese Grand Prix|Russiese Grand Prix]] het Sainz 'n nuwe spanmaat in [[Daniil Kvyat]] gekry toe Verstappen na Red Bull bevorder is. Drie punteresultate het vir Sainz gevolg, insluitend sy beste loopbaanresultaat met sesde plek by die [[2016 Spaanse Grand Prix|Spaanse Grand Prix]] en 'n ren van twintigste na negende plek by die [[2016 Kanadese Grand Prix|Kanadese Grand Prix]]. Na 'n veringverwante onttrekking by die [[2016 Europese Grand Prix|Europese Grand Prix]] het Sainz drie agtereenvolgende agtste plekke behaal. 'n Reeks van ses wedrenne sonder punte het gevolg, insluitend uitvalle weens 'n pap wiel by die [[2016 Belgiese Grand Prix|Belgiese Grand Prix]] en 'n botsing in die eerste rondte met [[Nico Hülkenberg]] by die [[2016 Singapoerse Grand Prix|Singapoerse Grand Prix]] nadat hy sesde weggespring het. Sainz het sy beste wedrenresultaat by die [[2016 Verenigde State Grand Prix|Verenigde State Grand Prix]] geëwenaar met 'n sesde plek en dieselfde resultaat by die [[2016 Brasiliaanse Grand Prix|Brasiliaanse Grand Prix]] behaal nadat hy vyftiende weggespring het. Hy het uit die seisoenafsluiter [[2016 Aboe Dhabi Grand Prix|Aboe Dhabi Grand Prix]] onttrek weens 'n botsing met [[Jolyon Palmer]]. Sainz het die seisoen twaalfde in die Bestuurderskampioenskap afgesluit en 46 van Toro Rosso se 63 punte aangeteken.<ref>{{Cite web|url=http://www.statsf1.com/en/2016.aspx|title=2016|website=StatsF1.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20191221154833/https://www.statsf1.com/en/2016.aspx|archive-date=21 December 2019|access-date=18 December 2018}}</ref> ==== 2017 ==== [[Lêer:Carlos Sainz Jr 2017 Malaysia FP2 1.jpg|duimnael|Sainz by die [[2017 Maleisiese Grand Prix]]]] Sainz en Kvyat het vir die [[2017 Formule Een-seisoen|2017 seisoen]] by Toro Rosso aangebly. Sainz het punte in die eerste twee wedrenne aangeteken, maar 'n botsing met [[Lance Stroll]] het hom uit die [[2017 Bahreinse Grand Prix|Bahreinse Grand Prix]] gehaal. Beide jaers het mekaar vir die voorval blameer, maar Sainz is 'n roosterstraf vir die volgende wedren opgelê.<ref>{{Cite web|url=https://www.motorsport.com/f1/news/sainz-gets-three-place-grid-penalty-for-russia-894824/894824/|title=Sainz gets three-place grid penalty for Russia|date=16 April 2017|website=motorsport.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20220430152120/https://www.motorsport.com/f1/news/sainz-gets-three-place-grid-penalty-for-russia-894824/894824/|archive-date=30 April 2022|access-date=30 April 2022}}</ref> Drie keer se punte het gevolg, insluitend 'n sesde plek by die [[2017 Monaco Grand Prix|Monaco Grand Prix]]. Sainz is weer 'n roosterstraf opgelê vir 'n botsing in die eerste rondte met [[Romain Grosjean]] en [[Felipe Massa]] by die [[2017 Kanadese Grand Prix|Kanadese Grand Prix]].<ref>{{Cite news|url=https://www.motorsport.com/f1/news/f1-sainz-penalty-baku-917580/917580/|title=Sainz gets three-place grid penalty for Baku|work=Motorsport.com|date=12 June 2017|access-date=5 April 2023|last=Elizalde|first=Pablo|archive-date=5 April 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230405013819/https://www.motorsport.com/f1/news/f1-sainz-penalty-baku-917580/917580/|url-status=live}}</ref> Sainz het op die eerste rondte van die [[2017 Azerbeidjanse Grand Prix|Azerbeidjanse Grand Prix]] getol in 'n poging om 'n botsing met spanmaat Kvyat te vermy, maar kon uiteindelik herstel en agtste geëindig. Voor die Oostenrykse Grand Prix het Sainz opgemerk dat dit "onwaarskynlik" is dat hy vir 'n vierde jaar by Toro Rosso sou bly.<ref>{{Cite web|url=https://www.motorsport.com/f1/news/sainz-toro-rosso-stay-unlikely-red-bull-927155/927155/|title=Sainz: Staying at Toro Rosso in 2018 "unlikely"|last=Barretto|first=Lawrence|date=6 July 2017|website=motorsport.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20220430152122/https://www.motorsport.com/f1/news/sainz-toro-rosso-stay-unlikely-red-bull-927155/927155/|archive-date=30 April 2022|access-date=30 April 2022}}</ref> Red Bull-spanhoof Christian Horner het dit verwerp en gesê dat Sainz steeds in 2018 vir Toro Rosso sou jaag.<ref>{{Cite web|url=https://www.motorsport.com/f1/news/sainz-horner-toro-rosso-exit-red-bull-927472/927472/|title=Sainz won't leave Toro Rosso in 2018 - Horner|last=Cooper|first=Adam|date=7 July 2017|website=motorsport.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20220430152123/https://www.motorsport.com/f1/news/sainz-horner-toro-rosso-exit-red-bull-927472/927472/|archive-date=30 April 2022|access-date=30 April 2022}}</ref> Sainz het uit die [[2017 Oostenrykse Grand Prix|Oostenrykse Grand Prix]] geval weens 'n enjinprobleem en is in die eerste rondte van die [[2017 Britse Grand Prix|Britse Grand Prix]] uitgeskakel na 'n botsing met Kvyat.<ref>{{Cite news|url=https://www.skysports.com/f1/news/12471/10949984/watch-carlos-sainz-and-daniil-kvyat-crash|title=Daniil Kvyat three points away from F1 race ban after Carlos Sainz clash|date=1 August 2017|access-date=5 April 2023|work=Sky Sports|last1=Galloway|first1=James|last2=Morlidge|first2=Matt|archive-date=5 April 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230405015321/https://www.skysports.com/f1/news/12471/10949984/watch-carlos-sainz-and-daniil-kvyat-crash|url-status=live}}</ref> Voor die [[2017 Singapoerse Grand Prix|Singapoerse Grand Prix]] is aangekondig dat Sainz vir 2018 by [[Renault F1|Renault]] sou aansluit, op lening van Red Bull.<ref>{{Cite web|url=https://www.racefans.net/2017/09/15/renault-confirms-sainz-alongside-hulkenberg-2018/|title=Red Bull loans Sainz to Renault for 2018|last=Collantine|first=Keith|date=15 September 2017|website=racefans.net|archive-url=https://web.archive.org/web/20220529030807/https://www.racefans.net/2017/09/15/renault-confirms-sainz-alongside-hulkenberg-2018/|archive-date=29 May 2022|access-date=30 April 2022}}</ref> Hy het die wedren in 'n loopbaanbeste vierde plek voltooi, in wat hy beskryf het as sy "beste dag in Formule Een".<ref>{{Cite web|url=https://www.motorsport.com/f1/news/carlos-sainz-jr-singapore-gp-was-my-best-day-in-f1-after-best-finish-for-toro-rosso/3221835/|title=Carlos Sainz Jr: Singapore GP was 'my best day in F1' after fourth place finish for Toro Rosso|date=18 September 2017|website=motorsport.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20220430152117/https://www.motorsport.com/f1/news/carlos-sainz-jr-singapore-gp-was-my-best-day-in-f1-after-best-finish-for-toro-rosso/3221835/|archive-date=30 April 2022|access-date=30 April 2022}}</ref> [[Pierre Gasly]] het by die [[2017 Maleisiese Grand Prix|Maleisiese Grand Prix]] by Sainz aangesluit nadat Kvyat deur die span weggejaag is.<ref>{{Cite web|url=http://www.espn.com/f1/story/_/id/20822622/red-bull-junior-pierre-gasly-replaces-daniil-kvyat-toro-rosso-malaysia|title=Red Bull junior Gasly replaces Kvyat for Malaysia|date=26 September 2017|website=ESPN|archive-url=https://web.archive.org/web/20200107034313/https://www.espn.com/f1/story/_/id/20822622/red-bull-junior-pierre-gasly-replaces-daniil-kvyat-toro-rosso-malaysia|archive-date=7 January 2020|access-date=5 October 2017}}</ref> Sainz het uit die wedren onttrek weens 'n enjinprobleem. Hy het tydens oefening vir die [[2017 Japannese Grand Prix|Japannese Grand Prix]] en ook in die eerste rondte van die wedren gebots.<ref>{{Cite web|url=http://www.statsf1.com/en/2017/japon/classement.aspx|title=Japan 2017 - Result|website=StatsF1.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20181218195100/http://www.statsf1.com/en/2017/japon/classement.aspx|archive-date=18 December 2018|access-date=18 December 2018}}</ref> Op hierdie stadium van die seisoen het Sainz reeds 48 van Toro Rosso se 52 punte aangeteken.<ref>{{Cite web|url=https://www.statsf1.com/en/2017/japon/championnat.aspx|title=Japan 2017 - Championship|website=StatsF1.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20180507114019/http://www.statsf1.com/en/2017/japon/championnat.aspx|archive-date=7 May 2018|access-date=18 March 2019}}</ref> === Renault (2017–2018) === ==== 2017 ==== [[Lêer:Carlos_Sainz_2017_Mexican_Grand_Prix.jpg|alt=|duimnael|Sainz by die [[2017 Meksikaanse Grand Prix]]]] Sainz se skuif na [[Renault F1|Renault]] is vervroeg en hy het [[Jolyon Palmer]] vervang en by [[Nico Hülkenberg]] aangesluit vir die laaste vier wedrenne van 2017, beginnende met die [[2017 Verenigde State Grand Prix|Verenigde State Grand Prix]] waar hy sewende weggespring en geëindig het.<ref>{{Cite news|url=https://www.foxsports.com.au/motorsport/formula-one/live-2017-formula-1-united-states-grand-prix/news-story/921264a87131b73a88e2ff47b8794a9d|title=Lewis Hamilton wins United States Grand Prix, Mercedes secures Constructors' Championship|work=Fox Sports Australia|date=23 October 2017|access-date=5 April 2023|agency=Agence France-Presse|archive-date=24 October 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171024221951/https://www.foxsports.com.au/motorsport/formula-one/live-2017-formula-1-united-states-grand-prix/news-story/921264a87131b73a88e2ff47b8794a9d|url-status=live}}</ref> Sainz het sy pad van agtste na vyfde plek oopgejaag op die eerste rondte van die [[2017 Meksikaanse Grand Prix|Meksikaanse Grand Prix]], maar ongelukkig hierna getol en hy moes vir nuwe bande in die kuipe stop. Hy het later uit die wedren onttrek weens stuurprobleme.<ref>{{cite news|url=https://www.motorsport.com/f1/news/mexican-gp-hamilton-clinches-title-as-verstappen-wins-race-972656/1374209/|work=Motorsport.com|title=Mexican GP: Hamilton clinches title, Verstappen wins race|date=30 October 2017|access-date=5 April 2023|last=Straw|first=Edd|archive-date=5 April 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230405015323/https://www.motorsport.com/f1/news/mexican-gp-hamilton-clinches-title-as-verstappen-wins-race-972656/1374209/|url-status=live}}</ref> Hy kon nie daarin slaag om die seisoenafsluiter, die [[2017 Aboe Dhabi Grand Prix|Aboe Dhabi Grand Prix]], te voltooi nie, nadat hy uit 'n kuipestop vrygelaat is met 'n los wiel.<ref>{{Cite news|url=https://www.motorsport.com/f1/news/abu-dhabi-gp-bottas-wins-race-hamilton-983100/1380874/|work=Motorsport.com|date=26 November 2017|access-date=5 April 2023|last=Barretto|first=Lawrence|title=Abu Dhabi GP: Bottas fends off Hamilton to win finale|archive-date=5 April 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230405020611/https://www.motorsport.com/f1/news/abu-dhabi-gp-bottas-wins-race-hamilton-983100/1380874/|url-status=live}}</ref> Sainz het die [[2017 Formule Een-seisoen|2017-seisoen]] negende in die Bestuurderskampioenskap afgesluit en 54 punte aangeteken.<ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/results.html/2017/drivers.html|title=2017 Driver Standings|website=Formula 1|archive-url=https://web.archive.org/web/20171023174116/https://www.formula1.com/en/results.html/2017/drivers.html|archive-date=23 October 2017|access-date=5 April 2023}}</ref> ==== 2018 ==== [[Lêer:FIA_F1_Austria_2018_Nr._55_Sainz.jpg|links|duimnael|Sainz by die [[2018 Oostenrykse Grand Prix|Oostenrykse Grand Prix van 2018]]]] Oor die eerste agt wedrenne van 2018 het Sainz in die top tien by elkeen gekwalifiseer en punte in almal behalwe een aangeteken, en elfde by die [[2018 Bahreinse Grand Prix|Bahreinse Grand Prix]] geëindig. Hierdie resultate het die [[2018 Azerbeidjanse Grand Prix|Azerbeidjanse Grand Prix]] ingesluit waar hy voordeel getrek het uit 'n botsing tussen Red Bull-spanmaats [[Max Verstappen]] en [[Daniel Ricciardo]] om 'n seisoenhoogtepunt van vyfde te behaal.<ref name="behou">{{Cite web|url=http://www.statsf1.com/en/carlos-sainz/grand-prix.aspx|title=Carlos SAINZ – Grands Prix started|website=StatsF1.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20201021205641/https://www.statsf1.com/en/carlos-sainz/grand-prix.aspx|archive-date=21 October 2020|access-date=4 January 2018}}</ref> Sainz het sy [[2018 Monaco Grand Prix|Monaco Grand Prix]] as 'n "ramp" beskryf en die span se bandstrategie gekritiseer nadat hulle agtste weggespring en tiende geëindig het.<ref>{{Cite web|url=https://www.motorsport.com/f1/news/sainz-very-bitter-after-monaco-gp-disaster-1042343/3104135/|title=Sainz "very bitter" after Monaco GP "disaster"|last=Elizalde|first=Pablo|date=27 May 2018|website=motorsport.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20220501110914/https://www.motorsport.com/f1/news/sainz-very-bitter-after-monaco-gp-disaster-1042343/3104135/|archive-date=1 May 2022|access-date=1 May 2022}}</ref> Hy het vir 'n groot deel van die [[2018 Franse Grand Prix|Franse Grand Prix]] in die sesde plek gele, maar het by die eindpunt tot agtste plek teruggesak nadat sy MGU-K gefaal het.<ref>{{Cite web|url=https://www.motorsport.com/f1/news/sainz-vsc-160bph-engine-problem-french-gp-1047443/3128717/|title=Sainz says VSC saved points finish after MGU-K failure|last=Freeman|first=Glenn|date=24 June 2018|website=motorsport.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20220501110915/https://www.motorsport.com/f1/news/sainz-vsc-160bph-engine-problem-french-gp-1047443/3128717/|archive-date=1 May 2022|access-date=1 May 2022}}</ref> Drie wedrenne sonder punte het gevolg, insluitend 'n botsing met Romain Grosjean wat sy wedren beëindig het by die [[2018 Britse Grand Prix|Britse Grand Prix]] en 'n straf vir verbysteek tydens veiligheidsmotortoestande by die [[2018 Duitse Grand Prix|Duitse Grand Prix]]. Sainz het punte by vyf van die volgende sewe wedrenne aangeteken, insluitend 'n seisoenbeste kwalifiserende vertoning van vyfde plek by die [[2018 Hongaarse Grand Prix|Hongaarse Grand Prix]]. Skade wat hy opgedoen het deur kontak met [[Sergei Sirotkin]] tydens die eerste rondte van die [[2018 Russiese Grand Prix|Russiese Grand Prix]] het gelei tot 'n sewentiende plek. Batteryprobleme het Sainz se uittrede uit die [[2018 Meksikaanse Grand Prix|Meksikaanse Grand Prix]] veroorsaak. Hy het die seisoen afgesluit met 'n ren van elfde op die rooster na sesde plek by die [[2018 Aboe Dhabi Grand Prix|Aboe Dhabi Grand Prix]]. Sainz het die seisoen tiende in die Bestuurderskampioenskap afgesluit, drie plekke agter spanmaat Hülkenberg, en 53 punte teenoor Hülkenberg se 69 aangeteken. Sainz het punte in dertien uit die negentien wedrenne wat hy voltooi het, aangeteken.<ref name="behou"/><ref>{{Cite web|url=http://www.statsf1.com/en/2018.aspx|title=2018|website=StatsF1.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20200229021324/https://www.statsf1.com/en/2018.aspx|archive-date=29 February 2020|access-date=4 January 2018}}</ref> Sainz is vir die volgende seisoen deur [[Daniel Ricciardo]] by Renault vervang, met die span wat gekies het om Hülkenberg in plaas van Sainz te behou.<ref name="behou"/> === McLaren (2019–2020) === ==== 2019: Nooienspodium ==== [[Lêer:Carlos Sainz Jr. during Hungarian Formula 1 Grand Prix.jpg|duimnael|Sainz by die [[2019 Hongaarse Grand Prix]]]] Sainz het vir die [[2019 Formule Een-seisoen|2019-seisoen]] na [[McLaren]] verskuif, wat sy verbintenis met Red Bull beëindig het. Hy het [[Fernando Alonso]] vervang as spanmaat vir die groentjie [[Lando Norris]].<ref name="MCLSainz2">{{cite news|title=Carlos Sainz to race for McLaren from 2019|url=https://www.mclaren.com/formula1/inside-the-mtc/carlos-sainz-race-mclaren-2019/|publisher=[[McLaren|McLaren Formule Eenspan]]|date=16 August 2018|access-date=16 August 2018|archive-date=9 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190509135633/https://www.mclaren.com/formula1/inside-the-mtc/carlos-sainz-race-mclaren-2019/|url-status=dead}}</ref> Sainz het 'n ongelukkige begin van die seisoen gehad met geen punte in die eerste drie wedrenne nie, as gevolg van 'n enjinbrand by die [[2019 Australiese Grand Prix|Australiese Grand Prix]] en botsings op die eerste rondtes by die [[2019 Bahreinse Grand Prix|Bahreinse]] en [[2019 Chinese Grand Prix|Chinese Grands Prix]]. Sainz het daarna deurgaans punte aangeteken en dikwels as die besgeplaasde jaer agter die top drie spanne van Mercedes, [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] en Red Bull geëindig. Hy het punte by agt van die volgende nege wedrenne aangeteken; noemenswaardige resultate was om agtste te eindig by die [[2019 Oostenrykse Grand Prix|Oostenrykse Grand Prix]] nadat hy negentiende weggespring het, en 'n vyfde plek by die [[2019 Duitse Grand Prix|Duitse Grand Prix]] ten spyte van 'n voorval waar hy getol en op 'n nat gedeelte van die baan gestop het. Sainz het kragprobleme ondervind en op die tweede rondte van die [[2019 Belgiese Grand Prix|Belgiese Grand Prix]] onttrek. By die daaropvolgende [[2019 Italiaanse Grand Prix|Italiaanse Grand Prix]] is hy gedwing om te onttrek toe 'n wiel verkeerd gemonteer is tydens 'n kuipestop. Hierna, by die [[2019 Singapoerse Grand Prix|Singapoerse Grand Prix]], het 'n botsing met [[Nico Hülkenberg]] en 'n lang kuipestop veroorsaak dat hy buite die punteplekke geëindig het.<ref>{{Cite news|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.race-report-highlight-singapore-grand-prix-2019.6dwF1Ea7RzSbwtt8jwKzyZ.html|date=22 September 2019|access-date=9 April 2023|work=Formula 1|title=Opportunistic Vettel snatches Singapore victory to end barren run|archive-date=17 November 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221117103301/https://www.formula1.com/en/latest/article.race-report-highlight-singapore-grand-prix-2019.6dwF1Ea7RzSbwtt8jwKzyZ.html|url-status=live}}</ref> By die [[2019 Brasiliaanse Grand Prix|Brasiliaanse Grand Prix]] het Sainz in die twintigste en laaste plek weggespring na 'n enjinprobleem tydens kwalifisering. Hy het teen die voorlaaste rondte tot die vyfde plek gevorder, wat die vierde plek geword het toe [[Alexander Albon]] deur [[Lewis Hamilton]] voor hom omgeswaai is. Sainz is later na die derde plek verhef nadat Hamilton 'n straf gekry het, wat hom sy eerste podiumplek in Formule Een besorg het.<ref>{{Cite news|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.the-wait-is-over-sainz-celebrates-his-first-f1-podium-and-mclarens-first-since-2014.5SgYxOmvd1rJyNnyV6PsSR.html|work=Formula 1|date=17 November 2019|access-date=9 April 2023|title=The wait is over! Sainz celebrates his first F1 podium - and McLaren's first in 2,072 days|archive-date=9 April 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230409105341/https://www.formula1.com/en/latest/article.the-wait-is-over-sainz-celebrates-his-first-f1-podium-and-mclarens-first-since-2014.5SgYxOmvd1rJyNnyV6PsSR.html|url-status=live}}</ref> By die seisoenafsluiter [[2019 Aboe Dhabi Grand Prix|Aboe Dhabi Grand Prix]] het Sainz Hülkenberg op die laaste rondte verbygesteek om die tiende plek te behaal, een punt aan te teken en die sesde plek in die jaerskampioenskap te verower, een punt voor [[Pierre Gasly]] en vier voor Albon, wat albei 'n deel van die seisoen in die superieure Red Bull deurgebring het. Sainz het 96 punte oor die seisoen aangeteken, vergeleke met 49 vir spanmaat Norris.<ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/results.html/2019/drivers.html|title=2019 Driver Standings|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526191916/https://www.formula1.com/en/results.html/2019/drivers.html|archive-date=26 May 2019|access-date=9 April 2023}}</ref> ==== 2020 ==== [[Lêer:Carlos_Sainz,_2020_pre-season_testing.jpg|duimnael|Sainz tydens voorseisoentoetse in 2020]] Sainz het vir 2020 saam met Norris by [[McLaren]] aangebly en die seisoen begin met 'n vyfde plek by die [[2020 Oostenrykse Grand Prix|Oostenrykse Grand Prix]]. Hy het derde gekwalifiseer vir die [[2020 Stiermarkse Grand Prix|Stiermarkse Grand Prix]], sy beste kwalifiseringsresultaat in sy loopbaan destyds. 'n Stadige kuipestop het daartoe bygedra dat hy teen die einde tot negende plek geval het, maar Sainz het sy eerste vinnigste rondte in Formule Een behaal en sodoende 'n nuwe [[Red Bull Ring]]-baanrekord opgestel.<ref>{{Cite web|url=https://www.essentiallysports.com/f1-news-carlos-sainz-jr-breaks-lap-record-at-styrian-grand-prix/|title=Carlos Sainz Jr Breaks Lap Record at Styrian Grand Prix|last=George|first=Dhruv|date=14 July 2020|website=EssentiallySports|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20220408015211/https://www.essentiallysports.com/f1-news-carlos-sainz-jr-breaks-lap-record-at-styrian-grand-prix/|archive-date=8 April 2022|access-date=15 July 2020}}</ref> Sainz was in die vierde plek met twee rondtes van die [[2020 Britse Grand Prix|Britse Grand Prix]] oor, maar het 'n bandlek opgedoen en is uiteindelik dertiende geklassifiseer. Hy het die [[70ste Herdenking Grand Prix|70ste Herdenkings Grand Prix]] buite die top tien begin, maar het tot vierde plek gevorder toe hy by die kuipe aangedoen het. 'n Stadige kuipestop het hom toe teruggeplaas en hy het dertiende geëindig.<ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.exasperated-sainz-rues-slow-pitstop-at-silverstone-and-consecutive-setbacks.IUU4XgoTFGdp6Gr5UxWLL.html|title=Exasperated Sainz rues slow pit stop at Silverstone and 'consecutive setbacks'|date=11 August 2020|website=Formula1.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20220402114348/https://www.formula1.com/en/latest/article.exasperated-sainz-rues-slow-pitstop-at-silverstone-and-consecutive-setbacks.IUU4XgoTFGdp6Gr5UxWLL.html|archive-date=2 April 2022|access-date=3 June 2022}}</ref> Hy het sy tuiswedren, die [[2020 Spaanse Grand Prix|Spaanse Grand Prix]], in die sesde plek voltooi, maar het toe nie die [[2020 Belgiese Grand Prix|Belgiese Grand Prix]] begin nie weens 'n kragbronprobleem tydens 'n verkenningsrondte.<ref>{{Cite web|url=https://www.autosport.com/f1/news/151802/mclaren-awaiting-sainz-pu-analysis-after-spa-dns|title=McLaren awaiting analysis of Sainz PU that caused F1 Belgian GP DNS|last=Smith|first=Luke|date=31 August 2020|website=Autosport|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20200901140938/https://www.autosport.com/f1/news/151802/mclaren-awaiting-sainz-pu-analysis-after-spa-dns|archive-date=1 September 2020|access-date=6 September 2020}}</ref> By die [[2020 Italiaanse Grand Prix|Italiaanse Grand Prix]] het Sainz derde gekwalifiseer agter die twee [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes-jaers]]. Hy het plekke tydens die kuipestoppe verloor en was in die sesde plek toe die wedren met [[Vlae gebruik in motorwedrenne|'n rooi vlag]] gestaak is vir [[Charles Leclerc]] se ongeluk. Hy het drie motors verbygesteek en voordeel getrek uit Lewis Hamilton se straf om na die tweede plek agter Pierre Gasly te vorder met twintig rondtes oor. Hy het uiteindelik 0,4 sekondes agter Gasly geëindig om sy tweede podium te behaal, wat destyds sy loopbaanbeste wedren-eindstryd was.<ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.gasly-takes-maiden-win-in-monza-thriller-from-sainz-as-penalty-leaves.2wjQyiSgOy8ggwcJlWHhsi.html|title=Italian Grand Prix 2020 race report and highlights: Gasly beats Sainz to maiden win in Monza thriller, as Hamilton recovers to P7 after penalty|website=Formula1.com|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20200906230949/https://www.formula1.com/en/latest/article.gasly-takes-maiden-win-in-monza-thriller-from-sainz-as-penalty-leaves.2wjQyiSgOy8ggwcJlWHhsi.html|archive-date=6 September 2020|access-date=6 September 2020}}</ref> Sainz het uit die volgende twee wedrenne onttrek; hy was betrokke by 'n veelvuldige motor-wegspringlynongeluk by die [[2020 Toskaanse Grand Prix|Toskaanse Grand Prix]] en het toe teen 'n muur vasgery op die eerste rondte van die [[2020 Russiese Grand Prix|Russiese Grand Prix]]. Sewe agtereenvolgende puntelopies het daarna gevolg. Hy het sesde geëindig by die [[2020 Portugese Grand Prix|Portugese Grand Prix]] nadat hy die wedren vir 'n kort ruk gelei het nadat hy ses plekke in die eerste twee rondtes ingehaal het. Hy het die [[2020 Turkse Grand Prix|Turkse Grand Prix]] in die vyftiende plek begin weens 'n straf omdat hy [[Sergio Pérez]] in kwalifisering belemmer het, maar het ses posisies in die eerste rondte ingehaal en vyfde geëindig. 'n Remprobleem tydens kwalifisering by die [[2020 Bahreinse Grand Prix|Bahreinse Grand Prix]] het veroorsaak dat hy vyftiende gekwalifiseer het, maar hy het teen die einde van die wedren tot vyfde plek gevorder. Sainz het die [[2020 Formule Een-seisoen|2020-seisoen]] vir die tweede agtereenvolgende jaar sesde in die Bestuurderskampioenskap afgesluit. Hy het 105 punte teenoor Norris se 97 behaal en ses topvyfplekke behaal, wat destyds albei loopbaanhoogtepunte was.<ref>{{Cite web|url=https://www.lightsoutblog.com/2020/12/19/carlos-sainzs-2020-f1-season-in-statistics/|title=Carlos Sainz's 2020 F1 Season In Statistics|last=Haldenby|first=Nicky|date=19 December 2020|website=Lights Out|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20201220130026/https://www.lightsoutblog.com/2020/12/19/carlos-sainzs-2020-f1-season-in-statistics/|archive-date=20 December 2020|access-date=7 September 2021}}</ref> === Ferrari (2021–2024) === ==== 2021 ==== [[Lêer:FIA_F1_Austria_2021_Nr._55_Sainz.jpg|duimnael|Sainz by die [[2021 Oostenrykse Grand Prix|Oostenrykse Grand Prix van 2021]]]] Sainz het vanaf die [[2021 Formule Een-seisoen|2021-seisoen]] by [[Scuderia Ferrari]] aangesluit op 'n tweejaarkontrak as vennoot vir [[Charles Leclerc]] en die vervanging van [[Sebastian Vettel]].<ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.breaking-sainz-confirmed-as-leclercs-ferrari-team-mate-for-2021.5dSxBMUOyivTKN67Qx28Tl.html|title=Carlos Sainz confirmed as Charles Leclerc's Ferrari team mate for 2021, replacing Sebastian Vettel|date=14 May 2020|website=Formula1.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116155359/https://www.formula1.com/en/latest/article.breaking-sainz-confirmed-as-leclercs-ferrari-team-mate-for-2021.5dSxBMUOyivTKN67Qx28Tl.html|archive-date=16 January 2021|access-date=14 May 2020}}</ref> Hy het gekwalifiseer sowel as agtste geëindig by die [[2021 Bahreinse Grand Prix|Bahreinse Grand Prix]], sy eerste wedren vir sy nuwe span.<ref>{{Cite web|url=https://www.motorsport.com/f1/results/2021/bahrain-gp-483475/?st=RACE|title=Formula 1 2021 Bahrain GP Results|date=29 April 2021|website=motorsport.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20210429114616/https://www.motorsport.com/f1/results/2021/bahrain-gp-483475/?st=RACE|archive-date=29 April 2021|access-date=29 April 2021}}</ref> Hy het elfde weggespring by die [[2021 Emilia-Romagna Grand Prix|Emilia-Romagna Grand Prix]], maar het teen die einde van die wedren tot vyfde plek gevorder.<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/sport/formula1/2021/emilia-romagna-grand-prix/results|title=Formula 1 2021 Emilia Romagna Grand Prix Results|date=29 April 2021|website=bbc.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20210429114613/https://www.bbc.com/sport/formula1/2021/emilia-romagna-grand-prix/results|archive-date=29 April 2021|access-date=29 April 2021}}</ref> Hy het nie punte by die [[2021 Portugese Grand Prix|Portugese Grand Prix]] aangeteken nie, ten spyte daarvan dat hy vyfde begin het, en gesê "ons het die verkeerde strategie gevolg".<ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.we-got-it-wrong-with-strategy-says-sainz-as-he-misses-out-on-points-from-p5.1wroWW4AyaW0FtQ3TTnAdT.html|title='We got it wrong with strategy' says Sainz as he misses out on points from P5 on the grid|date=2 May 2021|website=Formula1.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20220618085133/https://www.formula1.com/en/latest/article.we-got-it-wrong-with-strategy-says-sainz-as-he-misses-out-on-points-from-p5.1wroWW4AyaW0FtQ3TTnAdT.html|archive-date=18 June 2022|access-date=18 June 2022}}</ref> Hy het sy derde loopbaanpodium en eerste vir Ferrari by die [[2021 Monaco Grand Prix|Monaco Grand Prix]] behaal, waar hy voordeel getrek het uit Leclerc se versuim om te begin (weens 'n gebreekte dryfas) en 'n kuipeprobleem vir [[Valtteri Bottas]] om tweede te eindig.<ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/results.html/2021/races/1067/monaco/race-result.html|title=Standings|website=Formula1.com|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20210508175537/https://www.formula1.com/en/results.html/2021/races/1086/spain/race-result.html|archive-date=8 May 2021|access-date=23 May 2021}}</ref> Bandslytasieprobleme het beteken dat geeneen van die Ferrari-bestuurders punte by die Franse Grand Prix aangeteken het nie.<ref>{{Cite news|url=https://www.autosport.com/f1/news/sainz-ferraris-f1-tyre-degradation-twice-as-bad-as-rivals-in-france/6590399/|title=Sainz: Ferrari's F1 tyre degradation twice as bad as rivals in France|work=[[Autosport]]|date=20 June 2021|access-date=20 June 2021|last=Smith|first=Luke|archive-date=21 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210621003946/https://www.autosport.com/f1/news/sainz-ferraris-f1-tyre-degradation-twice-as-bad-as-rivals-in-france/6590399/|url-status=live|url-access=limited}}</ref><ref name="The Race winners and losers2">{{Cite news|url=https://the-race.com/formula-1/winners-and-losers-from-f1s-french-grand-prix/|title=Winners and losers from F1's French Grand Prix|work=The Race|date=20 June 2021|access-date=20 June 2021|last1=Mitchell|first1=Scott|last2=Straw|first2=Edd|last3=Hansford|first3=Rob|last4=Suttill|first4=Josh|last5=Beer|first5=Matt|archive-date=21 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210621003912/https://the-race.com/formula-1/winners-and-losers-from-f1s-french-grand-prix/|url-status=live}}</ref> Sainz het herstel van 'n twaalfde plek by die [[2021 Stiermarkse Grand Prix|Stiermarkse Grand Prix]] om sesde te eindig. 'n Botsing met [[George Russell]] tydens die eerste rondte van die snelkwalifikasie by die [[2021 Britse Grand Prix|Britse Grand Prix]] het Sainz na die agterent van die veld gestuur,<ref>{{Cite news|last=Crebolder|first=Finley|date=17 July 2021|title=Carlos Sainz: 'Obvious' George Russell mistake cost me|url=https://www.planetf1.com/news/carlos-sainz-george-russell-error/|access-date=17 July 2021|work=PlanetF1|archive-date=17 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210717174659/https://www.planetf1.com/news/carlos-sainz-george-russell-error/|url-status=live}}</ref> maar hy het plekke in die snelkwalifikasie en in die wedren herwin om sesde te eindig. Sainz het in die kwalifisering vir die [[2021 Hongaarse Grand Prix|Hongaarse Grand Prix]] gebots en moes vyftiende wegspring.<ref>{{Cite news|url=https://www.autosport.com/f1/news/sainz-calm-after-discovering-wind-gust-caused-hungarian-gp-qualifying-crash/6639897/|title=Sainz "calm" after discovering wind gust caused Hungarian GP qualifying crash|last=Cooper|first=Adam|work=[[Autosport]]|date=31 July 2021|access-date=31 July 2021|archive-date=31 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210731160808/https://www.autosport.com/f1/news/sainz-calm-after-discovering-wind-gust-caused-hungarian-gp-qualifying-crash/6639897/|url-status=live}}</ref> Hy het vierde op die baan geëindig, maar sy vierde loopbaanpodiumplek behaal ná Sebastian Vettel se diskwalifikasie.<ref>{{Cite web|url=https://www.motorsport.com/f1/results/2021/hungarian-gp-483511/|title=Formula 1 2021 Hungarian GP Results {{!}} Formula 1 Race Results|website=www.motorsport.com|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20210926172530/https://www.motorsport.com/f1/results/2021/hungarian-gp-483511/|archive-date=26 September 2021|access-date=26 September 2021}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/results.html/2021/races/1073/hungary/race-result.html|title=FORMULA 1 ROLEX MAGYAR NAGYDÍJ 2021 - RACE RESULT|website=Formula1.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20210421184819/https://www.formula1.com/en/results.html/2021/races/1073/hungary/race-result.html|archive-date=21 April 2021|access-date=26 September 2021}}</ref> Hy het sy destydse loopbaanbeste kwalifiseringsposisie by die [[2021 Russiese Grand Prix|Russiese Grand Prix]] behaal, deur tweede te begin en die voortou by voormalige spanmaat Lando Norris in die eerste rondte oor te neem. Sainz het die wedren derde voltooi.<ref name="F1 report">{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.hamilton-takes-100th-f1-victory-after-late-rain-shower-denies-long-time.4pIst5Rju75ZKdmtcfIJpE.html|title=Hamilton takes 100th F1 victory after late rain shower denies long-time leader Norris at Sochi|date=26 September 2021|website=Formula1.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20210926213406/https://www.formula1.com/en/latest/article.hamilton-takes-100th-f1-victory-after-late-rain-shower-denies-long-time.4pIst5Rju75ZKdmtcfIJpE.html|archive-date=26 September 2021|access-date=26 September 2021}}</ref> Hy het tot die agtste plek by die [[2021 Turkse Grand Prix|Turkse Grand Prix]] herstel nadat hy van agter op die rooster weggespring het weens enjinonderdeel-strafpunte. Sainz het sy vierde podium van die seisoen by die [[2021 Aboe Dhabi Grand Prix|Aboe Dhabi Grand Prix]] behaal, maar het die hantering van die herbegin in die laaste rondte gekritiseer omdat dit hom "amper sy podiumplek gekos het" om agter stadige motor vas te steek.<ref>{{Cite web|url=https://www.foxsports.com.au/motorsport/formula-one/f1-2021-daniel-ricciardo-reaction-to-max-verstappen-win-lewis-hamilton-abu-dhabi-grand-prix/news-story/2112a4c9c221c6413af2be7428f0344c|title='Why am I here?': Ricciardo reacts after getting surprise view of Max's 'crazy' F1 win|date=12 December 2021|website=Fox Sports|archive-url=https://web.archive.org/web/20211213004201/https://www.foxsports.com.au/motorsport/formula-one/f1-2021-daniel-ricciardo-reaction-to-max-verstappen-win-lewis-hamilton-abu-dhabi-grand-prix/news-story/2112a4c9c221c6413af2be7428f0344c|archive-date=13 December 2021|access-date=13 December 2021}}</ref> Sainz het die seisoen vyfde in die Bestuurderskampioenskap afgesluit met 164½ punte, twee plekke en 5½ punte voor sy spanmaat Leclerc. Sy vermoë om vinnig by Ferrari se manier van doen aan te pas en sy vertonings relatief tot Leclerc is wyd geprys.<ref>{{Cite web|url=https://the-race.com/formula-1/sainz-has-shown-why-he-deserves-to-be-taken-more-seriously/|title=Sainz has shown why he deserves to be taken more seriously|last=Mitchell|first=Scott|date=31 May 2021|website=the-race.com|publisher=THE RACE|archive-url=https://web.archive.org/web/20211219224714/https://the-race.com/formula-1/sainz-has-shown-why-he-deserves-to-be-taken-more-seriously/|archive-date=19 December 2021|access-date=31 May 2021}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.racefans.net/2022/01/24/2021-f1-driver-rankings-5-carlos-sainz-jnr/|title=2021 F1 driver rankings #5: Carlos Sainz Jnr|last=Collantine|first=Keith|date=24 January 2022|website=racefans.net|archive-url=https://web.archive.org/web/20220528041631/https://www.racefans.net/2022/01/24/2021-f1-driver-rankings-5-carlos-sainz-jnr/|archive-date=28 May 2022|access-date=18 June 2022}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.autosport.com/general/news/autosport-top-50-7-carlos-sainz-jr/6885423/|title=Autosport 2021 Top 50: #7 Carlos Sainz Jr|last=Kalinauckas|first=Alex|date=16 December 2021|website=autosport.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20220618085135/https://www.autosport.com/general/news/autosport-top-50-7-carlos-sainz-jr/6885423/|archive-date=18 June 2022|access-date=18 June 2022}}</ref> ==== 2022: Nooiensoorwinning en voorste wegspringplek ==== Sainz het in 2022 saam met Leclerc by Ferrari voortgejaag. Hy het derde gekwalifiseer vir die seisoen-opener die [[2022 Bahreinse Grand Prix|Bahreinse Grand Prix]].<ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.i-knew-it-was-a-matter-of-time-says-leclerc-after-opening-2022-with-pole.3ftqXEHYXUB3aMwBkd8hk3.html|title='I knew it was a matter of time' says Leclerc after opening 2022 with pole position|last=Formula 1|date=19 March 2022|website=Formula1.com|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20220321175911/https://www.formula1.com/en/latest/article.i-knew-it-was-a-matter-of-time-says-leclerc-after-opening-2022-with-pole.3ftqXEHYXUB3aMwBkd8hk3.html|archive-date=21 March 2022|access-date=20 March 2022}}</ref> Hy het in die derde plek gelê tot [[Max Verstappen]] se uitval, wat hom toegelaat het om tweede te eindig agter Leclerc om 'n Ferrari 1-2-uitslag en 'n vroeë voorsprong in die Vervaardigerskampioenskap te behaal.<ref>{{Cite web|url=https://www.theguardian.com/sport/2022/mar/20/charles-leclerc-wins-dramatic-bahrain-f1-gp-as-ferrari-bring-home-one-two|title=Charles Leclerc wins dramatic Bahrain F1 GP as Ferrari bring home one-two|last=Richards|first=Giles|date=20 March 2022|website=The Guardian|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20220320224736/https://www.theguardian.com/sport/2022/mar/20/charles-leclerc-wins-dramatic-bahrain-f1-gp-as-ferrari-bring-home-one-two|archive-date=20 March 2022|access-date=20 March 2022}}</ref> 'n Flater in draai 10 en toe 'n [[Vlae gebruik in motorwedrenne|rooi vlag]] in kwalifisering by die [[2022 Australiese Grand Prix|Australiese Grand Prix]] het beteken dat hy in die negende plek weggespring het.<ref>{{Cite web|url=https://www.motorsport.com/f1/news/sainz-angry-after-disaster-for-ferrari-in-australian-gp-qualifying/9743141/|title=Sainz angry after 'disaster' for Ferrari in Australian GP qualifying|last=Newbold|first=James|date=9 April 2022|website=Motorsport.com|publisher=Motorsport Network|archive-url=https://web.archive.org/web/20220411143125/https://www.motorsport.com/f1/news/sainz-angry-after-disaster-for-ferrari-in-australian-gp-qualifying/9743141/|archive-date=11 April 2022|access-date=9 April 2022}}</ref> Hy het plekke by die wegspring verloor en toe in die gruis getol, wat sy wedren op die tweede rondte beëindig het. Hy het in die kwalifisering vir die [[2022 Emilia-Romagna Grand Prix|Emilia-Romagna Grand Prix]] gebots en toe het 'n botsing met Daniel Ricciardo ook sy wedren by die eerste draai beëindig. Hy het vierde geëindig by die [[2022 Spaanse Grand Prix|Spaanse Grand Prix]], sy beste resultaat ooit by sy tuiswedren, ten spyte daarvan dat hy vroeër getol en na die elfde plek teruggeval het.<ref>{{Cite web|url=https://www.sportskeeda.com/f1/news-carlos-sainz-says-p4-finish-2022-f1-spanish-gp-is-bad-given-circumstances-far-ideal?ref=f1page|title=Carlos Sainz says P4 finish at 2022 F1 Spanish GP 'is not too bad given the circumstances, but it's far from ideal'|date=24 May 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220524115223/https://www.sportskeeda.com/f1/news-carlos-sainz-says-p4-finish-2022-f1-spanish-gp-is-bad-given-circumstances-far-ideal?ref=f1page|archive-date=24 May 2022|access-date=24 May 2022}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.sportskeeda.com/f1/news-carlos-sainz-aims-take-career-first-win-home-race-2022-f1-spanish-gp?ref=relatedmid|title="The one who has the most desire is me" – Carlos Sainz aims to take his career-first win in his home race at the 2022 F1 Spanish GP|date=14 May 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220524115221/https://www.sportskeeda.com/f1/news-carlos-sainz-aims-take-career-first-win-home-race-2022-f1-spanish-gp?ref=relatedmid|archive-date=24 May 2022|access-date=24 May 2022}}</ref> Sainz het tweede gekwalifiseer en tweede geëindig by die [[2022 Monaco Grand Prix|Monaco Grand Prix]], maar 'n hidrouliese probleem het sy derde uittrede van die jaar by die [[2022 Azerbeidjanse Grand Prix|Azerbeidjanse Grand Prix]] veroorsaak. Hy was tweede by die [[2022 Kanadese Grand Prix|Kanadese Grand Prix]], minder as 'n sekonde agter Verstappen.<ref>{{Cite news|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.verstappen-survives-late-safety-car-to-beat-sainz-to-canadian-gp-victory.MSg7s89K4WtO2gD3UNaNh.html|title=Verstappen survives late Safety Car to beat Sainz to Canadian GP victory|date=19 June 2022|access-date=20 April 2023|work=Formula 1|archive-date=19 June 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220619225904/https://www.formula1.com/en/latest/article.verstappen-survives-late-safety-car-to-beat-sainz-to-canadian-gp-victory.MSg7s89K4WtO2gD3UNaNh.html|url-status=live}}</ref> [[Lêer:Carlos_Sainz_waves_to_the_Silverstone_crowd_after_claiming_his_first_victory_in_Formula_One_at_the_2022_British_Grand_Prix_(52195615157).jpg|duimnael|Sainz nadat hy sy eerste wedrenoorwinning by die [[2022 Britse Grand Prix|Britse Grand Prix van 2022]] behaal het.]] Vir sy 150ste Formule Een-wedren, die [[2022 Britse Grand Prix|Britse Grand Prix]], het Sainz sy eerste Formule Een-voorwegspringposisie in 'n nat kwalifiseringsessie behaal en Verstappen met 0,034 sekondes geklop. Hy is in die wedren deur Verstappen verbygesteek, maar het die voortou herwin toe Verstappen weens skade stadiger moes ry. Hy is in die laaste rondtes kuipe toe vir sagte bande en het Leclerc toe verbygesteek om sy eerste oorwinning in Formule Een te behaal.<ref name="maiden2">{{cite news|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.sainz-converts-pole-into-maiden-grand-prix-victory-at-silverstone-after.46XBmmWmBvK1Ahi6rtAzQh.html|title=Sainz converts pole into maiden Grand Prix victory at Silverstone after scintillating race|website=Formula1.com|date=3 July 2022|access-date=3 July 2022|archive-date=15 July 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220715203224/https://www.formula1.com/en/latest/article.sainz-converts-pole-into-maiden-grand-prix-victory-at-silverstone-after.46XBmmWmBvK1Ahi6rtAzQh.html|url-status=live}}</ref> Sainz was derde by die [[2022 Oostenrykse Grand Prix|Oostenrykse Grand Prix]] toe 'n enjinversaking sy wedren beëindig het. Hy het agter op die rooster by die [[2022 Franse Grand Prix|Franse Grand Prix]] begin nadat hy nuwe enjinkomponente geneem het en vyfde geëindig ten spyte van 'n tydstraf vir 'n onveilige kuipevrystelling. Hy het sy tweede voorsprongposisie by die [[2022 Belgiese Grand Prix|Belgiese Grand Prix]] behaal, na die voorpunt gevorder toe Verstappen 'n enjinstraf geneem het, maar agter albei Red Bulls geval het om derde te eindig.<ref>{{cite news|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.verstappen-cruises-to-belgian-grand-prix-victory-from-p15-as-perez-completes.2J5xxc79o1DGvziQOegt7i.html|title=Verstappen cruises to Belgian Grand Prix victory from P14 as Perez completes Red Bull 1-2|work=Formula 1|date=28 August 2022|access-date=20 April 2023|archive-date=29 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220829080749/https://www.formula1.com/en/latest/article.verstappen-cruises-to-belgian-grand-prix-victory-from-p15-as-perez-completes.2J5xxc79o1DGvziQOegt7i.html|url-status=live}}</ref> Sainz het vyfde geëindig by die [[2022 Nederlandse Grand Prix|Nederlandse Grand Prix]], maar is deur 'n straf vir 'n onveilige kuipevrystelling tot agtste gedegradeer. Hy het agtiende by die [[2022 Italiaanse Grand Prix|Italiaanse Grand Prix]] begin met 'n enjinonderdeelstraf, maar het herstel om vierde te eindig. By die reën-geteisterde [[2022 Japannese Grand Prix|Japannese Grand Prix]] het hy van die derde plek af in die eerste rondte uitgeval. Hy het sy derde voorste wegspringposisie by die [[2022 Verenigde State Grand Prix|Verenigde State Grand Prix]] behaal, maar het met bakwerkskade onttrek nadat hy deur George Russell by die eerste draai getref is.<ref>{{Cite news|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.verstappen-beats-hamilton-to-united-states-gp-victory-as-red-bull-secure-an.A7jmiEqb29YaZGQ6DDyAM.html|title=Verstappen beats Hamilton to United States GP victory as Red Bull secure an emotional constructors' title win|work=Formula 1|date=23 October 2022|access-date=20 April 2023|archive-date=24 October 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221024003355/https://www.formula1.com/en/latest/article.verstappen-beats-hamilton-to-united-states-gp-victory-as-red-bull-secure-an.A7jmiEqb29YaZGQ6DDyAM.html|url-status=live}}</ref> Na die laaste wedren het Sainz sy 2021-posisie met vyfde in die Bestuurderskampioenskap geëwenaar en 246 punte teenoor Leclerc se 308 aangeteken. Sainz het 'n kontrakverlenging tot die einde van 2024 onderteken.<ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.breaking-sainz-to-remain-with-ferrari-until-2024-following-contract.5WQKCJkNKDXWEtZsAYkBh7.html|title=Sainz to remain with Ferrari until 2024 following contract extension|date=21 April 2022|website=Formula1.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20220422051149/https://www.formula1.com/en/latest/article.breaking-sainz-to-remain-with-ferrari-until-2024-following-contract.5WQKCJkNKDXWEtZsAYkBh7.html|archive-date=22 April 2022|access-date=21 April 2022}}</ref> ==== 2023 ==== [[Lêer:FIA_F1_Austria_2023_Nr._55_(1).jpg|regs|duimnael|Sainz by die [[2023 Oostenrykse Grand Prix|Oostenrykse Grand Prix van 2023]]]] Sainz het die [[2023 Formule Een-seisoen|2023-seisoen]] begin deur te kwalifiseer en vierde te eindig by die [[2023 Bahreinse Grand Prix|Bahreinse Grand Prix]]. Hy het vierde geëindig by die [[2023 Australiese Grand Prix|Australiese Grand Prix]] maar is gestraf en na die twaalfde plek gedegradeer omdat hy met [[Fernando Alonso]] kontak gemaak het tydens die tweede herbegin. Sainz het die straf gekritiseer as "onregverdig" en Alonso het saamgestem dat dit te streng was;<ref>{{Cite web|url=https://www.motorsport.com/f1/news/sainz-blasts-most-unfair-penalty-ever-seeks-australian-gp-stewards-explanation/10452169/|title=Sainz blasts "most unfair penalty ever", seeks Australian GP stewards' explanation|last=Cobb|first=Haydn|date=2 April 2023|website=Motorsport.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20230412190415/https://www.motorsport.com/f1/news/sainz-blasts-most-unfair-penalty-ever-seeks-australian-gp-stewards-explanation/10452169/|archive-date=12 April 2023|access-date=2 April 2023}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.motorsport.com/f1/news/alonso-says-sainzs-australian-gp-penalty-too-harsh/10452695/|title=Alonso says Sainz's Australian GP F1 penalty is &quot;too harsh&quot;|date=3 April 2023|website=www.motorsport.com|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20230403194755/https://www.motorsport.com/f1/news/alonso-says-sainzs-australian-gp-penalty-too-harsh/10452695/?utm_source=RSS&utm_medium=referral&utm_campaign=RSS-F1&utm_term=News&utm_content=www|archive-date=3 April 2023|access-date=2023-04-03}}</ref> Ferrari het 'n formele beswaar teen die besluit ingedien, maar was onsuksesvol.<ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.ferraris-appeal-over-carlos-sainzs-australian-grand-prix-penalty-dismissed.5qqHDZRjWqY6TKw24HUK3T.html|title=Ferrari's appeal over Carlos Sainz's Australian Grand Prix penalty dismissed|date=18 April 2023|website=Formula1.com|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20230420025850/https://www.formula1.com/en/latest/article.ferraris-appeal-over-carlos-sainzs-australian-grand-prix-penalty-dismissed.5qqHDZRjWqY6TKw24HUK3T.html|archive-date=20 April 2023|access-date=20 April 2023}}</ref> Sainz het derde gekwalifiseer by die [[2023 Miami Grand Prix|Miami Grand Prix]], maar vyfde geëindig. Hy het tydens die vrye oefening by die [[2023 Monaco Grand Prix|Monaco Grand Prix]] gebots en tydens die wedren getol, wat hom van vierde aan die begin tot agtste by die einde laat val het.<ref>{{Cite web|url=https://racingnews365.com/sainz-crashes-out-of-monaco-practice|title=Sainz crashes out of Monaco practice|last=Gale|first=Ewan|date=26 May 2023|website=racingnews365.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20230610185705/https://racingnews365.com/sainz-crashes-out-of-monaco-practice|archive-date=10 June 2023|access-date=23 August 2023}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.the-pace-was-there-says-frustrated-sainz-after-p8-finish-in-monaco.4a8h2jIE2Y4E6qsvq2jFmq.html|title='The pace was there' says 'frustrated' Sainz after P8 finish in Monaco|date=28 May 2023|website=formula1.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20230604194345/https://www.formula1.com/en/latest/article.the-pace-was-there-says-frustrated-sainz-after-p8-finish-in-monaco.4a8h2jIE2Y4E6qsvq2jFmq.html|archive-date=4 June 2023|access-date=23 August 2023}}</ref> Hy het tweede gekwalifiseer by sy tuiswedren, die [[2023 Spaanse Grand Prix|Spaanse Grand Prix]], agter Max Verstappen. Hy kon nie die Mercedes-motors of Verstappen se spanmaat Sergio Pérez agter hom hou nie en het die wedren vyfde voltooi, en later opgemerk dat banddegredasie 'n swakpunt van sy span se motor was.<ref>{{Cite web|url=https://racingnews365.com/sainz-ferrari-weaknesses-came-alive-in-barcelona|title=Sainz: Ferrari weaknesses 'came alive' in Barcelona|last=Murphy|first=Luke|last2=Deckers|first2=Aaron|date=5 June 2023|website=racingnews366.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20230606101658/https://racingnews365.com/sainz-ferrari-weaknesses-came-alive-in-barcelona|archive-date=6 June 2023|access-date=23 August 2023}}</ref> Sainz het tydens die [[2023 Kanadese Grand Prix|Kanadese Grand Prix]] in 'n oefening gebots en is toe gepenaliseer omdat hy Pierre Gasly in die kwalifisering belemmer het, wat veroorsaak het dat hy die ren elfde moes begin,<ref>{{Cite web|url=https://racingnews365.com/2023-f1-canadian-grand-prix-free-practice-3-results|title=2023 F1 Canadian Grand Prix − Free Practice 3 results|date=17 June 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230617200419/https://racingnews365.com/2023-f1-canadian-grand-prix-free-practice-3-results|archive-date=17 June 2023|access-date=17 June 2023}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.autosport.com/f1/news/sainz-handed-canada-f1-grid-drop-for-impeding-gasly/10484395/|title=Sainz, Tsunoda and Stroll handed Canada F1 grid drops for impeding|last=Cleeren|first=Filip|date=18 June 2023|website=Autosport|archive-url=https://web.archive.org/web/20230618044107/https://www.autosport.com/f1/news/sainz-handed-canada-f1-grid-drop-for-impeding-gasly/10484395/|archive-date=18 June 2023|access-date=18 June 2023}}</ref> maar kon vyfde eindig. Hy het die Britse Grand Prix vyfde begin, maar albei Ferrari-bestuurders het by die kuipe aangedoen voor 'n veiligheidsmotorperiode wat ander bestuurders uitgebuit het, wat Sainz tot tiende plek by die eindstreep laat val het. By die Hongaarse Grand Prix het hy tydens die oefening gebots en toe elfde gekwalifiseer. Hy het punte aangeteken deur die ren agtste te eindig. Hy het weer punte aangeteken deur vierde te eindig in die Belgiese Grand Prix naelren, maar het uit die hoofren onttrek weens skade as gevolg van 'n botsing met [[Oscar Piastri]] in die eerste rondte. Hy het sy eerste voorste wegspringposisie van die jaar tydens die Italiaanse Grand Prix behaal, 0.013 sekondes voor Verstappen. Hy is deur albei Red Bulls tydens die ren verbygesteek, maar het hom teen spanmaat Leclerc verdedig om derde te eindig, sy eerste podiumplek van die seisoen. Hy het weer die voorste wegspringplek by die volgende wedren, die Singapoerse Grand Prix, ingeneem <ref>{{Cite web|url=https://www.motorsport.com/f1/news/f1-singapore-gp-sainz-grabs-pole-from-russell-disaster-for-red-bull/10521120/|title=F1 Singapore GP: Sainz grabs pole from Russell; disaster for Red Bull|last=Boxall-Legge|first=Jake|date=16 September 2023|website=motorsport.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20230917160748/https://www.motorsport.com/f1/news/f1-singapore-gp-sainz-grabs-pole-from-russell-disaster-for-red-bull/10521120/|archive-date=17 September 2023|access-date=16 September 2023}}</ref> en dit in sy tweede Formule Een-oorwinning omskep. Dit het Red Bull se lopie van vyftien agtereenvolgende oorwinnings en Max Verstappen se wenreeks van tien beëindig, en was die enigste wedren van 2023 wat nie deur Red Bull gewen is nie. Sainz het die hele wedrenafstand gelei en hy en voormalige spanmaat Lando Norris het die Mercedes-jaers George Russell en Lewis Hamilton in die laaste rondtes afgeweer.<ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.sainz-holds-off-norris-and-fast-charging-mercedes-pair-to-take-sensational.16sNsRUz2MAFyXxSE3RdwX.html|title=Sainz holds off Norris and fast-charging Mercedes pair to take sensational Singapore Grand Prix victory|date=17 September 2023|website=formula1.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20230917160814/https://www.formula1.com/en/latest/article.sainz-holds-off-norris-and-fast-charging-mercedes-pair-to-take-sensational.16sNsRUz2MAFyXxSE3RdwX.html|archive-date=17 September 2023|access-date=17 September 2023}}</ref> Sainz het punte in die [[2023 Katarse Grand Prix|Katarse Grand Prix]] naelren aangeteken, maar het twaalfde vir die hoofren gekwalifiseer, maar kon weens 'n brandstoflek nie wegspring nie.<ref>{{Cite web|url=https://www.motorsport.com/f1/news/sainz-wont-race-in-f1-qatar-gp-after-fuel-system-problem/10530545/|title=Sainz won't race in F1 Qatar GP after fuel system problem|date=8 October 2023|website=Motorsport.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20231008185058/https://www.motorsport.com/f1/news/sainz-wont-race-in-f1-qatar-gp-after-fuel-system-problem/10530545/|archive-date=8 October 2023|access-date=9 October 2023}}</ref> Hy het vierde geëindig by die [[2023 Verenigde State Grand Prix|Verenigde State Grand Prix]], maar is na Hamilton se diskwalifikasie op die podium bevorder. Hy het tweede gekwalifiseer by die [[2023 Meksikostad Grand Prix|Meksikostad Grand Prix]] om 'n voorste ry vir Ferrari te vorm, maar albei motors is deur Verstappen en Hamilton in die wedren verbygesteek. By die eerste Las Vegas Grand Prix het Sainz 'n los mangatdeksel in die oefening getref, wat veroorsaak het dat die eerste oefensessie gekanselleer en die tweede vertraag is sodat amptenare die res van die baan kon inspekteer. Hy het tweede agter Leclerc gekwalifiseer, maar die skade aan sy motor het Ferrari genoodsaak om komponente te vervang en het gelei tot 'n straf van tien plekke op die rooster, wat Ferrari-spanhoof Frédéric Vasseur as "onaanvaarbaar" beskryf het.<ref>{{Cite web|url=https://www.skysports.com/f1/news/12474/13010297/carlos-sainz-ferrari-driver-in-disbelief-over-10-place-grid-penalty-for-damage-from-las-vegas-gp-manhole-cover|title=Carlos Sainz: Ferrari driver in 'disbelief' over 10-place grid penalty for damage from Las Vegas GP manhole cover|last=Chiu|first=Nigel|date=18 November 2023|website=skysports.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20231117225837/https://www.skysports.com/f1/news/12474/13010297/carlos-sainz-ferrari-driver-in-disbelief-over-10-place-grid-penalty-for-damage-from-las-vegas-gp-manhole-cover|archive-date=17 November 2023|access-date=18 November 2023}}</ref> Sainz het die wedren sesde voltooi. Hy het in die oefening by die seisoenfinaal [[2023 Aboe Dhabi Grand Prix|Aboe Dhabi Grand Prix]] gebots en sestiende in die kwalifisering geëindig, waarna hy ander jaers daarvan beskuldig het dat hulle hom doelbewus belemmer het.<ref>{{Cite web|url=https://www.crash.net/f1/news/1042034/1/sainz-accuses-rivals-impeding-him-purpose-after-shock-q1-exit|title=Carlos Sainz accuses rivals of impeding him on purpose after shock Q1 exit in Abu Dhabi|last=McDonagh|first=Connor|date=25 November 2023|website=crash.net|archive-url=https://web.archive.org/web/20231125180108/https://www.crash.net/f1/news/1042034/1/sainz-accuses-rivals-impeding-him-purpose-after-shock-q1-exit|archive-date=25 November 2023|access-date=25 November 2023}}</ref> Ferrari het hom tot die laaste rondte op die baan gelaat in die hoop op 'n veiligheidsmotor, maar sonder 'n kans om punte aan te teken, het die span sy motor in die kuipe laat stilstaan. Sainz het die resultaat, wat hom van vierde in die Bestuurderskampioenskap voor die wedren na sewende laat val het, as "baie teleurstellend" beskryf. <ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article.sainz-rues-very-disappointing-end-to-season-after-finishing-outside-of.63YCSu3Z2NGffNEYSR9hg8.html|title=Sainz rues 'very disappointing' end to season after finishing outside of points in Abu Dhabi GP|date=27 November 2023|website=formula1.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20231130041558/https://www.formula1.com/en/latest/article.sainz-rues-very-disappointing-end-to-season-after-finishing-outside-of.63YCSu3Z2NGffNEYSR9hg8.html|archive-date=30 November 2023|access-date=1 December 2023}}</ref> Hy het sy derde seisoen met Ferrari afgesluit met 200 punte teenoor Leclerc se 206. ==== 2024 ==== [[Lêer:Carlos_Sainz_Chinese_GP_2024.jpg|regs|duimnael|Sainz by die [[2024 Chinese Grand Prix]]]] By die [[2024 Bahreinse Grand Prix|Bahreinse Grand Prix]] het Sainz die 2024-seisoen afgeskop deur vierde te kwalifiseer en derde op die podium te eindig, voor sy spanmaat Charles Leclerc. Gedurende die [[2024 Saoedi-Arabiese Grand Prix|Saoedi Arabiese Grand Prix]] -naweek het Sainz siek geword met blindedermontsteking en kon hy nie deelneem nie. Alhoewel hy aan VP1 en VP2 deelgeneem het, het hy die res van die naweek uitgesit om 'n noodoperasie te ondergaan; hy is vervang deur die reserwebestuurder [[Oliver Bearman]].<ref>{{Cite web|url=https://www.autosport.com/f1/news/bearman-replaces-sainz-for-saudi-arabian-grand-prix/10584719/|title=Bearman replaces Sainz at Ferrari for Saudi Arabian GP after appendicitis diagnosis|last=Cleeren|first=Filip|date=8 March 2024|website=Autosport|archive-url=https://web.archive.org/web/20240308130812/https://www.autosport.com/f1/news/bearman-replaces-sainz-for-saudi-arabian-grand-prix/10584719/|archive-date=8 March 2024|access-date=8 March 2024}}</ref> Nadat hy van sy operasie herstel het, het Sainz teruggekeer na die [[2024 Australiese Grand Prix|Australiese Grand Prix]] en tweede gekwalifiseer. Hy het voordeel getrek uit Max Verstappen se onttrekking om die wedren voor Leclerc te wen, wat Sainz se derde Formule Een-wedrenoorwinning en die eerste Ferrari een-twee-uitslag sedert die [[2022 Bahreinse Grand Prix|2022 Bahrein Grand Prix]] was.<ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/sainz-storms-to-victory-amid-drama-in-australia-as-verstappen-retires-and.4ZVm82EhKLMcVIHurBPr8N|title=Sainz storms to victory amid drama in Australia as Verstappen retires and Russell crashes out|date=24 March 2024|website=[[Formula One Management]]|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20240324063853/https://www.formula1.com/en/latest/article/sainz-storms-to-victory-amid-drama-in-australia-as-verstappen-retires-and.4ZVm82EhKLMcVIHurBPr8N|archive-date=24 March 2024|access-date=24 March 2024}}</ref> Hy het nog 'n podiumplek by die [[2024 Japannese Grand Prix|Japannese Grand Prix]] behaal en Leclerc verbygesteek om derde te eindig. <ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/verstappen-leads-home-perez-for-red-bull-one-two-at-japanese-gp-after-early.1rtPVvnBYJgZIEppNtk6ZD|title=Verstappen leads home Perez for Red Bull one-two at Japanese GP after early drama|date=7 April 2024|publisher=Formula One|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20240407092737/https://www.formula1.com/en/latest/article/verstappen-leads-home-perez-for-red-bull-one-two-at-japanese-gp-after-early.1rtPVvnBYJgZIEppNtk6ZD|archive-date=7 April 2024|access-date=7 April 2024}}</ref> Na 3 wedrenne sonder 'n podiumplek het Sainz derde geëindig by die [[2024 Monaco Grand Prix|Monaco Grand Prix,]] met sy spanmaat Leclerc wat die wedrenoorwinning verseker het. 'n Mid-seisoen-insinking as gevolg van Ferrari se mislukte opgraderings het egter by die [[2024 Kanadese Grand Prix|Kanadese Grand Prix]] begin nadat hy in [[Alexander Albon|Alex Albon]] vasgery het in 'n weer-geaffekteerde Grand Prix. Sainz het toe in 'n frustrerende 6de plek by sy [[2024 Spaanse Grand Prix|tuis-Grand Prix]] geëindig, en toe derde by die [[2024 Oostenrykse Grand Prix|Oostenrykse Grand Prix]] deur voordeel te trek uit Max Verstappen en [[Lando Norris]] se botsing om die finale podiumplek te behaal. Sainz se volgende 3 wedrenne het bestaan uit 'n 5de plek by die [[2024 Britse Grand Prix|Britse Grand Prix]], 6de by die [[2024 Hongaarse Grand Prix|Hongaarse Grand Prix]] en 6de by die [[2024 Belgiese Grand Prix|Belgiese Grand Prix,]] wat beteken het dat Sainz tydens die somerpouse 5de in die kampioenskap was met 162 punte. Met sy terugkeer van die middelseisoenpouse het Sainz 5de in [[2024 Nederlandse Grand Prix|Zandvoort]] en 4de in [[2024 Italiaanse Grand Prix|Monza]] geëindig, terwyl hy spanmaat Leclerc gehelp het om 'n Ferrari-tuisoorwinning te behaal. Die [[2024 Azerbeidjanse Grand Prix|Azerbeidjanse Grand Prix]] het Sainz vir [[Sergio Pérez]] om die podium uitgedaag, hoewel hul stryd daartoe gelei het dat albei jaers teen die muur op die agterste pylvak vasgery het. Nadat hy teleurstellend in die sewende plek in [[2024 Singapoerse Grand Prix|Singapoer]] geëindig het, het Sainz 'n tweede plek by die [[2024 Verenigde State Grand Prix|Verenigde State Grand Prix]] behaal en die [[2024 Meksikostad Grand Prix|Meksikostad Grand Prix]] vanaf die voorste wegspringplek gewen in 'n oplewing in vorm. Hy het egter uit die reëngeteisterde [[2024 São Paulo Grand Prix|São Paulo Grand Prix]] geval. Hy het 'n derde plek by die [[2024 Las Vegas Grand Prix|Las Vegas Grand Prix]] en sesde in [[2024 Katarse Grand Prix|Katar]] behaal ten spyte van skade aan sy motor. By die [[2024 Aboe Dhabi Grand Prix|Aboe Dhabi Grand Prix]] het hy op die podium in die tweede plek geëindig om die vyfde plek in die kampioenskap te beklink met 'n loopbaanbeste 290 punte. Sainz het Ferrari ná die 2024-seisoen verlaat en is vir 2025 deur Lewis Hamilton vervang.<ref>{{Cite web|url=https://www.racefans.net/2024/02/01/sainz-confirms-he-will-leave-ferrari-after-2024-season/|title=Sainz confirms he will leave Ferrari after 2024 season|last=Collantine|first=Keith|date=2024-02-01|website=RaceFans|language=en-GB|archive-url=https://web.archive.org/web/20240203170051/https://www.racefans.net/2024/02/01/sainz-confirms-he-will-leave-ferrari-after-2024-season/|archive-date=3 February 2024|access-date=2024-02-03}}</ref> Na sy vertrek het Ferrari hom beloon met sy renwenner-F1-75- onderstel van 2022.<ref>{{cite news |title=Ferrari, regalo d'addio a Sainz: avrà la F1-75 della sua prima vittoria |url=https://www.gazzetta.it/motori/ferrari/18-12-2024/ferrari-regala-a-sainz-la-f1-della-prima-vittoria-2022.shtml |access-date=29 December 2024 |agency=gazzetta.it |publisher=gazzetta.it |date=18 December 2024}}</ref> === Williams (2025–hede) === [[Lêer:2025 Japan GP - Williams - Carlos Sainz - FP1.jpg|regs|duimnael|Sainz by die [[2025 Japannese Grand Prix]]]] Sainz, wat deur [[Lewis Hamilton]] by [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] vervang is, het vanaf 2025 by [[Williams Grand Prix Engineering|Williams]] aangesluit op 'n tweejaarkontrak, met [[Alexander Albon|Alex Albon]] as spanmaat.<ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/sport/article/2024/jul/29/carlos-sainz-signs-two-year-formula-one-deal-to-drive-for-williams-from-2025-motor-sport|title=Carlos Sainz signs two-year F1 deal to drive for Williams from 2025|date=29 July 2024|work=[[The Guardian]]|access-date=17 March 2025|issn=1756-3224|archive-url=https://web.archive.org/web/20241220110135/https://www.theguardian.com/sport/article/2024/jul/29/carlos-sainz-signs-two-year-formula-one-deal-to-drive-for-williams-from-2025-motor-sport|archive-date=20 December 2024|url-status=live}}</ref> Hy het in die eerste rondte van die reëngeteisterde [[2025 Australiese Grand Prix|Australiese Grand Prix]] onder veiligheidsmotortoestande gebots. In [[2025 Chinese Grand Prix|China]] het Sainz sewentiende in die naelren en tiende in die hoofren geëindig na die diskwalifikasie van [[Charles Leclerc]], [[Lewis Hamilton]] en [[Pierre Gasly]].<ref>{{Cite web|url=https://www.autosport.com/f1/news/leclerc-hamilton-and-gasly-disqualified-from-chinese-gp/10706422/|title=Leclerc, Hamilton and Gasly disqualified from Chinese GP|last=Cleeren|first=Filip|date=23 March 2025|website=[[Autosport]]|publisher=[[Motorsport Network]]|issn=0269-946X|archive-url=https://web.archive.org/web/20250323122436/https://www.autosport.com/f1/news/leclerc-hamilton-and-gasly-disqualified-from-chinese-gp/10706422/|archive-date=23 March 2025|access-date=23 March 2025}}</ref> Hy het punteloos by die [[2025 Japannese Grand Prix|Japannese Grand Prix]] geëindig, nadat hy 'n roosterstraf opgelê is omdat hy Hamilton in kwalifisering belemmer het en 'n boete van €20 000 omdat hy die sing van die [[Kimi ga Yo|volkslied]] weens siekte gemis het.<ref>{{Cite web|url=https://www.autosport.com/f1/news/carlos-sainz-fined-for-national-anthem-delay-despite-illness-ahead-of-japanese-gp/10710494/|title=Sainz fined for Japanese GP national anthem delay despite stomach issue|last=Harrington|first=Alex|date=6 April 2025|website=[[Autosport]]|publisher=[[Motorsport Network]]|issn=0269-946X|archive-url=https://web.archive.org/web/20250406175911/https://www.autosport.com/f1/news/carlos-sainz-fined-for-national-anthem-delay-despite-illness-ahead-of-japanese-gp/10710494/|archive-date=6 April 2025|access-date=6 April 2025}}</ref> Sainz het agtste in [[2025 Bahreinse Grand Prix|Bahrein]] begin, waar hy in noue kompetisie met [[Yuki Tsunoda]] en [[Kimi Antonelli]] betrokke geraak het; hy het sypod- skade opgedoen wat die wedren beëindig het met eersgenoemde en 'n straf ontvang omdat hy laasgenoemde van die baan gedwing het.<ref>{{Cite web|url=https://www.motorsport.com/f1/news/carlos-sainz-reacts-to-frustrating-bahrain-gp-retirement-after-best-start-of-the-season/10713071/|title=Carlos Sainz reacts to "frustrating" Bahrain GP retirement after best start of the season|last=Mee|first=Lydia|date=13 April 2025|website=[[Motorsport.com]]|publisher=[[Motorsport Network]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20250415161840/https://www.motorsport.com/f1/news/carlos-sainz-reacts-to-frustrating-bahrain-gp-retirement-after-best-start-of-the-season/10713071/|archive-date=15 April 2025|access-date=15 April 2025}}</ref> By die [[2025 Saoedi-Arabiese Grand Prix|Saoedi-Arabiese Grand Prix]] het hy sesde gekwalifiseer en agtste geëindig. <ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/albon-and-sainz-praise-teamwork-as-saudi-arabia-double-points-finish-puts.6ocVwwpbmYt01zJoWPAlwx|title=Albon and Sainz praise teamwork as Saudi Arabia double points finish puts Williams fifth in standings|date=21 April 2025|website=[[Formula 1]]|publisher=[[Formula One Group]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20250421215406/https://www.formula1.com/en/latest/article/albon-and-sainz-praise-teamwork-as-saudi-arabia-double-points-finish-puts.6ocVwwpbmYt01zJoWPAlwx|archive-date=21 April 2025|access-date=21 April 2025}}</ref> Sainz het sy eerste podiumplek vir Williams by die [[2025 Azerbeidjanse Grand Prix|Azerbeidjanse Grand Prix]] behaal, waar hy tweede gekwalifiseer en derde geëindig het, wat sy beste vertoning vir die seisoen was.<ref>{{Cite web|url=https://www.formula1.com/en/latest/article/driver-of-the-day-sainz-gets-your-baku-vote-for-superb-williams-podium.25YG0s7dXMNlxpRKAXc5oK|title=Who got your Azerbaijan GP Driver of the Day vote|website=www.formula1.com|language=en|access-date=2025-09-21}}</ref> Hy het by [[Alain Prost]] aangesluit as slegs die tweede bestuurder ooit wat podiumplekke vir die Ferrari-, McLaren- en Williams-spanne gewen het. == Formule 1-uitslae == {{F1 bestuurders resultate legende (weergawe 4)}} <div class="overflowbugx" style="overflow-x:auto;"> {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:85%" !Jaar !Inskrywer !Onderstel !Enjin !1 !2 !3 !4 !5 !6 !7 !8 !9 !10 !11 !12 !13 !14 !15 !16 !17 !18 !19 !20 !21 !22 !23 !24 !Plek !Punte |-style="border-top:3px solid #aaaaaa" ! [[2015 Formule Een-seisoen|2015]] | [[Scuderia Toro Rosso]] | [[Scuderia Toro Rosso|Toro Rosso]] STR10 | [[Renault]] Energy F1-2015 [[V6-enjin|V6]] [[Turboaanjaer|t h]] |bgcolor="#dfffdf"| [[2015 Australiese Grand Prix|AUS]]<br /><small>9</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2015 Maleisiese Grand Prix|MAL]]<br /><small>8</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2015 Chinese Grand Prix|CHN]]<br /><small>13</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2015 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2015 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br /><small>9</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2015 Monaco Grand Prix|MON]]<br /><small>10</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2015 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br /><small>12</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2015 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2015 Britse Grand Prix|GBR]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2015 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2015 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2015 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br /><small>11</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2015 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br /><small>9</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2015 Japannese Grand Prix|JPN]]<br /><small>10</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2015 Russiese Grand Prix|RUS]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2015 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br /><small>7</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2015 Meksikaanse Grand Prix|MEX]]<br /><small>13</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2015 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2015 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br /><small>11</small> | | | | | |style="background:#efefef"| '''15''' |style="background:#efefef"| '''18''' |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ! [[2016 Formule Een-seisoen|2016]] | [[Scuderia Toro Rosso]] | [[Scuderia Toro Rosso|Toro Rosso]] STR11 | [[Ferrari]] 060 [[V6-enjin|V6]] [[Turboaanjaer|t h]] |bgcolor="#dfffdf"| [[2016 Australiese Grand Prix|AUS]] <br /> {{vlagikoon|AUS}}<br /><small>9</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2016 Bahreinse Grand Prix|BHR]] <br /> {{vlagikoon|BHR}}<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2016 Chinese Grand Prix|CHN]] <br /> {{vlagikoon|CHN}}<br /><small>9</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2016 Russiese Grand Prix|RUS]] <br /> {{vlagikoon|RUS}}<br /><small>12</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2016 Spaanse Grand Prix|SPA]] <br /> {{vlagikoon|ESP}}<br /><small>6</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2016 Monaco Grand Prix|MON]] <br />{{vlagikoon|MON}}<br /><small>8</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2016 Kanadese Grand Prix|KAN]] <br /> {{vlagikoon|CAN}}<br /><small>9</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2016 Europese Grand Prix|EUR]] <br /> {{vlagikoon|AZE}}<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2016 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] <br /> {{vlagikoon|AUT}}<br /><small>8</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2016 Britse Grand Prix|GBR]] <br /> {{vlagikoon|GBR}}<br /><small>8</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2016 Hongaarse Grand Prix|HON]] <br /> {{vlagikoon|HUN}}<br /><small>8</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2016 Duitse Grand Prix|DUI]] <br /> {{vlagikoon|GER}}<br /><small>14</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2016 Belgiese Grand Prix|BEL]] <br /> {{vlagikoon|BEL}}<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2016 Italiaanse Grand Prix|ITA]] <br /> {{vlagikoon|ITA}}<br /><small>15</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2016 Singapoerse Grand Prix|SIN]] <br /> {{vlagikoon|SIN}}<br /><small>14</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2016 Maleisiese Grand Prix|MAL]] <br /> {{vlagikoon|MYS}}<br /><small>11</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2016 Japannese Grand Prix|JPN]] <br /> {{vlagikoon|JPN}}<br /><small>17</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2016 Verenigde State Grand Prix|VSA]] <br /> {{vlagikoon|VSA}}<br /><small>6</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2016 Meksikaanse Grand Prix|MEX]] <br /> {{vlagikoon|MEX}}<br /><small>16</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2016 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] <br /> {{vlagikoon|BRA}}<br /><small>6</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2016 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]] <br /> [[Beeld:Flag_of_Abu_Dhabi.svg|20px]]<br /><small>DNF</small> | | | |style="background:#efefef"| '''12''' |style="background:#efefef"| '''46''' |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" !rowspan=2| [[2017 Formule Een-seisoen|2017]] | [[Scuderia Toro Rosso]] | [[Scuderia Toro Rosso|Toro Rosso]] STR12 | [[Renault]] R.E.17 [[V6-enjin|V6]] [[Turboaanjaer|t h]] |bgcolor=dfffdf| [[2017 Australiese Grand Prix|AUS]] <br /> {{vlagikoon|AUS}}<br /><small>8</small> |bgcolor=dfffdf| [[2017 Chinese Grand Prix|CHN]] <br /> {{vlagikoon|CHN}}<br /><small>7</small> |bgcolor=efcfff| [[2017 Bahreinse Grand Prix|BHR]] <br /> {{vlagikoon|BHR}}<br /><small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf| [[2017 Russiese Grand Prix|RUS]] <br /> {{vlagikoon|RUS}}<br /><small>10</small> |bgcolor=dfffdf| [[2017 Spaanse Grand Prix|SPA]] <br /> {{vlagikoon|ESP}}<br /><small>7</small> |bgcolor=dfffdf| [[2017 Monaco Grand Prix|MON]] <br /> {{vlagikoon|MON}}<br /><small>6</small> |bgcolor=efcfff| [[2017 Kanadese Grand Prix|KAN]] <br /> {{vlagikoon|CAN}}<br /><small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf| [[2017 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]] <br /> {{vlagikoon|AZE}}<br /><small>8</small> |bgcolor=efcfff| [[2017 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] <br /> {{vlagikoon|AUT}}<br /><small>DNF</small> |bgcolor=efcfff| [[2017 Britse Grand Prix|GBR]] <br /> {{vlagikoon|GBR}}<br /><small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf| [[2017 Hongaarse Grand Prix|HON]] <br /> {{vlagikoon|HUN}}<br /><small>7</small> |bgcolor=dfffdf| [[2017 Belgiese Grand Prix|BEL]] <br /> {{vlagikoon|BEL}}<br /><small>10</small> |bgcolor=cfcfff| [[2017 Italiaanse Grand Prix|ITA]] <br /> {{vlagikoon|ITA}}<br /><small>14</small> |bgcolor=dfffdf| [[2017 Singapoerse Grand Prix|SIN]] <br /> {{vlagikoon|SIN}}<br /><small>4</small> |bgcolor=efcfff| [[2017 Maleisiese Grand Prix|MAL]] <br /> {{vlagikoon|MYS}}<br /><small>DNF</small> |bgcolor=efcfff| [[2017 Japannese Grand Prix|JPN]] <br /> {{vlagikoon|JPN}}<br /><small>DNF</small> | | | | | | | | |rowspan=2 style="background:#efefef"| '''9''' |rowspan=2 style="background:#efefef"| '''54''' |- | [[Renault F1-span]] | [[Renault F1-span|Renault]] R.S.17 | [[Renault]] R.E.17 [[V6-enjin|V6]] [[Turboaanjaer|t h]] | | | | | | | | | | | | | | | | |bgcolor=dfffdf| [[2017 Verenigde State Grand Prix|VSA]] <br /> {{vlagikoon|VSA}}<br /><small>7</small> |bgcolor=efcfff| [[2017 Meksikaanse Grand Prix|MEX]] <br /> {{vlagikoon|MEX}}<br /><small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff| [[2017 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]] <br /> {{vlagikoon|BRA}}<br /><small>11</small> |bgcolor=efcfff| [[2017 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]] <br /> [[Beeld:Flag_of_Abu_Dhabi.svg|20px]]<br /><small>DNF</small> | | | | |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ! [[2018 Formule Een-seisoen|2018]] | [[Renault F1-span]] | Renault R.S.18 | [[Renault]] R.E. 18 [[V6-enjin|V6]] [[Turboaanjaer|t h]] |bgcolor="#dfffdf"| [[2018 Australiese Grand Prix|AUS]]<br /><small>10</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2018 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br /><small>11</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2018 Chinese Grand Prix|CHN]]<br /><small>9</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2018 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br /><small>5</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2018 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br /><small>7</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2018 Monaco Grand Prix|MON]]<br /><small>10</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2018 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br /><small>8</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2018 Franse Grand Prix|FRA]]<br /><small>8</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2018 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br /><small>12</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2018 Britse Grand Prix|GBR]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2018 Duitse Grand Prix|DUI]]<br /><small>12</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2018 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br /><small>9</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2018 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br /><small>11</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2018 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br /><small>8</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2018 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br /><small>8</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2018 Russiese Grand Prix|RUS]]<br /><small>17</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2018 Japannese Grand Prix|JPN]]<br /><small>10</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2018 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br /><small>7</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2018 Meksikaanse Grand Prix|MEX]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2018 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]]<br /><small>12</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2018 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br /><small>6</small> | | | |style="background:#efefef"| '''10''' |style="background:#efefef"| '''53''' |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ! [[2019 Formule Een-seisoen|2019]] | [[McLaren|McLaren F1-span]] | [[McLaren]] MCL34 | [[Renault]] E-Tech 19 [[V6-enjin|V6]] [[Turboaanjaer|t h]] |bgcolor="#efcfff"| [[2019 Australiese Grand Prix|AUS]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2019 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br /><small>19</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2019 Chinese Grand Prix|CHN]]<br /><small>14</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2019 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br /><small>7</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2019 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br /><small>8</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2019 Monaco Grand Prix|MON]]<br /><small>6</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2019 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br /><small>11</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2019 Franse Grand Prix|FRA]]<br /><small>6</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2019 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br /><small>8</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2019 Britse Grand Prix|GBR]]<br /><small>6</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2019 Duitse Grand Prix|DUI]]<br /><small>5</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2019 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br /><small>5</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2019 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#efcfff"| [[2019 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2019 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br /><small>12</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2019 Russiese Grand Prix|RUS]]<br /><small>6</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2019 Japannese Grand Prix|JPN]]<br /><small>5</small> |bgcolor="#cfcfff"| [[2019 Meksikaanse Grand Prix|MEX]]<br /><small>13</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2019 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br /><small>8</small> |bgcolor="#ffdf9f"| [[2019 Brasiliaanse Grand Prix|BRA]]<br /><small>3</small> |bgcolor="#dfffdf"| [[2019 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br /><small>10</small> | | | |style="background:#efefef"| '''6''' |style="background:#efefef"| '''96''' |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ! [[2020 Formule Een-seisoen|2020]] | [[McLaren|McLaren F1-span]] | McLaren MCL35 | [[Renault]] E-Tech 20 [[V6-enjin|V6]] [[Turboaanjaer|t h]] |bgcolor=dfffdf| [[2020 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br /><small>5</small> |bgcolor=dfffdf| [[2020 Stiermarkse Grand Prix|STI]]<br /><small>10</small>{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=dfffdf| [[2020 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br /><small>9</small> |bgcolor=cfcfff| [[2020 Britse Grand Prix|GBR]]<br /><small>13</small> |bgcolor=cfcfff| [[70ste Herdenking Grand Prix|70J]]<br /><small>13</small> |bgcolor=dfffdf| [[2020 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br /><small>6</small> |bgcolor=ffffff| [[2020 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br /><small>DNS</small> |bgcolor=dfffdf| [[2020 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br /><small>2</small> |bgcolor=efcfff| [[2020 Toskaanse Grand Prix|TOS]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor=efcfff| [[2020 Russiese Grand Prix|RUS]]<br /><small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf| [[2020 Eifelse Grand Prix|EIF]]<br /><small>5</small> |bgcolor=dfffdf| [[2020 Portugese Grand Prix|POR]]<br /><small>6</small> |bgcolor=dfffdf| [[2020 Emilia-Romagna Grand Prix|EMI]]<br /><small>7</small> |bgcolor=dfffdf| [[2020 Turkse Grand Prix|TUR]]<br /><small>5</small> |bgcolor=dfffdf| [[2020 Bahreinse Grand Prix|BAH]]<br /><small>5</small> |bgcolor=dfffdf| [[2020 Sakhir Grand Prix|SAK]]<br /><small>4</small> |bgcolor=dfffdf| [[2020 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br /><small>6</small> | | | | | | | |style="background:#efefef"| '''6''' |style="background:#efefef"| '''105''' |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ! [[2021 Formule Een-seisoen|2021]] | [[Scuderia Ferrari]] | [[Ferrari]] SF21 | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] 065/6 1.6 [[V6-enjin|V6]] [[Turboaanjaer|t h]] |bgcolor=dfffdf| [[2021 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br />8 |bgcolor=dfffdf| [[2021 Emilia-Romagna Grand Prix|EMI]]<br />5 |bgcolor=cfcfff| [[2021 Portugese Grand Prix|POR]]<br />11 |bgcolor=dfffdf| [[2021 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br />7 |bgcolor=dfdfdf| [[2021 Monaco Grand Prix|MON]] <br />2 |bgcolor=dfffdf| [[2021 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]] <br />8 |bgcolor=cfcfff| [[2021 Franse Grand Prix|FRA]] <br />11 |bgcolor=dfffdf| [[2021 Stiermarkse Grand Prix|STI]] <br />6 |bgcolor=dfffdf| [[2021 Oostenrykse Grand Prix|OOS]] <br />5 |bgcolor=dfffdf| [[2021 Britse Grand Prix|GBR]] <br />6 |bgcolor=ffdf9f| [[2021 Hongaarse Grand Prix|HON]] <br />3 |bgcolor=dfffdf| [[2021 Belgiese Grand Prix|BEL]] <br />10 ‡ |bgcolor=dfffdf| [[2021 Nederlandse Grand Prix|NED]] <br />7 |bgcolor=dfffdf| [[2021 Italiaanse Grand Prix|ITA]] <br />6 |bgcolor=ffdf9f| [[2021 Russiese Grand Prix|RUS]] <br />3 |bgcolor=dfffdf| [[2021 Turkse Grand Prix|TUR]] <br />8 |bgcolor=dfffdf| [[2021 Verenigde State Grand Prix|VSA]] <br />7 |bgcolor=dfffdf| [[2021 Meksikostad Grand Prix|MXS]] <br />6 |bgcolor=dfffdf| [[2021 São Paulo Grand Prix|SAP]] <br />'''*³'''6 |bgcolor=dfffdf| [[2021 Katarse Grand Prix|KAT]] <br />7 |bgcolor=dfffdf| [[2021 Saoedi-Arabiese Grand Prix|SAU]] <br />8 |bgcolor=ffdf9f| [[2021 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]] <br />3 | | |bgcolor=efefef| '''5''' |bgcolor=efefef| '''164½''' |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ! [[2022 Formule Een-seisoen|2022]] | [[Scuderia Ferrari]] | [[Ferrari]] F1-75 | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] 066/7 1.6 [[V6-enjin|V6]] [[Turboaanjaer|t h]] |bgcolor=dfdfdf| [[2022 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br/>2 |bgcolor=ffdf9f| [[2022 Saoedi-Arabiese Grand Prix|SAU]]<br/>3 |bgcolor=efcfff| [[2022 Australiese Grand Prix|AUS]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=efcfff| [[2022 Emilia-Romagna Grand Prix|EMI]]<br/>⁴<small>DNF</small> |bgcolor=ffdf9f| [[2022 Miami Grand Prix|MIA]]<br/>3 |bgcolor=dfffdf| [[2022 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br/>4 |bgcolor=dfdfdf| [[2022 Monaco Grand Prix|MON]]<br/>2 |bgcolor=efcfff| [[2022 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=dfdfdf| [[2022 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br/>2{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=ffffbf| [[2022 Britse Grand Prix|GBR]]<br/>1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=efcfff| [[2022 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br/>^'''3'''<small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf| [[2022 Franse Grand Prix|FRA]]<br/>5{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=dfffdf| [[2022 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br/>4 |bgcolor=ffdf9f| [[2022 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br/>3{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=dfffdf| [[2022 Nederlandse Grand Prix|NED]]<br/>8 |bgcolor=dfffdf| [[2022 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br/>4 |bgcolor=dfffdf| [[2022 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br/>5 |bgcolor=efcfff| [[2022 Japannese Grand Prix|JPN]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=efcfff| [[2022 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf| [[2022 Meksikostad Grand Prix|MXS]]<br/>5 |bgcolor=ffdf9f| [[2022 São Paulo Grand Prix|SAP]]<br/>^'''2'''3 |bgcolor=dfffdf| [[2022 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br/>4 | | | '''6''' | '''246''' |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ! [[2023 Formule Een-seisoen|2023]] | [[Scuderia Ferrari]] | [[Ferrari]] SF-23 | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] 066/10 1.6 [[V6-enjin|V6]] [[Turboaanjaer|t h]] |bgcolor=dfffdf| [[2023 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br/>4 |bgcolor=dfffdf| [[2023 Saoedi-Arabiese Grand Prix|SAU]]<br/>6 |bgcolor=cfcfff| [[2023 Australiese Grand Prix|AUS]]<br/>12 |bgcolor=dfffdf| [[2023 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br/>^'''5'''5 |bgcolor=dfffdf| [[2023 Miami Grand Prix|MIA]]<br/>5 |bgcolor=dfffdf| [[2023 Monaco Grand Prix|MON]]<br/>8 |bgcolor=dfffdf| [[2023 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br/>5 |bgcolor=dfffdf| [[2023 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br/>5 |bgcolor=dfffdf| [[2023 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br/>^'''3'''6 |bgcolor=dfffdf| [[2023 Britse Grand Prix|GBR]]<br/>10 |bgcolor=dfffdf| [[2023 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br/>8 |bgcolor=efcfff| [[2023 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br/>^'''4'''<small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf| [[2023 Nederlandse Grand Prix|NED]]<br/>5 |bgcolor=ffdf9f| [[2023 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br/>3{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=ffffbf| [[2023 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br/>1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=dfffdf| [[2023 Japannese Grand Prix|JPN]]<br/>6 |bgcolor=ffffff| [[2023 Katarse Grand Prix|KAT]]<br/>^'''6'''<small>DNS</small> |bgcolor=ffdf9f| [[2023 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br/>^'''6'''3 |bgcolor=dfffdf| [[2023 Meksikostad Grand Prix|MXS]]<br/>4 |bgcolor=dfffdf| [[2023 São Paulo Grand Prix|SAP]]<br/>^'''8'''6 |bgcolor=dfffdf| [[2023 Las Vegas Grand Prix|LSV]]<br/>6 |bgcolor=cfcfff| [[2023 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br/>18† | | |bgcolor=efefef| '''7''' |bgcolor=efefef| '''200''' |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ! [[2024 Formule Een-seisoen|2024]] | [[Scuderia Ferrari]] | [[Ferrari]] SF-24 | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] 066/12 1.6 [[V6-enjin|V6]] [[Turboaanjaer|t h]] |bgcolor=ffdf9f| [[2024 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br/>3 |bgcolor=| [[2024 Saoedi-Arabiese Grand Prix|SAU]]<br/><small>WD</small> |bgcolor=ffffbf| [[2024 Australiese Grand Prix|AUS]]<br/>1 |bgcolor=ffdf9f| [[2024 Japannese Grand Prix|JPN]]<br/>3 |bgcolor=dfffdf| [[2024 Chinese Grand Prix|CHN]]<br/>^'''5'''5 |bgcolor=dfffdf| [[2024 Miami Grand Prix|MIA]]<br/>^'''5'''5 |bgcolor=dfffdf| [[2024 Emilia-Romagna Grand Prix|EMI]]<br/>5 |bgcolor=ffdf9f| [[2024 Monaco Grand Prix|MON]]<br/>3 |bgcolor=efcfff| [[2024 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf| [[2024 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br/>6 |bgcolor=ffdf9f| [[2024 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br/>^'''5'''3 |bgcolor=dfffdf| [[2024 Britse Grand Prix|GBR]]<br/>5{{Pictogram vinnigste ronde}} |bgcolor=dfffdf| [[2024 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br/>6 |bgcolor=dfffdf| [[2024 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br/>6 |bgcolor=dfffdf| [[2024 Nederlandse Grand Prix|NED]]<br/>5 |bgcolor=dfffdf| [[2024 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br/>4 |bgcolor=cfcfff| [[2024 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br/>18'''^†''' |bgcolor=dfffdf| [[2024 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br/>7 |bgcolor=dfdfdf| [[2024 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br/>^'''2'''2 |bgcolor=ffffbf| [[2024 Meksikostad Grand Prix|MXS]]<br/>1{{Pictogram poleposition}} |bgcolor=efcfff| [[2024 São Paulo Grand Prix|SAP]]<br/>^'''5'''<small>DNF</small> |bgcolor=ffdf9f| [[2024 Las Vegas Grand Prix|LSV]]<br/>3 |bgcolor=dfffdf| [[2024 Katarse Grand Prix|KAT]]<br/>^'''4'''6 |bgcolor=| [[2024 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br/>{{0}} |bgcolor=efefef|'''5''' |bgcolor=efefef|'''290''' |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ! [[2025 Formule Een-seisoen|2025]] | [[WilliamsF1|Williams Racing]] | Williams FW47 | [[Mercedes-AMG|Mercedes]] F1 M16 E <br/>Performance 1.6 [[V6-enjin|V6]] [[Turboaanjaer|t h]] |bgcolor=efcfff| [[2025 Australiese Grand Prix|AUS]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf| [[2025 Chinese Grand Prix|CHN]]<br/>10 |bgcolor=cfcfff| [[2025 Japannese Grand Prix|JPN]]<br/>14 |bgcolor=efcfff| [[2025 Bahreinse Grand Prix|BHR]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=dfffdf| [[2025 Saoedi-Arabiese Grand Prix|SAU]]<br/>8 |bgcolor=dfffdf| [[2025 Miami Grand Prix|MIA]]<br/>9 |bgcolor=dfffdf| [[2025 Emilia-Romagna Grand Prix|EMI]]<br/>8 |bgcolor=dfffdf| [[2025 Monaco Grand Prix|MON]]<br/>10 |bgcolor=cfcfff| [[2025 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br/>14 |bgcolor=dfffdf| [[2025 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br/>10 |bgcolor=ffffff| [[2025 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br/><small>DNS</small> |bgcolor=cfcfff| [[2025 Britse Grand Prix|GBR]]<br/>12 |bgcolor=cfcfff| [[2025 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br/>^'''6'''18 |bgcolor=cfcfff| [[2025 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br/>14 |bgcolor=cfcfff| [[2025 Nederlandse Grand Prix|NED]]<br/>13 |bgcolor=cfcfff| [[2025 Italiaanse Grand Prix|ITA]]<br/>11 |bgcolor=ffdf9f| [[2025 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br/>3 |bgcolor=cfcfff| [[2025 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br/>12 |bgcolor=efcfff| [[2025 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br/><small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff| [[2025 Meksikostad Grand Prix|MXS]]<br/>17 |bgcolor=cfcfff| [[2025 São Paulo Grand Prix|SAP]]<br/>13 |bgcolor=dfffdf| [[2025 Las Vegas Grand Prix|LSV]]<br/>5 |bgcolor=ffdf9f| [[2025 Katarse Grand Prix|KAT]]<br/>^'''8'''3 |bgcolor=cfcfff| [[2025 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br/>13 |bgcolor=efefef|'''9''' |bgcolor=efefef|'''64''' |-style="border-top:2px solid #aaaaaa" ! [[2026 Formule Een-seisoen|2026]]* | [[WilliamsF1|Williams Racing]] | Williams FW48 | [[Mercedes-AMG|Mercedes]] F1 M17 E <br/>Performance 1.6 [[V6-enjin|V6]] [[Turboaanjaer|t h]] |bgcolor=cfcfff| [[2026 Australiese Grand Prix|AUS]]<br/>15 |bgcolor=dfffdf| [[2026 Chinese Grand Prix|CHN]]<br/>9 |bgcolor=cfcfff| [[2026 Japannese Grand Prix|JPN]]<br/>15 |bgcolor=dfffdf| [[2026 Miami Grand Prix|MIA]]<br/>9 |bgcolor=dfffdf| [[2026 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br/>9 |bgcolor=cfcfff| [[2026 Monaco Grand Prix|MON]]<br/>16 |bgcolor=| [[2026 Barcelona-Katalonië Grand Prix|BKT]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Britse Grand Prix|GBR]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Nederlandse Grand Prix|NED]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Italiaanse Grand Prix|ITA]] <br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Meksikostad Grand Prix|MXS]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 São Paulo Grand Prix|SAP]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Las Vegas Grand Prix|LSV]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Katarse Grand Prix|KAT]]<br/>{{0}} |bgcolor=| [[2026 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br/>{{0}} | | |bgcolor=efefef|'''{{F1stat|SAI|seasonposition}}*''' |bgcolor=efefef|'''{{F1stat|SAI|seasonpoints}}*''' |-style="border-top:3px solid #aaaaaa" !Jaar !Inskrywer !Onderstel !Enjin !1 !2 !3 !4 !5 !6 !7 !8 !9 !10 !11 !12 !13 !14 !15 !16 !17 !18 !19 !20 !21 !22 !23 !24 !Plek !Punte |} </div> ^† Jaer kon nie die ren voltooi nie, maar is geklassifiseer omrede hy meer as 90% van die wedrenafstand afgelê het.<br/> ‡ Halwe punte is in België toegeken in 2021 omdat daar minder as 75% van die wedren afgelê is weens hewige reën.<br/> * '''*''' Seisoen is nog aan die gang. ==Verwysings== {{Verwysings|2}} {{DEFAULTSORT:Sainz, Carlos jr.}} [[Kategorie:Formule Een-renjaers]] [[Kategorie:Geboortes in 1994]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Spaanse renjaers]] 0s8imd5mco72mdcqchmn8afny1ak7z1 0 108499 2910361 2216695 2026-06-09T16:28:03Z Sobaka 328 kategorie 2910361 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Chernobyl placement.svg|duimnael|regs|Ligging van die Tsjernobil-kernkragaanleg]] '''Die Tsjernobil-kernramp''' (ook na verwys as die Tsjernobil-ongeluk) was 'n katastrofiese kernongeluk wat op 26 April 1986 plaasgevind het in die Tsjernobil-kernkragsentrale naby die dorp Pripyat in die [[Oekraïne]] (destyds amptelik die Oekraïense SSR), wat onder die direkte jurisdiksie van die sentrale owerhede van die Sowjetunie gestaan het. 'n Ontploffing en brand het groot hoeveelhede radioaktiewe deeltjies in die atmosfeer vrygestel, wat oor die grootste deel van die westelike [[USSR]] en [[Europa]] versprei het. Die Tsjernobil-ramp was die ergste kernkragongeluk in die geskiedenis in terme van koste en ongevalle. Dit is een van slegs twee geklassifiseer as 'n vlak 7 gebeurtenis (die maksimum klassifikasie) op die "International Nuclear Event" skaal, die ander is die [[Fukushima-Daiichi-kernaanleg|Fukushima Daiichi-kernramp]] van [[Japan]] in 2011.<ref name="BBCWorse">{{cite web |last=Black |first=Richard |url=http://www.bbc.co.uk/news/science-environment-13048916 |title=''Fukushima: As Bad as Chernobyl?'' |publisher=[[BBC]] |date=12 April 2011 |access-date=20 Augustus 2011 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200109050555/https://www.bbc.co.uk/news/science-environment-13048916 |archive-date=9 Januarie 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Die stryd om die besoedeling te beperk en 'n groter katastrofe te voorkom, het uiteindelik meer as 500&nbsp;000 werkers betrek en 'n geskatte 18 miljard roebels gekos.<ref name="GorbachevBoC">Gorbachev, Mikhail (1996), interview in Johnson, Thomas, ''{{YouTube|dd-QBnAd5qY|The Battle of Chernobyl}}'', film, Discovery Channel, verkry 19 Februarie 2014.</ref> Tydens die ongeluk is 31 mense dood, maar langtermyneffekte soos kanker word nog ondersoek. [[Lêer:View of Chernobyl taken from Pripyat.JPG|duimnael|links|300px|Die verlate stad Pripyat met die Tsjernobil-aanleg op die agtergrond]] [[Lêer:Chernobylreactor_1.jpg|duimnael|center|340px|Die kernreaktor in 2006, 20 jaar na die ongeluk, omhul deur 'n sarkofaag van staal en beton om lekkasie van radioaktiewe deeltjies te beperk.]] {{clear}} == Verwysings == {{Verwysings}} {{Saadjie}} {{en-vertaal|Chernobyl disaster}} {{Normdata}} [[Kategorie:Rampe]] [[Kategorie:Kernkragsentrales]] l0lkzcur4v6d677xatdotdnaiw8ldfd 0 110513 2910344 2445792 2026-06-09T15:17:08Z Jcb 223 2910344 wikitext text/x-wiki '''Klaas Steytler''' (*20 April 1922, Ladybrand – † 27 Augustus 1998)<ref>{{cite web |url=https://www.netwerk24.com/Nuus/Algemeen/elsa-joubert-op-97-dood-20200614 |title=Elsa Joubert op 97 dood |work=[[Netwerk24]] |date=14 Junie 2020 |access-date=14 Junie 2020 |url-access=subscription |language=af |archive-url=https://web.archive.org/web/20200614182212/https://www.netwerk24.com/Nuus/Algemeen/elsa-joubert-op-97-dood-20200614 |archive-date=14 Junie 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> was 'n [[Suid-Afrika]]anse [[skrywer]], wat veral misdaad- en speurverhale geskryf het. Hy debuteer onder die naam N.G. Steytler, maar verskeie van sy werke verskyn onder die skuilnaam '''Jan Harmse'''. Steytler was getroud met die bekende skryfster [[Elsa Joubert]]. == Lewe en werk == Nicolaas Georg (Klaas) Steytler is op 20 April 1922 in [[Ladybrand]] in die [[Oos-Vrystaat]] gebore as die seun van 'n skoolinspekteur, Frederick Albert Steytler. Sy ma is Henriette Sanders en hy word vernoem na sy oom, die bekende politikus [[Nicolaas Havenga|Klasie Havenga]], minister van finansies in die Hertzog-kabinet. Hy word groot en gaan skool op [[Harrismith]], waar hy in 1939 aan die Hoërskool Harrismith matrikuleer. Dan studeer hy aan die [[Universiteit van die Witwatersrand]] waar hy 'n  B.Com.-graad in die regte verwerf, maar daarna besluit om nie aan te gaan met sy LL.B.-graad nie. Vir twee jaar werk hy dan in [[Johannesburg]] om geld te spaar om terug te gaan universiteit toe. Hy gaan dan na die [[Universiteit van Kaapstad]], waar hy in 1945 'n  B.A.-graad verwerf. Hier ontmoet hy die bekende skryfster [[Elsa Joubert]], met wie hy later trou. In 1946 word hy joernalis in Johannesburg by ''[[Die Vaderland]]'' en werk dan vanaf 1947 twee jaar lank in [[Montreal]] in [[Kanada]] in die personeel van die Internasionale Lugvervoergenootskap.<ref name="grut">Grütter, Wilhelm Beeld: http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/1992/09/24/4/2.html{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> In 1949 sluit hy by Elsa Joubert in [[Europa]] aan en reis vir etlike maande saam met haar met rugsakke deur Europa. Hy is in 1950 met Elsa getroud en hulle het twee dogters, Elsabé en Henriette, en 'n seun, Nico. By sy terugkeer na [[Suid-Afrika]] vestig hy hom weer in [[Johannesburg]] as joernalis tot 1956 by ''Die Vaderland'' en daarna by ''[[Die Transvaler]]''. Vir hierdie koerant skryf hy die daaglikse rubriek ''Panorama'', wat gewild word onder die lesers. In 1963 word hy aangestel as Transvaalse redakteur van ''[[Huisgenoot|Die Huisgenoot]]'' en in 1965 word hy aangestel as die hoofredakteur van hierdie tydskrif in [[Kaapstad]].<ref>Beeld: http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/1998/09/1/4/4.html{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Hier vestig die gesin hulle in [[Oranjezicht]]. Hierna neem hy in 1971 'n  betrekking aan as uitgewer en redakteur van nie-fiksie by Tafelberg-Uitgewers en hy word dan in 1973 vryskut. Sy belangstellings is [[letterkunde]], die teater, [[musiek]] en [[mitologie]].<ref>Cloete, T.T. (red.) “Die Afrikaanse literatuur sedert sestig” Nasou Beperk Eerste uitgawe 1980</ref> In die vyftigerjare bestudeer hy al die prosedures van telepatie en gedagte-projeksie en kwalifiseer as hipnotiseur. In 1967 word hy en Elsa uitgenooi na [[Duitsland]] en bly in [[Berlyn]] vanwaar hulle van plan was om Oos-Europa te besoek, maar 'n dringende telegram van [[Suid-Afrika]] waarsku hulle daarteen. Die [[Rusland|Russiese]] spioen Juri Loginof is pas in Suid-Afrika gearresteer en enige verhandelbare Suid-Afrikaners agter die [[Ystergordyn]] kon gevange geneem word met die oog op 'n ruilooreenkoms. In Johannesburg begin hy en Elsa saam met [[Jan Rabie]], [[Abraham H. de Vries|Abraham de Vries]] en Rita Elferink die Excelsior Groep, waarmee hulle oor die rassegrense heen kultuuraande hou. Vir 'n  rukkie in die sewentigerjare is hy lid van die Sensuurraad onder [[Jannie Kruger]], maar bedank dan. Vanaf die stigting van die Afrikaanse Skrywersgilde in 1975 is hy en sy vrou lede daarvan. Wanneer dit in die vroeë tagtigerjare bekend word dat die Kaaplandse Biblioteekdiens gereeld groot getalle boeke laat verpulp, reël hy saam met Jan Rabie dat hierdie boeke eerder aan bruin en swart skole geskenk word, tesame met onverkoopte ou tydskrifte, waardeur Afrikaans op hierdie wyse bevorder kon word.<ref>Beukes, W.D. (red.) “Boekewêreld: Die Nasionale Pers in die uitgewersbedryf tot 1990” Nasionale Boekhandel Bpk. Kaapstad Eerste uitgawe eerste druk 1992</ref> Nadat hy vryskut word, vergesel hy somtyds vir Elsa op haar vele reise, onder andere na [[Mosambiek]] (weergegee in haar reisboek “''Die staf van Monomotapa''”) en [[Indonesië]] op die voetspore van Leipoldt, wat sy in “''Gordel van smarag''” beskryf. Benewens die huis in Oranjezicht het hulle ook 'n vakansiehuis in Onrus, waar onder andere [[Uys Krige]] en Jan Rabie woon en vele ander skrywers strandhuise besit. Hy is op 27 Augustus 1998<ref name="netwerk24.com">De Vries, Willem Netwerk24: http://www.netwerk24.com/Vermaak/Klaas-Steytler-se-laaste-roman-terug-op-rakke-20140606 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161026143152/http://www.netwerk24.com/Vermaak/Klaas-Steytler-se-laaste-roman-terug-op-rakke-20140606 |date=26 Oktober 2016 }}</ref> in sy huis in Oranjezicht aan kanker oorlede.<ref>De Jager, Frederik “Vaar sag, vaar wel, wyse man Klaas” “Rapport” 30 Augustus 1998</ref> == Skryfwerk == In sy tyd by ''Die Vaderland'' skryf Klaas 'n vervolgverhaal<ref>Van Biljon, Madeleine “Geliefde leesgoed” Quellerie-Uitgewers Edms. Bpk. Kaapstad Eerste uitgawe 1996</ref> wat daagliks in hierdie koerant verskyn. Sy eerste boek is die speurverhaal ''Man in die spieël'' (onder die naam N.G. Steytler). Die verhaal speel af in 'n klein Karoodorpie in die winter. Daar is verskillende soorte mense in die hotel tuis, met almal van hulle wat onder verdenking kom wanneer daar 'n moord plaasvind. Speurder Grové probeer om deur al die botsende leidrade te sif om die moordenaar vas te trek. Na publikasie van hierdie speurverhaal skryf hy vir 'n lang ruk nie ernstig nie.<ref>Kannemeyer, J.C. “Die Afrikaanse literatuur 1652-2004” [[Human & Rousseau]] Kaapstad en Pretoria Eerste uitgawe 2005</ref> Later begin hy meer ernstig skryf onder die skrywersnaam Jan Harmse en lewer die misdaad komedie ''Zap zap – in Seepunt gaan dit pienk en plesierig'' <ref>Brink, André P. “Rapport” 25 April 1976</ref><ref>Eksteen, Louis “Standpunte” Nuwe reeks 126, Desember 1976</ref><ref>Louw, Anna M. “Beeld” 15 Desember 1975</ref> wat satiries kyk na Suid-Afrikaners se leefwyse en gewoontes. Die oujongnooi skryfster Miss Breggie Venter en die uitgewersklerk Zoutendorst raak betrokke by 'n bende rowers wanneer haar kardoes geld vir die uitgee van haar boek deurmekaar raak met die buit van die rowers. Hulle word gevang en aangehou, maar ontsnap en probeer die geld terugkry. Hiervandaan word die leser op dolle vaart deur verskeie hoofsaaklik onwaarskynlike gebeure geneem, waardeur met allerhande tipes Afrikaners die gek geskeer en geen heilige koei onaangeraak gelaat word nie. ''Die wonderwerke van Judas Iskariot''<ref>Heese, Marie “Tydskrif vir Letterkunde” Nuwe reeks 17 no. 2, Mei 1979</ref><ref>Louw, Anna M. “Rapport” 3 September 1978</ref> (ook onder die skuilnaam Jan Harmse) wend Bybelse materiaal allegories aan. Die boek bevat drie kort novelles gebaseer op Christus se wondergenesings, waardeur menslike swakhede in die algemeen ontbloot word en veral die mens se onvermoë om God te dien en op die regte manier te reageer na 'n Goddelike ingryping. Die eerste verhaal gaan oor die uitdrywing van bose geeste uit 'n  waansinnige man en die invaar van hierdie geeste in 'n trop varke wat daarna verdrink, waar die verteller Zerwan, 'n priester van [[Mitraïsme|Mithras]], hierdie gebeurtenis betreur weens die verlies wat die varkboere gely het. Die tweede verhaal behandel die genesing van die verlamde man wat deur die dak neergelaat is sodat Jesus hom kan genees. Die geneesde, Oom Jakob, verkry hiermee genesing vir sy liggaam maar verloor sy siel. Die derde verhaal is gebaseer op 'n brief wat Judas Iskariot voor sy verraad aan Thomas skryf. Hierin vertel hy van Jesus se genesing van 'n seun wat deur 'n bose gees besete was, nadat Judas self geen sukses kon behaal nie.<ref>Kannemeyer, J.C. “Geskiedenis van die Afrikaanse literatuur 2” Academica, Pretoria, Kaapstad en Johannesburg Eerste uitgawe Eerste druk 1983</ref> Die eerste roman onder sy eie naam, ''Die Leeukuil'',<ref>Brink, André P. “Rapport” 19 September 1982</ref> vertel die verhaal van 'n pa (Sakkie Morgan) wat pas na ses jaar uit die tronk vrygelaat is.<ref>Muller, Martie “’Die leeukuil’: 'n ironiese, utopiese roman” “Tydskrif vir Letterkunde” Jaargang 31 no. 1,</ref> Hy neem sonder sy gewese vrou se medewete sy dertienjarige diabetiese seun Daniël op dié se verjaarsdag op 'n nagtelike uitstappie na [[Hillbrow]], onbewus van Daniël se siektetoestand en die noodsaaklikheid van medisyne. In hul gesprekke met mekaar vorder vader en seun van gemeenplase tot selfopenbaring en word dit 'n nag van verantwoording, selfondersoek en insig. Die noodlot en die gevolge van dade kan egter nie ontduik word nie.<ref>Coetser, Attie “’Die leeukuil’ (Klaas Steytler)” “Tydskrif vir Letterkunde” Jaargang 32 no. 3, Augustus 1994</ref> Die seun sterf, die hof verwerp Sakkie se weergawe van gebeure en hy word opnuut gevonnis, hierdie keer vir drie jaar. In die slothoofstuk ontmoet vader en moeder 'n paar jare later by die kind se graf, steeds wêrelde van mekaar verwyder. Die titel van die boek is simbolies van die hellevaart wat vader en seun saam onderneem en die eensaamheid en onbegrip wat die mens in sy verhoudings met ander kenmerk. Hierdie boek word ook aan skole voorgeskryf.<ref>Du Toit, P.A. “Vertelhouding in ‘Die leeukuil’ van Klaas Steytler” “Tydskrif vir Letterkunde” Jaargang 31 no. 4, November 1993</ref> ''Die walvisman''<ref>Du Plessis, Phil “Die Burger” 18 Desember 1986</ref><ref>Van Zyl, Ia “Tydskrif vir Letterkunde” Jaargang 25 no. 4, November 1987</ref> is 'n moderne aanpassing van die [[Jona]]-verhaal in die [[Bybel]], waar die profeet Jona ben-Amittai (wat beteken “waarheidliewende duif”) in die hawe van die hedendaagse [[Tel-Aviv]] aan boord 'n Cipriotiese skip gaan op reis na Spanje. Hy word in 'n storm oorboord gegooi, kom deur sy hellevaart tot selfkennis en spoel op 'n strand uit. Hiervandaan gaan hy na die moderne groot stad [[Nineve|Ninevé]] en sy waarskuwings noop die koning-president om 'n noodtoestand uit te roep. Terselfdertyd speel die onbekende outeur van die Bybelverhaal in [[Babilonië]] 'n belangrike rol deur sy ervaring van 'n God wat genade ook aan die vyand wil bewys. Steytler maak veral vernuftige gebruik van die Jungiaanse sielkunde met die individuasie proses van Jona en die uitpluis van bonatuurlike gegewens. In die proses word Ninevé 'n simbool van eietydse Suid-Afrika. Hierdie boek word in 1991 benoem vir die Ou Mutual-prys en is ook op die kortlys vir die Rapport-prys.<ref>Joubert, Elsa “'n  Wonderlike geweld” “Tafelberg-Uitgewers Kaapstad Eerste uitgawe 2005</ref><ref>Joubert, Elsa “Reisiger” Tafelberg Kaapstad Eerste uitgawe 2009</ref> ''In die somer van '36''<ref>Botha, Johann “Die Burger” 27 Augustus 1991</ref><ref>Du Plessis, Hans “Rapport” 24 November 1991</ref> vertel van die wedervaringe van die nuweling Dewwie Dykstra op die Vrystaatse dorp K, waar die totale dorp se leefwyse en gewoontes omgekeer word deur haar teenwoordigheid. Die dryfvere van die dorp en sy mense, naamlik geld, status, sosiale norme en altyd teenwoordige maar bedekte seksualiteit word op satiriese wyse geskets teen die politieke en maatskaplike toestande van die dertigerjare. Dewwie Dykstra word as assistent in die apteker Sinclair se apteek aangestel. Sinclair is 'n verlangse aangetroude familielid van haar. Die mans op die dorp voel erg aangetrokke tot haar en sy is nie heeltemal onwillig om haar die aandag te laat welgeval nie. Sy raak betrokke by verskeie mans, waaronder Sinclair self, die plaaslike dokter Jannie Brand, die nutswerker Adderjaan Kruger, advokaat S.P. Crous van Bloemfontein en die ouderling Thys Dippenaar. So lei die een ding tot die ander en daar is 'n  paar klappe, vloeke en vuishoue, 'n geskinder en sensuur, egskeiding en die dood wat die dorpie skud. Eers nadat sy vertrek kan die dorp weer tot rus kom. Veral goed gedoen is die uitbeelding van die dorp en sy mense as 'n stereotipiese Afrikaner gemeenskap van sy tyd, wat die armoede en agterlikheid van baie Boeremense, die status bewustheid van die hooggeplaastes en die mitologisering van die Swart Gevaar insluit. Hierdie roman is aanvanklik ingeskryf vir die Tafelberg-Sanlam Groot Romanwedstryd, waar dit die kortlys gehaal het. In 1992 is die boek 'n  finalis vir beide die M-Net-prys en die C.N.A.-prys en dit word ook eervol vermeld tydens die toekenning van die [[Afrikaanse Taal- en Kultuurvereniging|ATKV-prys]] vir goeie gewilde prosa, nadat dit in 1991 genomineer is vir die Rapportprys.<ref>Botha, Johann Beeld: http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/1991/10/3/9/8.html{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ''Die goue kalf''<ref>Botma, Gabriël “Die Burger” 10 Januarie 1996</ref><ref>Cilliers, Cecile “Beeld” 18 Desember 1995</ref> word aangebied as “‘n sepie in dertien spele”, waarin die skrywer met die woord suggereer wat die visuele aspek van 'n  televisiesepie vir die kyker gee.<ref>Crafford, Albert “Rapport” 19 November 1995</ref><ref>Wybenga, Gretel “Tydskrif vir Letterkunde” Jaargang 35 no. 2, Mei 1997</ref> Hierin gee Steytler 'n soort opvolg op “''Zap zap''”, met die oujongnooi Miss Breggie Venter en die uitgewersklerk Zoutendorst wat weer hulle verskyning maak. Die premier van die [[Wes-Kaap]], Sy edele S. Paul Dawonder, se skelmpie, die tikster Flaffie, pers hom af met ‘n rol film waarop hy net sokkies aanhet. Die premier gee sy perssekretaris Koos van der Merwe opdrag om vir Flaffie te “fieks” en die film terug te kry. Flaffie is 'n veraf familielid van Miss Breggie en so raak hulle betrokke. Die sentrale karakter is Zoutendorst se Fries-kalf, Madelief, wat hulle orals vergesel. Die kalf het nie veel met die karakters se sondes uit te waai nie, maar word byna 'n sondebok en verwys op simboliese vlak kennelik na die goue kalf wat die Israeliete in die woestyn gemaak het, dus 'n valse god. Die absurde storie, bevolk met ewe absurde karakters, sorg vir prettige leesvermaak hoewel die geniepsige satire nie uitbly nie. Die roman ''Ons oorlog''<ref>Joubert, Jan-Jan “Rapport” 4 Maart 2001</ref><ref>Pretorius, Fransjohan “Rapport” 27 Julie 2014</ref> is onvoltooi met sy dood, maar word deur sy vrou Elsa Joubert en seun Nico versorg en gepubliseer.<ref>Vermaak, Adinda Oulitnet: http://www.oulitnet.co.za/seminaar/07onsoorlog.asp {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170621163624/http://oulitnet.co.za/seminaar/07onsoorlog.asp |date=21 Junie 2017 }}</ref><ref>Wybenga, Gretel “Beeld” 22 Januarie 2001</ref> Hierin gee die skrywer sy ma se uitgebreide familie se verhaal oor die [[Anglo-Boereoorlog]], met 'n perspektief wat veel wyer strek as slegs die familie en 'n  afgeronde beeld gee van karakters aan albei kante van die konflik. Die boek begin en eindig met 'n reis deur die Doderyk, met die middelste gedeelte wat bestaan uit memoires oor die oorlog. Afwisselend word verskillende karakters se oorlog-belewenisse verhaal, sodat daar voorbeelde is van diegene wat na die konsentrasiekampe toe geneem is en dié wat dit vrygespring het, die burgers in die Republieke en dié wat tot diep in die Kaapkolonie inbeweeg het. Die vertelwyse word ook afgewissel sodat daar byvoorbeeld in die geval van Magdalena Sanders uit die vyftigerjare van die twintigste eeu 'n agterna-perspektief op gebeure gegee word, teenoor die oorwegend onmiddellike belewenis van meeste karakters in die oorlogstyd. Die oorlog woed nie net tussen die volke nie, maar ook binne die gesin en duur voort in konflikte na die sluiting van vrede. Die deurlopende motief is dat alle betrokkenes by oorlogvoering ook die slagoffers daarvan word. Navorsing vir die boek is baie deeglik gedoen met die agtergrond-gebeure wat strook met geskiedkundige feite.<ref name="netwerk24.com"/> ''Die doodkis-spesjel'', later omgewerk en uitgebrei in ''Toe die wêreld nog anders en ek nog jonk was'',<ref>Cilliers, Cecile “Insig” November 1993</ref><ref>Van Zyl, Ia “Die Burger” 9 November 1993</ref> gee jeug herinneringe met die wysheid van nabetragting.<ref>Kannemeyer, J.C. “Op weg na 2000” Tafelberg-Uitgewers Beperk Eerste uitgawe 1998</ref> Hierdie werk het in die vroeë vyftigerjare as kortverhaal in die blad ''Ons lewe'' verskyn, waarna Steytler dit grondig verwerk en uitbrei. Die verhaal speel grootliks af in die dertigerjare, met droogte en depressie toestande wat die mense knel. Die kinderverteller Gertjie se pa, Jan de Lange, besluit om groot geld te maak deur doodskiste te verkoop. Hierdie kiste word op die solder gebêre. Die spruit kom af na die groot reën en Gertjie en sy broer, Lewies, “leen” toe 'n doodskis om daarmee op die water te vaar. Die doodkis-spesjel keer egter teen 'n klip om en Gertjie beland in die water terwyl sy “skip” stroom-af vaar. Hierdie voorval sorg vir verskeie lewenslesse vir Gertjie, sy ouers en die gemeenskap. Daar is 'n verdieping aan die einde, wanneer Jan se bruin kindervriend tot sterwe kom en hy sy laaste doodskis gratis aan hom afstaan. Só gaan Jan se drome om ryk te word aan doodskiste ook dood, maar die menslikheid wat die gesin saamneem is 'n figuurlike fortuin werd. Klaas Steytler se kortverhaal ''Die storie van die bont koei'' word opgeneem in '' 'n Rooie met ratte, Pa'' onder redaksie van Temple Hauptfleisch en Ulla Schüler en die skets ''Berlyn'' verskyn in ''Stad en stedelig'', 'n versamelbundel met sketse en vertellings oor wêreldstede. Verskeie van sy werke word ook as reekse op televisie uitgesaai, onder andere ''Zap zap'' en ''Dirk Hoffmann''. Laasgenoemde is 'n televisie-advokaat en amateurspeurder wat betrokke raak by verskeie opsienbarende hofsake, wat Klaas almal gebaseer het op werklike sake, hoewel die karakters fiktief was. Dit was die eerste televisiereeks waar een van die hoofrolle spesifiek vir 'n gekleurde persoon geskryf is. Sy televisiedramas ''Die broers Swart'' en ''Die tweede moord'' (albei episodes uit die Dirk Hoffmann-televisiereeks) word deur P.J. du Toit opgeneem in onderskeidelik die versamelbundels ''Drie…twee…een'' en ''Fasette'', terwyl die kortspel ''Die gyselaar'' deur [[George Weideman]] opgeneem word in die versamelbundel ''Alles op die spel''.''Die gyselaar'' is eweneens 'n episode uit die Dirk Hoffmann televisiereeks. Hierin onthul Dirk Hoffman en sy klerk Johnny 'n komplot waarin die aktrise Vera Kemp baie geld sou verloor het. Die radiodrama ''Oom Jacob staan op'' (aangepas vir die radio uit 'n verhaal in ''Die wonderwerke van Judas Iskariot'') is 'n [[Paasfees|Paas]]drama uit Jesus se tyd. Die verlamde Oom Jakob lê sy lewe lank onder die prieel waar sy nefie Awram hom versorg. Hy was al by die bad van Siloam vir genesing. Toe die rabbi sê hy moet ingaan wou hy egter nie, want hy kon nie die engel sien wat die water roer nie. Nou het hy gehoor van die profeet by die meer van Gennesaret en hy bou al sy hoop op hierdie man. Hy gee sy kosbaarste besitting, goud van sy moeder, sodat Awram hom na [[Kapernaüm]] by die meer kan neem. Hier laat die mense hom deur die dak sak sodat Jesus hom kan genees, waarna Jakob sy bed opneem en loop. Hierna verander sy persoonlikheid egter sodanig dat die goeie verhouding tussen hom en Awram versuur word deur sy trots, buierigheid, selfsug en gierigheid. Hoewel hy genesing vir sy liggaam gekry het, verloor hy dus sy siel. Tuis word hy deur rowers aangeval, waarna hy uitvind dat hy weer verlam is. Hy vertaal [[Elsa Joubert]] se roman ''Ons wag op die kaptein'' in Engels as ''To die at sunset''. == Eerbewyse == Om sy sewentigste<ref>De Jager, Frederik “Vir Klaas Steytler is dit op 70 nog hoogsomer” “Insig” Junie 1992</ref> verjaarsdag te herdenk laat sy drie kinders 'n bundel set en bind, bestaande uit briewe wat hy oor die jare aan hulle geskryf het. Die titel is ''Hier is alles wel, Pa ½ – Familiebriewe van Klaas Steytler''. Die “½” in die titel is te wyte aan sy ou ''Olimpia''-tikmasjien waarop hy die briewe getik het. Wanneer hy die punt aan die einde van die brief wou tik om dit af te sluit, het hy menigmaal die toets daarna, naamlik die ½, getref. In 1993 word in [[Bloemfontein]] 'n huldigingsplegtigheid by die [[Nasionale Afrikaanse Letterkundige Museum en Navorsingsentrum]] vir hom en Elsa Joubert gehou, waar sy toespraak<ref name="grut" /> handel oor die wanbalans in die Afrikaanse boekewêreld.<ref>Erasmus, Elfra Beeld: http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/1993/09/30/5/18.html</ref> == Publikasies == '''1954''' &nbsp;&nbsp;&nbsp; ''Die man in die spieël'' (N.G. Steytler) '''1975''' &nbsp;&nbsp;&nbsp; ''Zapzap – in Seepunt gaan dit pienk en plesierig'' (Jan Harmse) '''1977''' &nbsp;&nbsp;&nbsp; ''Die wonderwerke van Judas Iskariot'' (Jan Harmse) '''1982''' &nbsp;&nbsp;&nbsp; ''Die leeukuil'' en ''Die doodkis-spesjel'' '''1986''' &nbsp;&nbsp;&nbsp; ''Die walvisman'' '''1991''' &nbsp;&nbsp;&nbsp; ''In die somer van '36'' '''1993''' &nbsp;&nbsp;&nbsp; ''Toe die wêreld nog anders en ek nog jonk was'' '''1995''' &nbsp;&nbsp;&nbsp; ''Die goue kalf'' '''2000''' &nbsp;&nbsp;&nbsp; ''Ons oorlog'' == Vertalings == '''1982''' &nbsp;&nbsp;&nbsp; ''To die at sunset'' – Elsa Joubert == Bronne == * Van Coller, H.P. (red.) “Perspektief en Profiel Deel 3” Van Schaik-Uitgewers Pretoria Eerste uitgawe 2006 * Van Coller, H.P. (red.) “Perspektief en Profiel Deel I” J.L. van Schaik-Uitgewers Pretoria Eerste uitgawe 1998 * Barnard, Chris “'n Minder geswinde Klaas” “Rapport” 28 Desember 1986 * Botha, Johann “Klaas Steytler en die Lotus van die Nawel” “Die Burger” 7 September 1991 * De Jager, Frederik “Vaar sag, vaar wel, wyse man Klaas” “Rapport” 30 Augustus 1998 * De Vries, Abraham H. “Sy taak as mens het hy ‘met groot eer voltooi’” “Boekewêreld” 18 November 1998 * De Vries, Abraham “Die man met die laphoed” “Boekewêreld” November 2000 * Erasmus, Elfra “Vind uit waar volk se lam beentjie vandaan kom” “Beeld” 30 September 1993 * Fryer, Charles “Laaste besoek” “Insig” Oktober 1998 * Korrespondent “Gevierde Kaapse skrywer aan kanker oorlede” “Die Volksblad” 28 Augustus 1998 * Prins, M.J. “Die tema van ‘Die leeukuil’” “Tydskrif vir Letterkunde” Jaargang 30 no.4, November 1992 * Smith, Marieta “In die somer van ‘36” “Kaapse Bibliotekaris” Julie/Augustus 2003 * Steytler, Klaas “Oor die roman" “Tydskrif vir Letterkunde” Jaargang 24 no. 3, Augustus 1986 * Wasserman, Herman “Hulde aan skerp satirikus wat dinge wou regmaak” “Plus” 1 September 1998 * Die Burger: http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/1998/11/18/7/8.html{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * De Jager, Frederik Rapport: http://152.111.1.87/argief/berigte/rapport/1998/08/30/6/12.html * De Vries, Abraham H. Die Burger: http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/2000/11/22/8/1.html * LitNet ATKV-Skrywersalbum 23 Maart 2010: [http://www.litnet.co.za/ www.litnet.co.za] * NB-Uitgewers: http://www.nb.co.za/Authors/1177 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150317223257/http://www.nb.co.za/Authors/1177 |date=17 Maart 2015 }} * Springbokboeke: http://www.springbokboeke.co.za/html/klaas_steytler_boeke.html * Wasserman, Herman Beeld: http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/1998/09/1/4/14.html == Verwysings == {{Verwysings|3}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Steytler, Klaas}} [[Kategorie:Suid-Afrikaanse skrywers]] [[Kategorie:Geboortes in 1922]] [[Kategorie:Sterftes in 1998]] [[Kategorie:Afrikaners]] et4qq8skfa3wvdnu2p5sf5yo2sh9hwf 0 115681 2910345 2905262 2026-06-09T15:17:56Z Jcb 223 2910345 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Persoon | naam = Klaas van Rijsse | bynaam = | beeld = Klaas van Rijsse, departement van openbare werke, ZAR.jpg | beeldbeskrywing = Klaas van Rijsse jr. | onderskrif = Klaas van Rijsse jr. | geboortenaam = | geboortedatum = [[23 Februarie]] [[1860]] | geboorteplek = Zaandam, [[Nederland]] | sterfdatum = {{Sterfdatum en ouderdom|1860|2|23|1941|11|10}} | sterfteplek = Renkum, [[Gelderland]], Nederland | ouers = Klaas van Rijsse | titel = | nasionaliteit = | alma_mater = | beroep = Argitek | ander = | bekend = Ontwerp van die NZASM-huis | salaris = | termyn = | voorganger = | opvolger = | eerbewyse = | party = | religie = | huweliksmaat = Jacoba Brummelkamp (née Hartgerink) | kinders = | webblad = | handtekening = }} '''Klaas van Rijsse jr.''' ([[Zaandam]], [[Nederland]], [[23 Februarie]] [[1860]] – Renkum, [[Gelderland]], Nederland, [[10 November]] [[1941]])<ref>{{nl}}[https://www.genealogieonline.nl/genealogie-hartgerink/I671.php#bronnen GenealogieOnline.nl]{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. URL besoek op 24 Oktober 2016.</ref> was ’n argitek wat van 1887 tot en met die [[Tweede Vryheidsoorlog]] in die [[Zuid-Afrikaansche Republiek]] as privaat burger en staatsamptenaar gewerk en vir enkele van die indrukwekkendste geboue uit daardie tydperk verantwoordelik was. Hy en [[Sytze Wierda]] het ’n belangrike bydrae tot pres. [[Paul Kruger]] se ambisie gelewer om [[Pretoria]] ’n meer hoofstedelike bekoring te gee, veral rondom die sentrale [[Kerkplein, Pretoria|Kerkplein]], maar albei het ook buite die middedorp en elders in die Zuid-Afrikaansche Republiek gebou.<ref>{{nl}} [http://cultureelerfgoed.nl/sites/default/files/downloads/dossiers/mon1601_pag_75-80_.pdf Studentenplannen voor Westfort Village bij Pretoria] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161024065625/http://cultureelerfgoed.nl/sites/default/files/downloads/dossiers/mon1601_pag_75-80_.pdf |date=24 Oktober 2016 }}. URL besoek op 23 Oktober 2016.</ref> == Herkoms en opleiding == Van Rijsse was die seun van Klaas van Rijsse (vandaar die "jr." wat dikwels agter sy naam geskryf word) en Geesje van Leeuwen (gebore 1838 in Assendelft).<ref name="herit">{{af}} [https://www.myheritage.com/names/klaas_van%20rijsse Besonderhede op myheritage.com]. URL besoek op 23 Oktober 2016.</ref> Sy vader se beroep word as "houtzaagmolenaar" aangedui. Nadat Van Rijsse as privaat leerling van [[Sytze Wierda]] in [[Amsterdam]] sy opleiding en vorming as argitek voltooi het, het hy hom op sy geboorteplek, Zaandam, as boukundige gevestig. Daar is hy aan die begin van 1887 in die huwelik bevestig met Jacoba Brummelkamp (née Hartgerink). Sy is op [[10 Januarie]] [[1844]] om 05:30 op die dorp Goor gebore as dogter van die 33-jarige timmerman Derk Hartgerink en sy 32-jarige vrou, Anna Margaretha Kraft, huisvrou.<ref name="herit" /><ref>{{nl}}[https://www.genealogieonline.nl/genealogie-hartgerink/I669.php Haar genealogiese besonderhede op die webtuiste GenealogieOnline.com]{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. URL besoek op 24 Oktober 2016.</ref> Sy was die weduwee van Benjamin Brummelkamp, 'n seun van prof. Antonie Brummelkamp, een van die eerste vier professore verbonde aan die Gereformeerde Kerk se Teologiese Skool in [[Kampen (munisipaliteit)|Kampen]], opgerig in 1854. Een van prof. Brummelkamp se drie kollegas aan dié skool was prof. [[Helenius de Cock]], oupa van die Suid-Afrikaanse geskiedskrywer dr. [[Anna Böeseken|A.J. Böeseken]].<ref>{{af}} Die Gereformeerde Vroueblad. 1959. ''Gedenkboek: Die Gereformeerde vrou 1859–1959''. Potchefstroom: Potchefstroom Herald.</ref> Nadat Van Rijsse na Amsterdam verhuis het om in diens te tree van Wierda, het hy by die weduwee Brummelkamp loseer. Mettertyd het 'n liefdesverhouding tussen hulle ontstaan, wat op [[10 Februarie]] [[1887]] tot 'n baie gelukkige egverbintenis gelei het.<ref>{{nl}}[https://www.genealogieonline.nl/genealogie-hartgerink/I671.php GenealogieOnline.nl]{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. URL besoek op 24 Okotber 2016.</ref> Van Rijsse en sy vrou is albei in die provinsie [[Gelderland]] oorlede: sy op [[29 Maart]] [[1921]] in Rheden; hy 20 jaar later, midde-in die [[Tweede Wêreldoorlog]], in Renkum. Hul huwelik was kinderloos, maar hy het wel stiefkinders gehad. == Verhuising na die ZAR == [[Beeld:Amptenare van die ZAR se departement van openbare werke, onder wie Sytze Wierda en Klaas van Rijsse.jpg|duimnael|links|320px|Amptenare van die ZAR se departement van openbare werke, onder wie [[Sytze Wierda]] (middel voor) en Klaas van Rijsse (regs voor).]] Kort ná hul huwelik het die egpaar Van Rijsse en die kinders uit Jacoba se eerste huwelik in geselskap van 'n aantal ander Nederlandse immigrante na die [[Zuid-Afrikaansche Republiek]] verhuis. In Pretoria het Van Rijsse as argitek in diens getree van G.R. Ockerse, 'n nyweraar wat 'n hele aantal belangrike handels- en nywerheidsbelange in die Republiek gehad het, onder meer ’n steenmakery en leerlooiery. Hy het talle Nederlandse vakmanne na die republikeinse hoofstad gebring en daar van werk voorsien. In 1887 was die ontwerpplan vir 'n nuwe goewermentsgebou in Pretoria gereed. Die nuwe moes die eerste goewermentsgebou vervang wat aan die einde van die sestiger- en begin van die sewentigerjare van die 19de eeu op die hoek van Marktstraat (later Paul Krugerstraat) en Kerkplein opgerig is. Hiervoor het die ZAR se regering £25&nbsp;000 bewillig en 'n prysvraag vir 'n geskikte ontwerpplan uitgeskryf. Die ontwerpplan van argitek J.W. Leslie Simmonds het die eerste plek verower, maar voor die oprigting van die gebou sou begin, het die regering besluit om eers 'n kommissie aan te stel om die ontwerpplan en bestek van die gebou noukeurig na te gaan. In hierdie kommissie het die regering Van Rijsse as een van die lede aangestel. Hy het daarna as sekretaris van die kommissie opgetree en met sy deeglike vakkundige kennis hom besonder verdienstelik gemaak. Hy was grotendeels verantwoordelik daarvoor dat die regering, veral op sy aandrang, eindelik besluit het om die ontwerpplan van Simmonds te laat vaar en ander reëlings te tref. Met sy gemotiveerde optrede en deskundige raad in verband met die Simmonds-ontwerpplan het Van Rijsse die regering se vertroue in sy gesonde oordeel en deskundigheid volkome gewen. Pres. Kruger het Van Rijsse toe gevra om 'n heeltemal nuwe ontwerpplan op te stel waaroor die finale beslissing gevel sou word sodra Kruger van sy destydse amptelike staatsbesoek aan die [[Oranje-Vrystaat]] terugkeer.<ref>{{af}}[https://tdvries.home.xs4all.nl/NWEB/images/a/7/c4ca277fabc361fc4c739b0b17a.pdf Die betekenis van Sytse Wierda vir die ZAR]. URL besoek op 23 Oktober 2016.</ref> == Voorlopige Gouwerments Ingenieur en Argitekt == Van Rysse is in dié tyd aangestel as die eerste voorlopige ''Goevernements Ingenieur en Argitekt'', 'n nuwe regeringsbetrekking in die Republikeinse administrasie. Wierda het kort vantevore die aanstelling as ''Goevernements Ingenieur en Argitekt'' van die ZAR aanvaar en Van Rijsse sou voorlopig die betrekking beklee tot Wierda, sy vroeëre werkgewer in Amsterdam, in Pretoria vanuit Nederland opdaag. In dié amp het Van Rijsse van Augustus tot Oktober 1887 opgetree. Toe Kruger op die laaste dag van Oktober 1887 vanuit Bloemfontein na Pretoria terugkeer, was Wierda een van die talle toeskouers wat die president by 'n versierde ereboog in Marktstraat verwelkom het. Die volgende oggend het Kruger vir Wierda beëdig as die eerste permanente ''Goevernements Ingenieur en Argitekt'' van die ZAR. So het Van Rijsse se tydelike diens oorbodig geword en is hy onthef van die pligte wat hy 'n tyd lank op eervolle wyse uitgevoer het. == As Wierda se assistent == Na aanleiding van Wierda se vertoë aan die regering is Van Rijsse kort ná eersgenoemde se indienstreding as sy assistent aangestel en in dié amp het Van Rijsse in diens van die ZAR gebly tot met die val daarvan. As die amptenaar wat tweede in beheer was van die uiters belangrike departement van openbare werke (wat mettertyd tot stand gekom het), terwyl hy ook tydens Wierda se afwesigheid as departementshoof waargeneem het, het Van Rijsse uitmuntende en gewaardeerde dienste aan die Republiek gelewer, aldus H.M. Rex.<ref>{{af}} [http://artefacts.co.za/main/Buildings/articles.php?artid=379 ''Pretoriana'', no. 23, April 1953, weergegee op die webtuiste artefacts.co.za]. URL besoek op 23 Oktober 2016.</ref> == Privaat en openbare werk == [[Beeld: NZASM-huis, hoek van Paul Kruger- en Jacob Maréstraat, Pretoria.jpg|duimnael|regs|300px|Die NAZSM-huis, Pretoria, opgerig in 1889 en gesloop in 1958.]] In 1889 het die regering Van Rijsse verlof gegee om vir ’n bepaalde tyd die staatsdiens te verlaat. Van dié geleentheid het hy gebruik gemaak om in vennootskap met die argitek [[Johannes Egbertus Vixseboxse|J.E. Vixseboxse]] 'n argiteksfirma op te rig. Vanweë die ontdekking van goud was daar aan die einde van die tagtiger- en begin van die negentigerjare van die 19de eeu 'n geweldige opbloei in die boubedryf aan die [[Witwatersrand|Rand]] en in Pretoria. In die tydperk van sy samewerking met Vixseboxse (die vennootskap is beëindig toe laasgenoemde Bloemfontein toe verhuis) en ook toe hy voltyds in diens van die departement van openbare werke was, het Van Rijsse 'n hele aantal imposante privaat en openbare geboue ontwerp, afgesien van sy werksame en skeppende aandeel in die bedrywighede van die departement. Voorbeelde van dié geboue is: * Die NZASM-huis vir G.A.A. Middelberg (1846–1916), hoofbestuurder van die [[Nederlands-Suid-Afrikaanse Spoorwegmaatskappy|NZASM]], op die hoek van Markt- (Paul Kruger-) en Jacob Mare- ([[Jeff Masemola]]) straat, later in gebruik van die departement van naturelle sake en in 1958 gesloop.<ref>{{af}}[http://docplayer.nl/13263564-Desember-2011-dagse-al-die-belangstellendes-in-die-geskiedenis-van-ou-pretoria.html Die geskiedenis van die huis en die mense wat tot 1900 daar gewoon het] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161024065544/http://docplayer.nl/13263564-Desember-2011-dagse-al-die-belangstellendes-in-die-geskiedenis-van-ou-pretoria.html |date=24 Oktober 2016 }}. URL besoek op 24 Oktober 2016.</ref> Toe die Britte Pretoria in 1900 beset, het die Britse magte die huis oorgeneem en het dit in militêre besit gebly tot met die sloping daarvan.<ref>{{en}} [http://artefacts.co.za/main/Buildings/bldgframes.php?bldgid=9574 Besonderhede van die huis op die webtuiste artefacts.co.za]. URL besoek op 23 Oktober 2016.</ref> * 'n Pawiljoen vir die ZAR op die Wêreldtentoonstelling in [[Antwerpen]] in 1894. * 'n Woonhuis vir P.W.T. Bell, direkteur van die staatsdrukkery, op die terrein van die Pretoriase Tegniese Kollege. * "Parkzicht", hoek van Jacob Maré- (Jeff Masemola-) en Van der Walt- (Lillian Ngoy-) straat. Dit word beskryf as "ongetwyfeld" een van Van Rijsse se "mees geslaagde" ontwerpe.<ref>{{af}} [http://artefacts.co.za/main/Buildings/articles.php?artid=379 ''Pretoriana'', no. 23, April 1953, weergegee op die webtuiste artefacts.co.za]. URL besoek op 23 Oktober 2016.</ref> Dié gebou is ontwerp as 'n woonhuis in die Vlaams-Renaissance-styl vir adv. F.W.H. Kleijn (1838–1896), regter en staatsprokureur van die ZAR.<ref>{{af}} [[D.W. Krüger|Krüger, prof. D.W.]] en Beyers, C.J. (hoofred.) ''[[Suid-Afrikaanse Biografiese Woordeboek]] Deel III''. Kaapstad: Tafelberg-Uitgewers, 1977.</ref> Indertyd is die huis beskou as een van die sierlikste wonings in die destydse spogwoonbuurt van Pretoria. Ook dié gebou is gesloop.<ref>{{en}}[http://artefacts.co.za/main/Buildings/bldgframes.php?bldgid=7058 Besonderhede op die webtuiste artefacts.co.za]. URL besoek op 23 Oktober 2016.</ref> * 'n Interessante ontwerp wat Van Rijsse vir 'n nuwe presidentswoning gemaak het, is nie uitgevoer nie omdat die president gemeen het sy bestaande woning, oorkant die [[Gereformeerde kerk Pretoria]], die sogenaamde [[Krugerhuis]], was voldoende. == Kerkontwerpe == Dit was veral op die gebied van die kerkboukuns dat Van Rijsse uitgeblink het en in besonder met sy ontwerp van die huidige [[Gereformeerde kerk Pretoria]] en die huidige [[NG gemeente Pretoria|NG kerk Pretoria]], die sogenaamde Groot- of Bosmaanstraatse kerk. Sy derde kerkontwerp was vir die kerk op die perseel van die inrigting vir melaatses Wesfort buite Pretoria. === Gereformeerde kerk Pretoria === [[Beeld:Kanselruimte van die Gereformeerde kerk Pretoria, die sogenaamde Paul Krugerkerk, Gustav Opperman.jpg|duimnael|links|300px|Uitsig op die kansel vanaf die galery in die Paul Krugerkerk.]] [[Beeld: Gereformeerde kerk Pretoria (Paul Kruger), oostelike aansig, Gustav Opperman.jpg|regs|230px|duimnael|Die [[Gereformeerde kerk Pretoria]] (die sogenaamde Paul Krugerkerk), saam met die [[NG gemeente Pretoria|Bosmanstraatse NG kerk]] Van Rijsse se bekendste ontwerp. Pres. [[Paul Kruger]] het die hoeksteen op [[10 Oktober]] [[1896]] (sy 71ste verjaardag) gelê en ook by geleentheid in dié kerk gepreek.]] [[Beeld:Gedenksteen in die Gereformeerde kerk Pretoria, die sogenaamde Paul Krugerkerk, ontwerp deur Klaas van Rijsse, foto Gustav Opperman.jpg|duimnael|links|270px|’n Gedenksteen in die Gereformeerde kerk Pretoria, die sogenaamde Paul Krugerkerk.]] Vanweë die sterk groei van die dorp Pretoria in die 1890's het die kerkraad van die [[Gereformeerde kerk Pretoria|plaaslike Gereformeerde gemeente]] in 1892 'n boufonds vir 'n nuwe kerk opgerig, maar weens verskeie terugslae, kon "een van die gemeente se mees belangstellende lidmate",<ref>{{nl}}[[Gustave Adolph Maeder|Maeder, ds. G.A.]] en Zinn, Christian. 1917. ''Ons Kerk Album''. Kaapstad: Ons Kerk Album Maatschappij Bpkt.</ref> pres. [[Paul Kruger|S.J.P. Kruger]], die hoeksteen eers op [[10 Oktober]] [[1896]], sy 71ste verjaardag, lê. Hierdie monumentale bouwerk sou ten noorde van die bestaande kerk opgerig word. Van Rijsse was ’n ouderling van die gemeente en het ’n voorliefde vir kerkbou gehad. Die firma Daanen en Dorlas het as bouaannemers opgetree. Eindelik het die boukoste £13&nbsp;000 beloop, waarvan die president £2&nbsp;250 bygedra het. Die kerkgebou is op [[25 Desember|Kersdag]] [[1897]] in gebruik geneem nadat pres. Kruger die deure oopgesluit het. Dit bied sitplek aan amper 900 kerkgangers. Pretoria se Dopper-kerkgebou was daarna nooit weer te klein nie. Die gebou is in die styl van die Nederlandse Neo-Renaissance gebou. Dit het aan die hoofstad van die ZAR 'n juweel van groot argitektoniese waarde besorg wat in ander kerkgeboue nagevolg is. Van Rijsse het swaar gesteun op dié Nederlandse herlewingstyl waarin die gebruik van rooi baksteen met mooi messelwerk kenmerkend was. Die gebou dra daardeur 'n besondere fyn harmonie. Die grondplan is 'n Griekse kruisvorm met 'n hoë binneruimte sonder enige steunbere. Staaltrekstange teen die kunstig bewerkte plafon vervul hierdie rol. Die interieur en eksterieur staan opvallend genoeg in hierdie gebou nie teenoor mekaar nie. Die argitek het doelbewus 'n balans probeer handhaaf deur ewe veel aandag aan albei te gee. Die ryklik versierde eikehoutpreekstoel uit [[Rotterdam]], ontwerp deur die beeldhouer C.H. Eckhart, is monumentaal in eie reg. Die banke is tradisioneel loodreg in die syarms geplaas en het so behoue gebly. Aanvanklik het die broeders in die banke plaas geneem en die susters op die stoele in die middel. Die glas-in-lood het opvallende rooi glas en dit skep 'n gevoel van warmte en deftigheid. Die kerk het uit die staanspoor elektriese beligting gehad en die koperkroonlugters is in 1897 deur die firma Delfos Bros. aangebring. 'n Kunswerk in die kleine is die pragtig gemesselde kruisgewelf by die hoofingang. Die meesterargitek van die ZAR, Wierda, het sy stempel op die gebou afgedruk deur die twee spiraalhoutrappe na die galery te ontwerp. Die kegeldakke bo-op die trapingange is in 1931 ná herstelwerk aan die kerk verwyder. Weens verwering van die buitenste baksteenlaag is dit ook in 1931 met harder bakstene vervang. Dit is sensitief gedoen, sonder om die karakter van die gebou te skaad. In 1951 is weer groot herstelwerk onderneem. Gelukkig het die kerk deurentyd sy historiese karakterkenmerke behou. Die kerkgebou met omliggende erf is in 1983 tot nasionale gedenkwaardigheid verklaar. Die twee stoele waarop pres. en [[Gezina Kruger|mev. Kruger]] tydens kerkdienste gesit het, staan voor die kansel en is in 1981 afsonderlik tot gedenkwaardighede verklaar.<ref>{{af}} Harris, C.T., [[Hannes Noëth|Noëth, J.G.]], Sarkady, N.G., Schutte, F.M. en Van Tonder, J.M. 2010. ''Van seringboom tot kerkgebou: die argitektoniese erfenis van die Gereformeerde Kerke''. [[Potchefstroom]]: Administratiewe Buro.</ref><ref>{{af}}[http://gk-pretoria.weebly.com/brokstukke-en-boustukke.html Die webtuiste van die Gereformeerde kerk Pretoria]. URL besoek op 23 Oktober 2016.</ref> === NG kerk Pretoria === [[Beeld:Bosmanstraatse NG kerk.jpg|links|230px|duimnael|Die Bosmanstraatse kerkgebou van die [[NG gemeente Pretoria]].]] Laat in die 1890's is om verskeie redes (onder meer dat die gebied rondom die kerk te bedrywig geword het) besluit om die Neo-Gotiese NG kerk, ontwerp deur Tom Claridge en Leslie Simmonds, op [[Kerkplein, Pretoria|Kerkplein]] te sloop. ’n Perseel in Bosmanstraat is gekies en Van Rijsse gevra om die plan te teken, maar weens die uitbreek van die [[Tweede Vryheidsoorlog]] kon genl. [[Louis Botha]] die hoeksteen eers op [[11 Mei]] [[1903]] lê.<ref>{{en}} Picton-Seymour, Désirée. 1989. ''Historical buildings in South Africa''. Cape Town: Struikhof Publishers.</ref> Intussen het van Rijsse na Nederland teruggekeer en is toesig oor die bouwerk aan J.B. Wijers van die firma Kraan & Wijers oorgedra. Die tweede kerk op Kerkplein, ingewy in 1885 en opgerig teen ’n koste van £18&nbsp;000, is in 1904/'05 gesloop en die Bosmanstraatse kerk in 1905 in gebruik geneem. Die staat het Kerkplein reeds in 1896 met kerk en al vir £50&nbsp;000 by die NG gemeente Pretoria gekoop op voorwaarde dat die gebou óf gesloop óf as biblioteek gebruik word. ’n Bedrag van £12&nbsp;500 is ook aan die Nederduitsch Hervormde gemeente Pretoria uitbetaal om ’n einde te bring aan die onenigheid oor die besit van die kerk waarop albei gemeentes aanspraak gemaak het.<ref>{{af}} [[S.P. Engelbrecht|Engelbrecht, prof. dr. S.P.]] 1955. ''Die Nederduitsch Hervormde Gemeente Pretoria 1855–1955''. Pretoria: NH kerkraad.</ref> Die Van Rijsse-kerk het £25&nbsp;000 gekos, banke en orrel ingesluit. In die middel van die 20ste eeu het dié gebou ná 46 jaar van ononderbroke en getroue gebruik ernstige tekens van verwering getoon, veral aan die steenwerk buite en die dak, sodat die kerkraad verplig is om die kerk geheel en al te laat hernu. Dis toe op [[10 Julie]] [[1950]] die tweede keer plegtig in gebruik geneem. Die koste van die hernuwing was nagenoeg £16&nbsp;000.<ref>{{af}} [[Phil Olivier|Olivier, ds. P.L.]] (samesteller), ''[[Ons gemeentelike feesalbum]]''. Kaapstad en Pretoria: N.G. Kerk-uitgewers, 1952.</ref> Désirée Picton-Seymour, wat die Paul Krugerkerk verkeerdelik aan Sytze Wierda toeskryf, skryf: "Vergeleke met die ietwat vroeëre, hoewel soortgelyke Gereformeerde kerk, kom die Grootkerk veel meer volwasse in konsep en meer kompak in ontwerp voor. Die toring, gesien teen die agtergrond van hoë stadsblokke, is inderdaad indrukwekkend."<ref>{{en}}Picton-Seymour, Désirée. 1989. Historical buildings in South Africa. Cape Town: Struikhof Publishers.</ref> == Terug na Nederland == In Pretoria het Van Rijsse in 1887 erf no. 347 in Kerkstraat-Wes gekoop en daar het hy en sy gesin gewoon tot met hulle vertrek na Nederland. In 1888 is die erf oorgeplaas op die naam van mev. Van Rijsse en eers geruime tyd ná haar dood in 1921 is dit en nog een, in Arcadia, verkoop en haar boedelsake afgesluit. Vanaf sy aankoms in Pretoria het Van Rijsse 'n aktiewe en leidende aandeel geneem in die gemeentelike bedrywighede van die Gereformeerde kerk Pretoria. Mettertyd het hy geruime tyd as skriba van dié gemeente opgetree. Die [[Tweede Vryheidsoorlog]] het ongelukkig 'n einde gebring aan sy nuttige openbare loopbaan in die ZAR. Tydens die oorlog het hy hom aangesluit by die Hollander Korps en is met 50 stemme verkies tot luitenant van die 5de peloton. So is die gesin Van Rijsse in 1900 gedeporteer en in [[Brussel]] ’n skeidingspakket gegee.<ref>{{en}}[http://artefacts.co.za/main/Buildings/archframes.php?archid=1787&countadd=1 'n Lewensbeskrywing op die webtuiste artefacts.co.za]. URL besoek op 23 Oktober 2016.</ref> Hy en sy gesin het na Nederland teruggekeer en hulle vir goed in hul geboorteland gevestig. Mev. Van Rijsse is in 1921 oorlede, terwyl haar eggenoot eers in die [[Tweede Wêreldoorlog]] oorlede is en wel in 1941. == Waardering == H.M. Rex skryf in die tydskrif ''Pretoriana'', no. 23, April 1953: "Klaas van (Rijsse) jr. was een van 'n hele aantal Nederlanders wat gedurende die laaste twee dekades van die 19de eeu, as 'n staatsamptenaar en 'n private burger, 'n besonder belangrike rol in die Suid-Afrikaanse Republiek gespeel het. In medewerking met Sytze Wierda, hoof van die departement van publieke werke van die (ZAR), het (Van Rijsse), vanaf 1887 tot en met die [[Tweede Vryheidsoorlog]], sy nuwe vaderland, waarvan hy in 1898 volle burger geword het, in verskillende hoedanighede en op verskillende terreine met liefdevolle toewyding gedien . . . hier in Pretoria en ook op ander plekke in [[Transvaal]], staan daar 'n hele aantal imposante openbare en private geboue wat as monumente van skoonheid en openbare nut sy gedagtenis in herinnering hou, afgesien van sy waardevolle werksaamheid in belang van die Suid-Afrikaanse Republiek in die algemeen en van die stad Pretoria en die ([[Gereformeerde kerk Pretoria]]) in die besonder." Rex skryf Van Rijsse was "een van 'n groot aantal Nederlanders wat deur Pretorianers steeds in dankbare herinnering gehou behoort te word. Mag die dag spoedig aanbreek dat (sy) naam aan een of ander belangrike straat, park of openbare gebou gegee sal word."<ref>{{af}} [http://artefacts.co.za/main/Buildings/articles.php?artid=379 Die artikel weergegee op die webtuiste artefacts.co.za]. URL besoek op 23 Oktober 2016.</ref> == Verwysings == {{Verwysings|2}} [[Kategorie:Gereformeerde Kerke in Suid-Afrika]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse argitekte]] [[Kategorie:Geboortes in 1860]] [[Kategorie:Sterftes in 1941]] {{DEFAULTSORT:Van Rijsse, Klaas}} 3fj4x4qfnyxy9m02bi5agc493yan712 0 115863 2910353 2619259 2026-06-09T15:32:13Z Jcb 223 2910353 wikitext text/x-wiki '''Kobus Lombard''' (gebore as Johannes Vermeulen) is ’n [[Afrikaanse digter]]. == Lewe en werk == Johannes Vermeulen is op 28 Oktober 1952 te [[Waterval-Boven]] gebore, as die buite-egtelike kind van Aletta Johanna Vermeulen. Sy is op 13 Februarie 1927 op [[Gansbaai]] gebore as die dogter van Johannes en Susanna Vermeulen. Ná skool op [[Wolmaransstad]] ondergaan sy opleiding as verpleegster, onder andere in die Kaap, en word dan ’n verpleegster in [[Johannesburg]]. Hier ontmoet sy ’n man van [[Griekeland|Griekse afkoms]] en raak swanger. Haar ouers weier dat sy die kind hou en sy teken hom af, sodat hy in die Maria Klopper Kinderhuis in Johannesburg opgeneem word. In 1954 word hy aangeneem deur die Lombard-gesin van [[Gobabis]] in [[Namibië]] en hy word groot as Kobus Lombard. Hy gaan skool in [[Windhoek]] waar hy aan die Hoërskool Jan Möhr matrikuleer en dan sy verpligte diensplig in die [[Suid-Afrikaanse Lugmag]] uitdien. Hy studeer later verder in die Sielkunde aan die Universiteit van Stellenbosch, waarna hy drie jaar in Kaapstad werk. Dan keer hy in 1980 terug na Namibië en word opleidingsbestuurder by die Stadsraad van Windhoek. Hy is getroud met Zouna Joubert. Aangesien hy van jongs-af weet dat hy ’n aangenome kind is, doen hy naarstiglik navraag om sy [[Biologiese sistematiek|biologiese]] ouers te probeer opspoor. Eers laat in die negentigerjare slaag hy daarin om “wederregtelik” sy aannemingslêer onder oë te kry, waarin hy vir die eerste keer sy oorspronklike naam en sy moeder se volle name te wete kom, asook dat hy op Waterval-Boven gebore is. Sy soektog ter plaatse lewer egter niks op nie. In Julie 2003 kontak hy vir Johan Vermeulen, wat op daardie tydstip advertensies in koerante plaas in verband met sy genealogiese navorsing van die Vermeulens. Hoewel die versoek buite die bestek van die navorsing val, doen Johan op sensitiewe wyse navraag na ’n moontlike buite-egtelike kind en slaag daarin om uit te vind wie Kobus se biologiese moeder was. Nadat sy die kind moes oorgee vir aanname, het sy ’n senu-ineenstorting en beland in ’n inrigting. Na haar ontslag trou sy met Hennie Cloete en die egpaar het vier kinders, twee seuns (Andries en Johannes) en twee dogters (Susanna en Aletta). Sy is op 8 Mei 1979 op [[Senekal]] oorlede, waar sy ook begrawe is. Kobus het hierna met sy halfbroers en halfsusters en sy enigste oorlewende tante kontak gemaak en ’n hegte familieband gebou met mense van wie se bestaan hy voorheen glad nie bewus was nie. == Skryfwerk == “''Geknipte naelstring''<ref>Grové, A.P. “Beeld” 10 September 2001</ref>” bevat veral verse waar die soeke na sy biologiese moeder oorheers.<ref name="rensburg">Van Rensburg, Chrisna en Buys, Junita “Kakkerlak” Uitgawe 6, 2006</ref>Baie van die gedigte getuig oor sy Christelike geloof en die bundel bevat ook treffende natuurgedigte. Die bundel bevat vyf afdelings, waarvan die eerste gaan oor ervarings tydens die kinderjare. Die tweede afdeling bevat godsdienstige verse en ’n soeke na sin, terwyl afdeling drie indrukke van die omgewing bevat, of dit nou Windhoek, Distrik Ses of die Otjihaavara-rivier is. Dan volg liefdesgedigte waarin beskryf word hoe ’n oujongkêrel ’n eggenoot word. Die slotafdeling behandel blindheid, wat dan oorgaan in herinneringsbeelde en ander maniere van sien. Hierdie bundel is in 2003 op die kortlys vir die Ingrid Jonker-prys. “''Tussen wysvinger en duim''”<ref>Cloete, T.T. “Beeld” 10 April 2006</ref> verwys na die vashou van die potlood waarmee die digter taal in swart op wit wil vasvang.<ref>Gibson, Gilbert “Volksblad” 27 Maart 2006</ref>In bedrieglik eenvoudige verse word gedig oor mense uit verskillende lae van die Namibiese samelewing,<ref>Republikein: http://www.republikein.com.na/kollig/verse-wat-binneboud-dans-en-karnuffel.27006.php{{Dooie skakel|date=Oktober 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> vanaf die eenvoudige werkers tot die vernames.<ref name="rensburg" /> Sentraal in die bundel is die twee afdelings wat aan sy moeders opgedra is. Op aangrypende wyse word die liefde vir sy aanneemma verwoord en die verlange na die biologiese ma wat hy nooit geken het nie. Weereens bevat die bundel ook etlike godsdienstige gedigte, terwyl jeugherinneringe, ’n passie vir skryf en die natuur ook deurlopende temas is. “''Vlerke vir my houteend''”<ref>Odendaal, Bernard Versindaba http://versindaba.co.za/2010/06/26/vlerke-vir-my-houteend/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161026143824/http://versindaba.co.za/2010/06/26/vlerke-vir-my-houteend/ |date=26 Oktober 2016 }}</ref> se titel verwys na vlerke wat nutteloos is en nie kan vlieg nie,<ref>Van Schalkwyk, P. Literator: http://www.literator.org.za/index.php/literator/article/viewFile/52/39</ref> maar dan ook na die poging tot getroue weergawe van die oorspronklike. Soortgelyke temas as sy vorige bundels kom hierin voor, soos godsdienstige verse en veral persoonlike godsdiensbelewing, en die Namibiese natuur en landskappe, terwyl hy hier ook ’n aantal gedigte oor die digterskap insluit. Die bundel word in vier genommerde afdelings verdeel. Die eerste afdeling bevat gedigte oor die Namibiese ervaring en beskrywing, asook Christelike geloofsworsteling en geloofsbelydenis. Hier is “''Klokkespel''” ’n hoogtepunt met sy uitbeelding van die gelowige as gebruiksartikel in God se hande. Die tweede afdeling behandel die digterskap, met veral die titelgedig (“''Vlerke vir ’n houteend''”) wat op treffende wyse die woordambag uitbeeld in die simboliese maak van vlerke vir die onafgewerktehouteend. “''Taal''” beskryf die noodsaak om binne die gedig die taal op so ’n manier aan te wend dat dit die tasbare belewenis in woorde moet laat lewe, terwyl “''Ek maak versies, Enos''” op bekoorlike wyse die eie digterskap in perspektief plaas. Naas treffende verse bevat hierdie afdeling, wat veral weens die tematiek suiwer beelding vereis, enkele gedigte wat mank gaan aan vergesogte en onsuiwer beelding. In die derde afdeling word die plattelandse mens se ontuisheid in die stad verwoord, met verder weer enkele verse oor Namibië en die persoonlike geloofsbelewenis. Die geharde kameeldoring word meermale in die bundel gebruik as beeld van die geharde inwoners van Namibië, met “''Kameeldoring''” wat die lewenslange verwantskap tussen die mens en boom mooi illustreer. Die kort slotafdeling beskryf die gemis aan ’n vervullende verhouding met die afwesige biologiese ma, met veral “''Ma se erflating''” wat die gemis mooi kristalliseer. “''Skadu oor die sonwyser''<ref>Gouws, Tom “Beeld” 8 Junie 2015: http://www.netwerk24.com/Vermaak/Boeke/Skadu-oor-die-sonwyser-Vaardige-digter-se-bundel-kort-vlerke-20150608 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161026143803/http://www.netwerk24.com/Vermaak/Boeke/Skadu-oor-die-sonwyser-Vaardige-digter-se-bundel-kort-vlerke-20150608 |date=26 Oktober 2016 }}</ref>” se titel suggereer die naderende nag en dus ook die dood, wat ’n vername tema in hierdie bundel is.<ref>Hambidge, Joan “Rapport” 26 April 2015</ref> Die gedigte sluit in tematiek ook aan by sy vorige bundels,<ref>Smith, Susan LitNet: http://www.litnet.co.za/resensie-skadu-oor-die-sonwyser-deur-kobus-lombard/</ref>met gedigte wat handel oor die moeder-en-kind verhouding, die digterlike ambag en die Namibiese landskap en sy mense. Veral die slotvers,  “''Gobabis''”, tref met vermenslikte eienskappe en met teenstelling tussen die voorkoms van ouderdom en die reuk van jeug.  “''Sondagskool''” is aangrypend, met die volwassene wat troos put uit dit wat die kind uit die Bybel leer. Dit is veral die godsdiens wat knap verwoord word, soos “''Kerkganger in Rundu''”, wie se Bybel in voorkoms herinner aan Christus. “''Tentwoning''” beklemtoon die tydelikheid van die mens se verblyf op aarde. In die derde afdeling word die kind wat afgeteken word vir aanneming verken, met al die onbeantwoorde vrae en trauma hieraan verbonde. Van sy gedigte word in verskeie versamelbundels opgeneem, insluitende “''Groot verseboek''” en “''As die son kom oogknip''”. == Publikasies == {| class="wikitable" !Jaar !Publikasies |- |2001 |Geknipte naelstring |- |2005 |Tussen wysvinger en duim |- |2010 |Vlerke vir my houteend |- |2015 |Skadu oor die sonwyser |- |2018 |Tussen toeval en willekeur |} == Bronnelys == === Boeke === * Kannemeyer, J.C. “Die Afrikaanse literatuur 1652-2004” Human & Rousseau Kaapstad en Pretoria Eerste uitgawe 2005 === Tydskrifte en koerante === * Van Rensburg, Chrisna en Buys, Junita “Kobus Lombard” “Kakkerlak” Uitgawe 6, 2006 === Internet === * Hambidge, Joan Woorde wat weeg: http://joanhambidge.blogspot.co.za/search/label/Kobus%20Lombard * Protea Boekhuis: http://www.proteaboekhuis.com/site.php/protea-outeurs-authors-lombard-kobus {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161026143634/http://www.proteaboekhuis.com/site.php/protea-outeurs-authors-lombard-kobus |date=26 Oktober 2016 }} * Versindaba: http://versindaba.co.za/gedigte/kobus-lombard/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161111150139/http://versindaba.co.za/gedigte/kobus-lombard/ |date=11 November 2016 }} === Resensies === {{Verwysings}} {{DEFAULTSORT:Lombard, Kobus}} [[Kategorie:Afrikaanse digters]] [[Kategorie:Geboortes in 1952]] gks3lwkqip49ljmnbuu6x779fl3agtr 0 115902 2910570 2864452 2026-06-10T11:42:14Z Jcb 223 2910570 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | name = Kougoed, Kanna | image = Kanna plant.jpg | image_caption = Kougoed | status = LC | status_system = IUCN3.1 | taxon = Mesembryanthemum tortuosum | authority = ([[Carolus Linnaeus|L.]]) N.E.Br. | synonyms = * ''Sceletium tortuosum'' (L.) N.E.Br. }} '''Kougoed''', ook: '''kanna''', '''hotnotskougoed''' (''Mesembryanthemum tortuosum'') is 'n [[plant]] uit die [[vygies|vygiefamilie]] wat voorkom in die [[Wes-Kaap|Wes-]], [[Oos-Kaap|Oos-]] en [[Noord-Kaap]]. Op die [[SANBI-rooilys]] word dit as ''veilig'' (LC) gelys.<ref>{{cite web |url=http://redlist.sanbi.org/species.php?species=100-2 |title=SANBI |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200422082441/http://redlist.sanbi.org/species.php?species=100-2 |archive-date=22 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> == Beskrywing == Die plant vorm slank takkies wat kruip of klim en wat met ouderdom houtig kan word. Die blomme word 2-3 cm groot en is bleekgeel of -pienk. Hulle word deur [[insek]]te bevrug. Die vrug is 1-1,5 cm groot en gaan oop wanneer dit vogtig is. Dit kom op kwartsgrond voor.<ref>{{cite web |url=http://www.plantzafrica.com/plantqrs/scelettort.htm |title=plantZAfrika |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20161216075829/http://www.plantzafrica.com/plantqrs/scelettort.htm |archive-date=16 Desember 2016 |url-status=dead |df=dmy-all |access-date=26 Oktober 2016 }}</ref> == Gebruik == Die plant word gebruik vir sy eienskappe as 'n [[dwelmmiddel]] wat neerslagtigheid demp. Die Khoi en die [[Boesman]]s het dit reeds gebruik.<ref>{{cite web |url=http://kanna-info.com/ |title=''Kanna: the wonder of Africa'' |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200324195728/https://kanna-info.com/ |archive-date=24 Maart 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Saam met [[dagga]], het kanna 'n belangrike element in die prekoloniale uitruil-ekonomie van suidelike Afrika gevorm.<ref>{{Cite journal |last=GORDON |first=DAVID |date=1996-11-01 |title=From Rituals of Rapture to Dependence: The Political Economy of Khoikhoi Narcotic Consumption, c.1487–1870 |url=https://doi.org/10.1080/02582479608671247 |journal=South African Historical Journal |volume=35 |issue=1 |pages=62–88 |doi=10.1080/02582479608671247 |issn=0258-2473}}</ref> Die eerste bekende geskrewe verslag van die gebruik van die plant was in 1662 deur [[Jan van Riebeeck]], alhoewel die [[Britse Oos-Indiese Kompanjie|Engelse Oos-Indiese Kompanjie]]-amptenaar in Hirado, Richard Cocks, kanna se eienskappe verduidelik het deur dit te vergelyk met dié van ginseng so vroeg as 1616.<ref name="gio">{{Cite journal |last=Giovannetti-Singh |first=Gianamar |date=2025-08-06 |title=Colonial world-making and global knowledges at the early modern Cape of Good Hope |url=https://academic.oup.com/past/advance-article/doi/10.1093/pastj/gtaf018/8223443 |journal=Past & Present |language=en |doi=10.1093/pastj/gtaf018 |issn=0031-2746}}</ref> In die sewentiende en agtiende eeue het Europese skrywers soos Peter Kolb en Guy Tachard verkeerdelik veronderstel dat kanna moontlik dieselfde plant as Oos-Asiatiese ginseng kan wees, weens sy stimulerende eienskappe.<ref name="gio" /> Vandag word dit wetenskaplik ondersoek en bestaan daarvan 'n gestandaardiseerde ekstrak wat Zembrin genoem word. Daar is aanwysings dat dit PDE4 en die heropname van 5-HT (serotinien) inhibeer.<ref>{{webaanhaling|url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3828542/|titel=''Acute Effects of Sceletium tortuosum (Zembrin), a Dual 5-HT Reuptake and PDE4 Inhibitor, in the Human Amygdala and its Connection to the Hypothalamus'', {{Aut|David Terburg, Supriya Syal, Lisa A Rosenberger, Sarah Heany, Nicole Phillips, Nigel Gericke, Dan J Stein, and Jack van Honk}}, Neuropsychopharmacology. 2013 Dec; 38(13): 2708–2716.}}</ref> Een van die aktiewe stowwe is die [[Alkaloïede|alkaloïed]] mesembrien.<ref>''Synthesis of Naturally Occurring Nitrogen Heterocycles from Carbohydrates'', {{Aut|El Sayed H. El Ashry, Ahmed El Nemr}}, John Wiley & Sons, 2008, {{ISBN|1-4051-4479-3}}, {{ISBN|978-1-4051-4479-7}}, bls. 364</ref> [[Lêer:Mesembrine3Dan.gif|duimnael|Die mesembrien-<br />molekule|links|100px]] == Galery == <gallery> Mesembryanthemum tortuosum kz01.jpg Kanna flower.jpg|Blom Sceletium tortuosum 01102003 Afrique du sud 2.JPG|Onryp vrugte Sceletium tortuosum 01102003 Afrique du sud.JPG Mesembryanthemum tortuosum 0824.jpg Mesembryanthemum tortuosum 1DS-II 5461.jpg </gallery> == Verwysings == {{Verwysings|2}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Mesembryanthemum|tortuosum]] [[Kategorie:Flora van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Endemiese plante van Suid-Afrika]] 4evihtj9z0c8isw7fxm13mhwbnn7uig 0 116243 2910563 2811201 2026-06-10T11:38:22Z Jcb 223 2910563 wikitext text/x-wiki '''Koos Prinsloo''' (*[[15 April]] [[1957]], [[Eldoret]] –† [[6 Maart]] [[1994]], [[Johannesburg]]) was ’n [[Afrikaans]]e [[joernalis]] en [[Lys van Afrikaanse skrywers|skrywer]] van postmodernistiese kortverhale, waarmee hy ’n baanbrekersrol in die Afrikaanse [[prosa]] speel. == Lewe en werk == === Herkoms en vroeë lewe === Jacobus Petrus Prinsloo is op [[15 April]] [[1957]] op [[Eldoret]] in [[Kenia]] gebore as die jongste van drie kinders<ref>Riana Scheepers se gepubliseerde proefskrif “''Koos Prinsloo: Die skrywer en sy geskryfdes''” is gebruik as vernaamste bron vir lewensbesonderhede en waar klein verskille voorkom tussen hierdie bron en ander bronne, is voorkeur gegee aan Scheepers se inligting. Só word die naam van Koos Prinsloo se vader se geboorteplek in sommige bronne aangedui as Verbrandebos, terwyl Scheepers beweer dat dit Waterval is.</ref>Sy pa is Daniël Francois (Daan) Prinsloo wat op 18 Februarie 1922 op die plaas Waterval in die provinsie Naivasha in Kenia gebore is en sy ma is Dora Pretorius wat op 27 Junie 1924 in Gwelo in [[Rhodesië]] gebore is. Hy het twee ouer susters (Sarie en Martie) en die gesin boer op die plaas Bluerocks in Kenia. As gevolg van die politieke onstabiliteit voor onafhanklikwording in Kenia emigreer die gesin in April 1962 na Suid-Afrika en bly ’n paar maande op sy ouma Prinsloo se grond in die Moot, wat tussen Hekpoort en Skeerpoort naby die [[Hartbeespoortdam]] geleë is. Hierna vestig die gesin hulle op die plaas Ventershoek by Ingogo onderkant die [[Majubaberg]] naby [[Newcastle, KwaZulu-Natal|Newcastle]] in Natal. In 1965 begin sy pa werk as turbine-operateur by die kragstasie by Ingagane in Natal en in 1968 trek hulle na ’n plaas by [[Gatooma]] in Rhodesië, waar hulle vyf maande lank woon. Wanneer sy grootouers albei in daardie tyd oorlede is, trek hulle in 1969 terug na Newcastle, waar sy pa weer by die kragstasie gaan werk. Hy matrikuleer in 1975 aan die Hoërskool Newcastle, met onderskeidings in Engels en Afrikaans en hy ontvang erekleure vir akademie, debat en koor. Op hoërskool is hy vir drie jaar lank lid van die Natalse Jeugkoor. === Verdere studie en loopbaan === Na skool voltooi hy in 1976 sy verpligte militêre diensplig in Pretoria en studeer dan vanaf 1977 aan die Universiteit van Pretoria, waar hy in 1979 ’n B.A.-graad behaal met Afrikaans-Nederlands en Engels as hoofvakke. In 1979 is hy verbonde aan die studentetydskrif ''Vlieg'' en hierdie publikasie word deur die destydse Publikasieraad verbied weens dele wat hulle bevind as onbetaamlik of onwelvoeglik vir die openbare sedes (die verhaal ''Skrot'' van Prinsloo het vloekwoorde bevat en gedigte van Johann de Lange het gehandel oor gay seks<ref>Die verhaal ''Skrot'' word later opgeneem in Prinsloo se debuutbundel ''Jonkmanskas''.</ref>Die hele redaksie (wat Prinsloo, De Lange en ook Hans Pienaar insluit) word deur die professorale dissiplinêre komitee van die Universiteit aan wangedrag skuldig bevind en vir ’n jaar geskors, opgeskort op voorwaarde dat hulle nie weer skuldig is aan wangedrag nie. Hulle mag ook nie weer in die redaksie van enige ander studentepublikasies dien nie. In 1980 behaal hy steeds aan die Universiteit van Pretoria ’n B.A. Honneurs-graad in Afrikaans-Nederlands, met professor A.P. Grové wat een van sy dosente is. Vanaf 1981 werk hy as vertaler by die [[Universiteit van Suid-Afrika]] terwyl hy steeds in Pretoria woon en hy trek dan aan die begin van 1983 na [[Johannesburg]], waar hy as joernalis by ''[[Beeld]]'' werk. Dan is hy vir ’n bietjie langer as twee maande assistent-redakteur van ''De Kat'', maar bedank wanneer hy persoonlike verskille het met die redakteur. Vanaf 1985 is hy dan algemene joernalis by ''Beeld'', terwyl hy ook die Vrydagrubriek van ''[[Vrye Weekblad]]'' behartig en later ook boekeredakteur by hierdie weeklikse publikasie is. In hierdie tyd is hy ook redaksielid van die letterkundige tydskrif ''[[Stet]]''. === Polemiek === In 1988 is hy in groot polemiek betrokke wanneer sy kortverhaalbundel ''Die hemel help ons'' deur die beoordelaars as die wenner van die [[Rapport]]-prys aangewys word, maar die direksie van hierdie koerant die toekenning veto omdat hulle beswaar het teen ’n sin in een van die verhale wat beledigend is teenoor die destydse Staatspresident [[P.W. Botha]]. Die prysgeld word later wel aan Prinsloo uitbetaal, maar die prys word nooit formeel aan hom toegeken nie<ref>Die hele polemiek en die openbare menings wat gelig is word in detail deur Riana Scheepers in ''Koos Prinsloo: Die skrywer en sy geskryfdes'' behandel op bladsye 100-103.</ref>Sedert Maart 1991 tot met sy dood is hy boeke- en subredakteur by ''De Kat''. Weens die postmodernistiese aard van sy werk verdwyn die skeiding tussen fiksie en feite baie keer. In Desember 1992 is hy byvoorbeeld betrokke in ’n wyd gepubliseerde voorval. Die bekende sanger [[Johannes Kerkorrel]] dam hom in sy kantoor met die vuiste by na aanleiding van ’n verhaal in ''Slagplaas'', waarin na ’n karakter genaamd die Pop Ster verwys word, in wie Kerkorrel homself eien. Hierdie voorval geniet wye dekking in die Engelse en Afrikaanse dagblaaie en lei dan tot wedersydse regsaksies vir aanranding en laster, wat eindelik kort voor Prinsloo se dood geskik is met betaling van wedersydse skadevergoedingsbedrae.<ref>Kerkorrel, Johannes en Scheepers, Riana. ''Kerkorrel vs. Prinsloo vs. Scheepers.'' Insig, Oktober 1999.</ref> === Sterfte === Op 6 Maart 1994 is Koos Prinsloo in sy woonstel in [[Berea, Johannesburg]], oorlede weens oorsake wat verband hou met [[vigs]], die verworwe immuniteitsgebreksindroom.<ref>Eie kantoor. ''Prinsloo sterf weens vigs''. Die Burger, 7 Maart 1994.</ref> == Skryfwerk == Reeds van sy hoërskooljare publiseer hy verhale en gedigte in verskeie tydskrifte. Hy wen ’n paar amateur-gedigkompetisies en van sy gedigte verskyn in die sewentigerjare in onder meer ''Rooi Rose'' en ''Huisgenoot''. Op universiteit publiseer hy verhale en gedigte in die studentetydskrif ''Vlieg''. Sy gedig ''Apologie aan R.K. Belcher'' wat in ''vlieg iii'' verskyn het, word deur [[Johann de Lange]] en [[Antjie Krog]] in die versamelbundel ''Die dye trek die dye aan'' opgeneem, terwyl die gedig ''Graffiti'' deur Fanie Olivier opgeneem word in ''Goudaar''. Later publiseer hy ook kortverhale in tydskrifte soos ''Tydskrif vir Letterkunde'', ''Stet'', ''Insig'', ''The bloody horse'' en ''Vrye Weekblad''. Reeds voor die verskyning van sy debuutbundel kry hy in 1982 ’n aanmoedigingsprys van die Departement van Nasionale Opvoeding vir die manuskrip van die ongepubliseerde ''Die eende en ander verhale''. Prinsloo se werk was en is kontroversieel. Hy was ’n dinamiese vernuwer en sy werk verskaf wesenlike bydraes tot en in party gevalle die stimulus vir verskeie van die letterkundige groeipunte in die jare tagtig en vroeg negentig, soos die gay-tema, [[grensliteratuur]] en [[postkolonialisme]]. Dit is egter veral sy benutting van postmodernistiese tegnieke in die vermenging van fiksie, feite en dokumente en sy hantering van outobiografiese gegewens wat nuut en opspraakwekkend is. In sy werk beproef hy die skeidslyn tussen fiksie en werklikheid tot die fynste en steek meermale hierdie grens oor. Sy werk word dan ook beskou as “faksie”, ’n mengsel van feite en fiksie op so ’n manier dat die een nie van die ander te onderskei is nie. Uiteraard bring hierdie benadering en die temas van sy werk verskeie etiese en morele vrae na vore en elke werk van hom is met omstredenheid ontvang. === Kortverhaalbundels === Reeds in sy debuutbundel, ''Jonkmanskas'',<ref>Brink, André P. Rapport, 9 Januarie 1983.</ref> skryf hy “outobiografiese” verhale waarin herkenbare persoonsname gebruik word en hy ook verskeie koppelings tussen verskillende verhale in die bundel maak.<ref>Smuts, J.P. ''Burgerband''. Tafelberg-Uitgewers Beperk. Kaapstad. Eerste uitgawe, 1985.</ref> Dokumente, voetnotas en tekenprente word alles gebruik om die verhale te vertel.<ref name="zyl">Van Zyl, Ia. Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 21 no. 2, Mei 1983.</ref> Karakters word noukeurig waargeneem sonder om hul emosies te omskryf. Die fokus is eerder op die handeling en sterk karakteriserende dialoog, wat die verborge betekenis en impak openbaar. Die eerste verhaal, ''By die skryf van aantekeninge oor ’n reis'', is weliswaar nie een van die sterkstes in die bundel nie maar kondig tog etlike van die deurlopende motiewe in die bundel aan. Hierdie motiewe sluit in die bemoeienis met die skrywersamp, die uitwerking van militêre diensplig op die individu en die bestaanstryd van die Suid-Afrikaner. Die titelverhaal, ''Die jonkmanskas'', werk vernuftig met twee storielyne. Die skrywer maak kennis met ’n jonkmanskas in die huis van middeljariges en by ’n besoek aan ’n meubelwinkel kom hy nog so een teë, wat allerlei dokumente uit ’n vervloë era bevat. Dit lei hom na sy oupa se manuskrip oor die Boere se nedersetting in Kenia, wat met voetnote ’n skyn van outentieke dokumentasie gee. Hier moes ’n jongman (die verteller se oupa) homself bewys deur macho prestasies in die jagveld en as vryer. Hierdie verlede word gestel teenoor die verteller se persoonlike problematiek, wat aan die einde in die jonkmanskas klim om sodoende by die verlede aan te sluit en een te word daarmee. ''Jonkmanskas'' word as radiodrama verwerk en in 2015 oor die RSG-kunstefees uitgesaai. ''Fighting for peace'' se dubbelsinnige titel het ’n weerklank wanneer ’n teruggekeerde dienspligtige ’n ervaring het met ’n ouer homoseksueel, wat hom daarop wys dat om te veg vir vrede net so belaglik is as om seks te hê vir maagdelikheid. Waar hy aanvanklik apaties en passief bly, neem die dienspligtige aan die einde die inisiatief oor en dwing hy ’n magskonfrontasie af. Die fallus word ’n geweer en die verhaal eindig dan op ’n oop wyse, wat steeds die teenstellings veg en vrede, maagdelikheid en seks as komponente behou. ''In die kake van die dood'' is aanduidend van die besonder komplekse verhaalstruktuur wat Prinsloo soms gebruik. Hier is daar direkte ooreenkomste tussen die outeur en die karakter Koos, wat ’n verhaal skryf en aan sy vriende Susan en Johan wys, wat dit beide afwysend beoordeel. Koos lees dan ander verhale en voltooi een van hulle. Die gehele verhaal is dus ’n raamvertelling, waarbinne ’n ander verhaal omvat word, wat op sy beurt ’n ander verhaal omvat. Die gebeure en die verhouding tussen die karakters speel ook op mekaar in, met die outeur wat aan die einde binne ’n koerantberig inloop, in die kake van die dood in, en so binne nog ’n verhaal beland. ''Die hemel help ons''<ref>Brink, André P. Rapport, 6 Desember 1987.</ref> is ’n indrukwekkende opvolgbundel. In hierdie bundel val die gebrek aan kommunikasie en kontak tussen mense op,<ref>Viljoen, Hein. Insig, Februarie 1988.</ref> dikwels uitgebeeld in terme van gay verhoudings. Die verhale is tegelyk onbewoë en klinies asook oorgevoelig en vol emosie. Hierdie effek word verkry deur op vernuftige wyse met ’n onbewoë manier van skryf gevoelens te verswyg, te fokus op onbelangrike besonderhede en belangrike besonderhede te onderbeklemtoon, net om telkens in die slot alles wat voorafgaan te relativeer. Die titelverhaal ''Die hemel help ons'' behandel ’n skynbaar doodgewone man wat in die saai roetine van daaglikse sleur ’n storie begin skryf oor die liefdesgeskiedenis van twee mans, Gert en Vincent. Die oënskynlik nietige ervarings in die storie kry algaande meerduidige konnotasies. Wanneer die skrywer sy ou tikmasjien verkoop en ’n woordverwerker koop, begin vreemde tekste die storie binnedring (die program se kodewoord is “hemel”, so dit is die hemel wat hier help). Hierdie tekste verwys na gebeurtenisse tydens die noodtoestand. So word die aktualiteit (feite) so sterk in die storie dat dit die storie self verdring. Volgens die briefdokument aan die slot is die storie egter juis nie fiksie nie. So word daar geïmpliseer dat dit juis nie moontlik is om ’n storie te skryf wat nie verband hou met die omringende werklikheid nie. Werklikheid en fiksie kom dus hier in ’n feitlik ongeëwenaarde verhouding teen mekaar te staan. ''And our fathers that begat us'' is ’n vermenging van die persoonlike en die familiegeskiedenis, met afwisseling van die derde persoonsvertelling en die ek van die verhaal, teen die agtergrond van aanhalings uit briewe, dagboekaantekeninge en foto’s. Só word die oupa en pa as mans onder die manne voorgestel, wat teen alle terugslae en hindernisse in volgens tradisie getrou en geboer en gewerk het en kinders groot gemaak het. Op meesterlike wyse word slegs op onderbeklemtoonde wyse gesuggereer dat “die man” van die verhaal nie hierdie lyn van manne kan voortsit nie, weens sy seksuele inklinasie. In ''Karoonag'' neem ’n grondbaron etlike plase in die Karoo oor deur verbande daarop uit te neem en dan die boere te onteien sodra daar probleme is met betaling van ’n paaiement. ’n Jong boer wat so sy plaas kwyt is, spreek egter ’n vloek oor sy plaas en die baron se nageslag uit, waarna sy enigste twee seuns albei op onnatuurlike wyse sterf. Die verteller en sy manlike metgesel oornag op die plaas, waar sy metgesel se niggie en haar man die plaas bestuur namens die weduwee van een van die seuns. Daardie nag het die verteller ’n droom van sy pa wat dood is en die lyk later ’n fetus word, waardeur die vloek en die afwesigheid van ’n nageslag vernuftig op die verteller van toepassing gemaak word. ''Die brief'' vertel van Rut Naudé se lewenslange toewyding aan ’n man wat nooit sy vrou vir haar wou verlaat nie. Na sy dood stuur sy weduwee aan Rut ’n knipsel oor die boedel, ’n brief wat bestaan uit net een reël, en sy as. Rut trek haar beste aandrok aan en grimeer haar voordat sy die as vat en dit onder een van haar geliefde roosbome begrawe. Die emosionele en fisiese verlatenheid van Rut word op onderbeklemtoonde wyse aangrypend belig. In 1988 ken die beoordelaars die Rapport-prys aan ''Die hemel help ons'' toe, maar die direksie van die koerant verwerp hierdie aanbeveling, hoofsaaklik op grond van ’n sin in ''Grensverhaal'' wat handel oor P.W. Botha, die destydse Staatspresident. ’n Dienspligtige sê in hierdie sin: “Hierie kamp is P.W. se skuld, die meidenaaier”. Dit is dieselfde sin wat Tafelberg-Uitgewers laat besluit het om hierdie boek nie te publiseer nie (ook HAUM-Uitgewers het publikasie van die manuskrip onder die titel ''Agt verhale'' afgekeur). Hierna laat Prinsloo noodgedwonge die bundel by die alternatiewe uitgewer Taurus uitgee, aangesien hy weier om die sin te verander of uit te laat. Die prysgeld vir die Rapport-prys, maar nie die prys nie, word later tog aan hom gegee. ''Slagplaas''<ref>Liebenberg, Wilhelm. Insig, Februarie 1993.</ref> voer die tema van wreedheid en seksuele eksplisietheid (veral binne die gay-paradigma) tot ’n uiterste in die Afrikaanse letterkunde.<ref>Snyman, Henning. Rapport, 13 Desember 1992.</ref> Die verhale word ’n slagplaas van politieke wreedheid, genadelose seksualiteit, fisieke woede, innerlike en geestelike geweld en die wreedheid en liefdeloosheid van menslike verhoudinge. Die fallus word tegelyk ’n seksuele wapen en ’n verwoester van die gees. Hierdie seksuele spel word verbind met die geweld in die Suid-Afrikaanse aktualiteit en met wreedheid elders in die wêreld. Tegelykertyd lê die verhale die wondbare en brutale menslike psige bloot en word die mens (leser) gedwing tot self-konfrontasie en tot die besef van geestelike onsuiwerheid. Selde in die letterkunde is lesers so gedwing om te kyk na dit wat hulle nie wil sien nie en te luister na dit wat hulle nie wil hoor nie. Die boek word veral ’n ondersoek na die eensaamheid binne die grootstad milieu en die vervlietende seksuele verhoudings wat dit moet besweer, met die anonimiteit van die karakters wat hulle weerloosheid binne hierdie milieu aksentueer. Prinsloo verskuif ook die grense van die gebruik van postmodernistiese tegnieke waar die onderskeid tussen feit en fiksie feitlik verdwyn, maar ook die onderskeie verhale ineengevleg word met mekaar sodat dit nie altyd duidelik is waar een verhaal ophou en ’n ander begin nie. Wat ’n relatief betekenislose klein detail in een verhaal is, word besonder betekenisvol as dit met ’n ander verhaal verbind word. Die bundel open met ''Die affair'', waarin die verteller se pa se buite-egtelike verhouding met die weduwee op die dorp en die verteller se eie promiskue verhouding met die Noord-Amerikaner in twee parallelle storielyne vertel word, oënskynlik verbandloos met mekaar maar illustrerend van die aparte wêrelde waarin dit geskied. Wanneer die verteller aan die einde na die foto van sy ma staar, word hulle egter gelykgestel, albei slagoffers van manlike manipulasie. Aanduidend van hoe klein detail later betekenisvol raak, is dat hierdie verhaal noem dat die Pop Ster die verteller aan die Noord-Amerikaner voorgestel het, ’n besonderheid wat nie in hierdie verhaal enigiets beteken nie, maar in die slotverhaal die kern vorm.<ref>Pienaar, Hans. Insig, Oktober 1992.</ref> ''Die wond'' het dieselfde verteller en bevat weer ’n verwysing na die pa se affair. Hier is dit egter interaksie tussen die verteller, sy suster en haar man, ’n polisieman, wat die kern van die verhaal vorm. Die verwonding van die titel word eindelik simbolies van toepassing gemaak op die hele samelewing, met elkeen van die karakters wat liggaamlik of psigies verwond is. Hierdie persoonlike problematiek word telkens verbind met die politieke situasie, wat die karakters dan in hulle verwonding simbole maak van die versteurde maatskaplike toestand. Hierdie kortverhaal is in 1992 die wenner van die ''De Kat'' kortverhaalwedstryd, met die beste verhale in hierdie kompetisie wat later gebundel word as ''Die wond en ander verhale''. Hoe siek die maatskappy is, word uitgebeeld in ''Sy het nie ’n geluid gemaak nie'', waar die maghebbers hulle posisie misbruik om angswekkende wandade teen ander mense te pleeg. Die verhaal ''Slagplaas'' verbeeld emosielose, anonieme seks tussen homoseksueles en bring dit in verband met berigte uit Nikoseë oor Irakese burgerlikes wat tydens die eerste Golfoorlog in hulle skuiling lewendig verbrand is deur ’n bom of missiel wat die deur na hulle skuiling versper het. Die seks vind plaas met ’n onaangename soet reuk in die agtergrond, wat van die slagplaas af kom. Die bundel sluit af met ''Nawoord'', ’n verhaal wat weer aansluiting vind by die openingsverhaal, ''Die affair''. Hierin skryf die verteller ’n brief aan die Noord-Amerikaner, waarin hy van ’n gemeenskaplike vriend X se selfdood vertel. X het blykbaar ’n rusie gehad met die Pop Ster, met wie hy op daardie stadium in ’n verhouding betrokke was, en is daarna selfdood. Die vervlietende aard van verhoudings en die lewe, en die oppervlakkigheid daarvan, kom sterk na vore in hierdie verhaal. In 1993 ken die uitgewery Hond en die tydskrif ''De Suid-Afrikaan'' ’n prys toe aan ''Slagplaas'', omdat dit “die grense verskuif het”. Hulle stel hierdie prys spesiaal in omdat ''Slagplaas'' by die toekenning van die vorige jaar se boekpryse nie bekroon is nie en hierdie prys word eindelik slegs een keer toegeken. In 1996 is ''Slagplaas'' op die kortlys vir die toekenning van die [[Helgaard Steyn-prys]] vir die beste letterkundige werk van die voorafgaande vier jaar, nadat dit ook in 1993 genomineer is vir die Rapportprys. Hierna verskyn <ref>Hambidge, Joan. Insig, November 1993.</ref>''Weifeling'',<ref>Scheepers, Riana. Die Burger, 30 November 1993.</ref> wat minder afgerond is as Prinsloo se vorige bundels en in groot mate verhale bevat waar die leser noodsaaklike kennis moet dra van buite-tekstuele feite oor mense en gebeurtenisse. Met agternakennis is dit duidelik dat die skrywer teen hierdie tyd bewus was van die onafwendbaarheid en nabyheid van sy dood en dat die bundel dus waarskynlik oorhaastig gepubliseer is. Die titels en inhoud van sommige verhale laat vermoed dat die outobiografiese lyn hier selfs sterker deurloop as in sy ander bundels (byvoorbeeld ''Die storie van my neef'', ''Die storie van my pa'' en ''Die storie van ’n slapelose man''). ''Die storie van my neef'' beskryf die berigte en spekulasie oor die siekte van die verteller se neef, net om aan die einde die storie ook op homself van toepassing te maak en te verklap dat hy ook vir die simptome van vigs behandel word. In ’n tweetal verhale word klaarblyklik gepoog om herkenbare invloedryke mense in die Suid-Afrikaanse letterkundige wêreld te “ontmasker”. In ''A portrait of the artist'' gee die verteller uitbeelding van sy verhouding met ’n ouer skrywer wat hom in ’n sekere stadium van sy ontwikkeling baie gehelp het, maar reken af met die patriargale opset van hierdie verhouding. Skynbaar word daar ruim en verbatim aangehaal uit briewe wat die ouer skrywer aan hom gerig het. ''Die jas'' bevat weer verwysings na ’n uitgewer wie se gedrag hy verwerp aan die hand van skinderstories wat sy ore bereik. Die dun grens tussen feit en fiksie word deur die herkenbaarheid van die relevante persoonlikhede oorgesteek en die skerpheid van die kritiek wat Prinsloo uitspreek teen hierdie persone doen afbreuk aan die kwaliteit van die verhale – daar is inderdaad hier meer sprake van persoonlike as universele betekenis wat in die verhale gesoek kan word, hoewel laasgenoemde nie geheel en al uitgesluit is nie. Treffend is die sobere ironie waarmee die skrywer in ander verhale die naderende dood voorspel en beskryf. Later word sy totale gepubliseerde oeuvre in die bundel ''Verhale''<ref>Greeff, Rachelle. Rapport, 15 Februarie 2009.</ref> uitgegee, waarvoor Gerrit Olivier as redakteur opgetree het.<ref>Hambidge, Joan Woorde wat weeg: http://joanhambidge.blogspot.co.za/2013/02/koos-prinsloo-verhale-2008.html</ref> === Versamelbundels === Prinsloo se werk word in verskeie versamelbundels opgeneem.,<ref name="zyl" /><ref>Visagie, Andries. Rapport, 15 Februarie 2009.</ref><ref>Venter, L.S. Beeld, 7 Desember 1998.</ref> soos byvoorbeeld ''Jonkmanskas'' wat opgeneem word in ''Die Afrikaanse kortverhaalboek'' en ''Vertellers'' en ''Grensverhaal'' in ''Forces’ Favourites''. Ander versamelbundels waarin sy werk verskyn sluit in ''Vuurslag'' en ''Soort soek soort''. Van sy verhale word in vertaalde vorm in bloemlesings opgeneem wat in Engeland, Amerika en Nederland verskyn. Die Nederlander Riet de Jong-Goossens vertaal ''Die hemel help ons'' en ook ''Slagplaas'' in Nederlands en laasgenoemde verskyn as ''Slachtplaats'' kort voor sy dood. == Eerbewyse == [[Riana Scheepers]] behaal in 1997 haar Ph.D.-graad met ’n proefskrif wat in 1998 uitgegee is onder die titel ''Koos Prinsloo: die skrywer en sy geskryfdes''. Adriaan Meyer, Riana se seun, skryf na sy dood die drama ''Prinsloo Versus'' oor Koos se lewe en werk, wat by die Klein Karoo Nasionale Kunstefees bekroon word met die Jong Kanna vir beste studenteteater. == Publikasies == {| class="wikitable" !Jaar !Publikasies |- |1982 |''Jonkmanskas'' |- |1987 |''Die hemel help ons'' |- |1992 |''Slagplaas'' |- |1993 |''Weifeling'' |- |2008 |''Verhale'' |} == Bronnelys == === Boeke === * Beukes, W.D. (red.) ''Boekewêreld: Die Nasionale Pers in die uitgewersbedryf tot 1990''. Nasionale Boekhandel Bpk. Kaapstad. Eerste uitgawe, eerste druk. 1992. * Botha, Elize''. Prosakroniek''. Tafelberg Uitgewers Bpk. Kaapstad. Eerste uitgawe, 1987. * De Vries, Abraham H. ''Kortom 2''. Human & Rousseau. Kaapstad en Pretoria. Eerste uitgawe, 1989. * Grové, A.P. ''Letterkundige sakwoordeboek vir Afrikaans.'' Nasou Beperk. Vyfde uitgawe. Eerste druk, 1988. * Kannemeyer, J.C. ''Die Afrikaanse literatuur 1652–2004.'' Human & Rousseau Kaapstad. en Pretoria. Eerste uitgawe, 2005. * Olivier, Gerrit. ''Koos Prinsloo (1957–1994)'' in Van Coller, H.P. (red.) ''Perspektief en Profiel Deel 2''. J.L. van Schaik-Uitgewers. Pretoria. Eerste uitgawe, 1999. * Scheepers, Riana. ''Koos Prinsloo: Die skrywer en sy geskryfdes.'' Tafelberg-Uitgewers Beperk. Kaapstad. Eerste uitgawe, 1998. * Van Biljon, Madeleine''. Geliefde leesgoed.'' Quellerie-Uitgewers Edms. Bpk. Kaapstad. Eerste uitgawe,  1996. * Van Coller, H.P. (red.) ''Perspektief en Profiel Deel I''. J.L. van Schaik-Uitgewers. Pretoria. Eerste uitgawe, 1998. * Van Coller, H.P. (red.) ''Perspektief en Profiel Deel 3''.Van Schaik-Uitgewers. Pretoria. Eerste uitgawe,  2006. === Vakkundige artikels === *Botha, R. 1989. Die mutasie van feit tot fiksie- die faksionele kode in ''Die jonkmanskas'' van Koos Prinsloo. ''Literator.'' *Botha, R. 1989. Die struktuur van die tekskode- die strukturele organisasie van ''Die jonkmanskas'' van Koos Prinsloo. ''Literator.'' *Cloete, Elsie. 2017. Going on safari- the tales of two Koos Prinsloos. ''Tydskrif vir Letterkunde.'' *Crous, Marius. 1994. By die dood van Koos Prinsloo. ''Tydskrif vir Letterkunde.'' *Crous, Marius. 2009. Koos Prinsloo - postmodernis en queer skrywer. ''Literator.'' *Crous, Marius. 2019. Koos Prinsloo and Discourses of Power. ''Journal of Literary Studies.'' *Gray, Chantelle. 2019. We Are Already Dead. Long May We Live!- Death as Event in Koos Prinsloo’s Metropolis. ''Journal of Literary Studies.'' *Gray, Chantelle en Wemar Strydom. 2019. Introduction- Koos Prinsloo- A Tribute . ''Journal of Literary Studies.'' *Kumalo, Siseko. 2019. “Authentic” Queer Identities – Koos Prinsloo as a Site of Contestation. ''Journal of Literary Studies.'' *Massyn, P.J. 1995. Critique, hesitation, death- Reflections on Koos Prinsloo’s ''Weifeling''. ''Literator.'' *Olivier, Gerrit. 2008. "Moeilikheid soek" - die publikasiegeskiedenis van Koos Prinsloo. ''Stilet.'' *Olivier, Gerrit. 2019. Koos Prinsloo’s “New World” . ''Journal of Literary Studies.'' *Olver, Thomas. 2019. Duplicity as structure translation and analysis of a story by Koos Prinsloo. ''Stilet.'' *Viljoen, Louise. 2019. Afrikaans Literature in - and the World Republic of Letters- The Case of Koos Prinsloo and SJ Naude . ''Journal of Literary Studies.'' === Tydskrifte en koerante === * Boekkooi, Paul. ''Dilemma met pryse''. Insig, Junie 1988. * Cochrane, Neil. ''Waarom sou Prinsloo relevant wees vir ’n jonger geslag?'' Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 46 no. 1, Herfs 2009. * Glorie, Ingrid. ''Nederlandse huldeblyk aan Koos Prinsloo''. Kalender, 1 Julie 1994. * Joubert, Emile. ''Koos Prinsloo skryf oor eensaamheid, maar nie om te sus''. Die Burger, 29 Januarie  1993. * Korrespondent. ''Koos wen Hond se prys.'' Die Burger, 22 November 1993. * Nieuwoudt, Stephanie. ''Koos was ’n komplekse, maar ook weerlose mens''. Plus, 20 Oktober 1998. * Olivier, Gerrit en Hattingh, ''Ry Koos Prinsloo (1957–1994).'' Tydskrif vir Letterkunde, Jaargang 32 no. 2, Mei 1994. * Pieterse, Willemien. ''Ons het g’n illusie oor pryse.'' Insig, Junie 1988. * Prins, M.J. ''Enkele verhale uit ‘Hoogtepunte in die Afrikaanse verhaalkuns’ byeengebring deur A.P Grové.'' Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 24 no. 3, Augustus 1986. * Roos, Henriëtte''. Hy het die geluidlose wanhoop verwoord''. Insig, April 1994. * Scheepers, Riana. ''Kompromislose vernuwer.'' Die Burger, 9 Maart 1994. * Strachan, Alexander. ''By die lees van ‘And our fathers that begat us’.'' Tydskrif vir Letterkunde, Jaargang 30 no. 1, Februarie 1992. === Internet === * Botha, Riana Literator: http://www.literator.org.za/index.php/literator/article/view/832 * Die Burger: http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/1988/06/15/10/3.html * Die Burger: http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/1988/09/10/3/5.html * Die Burger: http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/1992/12/11/3/15.html * Die Burger: http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/1992/12/12/7/1.html * Die Burger: http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/1994/03/09/3/7.html * Cochrane, Neil Tydskrif vir Letterkunde: http://www.letterkunde.up.ac.za/resensies/46_1/Rev%2001%20Cochrane.pdf * Coetzee, Amanda Beeld: http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/1994/03/9/4/22.html * De Bruin, Phillip Beeld: http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/1993/07/22/3/2.html * De Lange, Johann en Hattingh, Ryk Die Burger: http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/2004/03/27/BY/07/01.html{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * Erasmus, Elfra Beeld: http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/1992/12/10/2/8.html{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * Erasmus, Elfra Beeld: http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/1993/04/28/1/3.html * Esaach: http://www.esaach.org.za/index.php?title=Prinsloo,_Koos * Geni: https://www.geni.com/people/Koos-Jacobus-Petrus-Prinsloo/6000000004302378420 * Glorie, Ingrid Die Burger: http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/1994/07/08/3/9.html{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * Joubert, Emile Die Burger: http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/1993/01/29/4/1.html * Lamprecht, Deon Beeld: http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/1992/12/16/2/17.html{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * LitNet ATKV-Skrywersalbum 3 Junie 2010: www.litnet.co.za * NB-Uitgewers: http://www.nb.co.za/authors/615 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161115202725/http://www.nb.co.za/Authors/615 |date=15 November 2016 }} * Nieuwoudt, Stephanie Beeld: http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/1998/10/20/5/2.html * Olivier, Gerrit Beeld: http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/1994/03/9/3/6.html{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * Scheepers, Riana Die Burger: http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/1994/03/09/4/6.html{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * Scheepers, Riana LitNet: http://www.litnet.co.za/die-skrywer-het-nie-die-laaste-se-nie/ * Van Jaarsveld, Ingrid Beeld: http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/1994/03/7/1/1.html{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * Wessels, Roux, Beeld: http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/1992/12/12/1/1.html == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Prinsloo, Koos}} [[Kategorie:Afrikaanse skrywers]] [[Kategorie:Afrikaanse digters]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse joernaliste]] [[Kategorie:Geboortes in 1957]] [[Kategorie:Sterftes in 1994]] g69lgfen991yw5fnjz8wqvu4xu6f6z1 0 118792 2910402 2472805 2026-06-09T21:42:15Z Jcb 223 2910402 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Monarg |naam = Konstantyn I |titel = Koning van die Pikte |beeld = [[Lêer:Causantín mac Cináeda.jpg|border|200px]] |byskrif = |dinastie = [[Huis van Alpin]] |bewind = 862–877 |volle naam = Causantín mac Cináeda |andertitels = |geboortedatum = Omstreeks 836 |geboorteplek = |doop = |sterftedatum = [[877]] |sterfteplek = |begraweplek = [[Binne-Hebride|Iona]] |begrafnisdatum = |voorganger = [[Donald I]] |erfgenaam = |opvolgertipe = |opvolger = [[Áed]] |kinders = [[Donald II]] |vader = [[Kenneth I]] |moeder = }} '''Causantín mac Cináeda''' ([[Skots-Gaelies]]: ''Còiseam mac Choinnich''; omstreeks 836 – 877) ook bekend as '''Konstantyn I''', was die seun van [[Kenneth MacAlpin]] en het sy oom [[Donald I]] op 13 April 862 opgevolg as koning van die [[Pikte]]. Dit is waarskynlik dat die [[Wikings]] wat in [[Ierland]], [[Northumbrië]] en Noord-[[Brittanje]] gestasioneer was, meer bedrywig tydens Konstantyn se bewind was. Hy is dood tydens een so ’n inval. == Bronne == Min rekords oor die Noord-Brittanje van die 9de eeu het behoue gebly. Die hoofbron van inligting is die Kronieke van die Konings van Alba, wat nes ander bronne van dié tyd nie baie betroubaar is nie. Die lys van Piktiese konings eindig met die naam van Konstantyn, wat beskou word as die 17de en laaste koning van die Pikte.<ref>Broun, ''Irish Identity'', p. 168–169; Anderson, ''Kings and Kingship'', p. 78</ref> == Amlaíb en Ímar == Dit lyk of die Wikings se bedrywighede in Noord-Brittanje ’n hoogtepunt tysens Konstantyn se bewind bereik het. Wikingleërs is gelei deur ’n klein groep mans wat familie was. Twee van hulle wat deur verskeie bronne genoem word, is Ívarr (Ímar in Ierse bronne), wat bedrywig was van [[Oos-Anglië]] tot Ierland, en Amlaíb (of Óláfr). Ook ander wat aan hulle verwant was, word in bronne genoem wat behoue gebly het.<ref name="down">Downham, Woolf.</ref> Wikingbedrywighede in Brittanje het in 865 toegeneem toe ’n groep in Oos-Anglië land. Nadat hulle heffings van die Oos-Angliese koning geëis het, het hulle noord getrek en [[York]], hoofstad van die Northumbriërs, oorgeneem.<ref name="down" /> Twee moontlike toekomstige konings is dood in ’n aanval op die Wikings, moontlik op 21 Maart 867. Ecgberht het daarna koning van Northumbrië geword.<ref>Downham, Higham, Woolf.</ref> Hul volgende teiken was [[Mercië]], waar koning Burgred hulle verdryf het met behulp van sy swaer, koning [[Ethelred van Wessex]].<ref>Keynes ...</ref> Terwyl groepe Wikings Oos-Anglië, Mercië en Northumbrië aangeval het, was ander Wikingleërs in die verre noorde bedrywig. Amlaíb en Auisle (Ásl of Auðgísl), wat glo sy broer was, het ’n leër na Piktland gelei waar hulle in 866 heffings geëis en gevangenes geneem het. Latere bronne waarvan die betroubaarheid nie seker is nie, lui dat Auisle in 867 deur Amlaíb doodgemaak is in ’n geskil oor laasgenoemde se vrou. Amlaíb verdwyn ná sy terugkeer na Ierland in 871 uit dié land se annale. Volgens die Kronieke van die Konings van Alba het Konstantyn hom in óf 871 óf 872 doodgemaak toe hy terugkeer om nog heffings te eis.<ref>Woolf, Downham.</ref> Ímar is in 873 dood.<ref>Woolf, Downham, AU 873.3</ref> == Einde van die Piktiese koninkryk == In 875 het die Kronieke en die Annale van Ulster berig oor nog ’n Wikingaanval in Piktland waarin talle Pikte doodgemaak is. In 877 is Konstantyn gevang en tereggestel (of miskien in ’n geveg gedood) nadat hy weer die Wikings teengestaan het.<ref>Raymond Lamont-Brown, ''St Andrews: City by the Northern Sea'' (Edinburg: Berlinn, 2006), 9.</ref> Hoewel daar konsensus is oor die tyd en algemene manier van sy dood, is dit nie duidelik waar dit gebeur het nie. Verskeie plekke word in geskrifte genoem. Konstantyn is op [[Binne-Hebride|Iona]] begrawe. Sy seun Donald II en dié se afstammelinge is die hooflyn van die konings van Alba en later Skotland. == Verwysings == {{Verwysings|2}} == Bronne == {{Refbegin|2}} *{{citation |url=http://www.ucc.ie/celt/published/T100001A/index.html |title=The Annals of Ulster, AD 431–1201 |accessdate=2007-10-02 |year=2003 |work= |publisher=CELT: Corpus of Electronic Texts }} *{{citation |url=http://www.ucc.ie/celt/published/T100016/ |title=Chronicon Scotorum |accessdate=2007-10-29 |year=2003 |publisher=CELT: Corpus of Electronic Texts }} *{{citation |url=http://www.ucc.ie/celt/published/T100028/ |title=Lebor Bretnach (The Irish version of the Historia Britonum of Nennius) |accessdate=2008-10-04 |year=2002 |publisher=CELT: Corpus of Electronic Texts }} *{{citation |last=Anderson |first=Alan Orr |title=Early Sources of Scottish History A.D. 500 to 1286 |volume=I |year=1990 |edition=2nd |publisher=Paul Watkins |location=Stamford |isbn=1-871615-03-8}} *{{citation |last=Bannerman |first=John |contribution =The Scottish Takeover of Pictland and the relics of Columba |editor-last=Broun |editor-first=Dauvit |editor2-last=Clancy |editor2-first=Thomas Owen |title=Spes Scotorum: Hope of Scots. Saint Columba, Iona and Scotland |location=Edinburgh |publisher=T. & T. Clark |year=1999 |isbn=0-567-08682-8 |pages=71–94 }} * {{citation |last=Downham |first=Clare |title=Viking Kings of Britain and Ireland: The Dynasty of Ívarr to A.D. 1014 |location=Edinburgh |publisher=Dunedin |year=2007 |isbn=978-1-903765-89-0 }} *{{citation |last=Higham |first=N. J. |title=The Kingdom of Northumbria AD 350–1100 |year=1993 |publisher=Sutton |location=Stroud |isbn=0-86299-730-5}} *{{citation |last=Smyth |first=Alfred P. |title=Warlords and Holy Men: Scotland AD 80–1000 |year=1984 |publisher=Edinburgh University Press |location=Edinburgh |isbn=0-7486-0100-7}} *{{citation |last=Woolf |first=Alex |title=From Pictland to Alba, 789–1070 |year=2007 |series=The New Edinburgh History of Scotland |publisher=Edinburgh University Press |location=Edinburgh |volume=2 |isbn=978-0-7486-1234-5}} {{Refend}} == Eksterne skakels == * [http://www.ucc.ie/celt/published/G100001A/index.html Annale van Ulster, deel 1, by CELT] * [http://www.arts.ed.ac.uk/scothist/booklets/sh1/documents-alba.html Kronieke van die Konings van Alba] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070606150144/http://www.arts.ed.ac.uk/scothist/booklets/sh1/documents-alba.html |date= 6 Junie 2007 }} *[[Lêer:Crystal txt.png|15px]] Hierdie artikel is vertaal uit die [[:en:Causantín mac Cináeda|Engelse Wikipedia]] {{Normdata}} [[Kategorie:Geboortes in 836]] [[Kategorie:Skotse monarge]] [[Kategorie:Sterftes in 877]] bgdkn5k9wtg593e9tadj9e0w4psef52 0 120785 2910399 2473744 2026-06-09T21:39:24Z Jcb 223 2910399 wikitext text/x-wiki {{Infoboks Stadion | stadionnaam = Koning Zwelithini-stadion | bynaam = | beeld = | vollenaam = | ligging = [[Umlazi]], [[Durban]] | koördinate = {{Koördinate|29|58|17|S|30|54|0|O|aansig=inlyn,titel}} | sooi_gespit = | gebou = | geopen = | renovasie = 2010 | uitgebrei = | gesluit = | afgebreek = | eienaar = [[eThekwini Metropolitaanse Munisipaliteit]] | operateur = | oppervlak = Gras | boukoste = R84 miljoen (2009-opknapping)<ref name="fifa">{{Cite web |url=http://fifaworldcup.durban.gov.za/Pages/new150909.aspx |title=argiefkopie |access-date=28 April 2017 |archive-date=29 September 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090929105431/http://fifaworldcup.durban.gov.za/Pages/new150909.aspx |url-status=dead }}</ref> | argitek = | struktuuringenieur = | diensteingenieur = | algemene_kontrakteur= | projekbestuurder = | hoofkontrakteurs = | voormalige_name = | tuisveld_van = [[Golden Arrows]] | sitplekke = 10&nbsp;000 | dimensies = }} '''Koning Zwelithini Stadion''' is 'n multidoel-stadion in [[Umlazi]], 'n [[voorstad]] van [[Durban]], [[Suid-Afrika]]. Dit word tans meestal vir [[sokker]]wedstryde gebruik en was aanvanklik daargestel as 'n oefenveld vir die spanne wat deelgeneem het aan die [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2010|2010 FIFA Wêreldbeker]] nadat dit in 2010 opgeknap is tot [[FIFA]] standaarde.<ref>{{Cite web |url=http://fifaworldcup.durban.gov.za/Pages/training_stadia.aspx |title=argiefkopie |access-date=28 April 2017 |archive-date=18 September 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090918210006/http://fifaworldcup.durban.gov.za/Pages/training_stadia.aspx |url-status=dead }}</ref> Maar aangesien spanne in die noorde van [[Durban]] gehuisves sou word, is besluit dat die Koning Zwelithini Stadion te ver weg sou wees vir oefensessies.<ref name="fifa" /> Die stadion se klein kapasiteit is uitgebrei van 5 000 tot 10 000 as 'n blywende nalatenskap van die Wêreldbeker-Sokkertoernooi.<ref name="fifa" /> Die stadion is vernoem na die Zoeloekoning [[Goodwill Zwelithini kaBhekuzulu]]. == Verwysings == {{Verwysings}} {{Saadjie}} [[Kategorie:Geboue en strukture in Durban]] [[Kategorie:Sokkerstadions in Suid-Afrika]] [[Kategorie:Sport in Durban]] ouh80mbcdauyexfce5euom9wa8z28xm 0 122520 2910311 2908031 2026-06-09T12:48:27Z ~2026-33849-90 209119 /* */ 2910311 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Ampsbekleër | naam = Ali Chamenei | beeld = Ali Khamenei Nowruz message official portrait 1397 02.jpg | beeldonderskrif = Ali Chamenei in 2017 | orde = 2de Opperleier van die<br />Islamitiese Republiek Iran | termynaanvang = [[4 Junie]] [[1989]] | termyneinde = [[28 Februarie]] [[2026]] | voorganger = [[Roeholla Chomeini]] | opvolger = [[Mojtaba Chamenei]] | geboortedatum = {{Geboortedatum|1939|4|19}} | geboortejaar = | geboortemaand = | geboortedag = | geboorteplek = [[Masjhad]], [[Chorasan]], [[Iran]] | sterftedatum = {{Sterfdatum en ouderdom|1939|4|19|2026|2|28}} | sterfteplek = [[Teheran]], [[Iran]] | party = Onafhanklik (1989–hede)<br />Islamitiese Republikeinse Party (1979–1987)<br />Gesamentlike Geestelike Vereniging (1977–1989)<ref>{{fa}} {{cite web |url=http://fararu.com/fa/news/118101/%D8%AC%D8%A7%D9%85%D8%B9%D9%87-%D8%B1%D9%88%D8%AD%D8%A7%D9%86%D9%8A%D8%AA-%D9%85%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D8%B2-%D8%AC%D9%88%D8%A7%D9%86-%D9%85%D9%8A%E2%80%8C%D8%B4%D9%88%D8%AF |title=جامعه روحانيت مبارز جوان مي‌شود |trans-title=Die Vereniging van Strydende Geestelikes word jonger |id=118101 |date=8 Julie 2012 |accessdate=18 Junie 2017 |publisher=Fararu |archive-url=https://web.archive.org/web/20180629105619/https://fararu.com/fa/news/118101/%D8%AC%D8%A7%D9%85%D8%B9%D9%87-%D8%B1%D9%88%D8%AD%D8%A7%D9%86%D9%8A%D8%AA-%D9%85%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D8%B2-%D8%AC%D9%88%D8%A7%D9%86-%D9%85%D9%8A%E2%80%8C%D8%B4%D9%88%D8%AF |archive-date=29 Junie 2018 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | orde2 = 3de President van Iran | termynaanvang2 = [[13 Oktober]] [[1981]] | termyneinde2 = [[3 Augustus]] [[1989]] | eersteminister2 = [[Mir-Hossein Mousavi]] | voorganger2 = [[Mohammad-Ali Rajai]] | opvolger2 = [[Akbar Hashemi Rafsanjani]] | orde3 = Lid van die Vergadering van Deskundiges | termynaanvang3 = [[15 Augustus]] [[1983]] | termyneinde3 = [[21 Februarie]] [[1991]] | voorganger3 = | opvolger3 = | orde4 = Lid van die Parlement van Iran | termynaanvang4 = [[28 Mei]] [[1980]] | termyneinde4 = [[13 Oktober]] [[1981]] | voorganger4 = | opvolger4 = | eggenoot = Mansureh Chojesteh Bagherzadeh (getroud 1964) | kinders = Mostafa, [[Mojtaba Chamenei|Mojtaba]], Masoud, Meysam, Hoda, Boshra | alma_mater = | religie = [[Sjia]] Islam | handtekening = Khamenei signature.png | militer = Militêre Diens | lojaliteit = {{vlagland|Iran}} | tak = Islamitiese Revolusionêre Wagte | diensjare = 1979–1980 | rang = Hoof van Revolusionêre Wagte<ref>{{en}} {{cite web |title=Detailed biography of Ayatollah Khamenei, Leader of Islamic Revolution |publisher=Khamenei.ir |url=http://english.khamenei.ir/news/2157/Detailed-biography-of-Ayatollah-Khamenei-Leader-of-Islamic-Revolution |accessdate=18 Junie 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200419023659/http://english.khamenei.ir/news/2157/Detailed-biography-of-Ayatollah-Khamenei-Leader-of-Islamic-Revolution |archive-date=19 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | eenheid = | oorloe = | toekennings = }} Ajatolla '''Ali Chamenei''' ([[Persies]]: سید علی حسینی خامنه‌ای , [ʔæˈliː hoseiˈniː χɒːmeneˈʔiː], {{Audio|Fa-علی خامنه ای.ogg|luister}}; 19 April 1939 – 28 Februarie 2026) was van 1989 tot 2026 die godsdienstige leier en staatshoof van [[Iran]]. Hy het in 1989 [[ajatolla]] [[Roeholla Chomeini]] opgevolg. Die Irannese het hom as [[God]] se verteenwoordiger op [[Aarde]] beskou en hy het die hoogste magsposisie in die land beklee.<ref name="HAT Taal-en-feitegids">HAT Taal-en-feitegids, Pearson, Desember 2013, {{ISBN|978-1-77578-243-8}}</ref> Van 1981 tot 1989 was hy ook die president van Iran. Chamenei was 'n volgeling en vertroueling van Roeholla Chomeini en as sodanig 'n teenstander van die [[Weste]]rse politiek van [[sjah]] [[Mohammad Reza Pahlavi]]. Tussen 1964 en 1978 is hy om dié rede gereeld gevange geneem. Ná die [[Irannese Rewolusie|val van die sjah]] in 1978 het hy lid geword van die Islamitiese Revolusionêre Raad, 'n minister en 'n Vrydag-imam in [[Teheran]]. As voorganger in die gebed op Vrydagmiddae het hy opruiende preke in die hoofstad gelewer, waarmee hy gelowiges in vervoering gehad het. Op 27 Junie 1981 het hy 'n aanslag op sy lewe oorleef. Tydens 'n perskonferensie het 'n bom ontplof wat in 'n [[kassetopnemer]] weggesteek was. Hoewel Chamenei reg langs die opnemer gesit het, het hy dié aanslag oorleef. Hy was daarna aan sy regterhand gestrem. Vir sy volgelinge was dit 'n bewys dat hy 'n "lewende" [[martelaar]] was. Ná die moord op Mohammad Ali Rajai is Chamenei deur 'n oorgrote meerderheid tot president van Iran verkies. Só het hy die eerste geestelike geword wat hierdie amp in Iran beklee het. As president het hy ook die Islamitiese Republikeinse Party gelei. Net soos sy voorganger, Chomeini, het Chamenei byna onbeperkte mag oor alle staatsinstellings uitgeoefen. In 1985 is hy vir 'n tweede termyn herkies. In teenstelling met sy voorganger, Abolhassan Bani Sadr, het hy selde met die godsdienstige leier van Iran in konflik gekom. Ná die dood van Chomeini is Chamenei op 4 Junie 1989 tot godsdienstige leier (die opperleier) van Iran verkies. Chamenei het [[konserwatisme|konserwatiewe]] [[Islam]]isme voorgestaan, wat selde hervormings toelaat. Hierby het hy steun gevind van die Raad van Hoeders wat in die 1980's gestig is. Hierdie raad bestaan uit ses Sjiitiese moellahs en ses juriste en waak oor alle politieke aanstellings, parlementsbesluite en oor die toepassing van sensuur. Aan die einde van die 1990's het hy enkele hervormings toegelaat om 'n einde aan Iran se internasionale geïsoleerde posisie te maak. Die hervormingsbeweging het in 1997, ná die verkiesing van [[Mohammad Chatami]] tot president, in volle gang gekom. In die vroeë oggendure van 1 Maart 2026 het die Irannese staatsmedia bevestig dat Ali Chamenei in [[Aanvalle op Iran in 2026|bomaanvalle op Iran]] gesterf het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/news/live/cn5ge95q6y7t |title=Iran's Supreme Leader Ayatollah Ali Khamenei is dead, state media says |publisher=[[BBC]] |date=28 Februarie 2026 |accessdate=28 Februarie 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://apnews.com/article/iran-us-explosion-tehran-c2f11247d8a66e36929266f2c557a54c |title=Iranian state media say country's supreme leader is dead |publisher=AP News |date=28 Februarie 2026 |accessdate=1 Maart 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.news18.com/amp/world/supreme-leader-ayatollah-khamenei-is-dead-irans-state-tv-9936054.html |title=Iran Confirms Khamenei Killed In US-Israel Strikes, Announces 40-Day Mourning |publisher=News18 |date=1 Maart 2026 |accessdate=1 Maart 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://gulfnews.com/amp/story/world%2Fmena%2Fkhamenei-dead-40-day-mourning-declared-iran-state-tv-1.500459085 |title=Ayatollah Ali Khamenei: Supreme leader dead, Iran TV confirms as 40-day mourning declared |publisher=Gulf News |date=1 Maart 2026 |accessdate=1 Maart 2026}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn|Ali Khamenei}} * {{en}} [http://english.khamenei.ir/ Persoonlike webtuiste] {{Presidente van Iran}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Chamenei, Ali}} [[Kategorie:Presidente van Iran]] [[Kategorie:Diktators]] [[Kategorie:Geboortes in 1939]] [[Kategorie:Sterftes in 2026]] f2kwy5x2sd7r8ewngd30pnruk565gg0 0 122824 2910568 2837926 2026-06-10T11:41:30Z Jcb 223 2910568 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Nedersetting |amptelike_naam=Kot Diji |ander_naam= |inheemse_naam=کوٹ ڈیجی |nedersetting_tipe=Argeologiese terrein |bynaam= |slagspreuk= |translit_taal1= |translit_taal1_tipe=[[Oerdoe]] |translit_taal1_inligting=کوٹ ڈیجی |translit_taal2= |translit_taal2_tipe= |translit_taal2_inligting= |beeld_stadsilhoeët= Kot Diji Fort from town.jpg |beeldgrootte=240px |beeldbyskrif= Die Kot Diji-fort van die dorp af gesien. |duimdrukkerkaart=Pakistan |duimdrukkeretiketposisie=regs |duimdrukkerkaartgrootte=240 |duimdrukkerkaartbyskrif= Die ligging van Kot Diji in Pakistan. |onderafdelingtipe=[[Land]] |onderafdelingnaam={{vlag|Pakistan}} |onderafdelingtipe1=Distrik |onderafdelingtipe2= |onderafdelingtipe3= |onderafdelingtipe4= |onderafdelingnaam1=Sindh |onderafdelingnaam2= |onderafdelingnaam3= |onderafdelingnaam4= |regeringvoetnotas= |koördinaattipe= |koördinate = {{Koördinate|27|20|44|N|68|42|24|O|aansig=inlyn,titel}} |leë_naam=Opgrawings |leë_inligting=1955, 1957 |leë1_naam=Kultuur |leë1_inligting=[[Indusvalleibeskawing|Vroeë Harappa]] |leë2_naam= |leë2_inligting= |leë3_naam= |leë3_inligting= |voetnotas= |webwerf= }} [[Beeld:On the top of Kot Diji Fort.jpg|duimnael|280px|’n Deel van die fort.]] Die antieke terrein by '''Kot Diji''' ([[Oerdoe]]: کوٹ ڈیجی) in [[Pakistan]] was die voorloper van die [[Indusvalleibeskawing]]. Die terrein was reeds teen 3300&nbsp;v.C. bewoon. Die oorblyfsels bestaan uit twee dele: die fortgebied op hoë grond (sowat 12&nbsp;m) en ’n buitegebied. Pakistan se departement van [[argeologie]] het in 1955 en 1957 opgrawings daar gedoen.<ref>Possehl, Gregory L. (2004). ''The Indus Civilization: A contemporary perspective'', New Delhi: Vistaar Publications, {{ISBN|81-7829-291-2}}, pp.72-4.</ref> Dit is in die Pakistanse distrik [[Sindh]] geleë, aan die oosteroewer van die [[Indus]] regoor [[Mohenjo-Daro]]. Dit lê aan die voet van die Rohriheuwels en ’n fort is in 1790 gebou. Die fort, op die kant van ’n steil heuwel, is goed bewaar. == Kot Diji-kultuur (3300-2600&nbsp;v.C.) == Die terrein is 2,6&nbsp;ha groot. Die vroegste besetters was voor-Harappa, of vroeg in die vorming van die vroeë Harappa.<ref>Sigfried J. de Laet, Ahmad Hasan Dani, eds. [https://books.google.com/books?id=BnY0KYbJC6wC&pg=PA674 ''History of Humanity: From the third millennium to the seventh century B.C.''] Unesco, 1996 {{ISBN|9231028111}} p.674</ref> Teen die tyd van die eerste laag, Kot Diji I (2605 v.C.), is koper en [[brons]] nog nie gebruik nie.<ref name="pruthi">R.K. Pruthi, [https://books.google.ca/books?id=XgFu-9UF0TYC&pg=PA22 ''Indus Civilization''.] Discovery Publishing House, 2004 {{ISBN|8171418651}} p22</ref> Die huise en versterkings was van ongebakte modderstene. Wapens soos pylpunte toon ooreenkomste met [[Mundigak]]-lae II-IV. Die pottebakkersware lyk voor-Harappa.<ref name="pruthi" /> Later is brons gebruik, maar net vir persoonlike versierings. Potte wat ontdek is, het ontwerpe met horisontale en golwende strepe, of ringe en eenvoudige driehoekpatrone. Ander voorwerpe wat gevind is, sluit in panne, houers, balle, armbande, krale, terracottafigure, brons pynpunte en goeie steenwerktuie. ’n Interessante vonds by Kot Diji is ’n speelgoedkar, wat wys die pottebakkerswiel moes reeds gebruik gewees het om wiele vir die oskarre van dié tyd te maak. === Oorgang na die Harappa-fase === Geglasuurde seepsteenkrale is gemaak en daar was ’n duidelike oorgang van die Ravi-pottebakkersware na dié van die Kot Diji-fase. Rooi en swart geverfde ontwerpe het die veelkleurige versierings van die Ravi-fase vervang. Daarna was daar ’n geleidelike oorgang na wat oor die algemeen Harappa-fase-pottebakkersware genoem word.<ref>[http://www.harappa.com/indus4/e2.html Ravi and Kot Diji Phase Developments] harappa.com</ref> Vroeë [[Indusskrif]] kon op seëls en potte begin verskyn het. Die gebruik van seëls met inskripsies en die standaardisering van gewigte is moontlik in die Kot Diji-tydperk.<ref>[http://www.harappa.com/indus4/e2.html Ravi and Kot Diji Phase Developments] harappa.com</ref> === Brande === Daar is duidelike tekens van groot brande oor die hele terrein (in sowel die laer woondeel as die hoër, ommuurde dorp), wat ook gesien kan word by ander terreine uit die Vroeë Harappa: tydperk III by Gumla, tydperk II by Amri, tydperk ID by Naushero. Daar is egter steeds geen verduideliking vir die verlating van die terreine teen die einde van die Vroeë Harappa-fase nie.<ref>Possehl, Gregory L. (2004). ''The Indus Civilization: A contemporary perspective'', New Delhi: Vistaar Publications, {{ISBN|81-7829-291-2}}, pp.47-50.</ref> == Verwysings == {{Verwysings|2}} == Eksterne skakels == *[http://www.harappa.com/indus4/e2.html Ravi- en Kot Diji-ontwikkelings], harappa.com *[[Lêer:Crystal txt.png|15px]] Hierdie artikel is vertaal uit die [[:en:Kot Diji|Engelse Wikipedia]] [[Kategorie:Indusvalleibeskawing]] 2dtrbnh7kl1oc80cvw9c7dykpe4bvzg 0 127431 2910350 2725402 2026-06-09T15:24:28Z Sobaka 328 skakel 2910350 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Maatskappy |naam=Space Exploration Technologies Corp. |kenteken=[[Lêer:SpaceX-Logo.svg]] |beeld=SpaceX KSC LC-39A hangar (23791728242).jpg |beeldbyskrif=SpaceX loods en lanseerblad 39A by die [[Kennedy-ruimtesentrum]], Desember 2015 |tipe=Ruimtemaatskappy |stigting={{Start date and age|2002|5|6|df=yes}} |stigter=Elon Musk |ligging=Hawthorne, [[Kalifornië]], [[Verenigde State van Amerika|VSA]]<br />{{Koördinate|33.9207|-118.3278|region:US_type:landmark|display=inline,title}} |sleutelpersone=[[Elon Musk]]<br />Gwynne Shotwell<br />Tom Mueller |produkte=Falcon-loodsvoertuie<br />Dragon-ruimtetuie<br />ASDS-landingsplatform |dienste=Orbitale vuurpyllansering |eienaar=Elon Musk Trust<br /> (54% aandele, 78% stemreg) |getal_werknemers=Geraam op 7&nbsp;000 (November 2017) }} '''Space Exploration Technologies Corp.''', wat sake doen as '''SpaceX''', is 'n Amerikaanse ruimtevaartvervaardiger en ruimtevervoermaatskappy met sy hoofkantoor in Hawthorne, [[Kalifornië]]. Dit is in 2002 deur die entrepreneur [[Elon Musk]] gestig met as doel die verlaging van ruimtevervoerkoste sodat die uiteindelike kolonisasie van [[Mars]] kan plaasvind.<ref name="NYT-20160927">{{cite web |url=https://www.nytimes.com/2016/09/28/science/elon-musk-spacex-mars-exploration.html |author=Kenneth Chang |date=27 September 2016 |title=Elon Musk’s Plan: Get Humans to Mars, and Beyond |publisher=New York Times |access-date=27 September 2016 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200526140031/https://www.nytimes.com/2016/09/28/science/elon-musk-spacex-mars-exploration.html |archive-date=26 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> SpaceX het sedertdien die Falcon-lanseervoertuie en die Dragon-ruimtetuie ontwikkel; albei word tans gebruik om ruimtetuie in lae wentelbane om die [[Aarde]] te plaas. SpaceX se prestasies sluit in die eerste privaat vloeibaredryfmiddel-vuurpyl wat in 'n wentelbaan om die Aarde geplaas is (Falcon 1 in 2008);<ref name="sfn20080928">{{cite web |url=http://www.spaceflightnow.com/falcon/004/index.html |author=Stephen Clark |date=28 September 2008 |title=Sweet Success at Last for Falcon 1 Rocket |publisher=Spaceflight Now |access-date=1 Maart 2017 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190528181034/https://spaceflightnow.com/falcon/004/index.html |archive-date=28 Mei 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> die eerste privaat maatskappy wat 'n ruimtetuig suksesvol kon lanseer, in 'n wentelbaan plaas en terugbring (Dragon in 2010); die eerste privaat maatskappy wat 'n ruimtetuig na die [[Internasionale Ruimtestasie]] kon stuur (Dragon in 2012);<ref name="NYT-20120525">{{cite web |url=https://www.nytimes.com/2012/05/26/science/space/space-x-capsule-docks-at-space-station.html |author=Kenneth Chang |date=25 Mei 2012 |title=Space X Capsule Docks at Space Station |publisher=New York Times |access-date=25 Mei 2012 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200426121154/https://www.nytimes.com/2012/05/26/science/space/space-x-capsule-docks-at-space-station.html |archive-date=26 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> die eerste vertikale landing van 'n orbitale vuurpyl (Falcon 9 in 2015); en die eerste [[hergebruik]] van 'n orbitale vuurpyl (Falcon 9 in 2017). Teen Maart 2017 het SpaceX-tuie die Internasionale Ruimtestasie reeds 10 keer besoek. [[Nasa]] het in 2011 ook 'n verdere ontwikkelingskontrak aan SpaceX toegeken om 'n weergawe van die [[SpX-DM2|Dragon-ruimtetuig]] te ontwikkel en te demonstreer dat dit die vermoë het om mense na die [[buitenste ruim]] te vervoer. Hierdie ruimtetuig sal onder meer deur Nasa gebruik word om ruimtevaarders na en van die Internasionale Ruimtestasie te vervoer.<ref>{{cite web |url=http://www.spacex.com/press/2012/12/19/spacex-wins-nasa-contract-complete-development-successor-space-shuttle |author=Kirstin Brost |date=19 April 2011 |title=SpaceX Wins NASA Contract to Complete Development of Successor to the Space Shuttle |publisher=SpaceX |access-date=8 Desember 2015 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200426120756/https://www.spacex.com/press/2012/12/19/spacex-wins-nasa-contract-complete-development-successor-space-shuttle |archive-date=26 April 2020 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> SpaceX ontwikkel tans [[Starlink]], 'n satellietnetwerk wat internettoegang verskaf. Tydens SpaceX se 2024 [[Polaris Dawn]]-sending het die eerste private [[ruimtewandeling]] ooit plaasvind, wat 'n groot mylpaal in kommersiële [[ruimteverkenning]] is.<ref>{{cite web |title=SpaceX to launch historic mission featuring first private spacewalk |url=https://www.hindustantimes.com/science/spacex-to-launch-historic-mission-featuring-first-private-spacewalk-101724794334272.html |website=Hindustan Times |date=28 Augustus 2024 |access-date=28 Augustus 2024}}</ref> ==Sien ook== * [[Chun Wang]] == Verwysings == {{Verwysings|2}} == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie inlyn}} {{Normdata}} [[Kategorie:Amerikaanse maatskappye]] nn58879gox4rodleciasyrl2h3blclu 0 137302 2910522 2882442 2026-06-10T10:25:02Z Rooiratel 90342 /* Bibliografie */ 2910522 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Persoon | naam = John Steinbeck | bynaam = | beeld = John Steinbeck 1962.jpg | beeldbeskrywing = | onderskrif = John Steinbeck in 1962 | geboortenaam = John Ernest Steinbeck, Jr. | geboortedatum = {{Geboortedatum|1902|2|27}} | geboorteplek = Salinas, [[Kalifornië]] | sterfdatum = {{Sterfdatum en ouderdom|1902|2|27|1968|12|20}} | sterfteplek = [[New York Stad]], [[New York (deelstaat)|New York]] | ouers = | titel = | nasionaliteit = {{vlagland|Verenigde State}} | beroep = Roman- en kortverhaalskrywer, oorlogsverslaggewer | ander = | bekend = | salaris = | termyn = | voorganger = | opvolger = | eerbewyse = [[Pulitzerprys vir Fiksie]] (1940)<br />[[Nobelprys vir Letterkunde]] (1962) | party = | religie = | huweliksmaat = {{plainlist| * {{marriage|Carol Henning|1930|1943|end = divorced}} * {{marriage|Gwyn Conger|1943|1948|end = divorced}} * {{marriage|[[Elaine Anderson Steinbeck|Elaine Scott]]|1950}}}} | kinders = John Steinbeck IV (1946–1991)<br />Thomas Steinbeck (1944–2016) | webblad = | handtekening = John Steinbeck signature.svg }} '''John Ernst Steinbeck''' ([ˈstaɪnbɛk], [[27 Februarie]] [[1902]] - [[20 Desember]] [[1968]]) was 'n [[Verenigde State van Amerika|Amerikaanse]] skrywer wie se werk in 1962 met die [[Nobelprys vir Letterkunde]] bekroon is "vir sy realistiese en verbeeldingryke skryfwerk waarin simpatieke humor en 'n skerpsinnige maatskaplike waarneming met mekaar verbind is".<ref>[https://www.biography.com/people/john-steinbeck-9493358 ''www.biography.com: John Steinbeck. Besoek op 21 Mei 2018'']</ref> Steinbeck word onder die vernaamste literêre persoonlikhede in die Verenigde State gereken, terwyl baie van sy [[roman]]s as klassieke werke van die westerse literatuur beskou word. Gedurende sy loopbaan as skrywer het 27 boeke uit sy pen gekom, insluitende 16 romans, ses nie-fiksie-werke en twee [[kortverhaal]]bundels. Die meeste van Steinbeck se werke speel in Sentraal-Kalifornië af, veral in die Salinas-vallei en die ''California Coast Ranges'', 'n bergreeks langs die [[Stille Oseaan]]kus. Dikwels staan onderwerpe soos die menslike lot en ongeregtigheid sentraal in sy romans, veral met betrekking tot verdrukte karakters en die gewone mens. Steinbeck het veral bekendheid verwerf met sy komiese romans ''Tortilla Flat'' (gepubliseer in 1935) en ''Cannery Row'' (1945), die epiese roman ''East of Eden'' (1952) wat oor etlike generasies strek, en die [[novelle]]s ''Of Mice and Men'' (1937) en ''The Red Pony'' (1937). Die realistiese roman ''[[The Grapes of Wrath]]'' (1939), waarvoor die [[Pulitzerprys vir Fiksie]] aan Steinbeck toegeken is, word as sy meesterwerk en deel van die kanon van Amerikaanse literatuur beskou wat die dramatiese vlug van 200&nbsp;000 mense uit die ''Dust Bowl'', die droogtegeteisterde landboustreke van die Amerikaanse Middeweste, langs die historiese ''[[U.S. Route 66]]'' na Kalifornië beskryf. Binne 75 jaar ná sy publikasie is 14 miljoen eksemplare daarvan verkoop.''The Grapes of Wrath'' is deur sekere regse Amerikaanse groepe getipeer as die propaganda van 'n Joodse skrywer. Steinbeck het daarop geantwoord dat hy terloops nie Joods is nie, maar dit betreur as 'n skrywer se oeuvre aan die hand van sy herkoms geregverdig moet word.<ref name="sor1">{{cite web |last1=Sorene |first1=Paul |title=John Steinbeck’s Wonderful Letter On Racism – 1937 |url=https://flashbak.com/john-steinbecks-wonderful-letter-on-racism-1937-441969/ |website=flashbak.com |publisher=Flashbak |access-date=13 Augustus 2021 |date=13 Mei 2021}}</ref> ==Bibliografie== {{Hoofartikel|Bibliografie van John Steinbeck}} {| class="wikitable sortable" |- ! Titel ! Jaar ! Kategorie ! ISBN |- | ''Cup of Gold'' | {{dts|1929}} | [[Roman]] | {{ISBN|978-0-14-018743-4}} |- | ''The Pastures of Heaven'' | {{dts|1932}} | [[Kortverhaal|kortverhale]] | {{ISBN|978-0-14-018748-9}} |- | ''The Red Pony'' | {{dts|1933}} | Novelle | {{ISBN|978-0-14-017736-7}} |- | ''To a God Unknown'' | {{dts|1933}} | [[Roman]] | {{ISBN|978-0-14-018751-9}} |- | ''Tortilla Flat'' | {{dts|1935}} | [[Roman]] | {{ISBN|978-0-14-004240-5}} |- | ''In Dubious Battle'' | {{dts|1936}} | [[Roman]] | {{ISBN|978-0-14-303963-1}} |- | ''Of Mice and Men'' | {{dts|1937}} | Novelle | {{ISBN|978-0-14-017739-8}} |- | ''The Long Valley'' | {{dts|1938}} | Kortverhale | {{ISBN|978-0-14-018745-8}} |- | ''Their Blood is Strong'' | {{dts|1938}} | Nie-fiksie | {{ISBN|978-0-930588-38-0}} |- | ''The Grapes of Wrath'' | {{dts|1939}} | [[Roman]] | {{ISBN|978-0-14-303943-3}} |- | ''The Forgotten Village'' | {{dts|1941}} | | {{ISBN|978-0-14-311718-6}} |- | ''Sea of Cortez: A Leisurely Journal of Travel and Research'' | {{dts|1941}} | Nie-fiksie | {{ISBN|978-0-14-018744-1}} |- | ''The Moon Is Down'' | {{dts|1942}} | [[Roman]] | {{ISBN|978-0-14-018746-5}} |- | ''Bombs Away: The Story of a Bomber Team'' | {{dts|1942}} | Nie-fiksie | {{ISBN|978-0-14-310591-6}} |- | ''Cannery Row'' | {{dts|1945}} | [[Roman]] | {{ISBN|978-0-14-017738-1}} |- | ''The Wayward Bus'' | {{dts|1947}} | [[Roman]] | {{ISBN|978-0-14-243787-2}} |- | ''The Pearl'' | {{dts|1947}} | Novelle | {{ISBN|978-0-14-017737-4}} |- | ''A Russian Journal'' | {{dts|1948}} | Nie-fiksie | {{ISBN|978-0-14-118019-9}} |- | ''Burning Bright'' | {{dts|1950}} | Novelle | {{ISBN|978-0-14-303944-0}} |- | ''The Log from the Sea of Cortez'' | {{dts|1951}} | Nie-fiksie | {{ISBN|978-0-14-018744-1}} |- | ''East of Eden'' | {{dts|1952}} | [[Roman]] | {{ISBN|978-0-14-018639-0}} |- | ''Sweet Thursday'' | {{dts|1954}} | [[Roman]] | {{ISBN|978-0-14-303947-1}} |- | ''The Short Reign of Pippin IV: A Fabrication'' | {{dts|1957}} | [[Roman]] | {{ISBN|978-0-14-303946-4}} |- | ''Once There Was A War'' | {{dts|1958}} | Nie-fiksie | {{ISBN|978-0-14-310479-7}} |- | ''The Winter of Our Discontent'' | {{dts|1961}} | [[Roman]] | {{ISBN|978-0-14-303948-8}} |- | ''Travels with Charley: In Search of America'' | {{dts|1962}} | Nie-fiksie | {{ISBN|978-0-14-005320-3}} |- | ''America and Americans'' | {{dts|1966}} | Nie-fiksie | {{ISBN|978-0-670-11602-7}} |- | ''Journal of a Novel: The East of Eden Letters'' | {{dts|1969}} | Nie-fiksie | {{ISBN|978-0-14-014418-5}} |- | ''Viva Zapata!'' | {{dts|1975}} | | {{ISBN|978-0-670-00579-6}} |- | ''Steinbeck: A Life in Letters'' | {{dts|1975}} | Nie-fiksie | {{ISBN|978-0-14-004288-7}} |- | ''The Acts of King Arthur and His Noble Knights'' | {{dts|1976}} | Fiksie | {{ISBN|978-0-14-310545-9}} |- | ''Working Days: The Journals of The Grapes of Wrath'' | {{dts|1989}} | Nie-fiksie | {{ISBN|978-0-14-014457-4}} |- | ''Steinbeck in Vietnam: Dispatches from the War'' | {{dts|2012}} | Nie-fiksie | {{ISBN|978-0-8139-3403-7}} |} == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == ;Biografie en werk ---- * {{en}} [http://www.steinbeck.org/about-john/biography/ ''National Steinbeck Center''] * {{de}} [http://www.bilderreisen.at/portraets/portraets-usa-steinbeck.php ''bilderreisen.at: John Steinbeck''] ;Media ---- {{Commons-kategorie inlyn}} * {{en}} [https://www.youtube.com/watch?v=TaKy4hcb7kY ''YouTube.com: John Steinbeck - Voice of America. BBC HD-dokumentêr''] {{Nobelpryswenners 1962}} {{Pulitzerprys vir Fiksie|state=collapsed}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Steinbeck, John}} [[Kategorie:Amerikaanse skrywers]] [[Kategorie:Nobelprys vir Letterkunde wenners]] d3qrayt13io47libym1fgj6zyq823p4 0 182400 2910566 2908823 2026-06-10T11:39:55Z Jcb 223 2910566 wikitext text/x-wiki {{Versmelt|Korttermynversekeringspolis}} {{Doodloop}} == Versekerbare belang == Ek begin met versekerbare belang.<ref>Sien General Principles of Insurance, Reinecke en van der Merwe, para.33</ref> U sal nerens in die polis 'n verwysing vind na versekerbare belang nie, maar dit is 'n baie belangrike beginsel. Die beginsel het 'n lang aanloop gehad, maar ek gee 'n verkorte weergawe. Dit het in Engeland gebeur dat iemand, 'n ander persoon se goedere wat per skip vervoer word, verseker en indien dit iets oorkom dan het hulle daarvoor geëis en sodoende 'n wins gemaak. Op 'n stadium is die Gaming Act aangeneem wat dit 'n oortreding gemaak het om iemand anders se goed te verseker. Hierdie beginsel is in ons gemene reg opgeneem en daar moet nou 'n verband wees tussen jou en die eiendom wat jy verseker. Dit is moeilik om alle senarios weer te gee, maar hier is 'n paar voorbeelde: # Dit is logies dat jy jou eie eiendom kan verseker of jy dit nou gekoop of gekry het. # 'n man en vrou wat bymekaar bly het 'n versekerbare belang in die ander se eiendom. # 'n Pa en ma het wedersydse belang in hulle kinders se eiendom, mits hulle finansieël van hul ouers afhanklik is. # Indien jy iets op huurkoop of bruikhuur gekoop het, het jy versekerbare belang indien die kontrak die risiko op u laat oorgaan. # Indien jy iets by jou buurman leen met die veronderstelling dat u dit onbeskadig moet terugbesorg, dan het jy versekerbare belang. # As ouma by julle kom kuier het jy nie versekerbare belang in haar eiendom nie. As sy egter finansieël van julle afhanklik is, dan het julle versekerbare belang in haar eiendom. == Geen polis dek alles nie == Onthou daar bestaan nie 'n polis wat alles dek nie. Dit is derhalwe nodig dat u nie net sal kyk wat die polis dek nie, maar ook wat uitgesluit is. == Die polis == Die polis bestaan uit die aansoekvorm, die skedule en die polisdokument. Hierdie drie dokumente moet saam gelees word, om te sien of daar dekking is of nie. === Aansoekvorm === Gewoonlik vereis die versekeraar dat die versekerde 'n aansoekvorm voltooi. In die afwesigheid van 'n aansoekvorm, sal die versekeraar gewoonlik die versekerde skakel en die gesprek op band opneem, die band vorm dan deel van die polis. Die aansoekvorm bevat persoonlike besonderhede van die versekerde, sowel as die dekkings wat die verskerde benodig. Aan die einde van die aansoekvorm waarborg die versekerde dan die waarheid van die feite soos vervat in die aansoek. === Skedule === Die skedule is 'n dokument wat die besonderhede van die versekerde bevat soos sy naam, adres, telefoonnommers, e-posadres ens. Verder bevat dit ook 'n lys van die dekking van toepassing, met die versekerde bedrae, wat gedek is en die bybetalings wat van toepassing is. === Polisdokument === Die polisdokument bevat die polisbewoording, maw wat gedek is, wat uitgesluit is, voorwaardes ens. Aangesien ons hier te doen het met 'n saamgestelde polis, maw 'n dokument wat al die dekkings bevat, bestaan dit uit 'n algemene afdeling, wat op die hele dekking van toepassings is en dan die verskillende afdelings soos huisinhoud, geboue, alle risiko ens. == Vrywarings- en nievrywaringspolisse == 'n Vrywaringspolis is 'n polis waar die versekerde net dit kan eis wat hy/sy verloor het. Meeste korttermynversekeringspolisse is vrywaringspolisse. As jy byvoorbeeld jou horlosie verloor kan jy net eis vir sodanige horlosie of die waarde daarvan. Indien so 'n horlosie verseker sou wees by meer as een versekeraar sal elke versekeraar net 'n deel uitbetaal sodat die versekerde op die ou ent net die waarde van die horlosie terugkry. 'n Voorbeeld van 'n nie-vrywaringspolis in korttermynversekering is Persoonlike Ongevalle. Jy kan nie 'n prys plaas op 'n lewe of ledemate nie. Dit is dus moontlik om Persoonlike Ongevalleversekering by verskeie versekeraars te plaas en dan vir die volle waarde by elke versekeraar eis. Indien die polis egter vir mediese koste voorsiening maak, is dit vrywaringsversekering en die versekerde kan dan net eis vir die werklike koste van die mediese koste wat aangegaan of aangegaan moet word. == Persoonlike en besigheidspolisse == 'n Persoonlikepolis is 'n polis wat 'n individuele persoon of familie dek in hul private hoedanigheid. Dit sluit dan dinge soos huisinhoud, alle risiko ens. in. Ons sal in ander artikels daarna kyk. Die dekking maak gewoonlik voorsiening vir dekking vir klein besighede wat van die huis af bedryf word. Besigheidspolisse is weer polisse wat besighede van alle groottes dek. Dit sluit dinge in soos branddekking op inhoud en geboue, geld, ens. == Die Polisdokument == === Algemeen<ref>Sien Multiplex Polis, bgl. 1</ref> === Ons kom nou by die dokument self. Soos reeds genoem het ons gewoonlik te doen met 'n samegestelde polis, dws dit dek die Algemene Bepalings, wat op die hele polis van toepassing is en dan kry 'n mens die bepaalde dekkings. Hierdie artikel dek net die Algemene Bepalings en in latere artikels sal ons dan die verskillende dekkings bespreek. Die polis begin gewoonlik met 'n Algemene Stelling.<ref>Sien Multiplex Polis bl. 1</ref> Hier kry mens die stelling dat daar 'n kontrak bestaan tussen die versekeraar en die versekerde, wat in die Skedule of Bylae genoem word. Dit stel verder, soos reeds genoem dat die aansoek ofverklaringt wat die versekerde ge maak het, die basis van die versekering vorm. Dit stel dan ook, soos reeds gemeld, dat indien die premie betaal is, sal die versekeraar die versekerde vergoed, in terme van die polis, vir gebeurtenisse wat deur die polis gedek word. Dit stel dan verder dat die versekeraar die reg het om die versekerde te vergoed na hulle '''goeddunke'''. Hulle kan die versekerde dan skadeloos stel deur '''betaling, herstelling, vervanging of 'n kombinasie daarvan'''. Dit maak dit verder duidelik dat indien hulle besluit om te vervang of te herstel, hoef hulle dit nie '''presies of volledig''' te vervang of te herstel nie, maar slegs soos omstandighede dit redelikerwys toelaat. Hulle sal dan ook nie meer betaal as die bedrag waarvoor dit gedek is nie. === Eisevoorbereidingskoste === Aangesien dit kostes kan meebring om eise voor te berei, gee sommige versekeraars aan die versekerde 'n genoemde bedrag om daarvoor voorsiening te maak. === Termyn van kontrak === Die rede hoekom dit 'n korrttermynpolis genoem word, is omdat dit net 'n sekere tydperk dek. Indien dit 'n maandelikse polis is, dek die periode vanaf die aanvangsdatum tot die laaste dag van die kalendermaand waarin die aanvangsdatum voorkom. Daarna is die termyn 'n periode van een kalendermaand. Indien dit egter 'n jaarlikse polis is, selfs al word die premies maandeliks betaal, dan is die periode vanaf die aanvangsdatum dat die laaste dag van die kalendermaand die volgende jaar. Bv. indien die polis begin op 1 Aug. 2025 dan is die einde van die periode, 31 Julie 2026. Die partye kan natuurlik anders ooreenkom, maar die periode sal nooit langer as 2 jaar wees nie. === Plig tot versigtigheid === Die versekeraar verwag van jou om na jou eiendom om te sien of jy verseker is of nie. Jy moet alle redelike stappe neem om die versekerde eiendom te beveilig en in stand te hou. Verder moet jy, as daar skade is, dit so laag as moontlik hou.<ref>Sien Multipleks bl. 1</ref> === Beperkings en wysigings === Die versekeraar kan beperkings en wysigings aan die poliskontrak maak, maar moet 30 dae skriftelik kennis aan jou gee by jou jongsbekende adres.<ref name="mul1">Sien Multipleks bl. 1.</ref> === Kansellasie === Die polis of enige deel van die polis kan gekanselleer word. As u die kansellasie versoek kan dit onmiddellik gedoen word. Indien die versekeraar dit egter doen, moet hulle 30 dae skriftelik kennis daarvan gee by jou jongsbekende adres.<ref name="mul1" /> === Regte slegs aan U === Dele van die polis verleen dekking aan andere, soos bv. derde partye, besoekers en werkers. Jy moet egter namens hulle eis. Verder mag jy nie die polis sedeer nie.<ref name="mul1" /> === Eise === * by die plaasvind van 'n gebeurtenis wat kan lei tot 'n eis, moet jy so spoedig moontlik die versekeraar daarvan in kennis stel, asook van enige ander polis wat dieselfde gebeurtenis dek;<ref>Sien later Ander Versekering.</ref> * binne 30 dae na die gebeurtenis moet jy die versekeraar voorsien van volle besonderhede, tesame met duidelike en volledige besonderhede en dokumente wat die versekeraar redelikerwys mag verlang; * indien jy bewus word van enige moontlike vervolging of regstappe of eise teen jou, moet die versekeraar onmiddellik in kennis gestel word; * enige gebeurtenis waarby diefstal of ander misdaad betrokke is, moet onmiddellik by die polisie aangemeld word en hulle verwysingsnommer moet aan die versekeraar verskaf word; * indien meer as een persoon gedek is, sal die versekeraar volgens hulle oordeel betaling van 'n eis aan enige van die versekerdes betaal word. * Hierdie is uiters belangrik, jy mag geen verklaring, erkentenis, aanbod, belofte of betaling of skadeloosstelling verleen sonder die versekeraar se skriftelike toestemming nie.<ref>Dit kan die versekeraar se subrogasieregte benadeel. Sien die volgende paragraaf Versekeraar se Regte na 'n Eis. Sien ook Multipleks bl. 1 en 2.</ref> === Die Versekeraar se regte na 'n eis === * jy moet die versekeraar toelaat om die gebou of perseel waar die verlies of skade plaasgevind het, binne te gaan en die beskadigde eiendom in besit te neem; * jy is nie geregtig om die eiendom aan die versekeraar te gee nie; * jy moet hulle alle hulp en inligting gee wat hulle benodig; * jy gee hulle die reg om die verdediging en skikking van die eis in u naam waar te neem;<ref>Subrogasie.</ref> * hulle kan enige tyd u die skade vergoed en die verdediging of skikking van die eis aan u oorlaat.<ref>Sien Multiplex bl. 2.</ref> === Bedrieglike en opsetlike optrede === Indien jy die volgende doen kan die versekeraar weier om die eisbedrag aan u te vergoed: # die eis in enige opsig bedrieglik is; # die eis ontstaan weens 'n opsetliike daad van jou of wat jy toelaat; # enige inligting soos aan die versekeraar verskaf, nie waar is nie.<ref>Sien Multiplex bl. 2.</ref> === Verjaring === # indien die versekeraar jou eis afkeer, het jy 90 dae om skriftelike vertoë te rig; # jy het 'n verdere 90 dae daarna om regsaksie in te stel indien jou vertoë onsuksesvol is; # die versekeraar is nie aanspreeklik om jou eis na 12 maande uit te betaal nie, behalwe as die eis die onderwerp van 'n regsaksie of arbitrasie is of waar jy regsaanspreeklik gehou word deur 'n ander party.<ref>Sien Multiplex bl. 2.</ref> === Ander versekering === Indien 'n eis wat ook onder 'n ander polis betaalbaar is, sal die versekeraar slegs 'n eweredige deel van die eis betaal. U sal dan 'n eis vir die balans moet instel teen die ander versekeraar.<ref>Sien Multiplex bl.2.</ref> === Subgrogasie === Dit is 'n groot woord, maar dit beteken net dat indien die versekeraar u eis betaal of sal betaal, hulle die regte verkry wat u gehad het om teen die persone op te tree wat vir die skade verantwoordelik is. Hulle kan in jou naam optree en jy moet alles doen wat hulle jou redelikerwys vra om te doen.<ref>Sien Multiplex Bl. 2.</ref> === Nietigverklaring === Die versekeraar kan die polis nietig verklaar indien enige besonderhede wat die risiko beïnvloed, deur jou verswyg word, verkeerd of gebrekkig beskryf of voorgestel word.<ref>Multiplex bl.2</ref> Dit beteken dat jy nie net vrae wat gevra word, korrek moet weergee nie, maar dat jy ook enigiets waarvan jy weet wat die risiko mag raak aan die versekeraar moet bekend maak. Hierdie klousule veroorsaak baie probleme en moet streng nagekom word. === Aanpassing vir inflasie === Aangesien dit uiters belangrik is dat die versekerde bedrae moet tred hou met inflasie, sal die versekeraar 'n jaarlikse aanpassing maak wat inhoud en geboue betref. Dit bly egter jou verantwoordelikheid om te verseker dat die versekerde bedrae voldoende is.<ref>Multiplex bl. 2</ref> === Herstelling van versekerde bedrae === Dit is logies dat indien bv. jou horlosie gesteel word, die versekerde bedrag behoort te verminder. Maar die versekeraar sal die versekerde bedrag instandhou om jou te beskerm. Indien jy nie weer die horlosie gaan vervang nie, kan jy steeds daarvoor eis, maar jy sal dan die versekeraar in kennis stel sodat hy die bedrag kan verminder.<ref>Multiplex bl.2</ref> === Bybetaling === Op sommige polisafdelings is jy ten opsigte van 'n eis, aanspreeklik vir die eerste gedeelte<ref>Bybetaling.</ref> van enige bedrag wat deur die versekeraar betaalbaar is. Die bybetaling word in die skedule uiteengesit.<ref>Multiplex bl.2.</ref> === Regsgebied === Hierdie polis is onderworpe aan die regsbevoegdheid van howe van die RSA en Namibië. Die versekeraar is nie verantwoordelik vir enige regskoste en -uitgawes wat nie in die RSA en Namibië aangegaan is nie.<ref>Multiplex bl.2.</ref> === Algemene Uitsluitings === Soos reeds genoem, dek geen polis alles nie. Elke polis het 'n hele lys van uitsluitings. Jy moet seker maak dat jy dit lees en verstaan. Indien jy dit nie verstaan nie, moet jy jou versekeraar of makelaar vra om dit aan jou te verduidelik. == Verwysings == {{verwysings}} h9p4gf9xfsyqgdmss84c1h1dqtj6kwu 0 208008 2910406 2512228 2026-06-10T03:04:30Z PaulLim11 201647 Image 2910406 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Akteur | Naam = Macaulay Culkin | Beeld = Macaulay Culkin - Home Alone 35th.jpg | Beeldbeskrywing = <!-- Vir oormuis-info/ vir siggestremdes; sonder wiki-sintaks --> | Beeldonderskrif = Culkin in 2025 | Geboortenaam = Macaulay Carson Culkin | Alias = | Geboortedatum = {{Geboortedatum en ouderdom|1980|8|26}} | Geboorteplek = [[Manhattan]], [[New York (deelstaat)|New York]], Verenigde State | Nasionaliteit = [[Verenigde State|Amerikaans]] | Sterfdatum = | Sterfplek = | Ouers = [[Kit Culkin]], Patricia Brentrup | Lewensmaat = [[Rachel Miner]] 1998-2002 | Kinders = | Skool = | Universiteit = | Beroep = Akteur, regisseur, vervaardiger en musikant | Aktiewe jare = 1985–1994, 2013–2017 | Noemenswaardige rolprente = | Webwerf = | IMDb = 0000346 | Toekennings = <!-- slegs noemenswaardiges --> }} '''Macaulay Culkin''' (gebore 26 Augustus 1980) is 'n [[Verenigde State|Amerikaanse]] akteur, regisseur, vervaardiger en musikant. Hy het sy loopbaan as 'n kinderakteur begin. Hy is bekend vir sy rolle in die rolprente ''Home Alone'' (1990), ''My Girl'' (1991), ''Home Alone 2: Lost in New York'' (1992), en ''The Good Son'' (1993). Hy het opgehou om op te tree in 1994 en het sy terugkeer in 2003 gemaak met 'n rol op die televisieprogram ''Will and Grace'' en in die film ''Party Monster'' (2003). Hy het 'n outobiografiese boek geskryf, ''Junior'', wat gepubliseer was in 2006. == Vroeë lewe == [[Lêer:Macaulay Culkin 1991 B.jpg|175px|regs|duimnael|Culkin in 1991.]] Macaulay Carson Culkin was gebore in [[New York Stad]].<ref name=cbs-saved>{{cite news |url=http://www.cbsnews.com/stories/2004/06/03/earlyshow/leisure/celebspot/main621018.shtml |title=Macaulay Culkin's 'Saved!' |work=CBS News |author=Neal, Rome |date=Junie 4, 2004 |access-date=Februarie 23, 2010 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20131012210840/http://www.cbsnews.com/stories/2004/06/03/earlyshow/leisure/celebspot/main621018.shtml |archive-date=12 Oktober 2013 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Sy pa, [[Kit Culkin]], is 'n voormalige akteur wat bekend is vir sy produksies op Broadway en is die broer van aktrise [[Bonnie Bedelia]]. Sy ma is Patricia Brentrup, wat nooit met Culkin getroud was nie.<ref>{{cite web |url=http://www.filmreference.com/film/69/Macaulay-Culkin.html |title=Macaulay Culkin profile at FilmReference.com |publisher=Filmreference.com |access-date=Augustus 7, 2009 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200301204849/http://www.filmreference.com/film/69/Macaulay-Culkin.html |archive-date=1 Maart 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Culkin was die derde van sewe kinders, vyf seuns en twee meisies: Shane (gebore 1976), Dakota (1979–2008),<ref>{{cite web |url=http://www.tmz.com/2008/12/11/macaulays-sister-dies |title=Macaulay's Sister Dies |publisher=TMZ.com |date=Desember 11, 2008 |access-date=Augustus 7, 2009 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200301204850/https://www.tmz.com/2008/12/11/macaulays-sister-dies/ |archive-date=1 Maart 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> [[Kieran Culkin]] (gebore 1982), Quinn (gebore 1984), Christian (gebore 1987), en [[Rory Culkin]] (gebore 1989). Gedurende Culkin se vroeë kinderjare het die familie in 'n klein woonstel gewoon. == Loopbaan == Culkin het op vierjarige ouderdom begin optree. Culkin het bekend geword met sy hoofrol van Kevin McCallister in die Kersfees-film ''Home Alone''. == Persoonlike lewe== Op 17 September 17, was Culkin in Oklahoma City gearresteer vir die besit van 17.3 g van [[dagga]], en twee beheerde middels.<ref>{{cite news |url=https://www.usatoday.com/life/people/2004-09-17-culkin-arrest_x.htm |title=Actor Macaulay Culkin arrested for drug possession |work=USA Today |date=17 September 2004 |access-date=Augustus 7, 2009 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20120712092741/http://www.usatoday.com/life/people/2004-09-17-culkin-arrest_x.htm |archive-date=12 Julie 2012 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> waarvoor hy kort tronkstraf gehad het, en op 'n VS$ 4,000 borgtog vrygelaat.<ref>{{cite web |url=http://www.thesmokinggun.com/archive/0917042_culkin_1.html |title=Macaulay Culkin Drug Bust – September 17, 2004 |publisher=Thesmokinggun.com |date=17 September 2004 |access-date=Augustus 7, 2009 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20100724142443/http://www.thesmokinggun.com/archive/0917042_culkin_1.html |archive-date=24 Julie 2010 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> == Filmografie == === Rolprente === * 1989: ''Uncle Buck'' * 1990: ''Home Alone'' * 1991: ''My Girl'' * 1992: ''Home Alone 2: Lost in New York'' * 1993: ''The Good Son'' * 1994: ''Getting Even with Dad'' * 1994: ''The Pagemaster'' * 1994: ''Ri¢hie Ri¢h'' * 2002: ''The Making and Meaning of 'We Are Family''' * 2003: ''Party Monster'' * 2004: ''Saved!'' * 2004: ''Jerusalemski sindrom'' * 2007: ''Sex and Breakfast'' * ''Changeland'' === Televisiereekse === * 1991: ''Wish Kid'' * 2004: ''The Graham Norton Effect'' * 2015: '':Dryvrs'' === Televisierolprente === * 1989: ''The Making of 'Uncle Buck''' * 1991: ''Bob Hope's Cross-Country Christmas'' * 1992: ''The Making of Home Alone 2: Lost in New York'' * 2000: ''The Evening Standard Theatre Awards 2000'' * 2003: ''Michael Jackson's Private Home Movies'' * 2004: ''Foster Hall'' === Video's === * 1991: ''Michael Jackson: Black or White'' * 1991: ''My Girl: A Day on Set - First Kiss'' * 1991: ''My Girl: A Day on Set - Bingo!'' * 1991: ''My Girl: Behind the Scenes of My Girl'' * 1993: ''Dangerous: The Short Films'' * 1993: ''The Making of 'The Good Son''' * 1998: ''Sonic Youth: Sunday'' * 2006: ''Mac Cam: Behind the Scenes with Macaulay Culkin'' * 2006: ''The Making of 'Home Alone''' == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{Commons category}} * {{IMDb|0000346|Macaulay Culkin}} * [http://www.boxofficemojo.com/people/chart/?id=macaulayculkin.htm Macaulay Culkin] by [[Box Office Mojo]] {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Culkin, Macaulay}} [[Kategorie:Geboortes in 1980]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Amerikaanse musici]] [[Kategorie:Amerikaanse manlike akteurs van die 20ste eeu]] [[Kategorie:Amerikaanse manlike akteurs van die 21ste eeu]] mfreoshqzrvk17xe3n825m4tcksqtki 0 208770 2910404 2811304 2026-06-09T23:38:33Z PaulLim11 201647 Image 2910404 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Akteur | Naam = Omari Hardwick | Beeld = Omari Hardwick - Xeno.jpg | Beeldbeskrywing = <!-- Vir oormuis-info/ vir siggestremdes; sonder wiki-sintaks --> | Beeldonderskrif = | Geboortenaam = Omari Latif Hardwick<ref>{{Cite web |url=http://upscalemagazine.com/the-highly-anticipated-drama-power-returns-starring-omari-hardwick/ |title=argiefkopie |access-date=26 September 2018 |archive-date=21 Julie 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180721080308/http://upscalemagazine.com/the-highly-anticipated-drama-power-returns-starring-omari-hardwick/ |url-status=dead }}</ref> | Alias = | Geboortedatum = | Geboorteplek = | Nasionaliteit = [[Verenigde State|Amerikaans]] | Sterfdatum = | Sterfplek = | Ouers = | Lewensmaat = | Kinders = 2 | Skool = | Universiteit = | Beroep = Akteur, vervaardiger, en skrywer | Aktiewe jare = | Noemenswaardige rolprente = | Webwerf = | IMDb = 1165044 | Toekennings = <!-- slegs noemenswaardiges --> }} '''Omari Hardwick''' (gebore 9 Januarie 1974) is 'n [[Verenigde State|Amerikaanse]] akteur, vervaardiger, en skrywer. Hy is bekend vir sy rolle in die rolprente ''Kick-Ass'' (2010) en ''The A-Team'' (2010), en in die televisiereekse ''Being Mary Jane'' (2013) en ''Power'' (2014). == Filmografie == === Rolprente === * 2001: ''Circles'' * 2006: ''Speechless'' * 2008: ''Linewatch'' * 2010: ''[[Kick-Ass]]'' * 2010: ''The A-Team'' * 2010: ''I Will Follow'' * 2013: ''Things Never Said'' * 2013: ''The Last Letter'' * 2014: ''Lap Dance'' * 2017: ''The Runner'' * 2017: ''Chapter & Verse'' * 2017: ''Shot Caller'' * 2018: ''Sorry to Bother You'' * 2018: ''A Boy. A Girl. A Dream.'' * 2018: ''Nobody's Fool'' * ''Will Gardner'' * ''Die Enormous'' * ''D Is for Detroit'' === Televisiereekse === * 2006: ''Saved'' * 2009: ''Dark Blue'' * 2012: ''ABFF Independent'' * 2013: ''Being Mary Jane'' * 2014: ''Power'' * 2022: ''[[Pieces of Her]]'' === Televisierolprente === * 2008: ''SIS'' === Video's === * 2001: ''Bar-B-Q'' * 2004: ''The Poetry Lounge'' * 2013: ''Melanie Fiona: Wrong Side of a Love Song'' * 2018: ''Jay Z: Family Feud ft. Beyoncé'' == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * {{IMDb|1165044|Omari Hardwick}} * {{Twitter|OmariHardwick|Omari Hardwick}} * {{Facebook|Omari-Hardwick-157124175178|Omari Hardwick}} * {{Instagram|omarihardwickofficial|Omari Hardwick}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Hardwick, Omari}} [[Kategorie:Geboortes in 1974]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Amerikaanse manlike akteurs van die 21ste eeu]] [[Kategorie:Amerikaanse manlike akteurs van die 20ste eeu]] g2s02xdaebp51tp0zakejxxk6c2kqtg 1 209366 2910448 1829210 2026-06-10T07:59:00Z Rooiratel 90342 /* Engelse woord */ nuwe afdeling 2910448 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} == Hoekom 'n aanstuur? == Hoekom is hierdie 'n aanstuur na die titelvorm met die hakkie? Ek besef samestelling kan iets anders beteken, maar ek sou reken hierdie is dalk die algemene betekenis. Die aanstuur soontoe bevestig dit. Kan ons die aanstuur omdraai, asb? (Sover ek weet kan slegs 'n administrateur hier uitvee en [[samestelling (taalkunde)]] hierheen skuif om dit te bewerkstellig. --[[Gebruiker:Alias|Alias]] ([[Gebruikerbespreking:Alias|kontak]]) 10:15, 27 September 2018 (UTC) : {{ping|Alias}} {{uitgevoer}} –&nbsp;'''K.'''&nbsp;1️⃣7️⃣5️⃣ ([[Gebruikerbespreking:K175|bespreking]] | [[Spesiaal:Bydraes/K175|bydraes]]) 10:21, 27 September 2018 (UTC) == Engelse woord == Ek wil hierdie bladsy koppel aan die korrekte wikidata item. Ek sukkel om die onderwerp op enwiki te vind. Ek sien ons het hierdie bladsy en ook [[Samestellende afleiding]]. Wat is die verskil tussen die twee onderwerpe? As hulle nie dieselfde ding is, wat is die Engelse naam/wikibladsy vir "Samestelling"? @[[Gebruiker:Woordgenoot|Woordgenoot]], @[[Gebruiker:BurgertB|BurgertB]], @[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]], @[[Gebruiker:Geebee100|Geebee100]] help asb. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 07:59, 10 Junie 2026 (UTC) 8u2019ldyvitorp0tgdc12q5pzbls8q 0 213727 2910407 2187666 2026-06-10T04:30:47Z PaulLim11 201647 Image 2910407 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Akteur | Naam = Jack Quaid | Beeld = Jack Quaid at 53rd Saturn Awards 2026.jpg | Beeldbeskrywing = <!-- Vir oormuis-info/ vir siggestremdes; sonder wiki-sintaks --> | Beeldonderskrif = | Geboortenaam = Jack Henry Quaid | Alias = | Geboortedatum = {{Geboortedatum en ouderdom|1992|4|24}} | Geboorteplek = | Nasionaliteit = [[Verenigde State|Amerikaans]] | Sterfdatum = | Sterfplek = | Ouers = | Lewensmaat = | Kinders = | Skool = | Universiteit = | Beroep = Akteur, skrywer, en vervaardiger | Aktiewe jare = 2012–nou | Noemenswaardige rolprente = | Webwerf = | IMDb = 4425051 | Toekennings = <!-- slegs noemenswaardiges --> }} '''Jack Quaid''' (gebore 24 April 1992) is 'n [[Verenigde State|Amerikaanse]] akteur, skrywer, en vervaardiger. Hy is bekend vir sy rolle in die rolprente ''The Hunger Games'' (2012), ''The Hunger Games: Catching Fire'' (2013), ''Logan Lucky'' (2017), en ''Rampage'' (2018). Hy is die seun van die aktrise [[Meg Ryan]]. == Filmografie == === Rolprente === * 2012: ''The Hunger Games'' * 2013: ''The Hunger Games: Catching Fire'' * 2016: ''Vineland'' * 2017: ''Logan Lucky'' * 2017: ''Tragedy Girls'' * 2018: ''Rampage'' * ''Tuesdays with Satan'' * ''Plus One'' === Televisiereekse === * 2013: ''MRS.'' * 2014: ''Sasquatch Sketch Comedy'' * 2019: ''The Boys'' === Televisierolprente === * 2017: ''Sea Oak'' === Video's === * 2012: ''Tribute Video Diaries'' * 2012: ''The Stunts of the Hunger Games'' * 2012: ''The Hunger Games: Capitol Couture - The Styles of Panem'' * 2012: ''The Weapons of the Arena'' * 2012: ''Effected: The Visual Artwork of the Hunger Games'' * 2012: ''Stories from the Tributes'' * 2012: ''The Hunger Games: Casting the Tributes'' * 2012: ''Feast & Famine: Creating the Food for the Hunger Games'' * 2012: ''On the Black Carpet: The Hunger Games Premiere'' * 2015: ''Comedy Below the 10'' == Eksterne skakels == * {{IMDb|4425051|Jack Quaid}} * {{Twitter|JackQuaid92|Jack Quaid}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Quaid, Jack}} [[Kategorie:Geboortes in 1992]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Amerikaanse manlike akteurs van die 21ste eeu]] 1q7cixurcaefmbib1j94dq0xkwezs9c 0 250728 2910332 2867011 2026-06-09T14:40:43Z Pee Dirix 115342 2910332 wikitext text/x-wiki {{Wetenskap}} Die '''molekulêre biologie''' is die [[wetenskap]] waarin verskillende lewensprosesse op 'n molekulêre vlak bestudeer word. Dit is veral op die gebied van erflikheid waar molekulêre bioloë die belangrikste deurbrake gemaak het. Die molekulêre beginsels van erflikheid was nog altyd een van die lewe se groot geheime, totdat dit duidelik geword het dat daar in alle selle sekere groepe molekules voorkom wat as die draers van erflike inligting beskou kan word. Tot hierdie sogenaamde informasiemolekules behoort die proteïene en [[nukleïensure]]. [[Proteïen|Proteïene]] is by byna alle belangrike lewensprosesse in die selle van organismes betrokke en vervul 'n baie wye reeks regulatoriese en strukturele funksies. Proteïene kan dus beskou word as die molekules wat die erflike eienskappe van 'n sel of 'n organisme bepaal. Die verskil tussen 'n blom en 'n padda word dus bepaal deur die verskille in die proteïene wat deur paddaselle en die proteïene wat deur die selle van 'n blom gesintetiseer kan word. Die genetiese inligting wat selle nodig het om die proteïene te maak, word in deoksiribonukleïensuur ([[DNS]], ook [[DNA]]) geberg. Die DNS in 'n sel is saamgestel uit kleiner molekules, die nukleotiede. Hierdie nukleotiede bevat elkeen een van vier verskillende stikstofbevattende basisse. Die volgorde waarin die basisse in die DNS-ketting voorkom, bepaal die volgorde waarin die verskillende aminosure tydens proteïensintese in 'n proteïen ingebou word. Die aminosuurvolgorde bepaal op sy beurt die struktuur en die belangrikste fisiologiese kenmerke van proteïene. Die struktuur van DNS het nie alleen van die belangrikste fundamentele beginsels van proteïensintese opgeklaar nie, maar ook 'n verduideliking gebied van hoe erflike inligting deur die duplikasie van DNS volledig en noukeurig na dogterselle oorgedra kan word tydens seldeling of voortplanting. Die DNS-struktuur bied ook 'n verklaring van hoe veranderinge in erflike materiaal deur middel van mutasies kan plaasvind. By [[proteïensintese]] in die sel is daar bene wens die DNS ook in ander groep nukleïensure betrokke, naamlik die ribonukleïensure (RNS, ook RNA). Boodskapper-RNS dien as tussenganger tussen DNS en die sellulêre apparaat of [[ribosome]], met behulp waarvan proteïensintese plaasvind. 'n Ander groep RNS-molekules, die draers-RNS, speel 'n onontbeerlike rol in die aaneenskakeling van die aminosure in die proteïenketting. Dit is vandag tegnies moontlik om die basisvolgorde van nukleïensure te bepaal en om sekere nukleïensure (self volledige gene) kunsmatig in die laboratorium te vervaardig. Dit is vandag ook moontlik om sekere proteïene kunsmatig uit aminosure saam te stel. Die groot ontwikkelinge wat vandag op die gebied van genetiese manipulasie plaasvind, spruit regstreeks uit kennis wat op die vakgebied van die molekulêre biologie opgedoen is. == Inleiding == Die belangrikste aspek waarmee die molekulêre biologie hom besig hou, kan saamgevat word in die vraag: "Wat is lewe?" Hoewel hierdie vraag al deur baie eeue heen gevra is, het die molekulêre biologie as 'n wetenskap eers werklik sy beslag gekry toe wetenskaplikes in die vyftigerjare vir die eerste keer 'n begrip ontwikkel het van die molekulêre grondslag van erflikheid. In die verlede het wetenskaplikes meermale die faktore probeer identifiseer wat lewende materiaal van dooie materiaal onderskei. Eienskappe soos groei en die vermoë om voort te beweeg, het nie in alle gevalle die juiste onderskeid gemaak nie. Die een fundamentele kenmerk wat alle bekende lewende organismes wel gemeen het is dat almal uit selle opgebou is. Die eenvoudigste lewende organisme, 'n bakterie, bestaan uit 'n enkele sel, terwyl hoër organismes uit 'n bykans ontelbare menigte selle bestaan. Die belangrikste kenmerk van 'n sel is sy vermoë om te groei en te verdeel. Dit is hierdie vermoë wat die fundamentele karakter van lewe bepaal. In die natuur kan 2 tipes selle onderskei word, naamlik die wat sonder 'n kern is, soos die bakterieë en blougroen alge (prokariotiese selle), en die wat wei kerne besit ([[eukariotiese selle]]) . Alle selle bestaan uit 'n [[selmembraan]] wat as omhulsel dien vir 'n waterige oplossing, wat die selsap of sitoplasma genoem word. In die sitoplasma van sekere selle kom daar liggaampies of organelle voor wat deur 'n membraan omring word. In diereselle is daar mitochondrieë wat 'n rol speel in [[sellulêre respirasie]], terwyl daar in plantselle [[chloroplaste]] voorkom wat betrokke is by die gebruik van sonlig as 'n bron van [[energie]]. Verder blyk dit dat alle selle saamgestel is uit hoofsaaklik 4 verskillende soorte makromolekules, naamlik suikers (koolhidrate), vette (lipiede), proteïene en nukleïensure. Die suikers en vette dien hoofsaaklik as bron van energie, terwyl die proteïene en nukleïensure as inligtingsmolekules beskou word. Proteïene is betrokke by feitlik elke aspek van sellulêre fisiologie. Hulle is noodsaaklik vir groei, instandhouding en alle ensiemgekataliseerde reaksies in die sel. Een van die kenmerke van die lewe van 'n sel is sy vermoë om voortdurend die fisiologies benodigde hoeveelhede van spesifieke proteïene te kan sintetiseer. Proteïene kan nie soos klein metaboliese boustowwe van buite af toegevoeg word nie en die sel moet dus in sy eie behoefte kan voorsien. Ook moet die sel oor die vermoë beskik om die inligting wat hy vir die sintese van proteïene nodig het, na die volgende geslag oor te dra. Hierdie informasie-oordrag op molekulêre vlak is een van die belangrikste aspekte wat deur navorsers in die molekulêre biologie opgeklaar is. === Erflikheid === Oor die beginsels van erflikheid is eers in die afgelope 100 jaar groter duidelikheid verkry. Voorheen was dit onmoontlik om te verklaar hoe genetiese inligting deur voortplanting oorgedra word. Hoe is dit moontlik dat daar uit koekoekeiers wat deur 'n ander voël uitgebroei word, tog jong koekoeke te voorskyn kom? Net so kom daar uit die eiers van skilpaaie net ander skilpaaie te voorskyn en nie kuikentjies of koekoeke nie. Die genetiese inligting wat skilpaaie van koekoeke onderskei, moet dus volledig in die eier vasgelê wees. Van die belangrikste erflikheidsbeginsels is reeds deur [[Gregor Mendel]] (1822- 1884), die vader van die klassieke genetika, ontdek. Daar is veronderstel dat genetiese eienskappe soos haarkleur, wat van geslag tot geslag oorgedra kan word, vasgelê is in spesifieke selstrukture, wat later gene genoem is na aanleiding van die ou benaming van [[Hugo de Vries]] (1848- 1935) naamlik pangene. Wanneer 'n eensellige organisme met behulp van 'n ligmikroskoop bestudeer word, kan gesien word dat selle vermenigvuldig deur 'n proses van seldeling, waartydens 2 dogterselle gevorm word. Walther Flemming (1843- 1905) het in 1879 waargeneem dat seldeling voorafgegaan word deur die verdubbeling van sekere selstrukture, wat met behulp van kleurstowwe gekleur kan word. Hierdie strukture is chromosome (Grieks vir "gekleurde liggaam") genoem. Die verdubbeling van 'n chromosoom verseker dat wanneer die sel in 2 verdeel, elke [[dogtersel]] een van die 2 chromosome bekom. Toe die werk van Mendel aan die begin van hierdie eeu herontdek is, is beset dat die gene op die chromosome gelokaliseer moet wees. In 1928 is eksperimenteel bevestig dat chromosome die draers van erflike eienskappe is. Die aantal chromosome in 'n sel hang van die soort sel af. Bakterieë besit slegs 'n enkele [[chromosoom]] (haploïed). By hoër organismes kom die chromosome in pare voor ([[diploïed]]). Die mens besit normaalweg 46 chromosome, terwyl 'n hoender 78 besit. Die diploïede karakter van chromosome kan dien as 'n beveiligingsmeganisme omdat die ander chromosoom in die geval van 'n defek in een van die 2 chromosome steeds oor die regte genetiese inligting beskik. Reeds voor 1928 het [[Friedrich Miescher]] ontdek dat chromosome uit proteïene en 'n suur bestaan. Omdat die suur in die kern van die sel voorkom, word dit kernsuur of nukleïensuurgenoem. In 1944 het [[Oswald Avery]] (1877-1955) aangetoon dat nukleïensuur die erflike inligting bevat en nie die proteïene nie, soos tot in daardie stadium vermoed is. In 1953 het [[James D. Watson]] en [[F. Crick]] die ruimtelike struktuur van nukleïensuur opgeklaar. Hierdie ontdekking het meer as elke ander faktor daartoe bygedra dat navorsing in die molekulêre biologie gestimuleer is en 'n tydperk van byna ongekende ontwikkeling op die gebied is ingelui. Die vordering wat sodoende gemaak is, het vir die eerste keer beplande genetiese manipulasie op molekulêre vlak moontlik gemaak. Hierdie genetiese tegnieke, wat ook as [[genetiese boukunde]] (Engels: genetic engineering) bekend staan, het belangrike praktiese toepassings op verskillende terreine, soos byvoorbeeld in die landbou en die [[farmakologie]]. Vandag word baie van die tegnieke in die molekulêre biologie ook gebruik om aspekte van evolusionêre ontwikkeling en [[immunologie]] te bestudeer. == DNS == Omstreeks 1870 het Friedrich Miescher ontdek dat daar in die kern van 'n sel 'n fosforbevattende suur voorkom. Hierdie [[kernsuur]] of nukleïensuur bevat al die genetiese inligting wat deur die sel benodig word. Die gene van 'n sel is dus niks anders as stukke nukleïensuur nie. In 1944 het Oswald Avery eksperimenteel bewys dat nukleïensuur in die afwesigheid van enige proteïen genetiese inligting kan oordra. Hy het uit 'n bakteriële stam 'n verbinding geïsoleer waarmee hy die erflike eienskappe van 'n ander stam kon verander. Avery het verskeie toetse gedoen en tot die gevolgtrekking gekom dat hierdie geïsoleerde verbinding slegs uit nukleïensuur bestaan het. 'n Ander klassieke eksperiment is in 1952 deur Hersey en Chase uitgevoer. Hulle het 'n studie gemaak van virusinfeksie. 'n [[Virus]] bestaan uit 'n nukleïensuur wat deur. 'n beskermende proteïendop omring word. Hulle het vasgestel dat tydens die infeksie van 'n bakterie met 'n bakteriële virus (bakteriolaag), slegs die nukleïensuurgedeelte van die virus die gasheersel binnedring, terwyl die proteïendeel van die virus buite bly. Na 'n tyd bars die gasheersel oop en honderde nuwe viruspartikels, wat almal presies identies is aan die oorspronklike virus, word vrygelaat. Die genetiese inligting met behulp waarvan die proteïendop van die virus vervaardig word en die virus homself kan dupliseer, moet dus in die nukleïensuur van die virus geleë wees. Hierdie ontdekking het in 1969 aan Hersley die Nobelprys besorg. === Samestelling === Nukleïensure is saamgestel uit 'n groot aantal klein molekules, – die nukleotiede. 'n Enkelnukleotied word 'n mononukleotied genoem, gekoppelde enkelnukleotiede vorm ‘n oligonukleotied, terwyl 'n lang ketting van nukleotiede as 'n polinukleotied bekend staan. 'n [[Mononukleotied]] is uit 3 groepe verbindings saamgestel, naamlik 'n stikstofbevattende basis, 'n suiker en 'n fosfaatgroep. Wanneer die fosfaatgroep afwesig is, word die verbinding 'n nukleosied genoem. Daar kom 2 tipes stikstofbasisse in nukleotiede voor, naamlik die puriene en die pirimidiene: Die purienbasisse in nukleïensure is hoofsaaklik adenien (A) en guanien (G), terwyl die pirimidienbasisse hoofsaaklik voorkom as [[urasiel]] (U), [[Tiamien|timien]] (T) en [[sitosien]] (C). Die eienskappe van die verskillende basisse toon baie ooreen- komste. Almal absorbeer ultraviolet lig by 'n golflengte van 260 tot 280 nm (1 nm = 10^-9 m). Hierdie eienskap word gebruik by die kwantitatiewe analise van vry basisse, nukleosiede en nukleïensure. Die nukleïensure waarin die genetiese inligting van alle selle opgesluit lê, staan bekend as deoksiribonukleïensuur (DNS, ook bekend as DNA). Dit is saamgestel uit deoksiribonukleotiede, wat 2'-deoksiribose as suiker bevat. Die suiker kan aan sowel sy 3'- as 5'- posisie aan [[fosfaat]] gekoppel wees. Die aksente dui daarop dat die nommers op die koolstofatome van die suikermolekules betrekking het. Nommers sonder aksente het betrekking op die [[Atoom|atome]] van die basisse. Die vier basisse wat in DNS voorkom, is adenien, guanien, sitosien en timien. Die ooreenstemmende deoksinukleotiede staan bekend as deoksiadenosienmonotosfaat (dAMP), deoksiguanosienmonofosfaat (dGMP), deoksisitidienmonofosfaat (dCMP) en deoksitimidienmonofosfaat (dTMP). By nukleotiede is die fosfaatgroep aan die 5'-posisie van die suiker gekoppel. Dieselfde fosfaatgroep kan hom ook aan die 3'-kant van In ander nukleotied koppel. Deur middel van hierdie 3'- 5' fosfodiësterbindings kan 'n lang ketting van alternatiewe fosfaat- en suikergroepe gevorm word. So 'n ketting is die ruggraat van 'n DNS-molekule. === Struktuur === Die eksperimente van Avery en later die van Hershey en Chase het bewys dat die inligting vir die sintese van proteïene in die DNS geleë is. Hoewel die chemiese samestelling van DNS reeds geruime tyd bekend was, het dit tot 1953 geduur voordat wetenskaplikes 'n begrip gekry het van hoe die erflike eienskappe in DNS vasgelê is en hoe dit oorgedra kan word. Die opklaring van die ruimtelike struktuur van DNS in 1953 deur James D. Watson (geb. 1928) en Francis Harry Compton Crick (geb. 1916) het seker die belangrikste enkele bydrae gelewer tot die vestiging van molekulêre biologie as 'n vakgebied. Vir hierdie ontdekking het hulle in 1962 die Nobelprys ontvang. In DNS kom 4 verskillende deoksiribonukleotiede voor. Normaalweg bestaan DNS uit 2 deoksiribonukleotiedkettings, wat in die vorm van 'n dubbelspiraal aan mekaar gebind is. Die ruggraat en konstante deel van elke spiraal bestaan afwisselend uit suiker- (deoksiribose-) en fosfaatgroepe, wat gekoppel is deur 'n binding tussen die 5'-fosfaatgroepe van een nukleotied met die 3'-OH-posisie van die suiker van 'n ander nukleotied. Die veranderlike deel van die DNS-molekules word bepaal deur die volgorde waarin die basisse in die 2 kettings voorkom. Hierdie basisse, wat aan die 1 posisie van die suikermolekules gebind is, vul die ruimte tussen die 2 spiraalkettings en bind die 2 kettings aan mekaar deur middel van waterstofbindings tussen die teenoormekaarliggende basisse op die 2 kettings. Hierdie basisparing verskaf stabiliteit aan die DNS-molekule. Omdat die 4 basisse in struktuur verskil, verskil hulle ook in die ruimte wat hulle in beslag neem en kan die vereiste basisparing slegs plaasvind wanneer 'n timienbasis (Tl op die een ketting reg teenoor die adenienbasis (A) op die ander ketting lê, terwyl [[sitosien]] (C) altyd teenoor [[guanien]] (G) geleë moet wees. By die A–T-basisparing is 2 waterstofbindings (ook genoem waterstofbrûe) betrokke en by die C–G-basisparing 3 [[Waterstofbinding|waterstofbindings]]. As gevolg van hierdie streng gespesifiseerde basisparing volg dit dat daar by dubbeldraad-DNS altyd 'n gelyke getal timien- en [[adenienbasisse]] voorkom (A=T), asook 'n gelyke getal sitosien- en guanienbasisse (C=G). Die basisse lê loodreg op die lengteas van die spiraal en kan goed vergelyk word met die treetjies van 'n wenteltrap wat in posisie gehou word deur die fosfaat-suikerruggraat van die 2 spiraalkettings. Die stabiliteit van die DNS word verder verhoog deur die interaksie tussen die suikermolekules en die waterige medium. Die interaksie tussen die basisse wat in die struktuur bo-op mekaar gestapel lê, verleen verdere stabiliteit aan die molekule. Die struktuur van dubbeldraad- DNS staan ook bekend as die dubbelheliks. === Replikasie === Die struktuur van DNS het dadelik In verduideliking gebied vir die manier waarop die molekule tydens seldeling kan verdubbel. As die waterstofbindings tussen die basisse breek, kan die 2 kettings van die DNS van mekaar losraak. Die 2 enkeldraad-DNS-kettings kan daarna basisparing aangaan met komplementere vry basisse in die reaksiemedium. Weer eens is slegs A-T - en C-G-basisparing toelaatbaar. Gevolglik sal die twee komplementere enkeldraad-DNS-kettings na volledige basisparing met vry nukleotiede 2 identiese dubbeldraad-DNS-molekules oplewer. In die natuur word die DNS-replikasiereaksie gekataliseer deur 'n ensiem, DNS-polimerase. Die vry deoksinukleotiede wat aan die reaksie deelneem, is in die trifosfaatvorm (dATP, dGTP, dCTP en dTTP). Slegs die monofosfaatnukleotiede word in DNS ingebou en die reaksie gaan dus gepaard met die afsplitsing van 'n [[pirofosfaat]] (PPi) vir elke nukleotied wat in die ketting gekoppel word. Hierdie afsplitsing stel energie beskikbaar wat vir die reaksie nodig is. Die werking van die ensiem berus daarop dat dit 'n koppeling bewerkstellig tussen die 3'-OH-groep van die suiker van een deoksiribonukleotied en die 5'-fosfaatgroep van 'n ander. Benewens die DNS-polimerase is daar nog 'n hele reeks ander ensieme wat spesifiek met DNS gemoeid is. Die DNS-nukleases splyt DNS in klein brokstukke. Die groot verskeidenheid DNS-restriksie- ensieme is in die opsig hoogs spesifiek en kloof die DNS slegs by baie spesifieke nukleotied volgordes. Hierdie ensieme speel 'n baie belangrike rol in die karakterisering van DNS en word dikwels gebruik om lang, komplekse DNS-kettings in kleiner, hanteerbaarder fragmente op te deel. Ander ensieme is die DNS-ligases, wat nukleïensuurstukkies aan mekaar kan koppel. Daar bestaan ook DNS-herstelensieme, wat 'n rol speel in die herstel van beskadigde DNS. Foute wat nie herstel word nie, kan blywende veranderinge in die DNS meebring en so word mutasies verkry. Baie mutasies is dodelik vir 'n organisme, maar in enkele uitsonderlike gevalle kan dit 'n funksionele verbetering meebring en kan dit 'n evolusionêre vooruitgang vir die organisme beteken. Tydens die replikasieproses vind daar waarskynlik byna nooit verkeerde basisparing plaas nie. Die kans op foutiewe basisparing is minder as een uit honderdmiljoen, Dit is voor die hand liggend dat die erflike inligting in die DNS deur die varierende deel van die molekule, dit wil sê die basisse, bepaal word. Die volgorde waarin die basisse in die DNS-molekules van 'n organisme voorkom, verskil van soort tot soort en van individu tot individu (behalwe by organismes soos bakterie, waar die DNS van die dogterselle presies identies is aan die ouersel-DNS). Dit is dus die basisvolgorde wat die genetiese informasie in 'n DNS-molekule bepaal. Gene is stukke DNS wat deur middel van verskille in hut onderskeie basisvolgordes verskillende erflike eienskappe bepaal. === Voorkoms === Dubbeldraad-DNS kom in alle selle en organismes voor, uitgesonderd enkele virusse. In die eukariotiese selle (giste, skimmels, plante en diere) word die grootste deel van die totale hoeveelheid DNS in die kern aangetref. Hierdie DNS staan ook bekend as kern-DNS of chromosomale DNS en is tussen die verskillende chromosome verdeel. 'n Klein hoeveelheid DNS kom elders voor en staan bekend as satelliet-DNS. Hierdie DNS is kleiner en daar kom klein verskille in die basissamestelling voor. Dit word aangetref in [[organelle]] soos [[mitochondrieë]] en chloroplaste in die [[sitoplasma]]. Die suurgedeeltes van die DNS word geneutraliseer deur assosiasie met basiese proteïene soos die histone of, soos in sperm-DNS, deur protamiene. By die prokariotiese selle (bakterieë en blougroen alge) is daar nie 'n kern wat deur 'n afsonderlike membraan omsluit word nie. Die chromosomale DNS kom vry voor en maak ongeveer 1% van die massa van 'n sel uit. Daar is geen proteïene wat direk met die DNS verbind is nie. Dit mitochondrieë en chloroplaste kan ook as prokariotiese strukture beskou word. Hierdie organelle is semi-outonoom en die DNS het eienskappe wat dit onderskei van chromosomale DNS. Daar word beweer dat die organelle vroeër selfstandige, outonome bakterieë was, maar dat hulle op 'n bepaalde tydperk in die evolusionêre ontwikkeling die selle van hoër organismes binnegedring het, waardeur 'n simbiotiese samehang ontwikkel het. === Purien- en pirimidienmetabolisme === Die sintese van nukleïensure berus op die beskikbaarheid van pirimidien- en purienbasisse. Die nukleotiedtrifosfate wat by die DNS-replikasiereaksie betrokke is, speel ook 'n rol in 'n aantal ander sellulêre prosesse. Die trifosfate is bekende "energieryke verbindings". Dit beteken dat die afsplitsing van een of twee van die fosfaatgroepe energie beskikbaar stel vir sekere reaksies in die sel. Die [[sintese]] van die [[puriene]] en [[pirimidiene]] is dus 'n belangrike onderdeel van sellulêre metabolisme. In die sintese van die puriene speel [[inosienmonofosfaat]] (IMP) 'n belangrike rol. In die sintese van al die puriennukleotiede kan van IMP as uitgangspunt gebruik gemaak word. Die sentrale plek in pirimidienmetabolisme word ingeneem deur orootsuur. Die basisse wat afgegee word tydens die afbraak (katabolisme) van nukleïensure, kan gebruik word vir die sintese van nuwe nukleïensure. ʼn Gedeelte word egter verder afgebreek. By die mens, ape en voëls is uriensuur die eindproduk van purienafbraak en word dit in die urien afgeskei. Versteurings in hierdie afbraak kan siektetoestande veroorsaak. Wanneer die omsetting van [[xantien]] tot [[uriensuur]] geblokkeer word, hoop xantienstene in die urien op. By 'n oormatige afskeiding van uriensuur hoop uriensuurkristalle in die weefsel op en ontwikkel 'n siekte wat as jig bekend staan. == RNS == In die voorafgaande gedeelte is aangedui hoe inligtingsmolekules soos DNS en proteïen betrokke is by die bepaling van erflike kenmerke. Inligting vir die sintese van bepaalde proteïene word in DNS-molekules geberg. Die DNS van eukariotiese selle is saamgepak in die chromosome en omring deur 'n kernmembraan wat nie groot DNS-molekules deurlaat nie. Proteïensintese vind plaas buite die kern op die ribosoompartikels in die sitoplasma. Die vraag ontstaan nou hoe die DNS [[proteïensintese]] kan spesifiseer as dit nooit by die ribosome uitkom nie. === Geskiedenis === Dit was lank reeds bekend dat daar benewens DNS ook ribonukleïensuur (DNS, ook bekend as RNA) in selle voorkom, maar die funksie daarvan was lank onduidelik. Enkele eksperimente het egter daarop gedui dat die hoeveelheid RNS in 'n sel aan die begin van proteïensintese toeneem. By bakterieë is verder ontdek dat daar RNS-molekules voorkom wat vinnig afgebreek word en dus 'n baie kort lewensduur het. Soortgelyke kortleeftyd-RNS kom ook voor in bakterieë wat met 'n virus geïnfekteer is. Omdat die RNS volgens basissamestelling veel meer met virus-DNS as met sel-DNS ooreenkom, is aangeneem dat die RNS van virusoorsprong is. 'n Ander belangrike waarneming was dat nuwe proteïensintese in 'n bakterie baie vinnig, binne die bestek van enkele minute, geaktiveer kan word. Wanneer bakterieë eers gekweek word met [[glukose]] (ʼn suiker) as voedingsbron en daarna oorgeplaas word op 'n voedingsbron wat die suiker [[laktose]] in plaas van glukose bevat, kan die bakterieë hulle binne enkele minute by die veranderde omstandighede aanpas, In die eerste geval het die bakterieë 'n glukose-afbrekende ensiem nodig om te kan groei en in die tweede geval 'n [[ensiem]] wat laktose kan afbreek, laasgenoemde ensiem is nie normaalweg in die sel aanwesig nie en die sintese moet dus eers geïnduseer word deur 'n induktor, in die gevallaktose. Daar kan onderskei word tussen geïnduseerde ensieme en konstitutiewe ensieme, wat altyd in die sel aanwesig is. Dit is dus duidelik dat die oordrag van genetiese inligting van die DNS na die proteïensintese-apparaat baie vinnig moet kan plaasvind. Die betrokkenheid van 'n tussenganger molekule wat baie vinnig gesintetiseer kan word, sou die probleem oplos. Die kortleeftyd-RNS is as 'n goeie kandidaat vir so 'n tussengangerfunksie beskou. Gevolglik het [[François Jacobus du Toit|Francis Jacob]] (geb. 1920) en [[Jacques Monod]] (geb.1910), die Franse wenners van die [[Nobelprys]], hul boodskapper-RNS- (b-RNS- of m-RNA-) teorie uiteengesit. Eksperimentele bewyse vir die bestaan van b-RNS is kort daarna gekry. === Boodskapper-RNS === Die genetiese inligting in die basisvolgorde van DNS kan nie direk gebruik word nie, maar moet eers "oorgeskryf" word in die vorm van 'n enkeldraad-RNS-molekule, die b-RNS. Die boodskap is nou in die basisvolgorde van die RNS opgesluit en word in die vorm na die ribosome oorgedra. Die b-RNS is 'n veel kleiner molekule as die DNS omdat een b-RNS-molekule, anders as die DNS wat al die genetiese inligting bevat, slegs die inligting bevat vir die sintese van enkele proteïene (1 tot 10). 'n Monosistroniese b-RNS bevat die inligting vir die sintese van een proteïen en 'n polisistroniese b-RNS die vir die sintese van verskillende proteïene. Oor die algemeen is baie van die b-RNS'e onstabiel en nadat hulle 'n paar keer vir proteïensintese gebruik is, word hulle vinnig afgebreek. Die feit dat die b-RNS-molekules betreklik klein is, het die voordeel dat die b-RNS vinnig gemaak en vinnig gebruik kan word. Net so het die kort leeftyd van die b-RNS die voordeel dat wanneer daar geen nuwe b-RNS meer gemaak word nie, proteïensintese vinnig tot 'n einde kom. Isolasie van die b-RNS'e word baie bemoeilik deur die klein hoeveelhede wat gemaak word en deur die vinnige afbraak van die molekules. Van die eerste suksesvolle isolasies, die van die hemoglobien- b-RNS, is gemaak uit retikulosietselle, wat hoofsaaklik een proteïen, hemoglobien, maak. Virus-b-RNS'e kan dikwels betreklik maklik geïsoleer word, Vandag het die tegnieke vir die isolering van b-RNS sodanig verbeter dat verskeie sellulêre b-RNS'e in suiwer vorm geïsoleer kan word. === Samestelling en struktuur === Net soos DNS is RNS 'n polinukleotied, RNS verskil egter in die volgende opsigte: * Die [[mononukleotiede]] van RNS het ribose as suiker in plaas van [[deoksiribose]].  Die basisse in die mononukleotiede van RNS is adenien, guanien, sitosien en urasiel (U). By RNS is die timien van DNS vervang deur urasiel, 'n basis wat net soos timien waterstofbindings met adenien kan vorm. * Anders as DNS is RNS gewoonlik 'n enkeldraad, hoewel dubbeldraad-RNS wel by sekere virusse voorkom. * By enkeldraad-RNS is daar gewoonlik 'n aansienlike mate van intramolekulêre basisparing tussen komplementere basisse (A met U en C met G) op dieselfde RNS-ketting. * RNS-molekules is minder stabiel as die van DNS en het gewoonlik 'n kort leeftyd. === Ander RNS-molekules === Daar is nog 2 ander tipes RNS-molekules by proteïensintese betrokke. Die ribosomale RNS (r-RNS) vorm saam met 'n hele aantal verskillende proteïene die ribosoompartikels waarop proteïensintese plaasvind. Daar kan onderskei word tussen die 70S-ribosome van bakterieë en die 80S-ribosome, wat in eukariotiese selle voorkom. Die benamings 70S en 80S spruit uit die isolasieprosedure en dui daarop dat die 70S-ribosoom tydens ultrasentrifugering effens stadiger sedimenteer as die 80S-ribosome (S = Svedberg-eenheid van sedimentasie) Mitochondrieë en chloroplaste bevat bakteriële ribosome. Die ander RNS, oordrag-RNS (o-RNS of t-RNA, na aanleiding van die Engels "transfer RNA"), sorg dat die boustene van proteïene, dit wil sê aminosure, by die ribosome uitkom. Hierdie groep RNS-molekules is betreklik klein en bevat ongeveer 80 nukleotiede. Die o-RNS-struktuur word gekarakteriseer deur basisparing tussen 'n groot aantal komplementere basisse in dieselfde molekule. Hierdie intermolekulêre waterstofverbindings is noodsaaklik vir die funksie van die o-RNS en is daarvoor verantwoordelik dat 'n aantal haarnaaldlusse gevorm word wat aan o-RNS 'n baie karakteristieke klawerblaarstruktuur verskaf. Aan die "stingel" van die klawerblaar kan 'n [[aminosuur]] gebind word, terwyl die lus aan die kop van die molekule 'n groep van 3 basisse (die [[antikodon]]) bevat, wat deur middel van basisparing aan komplementere basisse (die kodon) op die o-RNS gebind kan word. Daar is spesifieke o-RNS-molekules vir elk van die verskillende aminosure. Behalwe die 4 normale RNS-basisse kom daar in o-RNS 'n betreklik groot aantal afwykende basisse voor. Besondere RNS kom verder voor in mitochondrieë en in sekere virusse. Daar bestaan verskeie soorte virusse wat RNS as genetiese materiaal bevat. By sekere virusse funksioneer die virus-RNS self as b-RNS. By die dubbeldraad-RNS-virusse moet daar eers b-RNS-transkripsie plaasvind. Daar is ook aanduidings dat RNS-molekules by geheuewerking 'n rol kan speel. === RNS-sintese === Die sintese van RNS in die sel word transkripsie genoem. Genetiese inligting in die DNS word in 'n RNS-vorm oorgeskryf. In die reaksie word 'n ensiem, die RNS-polimerase, gebruik. Hierdie ensiem heg hom aan spesifieke promotorgedeeltes op die DNS en druk daardeur die drade van die 2 kettings gedeeltelik uitmekaar. Een van die 2 DNS-kettings dien dan as templaat (matrys) vir die sintese van RNS. Die nukleotiede wat aan die reaksie deelneem, is adenosientrifosfaat (ATP, ook bekend as ATF), guanosientrifoslaat (GTP), [[sitidientrilosfaat]] (CTP) en [[uridientrifosfaat]] (UTP). DNS-replikasie is 'n simmetriese proses omdat albei kettings van die DNS gelyktydig gerepliseer word. Daarteenoor is die transkripsieproses asimmetries en die RNS wat gesintetiseer word, is komplementer aan slegs 'n deel van 1 van die 2 drade van die DNS. By enkeldraad- RNS is komplementere basisse dus ook nie in gelyke getalle aanwesig nie (A≠U en G≠C). In die DNS is daar aparte gene vir die [[transkripsie]] van die verskillende o-RNS'e en r-RNS'e. == Genetiese kode == Die gene in 'n sel bevat al die nodige inligting vir die voortbestaan van 'n sel. Soos reeds genoem, is hierdie gene niks anders as stukke DNS nie. Die volgorde waarin die 4 basisse in die DNS voorkom, bepaal die proteïen of die RNS wat gesintetiseer kan word. Hierdie voorskrif word deur middel van 'n b-RNS oorgedra na die ribosome, waar die sintese plaasvind. Die oordrag van genetiese inligting van een molekulêre spesie na 'n ander is in die laat vyftigerjare deur Francis Crick in sy sentrale dogma uiteengesit. Hierdie informasievloei het egter slegs betrekking op algemene sellulêre reaksies, en die dogma is later uitgebrei om ook die spesiale prosesse waarmee sekere virusse genetiese inligting oordra en opberg, in te sluit. Sekere virusse kan byvoorbeeld die informasievloei omkeer deur RNS in 'n DNS oor te skryf. Die kenmerke van 'n proteïen word bepaal deur die sowat 20 verskillende aminosure waaruit proteïenkettings saamgestel is. Proteïene kan dus gesintetiseer word wanneer daar 'n voorskrif bestaan wat presies aandui watter aminosure aan mekaar gekoppel moet word. Hierdie voorskrif lê opgesluit in die basisvolgorde van die b-RNS. Die genetiese kode is dus 'n reeks basisvolgordes wat die inbou van verskillende aminosure spesifiseer. === Eienskappe === Die genetiese kode is tans volledig bekend. Die kode het die volgende kenmerke: * Die kodewoord of kodon vir een aminosuur word gevorm deur 'n groepie van 3 opeenvolgende basisse (‘n basistriplet) in die b-RNS. Omdat die basisse in hul afgekorte vorm aangegee word as die letters A, G, C, en U, word ook die kode 'n drieletterkode of tripletkode genoem. Elke drieletterkombinasie bevat die kode vir 'n enkele aminosuur: UUC is byvoorbeeld die kode vir die vorming van fenielalanien. * Met 4 verskillende basisse kan daar 3⁴ = 64 kombinasies of kodons deur middel van drieletterkodes gevorm word. Die kodons bevat egter die kodes vir slegs 20 verskillende aminosure. Daar is dus veel meer kodons as aminosure. Dit is dus nie verbasend dat meer as een kodon vir dieselfde aminosuur bestaan nie, byvoorbeeld sowel UUC as UUU kodeer die vorming van fenielalanien. Om die rede word dit 'n gedegenereerde kode genoem. * Daar bestaan 'n spesiale [[inisiasiekodon]] (AUG) en 'n [[stopkodon]] (UAA, UAG of UGA) wat die begin en einde van 'n aminosuurketting aandui. GUG funksioneer ook onder sekere omstandighede as inisiasiekodon. * Die kodons lê direk langs mekaar op die b-RNS. Anders as die woorde in 'n sin, is daar geen spasies of kommas tussen verskillende kodons nie. Die kode is punktuasievry. * Gewoonlik is elke basis slegs deel van een kodon en is daar geen oorvleueling van die kode nie. Die reël geld egter nie in alle gevalle nie en oorvleueling kan in sekere gevalle voorkom. * Die kode is universeel en geld sover bekend vir alle organismes. === Ontsyfering === Die grootste gedeelte van die genetiese kode is in omstreeks 1965 opgeklaar. [[Marshall Warren Nirenberg]] (geb. 1927) en [[Har Gobind Khorana]] (geb. 1922) het die kodes ontsyfer deur die aminosure te identifiseer wat in 'n selvrye proteïensintesesisteem met behulp van kunsmatige b-RNS'e ingebou word. Hulle het byvoorbeeld die 2 kettings UUUUU ... en UGUGUG, gesintetiseer en met hierdie 2 b-RNS'e onderskeidelik die aminosuurkettings fenielalanien-fenielalanien-fenielalanien.... en sistien-valien-sistien-valien gesintetiseer. Dit bewys dat die UUU-kodon die inbou van [[fenielalanien]] spesifiseer, terwyl UGU en GUG onderskeidelik sistien en valien kodeer. Nirenberg en Leder het later met behulp van kunsmatige kodons (RNS'e van presies 3 basisse elk) die o-RNS'e geïdentifiseer wat in die teenwoordigheid van 'n bepaalde kodon aan die ribosome bind. Elke o-RNS is spesifiek vir 'n bepaalde aminosuur en deur vas te stel watter o-RNS by watter kodon tuishoort, kan direk afgelei word watter aminosuur deur 'n bepaalde basistriplet gekodeer word. === Antikodon === Die metode van Nirenberg en Leder berus daarop dat elke aminosuurgebonde o-RNS 'n bepaalde kodon op die b-RNS kan herken. Hierdie herkenningsmeganisme maak gebruik van basisparing tussen die kodon en 'n triplet van 3 komplementere basisse op een van die lusse van die o-RNS, Hierdie o-RNS-triplet word die antikodon genoem. === Gevolge === Een van die opvallendste kenmerke van die genetiese kode is dat die kode universeel is. Dit beteken dat die kode slegs een keer in die evolusionêre ontwikkeling ontstaan het. Omdat vermoed word dat bakterieë al 3&nbsp;000 miljoen jaar gelede geleef het, beteken dit dat die kode al in daardie tydperk funksioneel moet gewees het. Dit beteken ook dat die kode nie deur middel van mutasies ontstaan het nie en dat mutasies wat die letters in 'n kodon verander, dodelik sal wees. Die eienskap dat die kode punktuasievry is, kan soms foute tot gevolg hê. Wanneer translasie (die lees van 'n kode) byvoorbeeld in die middel van 'n kodon sou begin, of wanneer 'n basis oorgeslaan word, is die hele daaropvolgende kode uit fase en sal 'n heeltemal ander boodskap gelees word. Die gevolg is dat 'n nuttelose proteïen gesintetiseer word. 'n Voorbeeld van die verandering wat plaasvind wanneer 'n basis wegval, is die volgende: Veronderstel dat by die basisvolgorde UUCIGCA/CAG/UA .. (kode vir fenielalanien-alanienglutamien) die kursiewe C wegval, verander die basisvolgorde na UUG/CAC/AGU/A,.. (kode vir eusienhistidienserien). Die enkele basisverandering het dus 'n totale verandering in die proteïen tot gevolg gehad. Die genetiese kode is gedegenereerd. Omdat verskeie kodons dieselfde aminosuur kodeer, het alle mutasies nie noodwendig 'n ander aminosuur tot gevolg nie. Ook is alle mutasies nie noodwendig skadelik nie en kan 'n proteïen as gevolg van mutasies beter eienskappe bekom as wat hy voorheen gehad het. Op die manier kan daar dus verbeterings in die erflike materiaal van 'n organisme teweeggebring word. == Proteïensintese == Alle organismes, of dit nou uit 'n enkele sel of uit miljoene selle bestaan, is afhanklik van sellulêre proteïensintese, Virusse kan nie hul eie proteïene produseer nie, maar maak gebruik van die sel se proteïensintese-apparaat om hul eie genetiese inligting (virus-DNS of -RNS) te transleer of te lees. Elke individu produseer liggaamseie proteïene en alle spesies maak spesiespesifieke proteïene. Die proteïene in voedsel kan nie direk deur die liggaam opgeneem word nie, maar word eers afgebreek tot aminosure, wat vir nuwe proteïensintese gebruik kan word. Liggaamsvreemde proteïene lok dikwels 'n sterk immunologiese verdedigingsreaksie uit. Die sterkte van die reaksie neem af hoe nader die verwantskap tussen die vreemde en die liggaamseie proteïene is. Die immunologiese kruisreaksies kan dus gebruik word as 'n maatstaf om die verwantskap tussen twee individue ot spesies te bepaal. === Proteïensintese === Proteïensintese vind plaas op die ribosome. Hier word die genetiese kode vertaal in die aminosuurvolgorde van 'n proteïen. Die translasieproses kan onderverdeel word in die volgende reaksies: * Vorming van 'n ribosomale kompleks. * Koppeling van aminosure aan die o-RNS'e. * Die begin (inisiasie) van die aminosuurketting, * Kettingverlenging. * Beëindiging of terminasie. Die verskillende reaksies sal opeenvolgens bespreek word. === Die ribosomale kompleks === 'n Ribosoom is saamgestel uit ribosomale RNS en 'n hele aantal spesifieke proteïene. Die ribosoom vorm saam met die b- en o-RNS die ribosomale kompleks. Wanneer b-RNS hom aan die ribosoom heg, neem die b-RNS 'n gestrekte vorm aan, want die boodskap kan nie getransleer word as die RNS deur intermolekulêre basis paring verskillende lusse maak nie, By die o-RNS daarenteen is die intermolekulêre basisparing voordelig, want daardeur verkry die molekule die kenmerkende klawerblaarstruktuur wat noodsaaklik is vir sy funksie, Die aminosuur is aan die "stingel" van die klawerblaar gekoppel, terwyl die antikodon op die teenoorgestelde lus geleë is, Die lus is afgeplat op die plek waar die antikodon geleë is om die kodon-antikondonbinding moontlik te maak. Na gelang van die grootte van die b-RNS kan een of meer ribosome gelyktydig aan dieselfde RNS gekoppel wees, 'n Groep ribosome wat aan een bepaalde b-RNS-ketting gekoppel is, word 'n poliribosoom, polisoom of ergosoom genoem. Tydens die sintese van hemoglobien is daar byvoorbeeld 4 tot 6 ribosome tegeIykertyd aan die hemoglobien-b-RNS gekoppel. Groter b-RNS'e wat die kode vir die sintese van proteïenkettings met 300 tot 500 aminosure bevat, kan 12 tot 20 [[ribosome]] bevat. Ribosome is klein sellulêre partikels wat saamgestel is uit 2 afgeplatte bolvormige subeenhede, waarvan die een ongeveer 2 maal so groot as die ander een is. Albei subeenhede bevat een spesifieke ribosomale RNS-molekule. Die kleiner (30S) subeenheid van Escherichia coli bevat 21 verskillende proteïene, terwyl die groter (50S) subeenheid 34 proteïene bevat. Die b-RNS bind tydens translasie aan die kleinste subeenheid, terwyl die o-RNS'e aan die groter partikel bind. === Aminosuurkoppeling === Die energie wat nodig is om aminosure aan spesifieke o-RNS'e te koppel, word verskaf deur die omsetting van die "energieryke" verbinding [[adenosientrifosfaat]] (ATP) na [[adenosienmonofosfaat]] (AMP) en [[pirofosfaat]]. In 'n eerste stap-word die aminosure geaktiveer. In die aanwesigheid van ATP en 'n ensiem ([[aminoasielsintase]]) word 'n aminosuur by sy karboksielgroep deur middel van 'n energieryke verbinding aan adenosienmonofosfaat gekoppel. Die geaktiveerde aminosuur word aan die o-RNS gebind deur middel van 'n aminoasielbinding tussen die karboksielgroep van die aminosuur en die adenienbasis aan die "stingelkant" van die o-RNS. Die ensieme wat die reaksies kataliseer, naamlik die aminoasielo-RNS-sintetases, is spesifiek vir 'n bepaalde aminosuur. Die koppeling kan soos volg voorgestel word: aminosuur + o-RNS + ATP ensiem aminoasiel-o-RNS + AMP + PPi === Inisiasie === By bakterieë is daar 'n spesifieke o-RNS, N-formielmetioniel- o-RNS of o-RNS_F, wat die sintese aan die gang kry, Hierdie 0- RNS_F verbind met die AUG-kodon (die inisiasiekodon) op die b-RNS. Die kompleks is nou gereed om die aminosuurketting met die eerste inkomende aminosuur te begin. Die AUG-kodon is nie altyd die inisiasie-kodon nie en kan ook funksioneer as kodon vir die aminosuur metionien. In die geval is 'n ander o-RNS betrokke. By hoër organismes is o-RNS nie betrokke nie. Hoewel baie van die translasieprosesse by eukariote in beginsel presies dieselfde is as by prokariote, is die sisteem, insluitende die inisiasie van translasie, in baie opsigte veel meer gekompliseerd. Die groter hoeveelheid genetiese materiaal wat by eukariode betrokke is, noodsaak 'n ingewikkelder sisteem van beheer en organisasie. By eukariote is daar benewens die spesifieke o-RNS'e ook 'n hele reeks inisiasiefaktore betrokke. Hierdie faktore verseker onder meer dat proteïensintese op die regte plek begin. === Verlenging === Op die groot subeenhede van die ribosomale subpartikels is daar 2 bindingsplekke. Die eerste, die peptidiel-o-RNS-plek (P-plek), is 'n donorplek waar die reeds bestaande deel van die proteïenketting aan 'n o-RNS gekoppel is. Die tweede, die aminoasielplek (A-plek), is 'n akseptorposisie waar die volgende aminoasiel-o-RNS in posisie gebring word. Hierdie twee plekke is direk langs mekaar sodat die reeds bestaande deel van die aminosuurketting in die P-posisie van die o-RNS losgemaak en aan die nuwe aminosuur in die A-posisie gekoppel kan word. Hierdie oordrag en binding verloop met behulp van die ensiem peptidieltransferase. Sodra die koppeling afgehandel is, is die o-RNS in die P-posisie oorbodig en maak dit plek vir die o-RNS in die A-posisie, wat nou die oorspronklike [[aminosuurketting]] plus een addisionele aminosuur bevat. Die A-posisie is nou weer beskikbaar vir die volgende aminoasiel-o-RNS, wat deur die volgende kodon op die b-RNS gespesifiseer word. Dit is voor die hand liggend dat die ribosoom tydens translasie oor die b-RNS moet beweeg ten einde elke keer 'n nuwe kodon in posisie te bring. Hoe hierdie verskuiwing plaasvind, is nog nie duidelik nie en dit is selfs nie seker of dit die b-RNS of die ribosoom is wat vorentoe beweeg nie, Wat wel seker is, is dat die verskuiwing (translokasie) energie vereis. Hierdie energie word verskaf deur die gedeeltelike hidrolise van [[guanosientrifosfaat]] (GTP). Daar is ook spesifieke oordragfaktore by hierdie verskuiwingsreaksie betrokke. Die eukariotiese oordragfaktore is verskillend van die van bakterieë. Translokasie word soms met die spiersametrekkingsmeganisme vergelyk, aangesien spiersametrekking ook energie en spesifieke proteïene nodig het. === Beëindiging === Onder optimale omstandighede vind proteïensintese baie.vinnig plaas en 'n ketting van tot 400 aminosure kan binne 20 sekondes voltooi word. Gedurende hierdie tydperk neem die voltooide deel van die ketting reeds sover moontlik sy finale driedimensionele struktuur aan. Die translasieproses word beëindig wanneer een van die drie spesifieke stopkodons (UAA, UAG of UGA) in die b-RNS in die A-posisie van die ribosoom beland. Die aminosuurketting moet nou van die o-RNS losgemaak word. Hierdie reaksie behels die [[hidrolise]] van die binding tussen die proteïen en die 0- RNS. Hiervoor is sekere spesiale vrylatingsfaktore nodig. Verskeie sulke faktore is reeds geïsoleer en daar is vasgestel dat die faktore hulle aan die A-posisie van die ribosoom kan bind. Op die manier "lees" die faktore waarskynlik die stopkodons. Die werking van die faktore is afhanklik van die aanwesigheid van GTP. === Vervoer === By prokariote kom die ribosome vry voor in die sitoplasma. Dit is ook die geval by enkele eukariotiese selle waar proteïensintese hoofsaaklik vir interne gebruik bedoel is, soos byvoorbee1d by retikulosiete. By die selle wat proteïene vir eksterne gebruik produseer, is die meeste ribosome membraangebonde. In eukariotiese selle is daar 'n ingewikkelde netwerk van membrane, die endoplasmatiese [[retikulum]], waaraan die ribosome gebonde is. By die uitskeiding van die proteïene ([[sekresie]]) is 'n aparte [[selorgaan]], die [[Golgi-apparaat|Golgiapparaat]], betrokke. Proteïene word met behulp van [[Golgi-vesikels]] na die rand van die sel vervoer, waar dit met die selmembraan versmelt en die inhoud na buite afgee. === Beheer === Nie altyd dieselfde hoeveelheid is nodig van die verskillende proteïene wat in 'n set vervaardig kan word nie. Veranderde omstandighede kan die sintese noodsaak van proteïene wat normaalweg nooit in die sel voorkom nie. Alle inligting in die DNS word dus nie in dieselfde mate benut nie en 'n groot persentasie van die inligting word nooit gebruik nie. Laasgenoemde word geïllustreer deur veral die feit dat alle hoër organismes slegs 'n baie klein deel van die totale DNS gebruik vir die sintese van die nodige proteïene. By sekere organismes word selfs net 5 % van die DNS gebruik. Die res van die DNS word waarskynlik nooit vir proteïensintese gebruik nie en is klaarblyklik onnodig vir die voortbestaan van die organisme. Dit is duidelik dat daar in die sel streng beheer oor proteïensintese uitgeoefen moet word om te verseker dat net die proteïene gemaak word wat werklik nodig is. By [[Eukarioot|eukariote]] is hierdie beheer baie kompleks en bestaan dit waarskynlik uit 'n kombinasie van beheer op die transkripsie- en translasievlak van proteïensintese. By die prokariote is daar nie 'n groot hoeveelheid onnodige DNS nie en is daar heelwat meer oor beheer bekend. Die belangrikste vlak van beheer is waarskynlik op die gebied van b-RNS-sintese (transkripsie). Die bes bestudeerde voorbeelde van beheer is die induksie van sekere ensieme by [[Bakterie|bakterieë]]. Sekere bakterieë produseer altyd glukoseafbrekende ensieme. Die ensieme is dus konstituerend. Wanneer die bakterieë gedwing word om te groei in 'n medium wat [[laktose]] in plaas van glukose bevat, is dit noodsaaklik dat daar ensieme gesintetiseer word wat laktose kan afbreek. Die ensieme is normaalweg nie aanwesig nie, maar die sintese daarvan kan geïnduseer word en die ensieme is dan induktief. Die bakterieë besit dus wei die genetiese inligting om laktose-afbrekende ensieme te sintetiseer, maar normaalweg word nie daarvan gebruik gemaak nie. Om hierdie reguleringsmeganisme te verklaar, het Jacob en Monod die [[operon-model]] opgestel. === Laktose-operon === Jacob en Monod het aangeneem dat die verskillende gene wat vir die sintese van laktose-afbrekende ensieme nodig is, agter mekaar op die DNS gelokaliseer is. Die gene wat die kodes bevat vir die sintese van proteïene, word struktuurgene genoem. Hierdie genetiese inligting word normaalweg nie gebruik nie omdat die plek van die RNS-polimerase, wat die b-RNS-sintese behartig, deur 'n proteïenrepressor geblokkeer is. Daar kan dus geen transkripsie (b-RNS-sintese) plaasvind nie en gevolglik word die ooreenstemmende proteïene nie gemaak nie. Die tipe beheer kan dus alle onnodige gene afskakel. Hierdie afskakeling kan permanent wees, maar dit kan ook in sekere gevalle, soos by die laktoseoperon, opgehef word. In so 'n geval bind die laktose wat die sel binnekom, met die repressor sodat die nie langer in die RNS-polimerasebindingsplek kan bind nie. Die RNS-polimerase kan nou die struktuurgene vir die laktose-afbraak ensiem transkribeer en proteïensintese van stapel laat loop. Laktose funksioneer dus as 'n induktor en solank daar genoeg laktose is om die repressor te bind, word die nodige ensieme gemaak. Sodra die laktose verwyder word, word die transkripsie weer deur die repressor geblokkeer. As gevolg van die kort leeftyd van bakteriële b-RNS sal die sintese van die ensieme ook gou stopgesit word. Die verskillende gene op die DNS wat by die induksiesisteem betrokke is, word die laktose-operon genoem. Die voorste operongeen kodeer vir die sintese van die repressor proteïen. Direk daarna volg die plek waar die RNS-polimerase bind (die promotorgeen) en direk daarlangs is die operatorgeen waar die repressor bind. Daarna volg die struktuurgene. === Histidien-operon === Dit blyk dat die algemene beginsels van die laktoseoperon ook op ander induseerbare ensiemsisteme by bakterieë toegepas kan word. Met geringe wysigings geld dit ook vir sisteme waar die genetiese inligting normaalweg nie onderdruk word nie, maar onder besondere omstandighede wel. 'n Voorbeeld van die tipe beheer is die histidien-operon in bakterieë. Wanneer bakterieë in 'n medium gekweek word wat min voedsel bevat. Word die aminosuur histidien deur die bakterieë self met behulp van 10 verskillende ensieme geproduseer. Die inligting vir die sintese is geleë in die 10 opeenvolgende struktuurgene van die histidien-operon. Hierdie 10 gene word getranskribeer in een groot polisistroniese b-RNS. Wanneer histidien in die groeimedium aanwesig is, word die sintese van al 10 ensieme gelyktydig onderdruk. Die beheer staan bekend as gekoördineerde repressie. == Laboratoriumsintese == In die navorsing op proteïensintese was dit soms belangrik om kort [[nukleïensuurkettings]] te sintetiseer. By byvoorbeeld die ontrafeling van die genetiese kode is van sulke kunsmatige b-RNS'e gebruik gemaak. Sedertdien is daar nog baie vordering op die gebied van molekulêre biologie gemaak en dit is vandag veral op die gebied van genetiese boukunde of genetiese manipulasie waar dit van groot belang geword het om kunsmatige nukleïensuurkettings van 'n spesifieke basisvolgorde te kan sintetiseer. Ook die laboratoriumsintese van proteïene is vandag moontlik en die tegnieke kan toegepas word op gebiede soos die medisyne, die sintese van kunsmatige entstowwe, ensovoorts. === Proteïensintese === In 'n proteïen is die aminosure deur peptiedbindings aan mekaar gekoppel. So 'n peptiedbinding word gevorm wanneer koolstof aan die karboksielgroep van een aminosuur en stikstof aan die [[aminogroep]] van 'n ander aminosuur verbind word. Een molekule water word afgegee. Soos in die onderstaande reaksie aangedui word, word 'n dipeptied gevorm. Hierdie dipeptied kan met 'n volgende aminosuur reageer en 'n tripeptied vorm, en sodoende kan daar uiteindelik 'n [[polipeptied]] gesintetiseer word. Een probleem by die laboratoriumsintese van 'n polipeptied is dat die opbrengs gewoonlik baie laag is. Vir 'n ketting van 100 aminosure moet 100 afsonderlike stappe uitgevoer word. Selfs al sou elke stap 'n opbrengs van 95 % lewer, bly daar na 100 sulke stappe 'n opbrengs van minder as 2,5 % oor. 'n Ander probleem is dat daar spesiale voorsorgmaatreëls getref moet word om te verseker dat die aminosure slegs op die voorgeskrewe manier koppel. Wanneer aminosuur A met aminosuur B moet bind, moet die reaksie van A met A en B met B op een of ander manier verhinder word. Om die probleem te oorbrug, word al die reaktiewe groepe wat nie aan die reaksie mag deelneem nie, geblokkeer deur middel van beskermende groepe wat 'n reaksie aan die kant van die molekule onmoontlik maak. 'n Goeie voorbeeld van hierdie benadering is die Merrifield-sintese, waartydens die karboksielgroepend van die groeiende peptiedketting aan polistereen gebonde bly. Die ensiem RN-ase (ribonuklease). wat RNS afbreek, is op die manier kunsmatig vervaardig. === Polinukleotiede === Die laboratoriumsintese van polinukleotiede vind plaas met behulp van organiese en ensimatiese metodes. Van historiese belang is die ensiem polinukleotiedfosforilase, wat in 1955 ontdek is. Hierdie ensiem kataliseer deur 'n ewewigsreaksie in die intersellulêre afbraak van nukleïensure. In 'n [[proefbuis]] is dit moontlik om die ewewig na die anderkant te verskuif deur die nukleosied- difosfate (ADP, GDP, CDP en UDP) in groot konsentrasie aanwesig te hê. In die reaksie word RNS gevorm In die laaste paar jaar is groot vordering gemaak met die in vitro sintese van DNS. 'n Volledige geen wat selfs die regulerende sekwense bevat, is in 1976 deur die Nobelpryswenner Har Gobind Khorana (geb. 1922) en medewerkers gesintetiseer. Die DNS-molekules wat vir die A- en B-ketting van menslike insulien kodeer, is ook reeds met behulp van chemiese metodes in vitro gesintetiseer. Rekombinasie van die DNS met die DNS van die bakterie ''[[Escherichia coli]]'' het dit moontlik gemaak om insulien in bakteriële selle te sintetiseer. Die kunsmatige DNS bevat dus al die regte inligting. Die ensimatiese metodes om DNS te sintetiseer, behels die gebruik van 'n spesifieke ensiem, naamlik omgekeerde transkriptase, wat daartoe in staat is om 'n RNS-molekule in 'n DNS-molekule om te skakel. Konyn-betaglobien-b-RNS is op die manier gebruik vir die eerste volledige DNS-sintese met behulp van ensimatiese metodes. === Nukleïensuursekwensbepalings === Een van die belangrikste ontwikkelings op die gebied van molekulêre biologie is die groot vordering wat ten opsigte van nukleïensuursekwensbepalings gemaak is. Aanvanklik kon slegs die sekwense van die kleiner RNS-molekules soos die o-RNS'e bepaal word. Hierdie molekules bevat slegs ongeveer 80 nukleotiede en tog het dit aanvanklik verskeie jare geduur om so 'n sekwensbepaling te doen. Vandag kan selfs lang DNS-sekwense met betreklik eenvoudige metodes bepaal word. Die tegniek wat veral baie gebruik word, is een wat deur Maxam en Gilbert ontwikkel is. Dit is die enigste metode wat direk op dubbeldraad-DNS toegepas kan word en dit stel navorsers daartoe in staat om 'n groot aantal basisvolgordes binne 'n enkele eksperiment te bepaal. Groot DNS-molekules word eers "vereenvoudig" deur hulle met ensieme in kleiner stukke op te deel. Die wye toepassing van die tegniek het 'n kennisontploffing op die gebied van DNS-sekwense tot gevolg gehad en rekenaars word vandag gebruik om al die gegewens te berg wat van oral ingesamel word. 'n Variasie van die metode kan ook vir die bepaling van RNS-sekwense gebruik word. === Praktiese toepassing === Na al die groot deurbrake op die gebied van die molekulêre biologie in die jare sewentig is die stadium bereik dat verskillende aspekte op 'n praktiese manier toegepas kan word. Die belangrikste van hierdie toepassings is op die gebied van die genetiese boukunde ot manupilasie. Met behulp van hierdie tegnieke is dit moontlik om die DNS-geen, wat die genetiese inligting vir die sintese van 'n bepaalde proteïen bevat, te kombineer met die DNS van 'n bakteriële sel wat nooit voorheen die inligting bevat het nie. Die sel kan nou hierdie "vreemde" proteïen sintetiseer. Op die manier kan bakterieë gebruik word om proteïene soos menslike insulien en groeihormoon te produseer, wat normaalweg net deur spesiale selle in die mens se liggaam geproduseer word. Eksperimente van die aard word streng beheer om te verseker dat geen nuwe ongewenste [[Organisme|organismes]] geskep word nie. == Bronnelys == * [[Wêreldspektrum]], 1982, {{ISBN|0908409605}}, volume 19, bl. 142 == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie inlyn|Molecular biology}} {{Normdata}} [[Kategorie:Molekulêre biologie| ]] ho5qru565xn53mgf9oefcll5984fc1v 2910336 2910332 2026-06-09T14:59:36Z Pee Dirix 115342 2910336 wikitext text/x-wiki {{Wetenskap}} Die '''molekulêre biologie''' is die [[wetenskap]] waarin verskillende lewensprosesse op 'n molekulêre vlak bestudeer word. Dit is veral op die gebied van erflikheid waar molekulêre bioloë die belangrikste deurbrake gemaak het. Die molekulêre beginsels van erflikheid was nog altyd een van die lewe se groot geheime, totdat dit duidelik geword het dat daar in alle selle sekere groepe molekules voorkom wat as die draers van erflike inligting beskou kan word. Tot hierdie sogenaamde informasiemolekules behoort die proteïene en [[nukleïensure]]. [[Proteïen|Proteïene]] is by byna alle belangrike lewensprosesse in die selle van organismes betrokke en vervul 'n baie wye reeks regulatoriese en strukturele funksies. Proteïene kan dus beskou word as die molekules wat die erflike eienskappe van 'n sel of 'n organisme bepaal. Die verskil tussen 'n blom en 'n padda word dus bepaal deur die verskille in die proteïene wat deur paddaselle en die proteïene wat deur die selle van 'n blom gesintetiseer kan word. Die genetiese inligting wat selle nodig het om die proteïene te maak, word in deoksiribonukleïensuur ([[DNS]], ook [[DNA]]) geberg. Die DNS in 'n sel is saamgestel uit kleiner molekules, die nukleotiede. Hierdie nukleotiede bevat elkeen een van vier verskillende stikstofbevattende basisse. Die volgorde waarin die basisse in die DNS-ketting voorkom, bepaal die volgorde waarin die verskillende aminosure tydens proteïensintese in 'n proteïen ingebou word. Die aminosuurvolgorde bepaal op sy beurt die struktuur en die belangrikste fisiologiese kenmerke van proteïene. Die struktuur van DNS het nie alleen van die belangrikste fundamentele beginsels van proteïensintese opgeklaar nie, maar ook 'n verduideliking gebied van hoe erflike inligting deur die duplikasie van DNS volledig en noukeurig na dogterselle oorgedra kan word tydens seldeling of voortplanting. Die DNS-struktuur bied ook 'n verklaring van hoe veranderinge in erflike materiaal deur middel van mutasies kan plaasvind. By [[proteïensintese]] in die sel is daar bene wens die DNS ook in ander groep nukleïensure betrokke, naamlik die ribonukleïensure (RNS, ook RNA). Boodskapper-RNS dien as tussenganger tussen DNS en die sellulêre apparaat of [[ribosome]], met behulp waarvan proteïensintese plaasvind. 'n Ander groep RNS-molekules, die draers-RNS, speel 'n onontbeerlike rol in die aaneenskakeling van die aminosure in die proteïenketting. Dit is vandag tegnies moontlik om die basisvolgorde van nukleïensure te bepaal en om sekere nukleïensure (self volledige gene) kunsmatig in die laboratorium te vervaardig. Dit is vandag ook moontlik om sekere proteïene kunsmatig uit aminosure saam te stel. Die groot ontwikkelinge wat vandag op die gebied van genetiese manipulasie plaasvind, spruit regstreeks uit kennis wat op die vakgebied van die molekulêre biologie opgedoen is. == Inleiding == Die belangrikste aspek waarmee die molekulêre biologie hom besig hou, kan saamgevat word in die vraag: "Wat is lewe?" Hoewel hierdie vraag al deur baie eeue heen gevra is, het die molekulêre biologie as 'n wetenskap eers werklik sy beslag gekry toe wetenskaplikes in die vyftigerjare vir die eerste keer 'n begrip ontwikkel het van die molekulêre grondslag van erflikheid. In die verlede het wetenskaplikes meermale die faktore probeer identifiseer wat lewende materiaal van dooie materiaal onderskei. Eienskappe soos groei en die vermoë om voort te beweeg, het nie in alle gevalle die juiste onderskeid gemaak nie. Die een fundamentele kenmerk wat alle bekende lewende organismes wel gemeen het is dat almal uit selle opgebou is. Die eenvoudigste lewende organisme, 'n bakterie, bestaan uit 'n enkele sel, terwyl hoër organismes uit 'n bykans ontelbare menigte selle bestaan. Die belangrikste kenmerk van 'n sel is sy vermoë om te groei en te verdeel. Dit is hierdie vermoë wat die fundamentele karakter van lewe bepaal. In die natuur kan 2 tipes selle onderskei word, naamlik die wat sonder 'n kern is, soos die bakterieë en blougroen alge (prokariotiese selle), en die wat wei kerne besit ([[eukariotiese selle]]) . Alle selle bestaan uit 'n [[selmembraan]] wat as omhulsel dien vir 'n waterige oplossing, wat die selsap of sitoplasma genoem word. In die sitoplasma van sekere selle kom daar liggaampies of organelle voor wat deur 'n membraan omring word. In diereselle is daar mitochondrieë wat 'n rol speel in [[sellulêre respirasie]], terwyl daar in plantselle [[chloroplaste]] voorkom wat betrokke is by die gebruik van sonlig as 'n bron van [[energie]]. Verder blyk dit dat alle selle saamgestel is uit hoofsaaklik 4 verskillende soorte makromolekules, naamlik suikers (koolhidrate), vette (lipiede), proteïene en nukleïensure. Die suikers en vette dien hoofsaaklik as bron van energie, terwyl die proteïene en nukleïensure as inligtingsmolekules beskou word. Proteïene is betrokke by feitlik elke aspek van sellulêre fisiologie. Hulle is noodsaaklik vir groei, instandhouding en alle ensiemgekataliseerde reaksies in die sel. Een van die kenmerke van die lewe van 'n sel is sy vermoë om voortdurend die fisiologies benodigde hoeveelhede van spesifieke proteïene te kan sintetiseer. Proteïene kan nie soos klein metaboliese boustowwe van buite af toegevoeg word nie en die sel moet dus in sy eie behoefte kan voorsien. Ook moet die sel oor die vermoë beskik om die inligting wat hy vir die sintese van proteïene nodig het, na die volgende geslag oor te dra. Hierdie informasie-oordrag op molekulêre vlak is een van die belangrikste aspekte wat deur navorsers in die molekulêre biologie opgeklaar is. === Erflikheid === Oor die beginsels van erflikheid is eers in die afgelope 100 jaar groter duidelikheid verkry. Voorheen was dit onmoontlik om te verklaar hoe genetiese inligting deur voortplanting oorgedra word. Hoe is dit moontlik dat daar uit koekoekeiers wat deur 'n ander voël uitgebroei word, tog jong koekoeke te voorskyn kom? Net so kom daar uit die eiers van skilpaaie net ander skilpaaie te voorskyn en nie kuikentjies of koekoeke nie. Die genetiese inligting wat skilpaaie van koekoeke onderskei, moet dus volledig in die eier vasgelê wees. Van die belangrikste erflikheidsbeginsels is reeds deur [[Gregor Mendel]] (1822- 1884), die vader van die klassieke genetika, ontdek. Daar is veronderstel dat genetiese eienskappe soos haarkleur, wat van geslag tot geslag oorgedra kan word, vasgelê is in spesifieke selstrukture, wat later gene genoem is na aanleiding van die ou benaming van [[Hugo de Vries]] (1848- 1935) naamlik pangene. Wanneer 'n eensellige organisme met behulp van 'n ligmikroskoop bestudeer word, kan gesien word dat selle vermenigvuldig deur 'n proses van seldeling, waartydens 2 dogterselle gevorm word. Walther Flemming (1843- 1905) het in 1879 waargeneem dat seldeling voorafgegaan word deur die verdubbeling van sekere selstrukture, wat met behulp van kleurstowwe gekleur kan word. Hierdie strukture is chromosome (Grieks vir "gekleurde liggaam") genoem. Die verdubbeling van 'n chromosoom verseker dat wanneer die sel in 2 verdeel, elke [[dogtersel]] een van die 2 chromosome bekom. Toe die werk van Mendel aan die begin van hierdie eeu herontdek is, is beset dat die gene op die chromosome gelokaliseer moet wees. In 1928 is eksperimenteel bevestig dat chromosome die draers van erflike eienskappe is. Die aantal chromosome in 'n sel hang van die soort sel af. Bakterieë besit slegs 'n enkele [[chromosoom]] (haploïed). By hoër organismes kom die chromosome in pare voor ([[diploïed]]). Die mens besit normaalweg 46 chromosome, terwyl 'n hoender 78 besit. Die diploïede karakter van chromosome kan dien as 'n beveiligingsmeganisme omdat die ander chromosoom in die geval van 'n defek in een van die 2 chromosome steeds oor die regte genetiese inligting beskik. Reeds voor 1928 het [[Friedrich Miescher]] ontdek dat chromosome uit proteïene en 'n suur bestaan. Omdat die suur in die kern van die sel voorkom, word dit kernsuur of nukleïensuur genoem. In 1944 het [[Oswald Avery]] (1877-1955) aangetoon dat nukleïensuur die erflike inligting bevat en nie die proteïene nie, soos tot in daardie stadium vermoed is. In 1953 het [[James D. Watson]] en [[F. Crick]] die ruimtelike struktuur van nukleïensuur opgeklaar. Hierdie ontdekking het meer as elke ander faktor daartoe bygedra dat navorsing in die molekulêre biologie gestimuleer is en 'n tydperk van byna ongekende ontwikkeling op die gebied is ingelui. Die vordering wat sodoende gemaak is, het vir die eerste keer beplande genetiese manipulasie op molekulêre vlak moontlik gemaak. Hierdie genetiese tegnieke, wat ook as [[genetiese boukunde]] (Engels: genetic engineering) bekend staan, het belangrike praktiese toepassings op verskillende terreine, soos byvoorbeeld in die landbou en die [[farmakologie]]. Vandag word baie van die tegnieke in die molekulêre biologie ook gebruik om aspekte van evolusionêre ontwikkeling en [[immunologie]] te bestudeer. == DNS == Omstreeks 1870 het Friedrich Miescher ontdek dat daar in die kern van 'n sel 'n fosforbevattende suur voorkom. Hierdie [[kernsuur]] of nukleïensuur bevat al die genetiese inligting wat deur die sel benodig word. Die gene van 'n sel is dus niks anders as stukke nukleïensuur nie. In 1944 het Oswald Avery eksperimenteel bewys dat nukleïensuur in die afwesigheid van enige proteïen genetiese inligting kan oordra. Hy het uit 'n bakteriële stam 'n verbinding geïsoleer waarmee hy die erflike eienskappe van 'n ander stam kon verander. Avery het verskeie toetse gedoen en tot die gevolgtrekking gekom dat hierdie geïsoleerde verbinding slegs uit nukleïensuur bestaan het. 'n Ander klassieke eksperiment is in 1952 deur Hersey en Chase uitgevoer. Hulle het 'n studie gemaak van virusinfeksie. 'n [[Virus]] bestaan uit 'n nukleïensuur wat deur. 'n beskermende proteïendop omring word. Hulle het vasgestel dat tydens die infeksie van 'n bakterie met 'n bakteriële virus (bakteriolaag), slegs die nukleïensuurgedeelte van die virus die gasheersel binnedring, terwyl die proteïendeel van die virus buite bly. Na 'n tyd bars die gasheersel oop en honderde nuwe viruspartikels, wat almal presies identies is aan die oorspronklike virus, word vrygelaat. Die genetiese inligting met behulp waarvan die proteïendop van die virus vervaardig word en die virus homself kan dupliseer, moet dus in die nukleïensuur van die virus geleë wees. Hierdie ontdekking het in 1969 aan Hersley die Nobelprys besorg. === Samestelling === Nukleïensure is saamgestel uit 'n groot aantal klein molekules, – die nukleotiede. 'n Enkelnukleotied word 'n mononukleotied genoem, gekoppelde enkelnukleotiede vorm ‘n oligonukleotied, terwyl 'n lang ketting van nukleotiede as 'n polinukleotied bekend staan. 'n [[Mononukleotied]] is uit 3 groepe verbindings saamgestel, naamlik 'n stikstofbevattende basis, 'n suiker en 'n fosfaatgroep. Wanneer die fosfaatgroep afwesig is, word die verbinding 'n nukleosied genoem. Daar kom 2 tipes stikstofbasisse in nukleotiede voor, naamlik die puriene en die pirimidiene: Die purienbasisse in nukleïensure is hoofsaaklik adenien (A) en guanien (G), terwyl die pirimidienbasisse hoofsaaklik voorkom as [[urasiel]] (U), [[Tiamien|timien]] (T) en [[sitosien]] (C). Die eienskappe van die verskillende basisse toon baie ooreen- komste. Almal absorbeer ultraviolet lig by 'n golflengte van 260 tot 280 nm (1 nm = 10^-9 m). Hierdie eienskap word gebruik by die kwantitatiewe analise van vry basisse, nukleosiede en nukleïensure. Die nukleïensure waarin die genetiese inligting van alle selle opgesluit lê, staan bekend as deoksiribonukleïensuur (DNS, ook bekend as DNA). Dit is saamgestel uit deoksiribonukleotiede, wat 2'-deoksiribose as suiker bevat. Die suiker kan aan sowel sy 3'- as 5'- posisie aan [[fosfaat]] gekoppel wees. Die aksente dui daarop dat die nommers op die koolstofatome van die suikermolekules betrekking het. Nommers sonder aksente het betrekking op die [[Atoom|atome]] van die basisse. Die vier basisse wat in DNS voorkom, is adenien, guanien, sitosien en timien. Die ooreenstemmende deoksinukleotiede staan bekend as deoksiadenosienmonotosfaat (dAMP), deoksiguanosienmonofosfaat (dGMP), deoksisitidienmonofosfaat (dCMP) en deoksitimidienmonofosfaat (dTMP). By nukleotiede is die fosfaatgroep aan die 5'-posisie van die suiker gekoppel. Dieselfde fosfaatgroep kan hom ook aan die 3'-kant van In ander nukleotied koppel. Deur middel van hierdie 3'- 5' fosfodiësterbindings kan 'n lang ketting van alternatiewe fosfaat- en suikergroepe gevorm word. So 'n ketting is die ruggraat van 'n DNS-molekule. === Struktuur === Die eksperimente van Avery en later die van Hershey en Chase het bewys dat die inligting vir die sintese van proteïene in die DNS geleë is. Hoewel die chemiese samestelling van DNS reeds geruime tyd bekend was, het dit tot 1953 geduur voordat wetenskaplikes 'n begrip gekry het van hoe die erflike eienskappe in DNS vasgelê is en hoe dit oorgedra kan word. Die opklaring van die ruimtelike struktuur van DNS in 1953 deur James D. Watson (geb. 1928) en Francis Harry Compton Crick (geb. 1916) het seker die belangrikste enkele bydrae gelewer tot die vestiging van molekulêre biologie as 'n vakgebied. Vir hierdie ontdekking het hulle in 1962 die Nobelprys ontvang. In DNS kom 4 verskillende deoksiribonukleotiede voor. Normaalweg bestaan DNS uit 2 deoksiribonukleotiedkettings, wat in die vorm van 'n dubbelspiraal aan mekaar gebind is. Die ruggraat en konstante deel van elke spiraal bestaan afwisselend uit suiker- (deoksiribose-) en fosfaatgroepe, wat gekoppel is deur 'n binding tussen die 5'-fosfaatgroepe van een nukleotied met die 3'-OH-posisie van die suiker van 'n ander nukleotied. Die veranderlike deel van die DNS-molekules word bepaal deur die volgorde waarin die basisse in die 2 kettings voorkom. Hierdie basisse, wat aan die 1 posisie van die suikermolekules gebind is, vul die ruimte tussen die 2 spiraalkettings en bind die 2 kettings aan mekaar deur middel van waterstofbindings tussen die teenoormekaarliggende basisse op die 2 kettings. Hierdie basisparing verskaf stabiliteit aan die DNS-molekule. Omdat die 4 basisse in struktuur verskil, verskil hulle ook in die ruimte wat hulle in beslag neem en kan die vereiste basisparing slegs plaasvind wanneer 'n timienbasis (Tl op die een ketting reg teenoor die adenienbasis (A) op die ander ketting lê, terwyl [[sitosien]] (C) altyd teenoor [[guanien]] (G) geleë moet wees. By die A–T-basisparing is 2 waterstofbindings (ook genoem waterstofbrûe) betrokke en by die C–G-basisparing 3 [[Waterstofbinding|waterstofbindings]]. As gevolg van hierdie streng gespesifiseerde basisparing volg dit dat daar by dubbeldraad-DNS altyd 'n gelyke getal timien- en [[adenienbasisse]] voorkom (A=T), asook 'n gelyke getal sitosien- en guanienbasisse (C=G). Die basisse lê loodreg op die lengteas van die spiraal en kan goed vergelyk word met die treetjies van 'n wenteltrap wat in posisie gehou word deur die fosfaat-suikerruggraat van die 2 spiraalkettings. Die stabiliteit van die DNS word verder verhoog deur die interaksie tussen die suikermolekules en die waterige medium. Die interaksie tussen die basisse wat in die struktuur bo-op mekaar gestapel lê, verleen verdere stabiliteit aan die molekule. Die struktuur van dubbeldraad- DNS staan ook bekend as die dubbelheliks. === Replikasie === Die struktuur van DNS het dadelik In verduideliking gebied vir die manier waarop die molekule tydens seldeling kan verdubbel. As die waterstofbindings tussen die basisse breek, kan die 2 kettings van die DNS van mekaar losraak. Die 2 enkeldraad-DNS-kettings kan daarna basisparing aangaan met komplementere vry basisse in die reaksiemedium. Weer eens is slegs A-T - en C-G-basisparing toelaatbaar. Gevolglik sal die twee komplementere enkeldraad-DNS-kettings na volledige basisparing met vry nukleotiede 2 identiese dubbeldraad-DNS-molekules oplewer. In die natuur word die DNS-replikasiereaksie gekataliseer deur 'n ensiem, DNS-polimerase. Die vry deoksinukleotiede wat aan die reaksie deelneem, is in die trifosfaatvorm (dATP, dGTP, dCTP en dTTP). Slegs die monofosfaatnukleotiede word in DNS ingebou en die reaksie gaan dus gepaard met die afsplitsing van 'n [[pirofosfaat]] (PPi) vir elke nukleotied wat in die ketting gekoppel word. Hierdie afsplitsing stel energie beskikbaar wat vir die reaksie nodig is. Die werking van die ensiem berus daarop dat dit 'n koppeling bewerkstellig tussen die 3'-OH-groep van die suiker van een deoksiribonukleotied en die 5'-fosfaatgroep van 'n ander. Benewens die DNS-polimerase is daar nog 'n hele reeks ander ensieme wat spesifiek met DNS gemoeid is. Die DNS-nukleases splyt DNS in klein brokstukke. Die groot verskeidenheid DNS-restriksie- ensieme is in die opsig hoogs spesifiek en kloof die DNS slegs by baie spesifieke nukleotied volgordes. Hierdie ensieme speel 'n baie belangrike rol in die karakterisering van DNS en word dikwels gebruik om lang, komplekse DNS-kettings in kleiner, hanteerbaarder fragmente op te deel. Ander ensieme is die DNS-ligases, wat nukleïensuurstukkies aan mekaar kan koppel. Daar bestaan ook DNS-herstelensieme, wat 'n rol speel in die herstel van beskadigde DNS. Foute wat nie herstel word nie, kan blywende veranderinge in die DNS meebring en so word mutasies verkry. Baie mutasies is dodelik vir 'n organisme, maar in enkele uitsonderlike gevalle kan dit 'n funksionele verbetering meebring en kan dit 'n evolusionêre vooruitgang vir die organisme beteken. Tydens die replikasieproses vind daar waarskynlik byna nooit verkeerde basisparing plaas nie. Die kans op foutiewe basisparing is minder as een uit honderdmiljoen, Dit is voor die hand liggend dat die erflike inligting in die DNS deur die varierende deel van die molekule, dit wil sê die basisse, bepaal word. Die volgorde waarin die basisse in die DNS-molekules van 'n organisme voorkom, verskil van soort tot soort en van individu tot individu (behalwe by organismes soos bakterie, waar die DNS van die dogterselle presies identies is aan die ouersel-DNS). Dit is dus die basisvolgorde wat die genetiese informasie in 'n DNS-molekule bepaal. Gene is stukke DNS wat deur middel van verskille in hut onderskeie basisvolgordes verskillende erflike eienskappe bepaal. === Voorkoms === Dubbeldraad-DNS kom in alle selle en organismes voor, uitgesonderd enkele virusse. In die eukariotiese selle (giste, skimmels, plante en diere) word die grootste deel van die totale hoeveelheid DNS in die kern aangetref. Hierdie DNS staan ook bekend as kern-DNS of chromosomale DNS en is tussen die verskillende chromosome verdeel. 'n Klein hoeveelheid DNS kom elders voor en staan bekend as satelliet-DNS. Hierdie DNS is kleiner en daar kom klein verskille in die basissamestelling voor. Dit word aangetref in [[organelle]] soos [[mitochondrieë]] en chloroplaste in die [[sitoplasma]]. Die suurgedeeltes van die DNS word geneutraliseer deur assosiasie met basiese proteïene soos die histone of, soos in sperm-DNS, deur protamiene. By die prokariotiese selle (bakterieë en blougroen alge) is daar nie 'n kern wat deur 'n afsonderlike membraan omsluit word nie. Die chromosomale DNS kom vry voor en maak ongeveer 1% van die massa van 'n sel uit. Daar is geen proteïene wat direk met die DNS verbind is nie. Dit mitochondrieë en chloroplaste kan ook as prokariotiese strukture beskou word. Hierdie organelle is semi-outonoom en die DNS het eienskappe wat dit onderskei van chromosomale DNS. Daar word beweer dat die organelle vroeër selfstandige, outonome bakterieë was, maar dat hulle op 'n bepaalde tydperk in die evolusionêre ontwikkeling die selle van hoër organismes binnegedring het, waardeur 'n simbiotiese samehang ontwikkel het. === Purien- en pirimidienmetabolisme === Die sintese van nukleïensure berus op die beskikbaarheid van pirimidien- en purienbasisse. Die nukleotiedtrifosfate wat by die DNS-replikasiereaksie betrokke is, speel ook 'n rol in 'n aantal ander sellulêre prosesse. Die trifosfate is bekende "energieryke verbindings". Dit beteken dat die afsplitsing van een of twee van die fosfaatgroepe energie beskikbaar stel vir sekere reaksies in die sel. Die [[sintese]] van die [[puriene]] en [[pirimidiene]] is dus 'n belangrike onderdeel van sellulêre metabolisme. In die sintese van die puriene speel [[inosienmonofosfaat]] (IMP) 'n belangrike rol. In die sintese van al die puriennukleotiede kan van IMP as uitgangspunt gebruik gemaak word. Die sentrale plek in pirimidienmetabolisme word ingeneem deur orootsuur. Die basisse wat afgegee word tydens die afbraak (katabolisme) van nukleïensure, kan gebruik word vir die sintese van nuwe nukleïensure. ʼn Gedeelte word egter verder afgebreek. By die mens, ape en voëls is uriensuur die eindproduk van purienafbraak en word dit in die urien afgeskei. Versteurings in hierdie afbraak kan siektetoestande veroorsaak. Wanneer die omsetting van [[xantien]] tot [[uriensuur]] geblokkeer word, hoop xantienstene in die urien op. By 'n oormatige afskeiding van uriensuur hoop uriensuurkristalle in die weefsel op en ontwikkel 'n siekte wat as jig bekend staan. == RNS == In die voorafgaande gedeelte is aangedui hoe inligtingsmolekules soos DNS en proteïen betrokke is by die bepaling van erflike kenmerke. Inligting vir die sintese van bepaalde proteïene word in DNS-molekules geberg. Die DNS van eukariotiese selle is saamgepak in die chromosome en omring deur 'n kernmembraan wat nie groot DNS-molekules deurlaat nie. Proteïensintese vind plaas buite die kern op die ribosoompartikels in die sitoplasma. Die vraag ontstaan nou hoe die DNS [[proteïensintese]] kan spesifiseer as dit nooit by die ribosome uitkom nie. === Geskiedenis === Dit was lank reeds bekend dat daar benewens DNS ook ribonukleïensuur (DNS, ook bekend as RNA) in selle voorkom, maar die funksie daarvan was lank onduidelik. Enkele eksperimente het egter daarop gedui dat die hoeveelheid RNS in 'n sel aan die begin van proteïensintese toeneem. By bakterieë is verder ontdek dat daar RNS-molekules voorkom wat vinnig afgebreek word en dus 'n baie kort lewensduur het. Soortgelyke kortleeftyd-RNS kom ook voor in bakterieë wat met 'n virus geïnfekteer is. Omdat die RNS volgens basissamestelling veel meer met virus-DNS as met sel-DNS ooreenkom, is aangeneem dat die RNS van virusoorsprong is. 'n Ander belangrike waarneming was dat nuwe proteïensintese in 'n bakterie baie vinnig, binne die bestek van enkele minute, geaktiveer kan word. Wanneer bakterieë eers gekweek word met [[glukose]] (ʼn suiker) as voedingsbron en daarna oorgeplaas word op 'n voedingsbron wat die suiker [[laktose]] in plaas van glukose bevat, kan die bakterieë hulle binne enkele minute by die veranderde omstandighede aanpas, In die eerste geval het die bakterieë 'n glukose-afbrekende ensiem nodig om te kan groei en in die tweede geval 'n [[ensiem]] wat laktose kan afbreek, laasgenoemde ensiem is nie normaalweg in die sel aanwesig nie en die sintese moet dus eers geïnduseer word deur 'n induktor, in die gevallaktose. Daar kan onderskei word tussen geïnduseerde ensieme en konstitutiewe ensieme, wat altyd in die sel aanwesig is. Dit is dus duidelik dat die oordrag van genetiese inligting van die DNS na die proteïensintese-apparaat baie vinnig moet kan plaasvind. Die betrokkenheid van 'n tussenganger molekule wat baie vinnig gesintetiseer kan word, sou die probleem oplos. Die kortleeftyd-RNS is as 'n goeie kandidaat vir so 'n tussengangerfunksie beskou. Gevolglik het [[François Jacobus du Toit|Francis Jacob]] (geb. 1920) en [[Jacques Monod]] (geb.1910), die Franse wenners van die [[Nobelprys]], hul boodskapper-RNS- (b-RNS- of m-RNA-) teorie uiteengesit. Eksperimentele bewyse vir die bestaan van b-RNS is kort daarna gekry. === Boodskapper-RNS === Die genetiese inligting in die basisvolgorde van DNS kan nie direk gebruik word nie, maar moet eers "oorgeskryf" word in die vorm van 'n enkeldraad-RNS-molekule, die b-RNS. Die boodskap is nou in die basisvolgorde van die RNS opgesluit en word in die vorm na die ribosome oorgedra. Die b-RNS is 'n veel kleiner molekule as die DNS omdat een b-RNS-molekule, anders as die DNS wat al die genetiese inligting bevat, slegs die inligting bevat vir die sintese van enkele proteïene (1 tot 10). 'n Monosistroniese b-RNS bevat die inligting vir die sintese van een proteïen en 'n polisistroniese b-RNS die vir die sintese van verskillende proteïene. Oor die algemeen is baie van die b-RNS'e onstabiel en nadat hulle 'n paar keer vir proteïensintese gebruik is, word hulle vinnig afgebreek. Die feit dat die b-RNS-molekules betreklik klein is, het die voordeel dat die b-RNS vinnig gemaak en vinnig gebruik kan word. Net so het die kort leeftyd van die b-RNS die voordeel dat wanneer daar geen nuwe b-RNS meer gemaak word nie, proteïensintese vinnig tot 'n einde kom. Isolasie van die b-RNS'e word baie bemoeilik deur die klein hoeveelhede wat gemaak word en deur die vinnige afbraak van die molekules. Van die eerste suksesvolle isolasies, die van die hemoglobien- b-RNS, is gemaak uit retikulosietselle, wat hoofsaaklik een proteïen, hemoglobien, maak. Virus-b-RNS'e kan dikwels betreklik maklik geïsoleer word, Vandag het die tegnieke vir die isolering van b-RNS sodanig verbeter dat verskeie sellulêre b-RNS'e in suiwer vorm geïsoleer kan word. === Samestelling en struktuur === Net soos DNS is RNS 'n polinukleotied, RNS verskil egter in die volgende opsigte: * Die [[mononukleotiede]] van RNS het ribose as suiker in plaas van [[deoksiribose]].  Die basisse in die mononukleotiede van RNS is adenien, guanien, sitosien en urasiel (U). By RNS is die timien van DNS vervang deur urasiel, 'n basis wat net soos timien waterstofbindings met adenien kan vorm. * Anders as DNS is RNS gewoonlik 'n enkeldraad, hoewel dubbeldraad-RNS wel by sekere virusse voorkom. * By enkeldraad-RNS is daar gewoonlik 'n aansienlike mate van intramolekulêre basisparing tussen komplementere basisse (A met U en C met G) op dieselfde RNS-ketting. * RNS-molekules is minder stabiel as die van DNS en het gewoonlik 'n kort leeftyd. === Ander RNS-molekules === Daar is nog 2 ander tipes RNS-molekules by proteïensintese betrokke. Die ribosomale RNS (r-RNS) vorm saam met 'n hele aantal verskillende proteïene die ribosoompartikels waarop proteïensintese plaasvind. Daar kan onderskei word tussen die 70S-ribosome van bakterieë en die 80S-ribosome, wat in eukariotiese selle voorkom. Die benamings 70S en 80S spruit uit die isolasieprosedure en dui daarop dat die 70S-ribosoom tydens ultrasentrifugering effens stadiger sedimenteer as die 80S-ribosome (S = Svedberg-eenheid van sedimentasie) Mitochondrieë en chloroplaste bevat bakteriële ribosome. Die ander RNS, oordrag-RNS (o-RNS of t-RNA, na aanleiding van die Engels "transfer RNA"), sorg dat die boustene van proteïene, dit wil sê aminosure, by die ribosome uitkom. Hierdie groep RNS-molekules is betreklik klein en bevat ongeveer 80 nukleotiede. Die o-RNS-struktuur word gekarakteriseer deur basisparing tussen 'n groot aantal komplementere basisse in dieselfde molekule. Hierdie intermolekulêre waterstofverbindings is noodsaaklik vir die funksie van die o-RNS en is daarvoor verantwoordelik dat 'n aantal haarnaaldlusse gevorm word wat aan o-RNS 'n baie karakteristieke klawerblaarstruktuur verskaf. Aan die "stingel" van die klawerblaar kan 'n [[aminosuur]] gebind word, terwyl die lus aan die kop van die molekule 'n groep van 3 basisse (die [[antikodon]]) bevat, wat deur middel van basisparing aan komplementere basisse (die kodon) op die o-RNS gebind kan word. Daar is spesifieke o-RNS-molekules vir elk van die verskillende aminosure. Behalwe die 4 normale RNS-basisse kom daar in o-RNS 'n betreklik groot aantal afwykende basisse voor. Besondere RNS kom verder voor in mitochondrieë en in sekere virusse. Daar bestaan verskeie soorte virusse wat RNS as genetiese materiaal bevat. By sekere virusse funksioneer die virus-RNS self as b-RNS. By die dubbeldraad-RNS-virusse moet daar eers b-RNS-transkripsie plaasvind. Daar is ook aanduidings dat RNS-molekules by geheuewerking 'n rol kan speel. === RNS-sintese === Die sintese van RNS in die sel word transkripsie genoem. Genetiese inligting in die DNS word in 'n RNS-vorm oorgeskryf. In die reaksie word 'n ensiem, die RNS-polimerase, gebruik. Hierdie ensiem heg hom aan spesifieke promotorgedeeltes op die DNS en druk daardeur die drade van die 2 kettings gedeeltelik uitmekaar. Een van die 2 DNS-kettings dien dan as templaat (matrys) vir die sintese van RNS. Die nukleotiede wat aan die reaksie deelneem, is adenosientrifosfaat (ATP, ook bekend as ATF), guanosientrifoslaat (GTP), [[sitidientrilosfaat]] (CTP) en [[uridientrifosfaat]] (UTP). DNS-replikasie is 'n simmetriese proses omdat albei kettings van die DNS gelyktydig gerepliseer word. Daarteenoor is die transkripsieproses asimmetries en die RNS wat gesintetiseer word, is komplementer aan slegs 'n deel van 1 van die 2 drade van die DNS. By enkeldraad- RNS is komplementere basisse dus ook nie in gelyke getalle aanwesig nie (A≠U en G≠C). In die DNS is daar aparte gene vir die [[transkripsie]] van die verskillende o-RNS'e en r-RNS'e. == Genetiese kode == Die gene in 'n sel bevat al die nodige inligting vir die voortbestaan van 'n sel. Soos reeds genoem, is hierdie gene niks anders as stukke DNS nie. Die volgorde waarin die 4 basisse in die DNS voorkom, bepaal die proteïen of die RNS wat gesintetiseer kan word. Hierdie voorskrif word deur middel van 'n b-RNS oorgedra na die ribosome, waar die sintese plaasvind. Die oordrag van genetiese inligting van een molekulêre spesie na 'n ander is in die laat vyftigerjare deur Francis Crick in sy sentrale dogma uiteengesit. Hierdie informasievloei het egter slegs betrekking op algemene sellulêre reaksies, en die dogma is later uitgebrei om ook die spesiale prosesse waarmee sekere virusse genetiese inligting oordra en opberg, in te sluit. Sekere virusse kan byvoorbeeld die informasievloei omkeer deur RNS in 'n DNS oor te skryf. Die kenmerke van 'n proteïen word bepaal deur die sowat 20 verskillende aminosure waaruit proteïenkettings saamgestel is. Proteïene kan dus gesintetiseer word wanneer daar 'n voorskrif bestaan wat presies aandui watter aminosure aan mekaar gekoppel moet word. Hierdie voorskrif lê opgesluit in die basisvolgorde van die b-RNS. Die genetiese kode is dus 'n reeks basisvolgordes wat die inbou van verskillende aminosure spesifiseer. === Eienskappe === Die genetiese kode is tans volledig bekend. Die kode het die volgende kenmerke: * Die kodewoord of kodon vir een aminosuur word gevorm deur 'n groepie van 3 opeenvolgende basisse (‘n basistriplet) in die b-RNS. Omdat die basisse in hul afgekorte vorm aangegee word as die letters A, G, C, en U, word ook die kode 'n drieletterkode of tripletkode genoem. Elke drieletterkombinasie bevat die kode vir 'n enkele aminosuur: UUC is byvoorbeeld die kode vir die vorming van fenielalanien. * Met 4 verskillende basisse kan daar 3⁴ = 64 kombinasies of kodons deur middel van drieletterkodes gevorm word. Die kodons bevat egter die kodes vir slegs 20 verskillende aminosure. Daar is dus veel meer kodons as aminosure. Dit is dus nie verbasend dat meer as een kodon vir dieselfde aminosuur bestaan nie, byvoorbeeld sowel UUC as UUU kodeer die vorming van fenielalanien. Om die rede word dit 'n gedegenereerde kode genoem. * Daar bestaan 'n spesiale [[inisiasiekodon]] (AUG) en 'n [[stopkodon]] (UAA, UAG of UGA) wat die begin en einde van 'n aminosuurketting aandui. GUG funksioneer ook onder sekere omstandighede as inisiasiekodon. * Die kodons lê direk langs mekaar op die b-RNS. Anders as die woorde in 'n sin, is daar geen spasies of kommas tussen verskillende kodons nie. Die kode is punktuasievry. * Gewoonlik is elke basis slegs deel van een kodon en is daar geen oorvleueling van die kode nie. Die reël geld egter nie in alle gevalle nie en oorvleueling kan in sekere gevalle voorkom. * Die kode is universeel en geld sover bekend vir alle organismes. === Ontsyfering === Die grootste gedeelte van die genetiese kode is in omstreeks 1965 opgeklaar. [[Marshall Warren Nirenberg]] (geb. 1927) en [[Har Gobind Khorana]] (geb. 1922) het die kodes ontsyfer deur die aminosure te identifiseer wat in 'n selvrye proteïensintesesisteem met behulp van kunsmatige b-RNS'e ingebou word. Hulle het byvoorbeeld die 2 kettings UUUUU ... en UGUGUG, gesintetiseer en met hierdie 2 b-RNS'e onderskeidelik die aminosuurkettings fenielalanien-fenielalanien-fenielalanien.... en sistien-valien-sistien-valien gesintetiseer. Dit bewys dat die UUU-kodon die inbou van [[fenielalanien]] spesifiseer, terwyl UGU en GUG onderskeidelik sistien en valien kodeer. Nirenberg en Leder het later met behulp van kunsmatige kodons (RNS'e van presies 3 basisse elk) die o-RNS'e geïdentifiseer wat in die teenwoordigheid van 'n bepaalde kodon aan die ribosome bind. Elke o-RNS is spesifiek vir 'n bepaalde aminosuur en deur vas te stel watter o-RNS by watter kodon tuishoort, kan direk afgelei word watter aminosuur deur 'n bepaalde basistriplet gekodeer word. === Antikodon === Die metode van Nirenberg en Leder berus daarop dat elke aminosuurgebonde o-RNS 'n bepaalde kodon op die b-RNS kan herken. Hierdie herkenningsmeganisme maak gebruik van basisparing tussen die kodon en 'n triplet van 3 komplementere basisse op een van die lusse van die o-RNS, Hierdie o-RNS-triplet word die antikodon genoem. === Gevolge === Een van die opvallendste kenmerke van die genetiese kode is dat die kode universeel is. Dit beteken dat die kode slegs een keer in die evolusionêre ontwikkeling ontstaan het. Omdat vermoed word dat bakterieë al 3&nbsp;000 miljoen jaar gelede geleef het, beteken dit dat die kode al in daardie tydperk funksioneel moet gewees het. Dit beteken ook dat die kode nie deur middel van mutasies ontstaan het nie en dat mutasies wat die letters in 'n kodon verander, dodelik sal wees. Die eienskap dat die kode punktuasievry is, kan soms foute tot gevolg hê. Wanneer translasie (die lees van 'n kode) byvoorbeeld in die middel van 'n kodon sou begin, of wanneer 'n basis oorgeslaan word, is die hele daaropvolgende kode uit fase en sal 'n heeltemal ander boodskap gelees word. Die gevolg is dat 'n nuttelose proteïen gesintetiseer word. 'n Voorbeeld van die verandering wat plaasvind wanneer 'n basis wegval, is die volgende: Veronderstel dat by die basisvolgorde UUCIGCA/CAG/UA .. (kode vir fenielalanien-alanienglutamien) die kursiewe C wegval, verander die basisvolgorde na UUG/CAC/AGU/A,.. (kode vir eusienhistidienserien). Die enkele basisverandering het dus 'n totale verandering in die proteïen tot gevolg gehad. Die genetiese kode is gedegenereerd. Omdat verskeie kodons dieselfde aminosuur kodeer, het alle mutasies nie noodwendig 'n ander aminosuur tot gevolg nie. Ook is alle mutasies nie noodwendig skadelik nie en kan 'n proteïen as gevolg van mutasies beter eienskappe bekom as wat hy voorheen gehad het. Op die manier kan daar dus verbeterings in die erflike materiaal van 'n organisme teweeggebring word. == Proteïensintese == Alle organismes, of dit nou uit 'n enkele sel of uit miljoene selle bestaan, is afhanklik van sellulêre proteïensintese, Virusse kan nie hul eie proteïene produseer nie, maar maak gebruik van die sel se proteïensintese-apparaat om hul eie genetiese inligting (virus-DNS of -RNS) te transleer of te lees. Elke individu produseer liggaamseie proteïene en alle spesies maak spesiespesifieke proteïene. Die proteïene in voedsel kan nie direk deur die liggaam opgeneem word nie, maar word eers afgebreek tot aminosure, wat vir nuwe proteïensintese gebruik kan word. Liggaamsvreemde proteïene lok dikwels 'n sterk immunologiese verdedigingsreaksie uit. Die sterkte van die reaksie neem af hoe nader die verwantskap tussen die vreemde en die liggaamseie proteïene is. Die immunologiese kruisreaksies kan dus gebruik word as 'n maatstaf om die verwantskap tussen twee individue ot spesies te bepaal. === Proteïensintese === Proteïensintese vind plaas op die ribosome. Hier word die genetiese kode vertaal in die aminosuurvolgorde van 'n proteïen. Die translasieproses kan onderverdeel word in die volgende reaksies: * Vorming van 'n ribosomale kompleks. * Koppeling van aminosure aan die o-RNS'e. * Die begin (inisiasie) van die aminosuurketting, * Kettingverlenging. * Beëindiging of terminasie. Die verskillende reaksies sal opeenvolgens bespreek word. === Die ribosomale kompleks === 'n Ribosoom is saamgestel uit ribosomale RNS en 'n hele aantal spesifieke proteïene. Die ribosoom vorm saam met die b- en o-RNS die ribosomale kompleks. Wanneer b-RNS hom aan die ribosoom heg, neem die b-RNS 'n gestrekte vorm aan, want die boodskap kan nie getransleer word as die RNS deur intermolekulêre basis paring verskillende lusse maak nie, By die o-RNS daarenteen is die intermolekulêre basisparing voordelig, want daardeur verkry die molekule die kenmerkende klawerblaarstruktuur wat noodsaaklik is vir sy funksie, Die aminosuur is aan die "stingel" van die klawerblaar gekoppel, terwyl die antikodon op die teenoorgestelde lus geleë is, Die lus is afgeplat op die plek waar die antikodon geleë is om die kodon-antikondonbinding moontlik te maak. Na gelang van die grootte van die b-RNS kan een of meer ribosome gelyktydig aan dieselfde RNS gekoppel wees, 'n Groep ribosome wat aan een bepaalde b-RNS-ketting gekoppel is, word 'n poliribosoom, polisoom of ergosoom genoem. Tydens die sintese van hemoglobien is daar byvoorbeeld 4 tot 6 ribosome tegeIykertyd aan die hemoglobien-b-RNS gekoppel. Groter b-RNS'e wat die kode vir die sintese van proteïenkettings met 300 tot 500 aminosure bevat, kan 12 tot 20 [[ribosome]] bevat. Ribosome is klein sellulêre partikels wat saamgestel is uit 2 afgeplatte bolvormige subeenhede, waarvan die een ongeveer 2 maal so groot as die ander een is. Albei subeenhede bevat een spesifieke ribosomale RNS-molekule. Die kleiner (30S) subeenheid van Escherichia coli bevat 21 verskillende proteïene, terwyl die groter (50S) subeenheid 34 proteïene bevat. Die b-RNS bind tydens translasie aan die kleinste subeenheid, terwyl die o-RNS'e aan die groter partikel bind. === Aminosuurkoppeling === Die energie wat nodig is om aminosure aan spesifieke o-RNS'e te koppel, word verskaf deur die omsetting van die "energieryke" verbinding [[adenosientrifosfaat]] (ATP) na [[adenosienmonofosfaat]] (AMP) en [[pirofosfaat]]. In 'n eerste stap-word die aminosure geaktiveer. In die aanwesigheid van ATP en 'n ensiem ([[aminoasielsintase]]) word 'n aminosuur by sy karboksielgroep deur middel van 'n energieryke verbinding aan adenosienmonofosfaat gekoppel. Die geaktiveerde aminosuur word aan die o-RNS gebind deur middel van 'n aminoasielbinding tussen die karboksielgroep van die aminosuur en die adenienbasis aan die "stingelkant" van die o-RNS. Die ensieme wat die reaksies kataliseer, naamlik die aminoasielo-RNS-sintetases, is spesifiek vir 'n bepaalde aminosuur. Die koppeling kan soos volg voorgestel word: aminosuur + o-RNS + ATP ensiem aminoasiel-o-RNS + AMP + PPi === Inisiasie === By bakterieë is daar 'n spesifieke o-RNS, N-formielmetioniel- o-RNS of o-RNS_F, wat die sintese aan die gang kry, Hierdie 0- RNS_F verbind met die AUG-kodon (die inisiasiekodon) op die b-RNS. Die kompleks is nou gereed om die aminosuurketting met die eerste inkomende aminosuur te begin. Die AUG-kodon is nie altyd die inisiasie-kodon nie en kan ook funksioneer as kodon vir die aminosuur metionien. In die geval is 'n ander o-RNS betrokke. By hoër organismes is o-RNS nie betrokke nie. Hoewel baie van die translasieprosesse by eukariote in beginsel presies dieselfde is as by prokariote, is die sisteem, insluitende die inisiasie van translasie, in baie opsigte veel meer gekompliseerd. Die groter hoeveelheid genetiese materiaal wat by eukariode betrokke is, noodsaak 'n ingewikkelder sisteem van beheer en organisasie. By eukariote is daar benewens die spesifieke o-RNS'e ook 'n hele reeks inisiasiefaktore betrokke. Hierdie faktore verseker onder meer dat proteïensintese op die regte plek begin. === Verlenging === Op die groot subeenhede van die ribosomale subpartikels is daar 2 bindingsplekke. Die eerste, die peptidiel-o-RNS-plek (P-plek), is 'n donorplek waar die reeds bestaande deel van die proteïenketting aan 'n o-RNS gekoppel is. Die tweede, die aminoasielplek (A-plek), is 'n akseptorposisie waar die volgende aminoasiel-o-RNS in posisie gebring word. Hierdie twee plekke is direk langs mekaar sodat die reeds bestaande deel van die aminosuurketting in die P-posisie van die o-RNS losgemaak en aan die nuwe aminosuur in die A-posisie gekoppel kan word. Hierdie oordrag en binding verloop met behulp van die ensiem peptidieltransferase. Sodra die koppeling afgehandel is, is die o-RNS in die P-posisie oorbodig en maak dit plek vir die o-RNS in die A-posisie, wat nou die oorspronklike [[aminosuurketting]] plus een addisionele aminosuur bevat. Die A-posisie is nou weer beskikbaar vir die volgende aminoasiel-o-RNS, wat deur die volgende kodon op die b-RNS gespesifiseer word. Dit is voor die hand liggend dat die ribosoom tydens translasie oor die b-RNS moet beweeg ten einde elke keer 'n nuwe kodon in posisie te bring. Hoe hierdie verskuiwing plaasvind, is nog nie duidelik nie en dit is selfs nie seker of dit die b-RNS of die ribosoom is wat vorentoe beweeg nie, Wat wel seker is, is dat die verskuiwing (translokasie) energie vereis. Hierdie energie word verskaf deur die gedeeltelike hidrolise van [[guanosientrifosfaat]] (GTP). Daar is ook spesifieke oordragfaktore by hierdie verskuiwingsreaksie betrokke. Die eukariotiese oordragfaktore is verskillend van die van bakterieë. Translokasie word soms met die spiersametrekkingsmeganisme vergelyk, aangesien spiersametrekking ook energie en spesifieke proteïene nodig het. === Beëindiging === Onder optimale omstandighede vind proteïensintese baie.vinnig plaas en 'n ketting van tot 400 aminosure kan binne 20 sekondes voltooi word. Gedurende hierdie tydperk neem die voltooide deel van die ketting reeds sover moontlik sy finale driedimensionele struktuur aan. Die translasieproses word beëindig wanneer een van die drie spesifieke stopkodons (UAA, UAG of UGA) in die b-RNS in die A-posisie van die ribosoom beland. Die aminosuurketting moet nou van die o-RNS losgemaak word. Hierdie reaksie behels die [[hidrolise]] van die binding tussen die proteïen en die 0- RNS. Hiervoor is sekere spesiale vrylatingsfaktore nodig. Verskeie sulke faktore is reeds geïsoleer en daar is vasgestel dat die faktore hulle aan die A-posisie van die ribosoom kan bind. Op die manier "lees" die faktore waarskynlik die stopkodons. Die werking van die faktore is afhanklik van die aanwesigheid van GTP. === Vervoer === By prokariote kom die ribosome vry voor in die sitoplasma. Dit is ook die geval by enkele eukariotiese selle waar proteïensintese hoofsaaklik vir interne gebruik bedoel is, soos byvoorbee1d by retikulosiete. By die selle wat proteïene vir eksterne gebruik produseer, is die meeste ribosome membraangebonde. In eukariotiese selle is daar 'n ingewikkelde netwerk van membrane, die endoplasmatiese [[retikulum]], waaraan die ribosome gebonde is. By die uitskeiding van die proteïene ([[sekresie]]) is 'n aparte [[selorgaan]], die [[Golgi-apparaat|Golgiapparaat]], betrokke. Proteïene word met behulp van [[Golgi-vesikels]] na die rand van die sel vervoer, waar dit met die selmembraan versmelt en die inhoud na buite afgee. === Beheer === Nie altyd dieselfde hoeveelheid is nodig van die verskillende proteïene wat in 'n set vervaardig kan word nie. Veranderde omstandighede kan die sintese noodsaak van proteïene wat normaalweg nooit in die sel voorkom nie. Alle inligting in die DNS word dus nie in dieselfde mate benut nie en 'n groot persentasie van die inligting word nooit gebruik nie. Laasgenoemde word geïllustreer deur veral die feit dat alle hoër organismes slegs 'n baie klein deel van die totale DNS gebruik vir die sintese van die nodige proteïene. By sekere organismes word selfs net 5 % van die DNS gebruik. Die res van die DNS word waarskynlik nooit vir proteïensintese gebruik nie en is klaarblyklik onnodig vir die voortbestaan van die organisme. Dit is duidelik dat daar in die sel streng beheer oor proteïensintese uitgeoefen moet word om te verseker dat net die proteïene gemaak word wat werklik nodig is. By [[Eukarioot|eukariote]] is hierdie beheer baie kompleks en bestaan dit waarskynlik uit 'n kombinasie van beheer op die transkripsie- en translasievlak van proteïensintese. By die prokariote is daar nie 'n groot hoeveelheid onnodige DNS nie en is daar heelwat meer oor beheer bekend. Die belangrikste vlak van beheer is waarskynlik op die gebied van b-RNS-sintese (transkripsie). Die bes bestudeerde voorbeelde van beheer is die induksie van sekere ensieme by [[Bakterie|bakterieë]]. Sekere bakterieë produseer altyd glukoseafbrekende ensieme. Die ensieme is dus konstituerend. Wanneer die bakterieë gedwing word om te groei in 'n medium wat [[laktose]] in plaas van glukose bevat, is dit noodsaaklik dat daar ensieme gesintetiseer word wat laktose kan afbreek. Die ensieme is normaalweg nie aanwesig nie, maar die sintese daarvan kan geïnduseer word en die ensieme is dan induktief. Die bakterieë besit dus wei die genetiese inligting om laktose-afbrekende ensieme te sintetiseer, maar normaalweg word nie daarvan gebruik gemaak nie. Om hierdie reguleringsmeganisme te verklaar, het Jacob en Monod die [[operon-model]] opgestel. === Laktose-operon === Jacob en Monod het aangeneem dat die verskillende gene wat vir die sintese van laktose-afbrekende ensieme nodig is, agter mekaar op die DNS gelokaliseer is. Die gene wat die kodes bevat vir die sintese van proteïene, word struktuurgene genoem. Hierdie genetiese inligting word normaalweg nie gebruik nie omdat die plek van die RNS-polimerase, wat die b-RNS-sintese behartig, deur 'n proteïenrepressor geblokkeer is. Daar kan dus geen transkripsie (b-RNS-sintese) plaasvind nie en gevolglik word die ooreenstemmende proteïene nie gemaak nie. Die tipe beheer kan dus alle onnodige gene afskakel. Hierdie afskakeling kan permanent wees, maar dit kan ook in sekere gevalle, soos by die laktoseoperon, opgehef word. In so 'n geval bind die laktose wat die sel binnekom, met die repressor sodat die nie langer in die RNS-polimerasebindingsplek kan bind nie. Die RNS-polimerase kan nou die struktuurgene vir die laktose-afbraak ensiem transkribeer en proteïensintese van stapel laat loop. Laktose funksioneer dus as 'n induktor en solank daar genoeg laktose is om die repressor te bind, word die nodige ensieme gemaak. Sodra die laktose verwyder word, word die transkripsie weer deur die repressor geblokkeer. As gevolg van die kort leeftyd van bakteriële b-RNS sal die sintese van die ensieme ook gou stopgesit word. Die verskillende gene op die DNS wat by die induksiesisteem betrokke is, word die laktose-operon genoem. Die voorste operongeen kodeer vir die sintese van die repressor proteïen. Direk daarna volg die plek waar die RNS-polimerase bind (die promotorgeen) en direk daarlangs is die operatorgeen waar die repressor bind. Daarna volg die struktuurgene. === Histidien-operon === Dit blyk dat die algemene beginsels van die laktoseoperon ook op ander induseerbare ensiemsisteme by bakterieë toegepas kan word. Met geringe wysigings geld dit ook vir sisteme waar die genetiese inligting normaalweg nie onderdruk word nie, maar onder besondere omstandighede wel. 'n Voorbeeld van die tipe beheer is die histidien-operon in bakterieë. Wanneer bakterieë in 'n medium gekweek word wat min voedsel bevat. Word die aminosuur histidien deur die bakterieë self met behulp van 10 verskillende ensieme geproduseer. Die inligting vir die sintese is geleë in die 10 opeenvolgende struktuurgene van die histidien-operon. Hierdie 10 gene word getranskribeer in een groot polisistroniese b-RNS. Wanneer histidien in die groeimedium aanwesig is, word die sintese van al 10 ensieme gelyktydig onderdruk. Die beheer staan bekend as gekoördineerde repressie. == Laboratoriumsintese == In die navorsing op proteïensintese was dit soms belangrik om kort [[nukleïensuurkettings]] te sintetiseer. By byvoorbeeld die ontrafeling van die genetiese kode is van sulke kunsmatige b-RNS'e gebruik gemaak. Sedertdien is daar nog baie vordering op die gebied van molekulêre biologie gemaak en dit is vandag veral op die gebied van genetiese boukunde of genetiese manipulasie waar dit van groot belang geword het om kunsmatige nukleïensuurkettings van 'n spesifieke basisvolgorde te kan sintetiseer. Ook die laboratoriumsintese van proteïene is vandag moontlik en die tegnieke kan toegepas word op gebiede soos die medisyne, die sintese van kunsmatige entstowwe, ensovoorts. === Proteïensintese === In 'n proteïen is die aminosure deur peptiedbindings aan mekaar gekoppel. So 'n peptiedbinding word gevorm wanneer koolstof aan die karboksielgroep van een aminosuur en stikstof aan die [[aminogroep]] van 'n ander aminosuur verbind word. Een molekule water word afgegee. Soos in die onderstaande reaksie aangedui word, word 'n dipeptied gevorm. Hierdie dipeptied kan met 'n volgende aminosuur reageer en 'n tripeptied vorm, en sodoende kan daar uiteindelik 'n [[polipeptied]] gesintetiseer word. Een probleem by die laboratoriumsintese van 'n polipeptied is dat die opbrengs gewoonlik baie laag is. Vir 'n ketting van 100 aminosure moet 100 afsonderlike stappe uitgevoer word. Selfs al sou elke stap 'n opbrengs van 95 % lewer, bly daar na 100 sulke stappe 'n opbrengs van minder as 2,5 % oor. 'n Ander probleem is dat daar spesiale voorsorgmaatreëls getref moet word om te verseker dat die aminosure slegs op die voorgeskrewe manier koppel. Wanneer aminosuur A met aminosuur B moet bind, moet die reaksie van A met A en B met B op een of ander manier verhinder word. Om die probleem te oorbrug, word al die reaktiewe groepe wat nie aan die reaksie mag deelneem nie, geblokkeer deur middel van beskermende groepe wat 'n reaksie aan die kant van die molekule onmoontlik maak. 'n Goeie voorbeeld van hierdie benadering is die Merrifield-sintese, waartydens die karboksielgroepend van die groeiende peptiedketting aan polistereen gebonde bly. Die ensiem RN-ase (ribonuklease). wat RNS afbreek, is op die manier kunsmatig vervaardig. === Polinukleotiede === Die laboratoriumsintese van polinukleotiede vind plaas met behulp van organiese en ensimatiese metodes. Van historiese belang is die ensiem polinukleotiedfosforilase, wat in 1955 ontdek is. Hierdie ensiem kataliseer deur 'n ewewigsreaksie in die intersellulêre afbraak van nukleïensure. In 'n [[proefbuis]] is dit moontlik om die ewewig na die anderkant te verskuif deur die nukleosied- difosfate (ADP, GDP, CDP en UDP) in groot konsentrasie aanwesig te hê. In die reaksie word RNS gevorm In die laaste paar jaar is groot vordering gemaak met die in vitro sintese van DNS. 'n Volledige geen wat selfs die regulerende sekwense bevat, is in 1976 deur die Nobelpryswenner Har Gobind Khorana (geb. 1922) en medewerkers gesintetiseer. Die DNS-molekules wat vir die A- en B-ketting van menslike insulien kodeer, is ook reeds met behulp van chemiese metodes in vitro gesintetiseer. Rekombinasie van die DNS met die DNS van die bakterie ''[[Escherichia coli]]'' het dit moontlik gemaak om insulien in bakteriële selle te sintetiseer. Die kunsmatige DNS bevat dus al die regte inligting. Die ensimatiese metodes om DNS te sintetiseer, behels die gebruik van 'n spesifieke ensiem, naamlik omgekeerde transkriptase, wat daartoe in staat is om 'n RNS-molekule in 'n DNS-molekule om te skakel. Konyn-betaglobien-b-RNS is op die manier gebruik vir die eerste volledige DNS-sintese met behulp van ensimatiese metodes. === Nukleïensuursekwensbepalings === Een van die belangrikste ontwikkelings op die gebied van molekulêre biologie is die groot vordering wat ten opsigte van nukleïensuursekwensbepalings gemaak is. Aanvanklik kon slegs die sekwense van die kleiner RNS-molekules soos die o-RNS'e bepaal word. Hierdie molekules bevat slegs ongeveer 80 nukleotiede en tog het dit aanvanklik verskeie jare geduur om so 'n sekwensbepaling te doen. Vandag kan selfs lang DNS-sekwense met betreklik eenvoudige metodes bepaal word. Die tegniek wat veral baie gebruik word, is een wat deur Maxam en Gilbert ontwikkel is. Dit is die enigste metode wat direk op dubbeldraad-DNS toegepas kan word en dit stel navorsers daartoe in staat om 'n groot aantal basisvolgordes binne 'n enkele eksperiment te bepaal. Groot DNS-molekules word eers "vereenvoudig" deur hulle met ensieme in kleiner stukke op te deel. Die wye toepassing van die tegniek het 'n kennisontploffing op die gebied van DNS-sekwense tot gevolg gehad en rekenaars word vandag gebruik om al die gegewens te berg wat van oral ingesamel word. 'n Variasie van die metode kan ook vir die bepaling van RNS-sekwense gebruik word. === Praktiese toepassing === Na al die groot deurbrake op die gebied van die molekulêre biologie in die jare sewentig is die stadium bereik dat verskillende aspekte op 'n praktiese manier toegepas kan word. Die belangrikste van hierdie toepassings is op die gebied van die genetiese boukunde ot manupilasie. Met behulp van hierdie tegnieke is dit moontlik om die DNS-geen, wat die genetiese inligting vir die sintese van 'n bepaalde proteïen bevat, te kombineer met die DNS van 'n bakteriële sel wat nooit voorheen die inligting bevat het nie. Die sel kan nou hierdie "vreemde" proteïen sintetiseer. Op die manier kan bakterieë gebruik word om proteïene soos menslike insulien en groeihormoon te produseer, wat normaalweg net deur spesiale selle in die mens se liggaam geproduseer word. Eksperimente van die aard word streng beheer om te verseker dat geen nuwe ongewenste [[Organisme|organismes]] geskep word nie. == Bronnelys == * [[Wêreldspektrum]], 1982, {{ISBN|0908409605}}, volume 19, bl. 142 == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie inlyn|Molecular biology}} {{Normdata}} [[Kategorie:Molekulêre biologie| ]] qebxck7idcj80sr6n17kodhtn311gyg 2910574 2910336 2026-06-10T11:53:32Z Pee Dirix 115342 /* Gevolge */ 2910574 wikitext text/x-wiki {{Wetenskap}} Die '''molekulêre biologie''' is die [[wetenskap]] waarin verskillende lewensprosesse op 'n molekulêre vlak bestudeer word. Dit is veral op die gebied van erflikheid waar molekulêre bioloë die belangrikste deurbrake gemaak het. Die molekulêre beginsels van erflikheid was nog altyd een van die lewe se groot geheime, totdat dit duidelik geword het dat daar in alle selle sekere groepe molekules voorkom wat as die draers van erflike inligting beskou kan word. Tot hierdie sogenaamde informasiemolekules behoort die proteïene en [[nukleïensure]]. [[Proteïen|Proteïene]] is by byna alle belangrike lewensprosesse in die selle van organismes betrokke en vervul 'n baie wye reeks regulatoriese en strukturele funksies. Proteïene kan dus beskou word as die molekules wat die erflike eienskappe van 'n sel of 'n organisme bepaal. Die verskil tussen 'n blom en 'n padda word dus bepaal deur die verskille in die proteïene wat deur paddaselle en die proteïene wat deur die selle van 'n blom gesintetiseer kan word. Die genetiese inligting wat selle nodig het om die proteïene te maak, word in deoksiribonukleïensuur ([[DNS]], ook [[DNA]]) geberg. Die DNS in 'n sel is saamgestel uit kleiner molekules, die nukleotiede. Hierdie nukleotiede bevat elkeen een van vier verskillende stikstofbevattende basisse. Die volgorde waarin die basisse in die DNS-ketting voorkom, bepaal die volgorde waarin die verskillende aminosure tydens proteïensintese in 'n proteïen ingebou word. Die aminosuurvolgorde bepaal op sy beurt die struktuur en die belangrikste fisiologiese kenmerke van proteïene. Die struktuur van DNS het nie alleen van die belangrikste fundamentele beginsels van proteïensintese opgeklaar nie, maar ook 'n verduideliking gebied van hoe erflike inligting deur die duplikasie van DNS volledig en noukeurig na dogterselle oorgedra kan word tydens seldeling of voortplanting. Die DNS-struktuur bied ook 'n verklaring van hoe veranderinge in erflike materiaal deur middel van mutasies kan plaasvind. By [[proteïensintese]] in die sel is daar bene wens die DNS ook in ander groep nukleïensure betrokke, naamlik die ribonukleïensure (RNS, ook RNA). Boodskapper-RNS dien as tussenganger tussen DNS en die sellulêre apparaat of [[ribosome]], met behulp waarvan proteïensintese plaasvind. 'n Ander groep RNS-molekules, die draers-RNS, speel 'n onontbeerlike rol in die aaneenskakeling van die aminosure in die proteïenketting. Dit is vandag tegnies moontlik om die basisvolgorde van nukleïensure te bepaal en om sekere nukleïensure (self volledige gene) kunsmatig in die laboratorium te vervaardig. Dit is vandag ook moontlik om sekere proteïene kunsmatig uit aminosure saam te stel. Die groot ontwikkelinge wat vandag op die gebied van genetiese manipulasie plaasvind, spruit regstreeks uit kennis wat op die vakgebied van die molekulêre biologie opgedoen is. == Inleiding == Die belangrikste aspek waarmee die molekulêre biologie hom besig hou, kan saamgevat word in die vraag: "Wat is lewe?" Hoewel hierdie vraag al deur baie eeue heen gevra is, het die molekulêre biologie as 'n wetenskap eers werklik sy beslag gekry toe wetenskaplikes in die vyftigerjare vir die eerste keer 'n begrip ontwikkel het van die molekulêre grondslag van erflikheid. In die verlede het wetenskaplikes meermale die faktore probeer identifiseer wat lewende materiaal van dooie materiaal onderskei. Eienskappe soos groei en die vermoë om voort te beweeg, het nie in alle gevalle die juiste onderskeid gemaak nie. Die een fundamentele kenmerk wat alle bekende lewende organismes wel gemeen het is dat almal uit selle opgebou is. Die eenvoudigste lewende organisme, 'n bakterie, bestaan uit 'n enkele sel, terwyl hoër organismes uit 'n bykans ontelbare menigte selle bestaan. Die belangrikste kenmerk van 'n sel is sy vermoë om te groei en te verdeel. Dit is hierdie vermoë wat die fundamentele karakter van lewe bepaal. In die natuur kan 2 tipes selle onderskei word, naamlik die wat sonder 'n kern is, soos die bakterieë en blougroen alge (prokariotiese selle), en die wat wei kerne besit ([[eukariotiese selle]]) . Alle selle bestaan uit 'n [[selmembraan]] wat as omhulsel dien vir 'n waterige oplossing, wat die selsap of sitoplasma genoem word. In die sitoplasma van sekere selle kom daar liggaampies of organelle voor wat deur 'n membraan omring word. In diereselle is daar mitochondrieë wat 'n rol speel in [[sellulêre respirasie]], terwyl daar in plantselle [[chloroplaste]] voorkom wat betrokke is by die gebruik van sonlig as 'n bron van [[energie]]. Verder blyk dit dat alle selle saamgestel is uit hoofsaaklik 4 verskillende soorte makromolekules, naamlik suikers (koolhidrate), vette (lipiede), proteïene en nukleïensure. Die suikers en vette dien hoofsaaklik as bron van energie, terwyl die proteïene en nukleïensure as inligtingsmolekules beskou word. Proteïene is betrokke by feitlik elke aspek van sellulêre fisiologie. Hulle is noodsaaklik vir groei, instandhouding en alle ensiemgekataliseerde reaksies in die sel. Een van die kenmerke van die lewe van 'n sel is sy vermoë om voortdurend die fisiologies benodigde hoeveelhede van spesifieke proteïene te kan sintetiseer. Proteïene kan nie soos klein metaboliese boustowwe van buite af toegevoeg word nie en die sel moet dus in sy eie behoefte kan voorsien. Ook moet die sel oor die vermoë beskik om die inligting wat hy vir die sintese van proteïene nodig het, na die volgende geslag oor te dra. Hierdie informasie-oordrag op molekulêre vlak is een van die belangrikste aspekte wat deur navorsers in die molekulêre biologie opgeklaar is. === Erflikheid === Oor die beginsels van erflikheid is eers in die afgelope 100 jaar groter duidelikheid verkry. Voorheen was dit onmoontlik om te verklaar hoe genetiese inligting deur voortplanting oorgedra word. Hoe is dit moontlik dat daar uit koekoekeiers wat deur 'n ander voël uitgebroei word, tog jong koekoeke te voorskyn kom? Net so kom daar uit die eiers van skilpaaie net ander skilpaaie te voorskyn en nie kuikentjies of koekoeke nie. Die genetiese inligting wat skilpaaie van koekoeke onderskei, moet dus volledig in die eier vasgelê wees. Van die belangrikste erflikheidsbeginsels is reeds deur [[Gregor Mendel]] (1822- 1884), die vader van die klassieke genetika, ontdek. Daar is veronderstel dat genetiese eienskappe soos haarkleur, wat van geslag tot geslag oorgedra kan word, vasgelê is in spesifieke selstrukture, wat later gene genoem is na aanleiding van die ou benaming van [[Hugo de Vries]] (1848- 1935) naamlik pangene. Wanneer 'n eensellige organisme met behulp van 'n ligmikroskoop bestudeer word, kan gesien word dat selle vermenigvuldig deur 'n proses van seldeling, waartydens 2 dogterselle gevorm word. Walther Flemming (1843- 1905) het in 1879 waargeneem dat seldeling voorafgegaan word deur die verdubbeling van sekere selstrukture, wat met behulp van kleurstowwe gekleur kan word. Hierdie strukture is chromosome (Grieks vir "gekleurde liggaam") genoem. Die verdubbeling van 'n chromosoom verseker dat wanneer die sel in 2 verdeel, elke [[dogtersel]] een van die 2 chromosome bekom. Toe die werk van Mendel aan die begin van hierdie eeu herontdek is, is beset dat die gene op die chromosome gelokaliseer moet wees. In 1928 is eksperimenteel bevestig dat chromosome die draers van erflike eienskappe is. Die aantal chromosome in 'n sel hang van die soort sel af. Bakterieë besit slegs 'n enkele [[chromosoom]] (haploïed). By hoër organismes kom die chromosome in pare voor ([[diploïed]]). Die mens besit normaalweg 46 chromosome, terwyl 'n hoender 78 besit. Die diploïede karakter van chromosome kan dien as 'n beveiligingsmeganisme omdat die ander chromosoom in die geval van 'n defek in een van die 2 chromosome steeds oor die regte genetiese inligting beskik. Reeds voor 1928 het [[Friedrich Miescher]] ontdek dat chromosome uit proteïene en 'n suur bestaan. Omdat die suur in die kern van die sel voorkom, word dit kernsuur of nukleïensuur genoem. In 1944 het [[Oswald Avery]] (1877-1955) aangetoon dat nukleïensuur die erflike inligting bevat en nie die proteïene nie, soos tot in daardie stadium vermoed is. In 1953 het [[James D. Watson]] en [[F. Crick]] die ruimtelike struktuur van nukleïensuur opgeklaar. Hierdie ontdekking het meer as elke ander faktor daartoe bygedra dat navorsing in die molekulêre biologie gestimuleer is en 'n tydperk van byna ongekende ontwikkeling op die gebied is ingelui. Die vordering wat sodoende gemaak is, het vir die eerste keer beplande genetiese manipulasie op molekulêre vlak moontlik gemaak. Hierdie genetiese tegnieke, wat ook as [[genetiese boukunde]] (Engels: genetic engineering) bekend staan, het belangrike praktiese toepassings op verskillende terreine, soos byvoorbeeld in die landbou en die [[farmakologie]]. Vandag word baie van die tegnieke in die molekulêre biologie ook gebruik om aspekte van evolusionêre ontwikkeling en [[immunologie]] te bestudeer. == DNS == Omstreeks 1870 het Friedrich Miescher ontdek dat daar in die kern van 'n sel 'n fosforbevattende suur voorkom. Hierdie [[kernsuur]] of nukleïensuur bevat al die genetiese inligting wat deur die sel benodig word. Die gene van 'n sel is dus niks anders as stukke nukleïensuur nie. In 1944 het Oswald Avery eksperimenteel bewys dat nukleïensuur in die afwesigheid van enige proteïen genetiese inligting kan oordra. Hy het uit 'n bakteriële stam 'n verbinding geïsoleer waarmee hy die erflike eienskappe van 'n ander stam kon verander. Avery het verskeie toetse gedoen en tot die gevolgtrekking gekom dat hierdie geïsoleerde verbinding slegs uit nukleïensuur bestaan het. 'n Ander klassieke eksperiment is in 1952 deur Hersey en Chase uitgevoer. Hulle het 'n studie gemaak van virusinfeksie. 'n [[Virus]] bestaan uit 'n nukleïensuur wat deur. 'n beskermende proteïendop omring word. Hulle het vasgestel dat tydens die infeksie van 'n bakterie met 'n bakteriële virus (bakteriolaag), slegs die nukleïensuurgedeelte van die virus die gasheersel binnedring, terwyl die proteïendeel van die virus buite bly. Na 'n tyd bars die gasheersel oop en honderde nuwe viruspartikels, wat almal presies identies is aan die oorspronklike virus, word vrygelaat. Die genetiese inligting met behulp waarvan die proteïendop van die virus vervaardig word en die virus homself kan dupliseer, moet dus in die nukleïensuur van die virus geleë wees. Hierdie ontdekking het in 1969 aan Hersley die Nobelprys besorg. === Samestelling === Nukleïensure is saamgestel uit 'n groot aantal klein molekules, – die nukleotiede. 'n Enkelnukleotied word 'n mononukleotied genoem, gekoppelde enkelnukleotiede vorm ‘n oligonukleotied, terwyl 'n lang ketting van nukleotiede as 'n polinukleotied bekend staan. 'n [[Mononukleotied]] is uit 3 groepe verbindings saamgestel, naamlik 'n stikstofbevattende basis, 'n suiker en 'n fosfaatgroep. Wanneer die fosfaatgroep afwesig is, word die verbinding 'n nukleosied genoem. Daar kom 2 tipes stikstofbasisse in nukleotiede voor, naamlik die puriene en die pirimidiene: Die purienbasisse in nukleïensure is hoofsaaklik adenien (A) en guanien (G), terwyl die pirimidienbasisse hoofsaaklik voorkom as [[urasiel]] (U), [[Tiamien|timien]] (T) en [[sitosien]] (C). Die eienskappe van die verskillende basisse toon baie ooreen- komste. Almal absorbeer ultraviolet lig by 'n golflengte van 260 tot 280 nm (1 nm = 10^-9 m). Hierdie eienskap word gebruik by die kwantitatiewe analise van vry basisse, nukleosiede en nukleïensure. Die nukleïensure waarin die genetiese inligting van alle selle opgesluit lê, staan bekend as deoksiribonukleïensuur (DNS, ook bekend as DNA). Dit is saamgestel uit deoksiribonukleotiede, wat 2'-deoksiribose as suiker bevat. Die suiker kan aan sowel sy 3'- as 5'- posisie aan [[fosfaat]] gekoppel wees. Die aksente dui daarop dat die nommers op die koolstofatome van die suikermolekules betrekking het. Nommers sonder aksente het betrekking op die [[Atoom|atome]] van die basisse. Die vier basisse wat in DNS voorkom, is adenien, guanien, sitosien en timien. Die ooreenstemmende deoksinukleotiede staan bekend as deoksiadenosienmonotosfaat (dAMP), deoksiguanosienmonofosfaat (dGMP), deoksisitidienmonofosfaat (dCMP) en deoksitimidienmonofosfaat (dTMP). By nukleotiede is die fosfaatgroep aan die 5'-posisie van die suiker gekoppel. Dieselfde fosfaatgroep kan hom ook aan die 3'-kant van In ander nukleotied koppel. Deur middel van hierdie 3'- 5' fosfodiësterbindings kan 'n lang ketting van alternatiewe fosfaat- en suikergroepe gevorm word. So 'n ketting is die ruggraat van 'n DNS-molekule. === Struktuur === Die eksperimente van Avery en later die van Hershey en Chase het bewys dat die inligting vir die sintese van proteïene in die DNS geleë is. Hoewel die chemiese samestelling van DNS reeds geruime tyd bekend was, het dit tot 1953 geduur voordat wetenskaplikes 'n begrip gekry het van hoe die erflike eienskappe in DNS vasgelê is en hoe dit oorgedra kan word. Die opklaring van die ruimtelike struktuur van DNS in 1953 deur James D. Watson (geb. 1928) en Francis Harry Compton Crick (geb. 1916) het seker die belangrikste enkele bydrae gelewer tot die vestiging van molekulêre biologie as 'n vakgebied. Vir hierdie ontdekking het hulle in 1962 die Nobelprys ontvang. In DNS kom 4 verskillende deoksiribonukleotiede voor. Normaalweg bestaan DNS uit 2 deoksiribonukleotiedkettings, wat in die vorm van 'n dubbelspiraal aan mekaar gebind is. Die ruggraat en konstante deel van elke spiraal bestaan afwisselend uit suiker- (deoksiribose-) en fosfaatgroepe, wat gekoppel is deur 'n binding tussen die 5'-fosfaatgroepe van een nukleotied met die 3'-OH-posisie van die suiker van 'n ander nukleotied. Die veranderlike deel van die DNS-molekules word bepaal deur die volgorde waarin die basisse in die 2 kettings voorkom. Hierdie basisse, wat aan die 1 posisie van die suikermolekules gebind is, vul die ruimte tussen die 2 spiraalkettings en bind die 2 kettings aan mekaar deur middel van waterstofbindings tussen die teenoormekaarliggende basisse op die 2 kettings. Hierdie basisparing verskaf stabiliteit aan die DNS-molekule. Omdat die 4 basisse in struktuur verskil, verskil hulle ook in die ruimte wat hulle in beslag neem en kan die vereiste basisparing slegs plaasvind wanneer 'n timienbasis (Tl op die een ketting reg teenoor die adenienbasis (A) op die ander ketting lê, terwyl [[sitosien]] (C) altyd teenoor [[guanien]] (G) geleë moet wees. By die A–T-basisparing is 2 waterstofbindings (ook genoem waterstofbrûe) betrokke en by die C–G-basisparing 3 [[Waterstofbinding|waterstofbindings]]. As gevolg van hierdie streng gespesifiseerde basisparing volg dit dat daar by dubbeldraad-DNS altyd 'n gelyke getal timien- en [[adenienbasisse]] voorkom (A=T), asook 'n gelyke getal sitosien- en guanienbasisse (C=G). Die basisse lê loodreg op die lengteas van die spiraal en kan goed vergelyk word met die treetjies van 'n wenteltrap wat in posisie gehou word deur die fosfaat-suikerruggraat van die 2 spiraalkettings. Die stabiliteit van die DNS word verder verhoog deur die interaksie tussen die suikermolekules en die waterige medium. Die interaksie tussen die basisse wat in die struktuur bo-op mekaar gestapel lê, verleen verdere stabiliteit aan die molekule. Die struktuur van dubbeldraad- DNS staan ook bekend as die dubbelheliks. === Replikasie === Die struktuur van DNS het dadelik In verduideliking gebied vir die manier waarop die molekule tydens seldeling kan verdubbel. As die waterstofbindings tussen die basisse breek, kan die 2 kettings van die DNS van mekaar losraak. Die 2 enkeldraad-DNS-kettings kan daarna basisparing aangaan met komplementere vry basisse in die reaksiemedium. Weer eens is slegs A-T - en C-G-basisparing toelaatbaar. Gevolglik sal die twee komplementere enkeldraad-DNS-kettings na volledige basisparing met vry nukleotiede 2 identiese dubbeldraad-DNS-molekules oplewer. In die natuur word die DNS-replikasiereaksie gekataliseer deur 'n ensiem, DNS-polimerase. Die vry deoksinukleotiede wat aan die reaksie deelneem, is in die trifosfaatvorm (dATP, dGTP, dCTP en dTTP). Slegs die monofosfaatnukleotiede word in DNS ingebou en die reaksie gaan dus gepaard met die afsplitsing van 'n [[pirofosfaat]] (PPi) vir elke nukleotied wat in die ketting gekoppel word. Hierdie afsplitsing stel energie beskikbaar wat vir die reaksie nodig is. Die werking van die ensiem berus daarop dat dit 'n koppeling bewerkstellig tussen die 3'-OH-groep van die suiker van een deoksiribonukleotied en die 5'-fosfaatgroep van 'n ander. Benewens die DNS-polimerase is daar nog 'n hele reeks ander ensieme wat spesifiek met DNS gemoeid is. Die DNS-nukleases splyt DNS in klein brokstukke. Die groot verskeidenheid DNS-restriksie- ensieme is in die opsig hoogs spesifiek en kloof die DNS slegs by baie spesifieke nukleotied volgordes. Hierdie ensieme speel 'n baie belangrike rol in die karakterisering van DNS en word dikwels gebruik om lang, komplekse DNS-kettings in kleiner, hanteerbaarder fragmente op te deel. Ander ensieme is die DNS-ligases, wat nukleïensuurstukkies aan mekaar kan koppel. Daar bestaan ook DNS-herstelensieme, wat 'n rol speel in die herstel van beskadigde DNS. Foute wat nie herstel word nie, kan blywende veranderinge in die DNS meebring en so word mutasies verkry. Baie mutasies is dodelik vir 'n organisme, maar in enkele uitsonderlike gevalle kan dit 'n funksionele verbetering meebring en kan dit 'n evolusionêre vooruitgang vir die organisme beteken. Tydens die replikasieproses vind daar waarskynlik byna nooit verkeerde basisparing plaas nie. Die kans op foutiewe basisparing is minder as een uit honderdmiljoen, Dit is voor die hand liggend dat die erflike inligting in die DNS deur die varierende deel van die molekule, dit wil sê die basisse, bepaal word. Die volgorde waarin die basisse in die DNS-molekules van 'n organisme voorkom, verskil van soort tot soort en van individu tot individu (behalwe by organismes soos bakterie, waar die DNS van die dogterselle presies identies is aan die ouersel-DNS). Dit is dus die basisvolgorde wat die genetiese informasie in 'n DNS-molekule bepaal. Gene is stukke DNS wat deur middel van verskille in hut onderskeie basisvolgordes verskillende erflike eienskappe bepaal. === Voorkoms === Dubbeldraad-DNS kom in alle selle en organismes voor, uitgesonderd enkele virusse. In die eukariotiese selle (giste, skimmels, plante en diere) word die grootste deel van die totale hoeveelheid DNS in die kern aangetref. Hierdie DNS staan ook bekend as kern-DNS of chromosomale DNS en is tussen die verskillende chromosome verdeel. 'n Klein hoeveelheid DNS kom elders voor en staan bekend as satelliet-DNS. Hierdie DNS is kleiner en daar kom klein verskille in die basissamestelling voor. Dit word aangetref in [[organelle]] soos [[mitochondrieë]] en chloroplaste in die [[sitoplasma]]. Die suurgedeeltes van die DNS word geneutraliseer deur assosiasie met basiese proteïene soos die histone of, soos in sperm-DNS, deur protamiene. By die prokariotiese selle (bakterieë en blougroen alge) is daar nie 'n kern wat deur 'n afsonderlike membraan omsluit word nie. Die chromosomale DNS kom vry voor en maak ongeveer 1% van die massa van 'n sel uit. Daar is geen proteïene wat direk met die DNS verbind is nie. Dit mitochondrieë en chloroplaste kan ook as prokariotiese strukture beskou word. Hierdie organelle is semi-outonoom en die DNS het eienskappe wat dit onderskei van chromosomale DNS. Daar word beweer dat die organelle vroeër selfstandige, outonome bakterieë was, maar dat hulle op 'n bepaalde tydperk in die evolusionêre ontwikkeling die selle van hoër organismes binnegedring het, waardeur 'n simbiotiese samehang ontwikkel het. === Purien- en pirimidienmetabolisme === Die sintese van nukleïensure berus op die beskikbaarheid van pirimidien- en purienbasisse. Die nukleotiedtrifosfate wat by die DNS-replikasiereaksie betrokke is, speel ook 'n rol in 'n aantal ander sellulêre prosesse. Die trifosfate is bekende "energieryke verbindings". Dit beteken dat die afsplitsing van een of twee van die fosfaatgroepe energie beskikbaar stel vir sekere reaksies in die sel. Die [[sintese]] van die [[puriene]] en [[pirimidiene]] is dus 'n belangrike onderdeel van sellulêre metabolisme. In die sintese van die puriene speel [[inosienmonofosfaat]] (IMP) 'n belangrike rol. In die sintese van al die puriennukleotiede kan van IMP as uitgangspunt gebruik gemaak word. Die sentrale plek in pirimidienmetabolisme word ingeneem deur orootsuur. Die basisse wat afgegee word tydens die afbraak (katabolisme) van nukleïensure, kan gebruik word vir die sintese van nuwe nukleïensure. ʼn Gedeelte word egter verder afgebreek. By die mens, ape en voëls is uriensuur die eindproduk van purienafbraak en word dit in die urien afgeskei. Versteurings in hierdie afbraak kan siektetoestande veroorsaak. Wanneer die omsetting van [[xantien]] tot [[uriensuur]] geblokkeer word, hoop xantienstene in die urien op. By 'n oormatige afskeiding van uriensuur hoop uriensuurkristalle in die weefsel op en ontwikkel 'n siekte wat as jig bekend staan. == RNS == In die voorafgaande gedeelte is aangedui hoe inligtingsmolekules soos DNS en proteïen betrokke is by die bepaling van erflike kenmerke. Inligting vir die sintese van bepaalde proteïene word in DNS-molekules geberg. Die DNS van eukariotiese selle is saamgepak in die chromosome en omring deur 'n kernmembraan wat nie groot DNS-molekules deurlaat nie. Proteïensintese vind plaas buite die kern op die ribosoompartikels in die sitoplasma. Die vraag ontstaan nou hoe die DNS [[proteïensintese]] kan spesifiseer as dit nooit by die ribosome uitkom nie. === Geskiedenis === Dit was lank reeds bekend dat daar benewens DNS ook ribonukleïensuur (DNS, ook bekend as RNA) in selle voorkom, maar die funksie daarvan was lank onduidelik. Enkele eksperimente het egter daarop gedui dat die hoeveelheid RNS in 'n sel aan die begin van proteïensintese toeneem. By bakterieë is verder ontdek dat daar RNS-molekules voorkom wat vinnig afgebreek word en dus 'n baie kort lewensduur het. Soortgelyke kortleeftyd-RNS kom ook voor in bakterieë wat met 'n virus geïnfekteer is. Omdat die RNS volgens basissamestelling veel meer met virus-DNS as met sel-DNS ooreenkom, is aangeneem dat die RNS van virusoorsprong is. 'n Ander belangrike waarneming was dat nuwe proteïensintese in 'n bakterie baie vinnig, binne die bestek van enkele minute, geaktiveer kan word. Wanneer bakterieë eers gekweek word met [[glukose]] (ʼn suiker) as voedingsbron en daarna oorgeplaas word op 'n voedingsbron wat die suiker [[laktose]] in plaas van glukose bevat, kan die bakterieë hulle binne enkele minute by die veranderde omstandighede aanpas, In die eerste geval het die bakterieë 'n glukose-afbrekende ensiem nodig om te kan groei en in die tweede geval 'n [[ensiem]] wat laktose kan afbreek, laasgenoemde ensiem is nie normaalweg in die sel aanwesig nie en die sintese moet dus eers geïnduseer word deur 'n induktor, in die gevallaktose. Daar kan onderskei word tussen geïnduseerde ensieme en konstitutiewe ensieme, wat altyd in die sel aanwesig is. Dit is dus duidelik dat die oordrag van genetiese inligting van die DNS na die proteïensintese-apparaat baie vinnig moet kan plaasvind. Die betrokkenheid van 'n tussenganger molekule wat baie vinnig gesintetiseer kan word, sou die probleem oplos. Die kortleeftyd-RNS is as 'n goeie kandidaat vir so 'n tussengangerfunksie beskou. Gevolglik het [[François Jacobus du Toit|Francis Jacob]] (geb. 1920) en [[Jacques Monod]] (geb.1910), die Franse wenners van die [[Nobelprys]], hul boodskapper-RNS- (b-RNS- of m-RNA-) teorie uiteengesit. Eksperimentele bewyse vir die bestaan van b-RNS is kort daarna gekry. === Boodskapper-RNS === Die genetiese inligting in die basisvolgorde van DNS kan nie direk gebruik word nie, maar moet eers "oorgeskryf" word in die vorm van 'n enkeldraad-RNS-molekule, die b-RNS. Die boodskap is nou in die basisvolgorde van die RNS opgesluit en word in die vorm na die ribosome oorgedra. Die b-RNS is 'n veel kleiner molekule as die DNS omdat een b-RNS-molekule, anders as die DNS wat al die genetiese inligting bevat, slegs die inligting bevat vir die sintese van enkele proteïene (1 tot 10). 'n Monosistroniese b-RNS bevat die inligting vir die sintese van een proteïen en 'n polisistroniese b-RNS die vir die sintese van verskillende proteïene. Oor die algemeen is baie van die b-RNS'e onstabiel en nadat hulle 'n paar keer vir proteïensintese gebruik is, word hulle vinnig afgebreek. Die feit dat die b-RNS-molekules betreklik klein is, het die voordeel dat die b-RNS vinnig gemaak en vinnig gebruik kan word. Net so het die kort leeftyd van die b-RNS die voordeel dat wanneer daar geen nuwe b-RNS meer gemaak word nie, proteïensintese vinnig tot 'n einde kom. Isolasie van die b-RNS'e word baie bemoeilik deur die klein hoeveelhede wat gemaak word en deur die vinnige afbraak van die molekules. Van die eerste suksesvolle isolasies, die van die hemoglobien- b-RNS, is gemaak uit retikulosietselle, wat hoofsaaklik een proteïen, hemoglobien, maak. Virus-b-RNS'e kan dikwels betreklik maklik geïsoleer word, Vandag het die tegnieke vir die isolering van b-RNS sodanig verbeter dat verskeie sellulêre b-RNS'e in suiwer vorm geïsoleer kan word. === Samestelling en struktuur === Net soos DNS is RNS 'n polinukleotied, RNS verskil egter in die volgende opsigte: * Die [[mononukleotiede]] van RNS het ribose as suiker in plaas van [[deoksiribose]].  Die basisse in die mononukleotiede van RNS is adenien, guanien, sitosien en urasiel (U). By RNS is die timien van DNS vervang deur urasiel, 'n basis wat net soos timien waterstofbindings met adenien kan vorm. * Anders as DNS is RNS gewoonlik 'n enkeldraad, hoewel dubbeldraad-RNS wel by sekere virusse voorkom. * By enkeldraad-RNS is daar gewoonlik 'n aansienlike mate van intramolekulêre basisparing tussen komplementere basisse (A met U en C met G) op dieselfde RNS-ketting. * RNS-molekules is minder stabiel as die van DNS en het gewoonlik 'n kort leeftyd. === Ander RNS-molekules === Daar is nog 2 ander tipes RNS-molekules by proteïensintese betrokke. Die ribosomale RNS (r-RNS) vorm saam met 'n hele aantal verskillende proteïene die ribosoompartikels waarop proteïensintese plaasvind. Daar kan onderskei word tussen die 70S-ribosome van bakterieë en die 80S-ribosome, wat in eukariotiese selle voorkom. Die benamings 70S en 80S spruit uit die isolasieprosedure en dui daarop dat die 70S-ribosoom tydens ultrasentrifugering effens stadiger sedimenteer as die 80S-ribosome (S = Svedberg-eenheid van sedimentasie) Mitochondrieë en chloroplaste bevat bakteriële ribosome. Die ander RNS, oordrag-RNS (o-RNS of t-RNA, na aanleiding van die Engels "transfer RNA"), sorg dat die boustene van proteïene, dit wil sê aminosure, by die ribosome uitkom. Hierdie groep RNS-molekules is betreklik klein en bevat ongeveer 80 nukleotiede. Die o-RNS-struktuur word gekarakteriseer deur basisparing tussen 'n groot aantal komplementere basisse in dieselfde molekule. Hierdie intermolekulêre waterstofverbindings is noodsaaklik vir die funksie van die o-RNS en is daarvoor verantwoordelik dat 'n aantal haarnaaldlusse gevorm word wat aan o-RNS 'n baie karakteristieke klawerblaarstruktuur verskaf. Aan die "stingel" van die klawerblaar kan 'n [[aminosuur]] gebind word, terwyl die lus aan die kop van die molekule 'n groep van 3 basisse (die [[antikodon]]) bevat, wat deur middel van basisparing aan komplementere basisse (die kodon) op die o-RNS gebind kan word. Daar is spesifieke o-RNS-molekules vir elk van die verskillende aminosure. Behalwe die 4 normale RNS-basisse kom daar in o-RNS 'n betreklik groot aantal afwykende basisse voor. Besondere RNS kom verder voor in mitochondrieë en in sekere virusse. Daar bestaan verskeie soorte virusse wat RNS as genetiese materiaal bevat. By sekere virusse funksioneer die virus-RNS self as b-RNS. By die dubbeldraad-RNS-virusse moet daar eers b-RNS-transkripsie plaasvind. Daar is ook aanduidings dat RNS-molekules by geheuewerking 'n rol kan speel. === RNS-sintese === Die sintese van RNS in die sel word transkripsie genoem. Genetiese inligting in die DNS word in 'n RNS-vorm oorgeskryf. In die reaksie word 'n ensiem, die RNS-polimerase, gebruik. Hierdie ensiem heg hom aan spesifieke promotorgedeeltes op die DNS en druk daardeur die drade van die 2 kettings gedeeltelik uitmekaar. Een van die 2 DNS-kettings dien dan as templaat (matrys) vir die sintese van RNS. Die nukleotiede wat aan die reaksie deelneem, is adenosientrifosfaat (ATP, ook bekend as ATF), guanosientrifoslaat (GTP), [[sitidientrilosfaat]] (CTP) en [[uridientrifosfaat]] (UTP). DNS-replikasie is 'n simmetriese proses omdat albei kettings van die DNS gelyktydig gerepliseer word. Daarteenoor is die transkripsieproses asimmetries en die RNS wat gesintetiseer word, is komplementer aan slegs 'n deel van 1 van die 2 drade van die DNS. By enkeldraad- RNS is komplementere basisse dus ook nie in gelyke getalle aanwesig nie (A≠U en G≠C). In die DNS is daar aparte gene vir die [[transkripsie]] van die verskillende o-RNS'e en r-RNS'e. == Genetiese kode == Die gene in 'n sel bevat al die nodige inligting vir die voortbestaan van 'n sel. Soos reeds genoem, is hierdie gene niks anders as stukke DNS nie. Die volgorde waarin die 4 basisse in die DNS voorkom, bepaal die proteïen of die RNS wat gesintetiseer kan word. Hierdie voorskrif word deur middel van 'n b-RNS oorgedra na die ribosome, waar die sintese plaasvind. Die oordrag van genetiese inligting van een molekulêre spesie na 'n ander is in die laat vyftigerjare deur Francis Crick in sy sentrale dogma uiteengesit. Hierdie informasievloei het egter slegs betrekking op algemene sellulêre reaksies, en die dogma is later uitgebrei om ook die spesiale prosesse waarmee sekere virusse genetiese inligting oordra en opberg, in te sluit. Sekere virusse kan byvoorbeeld die informasievloei omkeer deur RNS in 'n DNS oor te skryf. Die kenmerke van 'n proteïen word bepaal deur die sowat 20 verskillende aminosure waaruit proteïenkettings saamgestel is. Proteïene kan dus gesintetiseer word wanneer daar 'n voorskrif bestaan wat presies aandui watter aminosure aan mekaar gekoppel moet word. Hierdie voorskrif lê opgesluit in die basisvolgorde van die b-RNS. Die genetiese kode is dus 'n reeks basisvolgordes wat die inbou van verskillende aminosure spesifiseer. === Eienskappe === Die genetiese kode is tans volledig bekend. Die kode het die volgende kenmerke: * Die kodewoord of kodon vir een aminosuur word gevorm deur 'n groepie van 3 opeenvolgende basisse (‘n basistriplet) in die b-RNS. Omdat die basisse in hul afgekorte vorm aangegee word as die letters A, G, C, en U, word ook die kode 'n drieletterkode of tripletkode genoem. Elke drieletterkombinasie bevat die kode vir 'n enkele aminosuur: UUC is byvoorbeeld die kode vir die vorming van fenielalanien. * Met 4 verskillende basisse kan daar 3⁴ = 64 kombinasies of kodons deur middel van drieletterkodes gevorm word. Die kodons bevat egter die kodes vir slegs 20 verskillende aminosure. Daar is dus veel meer kodons as aminosure. Dit is dus nie verbasend dat meer as een kodon vir dieselfde aminosuur bestaan nie, byvoorbeeld sowel UUC as UUU kodeer die vorming van fenielalanien. Om die rede word dit 'n gedegenereerde kode genoem. * Daar bestaan 'n spesiale [[inisiasiekodon]] (AUG) en 'n [[stopkodon]] (UAA, UAG of UGA) wat die begin en einde van 'n aminosuurketting aandui. GUG funksioneer ook onder sekere omstandighede as inisiasiekodon. * Die kodons lê direk langs mekaar op die b-RNS. Anders as die woorde in 'n sin, is daar geen spasies of kommas tussen verskillende kodons nie. Die kode is punktuasievry. * Gewoonlik is elke basis slegs deel van een kodon en is daar geen oorvleueling van die kode nie. Die reël geld egter nie in alle gevalle nie en oorvleueling kan in sekere gevalle voorkom. * Die kode is universeel en geld sover bekend vir alle organismes. === Ontsyfering === Die grootste gedeelte van die genetiese kode is in omstreeks 1965 opgeklaar. [[Marshall Warren Nirenberg]] (geb. 1927) en [[Har Gobind Khorana]] (geb. 1922) het die kodes ontsyfer deur die aminosure te identifiseer wat in 'n selvrye proteïensintesesisteem met behulp van kunsmatige b-RNS'e ingebou word. Hulle het byvoorbeeld die 2 kettings UUUUU ... en UGUGUG, gesintetiseer en met hierdie 2 b-RNS'e onderskeidelik die aminosuurkettings fenielalanien-fenielalanien-fenielalanien.... en sistien-valien-sistien-valien gesintetiseer. Dit bewys dat die UUU-kodon die inbou van [[fenielalanien]] spesifiseer, terwyl UGU en GUG onderskeidelik sistien en valien kodeer. Nirenberg en Leder het later met behulp van kunsmatige kodons (RNS'e van presies 3 basisse elk) die o-RNS'e geïdentifiseer wat in die teenwoordigheid van 'n bepaalde kodon aan die ribosome bind. Elke o-RNS is spesifiek vir 'n bepaalde aminosuur en deur vas te stel watter o-RNS by watter kodon tuishoort, kan direk afgelei word watter aminosuur deur 'n bepaalde basistriplet gekodeer word. === Antikodon === Die metode van Nirenberg en Leder berus daarop dat elke aminosuurgebonde o-RNS 'n bepaalde kodon op die b-RNS kan herken. Hierdie herkenningsmeganisme maak gebruik van basisparing tussen die kodon en 'n triplet van 3 komplementere basisse op een van die lusse van die o-RNS, Hierdie o-RNS-triplet word die antikodon genoem. === Gevolge === Een van die opvallendste kenmerke van die genetiese kode is dat die kode universeel is. Dit beteken dat die kode slegs een keer in die evolusionêre ontwikkeling ontstaan het. Omdat vermoed word dat bakterieë al 3&nbsp;000 miljoen jaar gelede geleef het, beteken dit dat die kode al in daardie tydperk funksioneel moet gewees het. Dit beteken ook dat die kode nie deur middel van mutasies ontstaan het nie en dat mutasies wat die letters in 'n kodon verander, dodelik sal wees. Die eienskap dat die kode punktuasievry is, kan soms foute tot gevolg hê. Wanneer translasie (die lees van 'n kode) byvoorbeeld in die middel van 'n kodon sou begin, of wanneer 'n basis oorgeslaan word, is die hele daaropvolgende kode uit fase en sal 'n heeltemal ander boodskap gelees word. Die gevolg is dat 'n nuttelose proteïen gesintetiseer word. 'n Voorbeeld van die verandering wat plaasvind wanneer 'n basis wegval, is die volgende: Veronderstel dat by die basisvolgorde UUCIGCA/CAG/UA .. (kode vir fenielalanien-alanienglutamien) die kursiewe C wegval, verander die basisvolgorde na UUG/CAC/AGU/A,.. (kode vir leusien-histidien-serien). Die enkele basisverandering het dus 'n totale verandering in die proteïen tot gevolg gehad. Die genetiese kode is gedegenereerd. Omdat verskeie kodons dieselfde aminosuur kodeer, het alle mutasies nie noodwendig 'n ander aminosuur tot gevolg nie. Ook is alle mutasies nie noodwendig skadelik nie en kan 'n proteïen as gevolg van mutasies beter eienskappe bekom as wat hy voorheen gehad het. Op die manier kan daar dus verbeterings in die erflike materiaal van 'n organisme teweeggebring word. == Proteïensintese == Alle organismes, of dit nou uit 'n enkele sel of uit miljoene selle bestaan, is afhanklik van sellulêre proteïensintese, Virusse kan nie hul eie proteïene produseer nie, maar maak gebruik van die sel se proteïensintese-apparaat om hul eie genetiese inligting (virus-DNS of -RNS) te transleer of te lees. Elke individu produseer liggaamseie proteïene en alle spesies maak spesiespesifieke proteïene. Die proteïene in voedsel kan nie direk deur die liggaam opgeneem word nie, maar word eers afgebreek tot aminosure, wat vir nuwe proteïensintese gebruik kan word. Liggaamsvreemde proteïene lok dikwels 'n sterk immunologiese verdedigingsreaksie uit. Die sterkte van die reaksie neem af hoe nader die verwantskap tussen die vreemde en die liggaamseie proteïene is. Die immunologiese kruisreaksies kan dus gebruik word as 'n maatstaf om die verwantskap tussen twee individue ot spesies te bepaal. === Proteïensintese === Proteïensintese vind plaas op die ribosome. Hier word die genetiese kode vertaal in die aminosuurvolgorde van 'n proteïen. Die translasieproses kan onderverdeel word in die volgende reaksies: * Vorming van 'n ribosomale kompleks. * Koppeling van aminosure aan die o-RNS'e. * Die begin (inisiasie) van die aminosuurketting, * Kettingverlenging. * Beëindiging of terminasie. Die verskillende reaksies sal opeenvolgens bespreek word. === Die ribosomale kompleks === 'n Ribosoom is saamgestel uit ribosomale RNS en 'n hele aantal spesifieke proteïene. Die ribosoom vorm saam met die b- en o-RNS die ribosomale kompleks. Wanneer b-RNS hom aan die ribosoom heg, neem die b-RNS 'n gestrekte vorm aan, want die boodskap kan nie getransleer word as die RNS deur intermolekulêre basis paring verskillende lusse maak nie, By die o-RNS daarenteen is die intermolekulêre basisparing voordelig, want daardeur verkry die molekule die kenmerkende klawerblaarstruktuur wat noodsaaklik is vir sy funksie, Die aminosuur is aan die "stingel" van die klawerblaar gekoppel, terwyl die antikodon op die teenoorgestelde lus geleë is, Die lus is afgeplat op die plek waar die antikodon geleë is om die kodon-antikondonbinding moontlik te maak. Na gelang van die grootte van die b-RNS kan een of meer ribosome gelyktydig aan dieselfde RNS gekoppel wees, 'n Groep ribosome wat aan een bepaalde b-RNS-ketting gekoppel is, word 'n poliribosoom, polisoom of ergosoom genoem. Tydens die sintese van hemoglobien is daar byvoorbeeld 4 tot 6 ribosome tegeIykertyd aan die hemoglobien-b-RNS gekoppel. Groter b-RNS'e wat die kode vir die sintese van proteïenkettings met 300 tot 500 aminosure bevat, kan 12 tot 20 [[ribosome]] bevat. Ribosome is klein sellulêre partikels wat saamgestel is uit 2 afgeplatte bolvormige subeenhede, waarvan die een ongeveer 2 maal so groot as die ander een is. Albei subeenhede bevat een spesifieke ribosomale RNS-molekule. Die kleiner (30S) subeenheid van Escherichia coli bevat 21 verskillende proteïene, terwyl die groter (50S) subeenheid 34 proteïene bevat. Die b-RNS bind tydens translasie aan die kleinste subeenheid, terwyl die o-RNS'e aan die groter partikel bind. === Aminosuurkoppeling === Die energie wat nodig is om aminosure aan spesifieke o-RNS'e te koppel, word verskaf deur die omsetting van die "energieryke" verbinding [[adenosientrifosfaat]] (ATP) na [[adenosienmonofosfaat]] (AMP) en [[pirofosfaat]]. In 'n eerste stap-word die aminosure geaktiveer. In die aanwesigheid van ATP en 'n ensiem ([[aminoasielsintase]]) word 'n aminosuur by sy karboksielgroep deur middel van 'n energieryke verbinding aan adenosienmonofosfaat gekoppel. Die geaktiveerde aminosuur word aan die o-RNS gebind deur middel van 'n aminoasielbinding tussen die karboksielgroep van die aminosuur en die adenienbasis aan die "stingelkant" van die o-RNS. Die ensieme wat die reaksies kataliseer, naamlik die aminoasielo-RNS-sintetases, is spesifiek vir 'n bepaalde aminosuur. Die koppeling kan soos volg voorgestel word: aminosuur + o-RNS + ATP ensiem aminoasiel-o-RNS + AMP + PPi === Inisiasie === By bakterieë is daar 'n spesifieke o-RNS, N-formielmetioniel- o-RNS of o-RNS_F, wat die sintese aan die gang kry, Hierdie 0- RNS_F verbind met die AUG-kodon (die inisiasiekodon) op die b-RNS. Die kompleks is nou gereed om die aminosuurketting met die eerste inkomende aminosuur te begin. Die AUG-kodon is nie altyd die inisiasie-kodon nie en kan ook funksioneer as kodon vir die aminosuur metionien. In die geval is 'n ander o-RNS betrokke. By hoër organismes is o-RNS nie betrokke nie. Hoewel baie van die translasieprosesse by eukariote in beginsel presies dieselfde is as by prokariote, is die sisteem, insluitende die inisiasie van translasie, in baie opsigte veel meer gekompliseerd. Die groter hoeveelheid genetiese materiaal wat by eukariode betrokke is, noodsaak 'n ingewikkelder sisteem van beheer en organisasie. By eukariote is daar benewens die spesifieke o-RNS'e ook 'n hele reeks inisiasiefaktore betrokke. Hierdie faktore verseker onder meer dat proteïensintese op die regte plek begin. === Verlenging === Op die groot subeenhede van die ribosomale subpartikels is daar 2 bindingsplekke. Die eerste, die peptidiel-o-RNS-plek (P-plek), is 'n donorplek waar die reeds bestaande deel van die proteïenketting aan 'n o-RNS gekoppel is. Die tweede, die aminoasielplek (A-plek), is 'n akseptorposisie waar die volgende aminoasiel-o-RNS in posisie gebring word. Hierdie twee plekke is direk langs mekaar sodat die reeds bestaande deel van die aminosuurketting in die P-posisie van die o-RNS losgemaak en aan die nuwe aminosuur in die A-posisie gekoppel kan word. Hierdie oordrag en binding verloop met behulp van die ensiem peptidieltransferase. Sodra die koppeling afgehandel is, is die o-RNS in die P-posisie oorbodig en maak dit plek vir die o-RNS in die A-posisie, wat nou die oorspronklike [[aminosuurketting]] plus een addisionele aminosuur bevat. Die A-posisie is nou weer beskikbaar vir die volgende aminoasiel-o-RNS, wat deur die volgende kodon op die b-RNS gespesifiseer word. Dit is voor die hand liggend dat die ribosoom tydens translasie oor die b-RNS moet beweeg ten einde elke keer 'n nuwe kodon in posisie te bring. Hoe hierdie verskuiwing plaasvind, is nog nie duidelik nie en dit is selfs nie seker of dit die b-RNS of die ribosoom is wat vorentoe beweeg nie, Wat wel seker is, is dat die verskuiwing (translokasie) energie vereis. Hierdie energie word verskaf deur die gedeeltelike hidrolise van [[guanosientrifosfaat]] (GTP). Daar is ook spesifieke oordragfaktore by hierdie verskuiwingsreaksie betrokke. Die eukariotiese oordragfaktore is verskillend van die van bakterieë. Translokasie word soms met die spiersametrekkingsmeganisme vergelyk, aangesien spiersametrekking ook energie en spesifieke proteïene nodig het. === Beëindiging === Onder optimale omstandighede vind proteïensintese baie.vinnig plaas en 'n ketting van tot 400 aminosure kan binne 20 sekondes voltooi word. Gedurende hierdie tydperk neem die voltooide deel van die ketting reeds sover moontlik sy finale driedimensionele struktuur aan. Die translasieproses word beëindig wanneer een van die drie spesifieke stopkodons (UAA, UAG of UGA) in die b-RNS in die A-posisie van die ribosoom beland. Die aminosuurketting moet nou van die o-RNS losgemaak word. Hierdie reaksie behels die [[hidrolise]] van die binding tussen die proteïen en die 0- RNS. Hiervoor is sekere spesiale vrylatingsfaktore nodig. Verskeie sulke faktore is reeds geïsoleer en daar is vasgestel dat die faktore hulle aan die A-posisie van die ribosoom kan bind. Op die manier "lees" die faktore waarskynlik die stopkodons. Die werking van die faktore is afhanklik van die aanwesigheid van GTP. === Vervoer === By prokariote kom die ribosome vry voor in die sitoplasma. Dit is ook die geval by enkele eukariotiese selle waar proteïensintese hoofsaaklik vir interne gebruik bedoel is, soos byvoorbee1d by retikulosiete. By die selle wat proteïene vir eksterne gebruik produseer, is die meeste ribosome membraangebonde. In eukariotiese selle is daar 'n ingewikkelde netwerk van membrane, die endoplasmatiese [[retikulum]], waaraan die ribosome gebonde is. By die uitskeiding van die proteïene ([[sekresie]]) is 'n aparte [[selorgaan]], die [[Golgi-apparaat|Golgiapparaat]], betrokke. Proteïene word met behulp van [[Golgi-vesikels]] na die rand van die sel vervoer, waar dit met die selmembraan versmelt en die inhoud na buite afgee. === Beheer === Nie altyd dieselfde hoeveelheid is nodig van die verskillende proteïene wat in 'n set vervaardig kan word nie. Veranderde omstandighede kan die sintese noodsaak van proteïene wat normaalweg nooit in die sel voorkom nie. Alle inligting in die DNS word dus nie in dieselfde mate benut nie en 'n groot persentasie van die inligting word nooit gebruik nie. Laasgenoemde word geïllustreer deur veral die feit dat alle hoër organismes slegs 'n baie klein deel van die totale DNS gebruik vir die sintese van die nodige proteïene. By sekere organismes word selfs net 5 % van die DNS gebruik. Die res van die DNS word waarskynlik nooit vir proteïensintese gebruik nie en is klaarblyklik onnodig vir die voortbestaan van die organisme. Dit is duidelik dat daar in die sel streng beheer oor proteïensintese uitgeoefen moet word om te verseker dat net die proteïene gemaak word wat werklik nodig is. By [[Eukarioot|eukariote]] is hierdie beheer baie kompleks en bestaan dit waarskynlik uit 'n kombinasie van beheer op die transkripsie- en translasievlak van proteïensintese. By die prokariote is daar nie 'n groot hoeveelheid onnodige DNS nie en is daar heelwat meer oor beheer bekend. Die belangrikste vlak van beheer is waarskynlik op die gebied van b-RNS-sintese (transkripsie). Die bes bestudeerde voorbeelde van beheer is die induksie van sekere ensieme by [[Bakterie|bakterieë]]. Sekere bakterieë produseer altyd glukoseafbrekende ensieme. Die ensieme is dus konstituerend. Wanneer die bakterieë gedwing word om te groei in 'n medium wat [[laktose]] in plaas van glukose bevat, is dit noodsaaklik dat daar ensieme gesintetiseer word wat laktose kan afbreek. Die ensieme is normaalweg nie aanwesig nie, maar die sintese daarvan kan geïnduseer word en die ensieme is dan induktief. Die bakterieë besit dus wei die genetiese inligting om laktose-afbrekende ensieme te sintetiseer, maar normaalweg word nie daarvan gebruik gemaak nie. Om hierdie reguleringsmeganisme te verklaar, het Jacob en Monod die [[operon-model]] opgestel. === Laktose-operon === Jacob en Monod het aangeneem dat die verskillende gene wat vir die sintese van laktose-afbrekende ensieme nodig is, agter mekaar op die DNS gelokaliseer is. Die gene wat die kodes bevat vir die sintese van proteïene, word struktuurgene genoem. Hierdie genetiese inligting word normaalweg nie gebruik nie omdat die plek van die RNS-polimerase, wat die b-RNS-sintese behartig, deur 'n proteïenrepressor geblokkeer is. Daar kan dus geen transkripsie (b-RNS-sintese) plaasvind nie en gevolglik word die ooreenstemmende proteïene nie gemaak nie. Die tipe beheer kan dus alle onnodige gene afskakel. Hierdie afskakeling kan permanent wees, maar dit kan ook in sekere gevalle, soos by die laktoseoperon, opgehef word. In so 'n geval bind die laktose wat die sel binnekom, met die repressor sodat die nie langer in die RNS-polimerasebindingsplek kan bind nie. Die RNS-polimerase kan nou die struktuurgene vir die laktose-afbraak ensiem transkribeer en proteïensintese van stapel laat loop. Laktose funksioneer dus as 'n induktor en solank daar genoeg laktose is om die repressor te bind, word die nodige ensieme gemaak. Sodra die laktose verwyder word, word die transkripsie weer deur die repressor geblokkeer. As gevolg van die kort leeftyd van bakteriële b-RNS sal die sintese van die ensieme ook gou stopgesit word. Die verskillende gene op die DNS wat by die induksiesisteem betrokke is, word die laktose-operon genoem. Die voorste operongeen kodeer vir die sintese van die repressor proteïen. Direk daarna volg die plek waar die RNS-polimerase bind (die promotorgeen) en direk daarlangs is die operatorgeen waar die repressor bind. Daarna volg die struktuurgene. === Histidien-operon === Dit blyk dat die algemene beginsels van die laktoseoperon ook op ander induseerbare ensiemsisteme by bakterieë toegepas kan word. Met geringe wysigings geld dit ook vir sisteme waar die genetiese inligting normaalweg nie onderdruk word nie, maar onder besondere omstandighede wel. 'n Voorbeeld van die tipe beheer is die histidien-operon in bakterieë. Wanneer bakterieë in 'n medium gekweek word wat min voedsel bevat. Word die aminosuur histidien deur die bakterieë self met behulp van 10 verskillende ensieme geproduseer. Die inligting vir die sintese is geleë in die 10 opeenvolgende struktuurgene van die histidien-operon. Hierdie 10 gene word getranskribeer in een groot polisistroniese b-RNS. Wanneer histidien in die groeimedium aanwesig is, word die sintese van al 10 ensieme gelyktydig onderdruk. Die beheer staan bekend as gekoördineerde repressie. == Laboratoriumsintese == In die navorsing op proteïensintese was dit soms belangrik om kort [[nukleïensuurkettings]] te sintetiseer. By byvoorbeeld die ontrafeling van die genetiese kode is van sulke kunsmatige b-RNS'e gebruik gemaak. Sedertdien is daar nog baie vordering op die gebied van molekulêre biologie gemaak en dit is vandag veral op die gebied van genetiese boukunde of genetiese manipulasie waar dit van groot belang geword het om kunsmatige nukleïensuurkettings van 'n spesifieke basisvolgorde te kan sintetiseer. Ook die laboratoriumsintese van proteïene is vandag moontlik en die tegnieke kan toegepas word op gebiede soos die medisyne, die sintese van kunsmatige entstowwe, ensovoorts. === Proteïensintese === In 'n proteïen is die aminosure deur peptiedbindings aan mekaar gekoppel. So 'n peptiedbinding word gevorm wanneer koolstof aan die karboksielgroep van een aminosuur en stikstof aan die [[aminogroep]] van 'n ander aminosuur verbind word. Een molekule water word afgegee. Soos in die onderstaande reaksie aangedui word, word 'n dipeptied gevorm. Hierdie dipeptied kan met 'n volgende aminosuur reageer en 'n tripeptied vorm, en sodoende kan daar uiteindelik 'n [[polipeptied]] gesintetiseer word. Een probleem by die laboratoriumsintese van 'n polipeptied is dat die opbrengs gewoonlik baie laag is. Vir 'n ketting van 100 aminosure moet 100 afsonderlike stappe uitgevoer word. Selfs al sou elke stap 'n opbrengs van 95 % lewer, bly daar na 100 sulke stappe 'n opbrengs van minder as 2,5 % oor. 'n Ander probleem is dat daar spesiale voorsorgmaatreëls getref moet word om te verseker dat die aminosure slegs op die voorgeskrewe manier koppel. Wanneer aminosuur A met aminosuur B moet bind, moet die reaksie van A met A en B met B op een of ander manier verhinder word. Om die probleem te oorbrug, word al die reaktiewe groepe wat nie aan die reaksie mag deelneem nie, geblokkeer deur middel van beskermende groepe wat 'n reaksie aan die kant van die molekule onmoontlik maak. 'n Goeie voorbeeld van hierdie benadering is die Merrifield-sintese, waartydens die karboksielgroepend van die groeiende peptiedketting aan polistereen gebonde bly. Die ensiem RN-ase (ribonuklease). wat RNS afbreek, is op die manier kunsmatig vervaardig. === Polinukleotiede === Die laboratoriumsintese van polinukleotiede vind plaas met behulp van organiese en ensimatiese metodes. Van historiese belang is die ensiem polinukleotiedfosforilase, wat in 1955 ontdek is. Hierdie ensiem kataliseer deur 'n ewewigsreaksie in die intersellulêre afbraak van nukleïensure. In 'n [[proefbuis]] is dit moontlik om die ewewig na die anderkant te verskuif deur die nukleosied- difosfate (ADP, GDP, CDP en UDP) in groot konsentrasie aanwesig te hê. In die reaksie word RNS gevorm In die laaste paar jaar is groot vordering gemaak met die in vitro sintese van DNS. 'n Volledige geen wat selfs die regulerende sekwense bevat, is in 1976 deur die Nobelpryswenner Har Gobind Khorana (geb. 1922) en medewerkers gesintetiseer. Die DNS-molekules wat vir die A- en B-ketting van menslike insulien kodeer, is ook reeds met behulp van chemiese metodes in vitro gesintetiseer. Rekombinasie van die DNS met die DNS van die bakterie ''[[Escherichia coli]]'' het dit moontlik gemaak om insulien in bakteriële selle te sintetiseer. Die kunsmatige DNS bevat dus al die regte inligting. Die ensimatiese metodes om DNS te sintetiseer, behels die gebruik van 'n spesifieke ensiem, naamlik omgekeerde transkriptase, wat daartoe in staat is om 'n RNS-molekule in 'n DNS-molekule om te skakel. Konyn-betaglobien-b-RNS is op die manier gebruik vir die eerste volledige DNS-sintese met behulp van ensimatiese metodes. === Nukleïensuursekwensbepalings === Een van die belangrikste ontwikkelings op die gebied van molekulêre biologie is die groot vordering wat ten opsigte van nukleïensuursekwensbepalings gemaak is. Aanvanklik kon slegs die sekwense van die kleiner RNS-molekules soos die o-RNS'e bepaal word. Hierdie molekules bevat slegs ongeveer 80 nukleotiede en tog het dit aanvanklik verskeie jare geduur om so 'n sekwensbepaling te doen. Vandag kan selfs lang DNS-sekwense met betreklik eenvoudige metodes bepaal word. Die tegniek wat veral baie gebruik word, is een wat deur Maxam en Gilbert ontwikkel is. Dit is die enigste metode wat direk op dubbeldraad-DNS toegepas kan word en dit stel navorsers daartoe in staat om 'n groot aantal basisvolgordes binne 'n enkele eksperiment te bepaal. Groot DNS-molekules word eers "vereenvoudig" deur hulle met ensieme in kleiner stukke op te deel. Die wye toepassing van die tegniek het 'n kennisontploffing op die gebied van DNS-sekwense tot gevolg gehad en rekenaars word vandag gebruik om al die gegewens te berg wat van oral ingesamel word. 'n Variasie van die metode kan ook vir die bepaling van RNS-sekwense gebruik word. === Praktiese toepassing === Na al die groot deurbrake op die gebied van die molekulêre biologie in die jare sewentig is die stadium bereik dat verskillende aspekte op 'n praktiese manier toegepas kan word. Die belangrikste van hierdie toepassings is op die gebied van die genetiese boukunde ot manupilasie. Met behulp van hierdie tegnieke is dit moontlik om die DNS-geen, wat die genetiese inligting vir die sintese van 'n bepaalde proteïen bevat, te kombineer met die DNS van 'n bakteriële sel wat nooit voorheen die inligting bevat het nie. Die sel kan nou hierdie "vreemde" proteïen sintetiseer. Op die manier kan bakterieë gebruik word om proteïene soos menslike insulien en groeihormoon te produseer, wat normaalweg net deur spesiale selle in die mens se liggaam geproduseer word. Eksperimente van die aard word streng beheer om te verseker dat geen nuwe ongewenste [[Organisme|organismes]] geskep word nie. == Bronnelys == * [[Wêreldspektrum]], 1982, {{ISBN|0908409605}}, volume 19, bl. 142 == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie inlyn|Molecular biology}} {{Normdata}} [[Kategorie:Molekulêre biologie| ]] gizhpbflx74912v3jb8660dvqs1same 0 256554 2910338 2838820 2026-06-09T15:07:28Z Jcb 223 2910338 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Persoon | naam = Keith Devlin | bynaam = | beeld = Keith Devlin WSF 2011.jpg | beeldbeskrywing = | onderskrif = | geboortenaam = | geboortedatum = [[16 Maart]] [[1947]] | geboorteplek = | sterfdatum = | sterfteplek = | ouers = | titel = | nasionaliteit = {{vlagland|Verenigde Koninkryk}} {{vlagland|Verenigde State van Amerika}} | beroep = Skrywer, wiskundige | ander = | bekend = | salaris = | termyn = | voorganger = | opvolger = | eerbewyse = | party = | religie = | huweliksmaat = | kinders = | webblad = | handtekening = }} '''Keith J. Devlin''' (gebore op 16 Maart 1947) is 'n Britse [[wiskundige]] en skrywer van [[populêre wetenskap]]. Hy woon sedert 1987 in die [[Verenigde State]] en beskik oor dubbele Amerikaanse en Britse burgerskap.<ref name="cv">[http://profkeithdevlin.com/DevlinVita.pdf Curriculum vitae], Besoek op 3 Februarie 2014.</ref> == Biografie == Devlin is in Engeland, [[Kingston upon Hull]] gebore, en het daar grootgeword. Hy het 'n plaaslike laerskool bygewoon, gevolg deur [[Greatfield Hoërskool]] in [[Kingston upon Hull|Hull]]. Hy was in sy laaste jaar as hoofseun verkies. Devlin het in 1968 'n BSc (Spesiaal) in Wiskunde by [[King's College Londen]] behaal, asook 'n PhD in Wiskunde by die [[Universiteit van Bristol]] in 1971 onder die supervisie van [[Frederick Rowbottom]].<ref name="cv" /><ref>{{mathgenealogy|id=44562}}</ref> ==Loopbaan== Devlin het later vanaf Augustus tot Desember 1972 'n pos gekry as 'n Wetenskaplike Assistent in Wiskunde by die [[Universiteit van Oslo]], [[Noorweë]]. In 1974 het hy 'n Wetenskaplike Assistent in Wiskunde by die [[Universiteit van Heidelberg]], [[Duitsland]] geword. In 1976 was hy 'n Assistent Professor van Wiskunde by die [[Universiteit van Toronto]], Kanada. Vanaf 1977 tot 1987 het hy gedien as 'n [[Lektor]] in [[Wiskunde]] by die [[Universiteit van Lancaster]], Engeland. Van 2001 tot 2009 was hy 'n Konsulterende Professor by [[Stanford Universiteit]]: Departement van Wiskunde by [[Stanford]], Kalifornië.<ref>http://profkeithdevlin.com/DevlinVita.pdf</ref> Hy is die medestigter en Uitvoerende Direkteur van [[Stanford Universiteit]] se Menslike Wetenskappe en Tegnologieë Gevorderde Navorsingsinstituut (2006), asook 'n medestigter van Stanford Media X universiteit-industrie navorsings-vennootskapprogram, en 'n Senior Navorser by die Sentrum vir die Studie van Taal en Inligting (CSLI).<ref name="cv" /> Hy is 'n kommentator op [[National Public Radio]] se [[Weekend Edition]]-Saterdag, waar hy bekend staan as "Die Wiskunde Ou."<ref>[http://www.stanford.edu/~kdevlin/MathGuy.html Archive of The Math Guy series from NPR's Weekend Edition] accessed 9 November 2007</ref> Sy navorsing is hoofsaaklik gefokus op die gebruik van verskillende media om wiskunde aan verskillende verhore te leer. Hy is ook die medestigter en President van die maatskappy, ''BrainQuake'', wat videos vir die aanleg van wiskunde maak. Dit was in 2011 begin.<ref>{{Cite web |url=https://www.brainquake.com/%7Ctitle%3D |title=BrainQuake |access-date=11 Mei 2019 |archive-date=15 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210415021003/https://www.brainquake.com/%7Ctitle= |url-status=dead }}</ref> Ander navoringsonderwerpe is die volgende: die teorie van inligting, modelle van redenasie, toepassings van wiskundige tegnieke in die studie van kommunikasie, en matematiese [[kognisie]].<ref>[https://web.stanford.edu/~kdevlin/|title= Keith Devlin at STANFORD UNIVERSITY]{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Teen 2012 was hy die outeur van vier-en-dertig boeke en oor die tagtig navorsingsartikels.<ref name="cv" /> Verskeie van sy boeke is gemik op die algemene leser op straat. ==Toekennings== * Gesamentlike Beleidsraad vir Wiskunde Toekenning, 2001<ref name="cv"/> * In 2007 ontvang hy die [[Wonderfest]] se [[Carl Sagan-prys vir Wetenskaplike Popularisasie]].<ref>{{cite web |url=http://wonderfest.org/sagan-prize/sagan-prize-recipients/ |title=Sagan Prize Recipients |work=wonderfest.org |year=2011 |access-date=10 September 2011 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190806114638/http://wonderfest.org/sagan-prize/sagan-prize-recipients/ |archive-date=6 Augustus 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> * 2004 Internasionale [[Pythagoras]]-prys in [[Wiskunde]], in die kategorie ''Beste Verklarende Teks in die Wiskundige Wetenskappe'' vir die [[Italiaans]]e vertaling van ''The Millennium Problems''<ref>[http://news-service.stanford.edu/news/2005/november2/ppl-110205.html?view=print Stanford Report—2 November 2005]</ref> * Genoot van die [[Amerikaanse Matematiese Genootskap]], 2012<ref>[http://www.ams.org/profession/fellows-list List of Fellows of the American Mathematical Society] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180825194636/http://www.ams.org/profession/fellows-list |date=25 Augustus 2018 }}, opgespoor op 10 November 2012.</ref> ==Bibliografie== ;Artikels *{{Citation | last1=Devlin | first1=Keith I. | author2-link=Ronald Björn Jensen | last2=Jensen | first2=R. Björn | title=ISILC Logic Conference (Proc. Internat. Summer Inst. and Logic Colloq., Kiel, 1974) | publisher=[[Springer-Verlag]] | location=Berlin, New York | series=Lecture Notes in Mathematics | isbn=978-3-540-07534-9 | doi=10.1007/BFb0079419 | mr=0480036 | year=1975 | volume=499 | chapter=Marginalia to a theorem of Silver | chapter-url=https://books.google.com/books?id=9UHU_bq-wc8C&dq=Marginalia+to+a+theorem+of+Silver | pages=115–142}} [First proof of [[Jensen's covering theorem]]; Keith '''J'''. Devlin is credited as Keith '''I'''. Devlin in the paper.] ;Boeke *{{cite book |title=Constructibility |year=1984 |publisher=Springer |isbn=3-540-13258-9}} *{{cite book |title=Logic and Information |year=1991 |publisher=Cambridge University Press|isbn=0-521-49971-2 }} *{{cite book |title=The Joy of Sets: Fundamentals of Contemporary Set Theory |year=1993 |publisher=Springer |isbn=0-387-94094-4}} *{{cite book |title=Mathematics: The Science of Patterns |year=1996 |publisher=Holt Paperbacks|isbn=0-8050-7344-2 }} *{{cite book |title=Goodbye, Descartes: the End of Logic and the Search for a New Cosmology of the Mind|year=1997|publisher=John Wiley & Sons, Inc.|ISBN=0-471-25186-0}} *{{cite book |title=The Language of Mathematics: Making the Invisible Visible |year=1998 |publisher=Holt Paperbacks|isbn=0-8050-7254-3 }} *{{cite book |title=Mathematics: The New Golden Age |year=1999 |publisher=Columbia University Press |isbn=0-231-11639-X }} *{{cite book |title = Life by the Numbers|year=1999|publisher=Wiley|isbn=0471328227}} *{{cite book |title=The Math Gene: How Mathematical Thinking Evolved and Why Numbers Are Like Gossip |year=2000 |publisher= Basic Books|isbn=0-465-01619-7 }} *{{cite book |title=The Millennium Problems: the Seven Greatest Unsolved Mathematical Puzzles of Our Time |year=2002 |publisher= Basic Books|isbn=0-465-01730-4}} *{{cite book |title=The Math Instinct: Why You're a Mathematical Genius (Along with Lobsters, Birds, Cats, and Dogs) |year=2006 |publisher=Thunder's Mouth Press |isbn=1-56025-839-X}} *{{cite book |title=The Numbers Behind NUMB3RS: Solving Crime with Mathematics |year=2007 |publisher=Plume |isbn=0-452-28857-6}} with coauthor [[Gary Lorden]] *{{cite book |title=The Unfinished Game: Pascal, Fermat, and the Seventeenth-Century Letter that Made the World Modern|year=2008|publisher=Basic Books|isbn=978-0-465-00910-7}} *{{cite book |title=The Man of Numbers: [[Fibonacci]]'s Arithmetic Revolution|year=2011|publisher=Walker Publishing Co|isbn=978-0-8027-7812-3}} *{{cite book |title=Mathematics Education for a New Era: Video Games as a Medium for Learning|year=2011|publisher=A K Peters|isbn=978-1-56881-431-5}} *{{cite book |title=Introduction to Mathematical Thinking|year=2012|publisher=Keith Devlin (18 July 2012) |ISBN=978-0615653631}} ==Verwysings== {{Verwysings|colwidth=30em}} ==Eksterne skakels== * {{Official website|http://www.stanford.edu/~kdevlin/}} including his [[curriculum vitae]] * [http://www.maa.org/external_archive/devlin/devangle.html Devlin's Angle] — column at the [[Mathematical Association of America]] {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Devlin, Keith}} [[Kategorie:Britse wiskundiges]] [[Kategorie:Amerikaanse wiskundiges]] [[Kategorie:Geboortes in 1947]] [[Kategorie:Lewende mense]] 7azgupjuc7ta9sa8hw3swenuwhv91fg 0 264823 2910396 2748351 2026-06-09T21:26:30Z Jcb 223 2910396 wikitext text/x-wiki {{Taksoboks | name = Komododraak | fossil_range = <br />[[Plioseen]]–[[Holoseen]], {{fossilrange|3.8|0}} | image = Komodo dragon (Varanus komodoensis).jpg | image_caption = [[Komodo Nasionale Park]], [[Indonesië]] | status = EN | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref name="IUCN">{{cite iucn |last1=Jessop |first1=Tim |last2=Ariefiandy |first2=Achmad |last3=Azmi |first3=Muhammad |last4=Ciofi |first4=Claudio| |last5=Imansyah |first5=Jeri |author6=Purwandana |first6=Deni |name-list-style=amp |year= 2021 |title=''Varanus komodoensis'' |page=e.T22884A123633058 |doi=10.2305/IUCN.UK.2021-2.RLTS.T22884A123633058.en |access-date=19 November 2021}}</ref> | status2 = CITES_A1 | status2_system = CITES | status2_ref = <ref>{{cite web|url=https://cites.org/eng/app/appendices.php | title=Appendices |website=CITES |access-date=14 January 2022}}</ref> | domain = [[Eukaryota]] | regnum = [[Animalia]] | phylum = [[Chordata]] | classis = [[Reptilia]] | genus = [[Varanus]] | species = '''komodoensis''' | authority = [[Peter Ouwens|Ouwens]], 1912<ref name="Ouwens1912">{{cite journal |last=Ouwens |first=P. A. |author-link=Peter Ouwens |year=1912 |title=On a large ''Varanus'' species from the island of Komodo |journal=Bulletin de l'Institut Botanique de Buitenzorg. |volume=6 |pages=1–3 |series=2 |url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/3873564#page/323/mode/1up |access-date=6 March 2017}}</ref> | range_map = Komodo_dragon_distribution.gif | range_map_caption = Komododraak verspreiding }} Die '''komododraak''' (Varanus komodoensis), ook bekend as die '''komodomonitor''', is 'n groot [[reptiel]] van die monitorakkedisfamilie Varanidae wat endemies is aan die [[Indonesië|Indonesiese]] eilande [[Komodo]], [[Rinca]], [[Flores]], [[Gili Dasami]] en [[Gili Motang]]. Dit is die grootste bestaande spesie akkedis, met die mannetjies wat tot 'n maksimum lengte van 3 m (9,8 voet) groei en tot 150 kg (330 lb) weeg. As gevolg van hul grootte is komododrake top-roofdiere en oorheers die ekosisteme waarin hulle leef.<ref name="procter">{{cite journal |last=Procter |first=J. B. |year=1928 |title=On a living Komodo dragon ''Varanus komodoensis Ouwens'', exhibited at the Scientific Meeting, October 23rd, 1928 |journal=Proceedings of the Zoological Society of London |doi=10.1111/j.1469-7998.1928.tb07181.x |volume=98 |issue=4 |pages=1017–19|doi-access=free }}</ref> Komododrake jag en hinderlaag prooi insluitend ongewerwelde diere, voëls en soogdiere. Komododrake se groepgedrag tydens jag is uitsonderlik in die reptielwêreld.<ref>{{cite book |last=Rony |first=Fatimah Tobing |year=1996 |title=The third eye: Race, cinema, and ethnographic spectacle |publisher=Duke University Press |location=Durham, N.C. |isbn=978-0-8223-1840-8 |page=[https://archive.org/details/thirdeye02rony/page/164 164] |url=https://archive.org/details/thirdeye02rony/page/164 }}</ref> Die dieet van komododrake bestaan ​​hoofsaaklik uit [[Javan rusa]] (Rusa timorensis), hoewel hulle ook aansienlike hoeveelhede aas eet. Komododrake val ook soms mense aan.<ref name="procter" /> Paring begin tussen Mei en Augustus, en die eiers word in September gelê; soveel as 20 eiers word op 'n slag in 'n verlate megapode-nes of in 'n selfgegrawe nesgat neergesit. Die eiers word vir sewe tot agt maande uitgebroei, en broei in April uit, wanneer insekte die volopste is. Jong komododrake is kwesbaar en woon in bome om roofdiere te vermy, soos kannibalistiese volwassenes, wat jong komododrake ook probeer afweer deur in ontlasting te rol. Hulle neem 8 tot 9 jaar om volwasse te word en na raming leef hulle tot 30 jaar.<ref name="nwf">{{cite journal |last=Cheater |first=Mark |date=August–September 2003 |title=Chasing the Magic Dragon |journal=National Wildlife Magazine |volume=41 |issue=5 |url=http://www.nwf.org/nationalwildlife/article.cfm?articleId=810&issueId=63 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090220164644/http://www.nwf.org/nationalwildlife/article.cfm?articleId=810&issueId=63 |archive-date=20 February 2009}}</ref> Komododrake is die eerste keer in 1910 deur Westerse wetenskaplikes aangeteken. Hulle groot grootte en vreesaanjaende reputasie maak hulle gewilde dieretuinuitstallings. In die natuur is hul verspreidingsgebied verminder deur menslike indringing en sal waarskynlik verder verklein as gevolg van die gevolge van klimaatsverandering; daarom word hulle gelys as bedreig deur die [[IUBN-rooilys]]. Hulle word onder Indonesiese wetgewing beskerm, en [[Komodo Nasionale Park]] is in 1980 gestig om met beskermingspogings te help.<ref name="komo">{{cite book |last1=Walsh |first1=Trooper |last2=Murphy |first2=James Jerome |last3=Ciofi |first3=Claudio |last4=De LA Panouse |first4=Colomba |year=2002 |title=Komodo Dragons: Biology and Conservation |series=Zoo and Aquarium Biology and Conservation Series |publisher=Smithsonian Books |location=Washington, D.C. |isbn=978-1-58834-073-3}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Akkedisse]] 2bsid8wjl8vxovf26rknh7ni02q72w9 0 265156 2910394 2895704 2026-06-09T21:24:57Z Jcb 223 2910394 wikitext text/x-wiki '''Kombinasieprosesse''' is die vorming van komposisiestrukture wat plaasvind wanneer komponentstrukture op verskillende wyses met mekaar kombineer en dit sluit in [[affiksering]], [[samestelling]], vloekwoordinlywing en [[Reduplikasie (taalkunde)|reduplikasie]].<ref name=":0">Van Huyssteen (2017:196-203)</ref> == Affiksering<ref name="huys">Van Huyssteen (2017:196)</ref> == Affiksering is die mees algemene proses van kombinasie en dit kan plaasvind deur [[Affiks|affikse]] (soos [[Voorvoegsel|prefikse]], [[Agtervoegsel|suffikse]] of [[sirkumfikse]]) aan 'n [[Stam (taalkunde)|stam]] (woord) aan te heg om sodoende afgeleide of geflekteerde vorme te skep. [[Verbuiging|Fleksie]] word wel nie as ʼn [[woordvormingsproses]] beskou nie, maar eerder as ʼn proses waardeur verskillende grammatikale woordvorme geskep word. Alhoewel fleksie nie as ʼn woordvormingsproses beskou word nie, vorm dit steeds komplekse komposisiestrukture en word daarom ingesluit. Supplesie is ʼn gespesialiseerde proses wat by fleksie onderskei kan word, en dit is die proses waardeur ʼn woord wat etimologies gesproke nie verband hou met die grondwoord nie, optree as hierdie woord se meervoud, verledetydsvorm, ensovoorts.<ref name="huys" /> ʼn Illustrasie van supplesie is byvoorbeeld beter en beste wat die komparatief- en superlatiefvorme van goed is. == Samestelling<ref name=":0" /> == 'n [[Samestelling]] is die woordvormingsproses waar 'n [[Gelede woorde|kompleks]] wat uit ten minste twee stamme (pret+park) of wortels (bio+skoop) bestaan, gevorm word. Dit kan ook gebeur dat een wortel met 'n vrye stam verbind, byvoorbeeld hidro+plaas. Die kompositum se twee stamme bestaan gewoonlik uit ʼn kern (die deel wat die hoofbetekenis en die woordsoort bepaal) en ʼn bepaler (die deel wat uitbrei op die betekenis van die kern). Die regterkantste deel van ʼn kompositum in Afrikaans is in die meeste gevalle die kern, byvoorbeeld in skoot+rekenaar is relenaar die kern omdat dit na ʼn soort rekenaar verwys. Die konsep van ʼn kern is ook noodsaaklik om onderskeid te tref tussen endosentriese en eksosentriese komposita. ʼn Endosentriese kompositum is ʼn kompositum waarvan die kern ingesluit is in die woord, soos in skoot+rekenaar is rekenaar die kern, daarom kan daar gesê word dat ʼn skootrekenaar ʼn soort rekenaar is. Om hierdie rede is ʼn skootrekenaar ʼn endosentriese kompositum. By gevalle waar die kern buite die woord geleë is, is dit ʼn eksosentriese kompositum. ʼn Rooi+kop is nie ʼn soort kop nie, maar wel ʼn persoon wat rooi hare het en daarom is dit ʼn eksosentriese kompositum, want die kern lê buite die kompositum. Daar bestaan vier hooftipes komposita, naamlik neweskikkende komposita, attribuutkomposita, apposisiekomposita en onderskikkende komposita. === Neweskikkende komposita<ref>Van Huyssteen (2017:198)</ref> === ʼn Neweskikkende kompositum is ʼn endosentriese of eksosentriese kompositum waarvan beide komponente gelyk gestel word om na ʼn enkele referent te verwys en beide komponente is die kern van die kompositum. Dit is daarom moontlik  om te sê dat Etienne Leroux (die referent) ʼn skrywer-boer was, want hy was terselfdertyd ʼn skrywer asook ʼn boer en daarom word beide die komponente in die neweskikkende kompositum gelyk gestel. === [[Attribuutkomposita]]<ref name=":1">Van Huyssteen (2017:199)</ref> === ʼn Attribuutkompositum se bepaler druk ʼn bepaalde kwaliteit van die kern uit en het dus ʼn adjektiwiese funksie en indien die bepaler ʼn naamwoord is, dan druk die naamwoord ʼn bepaalde kwaliteit uit, en nie iets konkreets nie. Voorbeelde is intensiewe vorme van adjektiewe (byvoorbeeld hond-s+ge-trou), waar die bepaler (hond) ʼn prototipiese eienskap ‘getrou’ het, wat ooreenstem met die kern (getrou). === [[Apposisiekomposita]]<ref name=":1" /> === In apposisiekomposita is daar ʼn komponent (die bepaler) wat ʼn kenmerk van die ander betrokke komponent (die kern) beskryf. Hierdie beskrywing vind plaas as gevolg van die bepaler, wat ʼn selfstandige naamwoord is, wat optree as ʼn eienskap en daarom is dit ook ʼn endosentriese kompositum. Omdat die bepaler in ʼn apposisiekompositum ʼn kenmerk aan die kern toeken, is dit in teenstelling met die attribuutkomposita, wat ʼn kwaliteit aan die kern toeken. Daar is verskeie naamwoord+naamwoord-komposita wat in hierdie kategorie val, byvoorbeeld treffer+liedjie (ʼn liedjie met die kenmerk treffer) en gunsteling+resep (ʼn resep met die kenmerk gunsteling). === Onderskikkende komposita<ref name=":2">Van Huyssteen (2017:200)</ref> === Onderskikkende komposita is eksosentriese of endosentriese komposita waarvan die kompositum se interpretasie bepaal word deur die moontlikheid om die inligtingsdele van die twee komponentstrukture met mekaar in assosiasie te bring. Die een komponent tree daarom op as ʼn agent, onderwerp, instrument, deel, plek, ensovoorts van die ander komponent, maar dit tree nooit op as ʼn eienskap nie. Daar kan onderskei word tussen vier tipes onderskikkende komposita, naamlik basiskomposita, verbum-neksuskomposita, frasekomposita en (neo)klassieke komposita. ==== Basiskomposita<ref name=":2" /> ==== In ʼn basiskompositum is die betrokke komponente gewoonlik basisvorm en die afleidings of gelfekteerde vorme nie. Endosentriese voorbeelde van basiskomposita sluit in kas+deur, stof+suig en stryk+plank. Eksosentriese voorbeelde sluit in maan+haar, boek+staaf en suip+lap. ==== Verbum-neksuskomposita<ref name=":2" /> ==== In die geval van verbum-neksuskomposita is die kern van die kompositum altyd ʼn gedebernaliseerde naamwoord of byvoeglike naamwoord wat van ʼn werkwoord af afgelei is (byvoorbeeld werker en bakker). Sakkeroller (wat nie ʼn tipe roller is nie) en trapsuutjies (wat nie ʼn tipe “suutjies” is nie, is voorbeelde van eksosentriese verbum-neksuskomposita. Voorbeelde van endosentriese verbum-neksuskomposita sluit in gras+sny-er, eet+stak-ing en groot+prat-er. ==== Frasekomposita<ref name=":3">Van Huyssteen (2019:201)</ref> ==== Frasekomposita beskik oor ʼn kern en/of ʼn bepaler wat ʼn woordgroep of frase (multiwoordeenheid) is, soos sout-en-peper-stel, waar “sout en peper” die multiwoordeenheid is, en doen-dit-self-boek, waar “doen dit self” die multiwoordeenheid is. ==== (Neo)klassieke komposita<ref name=":3" /> ==== In die geval van (neo)klassieke komposita bestaan die komposita uit ʼn kombinasie van ten minste een komponent van klassieke herkoms (byvoorbeeld Grieks of Latyns), wat met ʼn ander komponent verbind. Byvoorbeeld biblio+fiel, wat ʼn verbinding is met twee klassieke  wortels (daarom ʼn klassieke kompositum), en eko+diesel, wat ʼn verbinding is tussen ʼn klassieke woordelement en ʼn moderne woordelement (neo-klassieke kompositum). == Vloekwoordinlywing<ref name=":4">Van Huyssteen (2019:203)</ref> == Die proses van vloekwoordinlywing vind plaas wanneer ʼn bisillabiese, adjektiwiese vloekwoord in ʼn woord ingevoeg word. Die vloekwoord word gewoonlik voor die lettergreep wat die hoofklem dra ingevoeg en in die meeste gevalle word die morfologiese struktuur van die woord nie in ag geneem nie. Sodoende word ʼn nuutskepping gemaak wat die gevolg het dat dit as ʼn vloekwoord funksioneer, byvoorbeeld uit-flippen-stekend. == Reduplikasie<ref name=":4" /> == Reduplikasie vind plaas wanneer dieselfde woord herhaal word en in die proses gekombineer word om ʼn nuwe vorm met ʼn nuwe betekenis te vorm. Vergelyk byvoorbeeld lag, wat ʼn uitdrukking van vrolikheid is, met lag-lag wat “maklik” beteken. Daar word onderskeid getref tussen egte reduplikasies (soos gou-gou), eggowoordreduplikasies waar die tweede woord naastenby soos die eerste woord klink (woer-war), asook onomatopeïese reduplikasies (hoep-hoep). == Sien ook == * [[Morfologie (taalkunde)|Morfologie]] * [[Afleiding (taalkunde)|Afleiding]] * [[Stam (taalkunde)|Stam]] * [[Affiks|Affikse]] * [[Affiksering]] * [[Samestelling]] == Bronne == * Carstens, W.A.M. & Bosman, N., reds. 2017. Kontemporêre Afrikaanse Taalkunde. Pretoria: Van Schaik. * Van Huyssteen, G.B. 2017. Morfologie. (In Carstens, W.A.M., & Bosman,N. Kontemporêre Afrikaanse Taalkunde. Pretoria: Van Schaik Uitgewers. p. 177-206) == Verwysings == <references /> == Eksterne skakels == * https://glossary.sil.org/term/inflection * http://www.frathwiki.com/Morphology#Word-based_morphology [[Kategorie:Taalkunde]] h6sjj6dklqlu6hhjpwzbi2wp9m5fh4i 0 267054 2910432 2253926 2026-06-10T07:24:44Z Sàádî 184876 ([[c:GR|GR]]) [[c:COM:FR|File renamed]]: [[File:80 foot motor yacht Alchemist photo D Ramey Logan.jpg]] → [[File:80 foot motor yacht Alchemist photo Don Ramey Logan.jpg]] [[c:COM:FR#FR1|Criterion 1]] (original uploader’s request) 2910432 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Yampa 1893.jpg|duimnael|Die Amerikaanse seiljag ''Yampa'' in 1893]] [[Lêer:80 foot motor yacht Alchemist photo Don Ramey Logan.jpg|duimnael|Die 80 voet-motorjag ''Lazzara Alchemist'' (hier afgeneem langs die kus van die deelstaat [[Kalifornië]]) is in 2003 deur die ''Lazzara''-skeepswerf in [[Florida]] vervaardig<ref>[https://www.yachtcharterfleet.com/luxury-charter-yacht-49611/alchemist-photos.htm ''yachtcharterfleet.com: Lazzara Alchemist. Besoek op 12 Julie 2019'']</ref>]] [[Lêer:Taransay Wheelhouse.jpg|duimnael|Die [[Italië|Italiaanse]] superjag ''Taransay'' met 'n lengte van 40 m is deur die werf ''Rossinavi'' volgens die klassieke voorbeelde van jagte uit die 1930's ontwerp en van modernste tegnologie voorsien<ref>[https://www.boatinternational.com/yachts/editorial-features/the-1930s-inspired-superyacht-taransay-is-an-instant-classic--28263 ''Boat, 22 Oktober 2015: The 1930s inspired superyacht Taransay is an instant classic. Besoek op 12 Julie 2019'']</ref>]] [[Lêer:Sailing Yacht A, starboard.jpg|duimnael|''Sailing Yacht A'' (stuurboord), 'n motorjag wat deur seile gesteun word. Hierdie superjag met 'n lengte van meer as 142 meter is deur die Duitse werf Nobiskrug in Kiel vir die Russiese nyweraar, miljardêr en filantroop Andrei Melnitsjenko gebou en in 2015 geloods. Die jag is in [[Hamilton]] op die [[Bermuda-eilande]] geregistreer]] [[Lêer:BlackPearl01a.jpg|duimnael|Die megaseiljag ''Black Pearl'' in Rotterdamhawe, Nederland, in 2017 vervaardig deur die ''Oceanco''-skeepswerf. Vir die vervaardiging van die skeepsmaste is koolstofvesel gebruik]] [[Lêer:Oceanco_Y712.jpg|duimnael|''Black Pearl'', syaansig]] [[Lêer:Aerial view Yacht Harbour Residence Rostock Yachthafenresidenz Hohe Düne 1.jpg|duimnael|Die moderne jaghawe ''Yachthafenresidenz Hohe Düne'' in die Duitse [[Oossee]]hawestad [[Rostock]]]] Die term '''jag''' (afgelei van [[Nederlands]] ''jacht'', 'n verkorte vorm van die [[Middelnederlands]]e ''jachtschip'' "jaagskip, vinnige skip") verwys tans na 'n watervoertuig wat vir sportdoeleindes of as [[plesierboot]] gebruik word en - met enkele uitsonderings - van 'n [[dek]] en tenminste een kajuit voorsien is. Jagte het 'n vaste [[kiel]] en 'n romplengte van gewoonlik tussen ses en 160 meter; korter watervoertuie word as boot beskou. Jagte word as tradisionele seiljagte of as motorjagte vervaardig. Die belangrikste kriterium, waarvolgens jagte van ander watervoertuie onderskei word, is hul uitsluitlike gebruik vir ontspanningsdoeleindes en die feit dat hulle òf deur hul eienaar geloods (of as selfbestuur-jag verhuur) word òf 'n ervare kaptein hiervoor aangestel word. Hul kapasiteit (onder meer die maksimum aantal passasiers en hul reikwydte) is 'n verdere kenmerk wat hulle van groot kommersiële plesierbote onderskei. Kleiner jagte is geskik vir dagtoere, terwyl groter jagte toegerus mag wees vir langer seereise. Tot in die sewentigerjare van die 20ste eeu is sogenaamde klassieke jagte van materiale soos hout, aluminium en staal gebou. Vervolgens het werwe geleidelik begin oorskakel na [[glasvesel]]versterkte plastiek - 'n materiaal wat ondanks sy ligte massa stewigheid aan die romp verleen en daarnaas deur hoë digtheid gekenmerk word. Terwyl die onderhoud daarvan vergemaklik word, maak die nuwe materiaal die grootskaalse vervaardiging van jagte in enige gewenste vorm moontlik. Selfs ongewone ontwerpe kan maklik verwesenlik word. Jagte uit hierdie moderne vervaardigingsperiode word "moderne klassiekes" (''modern classics'') genoem.<ref>{{de}} [http://www.yachtpedia.de/yacht-definition ''yachtpedia.de: Was ist überhaupt eine Yacht? Besoek op 14 Julie 2019'']</ref> Moderne motorjagte is gesofistikeerde tegniese stelsels wat deur gespesialiseerde bootswerwe vervaardig en van modernste posisie-, navigasie- en stabiliseerstelsels voorsien word. Vir die grootste en modernste motorjagte word 'n hele ingewikkelde infrastruktuur van leweransiers benodig wat 'n groot verskeidenheid onderdele en toerusting verskaf, asook bekwame spesialiste soos skeepsbou-ingenieurs, ontwerpers en ambagslui. Die grootste jagte word derhalwe in gevorderde nywerheidslande soos [[Duitsland]], [[Italië]], [[Frankryk]] en die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]] vervaardig. Van die modernste superjagte word van hibriedenjins voorsien. Baie groot jagte met 'n lengte van meer as 100 meter val binne 'n besondere kategorie en word algemeen as super- of megajagte geklassifiseer. 'n Ander belangrike kriterium, waarvolgens ook kleiner jagte vanaf 24 meter by die definisie ingesluit mag word, is die fokus op gerieflikheid, spoed en reikwydte. Dikwels het super- en megajagte 'n vaste professionele bemanning wat saam met die jag gehuur kan word. Die grootste superjagte is in staat om kleiner watervoertuie soos motorbote te vervoer, in enkele gevalle selfs 'n helikopter. Daar is dikwels ook 'n swembad, sonterras, rolprentteater of konsertsaal aan boord. Hierdie soort jagte is - afhangende van die seisoen - veral gewild in die [[Middellandse See|Mediterreense]] en [[Karibiese See]]. == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == ;Vereniging van jagvervaardigers van Duitsland ---- * {{en}} [https://www.deutsche-yachten.de/en/ ''Deutsche Yachten - Superyacht Germany''] ;Internasionale bootboubedryf ---- * {{en}} [https://yachtharbour.com/news/how-russian-oligarchs-shaped-the-yachting-industry-825 ''Yacht Harbour: How Russian oligarchs shaped the yachting industry''] {{Normdata}} [[Kategorie:Skeepsbou]] ikpe08s159sbd7uszxcz5wreb934869 0 296461 2910565 2895515 2026-06-10T11:39:11Z Jcb 223 2910565 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Johann_Sebastian_Bach_-_BWV_264_-_Als_der_gütige_Gott_vollenden_wollt_sein_Wort.pdf|regs|duimnael|283x283px| Johann Sebastian Bach se "Als der gütige Gott vollenden bevestig sy Wort". ]] '''Koraal''' is die naam wat aan verskillende verwante musiekvorme gegee word wat hul oorsprong in die [[musiekgenre]] van die Lutherse koraal het: * Die gesangmelodie van 'n Lutherse gesang (bv. die melodie van "Wachet auf, ruft uns die Stimme "), of 'n melodie in 'n soortgelyke formaat (bv. een van die temas in die finale beweging van Saint-Saëns se derde simfonie). * 'n Soortgelyke melodie met 'n [[Harmonie|harmoniese]] begeleiding (bv. korale monodie, korale wat in ''Schemellis Gesangbuch'' ingesluit is). * 'n Soortgelyke melodie wat in 'n homofoniese of homoritmiese harmonisasie, meestal vierledige harmonie (bv. Bach se vierledige korale, of die koraal in die tweede beweging van Mahler se vyfde simfonie) gebruik word. * 'n Ingewikkelder toonsetting van 'n gesang(-agtige) melodie (bv. die koraalfantasie-agtige vorm in [[Johann Sebastian Bach|Bach]] se ''Schübler Chorales'', of 'n kombinasie van komposisietegnieke in [[César Franck]] se ''[[Three Chorales]]'') Die koraal het ontstaan toe [[Martin Luther]] in die eerste deel van die [[16de eeu]] begin het om gewyde liedere in omgangstaal van gevestigde kerkmusiekpraktyke te skei. Die eerste gesange volgens Luther se nuwe praktyk is in [[1524]] gepubliseer. Luther en sy volgelinge het nie net metriese gesangtekste geskryf nie, maar ook metriese toonsettings vir hierdie tekste gekomponeer. Dié musiek is deels op gevestigde kergesangmelodieë en bekende sekulêre liedere gebaseer. In die [[17de eeu]] is die repertorium met meer koor- en orreltoonsettings van die gesangmelodieë verryk. Teen die einde van die eeu het 'n vierstemmige toonsettings vir (SATB-)koorstemme die standaardkoraaltoonsettings geword, terwyl die gemeentekorale meer na die monodiese geneig het en deur instrumente begelei is. Die produktiewe skep van nuwe Lutherse koraalmelodieë het egter in dieselfde tyd tot 'n einde gekom. Nadat die kantatagenre – wat oorspronklik slegs uit resitatiewe en arias bestaan het – in die vroeë 18de eeu in die Lutherse kerke ingevoer is, is die kantataformaat spoedig met koorbewegings in die vorm van vierstemmige korale aangevul. Komponiste soos [[Johann Sebastian Bach]] en Gottfried Heinrich Stölzel het dié korale dikwels as die eindbewegings vir hul gewyde komposisies gebruik. Die koraal as afsluitingsbeweging is ook in meer sekulêre genres soos romantiese 19de-eeuse simfonieë begin gebruik. Ander komponiste van dié tydperk, soos Franck, het die repertorium van die orrelkorale uitgebrei en ook die gebruik deur [[Barokmusiek|Laatbarokkomponiste]] soos Bach meer as 'n eeu tevore nageboots. Oorspronklike nuwe koraalkomposisies het ná die Romantiese era afgeneem, maar teen daardie tyd het die vierstemmige harmoniseringstegniek, wat in vierstemmige korale versinnebeeld is, 'n permanenet deel van die Westerse musiekkanon geword. == Geskiedenis == In [[Duits]] is die woord {{Lang|de|Choral}} kan ook verwys na [[Protestantisme|Protestantse]] gemeentesang as ander vorme van vokale (kerklike) musiek, insluitend [[Gregoriaanse gelyksang|Gregoriaanse gesang]].<ref name="pra">Praßl, Franz Karl (2001). "Choral". ''Oesterreichisches Musiklexikon online''. Retrieved 25 October 2017.</ref> Die Engelse woord wat afgelei is van hierdie Duitse term, dit is ''koraal'', verwys egter byna uitsluitlik na die musiekvorme wat in die Duitse [[Protestantse Hervorming|Hervorming ontstaan het]].<ref>Parry, Hubert; Martineau, Russell (1900). "Chorale" . In Grove, George; Fuller Maitland, John Alexander (eds.). ''A Dictionary of Music and Musicians''. London: Macmillan. p. 351, and Appendix pp. 588–590. </ref> === 16de eeu === === 17de eeu === Die meeste Lutherse gesangtekste en koraalmelodieë is voor die einde van die 17de eeu gekomponeer.<ref>Parry, Hubert; Martineau, Russell (1900). "Chorale" . In Grove, George; Fuller Maitland, John Alexander (eds.). ''A Dictionary of Music and Musicians''. London: Macmillan. p. 351, and Appendix pp. 588–590. </ref> Johann Pachelbel se ''Erster Theil etlicher Choräle'', 'n stel orrelkorale, is in die laaste dekade van die 17de eeu gepubliseer. [[Johann Sebastian Bach]] se vroegste bestaande komposisies – werke vir orrel wat hy moontlik voor sy vyftiende verjaardag gekomponeer het – is onder meer die korale BWV 700, 724, 1091, 1094, 1097, 1112, 1113 en 1119.<ref name="pra" /> === 18de eeu === In die vroeë 18de eeu het Erdmann Neumeister die [[Kantate|kantateformaat]], wat oorspronklik uitsluitlik [[Resitatief|resitatiewe]] en arias bevat het, in Lutherse liturgiese musiek begin gebruik. Binne 'n paar jaar is dié formaat met ander bestaande liturgiese formate soos die korale concerto gekombineer. Dit het gelei tot kerkkantates, wat uit vrye poësie (byvoorbeeld in resitatiewe en arias), die dicta (aanhalings uit die Lutherse Bybel) en/of gesanggebaseerde bewegings bestaan het. Die kantatelibrettosiklus ''Sonntags- und Fest-Andachten'', wat in 1704 in [[Meiningen]] gepubliseer is, bestaan uit sulke uitgebreide kantatetekste. Die koraalkantate, wat ''per omnes versus'' ("deur alle verse") genoem word as die teks daarvan 'n volledige, ongewysigde Lutherse lofsang is, is ook 'n formaat wat uit vroeëre soorte gemoderniseer is. [[Dieterich Buxtehude]] het ses ''per omne versus-''koraaltoonsettings gekomponeer.<ref>Werke 00820, 00847, 01277, 01280, 01283, 01298, 01299 en 01305 op die Bach Digital-webtuiste.</ref> [[Christ lag in Todes Banden, BWV 4|BWV 4]], 'n vroeë Bach-kantate wat in 1707 gekomponeer is, is in dieselfde formaat. Vir sy tweede kantatesiklus uit die 1720's ontwikkel Bach 'n korale kantateformaat waarin die middelbewegings die teks van die middelste verste van die gesang waarop die kantate gebaseer is, parafraseer (eerder as aanhaal). Elk van die Meiningen-kantatelibrettos bevat 'n enkele koraalgebaseerde beweging waarop dit geëindig het. Komponiste van die eerste helfte van die 18de eeu – soos Bach, Stölzel en Georg Philipp Telemann – het dikwels 'n kantate met 'n vierstemmige koraaltoonsetting afgesluit, hetsy die libretto van die kantate reeds verse van 'n Lutherse gesang bevat. Bach het verskeie van die Meiningen-libretto's in 1726 getoonset, terwyl Stölzel die libretto's van Benjamin Schmolck se ''Saitenspiel''-siklus met 'n slotkoraal vir elke halwe kantate afgesluit het toe hy dié siklus in die 1720's getoonset het. Twee soortgelyke slotkorale deur Telemann het per ongeluk in die ''[[Bach-Werke-Verzeichnis]]'' (BWV) beland: die vyfde bewegings van die kantates [[BWV 218]] en [[BWV 219|219]], in die katalogus van Telemann se vokale werke wat onderskeidelik as nommers 1:634/5 en 1:1328/5 opgeteken is. Dié slotkorale het byna altyd aan die volgende formele eienskappe voldoen: * Die teks het bestaan uit een of – meer uitsonderlik – twee strofes uit 'n Lutherse gesang. * Die koraalmelodie word deur die hoogste stem gesing. * Dit is 'n homofoniese toonsetting. * Dit is 'n vierstemmige harmonie vir SATB-sangers. * Dit bevat ''colla parte''-orkestrasie, insluitend continuo. Ongeveer 400 sulke toonsettings deur Bach is bekend, waarvan die helfte se colla parte-orkestrasie nog bestaan. Dit kom nie net voor as slotbewegings vir kerkkantates nie: Dit kan op ander plekke in kantates verskyn, selfs (hoewel uitsonderlik) as die opening van die kantate (byvoorbeeld [[Ein feste Burg ist unser Gott, BWV 80|BWV 80b]]). Bach se motet ''Jesu, meine Freude'' bevat verskeie sulke korale. Komposisies op groter skaal, soos Passies en [[Oratorium|oratoriums]], bevat dikwels meerdere vierstemmige koraaltoonsettings wat die struktuur van die komposisie deels definieer. In byvoorbeeld Bach se Johannes- en Matteus-passies sluit korale dikwels eenhede (tonele) af wat voor 'n volgende deel van die die vertelling voorkom, en in die Passie-pasticcio ''Wer ist der, so von Edom kömmt'' word die vertelling afgewissel deur vierstemmige koraaltoonsettings van bykans elke strofe van die gesang ''Christus, der uns selig macht''. Vokale kerkmusiek uit hierdie periode bevat ook ander soorte koraaltoonsettings, waarvan die algemene formaat dié van die koraalfantasie is: een stem (nie noodwendig die hoogste stem nie) sing die koraalmelodie, terwyl die ander stemme eerder kontrapuntaal as homoritmies getoonset word, dikwels met ander melodieë as dié van die koraal, en instrumentale tussenspele tussen die sang deur. 'n Voorbeeld hiervan is die vier kantates waarmee Bach sy tweede kantatesiklus begin: Elkeen open met 'n koraalbeweging in koraalfantasieformaat, waar die koorstem onderskeidelik deur die sopraan- ([[O Ewigkeit, du Donnerwort, BWV 20|BWV 20]], 11 Junie 1724), die alt- ([[Ach Gott, vom Himmel sieh darein, BWV 2|BWV 2]], 18 Junie 1724), die tenoor- ([[Christ unser Herr zum Jordan kam, BWV 7|BWV 7]], 24 Junie 1724) en die basstem ([[Ach Herr, mich armen Sünder, BWV 135|BWV 135]], 25 Junie 1724) gesing word. Koraalfantasietoonsettings is nie noodwendig koorbewegings nie: Die vyfde beweging van die kantate [[Meine Seel erhebt den Herren, BWV 10|BWV 10]] is byvoorbeeld 'n duet vir alt- en tenoorstemme in daardie formaat. 'n Kwarteeu nadat Bach dié duet gekomponeer het, publiseer hy dit as 'n orrelverwerking as die vierde van die Schübler-korale, en dui hiermee aan dat die koraalfantasieformaat homself baie goed as suiwer instrumentele genres kan handhaaf, soos die koraalpreludes vir orrel. Ongeveer 200 van Bach se koraalpreludes het oorleef, baie van hulle in die koraalfantasieformaat (die ander is fugas of homoritmiese toonsettings). IIn die eerste helfte van die 18de eeu kom korale ook voor in ''Hausmusik'' (musiekuitvoering in familiekringe), byvoorbeeld BWV 299 in die ''Noteboek van Anna Magdalena Bach'', en/of word vir didaktiese doeleindes gebruik, byboorbeeld BWV 691 in die ''Klavierboekie vir Wilhelm Friedemann Bach''. Die meeste van Bach se vierstemmige korale – ongeveer 370 daarvan – is vir die eerste keer tussen 1765 en 1787 gepubliseer; dit was die enigste werke van die komponis wat gepubliseer is in die tydperk tussen ''Die kuns van die fuga'' (1751) en die 50ste herdenking van die komponis se dood in 1800.<ref>Parry, Hubert; Martineau, Russell (1900). "Chorale" . In Grove, George; Fuller Maitland, John Alexander (eds.). ''A Dictionary of Music and Musicians''. London: Macmillan. p. 351, and Appendix pp. 588–590. </ref> In die laat 18de eeu kan [[Simfonie|simfonieë]] 'n koorbeweging insluit: byvoorbeeld die derde beweging van Joseph Martin Kraus se ''Symphonie funèbre uit'' 1792 is 'n koraal op (die Sweedse weergawe van) " Nun lasst uns den Leib begraben ".<ref>Will, Richard (2002). ''The Characteristic Symphony in the Age of Haydn and Beethoven''. Cambridge University Press. {{ISBN|9781139433754}}.</ref> === 19de eeu === [[Ludwig van Beethoven]] gebruik 'n koraalagtige einde vir sy sesde simfonie in F (opus 68) van 1808.<ref name=":0">Horton, Julian (2013). ''The Cambridge Companion to the Symphony''. Cambridge University Press. {{ISBN|9781107469709}}.</ref> Die koraalanalogie is nóg sterker in die koorfinale van sy negende simfonie in D-mineur (opus 125) van 1824.<ref name=":0" /><ref>Brown, A. Peter (2002). The First Golden Age of the Viennese Symphony: Haydn, Mozart, Beethoven, and Schubert. Indiana University Press. {{ISBN|9780253334879}}.</ref> [[Felix Mendelssohn]], voorloper van die 19de-eeuse herlewing van Bach, gebruik die koraal "[[Ein feste Burg ist unser Gott, BWV 80|Ein feste Burg ist unser Gott]]" in die vierde beweging van sy ''Hervormingsimfonie'' (simfonie no. 5 in D, opus 107) van 1830.<ref name=":0" /> Sy eerste oratorium, ''Paulus'', wat vir die eerste keer in 1836 uitgevoer is, bevat korale soos "Allein Gott in der Höh sei Ehr" en "Wachet auf, ruft uns die Stimme". Sy ''Lofgesangsimfonie'' van 1840 bevat 'n beweging gebaseer op die Lutherse koraal "Nun danket alle Gott".<ref name=":0" /> Lutherse gesange verskyn ook in die komponis se koraalkantate, sommige van sy orrelkomposisies en in sketse van sy onvoltooide ''Christus-''oratorium. In die eerste helfte van die 19de eeu is koraalagtige finale bewegings vir simfonieë ook gekomponeer deur Louis Spohr ("Begrabt den Leib in seiner Gruft" sluit sy vierde simfonie van 1832 – genaamd ''Die Weihe der Töne'' – af), Niels Gade (tweede simfonie van 1843) en ander.<ref>Horton, Julian (2013). ''The Cambridge Companion to the Symphony''. Cambridge University Press. {{ISBN|9781107469709}}.</ref> Otto Nicolai het konsertouvertures geskryf wat op "Vom Himmel hoch, da komm ich her" (''Kersfeesouverture'' van 1833) en "Ein feste Burg ist unser Gott" (''Kerklike feesouverture'' van 1844) gebaseer is.<ref>Schletterer, Hans Michael (1886). "Nicolai, Otto" . ''Allgemeine Deutsche Biographie''. '''XXIII'''. Historische Kommission bei der Bayerischen Akademie der Wissenschaften [de]. pp. 598–607.</ref> [[Giacomo Meyerbeer]] het "Ad nos, ad salutarem undam" in sy opera ''Le profète'' van 1849 op 'n selfgekomponeerde koraalmelodie gebaseer. Die einste koraalmelodie was die basis vir [[Franz Liszt]] se orrelkomposisie ''Fantasie en fuga op die koraal "Ad nos, ad salutarem undam"'' van 1850. [[Joachim Raff]] gebruik Luther se "Ein feste Burg ist unser Gott" in sy ''Ouverture, opus 127'' van 1854 (hersien in 1865) en het sy vyfde simfonie (''Lenore'', opus 177 van 1872) op 'n koraal afgesluit.<ref name=":0">Horton, Julian (2013). ''The Cambridge Companion to the Symphony''. Cambridge University Press. {{ISBN|9781107469709}}.</ref><ref>Leichtling, Avrohom (2009). "Joseph Joachim Raff: ''Ein feste Burg ist unser Gott'' (A mighty fortress is our God), Overture to a drama of the Thirty Years War, op.127 (1854/rev.1865)". ''www.raff.org''.</ref> Die finale van [[Camille Saint-Saëns]] se eerste simfonie bevat bevat 'n homoritmiese koraal.<ref name=":0" /> Een van die temas in die laaste beweging van sy derde simfonie van 1886 is 'n koraal (dit is die tema wat in 1978 in die lied "If I Had Words" gebruik is).<ref name=":0" /><ref>Finscher, Ludwig (2016). "The Symphony and the Artist's Creed: Camille Saint-Saëns and His Third Symphony". In Knowles, John (ed.). ''Critica Musica: Essays in Honour of Paul Brainard''. Routledge. pp. 97–124. {{ISBN|9781134384181}}.</ref> [[Anton Bruckner]] se derde simfonie van 1873 en sy vyfde simfonie van 1876 eindig beide op korale wat deur koperblasers gespeel word.<ref name=":0" /> Bruckner het ook die koraal as komposisietoestel in ''Two Aequali'' gebruik.<ref>Harten, Uwe. 1996. ''Anton Bruckner. Ein Handbuch''. Salburg: Residenz Verlag. {{ISBN|3-7017-1030-9}}.</ref> Hy het ook korale in [[Mis (musiek)|misse]] en motette gebruik (byvoorbeeld die motette ''Dir, Herr, dir willich mich ergeben'' en ''In jener letzten der Nächte''), en in deel 7 van sy feestelike kantate ''Preiset den Herrn''.<ref name=":1">Van Zwol, Cornelis. 2012. ''Anton Bruckner 1824–1896: Leven en werken''. Bussum: THOTH. {{ISBN|978-90-6868-590-9}}.</ref> In sy toonsetting van Psalm 22 en in die finale beweging van sy vyfde simfonie gebruik hy 'n koraal as kontras en in kombinasie met 'n fuga.<ref>Carragan, William. n.d. "Bruckner's Symphony No. 5: Timing Analysis"</ref> Een van die temas in die slotbeweging van [[Johannes Brahms]] se eerste simfonie (1876) is 'n koraal.<ref name=":0" /> In 1881 beskryf Sergei Taneyev koraalharmoniërings, soos dié aan die eindes van Bach se kantates, as 'n noodsaaklike euwel: onkunstig, maar onvermydelik, selfs in Russiese kerkmusiek.<ref>Zager, Daniel (2006). ''Music and Theology: Essays in Honor of Robin A. Leaver''. Scarecrow Press. {{ISBN|9781461701514}}.</ref> Vanaf die 1880's het Ferruccio Busoni begin om korale in sy instrumentale komposisies te gebruik, dikwels aangepas uit of geïnspireer deur modelle van Johann Sebastian Bach, byvoorbeeld BV186 (ongeveer 1881), 'n inleiding en fuga oor "Herzliebster Jesu was hast verbrochen", die derde nommer in Bach se Matteus-passie. In 1897 het hy Liszt se ''Fantasie en fuga op die koraal "Ad nos, ad salutarem undam"'' vir klavier getranskribeer. [[César Franck]] het die koraal nagevolg in komposisies vir klavier ( ''Prélude, Choral et Fugue'', 1884) en vir orrel 990). [[César Franck]] het die koraal nagemaak in sy komposisies vir klavier (''Prélude, Choral et Fugue'', 1884) en vir orrel (''Trois chorals'', 1990). Tussen 1889 en 1893 publiseer Johannes Zahn 'n indeks en klassifikasie van alle bekende Evangeliese gesangmelodieë in ses volumes.<ref name=":1" /> 'n Koraalagtige tema is regdeur die laaste beweging van [[Gustav Mahler]] se derde simfonie van 1896 verweef:<ref name=":0" /> <score vorbis="1"> \relative c' { \clef treble \numericTimeSignature \time 4/4 \key d \major \partial 4*1 a4\pp( | d2 cis4 b) | a( b cis d) | e2( fis4 e) | e2( d4) } </score> === 20ste tot 21ste eeu === [[Lêer:Fantasia_Contrappuntistica_Plan.jpg|duimnael| Busoni se skilderagtige voorstelling van die argitektuur van sy ''Fantasia contrappuntistica-'' komposisie: korale verskyn simmetries in Nos. &nbsp; 1 en 11 ]] [[Lêer:Satie_sports_preface.jpg|duimnael| 'Préface' (voorwoord) en 'Choral inappétissant' (onversoenbare koraal), eerste bladsy van Satie se handtekening van ''Sports et divertissements'' (gedateer 15 &nbsp; Mei 1914) ]] IIn sy vyfde simfonie, waarvan die eerste weergawe in 1901–1902 gekomponeer is, sluit Gustav Mahler 'n koraal digby die einde van deel I (2de beweging) in.<ref name=":2">Roman, Zoltan (1981). "Mahler: Symphony No. 5". ''Gustav Mahler: Symphonie No.5'' (liner notes). Chicago Symphony Orchestra – Claudio Abbado. Hamburg: Polydor / Deutsche Grammophon. pp. 4–5. 427 254-2.</ref> Die koraalmelodie verskyn weer in 'n getransformeerde weergawe in die laaste beweging van die simfonie (deel III, 5de beweging).<ref name=":2" /> Kort nadat Mahler dié simfonie voltooi het, het sy vrou Alma hom verwyt dat hy 'n sombere kerklike koraal by die werk ingesluit het.<ref name=":3">Floros, Constantin (1981). "Zu Mahlers Fünfter Symphonie". ''Gustav Mahler: Symphonie No.5'' (liner notes) (in German). Chicago Symphony Orchestra – Claudio Abbado. Hamburg: Polydor / Deutsche Grammophon. pp. 1–3. 427 254-2.</ref> Mahler het geantwoord dat Bruckner korale in sy simfonieë ingesluit het, waarop sy vrou toe antwoord: "''Der'' darf, du nicht!" (''Hy'' [Bruckner] durf dit doen, jy nie.<ref name=":3" /> In haar memoire hou sy vol dat sy haar man daarna probeer oortuig het dat sy krag elders as in die gebruik van kerklike korale in sy musiek gelê het.<ref name=":3" /> Busoni het in die 20ste eeu voortgegaan om Bach-geïnspireerde korale te komponeer, byvoorbeeld korale onderafdelings in sy ''Fantasia contrappuntistica'' (1910's). ''Sports et divertissements'', wat in 1914 deur Erik Satie gekomponeer is, open met "Choral inappétissant" (onaangename koraal), waarin die komponis – volgens sy voorwoord – alles gebruik het wat hy van verveligheid geweet het, en wat hy opgedra het aan almal wat nie van hom hou nie.<ref>Satie, Erik (15 May 1914). "Préface" and "Choral inappétissant". ''Sports et divertissements''. (composer's autograph)</ref> Soos met baie van Satie se musiek, is dit sonder metrum neergeskryf. [[Igor Strawinski|Igor Stravinsky]] het korale in sommige van sy komposisies ingesluit, onder meer 'n "Little Chorale" en 'n "Great Chorale" in sy ''L'Histoire du soldat'' (1918) en 'n koraal wat sy ''Simfonie vir windinstrumente'' (1920, hersien in 1947) afsluit.<ref>Smyth, David H.; Traut, Don (2011). "Stravinsky's Sketches for the Great Chorale". ''Intégral''. '''25''': 89–120.</ref><ref>Somfai, László (1972). "''Symphonies of Wind Instruments'' (1920): Observations on Stravinsky's Organic Construction". ''Studia Musicologica Academiae Scientiarum Hungaricae''. '''14''': 355–83.</ref><ref>Perry, Jeffrey (1993–1994). "A 'Requiem for the Requiem': On Stravinsky's ''Requiem Canticles''". ''College Music Symposium''. 33–34: 237–56.</ref><ref>Straus, Joseph N. (1997). "Babbitt and Stravinsky under the Serial 'Regime'". ''Perspectives of New Music''. '''35''' (2 (Summer)): 17–32.</ref> "By the leeks of Babilon" is 'n koraal in ''The Seasonings'', 'n oratorium wat verskyn het op ''An Hysteric Return'', 'n P.D.Q. Bach-album uit 1966.<ref>Professor Peter Schickele* – An Hysteric Return P.D.Q. Bach At Carnegie Hall at Discogs. Retrieved 28 November 2019.</ref> Korale maak ook hul verskyning in die musiek van [[Olivier Messiaen]], byvoorbeeld in ''Un vitrail et des oiseaux'' (1986–1988) en ''La ville d'en haut'' (1989), twee laat werke vir klavier en orkes.<ref>Cheong, Wai-Ling (2010). "Plainchants as Coloured Time in Messiaen's ''Couleurs de la Cité Céleste''". ''Tempo''. '''64''' (254): bl. 20–37.</ref><ref>Dingle, Christopher (1995). "Charm and Simplicity: Messiaen's Final Works". ''Tempo'' 192: 2–7.</ref><ref>Dingle, Christopher (2013). ''Messiaen's Final Works''. Ashgate Publishing. {{ISBN|0754606333}}.</ref> Alleenstaande orkestrale korale is ook uit die werke van Johann Sebastian Bach aangepas: [[Leopold Stokowski]] het, onder soortgelyke stukke, die gesang [[ BWV 478|BWV 478]] en die vierde beweging van die kantate [[Christ lag in Todes Banden, BWV 4|BWV 4]] as korale "Komm, süsser Tod" (opgeneem in 1933) en "Jesus Christus, Gottes Sohn" (opgeneem in 1937) onderskeidelik.<ref>Leopold Stokowski - Philadelphia Orchestra: Chronological Discography of Electrical Recordings 1925-1940 at www.stokowski.org.</ref> Opnames van al die korale van Bach – sowel vokaal as instrumentaal – verskyn in die drie volledige versamelbundels wat uitgereik is rondom die 250ste herdenking van die dood van dié komponis in 2000.<ref>"Bach Edition" at www.musicweb-international.com, 1 December 2001.</ref><ref>Teldec's 1999 ''Bach 2000 Box set'', Limited Edition by www.amazon.com.</ref><ref>Bach-Edition: The Complete Works (172 CDs & CDR) at the Hänssler Classic website: Archived 29 September 2015 at the Wayback Machine.</ref> == Tipes == Koraalmelodieë is dikwels in barvorm, dit wil sê dit bestaan uit 'n herhaalde eerste frase (wat 'n Stollen genoem word), en 'n afsluitende tweede frase (wat die Aufgesang genoem word). Die harmonisering van só 'n koraalmelodie kan dieselfde harmonisasie herhaal vir albei dele van die Stollen, of kan 'n variasie op die harmonie in die tweede herhaling van die eerste melodie aanbied. === Vokaal === ==== Gedeeltelike lied ==== [[Lêer:Bach_Matthäuspassion_O_Haupt_voll_Blut_und_Wunden.jpg|duimnael| Bach se vierstemmige koraaltoonsetting van "O Haupt voll Blut und Wunden". ]] Gesangboeke: * Melodie in die tenoorparty, drie- tot vyfstemmige toonsettings, byvoorbeeld ''Eyn geystlich Gesangk Buchleyn'' (Walter 1524). * Vier- tot sesstemmige toonsettings met basbegeleiding, byvoorbeeld ''Neu Leipziger Gesangbuch'' (Vopelius 1682). Versamelings, byvoorbeeld Bach se vierstemmige koraalversamelings. ''Colla parte-''begeleiding, byvoorbeeld die slotkorale van Bach-kantates. ==== Uitgebreide koraaltoonsettings ==== Koraalfantasieë, byvoorbeeld die openingsbeweging van die Matteus-passie (in Engels eerder 'n "chorus" as 'n "choral" genoem, of "koor" eerder as "koraal" in Afrikaans). ==== Monodies met instrumentbegeleiding ==== Stem en continuo, byvoorbeeld ''Schemellis Gesangbuch'' (1736) – eerder "Lied" in Duits (of "kunslied" in Afrikaans). === Instrumentaal === In instrumentale koraaltoonsettings, asook navolgings van vierstemmige homofonie, soos koraalfantasie-agtige toonsettings. Oorspronklik 'n "Choralbearbeitung" (Afrikaans: "koraalverwerking"), dit wil sê 'n toonsetting van 'n bestaande koraalmelodie. ==== Orrel ==== Koraalvoorspelle, byvoorbeeld ''Erster Theil etlicher Choräle'' (Pachelbel), ''Clavier-Übung III'' (Bach). Nie op reeds bestaande liedere gebaseer nie, byvoorbeeld César Franck se ''Trois chorals.'' ==== Orkes ==== In simfonieë, byvoorbeeld Mendelssohn, Bruckner, Saint-Saëns en Mahler. ==== Ander ==== Korale vir solo-klavier is byvoorbeeld in Franck se ''Prélude, Choral et Fugue'' (1884), Satie's ''Sports et divertissements'' (1914, gepubliseer ongeveer 1923) en Busoni se ''Fantasia contrappuntistica'' (veelvuldige weergawes, vroeë 1910's) opgeneem. Die laaste komposisie bestaan ook in die komponis se verwerking daarvan vir twee klaviere (vroeë 1920's). == Verwysings == {{Verwysings|3}} == Verdere leeswerk == * {{Cite journal|date=2002|title=Harmonic Practices in Oliver Knussen's Music since 1988: Part I|journal=Tempo|volume=New Series|issue=221|pages=bl. 2–13}} * {{Cite journal|date=2001–2002|title=Reger's Bach and Historicist Modernism|journal=19th-Century Music|volume=25|issue=2 & 3|pages=bl. 296–312}} * {{Cite journal|date=2005|title=Above and Beyond the Bass: Harmony and Texture in George Benjamin's ''Viola, Viola''|journal=Tempo|volume=59|issue=232|pages=bl. 28–38}} {{Normdata}} [[Kategorie:Musiekgenres]] 7z2ovo9y7aryaqpcc2n2w3bwsvcedsm 0 298630 2910313 2809478 2026-06-09T13:27:06Z Rooiratel 90342 2910313 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Sample 09-F9 protest art, Free Speech Flag by John Marcotte.svg|duimnael|regs|Die Vryheid van spraak-vlag deur John Marcotte.]] '''Vryheid van spraak''' is 'n beginsel wat die vryheid van 'n individu of 'n gemeenskap ondersteun om hul opinies en idees te verwoord sonder om bang te wees vir weerwraak, sensuur of wettige sanksie. Die uitdrukking "vryheid van uitdrukking" word soms sinoniem gebruik, maar dit bevat enige handeling om inligting of idees te soek, te ontvang en oor te dra, ongeag die medium wat gebruik word. Evelyn Beatrice Hall (28 September 1868 – 13 April 1956) het in ''The Friends of Voltaire'', die volgende gesê wat demonstreer wat vryheid van spraak is: :::"Wat jy sê keur ek nie goed nie, maar ek sal jou reg dat jy dit kan sê tot die dood toe verdedig." :::(In Engels: "I disapprove of what you say, but I will defend to the death your right to say it") Die reg op vryheid van uitdrukking is erken as 'n mensereg in die [[Universele Verklaring van Menseregte]] en internasionale menseregtewetgewing deur die [[Verenigde Nasies]]. Baie lande het grondwetlike wetgewing wat vrye spraak beskerm. Terme soos vryheid van spraak en vryheid van uitdrukking word uitruilbaar in politieke diskoers gebruik. In 'n wetlike sin sluit die vryheid van uitdrukking egter enige aktiwiteit in wat gebruik word om inligting of idees te soek, te ontvang en oor te dra, ongeag die medium wat gebruik word. Artikel 19 van die UDHR bepaal dat "elkeen die reg sal hê om menings sonder inmenging te huldig" en "elkeen sal die reg hê op vryheid van uitdrukking; hierdie reg sluit vryheid in om inligting en idees van alle soorte te soek, te ontvang en oor te dra, ongeag grense, hetsy mondeling, skriftelik of in druk, in die vorm van [[kuns]], of deur enige ander media van sy keuse." Die weergawe van Artikel 19 in die ICCPR wysig dit later deur te verklaar dat die uitoefening van hierdie regte "spesiale pligte en verantwoordelikhede" inhou en "daarom aan sekere beperkings onderhewig kan wees" wanneer nodig "[vir respek vir die regte of reputasie van ander" of "[vir] die beskerming van nasionale veiligheid of van openbare orde (''ordre public''), of van openbare gesondheid of sedes".<ref>{{cite news |title= Article 19 |url= http://www2.ohchr.org/english/law/ccpr.htm |work= International Covenant on Civil and Political Rights |publisher= Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights; adopted and opened for signature, ratification and accession by UN General Assembly resolution 2200A (XXI) of 16 Desember 1966, entry into force 23 Maart 1976 |access-date=13 Maart 2014 |url-status= dead |archive-url= https://web.archive.org/web/20080705115024/http://www2.ohchr.org/english/law/ccpr.htm |archive-date=5 Julie 2008 |df=dmy }}</ref> Vryheid van spraak en uitdrukking mag dus nie as absoluut erken word nie, en algemene beperkings of grense tot vryheid van spraak hou verband met laster, naamskending, obseniteit, [[pornografie]], opruiing, aanhitsing, bakleiery, [[haatspraak]], geklassifiseerde inligting, kopieregskending, handelsgeheime, voedseletikettering, nie-openbaarmakingsooreenkomste, die reg op privaatheid, waardigheid, die reg om vergeet te word, openbare veiligheid en meineed. Regverdigings daarvoor sluit in die skadebeginsel, voorgestel deur [[John Stuart Mill]] in ''On Liberty'', wat voorstel dat "die enigste doel waarvoor mag regmatig oor enige lid van 'n beskaafde gemeenskap uitgeoefen kan word, teen sy wil, is om skade aan ander te voorkom."<ref name="van Mill">{{Cite book|chapter-url=http://plato.stanford.edu/archives/fall2016/entries/freedom-speech/|title=The Stanford Encyclopedia of Philosophy |chapter=Freedom of Speech |last=van Mill|first=David|date=1 Januarie 2016|editor-last=Zalta|editor-first=Edward N.|edition=Fall 2016|access-date=12 Oktober 2016|archive-date=18 Maart 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190318043003/https://plato.stanford.edu/archives/fall2016/entries/freedom-speech/|url-status=live}}</ref> Die idee van die "oortredingsbeginsel" word ook gebruik om spraakbeperkings te regverdig, en beskryf die beperking op uitdrukkingsvorme wat as aanstootlik vir die samelewing beskou word, met inagneming van faktore soos omvang, duur, motiewe van die spreker en gemak waarmee dit vermy kon word.<ref name="van Mill"/> Met die evolusie van die digitale era word die toepassing van vryheid van spraak meer omstrede namate nuwe kommunikasiemiddele en beperkings ontstaan, byvoorbeeld die Goue Skild-projek, 'n inisiatief deur die Chinese regering se Ministerie van Openbare Veiligheid wat potensieel ongunstige data uit die buiteland filtreer. Die Menseregte-meting-inisiatief<ref>{{Cite web |title=Human Rights Measurement Initiative – The first global initiative to track the human rights performance of countries |url=https://humanrightsmeasurement.org/ |access-date=2022-03-09 |website=humanrightsmeasurement.org}}</ref> meet die reg op mening en uitdrukking vir lande regoor die wêreld, met behulp van 'n opname van menseregtekundiges in die land.<ref>{{Cite web |title=Right to opinion and expression - HRMI Rights Tracker |url=https://rightstracker.org/ |access-date=2022-03-09 |website=rightstracker.org |language=en |archive-date=2023-03-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230329085646/https://rightstracker.org/ |url-status=dead }}</ref> ==Historiese oorsprong== Vryheid van spraak en uitdrukking het 'n lang geskiedenis wat voor moderne internasionale menseregte-instrumente is.<ref name="guardiantimeline">{{cite news|url=https://www.theguardian.com/media/2006/feb/05/religion.news|title=Timeline: a history of free speech|last=Smith|first=David|date=5 February 2006|work=The Guardian|access-date=2 Mei 2010|location=London|archive-date=29 Augustus 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130829230153/http://www.theguardian.com/media/2006/feb/05/religion.news|url-status=live}}</ref> Daar word gemeen dat die antieke Atheense demokratiese beginsel van vrye spraak moontlik in die laat 6de of vroeë 5de eeu vC ontstaan het.<ref>{{cite book|title=Origins of democracy in ancient Greece|url=https://archive.org/details/originsdemocracy00raaf|url-access=limited|last1=Raaflaub|first1=Kurt|last2=Ober|first2=Josiah|last3=Wallace|first3=Robert|publisher=University of California Press|year=2007|isbn=978-0-520-24562-4|page=[https://archive.org/details/originsdemocracy00raaf/page/n79 65]}}</ref> Vryheid van spraak is deur [[Desiderius Erasmus|Erasmus]] en Milton bevestig.<ref name="guardiantimeline" /> Edward Coke het in die 1590's aanspraak gemaak op vryheid van spraak as "'n antieke gewoonte van die Parlement", en dit is in die Protes van 1621 bevestig.<ref>Ofir Haivry and Yoram Hazony: [https://americanaffairsjournal.org/2017/05/what-is-conservatism/ What Is Conservatism?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210407040839/https://americanaffairsjournal.org/2017/05/what-is-conservatism/ |date=7 April 2021 }} ''American Affairs'' Summer 2017 / Volume I, Number 2.</ref> Deur wat in die Engelse ''Declaration of Right'', 1689 geskryf is, te herhaal, het Engeland se Handves van Regte 1689 die grondwetlike reg van vryheid van spraak in die Parlement wettiglik gevestig, wat steeds van krag is.<ref>{{cite news|url=https://www.parliament.uk/about/living-heritage/evolutionofparliament/parliamentaryauthority/revolution/collections1/collections-glorious-revolution/billofrights/|title=Bill of Rights 1689|access-date=30 April 2019|agency=Parliament UK|archive-date=12 Maart 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170312063114/https://www.parliament.uk/about/living-heritage/evolutionofparliament/parliamentaryauthority/revolution/collections1/collections-glorious-revolution/billofrights/|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite book|title=The Eighteenth-Century Constitution. 1688–1815|last=Williams|first=E. N.|publisher=Cambridge University Press|year=1960|pages=26–29|oclc=1146699}}</ref> Hierdie sogenaamde parlementêre voorreg sluit geen moontlike lasteraansprake in nie, wat beteken dat parlementariërs vry is om in die Huis te praat sonder vrees vir regstappe.<ref name="Procedure">{{cite news |title=MPs' Guide to Procedure: Freedom of speech |url=https://guidetoprocedure.parliament.uk/articles/szEQlFBF/freedom-of-speech |access-date=23 September 2023 |publisher=UK Parliament}}</ref> Hierdie beskerming strek tot skriftelike verrigtinge: byvoorbeeld skriftelike en mondelinge vrae, mosies en amendemente wat op wetsontwerpe en mosies ingedien is.<ref name="Procedure"/> Een van die wêreld se eerste persvryheidswette is in 1766 in [[Swede]] ingestel (Sweedse Persvryheid Wet), hoofsaaklik as gevolg van die klassieke liberale parlementslid en Ostrobothniese priester Anders Chydenius.<ref>{{cite web|url=http://www.riksdagen.se/templates/R_Page____8908.aspx|archive-url=https://web.archive.org/web/20070930182530/http://www.riksdagen.se/templates/R_Page____8908.aspx|url-status=dead|title="The Freedom of the Press Act", Sveriges Riksdag|archive-date=30 September 2007}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.fecl.org/circular/1507.htm|title=FECL 15 (May 1993): The Swedish Tradition of Freedom of Press|author=Fortress Europe? – Circular Letter|access-date=14 Maart 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160308002445/http://fecl.org/circular/1507.htm|archive-date=2016-03-08|url-status=unfit}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.scribd.com/doc/5885744/The-Worlds-First-Freedom-of-Information-Act-SwedenFinland-1766|title=The World's First Freedom of Information Act (Sweden/Finland 1766)|work=Scribd|access-date=14 Masrt 2016|archive-date=15 Desember 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131215184308/http://www.scribd.com/doc/5885744/The-Worlds-First-Freedom-of-Information-Act-SwedenFinland-1766|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.freedominfo.org/regions/europe/sweden/|title=Sweden|access-date=20 Mei 2020|archive-date=6 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190406212230/http://www.freedominfo.org/regions/europe/sweden/|url-status=live}}</ref> In 'n verslag wat in 1776 gepubliseer is, het hy geskryf:<ref name=luoma>{{cite web |last = Luoma |first = Jukka |title = Helsingin Sanomat – International Edition |access-date = 2007-11-26 |url = http://www.hs.fi/english/article/Self-censorship+has+always+encouraged+censorship/1135218861212 |url-status = dead |archive-url = https://web.archive.org/web/20071120112003/http://www.hs.fi/english/article/Self-censorship+has+always+encouraged+censorship/1135218861212 |archive-date = 2007-11-20 }}</ref> “Geen bewyse behoort nodig te wees dat 'n sekere vryheid van skryf en druk een van die sterkste bolwerke van 'n vrye organisasie van die staat is nie, aangesien die landgoedere daarsonder nie genoegsame inligting sou hê vir die opstel van goeie wette en diegene wat geregtigheid uitdeel sou nie gemonitor word nie, en die onderdane sou ook nie die vereistes van die wet, die grense van die regte van die regering en hul verantwoordelikhede ken nie. Onderwys en etiese gedrag sou verpletter word; grofheid in denke, spraak en maniere sou oorheers, en dowwe sou die hele lug van ons vryheid oor 'n paar jaar verduister.” Onder leiding van Anders Chydenius het die Caps by die Sweedse Riksdag in Gävle op 2 Desember 1766 die persvryheidsregulasie aanvaar wat sensuur gestaak het en die beginsel van openbare toegang tot amptelike rekords in Swede ingestel het. Uitgesluit was laster van die koning se majesteit en die Sweedse Kerk. Die Verklaring van die Regte van die Mens en van die Burger, wat tydens die [[Franse Rewolusie]] in 1789 aangeneem is, het spesifiek vryheid van spraak as 'n onvervreembare reg bevestig.<ref name="guardiantimeline" /> Vryheid van spraak, wat in 1791 aangeneem is, is 'n kenmerk van die Eerste Wysiging aan die Grondwet van die Verenigde State.<ref>{{cite web|url=https://www.history.com/topics/united-states-constitution/freedom-of-speech|title=Freedom of Speech|website=HISTORY|language=en|access-date=23 Februarie 2020|archive-date=9 Maart 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200309054307/https://www.history.com/topics/united-states-constitution/freedom-of-speech|url-status=live}}</ref> Die Franse Verklaring maak voorsiening vir vryheid van uitdrukking in artikel 11, wat bepaal dat: “Die vrye kommunikasie van idees en opinies is een van die kosbaarste van die regte van die mens. Elke burger mag dienooreenkomstig met vryheid praat, skryf en druk, maar sal verantwoordelik wees vir die misbruik van hierdie vryheid as wat deur die wet bepaal word.”<ref>{{cite news|url=http://www.hrcr.org/docs/frenchdec.html|title=Declaration of the Rights of Man and of the Citizen|author=Arthur W. Diamond Law Library at Columbia Law School|date=26 Maart 2008|work=Hrcr.org|access-date=25 Junie 2013|publisher=www.hrcr.org|archive-date=6 Junie 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130606053037/http://www.hrcr.org/docs/frenchdec.html|url-status=live}}</ref> Artikel 19 van die [[Universele Verklaring van Menseregte]], wat in 1948 aangeneem is, bepaal dat: “Elkeen het die reg op vryheid van mening en uitdrukking; hierdie reg sluit vryheid in om opinies sonder inmenging te huldig en om inligting en idees deur enige media en ongeag grense te soek, te ontvang en oor te dra.”<ref>{{cite news|url=https://www.un.org/en/documents/udhr/|title=The Universal Declaration of Human Rights|author=United Nations|work=UN.org|access-date=25 Junie 2013|date=10 September 1948|publisher=United Nations|archive-date=3 Julie 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170703093353/http://www.un.org/en/documents/udhr/|url-status=live}}</ref> Vandag word vryheid van spraak, of die vryheid van uitdrukking, in internasionale en streeks menseregtewetgewing erken. Die reg is verskans in Artikel 19 van die Internasionale Verdrag oor Burgerlike en Politieke Regte, Artikel 10 van die Europese Konvensie oor Menseregte, Artikel 13 van die Amerikaanse Konvensie oor Menseregte en Artikel 9 van die Afrika-handves oor Mense- en Volkeregte.<ref name=autogenerated1>Andrew Puddephatt, Freedom of Expression, The essentials of Human Rights, Hodder Arnold, 2005, bl. 128</ref> Gebaseer op [[John Milton]] se argumente, word vryheid van spraak verstaan as 'n veelsydige reg wat nie net die reg insluit om inligting en idees uit te druk of te versprei nie, maar drie verdere afsonderlike aspekte: #die reg om inligting en idees te soek; #die reg om inligting en idees te ontvang; #die reg om inligting en idees oor te dra Internasionale, streeks- en nasionale standaarde erken ook dat vryheid van spraak, as die vryheid van uitdrukking, enige medium insluit, hetsy mondelings, skriftelik, in druk, deur die internet of kunsvorme. Dit beteken dat die beskerming van vryheid van spraak as 'n reg die inhoud en die wyse van uitdrukking insluit.<ref name=autogenerated1 /> == Beperkings == Sommige beskou vryheid van spraak nie as absoluut nie. Die meeste regstelsels stel oor die algemeen beperkings daarop, veral wanneer dit bots met ander regte en beskermings, soos in gevalle van skotskrif, laster, [[pornografie]], [[obseniteit]], veg-woorde en [[intellektuele eiendom]]. Sommige beperkings op vryheid van spraak kan deur wetlike sanksie plaasvind, en ander kan deur sosiale afkeuring plaasvind.<ref name="leeds1">{{cite encyclopedia|title=Freedom of Speech|encyclopedia=Stanford Encyclopedia of Philosophy|url=http://plato.stanford.edu/entries/freedom-speech/|access-date=29 May 2011|date=17 April 2008|archive-date=23 March 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190323204702/https://plato.stanford.edu/entries/freedom-speech/|url-status=live}}</ref> In Saoedi-Arabië word joernaliste verbied om met minagting of afkeuring van die koninklike familie, godsdiens of die regering te skryf. Joernaliste word ook nie wetlik beskerm vir hul skryfwerk in Saoedi-Arabië nie. == Sien ook == * [[Roskomnadzor]] == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie inlyn|Freedom of speech}} {{Normdata}} [[Kategorie:Menseregte]] [[Kategorie:Regte]] [[Kategorie:Politieke filosofie]] hqjr0f0jzmzw4zpbdpps09bmi3rezda 0 300604 2910571 2844720 2026-06-10T11:42:59Z Jcb 223 2910571 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | name = Kraaifonteinspinnekopbos | image = | image_caption= | image2 = | status = CR | status_system = IUCN3.1 | taxon = Serruria furcellata | authority = [[Robert Brown (botanis)|R.Br.]], (1810) | synonyms = * ''Leucadendron glomeratum'' <small>[[Carolus Linnaeus|L.]] ex [[Carl Meissner|Meisn.]]</small> * ''Protea brownii'' <small>Poir.</small> * ''Protea furcellata'' <small>(R.Br.) Poir.</small> * ''Serruria diffusa'' <small>R.Br.</small> | range_map = }} Die '''Kraaifonteinspinnekopbos''' (''Serruria furcellata'') is 'n [[Blom|blomdraende]] [[struik]] wat tot die [[genus]] ''[[Serruria]]'' behoort en deel van die [[fynbos]] vorm. Die [[spesie]] is [[Endemie (ekologie)|endemies]] aan die [[Wes-Kaap]], dit het altyd voorgekom by [[Brackenfell]], [[Kraaifontein]] en [[Kuilsrivier]]. Die struik is regop en word slegs 50&nbsp;cm hoog en dra blomme van Augustus tot Oktober. Na 'n brand kan die plant se wortels weer uitspruit. Twee maande nadat dit geblom het, val die [[vrugte]] af en [[miere]] versprei die sade. Hulle stoor die sade in hul neste. Die plant is eenslagtig. [[Bestuiwing]] vind plaas deur die werking van [[insekte]]. Die plant groei in sanderige grond op hoogtes van 90 - 390&nbsp;m. In Engels staan dit as die ''Kraaifontein spiderhead'' bekend. == Status == Hierdie plant is voorheen al as uitgestorwe beskou. In 1985 het dit slegs by twee plekke voorgekom, naby Kraaifontein en digby Bottelary Heuwels, waar in 1979 drie plante geïdentifiseer is. Ná 1985 was daar egter geen teken van die plante by die twee plekke nie en daar is aanvaar dat die spesies uitgesterf het.<ref name="cape">https://www.capetownbotanist.com/one-lonely-bringing-serruria-furcellata-back-brink-extinction-cape-flats/</ref> In 2004 is twee plante egter by North Pine ontdek, maar een is gou deur die munisipaliteit se bossnyprogram vernietig. Kaapstad se Omgewingshulpbron-bestuursafdeling het egter die Bracken-ashoop ontwikkel in 'n natuurreservaat van 36 hektaar waar [[inheems]]e plante bewaar word.<ref>{{Cite web |url=https://www.brandsouthafrica.com/governance/sustainable/bracken-nature-reserve-050115 |title=argiefkopie |access-date= 6 Mei 2020 |archive-date=16 Mei 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200516115951/https://www.brandsouthafrica.com/governance/sustainable/bracken-nature-reserve-050115 |url-status=dead }}</ref> Hulle het dan ook die Kraaifonteinspinnekopbos hier aangeplant ná werk van Barrie Louw van die [[Universiteit van die Wes-Kaap]] wat die eerste persoon was wat die Kraaifonteinspinnekopbos suksesvol in 'n tuin kon kweek.<ref name="cape" /> Daar is ook pogings aangewend om die plant by North Pine aan te plant, maar sonder sukses. Die spesie bestaan ook in [[Kirstenbosch]] se tuine nadat sade aldaar geplant is. == Galery == <gallery> Serruria furcellata Kraaifontein Spiderhead Nov 13.jpg </gallery> == Bronnelys == * [http://redlist.sanbi.org/species.php?species=807-51 REDLIST Sanbi] * [http://biodiversityexplorer.info/plants/proteaceae/serruria_furcellata.htm Biodiversityexplorer] * [http://pza.sanbi.org/serruria-furcellata PlantZAfrica] * [https://www.proteaatlas.org.za/spider3.htm Protea Atlas] * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:706543-1 Plants of the World Online] == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie inlyn|Serruria furcellata}} {{Normdata}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Spinnekopbosse]] [[Kategorie:Flora van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Endemiese plante van Suid-Afrika]] 7kq3ajqz89zb85nxjjunggdxb3kcfrl 0 390770 2910400 2836176 2026-06-09T21:40:21Z Jcb 223 2910400 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas |naam = Camilla |titel = Koningin van die [[Verenigde Koninkryk]] <br>en ander lede van die [[Statebond]] |kleur = |beeld = Queen Camilla in Aotearoa 2019.jpg |beeld_wydte = 200px |beeld_onderskrif = Camilla in 2019. |beeld2 = |beeld2_wydte = |beeld2_onderskrif = |opskrif1 = Geboortenaam |1 = Camilla Rosemary Shand |opskrif2 = Gebore |2 = {{GDEO|1947|7|17|df=yes}} <br/>[[Londen]], [[Engeland]] |opskrif3 = Eggenotes |3 = {{Ubl |Andrew Parker Bowles (geskei) |[[Charles III van die Verenigde Koninkryk|Koning Charles III]]}} |opskrif4 = Kinders |4 = {{Ubl |Tom Parker Bowles |Laura Lopes }} |opskrif5 = Vader |5 = Bruce Shand |opskrif6 = Moeder |6 = Rosalind Cubitt |opskrif7 = |7 = |opskrif8 = |8 = |opskrif9 = |9 = |opskrif10 = |10 = }} '''Camilla''' (op [[17 Julie]] [[1947]] gebore as '''Camilla Rosemary Shand''' en later bekend as '''Camilla Parker Bowles''') is koningin van die Verenigde Koninkryk en 14 ander lande van die [[Statebond]] as die vrou van [[Charles III van die Verenigde Koninkryk|koning Charles III]]. Sy het op 8 September 2022 die koningin-gemalin geword toe haar man koning word ná die dood van sy moeder, [[koningin Elizabeth II]].<ref>{{Cite web |last=Kindelan |first=Katie |title=With Queen Elizabeth II's death, Camilla becomes Queen Consort: What to know |url=https://www.goodmorningamerica.com/news/story/queen-elizabeth-iis-death-camilla-queen-consort-89517042 |access-date=24 September 2022 |website=Good Morning America}}</ref> Sy is op Charles se kroning op 6 Mei 2023 as koningin Camilla gekroon. Camilla het in [[Oos-Sussex]] en [[Kensington|Suid-Kensington]] in [[Engeland]] grootgeword en het haar opvoeding in Engeland, [[Switserland]] en [[Frankryk]] ontvang. Sy het in 1973 met die Britse weermagoffisier Andrew Parker Bowles getrou en hulle het twee kinders. Hulle is in 1995 geskei. Camilla was nou en dan romanties by prins Charles betrokke voor en tydens elk van hul eerste huwelike. Hulle verhouding het baie aandag in die internasionale pers ontvang. In 2005 is Camilla met prins Charles getroud in die Windsor Guildhall, en dit is gevolg deur 'n [[Kerk van Engeland|Anglikaanse]] kerkdiens in die St. George-kapel in [[Windsor-kasteel]]. As die voormalige Hertogin van Cornwall het Camilla openbare verpligtinge nagekom, dikwels saam met haar man. Sy is ook die beskermpersoon, president of lid van verskeie welsyn- en ander organisasies. Sedert 1994 het Camilla 'n veldtog gevoer om mense bewus te maak van osteoporose, waarvoor sy verskeie toekennings ontvang het. Sy het ook bewustheid geskep vir sake soos [[verkragting]], seksuele misbruik, [[geletterdheid]], [[dier]]ewelsyn en [[armoede]].<ref>{{cite news |last=Johnston |first=Morgan |title=Camilla: the woman behind the image |url=http://www.nzwomansweekly.co.nz/front-page-carousel/camilla-the-woman-behind-the-image |work=New Zealand Woman's Weekly |date=19 November 2012 |access-date=7 August 2015 |archive-date=24 September 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924054114/http://www.nzwomansweekly.co.nz/front-page-carousel/camilla-the-woman-behind-the-image/ |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news |title=Camilla: The relaxed and friendly face of the monarchy |url=http://www.belfasttelegraph.co.uk/life/features/camilla-the-relaxed-and-friendly-face-of-the-monarchy-31096366.html |newspaper=Belfast Telegraph |date=28 March 2015 |access-date=7 August 2015 |archive-date=31 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200731032929/https://www.belfasttelegraph.co.uk/life/features/camilla-the-relaxed-and-friendly-face-of-the-monarchy-31096366.html |url-status=live }}</ref> ==Vroeë lewe en opvoeding== Camilla Rosemary Shand is op 17 Julie 1947 in [[Londen]] gebore.{{Sfn|Graham|2005|p=9}} Haar gesin het hulle tyd verdeel tussen hulle plattelandse huis in Plumpton, [[Oos-Sussex]],{{sfn|Brandreth|2007|p=104}} en hulle stadshuis in South Kensington.{{sfn|Brandreth|2007|p=107}} Haar pa, majoor Bruce Shand van die Britse weermag, het later 'n sakeman geword. Haar ma was Rosalind Shand, dogter van Roland Cubitt, 3de baron Ashcombe. Een van haar oumagrootjies, Alice Keppel, was van 1898 tot 1910 'n minnares van koning [[Edward VII van die Verenigde Koninkryk|Edward VII]].<ref name="ancestry">{{Cite web |last=Powell |first=Kimberly |title=Ancestry of Camilla Parker-Bowles |url=https://www.thoughtco.com/ancestry-of-camilla-parker-bowles-1422353 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201205111145/https://www.thoughtco.com/ancestry-of-camilla-parker-bowles-1422353 |archive-date=5 December 2020 |access-date=6 January 2016 |publisher=thoughtco.com}}</ref> Shand het in haar kinderjare 'n geesdriftige leser geword danksy die invloed van haar vader, wat dikwels vir haar voorgelees het.<ref>{{Cite news |date=3 February 2011 |title=The Duchess of Cornwall celebrates National Literacy Week |work=princeofwales.gov.uk |url=http://www.princeofwales.gov.uk/news-and-diary/the-duchess-of-cornwall-celebrates-national-literacy-week |url-status=live |access-date=6 October 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171202152915/https://www.princeofwales.gov.uk/news-and-diary/the-duchess-of-cornwall-celebrates-national-literacy-week |archive-date=2 December 2017}}</ref> Sy het met [[hond]]e en [[kat]]te grootgeword{{sfn|Brandreth|2007|p=105}} en het op 'n jong ouderdom leer perdry.<ref>{{Cite book |last=Junor |title=The Duchess |page=32}}</ref>{{sfn|Brandreth|2007|p=107}} Volgens haar was haar kinderjare "in elke opsig volmaak".{{sfn|Brandreth|2007|p=104}} Toe sy vyf jaar oud was, is Shand na die skool Dumbrells op die dorp Ditchling gestuur.{{sfn|Brandreth|2007|p=105}} Van 10-jarige ouderdom af was sy 'n leerder by die Queen's Gate School naby die gesin se Londense huis. Een van haar onderwysers, die skrywer [[Penelope Fitzgerald]], wat [[Frans]] onderrig het, onthou haar as "slim en lewendig". Van 16-jarige ouderdom af het sy die afrondingskool Mon Fertile in Tolochenaz, [[Switserland]], bygewoon.<ref name="childhood">{{Cite web |title=Childhood and Education |url=https://www.princeofwales.gov.uk/the-duchess-of-cornwall/biography/childhood-and-education |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171013225130/https://www.princeofwales.gov.uk/the-duchess-of-cornwall/biography/childhood-and-education |archive-date=13 October 2017 |access-date=13 October 2017}}</ref> Daarna het sy ses maande lank Frans en Franse letterkunde in [[Parys]] studeer.{{sfn|Brandreth|2007|pp=146–47}}<ref name="french">{{Cite magazine |date=28 May 2013 |title=Camilla admits to nerves over her 'rusty' French as she embarks on first solo visit abroad |url=http://www.hellomagazine.com/royalty/2013052812780/duchess-cornwall-solo-paris-visit |url-status=live |magazine=Hello! |archive-url=https://web.archive.org/web/20210121214359/https://www.hellomagazine.com/royalty/2013052812780/duchess-cornwall-solo-paris-visit/ |archive-date=21 January 2021 |access-date=26 June 2013}}</ref><ref name="childhood" /> Nadat Shand die huis verlaat het, het sy in Kensington en Belgravia 'n blyplek met ander vroue gedeel.<ref>{{Cite news |date=23 November 2005 |title=More help for Charles and Camilla |publisher=BBC News |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/england/suffolk/4464830.stm |url-status=live |access-date=22 June 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201214010842/http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/england/suffolk/4464830.stm |archive-date=14 December 2020}}</ref> Sy het as 'n sekretaresse en ontvangsdame gewerk.{{sfn|Brandreth|2007|p=171}} Shand het aanhou perdry{{sfn|Brandreth|2007|p=178}} en het ook geskilder,<ref>{{Cite web |last=Perry |first=Keith |date=18 February 2014 |title=My paintings were so bad they went in bin, jokes Duchess of Cornwall |url=https://www.telegraph.co.uk/news/uknews/prince-charles/10647626/My-paintings-were-so-bad-they-went-in-bin-jokes-Duchess-of-Cornwall.html |url-access=subscription |url-status=live |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220110/https://www.telegraph.co.uk/news/uknews/prince-charles/10647626/My-paintings-were-so-bad-they-went-in-bin-jokes-Duchess-of-Cornwall.html |archive-date=10 January 2022 |access-date=7 September 2014 |website=The Daily Telegraph}}</ref> gehengel en tuinbou beoefen.<ref>{{Cite news |last=Smith |first=David |date=12 February 2005 |title=The rise and rise of Queen Camilla |work=The Guardian |location=London |url=https://www.theguardian.com/uk/2005/feb/13/monarchy.davidsmith |url-status=live |access-date=1 March 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131105011259/http://www.theguardian.com/uk/2005/feb/13/monarchy.davidsmith |archive-date=5 November 2013}}</ref>{{sfn|Brandreth|2007|pp=187–88}} ==Huwelike en kinders== ===Eerste huwelik=== In die laat 1960's het Shand vir Andrew Parker Bowles (toe 'n luitenant in die weermag){{Sfn|Brandreth|2007|p=174}} ontmoet deur haar jonger broer, Simon, wat vir haar vader se wynmaatskappy in Mayfair gewerk het.{{Sfn|Brandreth|2007|p=175}} Ná 'n aan-en-af-verhouding van 'n paar jaar is hulle verlowing in 1973 in ''[[The Times]]'' aangekondig.{{Sfn|Graham|2005|p=38}} Sally Bedell Smith beweer die aankondiging is sonder die paartjie se medewete deur hulle ouers gedoen, wat Parker Bowles gedwing het om Shand om haar hand te vra.<ref>{{Cite web |last=Hallemann |first=Caroline |date=13 November 2019 |title=Camilla Shand's Wedding to Andrew Parker Bowles Will Feature in The Crown's Third Season |url=https://www.townandcountrymag.com/society/tradition/a29786232/camilla-shand-andrew-parker-bowles-wedding-the-crown |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211216210400/https://www.townandcountrymag.com/society/tradition/a29786232/camilla-shand-andrew-parker-bowles-wedding-the-crown |archive-date=16 December 2021 |access-date=16 December 2021 |website=Town & Country}}</ref> Hulle is op 4 Julie 1973 in Londen getroud.{{Sfn|Brandreth|2007|p=186}} Shand was 25 jaar oud en Parker Bowles 33. Dit is beskou as die "hoëklastroue van die jaar",{{Sfn|Graham|2005|p=39}} met 800 gaste.{{Sfn|Brandreth|2007|p=186}} Gaste teenwoordig sluit in [[Anne Mountbatten-Windsor|prinses Anne]], [[Prinses Margaret, Gravin van Snowdon|prinses Margaret]] en die [[Elizabeth Bowes-Lyon|koninginmoeder]].{{Sfn|Graham|2005|p=39}} [[Beeld:BolehydeManor.jpg|thumb|220px|Bolehyde Manor in Allington, Wiltshire.]] Die paartjie het Bolehyde Manor in Allington gekoop en later Middlewick House in Corsham.{{Sfn|Brandreth|2007|p=187}}<ref>{{Cite news |last=Armstrong |first=Julie |date=2 June 2013 |title=Pink Floyd drummer Nick Mason welcomes Camilla back to her old home ground |work=gazetteandherald.co.uk |url=http://www.gazetteandherald.co.uk/news/towns/corshamheadlines/10457764.Pink_Floyd_drummer_Nick_Mason_welcomes_Camilla_back_to_her_old_home_ground |url-status=live |access-date=7 September 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140907074450/http://www.gazetteandherald.co.uk/news/towns/corshamheadlines/10457764.Pink_Floyd_drummer_Nick_Mason_welcomes_Camilla_back_to_her_old_home_ground |archive-date=7 September 2014}}</ref> Hulle het twee kinders gehad: Tom (gebore 18 Desember 1974), wat 'n peetkind van koning Charles III is,{{Sfn|Graham|2005|p=43}} en Laura (gebore 1 Januarie 1978).{{Sfn|Graham|2005|p=44}} Albei kinders is in hulle pa se [[Katolieke]] geloof grootgemaak; Camilla het [[Kerk van Engeland|Anglikaans]] gebly.<ref>{{Cite news |date=14 June 2008 |title=Duchess of Cornwall grandchild wins Royal baptism |work=The Daily Telegraph |url=https://www.telegraph.co.uk/news/celebritynews/2130251/Duchess-of-Cornwall-Camilla-Parker-Bowless-grandchild-wins-Royal-baptism.html |url-status=live |url-access=subscription |access-date=28 November 2018 |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220110/https://www.telegraph.co.uk/news/celebritynews/2130251/Duchess-of-Cornwall-Camilla-Parker-Bowless-grandchild-wins-Royal-baptism.html |archive-date=10 January 2022}}</ref> In Desember 1994, ná 'n huwelik van 21 jaar, het die Parker Bowleses 'n skeisaak aanhangig gemaak op grond daarvan dat hulle al jare lank apart woon. In Julie dié jaar is Camilla se moeder aan osteoporose oorlede, en haar vader het dit later as 'n "moeilike tyd vir haar" beskryf.{{Sfn|Brandreth|2007|pp=280–81}} Die skeisaak is op 3 Maart 1995 afgehandel.<ref>{{Cite news |date=18 March 2005 |title=A Royal Romance Interactive Timeline |publisher=CBS News |url=http://www.cbsnews.com/elements/2005/03/18/in_depth_world/timeline681722.shtml |access-date=5 March 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131112081235/http://www.cbsnews.com/elements/2005/03/18/in_depth_world/timeline681722.shtml |archive-date=12 November 2013}}</ref> Andrew is 'n jaar later getroud met Rosemary Pitman (wat in 2010 oorlede is).<ref>{{Cite news |last=Walker |first=Tim |date=12 January 2010 |title=Rosemary Parker Bowles dies after battle against cancer |work=The Daily Telegraph |url=https://www.telegraph.co.uk/news/uknews/theroyalfamily/6976319/Rosemary-Parker-Bowles-dies-after-battle-against-cancer.html |url-status=live |url-access=subscription |access-date=10 July 2014 |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220110/https://www.telegraph.co.uk/news/uknews/theroyalfamily/6976319/Rosemary-Parker-Bowles-dies-after-battle-against-cancer.html |archive-date=10 January 2022}}</ref>{{Sfn|Graham|2005|p=284}} ===Verhouding met Charles=== Camilla Shand het prins Charles na berig word in die middel van 1971 ontmoet.{{Sfn|Brandreth|2007|p=181}} Andrew Parker Bowles het sy verhouding met Shand in 1970 beëindig en het gevry na prinses Anne, Charles se suster.{{Sfn|Brandreth|2007|p=177}} Hoewel Shand en Charles tot dieselfde sosiale kring behoort en soms dieselfde geleenthede bygewoon het, het hulle mekaar nie amptelik ontmoet nie. Hulle biograaf Brandreth beweer hulle het mekaar nie die eerste keer by 'n [[polo]]wedstryd ontmoet, soos algemeen geglo word, nie.{{Sfn|Brandreth|2007|p=320}}<ref>Mayer, p. 98</ref> Hulle het mekaar glo die eerste keer ontmoet in die huis van haar vriendin Lucía Santa Cruz, wat hulle amptelik aan mekaar voorgestel het.{{Sfn|Brandreth|2007|p=178}}<ref>{{Cite book |last=Junor |title=The Duchess |page=9}}; Mayer, pp. 97–98</ref> Hulle het goeie vriende geword en eindelik 'n romantiese verhouding aangeknoop wat algemeen bekend was in hulle sosiale kring.{{Sfn|Graham|2005|p=29}} Namate die verhouding ernstiger geword het, het Charles Shand se familie in Plumpton ontmoet en hy het haar aan sommige lede van sy familie voorgestel.{{Sfn|Graham|2005|pp=32–33}} Die verhouding is uitgestel nadat Charles oorsee gereis het vir militêre verpligtinge en is kort daarna beëindig.{{Sfn|Graham|2005|p=9}}{{Sfn|Brandreth|2007|pp=182–85}} Daar is verskillende verduidelikings oor hoekom die verhouding doodgeloop het. Robert Lacey het in sy boek ''Royal: Her Majesty Queen Elizabeth II'' van 2008 geskryf Charles het Shand te vroeg ontmoet en het haar nie gevra om vir hom te wag toe hy oorsee is nie.<ref>Lacey, p. 268</ref> Sarah Bradford het in haar boek ''Diana'' van 2007 geskryf 'n lid van die nabye kring van sy grootoom [[Louis Mountbatten, 1ste graaf Mountbatten van Birma|lord Mountbatten]] het beweer Mountbatten het gereël dat Charles oorsee gaan om die verhouding met Shand te beëindig en voorsiening te maak vir 'n verlowing tussen Charles en sy kleindogter, Amanda Knatchbull.<ref>{{Cite book |last=Bradford |first=Sarah |url=https://books.google.com/books?id=YUWj6uKYHM4C&q=with+Camilla%2C+and+to+pave+a+way+for+a+possible+engagement+to+his+granddaughter%2C+Amanda+Knatchbull&pg=PT37 |title=Diana |publisher=Penguin (Non-Classics) |year=2007 |isbn=978-0-14-311246-4 |at=Footnote 10 |access-date=6 January 2016}}</ref> Sommige bronne beweer die koninginmoeder het nie Charles se verhouding met Shand goedgekeur nie, want sy wou hê hy moes trou met 'n Spencer-familielid, een van die kleindogters van haar goeie vriendin lady Fermoy.<ref>{{Cite book |last=Erickson |first=Carolly |url=https://books.google.com/books?id=ZOeFJymoZQ4C&q=queen+mum+wanted+a+spencer+in+the+family&pg=PA350 |title=Lilibet: An Intimate Portrait of Elizabeth II |publisher=St Martin's Griffin |year=2005 |isbn=978-0-312-33938-8 |page=350 |access-date=6 January 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220206223711/https://books.google.com/books?id=ZOeFJymoZQ4C&q=queen+mum+wanted+a+spencer+in+the+family&pg=PA350 |archive-date=6 February 2022 |url-status=live}}</ref> Ander bronne beweer Shand wou nie met Charles trou nie, maar met Andrew Parker Bowles, omdat hulle sedert die laat 1960's 'n verhouding gehad het,{{Sfn|Brandreth|2007|p=185}} of dat Charles besluit het hy wil nie trou voor hy 30 jaar oud is nie.{{Sfn|Brandreth|2007|p=196}} Die meeste koninklike biograwe stem saam Charles sou nie toegelaat gewees het om met Shand te trou as hy toestemming gevra het nie. Volgens Charles se niggie en peetma Patricia Knatchbull het sommige paleisbeamptes destyds nie gedink Shand is die geskikte vrou vir Charles nie. In 2005 het sy gesê: "As 'n mens terugkyk, kan 'n mens sê Charles moes met Camilla getrou het toe hy die kans gehad het. Hulle het ideaal by mekaar gepas; ons weet dit nou. Maar dit was nie moontlik nie."[...]{{Sfn|Brandreth|2007|p=162}} "Dit sou nie moontlik gewees het nie, nie toe nie."[...]{{Sfn|Brandreth|2007|p=183}} Hulle het egter vriende gebly.{{Sfn|Brandreth|2007|p=206}}{{Sfn|Graham|2005|p=42}} In Augustus 1979 is lord Mountbatten deur die [[IRL]] vermoor. Charles was bedroef en het sterk op Camilla Parker Bowles gesteun vir troos. In dié tyd het gerugte begin, onder goeie vriende en in pologemeenskappe, dat Charles en Camilla hulle intieme verhouding hervat het.{{Sfn|Graham|2005|pp=47–48}} 'n Bron na aan Parker Bowles het bevestig dat hulle teen 1980 weer minnaars was.{{Sfn|Graham|2005|p=48}} Daar is ook bewerings deur koninklike personeel dat dit vroeër begin het.{{Sfn|Brandreth|2007|pp=207–08}} Parker Bowles se man, Andrew, het na berig word die verhouding goedgekeur,<ref>Kelley, p. 465</ref> terwyl hy verskeie liefdesverhoudings deur hulle huwelik gehad het.<ref>Junor, ''Charles'', p. 48; {{Cite book |last=Junor |title=The Duchess |pages=68}}</ref> Charles het desnieteenstaande gou daarna 'n verhouding met [[Diana, Prinses van Wallis|lady Diana Spencer]] begin. Hulle is in 1981 getroud.{{Sfn|Brandreth|2007|p=235}} Die verhouding tussen Charles en Camilla het 'n dekade later algemene kennis in die pers geword met die publikasie van ''Diana: Her True Story'' in 1992,{{Sfn|Brandreth|2007|p=269–270}} gevolg deur "Camillagate" (ook bekend as "Tampongate"),<ref>{{cite magazine|url=https://time.com/6226657/crown-charles-camilla-tampongate/|title=The True Story Behind Charles and Camilla's Phone Sex Leak on The Crown|magazine=Time|first=Eliana|last=Dockterman|date=9 November 2022|accessdate=17 November 2022|archive-date=16 November 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221116194130/https://time.com/6226657/crown-charles-camilla-tampongate/|url-status=dead}}</ref> die bandopnameskandaal in 1993{{Sfn|Brandreth|2007|p=257}} toe 'n intieme telefoongesprek tussen Parker Bowles en Charles in die geheim opgeneem en die transkripsies in die geel pers gepubliseer is.{{Sfn|Brandreth|2007|p=258–264}}<ref>[http://www.textfiles.com/phreak/camilla.txt "The Camillagate Tapes"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100701002359/http://www.textfiles.com/phreak/camilla.txt |date=1 July 2010 }}, 18 Desember 1989, telefoontranskripsie</ref> Die boek en bandopname het dadelik Charles se openbare beeld geskaad{{Sfn|Brandreth|2007|p=275}} en die media het Parker Bowles swartgesmeer.{{Sfn|Brandreth|2007|pp=274–276}} In 1994 het Charles eindelik oor sy verhouding met Parker Bowles gepraat in die onderhoud ''Charles: The Private Man, the Public Role'' met Jonathan Dimbleby. Hy het in die onderhoud aan Dimbleby gesê: "Mev. Parker Bowles is 'n goeie vriendin van my... vir 'n lang tyd. Sy sal steeds vir 'n lang tyd 'n goeie vriendin bly."{{Sfn|Brandreth|2007|p=280}} Hy het later in die onderhoud erken hulle het hulle vriendskap hervat nadat sy huwelik in 1986 "onherstelbaar skipbreuk gely het".<ref>Dimbleby, p. 395; {{Cite book |last=Junor |title=The Duchess |pages=125}}</ref> ====Beeldherstel==== Nadat Charles en Camilla albei geskei is, het Charles verklaar sy verhouding met Parker Bowles is "nieonderhandelbaar".<ref>{{Cite web |last=McLaren |first=Leah |date=11 May 2002 |title=An honest woman at last? |url=http://mattoid.com/data/People/Camilla_an_honest_woman_at_last.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120623180803/http://mattoid.com/data/People/Camilla_an_honest_woman_at_last.htm |archive-date=23 June 2012 |access-date=6 March 2012}}; {{Cite magazine |last=McAllister |first=J.F.O. |date=13 February 2005 |title=The 34-Year Courtship |magazine=Time |url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,1027460,00.html |url-status=dead |access-date=18 August 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070930075941/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,1027460,00.html |archive-date=30 September 2007}}</ref> Hy was bewus daarvan dat die verhouding baie negatiewe publisiteit ontlok en het Mark Bolland, wat hy in 1995 aangestel het om sy eie beeld te verbeter, aangestel om Parker Bowles se openbare profiel te poets.<ref>{{Cite news |date=30 March 2005 |title=Mark Bolland: Marital aide |work=[[The Independent]] |url=https://www.independent.co.uk/news/people/profiles/mark-bolland-marital-aide-6149523.html |url-status=dead |access-date=9 May 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150511110051/http://www.independent.co.uk/news/people/profiles/mark-bolland-marital-aide-6149523.html |archive-date=11 May 2015}}</ref> Parker Bowles het per geleentheid Charles se nieamptelike metgesel op byeenkomste geword. In 1999 het hulle hulle eerste openbare optrede saam gemaak by die Ritz London Hotel, waar hulle die verjaardagpartytjie van Camilla se suster Annabel Elliot bygewoon het; sowat 200 fotograwe en verslaggewers van oor die wêreld was daar om hulle saam te sien.<ref>{{Cite news |date=29 January 1999 |title=Charles and Camilla go public |publisher=BBC News |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/264574.stm |url-status=live |access-date=5 May 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140505171500/http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/264574.stm |archive-date=5 May 2014}}</ref> In 2000 het sy Charles na Skotland vergesel op 'n paar amptelike geleenthede en in 2001 het sy die president van die Britse Osteoporosevereniging geword, wat haar aan die publiek bekend gestel het.<ref name="Tweedie">{{Cite news |last=Tweedie |first=Neil |date=11 February 2005 |title=Charles and Camilla, after Diana |work=The Daily Telegraph |url=https://www.telegraph.co.uk/news/uknews/1483284/Charles-and-Camilla-after-Diana.html |url-status=live |url-access=subscription |access-date=16 May 2012 |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220110/https://www.telegraph.co.uk/news/uknews/1483284/Charles-and-Camilla-after-Diana.html |archive-date=10 January 2022}}</ref> Parker Bowles het later koningin Elizabeth II ontmoet vir die eerste keer sedert die verhouding rugbaar geword het. Dit was op die 60ste verjaardagpartytjie van die voormalige [[Konstantyn II van Griekeland]] in 2000. Dit is beskou as 'n oënskynlike stempel van goedkeuring van die koningin op Parker Bowles se verhouding met prins Charles.<ref>{{Cite web |date=4 June 2000 |title=Queen meets Camilla as relationship thaws |url=http://www.thefreelibrary.com/Queen+meets+Camilla+as+relationship+thaws.-a062488697 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20131110224832/http://www.thefreelibrary.com/Queen+meets+Camilla+as+relationship+thaws.-a062488697 |archive-date=10 November 2013 |access-date=28 March 2012 |website=The Free Library |publisher=Sunday Mercury (Birmingham, Engeland)}}</ref>{{Sfn|Brandreth|2007|p=295}} Ná 'n reeks verskynings op openbare en private geleenthede het die koningin Parker Bowles na haar gouejubileumvierings in 2002 genooi. Sy het agter die koningin in die koninklike losie gesit op een van die konserte by Buckinghampaleis.<ref>{{Cite web |date=13 May 2002 |title=Prince pleased with Queen's Camilla invite |url=http://www.thefreelibrary.com/Prince+pleased+with+Queen's+Camilla+invite.-a085872235 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305045219/http://www.thefreelibrary.com/Prince+pleased+with+Queen%27s+Camilla+invite.-a085872235 |archive-date=5 March 2016 |access-date=7 May 2012 |website=The Birmingham Post |via=The Free Library}}; {{Cite news |last=Summerskill |first=Ben |date=13 July 2002 |title=The Observer Profile: Camilla Parker Bowles |work=The Observer |url=https://www.theguardian.com/uk/2002/jul/14/monarchy.comment |url-status=live |access-date=26 October 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131231004534/http://www.theguardian.com/uk/2002/jul/14/monarchy.comment |archive-date=31 December 2013}}</ref> Charles het na berig word betaal vir twee voltydse sekuriteitsbeamptes vir haar beskerming.<ref>{{Cite web |last=Bates |first=Stephen |date=10 May 2002 |title=Charles pays for extra Camilla security guards |url=https://www.theguardian.com/uk/2002/may/11/monarchy.stephenbates |access-date=7 July 2022 |website=The Guardian}}</ref> Hoewel Parker Bowles die huis wat sy in 1995 gekoop het bly onderhou het,{{Sfn|Brandreth|2007|p=284}} het sy toe in [[Clarence House]], Charles se amptelike woning sedert 2003, ingetrek.{{Sfn|Brandreth|2007|p=296–297}} In 2004 het sy Charles op feitlik al sy openbare optredes vergesel.<ref>{{Cite news |title=In Pictures: Charles and Camilla |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/gall/0,8542,1409821,00.html |url-status=live |access-date=5 October 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131007050456/http://www.theguardian.com/gall/0,8542,1409821,00.html |archive-date=7 October 2013}}</ref> Die media het gegis oor wanneer hulle hulle verlowing gaan aankondig, en mettertyd het meningsopnames in Brittanje gewys 'n huwelik word algemeen gesteun.{{Sfn|Brandreth|2007|pp=8–15}} Ondanks dié beeldherstelproses het Parker Bowles teenkanting gekry van ondersteuners van Diana wat aan nasioanle koerante geskryf het om hulle opinie bekend te maak, veral nadat Parker Bowles en Charles se trouplanne aangekondig is.<ref>{{Cite news |last=Honigsbaum |first=Mark |date=7 March 2005 |title=Meet the Diana Circle: the band of fans trying to stop the royal wedding |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/uk/2005/mar/07/monarchy.markhonigsbaum |access-date=5 October 2022 }}</ref> Dié menings is op [[Facebook]] en [[TikTok]] deur internettrolle herhaal op vals steunbladsye en {{nowrap|-rekenings}} wat aan Diana gewy was.<ref>{{Cite news |last=Cohen |first=Danielle |date=13 July 2022 |title=What on Earth Is Going On in This Princess Diana Facebook Group? |work=The Cut |url=https://www.thecut.com/2022/07/what-is-going-on-in-this-princess-diana-facebook-group.html |access-date=22 September 2022}}; {{Cite news |last=Das |first=Shanti |date=17 September 2022 |title=Trial by TikTok: Camilla and Meghan targeted with abuse after Queen's death |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/uk-news/2022/sep/17/trial-by-tiktok-camilla-and-meghan-targeted-with-abuse-after-queens-death |access-date=22 September 2022}}</ref> In 2023 het ''[[The Independent]]'' Camilla die invloedrykste vrou van dié jaar genoem in sy "Invloedlys van 2023".<ref>{{cite web|url=https://www.independent.co.uk/news/long_reads/women/independent-women-influence-list-2023-b2295691.html|title=Independent Women 2023 - The Influence List|work=The Independent|date=8 March 2023|accessdate=8 March 2023}}</ref> ===Tweede huwelik=== [[Beeld:Duchess of Cornwall (Chair of State) 2022.jpg|thumb|160px|Camilla in 2022 op die parlementsopening.]] Op 10 Februarie 2005 het Clarence House aangekondig Parker Bowles en die Prins van Wallis is verloof. As 'n verloofring het Charles haar 'n diamantring gegee wat vermoedelik aan sy ouma die koninginmoeder present gegee is nadat sy die lewe aan Charles se moeder geskenk het.{{Sfn|Graham|2005|p=7}}<ref>{{Cite magazine |title=Crown jewels: The fabulous rings which sealed the love of Europe's royal couples |url=http://ca.hellomagazine.com/brides/gallery/200908211884/royal-brides/engagement-ring/princess-wed/8 |url-status=live |magazine=Hello! |location=VK |archive-url=https://web.archive.org/web/20151127090148/http://ca.hellomagazine.com/brides/gallery/200908211884/royal-brides/engagement-ring/princess-wed/8 |archive-date=27 November 2015 |access-date=6 January 2016}}</ref> As die toekomstige hoof van die Kerk van Engeland was dit omstrede dat Charles met 'n geskeide vrou gaan trou, maar met die toestemming van die koningin,<ref name="House of Commons statement">{{Cite news |date=17 March 2005 |title=Royal Marriage |publisher=Parliament of the United Kingdom |url=https://publications.parliament.uk/pa/cm200405/cmhansrd/vo050317/text/50317w32.htm#50317w32.html_sbhd1 |url-status=live |access-date=19 March 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150402173142/http://www.publications.parliament.uk/pa/cm200405/cmhansrd/vo050317/text/50317w32.htm#50317w32.html_sbhd1 |archive-date=2 April 2015}}</ref> die regering<ref name="House of Lords statement">{{Cite news |date=24 February 2005 |title=Royal Marriage |publisher=Parliament of the United Kingdom |url=https://publications.parliament.uk/pa/ld200405/ldhansrd/vo050224/text/50224-51.htm#50224-51_head0 |url-status=live |access-date=17 March 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150402152718/http://www.publications.parliament.uk/pa/ld200405/ldhansrd/vo050224/text/50224-51.htm#50224-51_head0 |archive-date=2 April 2015}}</ref> en die Kerk van Engeland kon die twee trou. Die koningin, premier [[Tony Blair]] en die [[Aartsbiskop van Kantelberg]] het hulle beste wense in verklarings aan die media uitgespreek.<ref>{{Cite web |date=11 February 2005 |title=Prince Charles to marry longtime lover Camilla |url=http://www.nbcnews.com/id/6945019 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20131225102912/http://www.nbcnews.com/id/6945019 |archive-date=25 December 2013 |access-date=6 March 2012 |publisher=NBC News}}</ref> In die twee maande ná die aankondiging het Clarence House 25&nbsp;000 briewe ontvang, waarvan "95 of 99 persent ondersteunend was"; 908 haatbriewe is ook ontvang, waarvan die dreigendstes aan die polisie gestuur is vir 'n ondersoek.<ref>{{Cite web |date=29 April 2005 |title=Camilla hate mail is passed on to police |url=https://www.gazetteandherald.co.uk/news/7249816.camilla-hate-mail-is-passed-on-to-police |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211216214228/https://www.gazetteandherald.co.uk/news/7249816.camilla-hate-mail-is-passed-on-to-police |archive-date=16 December 2021 |access-date=16 December 2021 |website=Gazette and Herald}}</ref> Die troue sou op 8 April 2005 plaasvind. Op 4 April is aangekondig dit is met 'n dag uitgestel sodat die Prins van Wallis en ander genooide hooggeplaastes die begrafnis van [[pous Johannes Paulus II]] kon bywoon.<ref>{{Cite news |last=Dear |first=Paula |date=5 April 2005 |title=Fans 'panic buy' 8 April mementos |publisher=BBC News |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/uk/4412347.stm |url-status=live |access-date=27 June 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070825090817/http://news.bbc.co.uk/1/hi/uk/4412347.stm |archive-date=25 August 2007}}; {{Cite news |date=4 April 2005 |title=Prince Charles Postpones Wedding to Attend Funeral |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2005/04/04/international/europe/04cnd-wedding.html |url-status=live |access-date=16 June 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220206223712/https://www.nytimes.com/2005/04/04/international/europe/prince-charles-postpones-wedding-to-attend-funeral.html |archive-date=6 February 2022}}</ref> Die seremonie is dus op 9 April 2005 gehou. Charles en Camilla se ouers het dit nie bygewoon nie;<ref>{{Cite news |date=23 February 2005 |title=Q&A: Queen's wedding decision |publisher=BBC News |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/uk/4289417.stm |url-status=live |access-date=27 June 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090111223817/http://news.bbc.co.uk/1/hi/uk/4289417.stm |archive-date=11 January 2009}}</ref> in hulle plek het Camilla se seun, Tom, en Charles se oudste seun, [[William, Prins van Wallis|William]], as getuies geteken.<ref>{{Cite news |date=23 March 2005 |title=Wedding role for William and Tom |publisher=BBC News |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/4375143.stm |url-status=live |access-date=1 May 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120614044443/http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/4375143.stm |archive-date=14 June 2012}}</ref> Die koningin en [[Prins Philip, Hertog van Edinburg|prins Philip]] het wel die seëndiens agterna bygewoon. Die koningin het ook 'n onthaal in [[Windsor-kasteel]] gehou.<ref>{{Cite news |last=Crean |first=Ellen |date=9 April 2005 |title=CBS News "Charles and Camilla Finally Wed" |publisher=CBS News |url=http://www.cbsnews.com/stories/2005/04/09/world/main686994.shtml |url-status=live |access-date=27 June 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101112201734/http://www.cbsnews.com/stories/2005/04/09/world/main686994.shtml |archive-date=12 November 2010}}</ref> Ná die troue het die paartjie vertrek na die prins se landgoed in Skotland, Birkhall,<ref>{{Cite news |date=9 April 2005 |title=Royal newlyweds begin honeymoon |publisher=BBC News |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/4428737.stm |url-status=live |access-date=3 May 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131116093147/http://news.bbc.co.uk/2/hi/4428737.stm |archive-date=16 November 2013}}</ref> en hulle eerste openbare pligte tydens hulle wittebrood uitgevoer.<ref>{{Cite web |date=15 April 2005 |title=Royal newlyweds break off honeymoon to meet pupils |url=http://www.thefreelibrary.com/Royal+newlyweds+break+off+honeymoon+to+meet+pupils.-a0131487956 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160811182116/http://www.thefreelibrary.com/Royal+newlyweds+break+off+honeymoon+to+meet+pupils.-a0131487956 |archive-date=11 August 2016 |access-date=3 May 2012 |website=The Birmingham Post |via=The Free Library}}</ref> ==Hertogin van Cornwall== [[Beeld:Prince Charles and Camilla visited Brazil 2009 (10).jpg|thumb|links|220px|In 2009 in [[Brasilië]].]] Nadat sy die Hertogin van Cornwall geword het, het Camilla outomaties die tweede belangrikste vrou in die Britse volgorde van belangrikheid geword, naas koningin Elizabeth II. Daar is onthul dat die koningin die koninklike volgorde so verander het dat Camilla vierde is op private funksies, naas die koningin, prinses Anne en die koningin se niggie, prinses Alexandra.<ref>{{Cite journal |last=Davies |first=Caroline |date=24 December 2005 |title=First royal Sandringham Christmas for Camilla |url=https://www.telegraph.co.uk/news/uknews/1506237/First-royal-Sandringham-Christmas-for-Camilla.html |url-status=live |location=UK |url-access=subscription |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220110/https://www.telegraph.co.uk/news/uknews/1506237/First-royal-Sandringham-Christmas-for-Camilla.html |archive-date=10 January 2022 |access-date=14 January 2009 |newspaper=The Daily Telegraph}}; {{Cite journal |last=Eden |first=Richard |date=24 June 2012 |title=The Queen tells the Duchess of Cambridge to curtsy to the 'blood princesses' |url=https://www.telegraph.co.uk/news/uknews/theroyalfamily/9351571/The-Queen-tells-the-Duchess-of-Cambridge-to-curtsy-to-the-blood-princesses.html |url-status=live |location=UK |url-access=subscription |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220110/https://www.telegraph.co.uk/news/uknews/theroyalfamily/9351571/The-Queen-tells-the-Duchess-of-Cambridge-to-curtsy-to-the-blood-princesses.html |archive-date=10 January 2022 |access-date=26 July 2012 |newspaper=The Daily Telegraph}}</ref> Binne twee jaar ná die troue het die koningin Camilla se sigbare tekens van lidmaatskap van die koninklike familie uitgebrei: Sy het aan haar die Greville-tiara, wat voorheen aan die koninginmoeder behoort het, geleen<ref>{{Cite web |title=Duchess of Cornwall wears Queen Mother's Tiara |url=http://www.femalefirst.co.uk/royal_family/Royal+News+Duchess+of+Cornwall+wears+Queen+Mothers+Tiara-14899.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120302182526/http://www.femalefirst.co.uk/royal_family/Royal+News+Duchess+of+Cornwall+wears+Queen+Mothers+Tiara-14899.html |archive-date=2 March 2012 |access-date=27 June 2010 |publisher=Femalefirst.co.uk}}</ref> en aan haar die wapen van die Orde van die Koninklike Familie van Elizabeth II toegeken.{{sfn|Brandreth|2007|p=316}} [[Beeld:Carriage with horses.jpg|thumb|220px|In 'n koets saam met die koningin en prins Charles, 2012.]] Ná die troue het Clarence House, prins Charles se amptelike woning, die paartjie se amptelike tuiste geword. Hulle het vir vakansiefunksies in Birkhall gebly en vir familiebyeenkomste in [[Highgrove House]] in Gloucestershire. In 2008 het hulle [[Llwynywermod]], Wallis, betrek wat hulle elke jaar in die somer vir besoeke aan Wallis gebruik het.<ref>{{Cite web |title=Residences |url=http://www.princeofwales.gov.uk/the-prince-of-wales/residences |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150824073333/http://www.princeofwales.gov.uk/the-prince-of-wales/residences |archive-date=24 August 2015 |access-date=21 August 2015 |publisher=Prince of Wales official website}}</ref> Om tyd saam met haar kinders en kleinkinders deur te bring, onderhou Camilla steeds haar huis Ray Mill House, waarin sy van 1995 tot 2003 gewoon het.<ref>{{Cite magazine |date=3 June 2015 |title=Prince Charles and Camilla celebrate their 10th wedding anniversary |url=http://us.hellomagazine.com/royalty/1201504083777/prince-charles-and-camilla-celebrate-their-10th-wedding-anniversay |url-status=live |magazine=Hello! |archive-url=https://web.archive.org/web/20150906013607/http://us.hellomagazine.com/royalty/1201504083777/prince-charles-and-camilla-celebrate-their-10th-wedding-anniversay |archive-date=6 September 2015 |access-date=21 August 2015}}; {{Cite web |date=14 September 2022 |title=BREAKING: King Charles drives through Wiltshire after helicopter drops Camilla home |url=https://www.wiltshire999s.co.uk/king-charles-drives-wiltshire-camilla-home/ |access-date=15 September 2022 |website=Wiltshire 999s}}</ref> [[Beeld:Charles, Camilla and the Bushs at the White House.jpg|thumb|220px|links|Prins Charles en Camilla in November 2005 saam met president [[George W. Bush]] en sy vrou, Laura, in die [[Withuis]].]] Op 9 April 2012, die sewende herdenking van Camila en die Prins van Wallis se troue, het die koningin die hertogin toegelaat tot die Koninklike Victoriaanse Orde.<ref>{{Cite news |date=8 April 2012 |title=The Queen makes Camilla a Dame Grand Cross |publisher=BBC News |url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-17654777 |url-status=live |access-date=9 June 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120620152350/http://www.bbc.co.uk/news/uk-17654777 |archive-date=20 June 2012}}</ref> Op 9 Junie 2016 het die koningin die hertogin toegelaat tot die [[Privy Council]].<ref name="privy council">{{Cite web |title=Orders for 9 June 2016 |url=https://privycouncil.independent.gov.uk/wp-content/uploads/2016/06/orders-approved-at-privy-council-9-june-2016.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160809111213/https://privycouncil.independent.gov.uk/wp-content/uploads/2016/06/orders-approved-at-privy-council-9-june-2016.pdf |archive-date=9 August 2016 |access-date=11 June 2016 |publisher=Privy Council Office}}</ref> Op 1 Januarie 2022 het sy Camilla 'n koninklike dame van die [[Orde van die Kousband]] gemaak.<ref name="The Royal Family">{{Cite web |date=31 December 2021 |title=New appointments to the Order of the Garter announced |url=https://www.royal.uk/new-appointments-order-garter-announced-0 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211231233747/https://www.royal.uk/new-appointments-order-garter-announced-0 |archive-date=31 December 2021 |access-date=1 January 2022 |website=The Royal Family |quote=The appointments are effective from 1st January, 2022.}}</ref> Camilla se eerste afspraak op haar eie as die Hertogin van Cornwall was 'n besoek aan die Southampton- Algemene Hospitaal;{{sfn|Brandreth|2007|p=321}} sy het in Junie 2005 die eerste keer die Britse Vaandelparade (''Trooping the Colour'') bygewoon en daarna op die balkon van [[Buckingham-paleis]] verskyn. Haar eerste oorsese besoek was in November 2005,<ref name="BeginUSTour">{{Cite news |date=1 November 2005 |title=Charles and Camilla begin US tour |publisher=BBC News |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/4394934.stm |url-status=live |access-date=15 September 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130916073544/http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/4394934.stm |archive-date=16 September 2013}}</ref> toe sy en Charles die Verenigde State besoek<ref name=BeginUSTour/> en president [[George W. Bush]] en sy vrou, Laura, in die [[Withuis]] ontmoet het.<ref>{{Cite news |date=2 November 2005 |title=Charles, Camilla dine at White House |work=[[USA Today]] |url=http://usatoday30.usatoday.com/news/washington/2005-11-02-camillacharles_x.htm |url-status=live |access-date=10 May 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140512231333/http://usatoday30.usatoday.com/news/washington/2005-11-02-camillacharles_x.htm |archive-date=12 May 2014}}</ref> Sedertdien het die egpaar feitlik die hele wêreld deurreis en onder meer [[Suid-Afrika]] besoek.<ref>{{Cite web |date=12 October 2011 |title=The Prince of Wales and The Duchess of Cornwall to tour Commonwealth and Gulf Countries |url=http://www.princeofwales.gov.uk/mediacentre/pressreleases/the_prince_of_wales_and_the_duchess_of_cornwall_to_tour_comm_1552350683.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120215200938/http://www.princeofwales.gov.uk/mediacentre/pressreleases/the_prince_of_wales_and_the_duchess_of_cornwall_to_tour_comm_1552350683.html |archive-date=15 February 2012 |access-date=7 March 2012}}</ref> Van die talle hooggeplaastes wat hulle ontmoet het, was [[pous Benedictus XVI]]. [[Beeld:Camilla (52877352018) (cropped).jpg|thumb|180px|Camilla ná haar kroning in 2023.]] ==Koningin-gemalin en koningin== Camilla het op 8 September 2022 die koningin-gemalin geword toe haar man die troon as [[Charles III]] bestyg ná die dood van sy moeder, koningin Elizabeth II.<ref>{{cite news | url=https://www.telegraph.co.uk/royal-family/0/camilla-queen-consort-meaning-new-royal-title-charles/ | title=Camilla, Queen Consort: The duties that come with her new royal title | newspaper=The Telegraph | date=11 September 2022 | last1=Saunt | first1=Raven }}</ref> Op 10 September 2022 was sy op die geleentheid waar Charles amptelik tot koning verklaar is. Sy was 'n getuie saam met haar stiefseun prins William.<ref>{{cite news | url=https://www.telegraph.co.uk/royal-family/2022/09/10/what-accession-council-mean-charles-proclaimed-king-queen-dead-tv/ | title=What happens at the Accession Council? The meeting where Charles will be proclaimed King | newspaper=The Telegraph | date=10 September 2022 | last1=Ward | first1=Victoria }}</ref> Op 29 Maart 2023 het Camilla Charles vergesel op 'n staatsbesoek aan [[Duitsland]], sy eerste buitelandse besoek as monarg.<ref>{{Cite web |date=23 March 2023 |title=King Charles III arrives in Germany for first overseas visit as monarch |url=https://www.cnn.com/2023/03/29/europe/king-charles-germany-visit-intl/index.html |access-date=23 March 2023 |website=CNN}}</ref> Hulle sou aanvanklik na [[Frankryk]] reis voor hulle Duitse besoek, maar dit is uitgestel weens stakings oor Franse pensioenhervormings.<ref>{{Cite news |date=24 March 2023 |title=King Charles's France visit postponed after pension protests |language=en-GB |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/uk-65064510 |access-date=24 March 2023 |archive-date=24 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230324110118/https://www.bbc.com/news/uk-65064510 |url-status=live }}</ref> Charles is op 6 Mei 2023 as koning gekroon en Camilla as koningin.<ref name="coronation">{{Cite web |date=11 October 2022 |title=King Charles and Camilla to be crowned on 6 May |url=https://www.bbc.com/news/uk-63172425 |access-date=13 October 2022 |website=BBC News}}</ref> ==Welsyn en beskerming== ===Beskermvrou=== Camilla is die beskermvrou of president van meer as 100 welsyns- en ander organisasies.<ref>{{cite web|url=https://www.royal.uk/100-coronation-facts|title=100 Coronation Facts|work=The Royal Family|accessdate=1 May 2023}}</ref> Sy is onder andere die erehoofkommodoor van die Britse vloot se mediese diens,<ref>{{Cite news |date=27 January 2012 |title=Duchess of Cornwall presents medals to navy medics |publisher=BBC News |url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-england-hampshire-16752091 |url-status=live |access-date=20 June 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180820012609/https://www.bbc.co.uk/news/uk-england-hampshire-16752091 |archive-date=20 August 2018}}</ref> kanselier van die Universiteit van [[Aberdeen]],<ref>{{Cite news |date=10 June 2013 |title=The Duchess of Rothesay becomes Chancellor of Aberdeen University |work=princeofwales.gov.uk |url=http://www.princeofwales.gov.uk/news-and-diary/the-duchess-of-rothesay-becomes-chancellor-of-aberdeen-university |url-status=live |access-date=10 November 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131110204706/http://www.princeofwales.gov.uk/news-and-diary/the-duchess-of-rothesay-becomes-chancellor-of-aberdeen-university |archive-date=10 November 2013}}</ref> president van die Koninklike Vrywilligersdiens<ref>{{Cite web |last=Furness |first=Hannah |date=9 March 2022 |title=Queen's Platinum Champions Awards for volunteers launched by Duchess of Cornwall |url=https://www.telegraph.co.uk/royal-family/2022/03/09/queens-platinum-champions-awards-volunteers-launched-duchess |access-date=15 March 2022 |website=The Telegraph}}</ref> en beskermvrou van die Nasionale Teater.<ref>{{Cite web |date=18 March 2022 |title=Camilla replaces Meghan as royal patron of National Theatre |url=https://news.sky.com/story/camilla-replaces-meghan-as-royal-patron-of-national-theatre-12568995 |access-date=18 March 2022 |website=Sky News}}</ref> In 2018 en 2020 was sy die onderbeskermvrou van die Koninklike Statebondsvereniging en die Koninklike Dansakademie, waarvan koningin Elizabeth die beskermvrou was.<ref>{{Cite web |title=Our History |url=https://www.royalcwsociety.org/history |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210413111107/https://www.royalcwsociety.org/history |archive-date=13 April 2021 |access-date=7 March 2021 |website=The Royal Commonwealth Society}}; {{Cite web |last=Kolirin |first=Lianne |date=29 April 2020 |title=Camilla, Duchess of Cornwall is ballet-dancing her way through lockdown |url=https://www.cnn.com/2020/04/29/uk/camilla-ballet-lockdown-scli-intl-gbr-wellness/index.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200429135434/https://www.cnn.com/2020/04/29/uk/camilla-ballet-lockdown-scli-intl-gbr-wellness/index.html |archive-date=29 April 2020 |access-date=29 April 2020 |publisher=CNN}}</ref> ====Osteoporose==== [[Beeld:Duchess of Cornwall, Prince of Wales - NIH.jpg|thumb|Die direkteur van die Nasionale Gesondheidsinstitute, Elias Zerhouni, verwelkom Charles en Camilla by die institute se besprekings van osteoporose met die geneesheer-generaal, Richard Carmona, en ander gesondheidsamptenare, November 2005.]] In 1994 het Camilla lid van die Nasionale Osteoporosevereniging geword nadat haar moeder daardie jaar aan die siekte gesterf het. Haar ouma aan moederskant is in 1986 aan die siekte dood. Sy het in 1997 beskermvrou van die vereniging geword en is in 2001 as president aangestel.<ref name="osteo">{{Cite news |last=Soames |first=Emma |date=20 November 2006 |title=Camilla's dearest cause |work=[[The Daily Telegraph]] |url=https://www.telegraph.co.uk/health/expathealth/4202119/Camillas-dearest-cause.html |url-status=dead |access-date=14 September 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131217094514/http://www.telegraph.co.uk/health/expathealth/4202119/Camillas-dearest-cause.html |archive-date=17 December 2013}}</ref> In 2002 het sy 'n miniboek uitgereik wat vroue help om hulleself teen die siekte te beskerm: ''A Skeleton Guide to a Healthy You, Vitamins and Minerals''.<ref>{{Cite web |title=Camilla Book |url=http://www.gettyimages.com/detail/news-photo/book-entitled-a-skeleton-guide-to-a-healthy-you-vitamins-news-photo/52106068 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924040759/http://www.gettyimages.com/detail/news-photo/book-entitled-a-skeleton-guide-to-a-healthy-you-vitamins-news-photo/52106068 |archive-date=24 September 2015 |access-date=4 September 2015 |publisher=Getty Images}}; {{Cite news |last=Celia Hall |date=1 March 2002 |title=Camilla launches guide to preventing osteoporosis |work=The Daily Telegraph |url=https://www.telegraph.co.uk/news/uknews/1386397/Camilla-launches-guide-to-preventing-osteoporosis.html |url-status=live |url-access=subscription |access-date=4 September 2015 |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220110/https://www.telegraph.co.uk/news/uknews/1386397/Camilla-launches-guide-to-preventing-osteoporosis.html |archive-date=10 January 2022}}</ref> In 2004 het sy 'n konferensie in [[Dublin]] bygewoon en die volgende jaar die Nasionale Gesondheidsinstitute in [[Maryland]], VSA, besoek om met gesondheidshooggeplaaste oor osteoporose te praat.<ref>{{Cite news |date=5 December 2005 |title=Duchess speaks on osteoporosis during the royal couple's visit to NIH's Clinical Center |publisher=clinicalcenter.nih.gov |url=http://clinicalcenter.nih.gov/about/news/newsletter/2005/dec05/newsletter.html |url-status=dead |access-date=23 July 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150404211349/http://clinicalcenter.nih.gov/about/news/newsletter/2005/dec05/newsletter.html |archive-date=4 April 2015}}</ref> Vir haar werk met osteoporose is twee pryse aan Camilla toegeken, die Ethel LeFrak-prys in 2005<ref>{{Cite news |date=17 May 2005 |title=Camilla given osteoporosis award |publisher=BBC News |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/4556541.stm |url-status=live |access-date=27 August 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131019055331/http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/4556541.stm |archive-date=19 October 2013}}</ref> en die Kohnstigtingsprys in 2007.<ref>{{Cite news |date=31 October 2007 |title=The Duchess receives the Kohn Award for raising awareness of osteoporosis |work=princeofwales.gov.uk |url=http://www.princeofwales.gov.uk/news-and-diary/the-duchess-receives-the-kohn-award-raising-awareness-of-osteoporosis |url-status=live |access-date=27 August 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131019043325/http://www.princeofwales.gov.uk/news-and-diary/the-duchess-receives-the-kohn-award-raising-awareness-of-osteoporosis |archive-date=19 October 2013}}; {{Cite news |last=Campbell |first=Denis |date=27 October 2007 |title=Camilla wins award for osteoporosis campaign |work=The Observer |url=https://www.theguardian.com/society/2007/oct/28/health.monarchy |url-status=live |access-date=27 August 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131019223256/http://www.theguardian.com/society/2007/oct/28/health.monarchy |archive-date=19 October 2013}}</ref> In 2007 is sy 'n erefellow van die King's College London gemaak vir haar werk met osteoporose.<ref name="fellow">{{Cite news |date=13 September 2007 |title=Honorary Fellowship for Duchess of Cornwall |work=kcl.ac.uk |url=http://www.kcl.ac.uk/newsevents/news/news-archive/2007/sep/Honorary-Fellowship-for-Duchess-of-Cornwall.aspx |url-status=live |access-date=27 August 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131015162703/http://www.kcl.ac.uk/newsevents/news/news-archive/2007/sep/Honorary-Fellowship-for-Duchess-of-Cornwall.aspx |archive-date=15 October 2013}}</ref> In 2009 het die Nasionale Osteoporosevereniging die Hertogin vn Cornwall-prys geskep vir werk op die gebied van die siekte.<ref>{{Cite news |date=8 July 2011 |title=Susan Hampshire receives second Duchess of Cornwall Award |url=http://www.nos.org.uk/page.aspx?pid=325&article=b7f32311-240e-4c46-a0da-67e590bbf67b |url-status=live |access-date=27 August 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140325225107/http://www.nos.org.uk/page.aspx?pid=325&article=b7f32311-240e-4c46-a0da-67e590bbf67b |archive-date=25 March 2014}}</ref> In 2016 het sy 'n eredoktorsgraad van die Universiteit van [[Southampton]] gekry uit erkenning vir haar werk om mense bewus te maak van osteoporose.<ref>{{cite news|title=University awards honorary degree to Royal|url=http://www.southampton.ac.uk/news/2016/02/royal-graduation.page|access-date=2 March 2016|publisher=southampton.ac.uk|date=10 February 2016|archive-date=8 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160308144638/http://www.southampton.ac.uk/news/2016/02/royal-graduation.page|url-status=live}}</ref> ====Oorlewendes van verkragting en mishandeling==== Nadat sy in 2009 nege verkragtingsentrums besoek en na oorlewendes se verhale geluister het, het Camilla bewustheid daarvan begin skep en maniere verkondig hoe oorlewendes van verkragting en mishandeling kan aanbeweeg ná hulle trauma.<ref>{{Cite news |last=Low |first=Valentine |date=2 February 2013 |title=Camilla takes leading role in fight to help rape victims |work=Times |url=http://www.thetimes.co.uk/tto/news/uk/article3675617.ece |url-status=live |access-date=7 August 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130203204403/http://www.thetimes.co.uk/tto/news/uk/article3675617.ece |archive-date=3 February 2013}}</ref> Sy besoek dikwels verkragtingsentrums in Brittanje, en ook oorsee wanneer sy reis.<ref>{{Cite web |title=Supporting victims of rape and sexual abuse |url=http://www.hrh-princeofwales.com/uk/focus/rape-and-sexual-abuse.html |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20150315172520/http://www.hrh-princeofwales.com/uk/focus/rape-and-sexual-abuse.html |archive-date=15 March 2015 |access-date=14 March 2015 |publisher=princeofwales.com}}</ref><ref name="centers">{{Cite magazine |date=5 February 2013 |title=Duchess of Cornwall hosts a reception supporting survivors of rape and sexual abuse |url=http://www.marieclaire.co.uk/news/world/540675/duchess-of-cornwall-hosts-reception-supporting-survivors-of-rape-and-sexual-abuse.html |url-status=live |magazine=Marie Claire |archive-url=https://web.archive.org/web/20131029190256/http://www.marieclaire.co.uk/news/world/540675/duchess-of-cornwall-hosts-reception-supporting-survivors-of-rape-and-sexual-abuse.html |archive-date=29 October 2013 |access-date=22 June 2013}}</ref> In 2013 het Camilla 'n ontmoeting by Clarence House gereël tussen oorlewendes van verkragting en ondersteuningsgroepe. Sowat 750 hulpsakkies met luuksetoiletware wat deur personeel van Clarence House saamgestel is, is uitgedeel.<ref name="centers" /><ref>{{Cite news |last=Skyes |first=Tom |date=6 February 2013 |title=Camilla's Compassion For Rape Victims |work=Daily Beast |url=http://www.thedailybeast.com/articles/2013/02/06/camilla-s-compassion-for-rape-victims.html |url-status=live |access-date=7 August 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131029185947/http://www.thedailybeast.com/articles/2013/02/06/camilla-s-compassion-for-rape-victims.html |archive-date=29 October 2013}}</ref> ====Geletterdheid==== [[Beeld:Camilla, Duchess of Cornwall with Peter McLaughlin in The Doon School.jpg|thumb|200px|By Peter McLaughlin, hoof van die [[Doon-skool]], wat sy in November 2013 besoek het op haar toer deur [[Indië]].<ref>{{Cite web |title=Day 2: The Prince and The Duchess visit India |url=http://www.princeofwales.gov.uk/news-and-diary/day-2-the-prince-and-the-duchess-visit-india |archive-url=https://web.archive.org/web/20131109002418/http://www.princeofwales.gov.uk/news-and-diary/day-2-the-prince-and-the-duchess-visit-india |archive-date=9 November 2013}}</ref>]] Camilla is 'n ywerige leser en 'n voorstander van [[geletterdheid]]. Sy is die beskermvrou van die Nasionale Geletterdheidstrust en ander geletterdheidsverenigings. Sy besoek dikwels skole, biblioteke en kinderverenigings om vir jong kinders voor te lees. Sy neem ook deel aan vierings soos [[Internasionale Geletterdheidsdag]] en Wêreldboekedag.<ref>{{Cite web |date=8 September 2010 |title=The Duchess of Cornwall celebrates International Literacy Day |url=http://www.princeofwales.gov.uk/news-and-diary/the-duchess-of-cornwall-celebrates-international-literacy-day |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20171204061238/https://www.princeofwales.gov.uk/news-and-diary/the-duchess-of-cornwall-celebrates-international-literacy-day |archive-date=4 December 2017 |access-date=20 May 2014 |publisher=princeofwales.gov.uk}}</ref> In 2011 het sy geld geskenk om die ''Evening Standard'' se geletterdheidsveldtog te steun<ref>{{Cite news |date=7 June 2011 |title=Camilla joins our literacy campaign |work=Evening Standard |url=https://www.standard.co.uk/news/camilla-joins-our-literacy-campaign-6408980.html |url-status=live |access-date=10 May 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131216010456/http://www.standard.co.uk/news/camilla-joins-our-literacy-campaign-6408980.html |archive-date=16 December 2013}}</ref> en die [[Prins Philip, Hertog van Edinburg|Hertog van Edinburg]] vervang as die beskermpersoon van die BookTrust.<ref>{{cite web|url=https://www.booktrust.org.uk/about-us/governance/our-patron/|title=Our Patron|work=BookTrust|accessdate=2 March 2023}}</ref> Sy het ook veldtogte van stapel gestuur en doen dit steeds om geletterdheid te bevorder.<ref>{{Cite news |date=4 October 2013 |title=HRH the Duchess of Cornwall launches our search for Literacy Heroes |work=literacytrust.org.uk |url=http://www.literacytrust.org.uk/news/5624_hrh_the_duchess_of_cornwall_launches_our_search_for_literacy_heroes |access-date=9 October 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160318061909/https://literacytrust.org.uk/news/5624_hrh_the_duchess_of_cornwall_launches_our_search_for_literacy_heroes |archive-date=18 March 2016}}; {{Cite news |date=26 January 2012 |title=Theo Walcott joins Her Royal Highness The Duchess of Cornwall to launch Premier League Reading Stars |work=literacytrust.org.uk |url=http://www.literacytrust.org.uk/news/4355_theo_walcott_joins_her_royal_highness_the_duchess_of_cornwall_to_launch_premier_league_reading_stars |access-date=9 October 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160320090954/https://literacytrust.org.uk/news/4355_theo_walcott_joins_her_royal_highness_the_duchess_of_cornwall_to_launch_premier_league_reading_stars |archive-date=20 March 2016}}</ref> In Januarie 2021 het sy die Hertogin van Cornwall se aanlyn klub Reading Room van stapel gestuur vir lesers, skrywers en geletterdheidgemeenskappe om mekaar te ontmoet en inligting oor hulle belangstellings en projekte uit te ruil.<ref>{{Cite web |date=1 January 2021 |title=Duchess of Cornwall launches new Reading Room club for book lovers |url=https://www.itv.com/news/2021-01-01/duchess-of-cornwall-launches-new-reading-room-club-for-book-lovers |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210108133616/https://www.itv.com/news/2021-01-01/duchess-of-cornwall-launches-new-reading-room-club-for-book-lovers |archive-date=8 January 2021 |access-date=9 January 2021 |website=ITV News}}</ref> In Oktober 2021 het sy die beskermvrou geword van Silver Stories, 'n welsynorganisasie wat jongmense met ouer mense in aanraking bring en hulle aanmoedig om stories oor die telefoon aan hulle voor te lees.<ref>{{Cite web |last=Stacey |first=Danielle |date=3 October 2021 |title=The Duchess of Cornwall reveals her favourite book to read to her grandchildren |url=https://www.hellomagazine.com/royalty/20211003123036/duchess-of-cornwall-reveals-favourite-book-to-read-to-grandchildren |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211003095453/https://www.hellomagazine.com/royalty/20211003123036/duchess-of-cornwall-reveals-favourite-book-to-read-to-grandchildren |archive-date=3 October 2021 |access-date=3 October 2021 |website=Hello!}}</ref> ====Ander terreine==== Camilla is 'n ondersteuner van [[dierewelsyn]] en die beskermvrou van baie sulke organisasies. Sy is ook president van die Brits gebaseerde Brooke-dierehospitaal vir [[perd]]e, [[donkie]]s en [[muil]]e.<ref>{{Cite web |title=Our President: HRH The Duchess of Cornwall |url=http://www.thebrooke.org/about-us/our-patrons-and-ambassadors/our-president-hrh-the-duchess-of-cornwall |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131003163453/http://www.thebrooke.org/about-us/our-patrons-and-ambassadors/our-president-hrh-the-duchess-of-cornwall |archive-date=3 October 2013 |access-date=9 October 2013}}</ref> In 2015 het sy met die afdelingswinkel Fortnum & Mason saamgewerk om 250 bottels [[heuning]] te verkoop wat in haar privaat tuin in Wiltshire vervaardig is; dit het binne twee weke uitverkoop.<ref>{{Cite web |date=1 April 2015 |title=Fortnum & Mason to stock royal honey from the Duchess of Cornwall's bees |url=https://www.standard.co.uk/news/london/fortnum-mason-to-stock-royal-honey-from-the-duchess-of-cornwalls-bees-10150399.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200419162410/https://www.standard.co.uk/news/london/fortnum-mason-to-stock-royal-honey-from-the-duchess-of-cornwalls-bees-10150399.html |archive-date=19 April 2020 |access-date=19 January 2020 |website=Evening Standard}}; {{Cite magazine |date=24 April 2015 |title=The Duchess of Cornwall's honey is a huge success in Fortnum & Mason |url=http://us.hellomagazine.com/cuisine/2015042424829/duchess-of-cornwall-honey-success-fortnum-mason |url-status=live |magazine=Hello! |archive-url=https://web.archive.org/web/20150427220418/http://us.hellomagazine.com/cuisine/2015042424829/duchess-of-cornwall-honey-success-fortnum-mason |archive-date=27 April 2015 |access-date=25 April 2015}}</ref> Die opbrengs is geskenk aan die welsynorganisasie Medical Detection Dogs, waarvan sy die beskermvrou is.<ref>{{Cite news |date=1 April 2015 |title=Duchess takes on the Duchy in the battle of the royal honeycombs |work=The Daily Telegraph |url=https://www.telegraph.co.uk/news/uknews/theroyalfamily/11510401/Duchess-takes-on-the-Duchy-in-the-battle-of-the-royal-honeycombs.html |url-status=live |url-access=subscription |access-date=3 April 2015 |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220110/https://www.telegraph.co.uk/news/uknews/theroyalfamily/11510401/Duchess-takes-on-the-Duchy-in-the-battle-of-the-royal-honeycombs.html |archive-date=10 January 2022}}</ref> Sedertdien stuur sy elke jaar 'n beperkte hoeveelheid heuning aan Fortnum & Mason, en die opbrengs gaan na haar ander welsynorganisasies.<ref>{{Cite news |date=12 January 2018 |title=Five products raising funds for charities around the UK |publisher=fundraising.co.uk |url=https://fundraising.co.uk/2018/01/12/five-products-raising-funds-charities-around-uk |url-status=live |access-date=28 January 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200128155456/https://fundraising.co.uk/2018/01/12/five-products-raising-funds-charities-around-uk |archive-date=28 January 2020}}</ref> Camilla steun organisasies oor die wêreld heen wat armoede en dakloosheid beveg.<ref name="french"/> Sy ondersteun ook gesonde eetgewoontes en kuns- en erfenisorganisasies,<ref name="Charities">{{Cite web |title=Charities and Patronages |url=http://www.princeofwales.gov.uk/personalprofiles/theduchessofcornwall/atwork/charitiesandpatronages |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20121017125958/http://princeofwales.gov.uk/personalprofiles/theduchessofcornwall/atwork/charitiesandpatronages |archive-date=17 October 2012 |access-date=24 September 2012 |website=princeofwales.gov.uk}}</ref> en spreek haar uit teen [[vroulike genitale verminking]].<ref>{{Cite web |title=Duchess of Cornwall praised for backing anti-FGM campaign |url=http://www.figo.org/news/duchess-cornwall-praised-backing-anti-fgm-campaign-0013924 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20161225131615/http://www.figo.org/news/duchess-cornwall-praised-backing-anti-fgm-campaign-0013924 |archive-date=25 December 2016 |access-date=26 January 2017 |publisher=figo.org}}</ref> ==Titels, aanspreekvorme en wapen== {{multiple image2 | direction = horizontal | total_width = 200 | footer = Camilla se koninklike monogram as koningin (links)<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/news/uk-63547165|title=Camilla: New monogram for Queen Consort unveiled|work=BBC|first=Thomas|last=Mackintosh|date=8 November 2022|accessdate=9 November 2022}}</ref> en as Hertogin van Cornwall. | image1 = Queen Camilla Cypher.svg | image2 = Royal Monogram of Camilla, Duchess of Cornwall.svg }} Toe Camilla met Charles trou, het sy die titel en aanspreekvorm "Haar Koninklike Hoogheid die Hertogin van Cornwall" gekry. In Skotland was sy bekend as "Haar Koninklike Hoogheid die Hertogin van Rothesay".<ref name="powtitle">{{Cite web |title=HRH The Duchess of Cornwall |url=https://www.princeofwales.gov.uk/biographies/hrh-duchess-cornwall |access-date=24 April 2022 |website=The Prince of Wales and The Duchess of Cornwall}}</ref> Wetlik was Camilla die Prinses van Wallis, maar sy het die vroulike vorm van haar man se volgende hoogste titel, die Hertog van Cornwall, aangeneem omdat die titel Prinses van Wallis so sterk met Charles se eerste vrou, Diana, verbind is.<ref>{{Cite web |date=13 November 2018 |title=The Royal Title that Camilla and Princess Diana Shared |url=https://www.harpersbazaar.com.au/culture/princess-diana-camilla-title-17673 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190103004958/https://www.harpersbazaar.com.au/culture/princess-diana-camilla-title-17673 |archive-date=3 January 2019 |access-date=2 January 2019 |website=Harper's Bazaar}}</ref> [[Beeld:Coat of arms of Queen Camilla.svg|thumb|links|180px|Koningin Camilla se wapen.]] In 2021, ná die dood van [[prins Philip, Hertog van Edinburg]], het Charles sy pa se titels geërf<ref>{{Cite web |date=9 April 2021 |title=HRH The Duke of Edinburgh |url=https://www.college-of-arms.gov.uk/news-grants/news/item/187-hrh-the-duke-of-edinburgh |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210411005304/https://www.college-of-arms.gov.uk/news-grants/news/item/187-hrh-the-duke-of-edinburgh |archive-date=11 April 2021 |access-date=7 May 2021 |website=College of Arms}}</ref> en het Camilla amptelik die Hertogin van Edinburg geword.<ref>{{Cite web |date=12 April 2021 |title=Prince Philip's Duke of Edinburgh title will pass to another royal when Charles is king |url=https://honey.nine.com.au/royals/who-will-receive-prince-philips-duke-of-edinburgh-title/8aa5d632-4b47-4b77-bad7-f1e38d48835e |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210624203343/https://honey.nine.com.au/royals/who-will-receive-prince-philips-duke-of-edinburgh-title/8aa5d632-4b47-4b77-bad7-f1e38d48835e |archive-date=24 June 2021 |access-date=20 June 2021 |website=9Honey}}</ref> In September 2022, toe Charles koning word, is al sy titels in die kroon opgeneem. Clarence House het ná Charles en Camilla se troue in 2005 verklaar dat sy ná Charles se kroning die titel prinses-gemalin sal hê in plaas van koningin.<ref>{{Cite web |date=10 February 2005 |title=Clarence House press release |url=http://www.princeofwales.gov.uk/media/press-releases/announcement-of-the-marriage-of-hrh-the-prince-of-wales-and-mrs-camilla-parker |archive-url=https://web.archive.org/web/20140624012434/http://www.princeofwales.gov.uk/media/press-releases/announcement-of-the-marriage-of-hrh-the-prince-of-wales-and-mrs-camilla-parker |archive-date=24 June 2014 |access-date=6 April 2018 |publisher=Clarence House}}</ref> Daar was egter geen wetlike of historiese presedent vir so 'n titel nie.<ref>{{Cite news |date=17 March 2017 |title='London Bridge is down': the secret plan for the days after the Queen's death |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/uk-news/2017/mar/16/what-happens-when-queen-elizabeth-dies-london-bridge |url-status=live |access-date=2 January 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190527080852/https://www.theguardian.com/uk-news/2017/mar/16/what-happens-when-queen-elizabeth-dies-london-bridge |archive-date=27 May 2019}}</ref> In 2022 het koningin Elizabeth II gesê dit is haar wens dat Camilla as die koningin-gemalin bekend sal wees wanneer Charles die troon bestyg.<ref>{{Cite web |last=Coughlan |first=Sean |date=5 February 2022 |title=Queen wants Camilla to be known as Queen Consort |url=https://www.bbc.com/news/uk-60274816 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220205221941/https://www.bbc.com/news/uk-60274816 |archive-date=5 February 2022 |access-date=5 February 2022 |website=BBC}}</ref> Toe Charles koning word, het Camilla die titel "Haar Majesteit die koningin-gemalin" aangeneem,<ref>{{Cite web |date=8 September 2022 |title=The Queen Consort |url=https://www.royal.uk/queen-consort |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220908215529/https://www.royal.uk/queen-consort |archive-date=8 September 2022 |access-date=8 September 2022 |website=The Royal Family}}</ref> wat haar onderskei het van koningin Elizabeth II.<ref>{{cite web|url=https://www.pmc.gov.au/government/coronation/frequently-asked-questions|title=Coronation frequently asked questions|work=Australian Government|accessdate=1 May 2023}}</ref> Sedert die kroning is haar titel "Haar Majesteit die koningin", in ooreenstemming met vorige koningin-gemalinne.<ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/uk-news/2023/apr/04/camilla-to-be-crowned-queen-alongside-king-charles|title=King Charles' coronation invite confirms use of title of 'Queen Camilla'|work=The Guardian|first=Caroline|last=Davies|date=4 April 2023|accessdate=5 April 2023}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.churchofengland.org/sites/default/files/2023-04/23-24132%20Coronation%20Liturgy%20Commentary.pdf|title=The Authorised Liturgy for the Coronation Rite of His Majesty King Charles III|work=Church of England|accessdate=29 April 2023}}</ref> ==Kinders== {| class="wikitable" ! rowspan="2" |Naam ! rowspan="2" |Gebore ! colspan="2" |Getroud ! rowspan="2" |Kinders |- !Datum !Gade |- |Tom Parker Bowles |18 Desember 1974 |10 September 2005<br /><small>Geskei 2018</small> |Sara Buys |Lola Parker Bowles <br>Freddy Parker Bowles |- |Laura Parker Bowles |1 Januarie 1978 |6 Mei 2006 |Harry Lopes |Eliza Lopes <br>Louis Lopes <br>Gus Lopes |} ==Verwysings== {{Verwysings|3}} ===Aangehaalde bronne=== {{refbegin}} * {{Cite book |last=Dimbleby |first=Jonathan |url=https://archive.org/details/princeofwalesbio00dimb |title=The Prince of Wales: A Biography |publisher=William Morrow and Company |year=1994 |isbn=0-688-12996-X }} * {{Cite book |last=Graham |first=Caroline |url=https://archive.org/details/camillacharleslo0000grah |title=Camilla and Charles: The Love Story |publisher=John Blake |date=2005 |isbn=978-1-84454-195-9 |url-access=registration}} * {{Cite book |last=Junor |first=Penny |url=https://archive.org/details/charlesvictimorv0000juno |title=Charles: Victim or Villain? |publisher=HarperCollins |year=1998 |isbn=978-0-00-255900-3 |url-access=registration}} * {{Cite book |last=Kelley |first=Kitty |title=The Royals |publisher=Hachette Digital, Inc. |year=1997 |isbn=978-0-446-51712-6}} * {{Cite book |last=Lacey |first=Robert |title=Monarch: The Life and Reign of Elizabeth II |publisher=Free Press |year=2008 |isbn=978-1-4391-0839-0}} * {{Cite book |last=Mayer |first=Catherine |url=https://archive.org/details/borntobekingprin0000maye |title=Born to Be King: Prince Charles on Planet Windsor |publisher=Henry Holt and Co. |year=2015 |isbn=978-1-62779-438-1 |url-access=registration}} {{refend}} ==Nog leesstof== * {{cite book |last=Tyrrel |first=Rebecca |title=Camilla: An Intimate Portrait |publisher=Short Books |year=2003 |isbn=1-904095-53-4}} ==Skakels== * [https://www.royal.uk/the-queen Die koningin] op die koningshuis se amptelike webtuiste * {{imdb naam|0993231}} * [https://royalreadingroom.uk/ The Queen's Reading Room] {{CommonsKategorie-inlyn|Camilla, Duchess of Cornwall}} {{vertaaluit| taalafk = en | il = Camilla, Queen consort of the United Kingdom}} {{Normdata}} {{Voorbladster}} {{DEFAULTSORT:Camilla, koningin van die Verenigde Koninkryk}} [[Kategorie:Huis van Windsor]] [[Kategorie:Gades van Britse monarge]] [[Kategorie:Geboortes in 1947]] klau8osq52ze7b4ew2f84erb4ae6vfw 0 397001 2910348 2838401 2026-06-09T15:20:48Z Jcb 223 2910348 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas kaartspel | naam = Klondike | beeld = GNOME Aisleriot Solitaire (cropped).png | breedte = 240 | onderskrif = Kaartuitleg vir 'n spel klondike. | variasies = | ontwerper = | datum = | tipe = Enkelspel | familie = Solitaire | spelers = 1 | ouderdom = | getalkaarte = 52 | oorsprong = | speeltyd = 10 min.<ref name=Arnold/> | kans = 1 uit 30<ref name=Arnold>Arnold (2011), pp. 71–72.</ref> | Name = Solitaire, Patience e.a. | webtuiste = }} '''Klondike''' is 'n [[Kaartspeletjie|kaartspel]] vir een speler en die gewildste van die solitaire- of patience-familie speletjies,<ref name="klon303">"Klondike" (p.303) in ''Bicycle Official Rules of Card Games'' deur Joli Quentin Kansil (red.), 1999. {{ISBN|1-889752-06-1}}</ref> hoewel die kans op sukses van die kleinste in sodanige speletjies is.<ref name=Parlett>Parlett (1979), pp. 94–95.</ref> Deels daarom het talle viariante hulle verskyning gemaak, soos batsford, easthaven, agnes, king Albert, ens. Die kenmerkende eienskap van al dié variasies is 'n driehoekige uitleg van die tablo, die opbou van die fondamente in toenemende waarde en die uitsit van kaarte op die tablo in afnemende waarde.<ref name=Coops>Coops (1939), p. 10.</ref> ==Geskiedenis== Volgens Tung (2015) het die spel in die laat 19de eeu gewild geraak en is dit dalk genoem na die [[Kanada|Kanadese]] streek met dieselfde naam waar 'n [[goud]]stormloop in 1896-'99 voorgekom het.<ref>{{cite web|url=http://theweek.com/articles/558738/brief-history-solitaire-patience-other-card-games|title=A brief history of Solitaire, Patience, and other card games for one|website=TheWeek|date=5 Junie 2015}}</ref><ref>{{cite book|title=150 solitaire games|author=Douglas Brown, Walter Brown Gibson|publisher=Barnes & Noble|year=1985|page=[https://archive.org/details/150solitairegame1985gibs/page/132 132]|isbn=0064637026|url=https://archive.org/details/150solitairegame1985gibs/page/132}}</ref> Die oudste reëls vir die spel klondike wat vandag gespeel word, het in die 1907-uitgawe van ''Hoyle's Games'' verskyn onder die naam "seven-card klondike". ''Hoyles'' noem dit 'n eenvoudiger weergawe van "klondike", wat ook in die boek beskryf word, maar eerder 'n dobbelweergawe van die spel is wat vandag in die [[VSA]] as "canfield" en op ander plekke as "demon" bekend is.<ref>''Hoyle's Games'' (1907), pp. 248–252.</ref> In die 1913-uitgawe van die sogenaamde ''Official Rules of Card Games''<ref group="nota">Soos Parlett en ander uitwys, is daar nie iets soos "amptelike reëls" vir kaartspele nie, tensy daar 'n beherende liggaam vir 'n spesifieke spel is.</ref> word genoem seven-card klondike het klondike geword, met die aanpassing dat daar een kaart op 'n slag deur die voorraadstapel beweeg word in plaas van drie op 'n slag, en die oorspronklike klondike word nou canfield genoem.<ref>''Official Rules of Card Games'' (1913), p. 225.</ref> Klondike se insluiting in die 1990's in [[Microsoft Windows]] het aansienlik bygedra tot sy huidige gewildheid. Dit word beskou as die gewildste weergawe van solitaire,<ref name="klon303" /> al is die kans om uit te kom baie klein.<ref name=Parlett/> ==Reëls== [[Lêer:KlondikeSolitaire.webmhd.webm|thumb|'n Videodemonstrasie van klondike.]] Klondike<ref group="nota">Alle reëls, sonder die spesifieke voorbeelde, kom uit die boek wat as verwysing aangegee word.</ref><ref name="U.S. Card Co. rules">{{cite book|editor1-last=Morehead|editor1-first=Albert|title=Official Rules of Card Games|date=1963|publisher=The United States Playing Card Company|location=Cincinnati, Ohio|pages=239–240|edition=53ste|language=en|chapter=Klondike}}</ref> word gespeel met 'n standaardpak van 52 kaarte, sonder die jokers. Nadat die kaarte geskommel is, word 'n tablo van sewe stapels (of kolomme) van links na regs uitgesit. Elke stapel bevat een kaart meer as die vorige stapel, met die boonste kaart op 'n stapel (of die onderste kaart in 'n kolom) omgekeer met die gesig na bo. Die eerste stapel aan die linkerkant bevat net een, omgekeerde kaart; die tweede stapel bevat een onderstebo (met die gesig na onder) en een omgekeerde kaart; die derde stapel bevat twee onderstebo kaarte en een omgekeerde kaart; ensovoorts. Die laaste stapel bevat ses onderstebo kaarte en een omgekeerde kaart. Die oorblywende kaarte vorm die voorraadstapel en word onderstebo links bo die tablo neergesit. Die vier fondamente regs bo die tablo word volgens soort opgebou van A (die laagste kaart) tot K (die hoogste kaart), byvoorbeeld {{cards|Ah|2h|3h|4h}} en verder. Die tablostapels word in afwisselende kleure van bo na onder gebou in afnemende waardes, soos {{cards|Js|10d|9s}}, ensovoorts. Elke omgekeerde kaart in 'n gedeeltelike stapel, of 'n hele stapel, kan na 'n ander tablostapel geskuif word op grond van die waarde van die hoogste kaart daarin. Die kaart {{cards|8h}} (of kaarte {{cards|8h|7c|6d|5s}}) kan dus by die {{cards|Js|10d|9s}} hier bo aangelas word. Die {{cards|Js|10d|9s}} kan aangelas word by {{cards|Kc|Qd}} om die stapel of gedeeltelike stapel {{cards|Kc|Qd|Js|10d|9s}} te vorm. Enige oop ruimte waar 'n tablostapel opgebruik is, kan met 'n K gevul word, of met 'n stapel kaarte met 'n K boaan, soos {{cards|Kd|Qc|Jd|10s|9h}}. Die doel van die spel is om die vier fondamente op te bou van A tot K, almal van dieselfde soort. Die speler wen dan die spel. Daar is verskeie maniere waarop kaarte uit die voorraadstapel geneem en op die uitskotstapel gesit kan word, insluitende die volgende: * Die omkeer van drie kaarte op 'n slag na die uitskotstapel, met geen perk op die hoeveelheid kere wat deur die voorraadstapel beweeg mag word nie. * Die omkeer van drie kaarte op 'n slag, met 'n perk van drie keer deur die voorraadstapel. * Die omkeer van een kaart op 'n slag na die uitskotstapel, met 'n perk van drie keer deur die voorraadstapel. * Die omkeer van een kaart op 'n slag, met 'n perk van een keer deur die voorraadstapel. * Die omdraai van een kaart op 'n slag, sonder 'n perk. As die speler geen verdere skuiwe kan maak nie, het hy die spel verloor. ==Kans om te wen== Die kans om 'n spel klondike te wen is nie bekend nie, hoewel ''Hoyle's Rules of Games'' 'n wenkans van 1 uit 30 speletjies voorstel.<ref>"Klondike" (p.195) in ''Hoyle's Rules of Games'' (3de uitg.) deur Philip D. Morehead (red.), 2001. {{ISBN|0-451-20484-0}}</ref> Die onvermoë van teoretici om die presiese wenkans te bereken word deur die wiskundige Persi Diaconis beskryf as "een van die verleenthede van toegepaste waarskynlikheid".<ref>{{cite web|last=Diaconis|first=Persi|title=Mathematics of Solitaire|url=http://www.math.washington.edu/Seminars/Archives/coll1998-1999.php|work=Mathematics Department and Graduate School Colloquium Archive 1998-1999|access-date=20 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20041216141330/http://www.math.washington.edu/Seminars/Archives/coll1998-1999.php |archive-date=16 Desember 2004 |url-status=dead}}</ref> ==Rekenaarweergawes== Digitale weergawes van klondike het die speletjie help gewild maak. 'n Sagtewareweergawe met die naam "solitaire" word sedert Windows 3.0 in 1990 gereeld ingesluit in die bedryfstelsel [[Microsoft Windows]]. Microsoft het die speletjie aanvanklik as afleiding en 'n leerwerktuig ingesluit: Solitaire was baie jare lank mense se eerste kennismaking met die gebruik van 'n [[Muis (rekenaar)|rekenaarmuis]]. Microsoft-amptenare het in 1994 gesê solitaire "was jare lank die mees gebruikte toepassing vir Windows".<ref>{{cite news |last=Garreau |first=Joel |date=1994-03-09 |title=Office Minefield |newspaper=The Washington Post |url=https://www.washingtonpost.com/archive/lifestyle/1994/03/09/office-minefield/3b74132a-5f0a-455f-a04e-6171d023149b/ |access-date=2021-04-04}}</ref> Die puntetelling in Microsoft Windows se solitaire-weergawe van klondike is soos volg:<ref>[https://web.archive.org/web/20121021174637/http://support.microsoft.com/kb/101766/en-us Highest Score in Windows Solitaire], Microsoft Help and Support, KB101766.</ref> {| class="wikitable" |- ! Skuif ! Punte |- | Uitskot na tablo | 5 |- | Uitskot na fondament | 10 |- | Tablo na fondament | 10 |- | Omdraai van 'n tablokaart | 5 |- | Fondament na tablo | -15 |- | Die uitskot herwin as een-een kaart omgedraai word | -100 (minimum telling is 0) |} Om kaarte direk van die uitskotstapel na die fondament te beweeg tel 10 punte. As die kaart egter eers na die tablo geskuif word en van daar na die fondament, kry die speler 5 ekstra punte vir 'n totaal van 15. Om die meeste punte te kry moet geen kaarte dus van die uitskotstapel direk na die fondament geskuif word nie. Daar is ook 'n keuse om punte vir tyd te kry. Dan word elke 10 sekondes 2 punte afgetrek. Bonuspunte word verkry met die formule 700&nbsp;000 ÷ (sekondes om klaar te speel), indien die spel minstens 30 sekondes duur. As die spel korter duur, word geen bonuspunte toegeken nie. ==Notas== {{Reflist|group=nota}} ==Verwysings== {{Verwysings|3}} ==Bronne== * Arnold, Peter (2011). ''Card Games for One''. Chambers. * Coops, Helen Leslie (1939). ''100 Games of Solitaire.'' Whitman. 128 pp. * Morehead, Albert, en Mott-Smith, Geoffrey (2001). ''The Complete Book of Solitaire and Patience''. Foulsham, Slough. * {{cite book |last1=Parlett |first1=David |title=The Penguin Book of Patience |date=1979 |publisher=Penguin |location=Londen |isbn=978-0-7139-1193-0 |url=https://books.google.com/books?id=nkjtAQAACAAJ |language=en}} * {{cite book |last1=Parlett |first1=David |title=A History of Card Games |date=1991 |publisher=Oxford University Press |location=Oxford, Engeland |isbn=0-19-282905-X}} ==Skakels== {{vertaaluit| taalafk = en | il = Klondike (solitaire)}} {{Normdata}} [[Kategorie:Kaartspeletjies]] drq6hi5id60xeadrxlkefwlhr9t9mst 0 398116 2910559 2901402 2026-06-10T11:32:42Z Jcb 223 2910559 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Universidad Roja de Kiev.jpg|duimnael|Die Rooi universiteitgebou, hoofgebou van die Kijif-universiteit. ]] Die '''Rooi universiteitsgebou''' ([[Oekraïens]]: Червоний корпус Київського університету; Chervonyi Korpus Kyivskoho Universytetu) is die hoof- en oudste vier-verdiepinggebou van Kijif-universiteit, [[Kijif]], [[Oekraïne]]. Hierdie gebou is 'n bekende simbool van die Kijif-universiteit en die Oekraïense hoër onderwysstelsel. == Geskiedenis == [[Lêer:100 Ukrainian hryvnia in 2014 Reverse.jpg|links|duimnael|Rooi universiteitgebou op die keersy van 100 griwnja banknoot.]] Dit is van 1837–1843 gebou en is gebou in 'n laat [[Klassisisme|Klassisistiese]] styl, deur argitek met Italiaanse oorsprong Vincent I. Beretti wat vir die [[Russiese Ryk]] gewerk het. Die gebou vorm 'n enorme figuur wat 'n binnehof omsluit, die lengte van die fasade is 145.68 meter. Die mure van die gebou is rooi geverf en die bokante en basisse van die pilare is swart geverf, wat ooreenstem met die kleure van die strepe op die Orde van St. Vladimir (gestig in 1782), aangesien die Kijif-universiteit vroeër die naam hiervan gedra het. Die leuse van die Orde, "Voordeel, eer en glorie" het die leuse van die Kijif-universiteit geword. Plaaslike toergidse verklaar soms dat [[Nikolaas II van Rusland|tsaar Nicholas II]] beveel het dat die hele hoofgebou rooi geverf word in reaksie op studenteprotes teen oproepinstruksies tydens die [[Eerste Wêreldoorlog]] om studente te herinner aan bloed wat deur Oekraïense soldate verspil is. Hierdie gebou, wat bo-op 'n heuwel gebou is, het [[Kijif]] se argitektoniese uitleg in die 19de eeu aansienlik beïnvloed. In die volksmond na verwys as die Rooi Korps, was die gebou baie naby die bombardeering van die breër kampus tydens die [[Russiese inval in Oekraïne, 2022|Russiese inval van die Oekraïne sedert 2022]], 'n gebeurtenis waarvan ‘n video met ‘n [[slimfoon]] afgeneem is.<ref>{{Cite web|url=https://viralhog.com/v?t=l24qa84urr|title=Rocket Hits Very Close to Woman Near Kyiv National University - ViralHog|website=viralhog.com}}</ref> == Inhuldiging == Die inwyding van die gebou het plaasgevind drie jaar na die stigting van die universiteit, op 31 Julie 1837.<ref>Ivan, Patrilyak, http://www.golos.com.ua/article/314792 |titre=Іван Патриляк. Київський університет. Перші кроки (Найпрестижнішому університету України&nbsp;— 185 років. Як все розпочиналося, Université de Kiev. Premier pas. (L'université la plus prestigieuse d'Ukraine a 185 ans. Comment tout a commencé), https://web.archive.org/web/20210112184029/http://www.golos.com.ua/article/314792 , gesrgiveer 12 Januarie 2021, Голос України, 15 Maart 2019, besoek 1 Maart 2021</ref> In die oggend het Filaret , Metropolitaan van Kijif en Galisië, mis in die Sophia-katedraal met die deelname van studente, universiteitsdosente en staatsamptenare. Na die mis het die deelnemers in optog na die konstruksieterrein van die universiteitsgebou beweeg, terwyl hulle langs die huidige Volodymyrskastraat met ikone en baniere geloop het. Na die optog is 'n medalje gedateer die jaar wat die bou begin het, 'n koperplaat en drie platinum, goue en silwer munte in die fondamente van die gebou, geplaas. Die geleentheid het gelei tot die skepping van 'n gedenkmedalje gegraveer met die portret van die universiteit se stigter, tsaar Nicholas I, met die leuse "In jou lig sal ons die lig sien".<ref>V. Kortky, redakteur V. Ulyanovskyi, іменем Святого Володимира , Avec le nom de saint Volodymyr, volume 1,"Testament" , 1994</ref> == Afwerking == Alexandre Beretti, Vincent Beretti se seun, het ná sy pa se dood in 1842 toesig gehou oor die afrondingswerk aan die gebou. <ref name="red"> Червоний корпус Київського національного університету ім. Т.Шевченка (м.Київ), argief "The Red Building of Kyiv National University named after T. Shevchenko (Kyiv)", 2016 (besoek 26 Maart 2023) </ref> == Ligging == Die rooi gebou is in die hartjie van 'n kompleks van universiteitsgeboue geleë. Dit word omring deur twee biblioteke, die universiteitsbiblioteek en die Vernadsky Nasionale Biblioteek van Oekraïne. Die Rektorshuis is aan die ander kant van Leo Tolstoystraat geleë.<ref name="red" /> In 1841 is die universiteit se botaniese tuin agter die rooi gebou gebou. Die oorspronklike ligging van die Kiëf-dieretuin was ook naby, voordat dit in 1913 verskuif is. == Beskrywing == <gallery mode=packed> 205 аудиторія Червоного корпусу.JPG|Vergadersaal. Хол Червоного корпусу Університету імені Тараса Шевченка.jpg|Binne-kolonnade. Галерея Ректорів.JPG|Gang. Украина, Киев - Университет Святого Владимира 01.jpg|Rotunda. </gallery> Geleë te Volodymyrskastraat 60 in Kijif, is die gebou, gebou in die sogenaamde Russiese neoklassisistiese styl. Sy algemene vorm is dié van 'n groot vierkant wat 'n binnehof omring en aan alle kante toegemaak is. Die lengte van die fasade is 145,68 meters. Die binnekant van die gebou huisves 'n groot binnehof. Ten tyde van die ontwerp het argitek Beretti nie geweet aan watter kant van die gebou Volodymyrskastraat ingerig sou word nie. Daarom het hy die universiteitsgebou uit beide die ooste (dit is die huidige fasade van die universiteit in Volodymyrskastraat) en van die weste (aan die kant van die huidige Botaniese Tuin) vertoonbaar gemaak. Die argitektuur van die westelike fasade, wat besonder ekspressief is, bied 'n merkbare kontras tussen die lang, plat mure en die agt kragtige vertikale kolomme van die [[Ioniese orde|Ioniese]] orde wat tot die volle hoogte van die gebou styg, langs vensters wat in nisse geplaas is. 'n Groot, massiewe portiek word bekroon deur 'n driehoekige fronton. Voor die hooffasade is Taras-Shevchenko Park.<ref name="red" /> Beretti het die wesfasade in 'n minder rigiede styl ontwerp, wat die plante in die botaniese tuin wat daarnaby is, weerspieël. Die samestelling van hierdie fasade is ontwerp rondom sentrale en laterale projeksies wat die aksiale struktuur van die gebou weerspieël. Die sentrale projeksie het 'n pilasterportiek met 'n fontein, en die laterale projeksies is halfsirkelvormige apsis versier met Doriese kolomme vir driekwart van hul hoogte. Die universiteitsgebou het vier verdiepings. ’n Breë trap met sewe opritte, omring deur syhellings, lei na die agt-kolom portiek op die westelike fasade. In die plafonne van die gebou word verskeie gewelfde strukture gebruik, meestal gekruis en halfsirkelvormig. [[Metaal]] word wyd gebruik in die argitektuur van die gebou (gietysterkolomhoofletters, lanterns geïnstalleer voor die portiek op hoë voetstukke, traprelings, ens.). Op die hooffasade het die universiteitsgebou drie verdiepings, waarvan die hoogste deur 'n groot vertrek vir openbare vergaderings (universiteitseremonies, proefskrifverdediging, ens.) beslaan word. Tot in die 1920's het die halfsirkelvormige apsis die Katolieke Universiteitskerk (noordelike deel van die gebou) en die St. Vladimir Ortodokse Universiteitskerk (suidelike deel) gehuisves. Die vierde verdieping van die rooi gebou het eens studentekoshuise (genoem "studenteselle") gehuisves, wat in 1858 verwyder is, asook kamers vir buitemuurse studies, 'n universiteitsbiblioteek, woonstelle en kantore vir onderwysers, en 'n universiteitsel vir studente. Die universiteitseetsaal was op die tweede verdieping geleë. Die eerste, tweede en derde verdieping het museums, kantore, argiewe, werknemerswoonstelle en 'n groot biblioteek gehuisves. Museums en biblioteke was slegs toeganklik vir besoekers van buite die universiteit met die toestemming van die onderskeie dekane en die rektor. Die biblioteek het boeke gehuisves uit die versamelings van die ''Kremenets Lyceum'' (34 370 volumes), Vilna Universiteit, die Vilna Akademie vir Geneeskunde en Chirurgie, die Vilna Rooms-Katolieke Akademie vir Teologie en die St. Petersburg Hermitage-biblioteek. Teen 1913 het die biblioteek sowat 300 000 volumes gehad, insluitend baie skaars boeke uit die sestiende en sewentiende eeue, ter waarde van etlike miljoene roebels in totaal.<ref>{{Lien web |langue=uk |url=http://www.interesniy.kiev.ua/old/population/obrazovanie/11005?view=all |site=Interesniy Kiev |titre=Университет и политех не для утех |date=Mei 2019 }}{{Dooie skakel|date=Desember 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Sien ook == * [[Oekraïense argitektuur]] == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} [[Kategorie:Oekraïne]] ecrgu8el8rjkwqorvooegaz7j5llng3 0 400795 2910403 2580069 2026-06-09T21:43:15Z Jcb 223 2910403 wikitext text/x-wiki '''Konstruktivisme in internasionale betrekkinge''' is 'n sosiale teorie wat beweer dat beduidende aspekte van [[internasionale betrekkinge]] deur faktore gekoppel aan idees gevorm word.<ref name="finn">Finnemore, Martha; Sikkink, Kathryn (2001). "Taking Stock: The Constructivist Research Program in International Relations and Comparative Politics". Annual Review of Political Science. 4 (1): 391–416.</ref><ref name=":2">{{Cite web|last=Barnett|first=Michael L.|date=2018|editor1-last=Gheciu|editor1-first=Alexandra|editor2-last=Wohlforth|editor2-first=William C|title=Constructivism|url=https://www.oxfordhandbooks.com/view/10.1093/oxfordhb/9780198777854.001.0001/oxfordhb-9780198777854-e-7|url-status=live|website=The Oxford Handbook of International Security|pages=85–99|language=en|doi=10.1093/oxfordhb/9780198777854.013.7|isbn=978-0-19-877785-4|archive-url=https://web.archive.org/web/20180906043839/http://www.oxfordhandbooks.com:80/view/10.1093/oxfordhb/9780198777854.001.0001/oxfordhb-9780198777854-e-7 |archive-date=2018-09-06 }}</ref><ref name=":7">{{Cite book|last=Wendt|first=Alexander|url=https://books.google.com/books?id=s2xjEd0ww2sC|title=Social Theory of International Politics|date=1999|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-46960-9|pages=1–4|language=en}}</ref> Die belangrikste idees is dié wat gesamentlik gehulgig word; hierdie kollektief behou oortuigings gekonstrueer deur die belange en identiteite van die akteurs.<ref name="finn" /><ref name=":7" /> In teenstelling met ander prominente internasionale betrekkinge benaderings en teorieë (soos realisme en rasionele keuse), sien konstruktiviste identiteite en belange van akteurs as sosiaal gekonstrueerd en veranderlik; identiteite is nie staties nie en kan nie ekstern aangeneem word nie.<ref name="finn" /><ref name=":2" /><ref name=":6">{{Cite journal|last=Wendt|first=Alexander|date=1992|title=Anarchy is what States Make of it: The Social Construction of Power Politics|url=https://www.jstor.org/stable/2706858|journal=International Organization|volume=46|issue=2|pages=391–425|doi=10.1017/S0020818300027764|issn=0020-8183|jstor=2706858|s2cid=221990913 }}</ref><ref name="zero2">{{cite journal|author=John Gerard Ruggie|year=1998|title=What Makes the World Hang Together? Neo-utilitarianism and the Social Constructivist Challenge|journal=International Organization|volume=52|issue=4|pages=855–885|doi=10.1162/002081898550770|s2cid=144740155 }}</ref> Soortgelyk aan rasionele keuse maak konstruktivisme nie breë en spesifieke voorspellings oor internasionale betrekkinge nie; dit is 'n benadering tot die bestudering van internasionale politiek, nie 'n substantiewe teorie van internasionale politiek nie.<ref name="finn" /><ref name=":4">{{Citation|last1=Fearon|first1=James|title=Rationalism v. Constructivism: A Skeptical View|date=2002|url=https://sk.sagepub.com/reference/hdbk_intlrelations/n3.xml|work=Handbook of International Relations|pages=52–72|publisher=SAGE|doi=10.4135/9781848608290.n3|last2=Wendt|first2=Alexander|isbn=9780761963059}}</ref><ref name=":3">{{Cite journal|last=Hopf|first=Ted|date=1998|title=The Promise of Constructivism in International Relations Theory|url=https://www.jstor.org/stable/2539267|journal=International Security|volume=23|issue=1|pages=171–200|doi=10.2307/2539267|jstor=2539267|issn=0162-2889}}</ref> Konstruktivistiese ontledings kan eers substantiewe verklarings of voorspellings verskaf sodra die relevante akteurs en hul belange geïdentifiseer is, asook die inhoud van sosiale strukture.<ref name="finn" /> Die hoofteorieë wat met konstruktivisme kompeteer is variante van realisme, [[liberalisme]] en rasionele keuse wat [[materialisme]] beklemtoon (die idee dat die fisiese wêreld politieke gedrag op sy eie bepaal), en individualisme (die idee dat individuele eenhede apart van die breër sisteme bestudeer kan word waarin hulle ingebed is).<ref name="finn" /> Terwyl ander prominente benaderings mag in materiële terme konseptualiseer (bv. militêre en ekonomiese vermoëns), sien konstruktivistiese ontledings ook [[Mag (sosiale wetenskappe)|mag]] as die vermoë om die aard van sosiale verhoudings tussen akteurs te struktureer en daar te stel.<ref>{{Cite journal|last1=Barnett|first1=Michael|last2=Duvall|first2=Raymond|date=2005|title=Power in International Politics|journal=International Organization|language=en|volume=59|issue=1|pages=39–75|doi=10.1017/S0020818305050010|s2cid=3613655|issn=1531-5088|doi-access=free}}</ref><ref name=":3" /> == Verwysings == {{Verwysings|2}} {{Internasionale betrekkinge}} {{Normdata}} [[Kategorie:Internasionale betrekkinge]] tmbbow3lhyyv5qd72ebqe33am1ple1o 0 408731 2910401 2895816 2026-06-09T21:41:12Z Jcb 223 2910401 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas |naam = Koninkryk Juda |titel = c. 930-587 v.C. |kleur = |beeld = Kingdoms around Israel 830 map.svg |beeld_wydte = 240px |beeld_onderskrif = 'n Kaart van die Suid-Levant in <br>die 9de eeu&nbsp;v.C., met Juda in donkerpienk. |beeld2 = |beeld2_wydte = |beeld2_onderskrif = |opskrif1 = Noemnaam |1 = Juda |opskrif2 = Status |2 = Koninkryk |opskrif3 = Hoofstad |3 = [[Jerusalem]] |opskrif4 = Taal |4 = Bybelse [[Hebreeus]] |opskrif5 = Hoof |5 = Konings |opskrif6 = Eerste koning |6 = [[Rehabeam]] |opskrif7 = Laaste koning |7 = [[Sedekia]] |opskrif8 = Opgevolg deur |8 = Jehoed <br>(Babiloniese provinsie) |opskrif9 = Vandag deel van |9 = [[Israel]] <br>[[Palestina]] |opskrif10 = |10 = |opskrif11 = |11 = }} Die '''Koninkryk Juda''' ([[Hebreeus]]: יְהוּדָה, ''Yəhūdā''; [[Akkadies]]: 𒅀𒌑𒁕𒀀𒀀 ''Ya'údâ''; Koninklike [[Aramees]]: 𐤁‬𐤉‬𐤕‬𐤃𐤅‬𐤃 ''Bēyt Dāwīḏ'', "Huis van Dawid"), die '''Suidryk''' of die '''ryk van die Twee Stamme'''<ref>"Juda" in die [[WAT]]. Aanlyn by [https://viva-afrikaans.org/ viva-afrikaans.org] (intekening nodig). Besoek op 20 November 2023.</ref> was in die [[Ystertydperk]] 'n [[Semitiese tale|Semitiessprekende]], landingeslote koninkryk van die [[Levant|Suid-Levant]]. Dit was gesentreer in die hooglande van [[Judea]] en die hoofstad was [[Jerusalem]].<ref>{{Cite journal|last=Finkelstein|first=Israel|date=2001-01-01|title=The Rise of Jerusalem and Judah: the Missing Link|url=https://doi.org/10.1179/lev.2001.33.1.105|journal=Levant|volume=33|issue=1|pages=105–115|doi=10.1179/lev.2001.33.1.105|s2cid=162036657|issn=0075-8914}}</ref> [[Jode]] is na Juda genoem en stam hoofsaaklik daarvan af.<ref>{{Cite book|url=https://www.worldcat.org/oclc/798209542|title=Legacy : a Genetic History of the Jewish People.|date=2012|publisher=Oxford University Press USA|others=Harry Ostrer|isbn=978-1-280-87519-9|oclc=798209542}}</ref><ref>{{Cite book|author=Adams, Hannah|url=http://worldcat.org/oclc/894671497|title=The history of the Jews : from the destruction of Jerusalem to the present time|date=1840|publisher=Sold at the London Society House and by Duncan and Malcom, and Wertheim|oclc=894671497}}</ref> Die [[Hebreeuse Bybel]] beeld die Koninkryk Juda uit as 'n opvolgerstaat van die Verenigde Koninkryk Israel, 'n term wat gebruik word vir die verenigde koninkryk onder die Bybelse konings [[Saul]], [[Dawid]] en [[Salomo]]. Dit dek die gebied van Juda en Israel. In die 1980's het sommige Bybelse geleerdes egter begin aanvoer dat die [[argeologie]]se bewyse vir 'n uitgebreide koninkryk voor die laat 8ste eeu&nbsp;v.C. nie genoegsaam is nie en dat daar fout is met die metodologie wat gebruik is om die bewyse in te samel.<ref name="garfinkel2012">{{cite web|url=http://www.hadashot-esi.org.il/report_detail_eng.aspx?id=1989|title=Journal 124: Khirbat Qeiyafa preliminary report|last1=Garfinkel|first1=Yossi|last2=Ganor|first2=Sa'ar|date=19 April 2012|website=Hadashot Arkheologiyot: Excavations and Surveys in Israel|publisher=Israel Antiquities Authority|archive-url=https://web.archive.org/web/20120623021750/http://www.hadashot-esi.org.il/report_detail_eng.aspx?id=1989|archive-date=23 June 2012|access-date=12 June 2018|ref=garfinkel2012|last3=Hasel|first3=Michael}}</ref><ref name="fink2012">{{cite journal|last1=Finkelstein|first1=Israel|last2=Fantalkin|first2=Alexander|date=May 2012|title=Khirbet Qeiyafa: an unsensational archaeological and historical interpretation|url=http://archaeology.tau.ac.il/wp-content/uploads/2013/04/Qeiyafa_Unsensational_Interpretation.pdf|journal=Tel Aviv|volume=39|pages=38–63|doi=10.1179/033443512x13226621280507|s2cid=161627736|access-date=12 June 2018|ref=finkelsteinfantalkin2012|archive-date=13 Februarie 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230213094447/http://archaeology.tau.ac.il/wp-content/uploads/2013/04/Qeiyafa_Unsensational_Interpretation.pdf|url-status=dead}}</ref> Dit lyk of die gebied van Juda in die 10de en vroeë 9de eeu&nbsp;v.C. ylbevolk was en beperk was tot klein plattelandse nedersettings, waarvan die meeste nie met mure versterk was nie.<ref name="mazar">{{cite journal |last=Mazar |first=Amihai |title=Archaeology and the Biblical Narrative: The Case of the United Monarchy |url=https://www.academia.edu/2503754 |journal=One God – One Cult – One Nation. Archaeological and Biblical Perspectives, red. Reinhard G. Kratz en Hermann Spieckermann in samewerking met Björn Corzilius en Tanja Pilger, (Beihefte zur Zeitschrift für die Alttestamentliche Wissenschaft 405) |location=Berlin/ New York |pages=29–58 |access-date=12 October 2018}}</ref> Die [[Tel Dan-stele]], wat in 1993 ontdek is, wys die koninkryk het ten minste teen die 9de eeu&nbsp;v.C. in die een of ander vorm bestaan, maar dit vertel nie hoe groot sy mag was nie.<ref name="Grabbe">{{Cite book |last=Grabbe |first=Lester L. |url=https://books.google.com/books?id=kcVmBAEo5rcC&pg=PA333 |title=Ahab Agonistes: The Rise and Fall of the Omri Dynasty |date=2007-04-28 |publisher=Bloomsbury Publishing USA |isbn=978-0-567-25171-8 }}</ref><ref name="Cline">{{Cite book |last=Cline |first=Eric H. |url=https://books.google.com/books?id=uGzRCwAAQBAJ&pg=PA61 |title=Biblical Archaeology: A Very Short Introduction |date=2009-09-28 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-971162-8}}</ref> Onlangse uitgrawings by Khirbet Qeiyafa ondersteun egter die bestaan van 'n sentraal georganiseerde, verstedelikte koninkryk teen die 10de eeu&nbsp;v.C., volgens die uitgrawers.<ref name="garfinkel2012" /><ref name="minimal">{{cite journal |last=Garfinkel |first=Yosef |date=May–June 2011 |title=The Birth & Death of Biblical Minimalism |url=http://www.bib-arch.org/bar/article.asp?PubID=BSBA&Volume=37&Issue=03&ArticleID=06&Page=0&UserID=0& |url-status=dead |journal=Biblical Archaeology Review |volume=37 |issue=3 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110908074705/http://www.bib-arch.org/bar/article.asp?PubID=BSBA&Volume=37&Issue=03&ArticleID=06&Page=0&UserID=0& |archive-date=2011-09-08 |access-date=2012-07-05}}</ref> In die 7de eeu&nbsp;v.C. het die koninkryk se bevolking baie toegeneem en het dit vooruitgegaan onder die [[vasal]]skap van die [[Nieu-Assiriese Ryk]], ten spyte van [[Hiskia]] se opstand teen die Assiriese koning [[Sanherib]].<ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=2kSovzudhFUC |title=A History of the Jewish People |editor-first=Haim Hillel |editor-last=Ben-Sasson |publisher=Harvard University Press |year=1976 |isbn=978-0-674-39731-6 |page=142 |access-date=12 October 2018}}</ref> [[Josia]] het van die politieke vakuum wat tussen Assirië se verval en die opkoms van [[26ste Dinastie van Egipte|Egiptiese]] heerskappy oor die gebied ontstaan het, gebruik gemaak om sy godsdienstige hervormings deur te voer. Deuteronomistiese geskiedenis, wat van die geskiedenis van die nasie vertel van Joshua tot Josia en 'n wêreldsiening uitdruk wat geskoei is op die wetlike beginsels in [[Deuteronomium]], is vermoedelik in dié tyd geskryf en lê klem op die belangrikheid om die beginsels na te kom.<ref name=":2">{{Cite book |last=Lipschits |first=Oded |url=https://www.jstor.org/stable/10.5325/j.ctv1bxh5fd |title=The Fall and Rise of Jerusalem: Judah under Babylonian Rule |date=2005 |publisher=Penn State University Press |isbn=978-1-57506-297-6 |pages=361–367 |doi=10.5325/j.ctv1bxh5fd.10|jstor=10.5325/j.ctv1bxh5fd }}</ref> Met die finale val van die Nieu-Assiriese Ryk in 605&nbsp;v.C. het mededinging ontstaan tussen Egipte en die [[Nieu-Babiloniese Ryk]] oor beheer van die Levant. Dit het eindelik gelei tot Juda se vinnige agteruitgang. In die vroeë 6de eeu&nbsp;v.C. was daar 'n vlaag onderdrukkings van Egipties gesteunde opstande deur Juda teen die [[Babilon]]iese heerskappy. In 587&nbsp;v.C. het [[Nebukadnesar II]] Jerusalem beleër en verwoes, en 'n einde aan die koninkryk gebring.{{sfn|Lipiński|2020|p=94}}<ref name=":2" /> Baie Judese inwoners is na Babilon verban en die koninkryk is as 'n Babiloniese provinsie geannekseer.<ref name=":2" /> Nadat die [[Achaemenidiese Ryk]] Babilon oorgeneem het, het koning [[Kores die Grote]] die Jode wat verban is, toegelaat om terug te keer. Hulle is toegelaat om hulleself onder Persiese heerskappy te regeer. Eers 400 jaar later, ná die [[Makkabese Opstand]], het die Jode hulle onafhanklikheid ten volle herwin. ==Argeologiese rekord== Terwyl daar algemeen ooreenstemming is oor die feit dat die verhale van [[Dawid]] en [[Salomo]] in die 10de eeu&nbsp;v.C. min vertel oor die oorsprong van Juda, is daar tans geen konsensus oor of Juda ontstaan het vanweë 'n splitsing van die Verenigde Koninkryk Israel (soos wat die Bybel vertel) of onafhanklik nie.{{sfn|Katz|2015|p=27}}<ref>{{Cite journal|last=Mazar|first=Amihai|year=2010|title=Archaeology and the Biblical Narrative: The Case of the United Monarchy|url=https://www.academia.edu/2503754|journal=Archaeological and Biblical Perspectives}}</ref> Sommige geleerdes stel voor [[Jerusalem]], die koninkryk se hoofstad, het nie as 'n belangrike administratiewe sentrum ontstaan voor die einde van die 8ste eeu&nbsp;v.C. nie. Die argeologiese bewyse dui daarop dat die bevolking voor dié tyd te klein was om 'n lewensvatbare koninkryk te onderhou.{{sfn|Moore|Kelle|2011|p=302}} 'n Groot deel van die debat wentel daarom of die argeologiese ontdekkings wat konvensioneel na die 10de eeu&nbsp;v.C. gedateer word, eerder na die 9de eeu&nbsp;v.C. gedateer moet word, soos voorgestel deur die [[Israel]]iese argeoloog Israel Finkelstein.{{sfn|Finkelstein|Silberman|2002}} Onlangse argeologiese ontdekkings deur Eilat Mazar in Jerusalem en Yosef Garfinkel in Khirbet Qeiyafa bevestig waarskynlik die bestaan van die Verenigde Koninkryk, maar daterings en identifikasies word nie algemeen aanvaar nie.<ref name="Zachary">{{Cite journal|last=Thomas|first=Zachary|date=2016-04-22|title=Debating the United Monarchy: Let's See How Far We've Come|url=http://dx.doi.org/10.1177/0146107916639208|journal=Biblical Theology Bulletin: Journal of Bible and Culture|volume=46|issue=2|pages=59–69|doi=10.1177/0146107916639208|issn=0146-1079|s2cid=147053561}}</ref><ref>{{Cite news|title=Crying King David: Are the ruins found in Israel really his palace?|language=en|newspaper=Haaretz|url=https://www.haaretz.com/archaeology/.premium-crying-king-david-not-his-palace-1.5324620|access-date=2021-07-18}}</ref> [[Beeld:JRSLM_300116_Tel_Dan_Stele_01.jpg|thumb|200px|Die Tel Dan-stele, met die woorde "Huis van Dawid" verlig (9de eeu&nbsp;v.C.).]] Die Tel Dan-stele wys 'n historiese "[[Huis van Dawid]]" het 'n koninkryk suid van Samaria in die 9de eeu&nbsp;v.C. regeer{{sfn|Pioske|2015|p=180}} en bewyse van verskeie konings van Juda van die 8ste eeu&nbsp;v.C. is ontdek,<ref>Corpus of West Semitic Stamp Seals. N. Avigad and B. Sass. Jerusalem: The Israel Academy of Sciences and Humanities, 1997, nos. 4 and 3 respectively; Identifying Biblical Persons in Northwest Semitic Inscriptions of 1200–539 BCE Lawrence J. Mykytiuk. SBL Academia Biblica 12. Atlanta, 2004, 153–59, 219.</ref> maar min word gesê oor hoe ontwikkel die staat was. Die Nimrudtablet K.3751, wat uit omstreeks 733&nbsp;v.C. dateer, is die vroegste bekende rekord van die naam "Juda" (geskryf in Assiriese [[wigskrif]] as ''Ya'uda'' of KUR.ia-ú-da-a-a).<ref name="Pitcher">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=tu02muKUVJ0C&pg=PA229|title=The Pitcher is Broken: Memorial Essays for Gösta W. Ahlström|publisher=Bloomsbury Publishing|year=1995|isbn=978-0-567-63671-3|editor1-last=Holloway|editor1-first=Steven W.|access-date=12 October 2018|editor2-last=Handy|editor2-first=Lowell K.}}</ref> ===Jerusalem=== [[Beeld:עיר_דוד_2.JPG|thumb|220px|links|Die Trapklipstruktuur, gesien van die Groot Klipstruktuur af.]] Daar word gedebatteer oor die status van Jerusalem in die 10de eeu&nbsp;v.C.<ref name="mazar" /> Die oudste deel van die stad en sy oorspronklike stedelike kern is die Dawidstad, en daar is bewyse van aansienlike Israelitiese residensiële aktiwiteit omstreeks die 10de eeu&nbsp;v.C.{{sfn|Sergi|2023|p=197}} Sommige unieke administratiewe strukture soos die Trapklipstruktuur en Groot Klipstruktuur, wat aanvanklik een struktuur was, bevat materiaalkultuur uit die [[Ystertydperk]] I.<ref name="mazar" /> Op grond van die beweerde gebrek aan vestigingsaktiwiteit in die 10de eeu&nbsp;v.C. meen Israel Finkelstein Jerusalem was toe 'n klein plattelandse dorp en nie 'n nasionale hoofstad nie, en Ussishkin dink die stad was heeltemal onbewoon. Amihai Mazar reken as die datering van die administratiewe strukture in die Dawidstad na Yster I / Yster IIa reg is, wat hy dink wel die geval is, "was Jerusalem 'n taamlik klein dorp met 'n groot sitadel, wat die sentrum van 'n aansienlike streekstaat was".<ref name="mazar" /> William G. Dever meen Jerusalem was 'n klein, versterkte stad, waarin waarskynlik net die koninklike hof, priesters en klerke gewoon het.<ref>{{Cite book|last=Dever|first=William G.|url=https://books.google.com/books?id=39HoDwAAQBAJ|title=Has Archaeology Buried the Bible?|date=2020-08-18|publisher=Wm. B. Eerdmans Publishing|isbn=978-1-4674-5949-5|language=en}}</ref> ===Geletterdheid=== 'n Versameling militêre orders wat in die ruïnes van 'n militêre fort in die woestyngebied Negev ontdek is en uit die tydperk van die Koninkryk van Juda dateer, dui op algemene geletterdheid. Al die militêre personeel, van die bevelvoerders tot die gewone soldate, sou dit moes kon lees. Volgens professor Eliezer Piasetsky, wat deelgeneem het aan die ontleding van die tekste, "het geletterdheid bestaan op alle vlakke van die administratiewe, militêre en priesterlike stelsels van Juda. Lees en skryf was nie beperk tot 'n klein elite nie." Dit dui op die bestaan van 'n aansienlike opvoedkundige infrastruktuur in dié tyd in Juda.<ref>Pileggi, Tamar (12 April 2016). [https://www.timesofisrael.com/new-look-at-ancient-shards-suggests-bible-even-older-than-thought "New Look at Ancient Shards Suggests Bible Even Older than Thought."] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181210204240/https://www.timesofisrael.com/new-look-at-ancient-shards-suggests-bible-even-older-than-thought/ |date=2018-12-10 }} ''Times of Israel''. Besoek by TimesofIsrael.com, 30 Januarie 2019.</ref> ===LMLK-seëls=== [[Beeld:Lmlk_Seals_-_Hecht_Museum,_Israel_1.JPG|thumb|250px|Die handvatsels van bergingspotte gestempel met die LMLK-seëls.]] LMLK-seëls is antieke [[Hebreeus]]e seëls wat op die handvatsels van bergingspotte gedruk is uit die tyd van koning [[Hiskia]] (omstreeks 700&nbsp;v.C.) wat hoofsaaklik in en om Jerusalem ontdek is. Verskeie volledige potte is in situ gevind.<ref>Ussishkin (2004), ''The Renewed Archaeological Excavations at Lachish'', p. 89 ("As the work of the renewed excavations developed it became clear that the destruction of Level III must be assigned to Sennacherib's attack in 701 BCE.").</ref> Nie een van die oorspronklike seëls is ontdek nie, maar sowat 2&nbsp;000 afdrukke wat met minstens 21 soorte seëls gemaak is, is al gepubliseer.<ref>{{Cite web|title=The LMLK Research Website|url=http://www.lmlk.com/research/|website=www.lmlk.com}}</ref> LMLK staan vir die Hebreeuse letters ''lamedh mem lamedh kaph'' ([[Fenisies]]: ''lāmed mēm lāmed kāp'', <big>𐤋𐤌𐤋𐤊</big>), wat vertaal kan word as: * "[Behorende] tot die koning" [van Juda] * "[Behorende] tot koning" (gevolg deur die naam) * "[Behorende] tot die regering" [van Juda] * "[Om gestuur te word] na die koning" ==Bybelse verhaal== ===Die verdeling van die Verenigde Koninkryk=== Volgens die [[Bybel]] is die Verenigde Koninkryk van Israel in die laat 11de eeu&nbsp;v.C. deur [[Saul]] gestig en het dit sy hoogtepunt bereik tydens die bewind van [[Dawid]] en [[Salomo]]. Ná Salomo se dood omstreeks 930&nbsp;v.C. het die Israeliete in Sigem byeengekom vir die kroning van Salomo se seun en opvolger, [[Rehabeam]]. Voor die kroning kon plaasvind, het die noordelike stamme, onder leiding van [[Jerobeam I|Jerobeam]], die nuwe koning gevra om die swaar belasting en arbeidsvereistes te verlig wat Salomo ingestel het. Rehabeam het hulle versoek verwerp: “My pa het 'n swaar juk op julle gelê, ek gaan die juk nog swaarder maak; my pa het julle met swepe geslaan, ek sal julle met gesels slaan.”<ref>[[1 Konings]] 12:14</ref> Die gevolg was dat [[Tien Verlore Stamme|10 van die stamme]] teen Rehabeam in opstand gekom het en Jerobeam tot hulle koning verklaar het. Hulle het die noordelike [[Koninkryk Israel]] gestig. In die begin het net die stam van Juda getrou aan die Huis van Dawid gebly, maar die stam van Benjamin het gou by Juda aangesluit. Die twee koninkryke, Juda in die suide en Israel in die noorde, het ná die verdeling ongemaklik langs mekaar bly voortbestaan tot met die vernietiging van die Koninkryk Israel deur [[Assirië]] in 722/'21&nbsp;v.C. === Betrekkinge met Koninkryk Israel=== Vir die eerste 60 jaar het die konings van Juda probeer om hulle gesag oor Israel te hervestig. Israel en Juda was deur Rehabeam se hele bewind in 'n oorlog gewikkel. Rehabeam het groot forte en versterkte stede laat bou. In die vyfde jaar van sy bewind het Sisak, die Egiptiese farao, Juda aangeval en baie stede ingeneem. In die verowering van Jerusalem in die 10de eeu&nbsp;v.C. het Rehabeam hulle al die skatte uit die Tempel as 'n heffing betaal en Juda het 'n [[vasal]]staat van Egipte geword. Rehabeam se seun en opvolger, [[Abia]], het sy pa se pogings om Israel weer onder sy gesag te bring, voortgesit. Hy het met Jerobeam van Israel oorlog gevoer en het hom oorwin, met baie slagoffers aan die kant van Israel. Volgens Kronieke het Abia en sy manne 'n groot slagting onder hulle veroorsaak: 500&nbsp;000 van Israel se uitgesoekte manne het gesneuwel.<ref>[[2 Kronieke]] 13:17</ref> Daarna het Jerobeam vir die res van sy bewind nie veel van 'n bedreiging vir hom ingehou nie<ref>2 Kronieke 13:20</ref> en die grens van die stam van Benjamin is herstel. Abia se seun en opvolger, [[Asa]], het in die eerste jare van sy bewind die vrede bewaar, en hy het stede versterk wat deur sy oupa, Rehabeam, gebou is.<ref>2 Kronieke 14:7</ref> In die Sefatalaagte by Maresa is die Koesjiet Serag en sy miljoen manne en 300 strydwaens deur Asa se 580&nbsp;000 manne verslaan.<ref>2 Kronieke 14:10</ref> In sy 36ste jaar het koning Baesa van Israel met 'n veldtog teen Juda begin. "Hy het die stad Rama [naby Jerusalem] in 'n vesting omskep om te verhoed dat mense heen en weer beweeg na en van koning Asa van Juda."<ref>2 Kronieke 16:1, 1983-vertaling</ref> Asa het silwer en goud na koning Ben-Hadad van die Arameërs in Damaskus gestuur en hom gevra om sy vredesverdrag met Baesa te beëindig, en Ben-Hadad het ingestem. Asa het toe sy leëraanvoerders gestuur om die stede van Israel aan te val, en hulle het Ijon, Dan, Abel-Majim en al die voorraadstede in Naftali verower. Baesa moes noodgedwonge sy magte aan Rama onttrek.<ref>2 Kronieke 16:4</ref> Asa se opvolger, [[Josafat]], het die beleid jeens Israel verander en eerder verbonde en samewerking met die noordelike koninkryk nagestreef. Dié samewerking het tot 'n ramp vir die koninkryk gelei met die slag van Ramot-Gilead.<ref>2 Konings 22:1-33</ref> Josafat se opvolger, [[Joram]], het 'n verbond met Israel gesluit deur te trou met [[Atalia]], die dogter van [[Agab]]. Ondanks sy verbond met die sterker noordelike koninkryk, was Joram se heerskappy oor Juda wankelrig. Die Edomiete het in opstand gekom en Joram moes noodgedwonge hulle onafhanklikheid erken. In 'n aanval deur [[Filistyne]], [[Arabiere]] en [[Ethiopië|Ethiopiërs]] is die koning se huis gestroop en sy hele familie weggevoer, buiten sy seun [[Ahasia]]. ===Botsing van ryke=== [[Beeld:LMLK,_Ezekiah_seals.jpg|thumb|200px|links|"Aan [[Hiskia]], seun van [[Agas]], koning van Juda": 'n Koninklike seël wat in Jerusalem ontdek is.]] Nadat [[Hiskia]] omstreeks 715&nbsp;v.C. die alleenheerser van Juda geword het, het hy 'n verbond gesluit met [[Ashkelon]] en [[Antieke Egipte|Egipte]], en standpunt teen [[Assirië]] ingeneem deur te weier om heffings te betaal.<ref name="Peter255">{{cite book |first=Peter J. |last=Leithart |url=https://books.google.com/books?id=_HD8W7he3dUC |title=1 & 2 Kings (Brazos Theological Commentary on the Bible) |pages=255–256 |publisher=Baker Publishing Group |year=2006 |isbn=978-1-4412-3560-2 |access-date=12 October 2018}}</ref><ref>[[Jesaja]] 30-31</ref><ref>Jesaja 36:6-9</ref> In reaksie het [[Sanherib|Sanherib I]] van Assirië die vestingstede van Juda aangeval.<ref>[[2 Konings}]] 18:13</ref> Hiskia het tien ton silwer en een ton goud aan Assirië betaal. Dit was "al die silwer wat in die huis van die Here en in die skatkamers van die paleis was".<ref>2 Konings 18:14-16 (1983-vertaling)</ref><ref name="Peter255" /> Tog het Sanherib Jerusalem in 701&nbsp;v.C. beleër,<ref>James B. Pritchard, red., ''Ancient Near Eastern Texts Related to the Old Testament'' (Princeton, NJ: Princeton University Press, 1965) 287–88.</ref><ref>2 Konings 18:17</ref> maar nooit die stad ingeneem nie. [[Beeld:Jerusalem-Broad-Wall-770.jpg|thumb|200px|links|'n Verdedigingsmuur wat gebou is in die tyd van Hiskia (laat 18de eeu v.C.)]] Tydens die lang bewind van [[Manasse]] (omtreeks 687/'86 tot 643/'642 v.C.),<ref name="Thiele">{{cite book |first=Edwin |last=Thiele |title=The Mysterious Numbers of the Hebrew Kings |edition=1ste |location=New York |publisher=Macmillan |year=1951 |isbn=978-0-8254-3825-7}}</ref> was Juda ná 669&nbsp;v.C. 'n vasalstaat van Assiriese heersers: Sanherib en sy opvolgers [[Esarhaddon]]<ref name="Bright">{{cite book |first=John |last=Bright |isbn=978-0-664-22068-6 |page=311 |year=2000 |url=https://books.google.com/books?id=0VG67yLs-LAC&pg=PA311 |publisher=Westminster John Knox Press |title=A History of Israel |access-date=12 October 2018}}</ref> en [[Assurbanipal]]. Daar word genoem dat Manasse materiaal moes verskaf vir Esarhaddon se bouprojekte. Hy was ook een van verskeie vasals wat Assurbanipal moes help in sy veldtog teen Egipte.<ref name="Bright" /> [[Beeld:Capture_of_Lachish_-_booty_and_exiles.jpg|thumb|200px|links|Ná die inname van Lakis (omstreeks 701 v.C.) dra Assiriese soldate buit uit die stad weg. Judese gevangenes word ook weggevoer.]] Toe [[Josia]] omstreeks 641/'40 v.C. koning van Juda word,<ref name="Thiele" /> was die internasionale situasie vloeibaar. In die ooste was die [[Nieu-Assiriese Ryk]] aan die verbrokkel, die [[Nieu-Babiloniese Ryk]] het dit nog nie vervang nie en Egipte in die weste het herstel van Assiriese heerskappy. In dié magsvakuum kon Juda vir 'n tyd homself regeer sonder buitelandse inmenging. In die lente van 609&nbsp;v.C. het farao Neko II persoonlik 'n taamlik groot leër na die [[Eufraat]] aangevoer om die Assiriërs te help.<ref name="2kon23">2 Konings 23:29</ref> Koning Josia het teen Neko opgeruk, maar die farao het hom in Megiddo doodgemaak.<ref name="2kon23" /> Op sy terugtog na Egipte in 608 v.C. het Neko gehoor Josia se seun [[Joahas]] is gekies om hom op te volg.<ref>2 Konings 23:31</ref> Neko het Joahas afgesit en vervang met sy broer Eljakim, en sy naam verander na [[Jojakim]]. Neko het Joahas toe na Egipte saamgeneem as sy gevangene.<ref>2 Kronieke 36:1-4</ref> Hy het nooit teruggekeer nie. Jojakim het aanvanklik as 'n vasal van Egipte regeer en groot heffings betaal. Toe die Babiloniërs Egipte egter in 605 v.C. verslaan, het Jojakim van kant verwissel en het hy eerder heffings aan [[Nebukadnesar II]] van Babilon betaal. In 601 v.C., in die vierde jaar van sy bewind, het Nebukadnesar Egipte probeer inval. Hy is afgeweer en het groot verliese gelei. Dit het verskeie rebellies in die Levant veroorsaak. Jojakim het ook opgehou om heffings aan Babilon te betaal<ref>{{cite web |url= http://www.drshirley.org/hist/hist05.html |title= The Divided Monarchy – ca. 931–586 BC |author= Dr. Shirley Rollinson |access-date=12 October 2018}}</ref> en Egipte se kant gekies. Nebukadnesar het gou die rebellies onderdruk. In 599 v.C. het hy Jerusalem beleër. Jojakim is in 598 v.C.<ref>{{cite book |first= Dan |last= Cohn-Sherbok |title= The Hebrew Bible |publisher= Continuum International |year= 1996 |page=x |isbn= 978-0-304-33703-3}}</ref> tydens die beleg dood en is opgevolg deur sy agt- of agttienjarige seun, [[Jojagin]].<ref>{{cite web |url= https://www.rbvincent.com/BibleStudies/captivit.htm | first= Robert Benn Sr. |last= Vincent |title= Daniel and the Captivity of Israel |access-date=12 October 2018}}</ref> Die stad is sowat drie maande later ingeneem.<ref>{{cite book |first= Philip J. |last= King |title= Jeremiah: An Archaeological Companion |publisher =Westminster John Knox Press |year= 1993 |page= 23}}</ref><ref>2 Kronieke 36:9</ref> Nebukadnesar het Jerusalem en die Tempel gestroop en al sy buit na Babilon geneem. Jojagin, sy hof, ander vooraanstaande burgers en ambagslui en 'n groot deel van Juda se Joodse bevolking (sowat 10&nbsp;000)<ref>{{cite book |title= The Oxford History of the Biblical World |editor-first= Michael D. |editor-last= Coogan |publisher= Oxford University Press |year= 1999 |page= 350}}</ref> is in ballingskap weggevoer en deur die Babiloniese Ryk verstrooi.<ref>2 Konings 24:14</ref> Onder hulle was [[Esegiël]]. Nebukadnesar het Jojagin se oom as koning oor die verkleinde koninkryk aangestel en hom [[Sedekia]] genoem. Hy het Juda weer 'n vasal van Babilon gemaak. [[Beeld:Tissot_The_Flight_of_the_Prisoners.jpg|thumb|260 px|''Die vlug van die gevangenes'' (1896) deur James Tissot: die verbanning van die Jode van Jerusalem na Babilon.]] ===Verwoesting en verstrooiing=== Ondanks die sterk protes van [[Jeremia]] en ander, het Sedekia teen Nebukadnesar in opstand gekom en opgehou om heffings aan hom te betaal; hy het 'n verbond gesluit met farao [[Apriës|Gofra]]. In 589 v.C. het Nebukadnesar na Juda teruggekeer en Jerusalem weer beleër. Baie Jode het na naburige stede soos [[Moab]], Ammon en Edom gevlug.<ref>[[Jeremia]] 40:11-12</ref> Die stad is ná 'n beleg van etlike maande ingeneem en Nebukadnesar het weer die stad en Tempel geplunder,<ref>[[Esra]] 5:14</ref> en toe albei verwoes.<ref>Jeremia 52:10-13</ref> Nadat Nebukadnesar al Sedekia se seuns laat vermoor het, het hy Sedekia na Babilon geneem<ref>Jeremia 52:10-11</ref> en so 'n einde gebring aan die onafhanklike Koninkryk Juda. Volgens [[Jeremia]] is 4&nbsp;600 mense verban ná die val van Juda, benewens die mense wat in die beleg dood is.<ref>Jeremia 52:29-30</ref> Teen 586&nbsp;v.C. was 'n groot deel van Juda vernietig en die voormalige koninkryk het 'n skerp agteruitgang in sy ekonomie en inwonertal beleef.<ref name="Grabbe2004">{{cite book |last=Grabbe |first=Lester L. |title=A History of the Jews and Judaism in the Second Temple Period |publisher=T&T Clark International |year=2004 |url=https://books.google.com/books?id=VK2fEzruIn0C |isbn=978-0-567-08998-4 |page=28}}</ref> ==Jehoed== Jerusalem het blykbaar vir 'n groot deel van die 6de eeu&nbsp;v.C. onbewoon gebly,<ref name="Grabbe2004" /> en die middelpunt van die bevolking het verskuif na Benjamin, die relatief ongeskonde noordelike deel van die koninkryk, waar die dorp Mispa die hoofstad van die nuwe Babiloniese povinsie [[Jehoed Medinata|Jehoed]] geword het. Gedalja is aangestel as goewerneur van die provinsie.<ref>2 Konings 25:22-24, Jeremia 40:6-8</ref> In 539&nbsp;v.C het die [[Achaemenidiese Ryk]] Babilon verower en die bannelinge toegelaat om na Jehoed Medinata terug te keer en die Tempel te herbou. Dit is in die sesde jaar van [[Darius I van Persië|Darius]] (515&nbsp;v.C.) voltooi<ref>[[Esra]] 6:15</ref> onder die kleinseun van die voorlaaste koning van Juda, [[Jojagin]]. Jehoed Medinata was 'n vreedsame deel van die Achaemenidiese Ryk totdat dit omstreeks 333&nbsp;v.C. deur [[Alexander die Grote]] verower is. ==Godsdiens== Die hooftema van die [[Hebreeuse Bybel]] se vertelling is die lojaliteit van Juda, veral sy konings, teenoor [[God|Jahweh]], wat daarvolgens die God van Israel is. Al die konings van Israel (buiten in 'n mate Jehu) en baie konings van Juda was "sleg" in die afdwinging van [[monoteïsme]]. Van die "goeie" konings word [[Hiskia]] (727-698&nbsp;v.C.) uitgesonder vir sy pogings om afgodeaanbidding uit te wis.<ref name="Borowski">{{cite web |last=Borowski |first=Oded |title=''Hezekiah's Reforms and the Revolt against Assyria'' |url=http://scholar.cc.emory.edu/scripts/ASOR/BA/Borowski.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/19970723115326/http://scholar.cc.emory.edu/scripts/ASOR/BA/Borowski.html |archive-date=23 July 1997 |access-date=12 October 2018}}, Emory University, 1997</ref> Sy opvolgers [[Manasse]] (698-642&nbsp;v.C.) en [[Amon]] (642-640&nbsp;v.C.) het afgodeaanbidding weer laat herleef, wat Jahweh kwaad gemaak het. [[Josia]] (640-609 v.C.) het weer teruggekeer na die aanbidding van Jahweh alleenlik, maar sy pogings was te laat en weens Israel se ontrou het God toegelaat dat die koninkryk in 587&nbsp;v.C. deur die Nieu-Babiloniese Ryk verwoes word. Geleerdes stem nou oor die algemeen saam dat die boek Konings nie 'n akkurate uitbeelding van godsdienstige houdings in dié tyd in Juda of Israel is nie.<ref>{{cite book |last=Handy |first=Lowell K. |title=The Triumph of Elohim |date=1995 |publisher=W. B. Eerdmans |isbn=978-0-8028-4161-2 |editor-last=Edelman |editor-first=Diana Vikander |location=Grand Rapids, Michigan |page=27 |chapter=The Appearance of Pantheon in Judah |quote=It is fairly well established by now that the narrative of the book of Kings cannot be taken as an accurate reflection of the religious world of the nations of Judah and Israel.1{...}1 The historicity of certain sections of the narrative has been questioned for a long time within scholarly circles, even though the majority of the text is accepted to be historically trustworthy; this is particularly true of aspects of the depiction of the northern kingdom, Israel. |access-date=13 January 2020 |chapter-url=https://archive.org/details/triumphofelohimf00edel/page/26 |via=[[Internet Archive]]}}</ref><ref>{{cite book |author=James Alan Montgomery |url=https://archive.org/details/criticalexegetic10montuoft/page/41 |title=A Critical and Exegetical Commentary of the Book of Kings |publisher=T. & T. Clark |year=1951 |page=41 |quote=The remaining Prophetical Stories of the North are midrash in the current sense of the word, of dubious historical value. |via=Internet Archive}}</ref> ==Sien ook== *[[Geskiedenis van antieke Israel en Juda]] ==Verwysings== {{Verwysings|3}} ==Skakels== {{vertaaluit| taalafk = en | il = Kingdom of Judah}} {{Heersers van antieke Israel}} {{Normdata}} {{Voorbladster}} [[Kategorie:Koninkryk Juda| ]] j6w5k4uggcr3h9usjcsbw1tew78bk91 0 409244 2910397 2639040 2026-06-09T21:27:18Z Jcb 223 2910397 wikitext text/x-wiki 'n '''Komplekse stelsel''' is 'n [[stelsel]] wat uit baie komponente bestaan wat met mekaar in wisselwerking kan tree. Voorbeelde van komplekse stelsels is die [[aarde]] se globale [[klimaat]], [[organisme]]s, die menslike [[brein]], [[infrastruktuur]] soos kragnetwerk, vervoer- of kommunikasiestelsels, komplekse sagteware en elektroniese stelsels, sosiale en ekonomiese organisasies (soos stede), 'n [[ekostelsel]], 'n lewende [[sel]], en uiteindelik die hele [[heelal]].<ref name="skrim">{{Cite journal |last=Skrimizea |first=Eirini |last2=Haniotou |first2=Helene |last3=Parra |first3=Constanza |year=2019 |title=On the 'complexity turn' in planning: An adaptive rationale to navigate spaces and times of uncertainty |journal=Planning Theory |volume=18 |pages=122–142 |doi=10.1177/1473095218780515 |s2cid=149578797 |doi-access=free}}</ref> Komplekse stelsels is stelsels waarvan die gedrag intrinsiek moeilik is om te modelleer as gevolg van die afhanklikhede, kompetisies, verhoudings of ander tipes interaksies tussen hul dele of tussen 'n gegewe stelsel en sy omgewing. Stelsels wat "kompleks" is, het afsonderlike eienskappe wat voortspruit uit hierdie verhoudings, soos nie-lineariteit, opkoms, spontane orde, komplekse aanpassing en terugvoerlusse, onder andere. Omdat sulke stelsels in 'n wye verskeidenheid velde voorkom, het die gemeenskaplikhede onder hulle die onderwerp van hul onafhanklike navorsingsgebied geword. In baie gevalle is dit nuttig om so 'n stelsel as 'n netwerk voor te stel waar die nodusse die komponente en skakels met hul interaksies verteenwoordig. Die term komplekse stelsels verwys dikwels na die studie van komplekse stelsels, wat 'n benadering tot die [[wetenskap]] is wat ondersoek instel na hoe verhoudings tussen 'n stelsels se dele aanleiding gee tot sy kollektiewe gedrag en hoe die stelsels in wisselwerking tree en verhoudings met sy omgewing vorm.<ref>{{Cite journal |last=Bar-Yam |first=Yaneer |date=2002 |title=General Features of Complex Systems |url=http://www.eolss.net/sample-chapters/c15/E1-29-01-00.pdf |url-status=live |journal=Encyclopedia of Life Support Systems |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/http://www.eolss.net/sample-chapters/c15/E1-29-01-00.pdf |archive-date=2022-10-09 |access-date=16 September 2014}}</ref> Die studie van komplekse stelsels beskou kollektiewe, of stelselwye, gedrag as die fundamentele onderwerp van studie; om hierdie rede kan komplekse stelsels verstaan word as 'n alternatiewe paradigma tot [[reduksionisme]], wat poog om stelsels te verklaar in terme van hul samestellende dele en die individuele interaksies tussen hulle. As 'n interdissiplinêre domein neem komplekse stelsels bydraes uit baie verskillende velde, soos die studie van selforganisasie en kritiese verskynsels uit [[fisika]], dié van spontane orde uit die [[sosiale wetenskap]]pe, [[Chaosteorie|chaos]] uit [[wiskunde]], aanpassing uit [[biologie]], en vele ander. Komplekse stelsels word dus dikwels gebruik as 'n breë term wat 'n navorsingsbenadering tot probleme in baie uiteenlopende dissiplines insluit, insluitend statistiese fisika, [[inligtingsteorie]], nie-lineêre dinamika, [[antropologie]], [[rekenaarwetenskap]], [[meteorologie]], [[sosiologie]], [[ekonomie]], [[sielkunde]] en [[biologie]]. ==Sleutelbegrippe== [[Lêer:Gospers glider gun.gif|duimnael|Gosper se ''Glider Gun'' skep "sweeftuie" in die sellulêre outomaat ''Conway's Game of Life''<ref>[[Daniel Dennett]] (1995), ''Darwin's Dangerous Idea'', Penguin Books, London, {{ISBN|978-0-14-016734-4}}, {{ISBN|0-14-016734-X}}</ref>]] ===Aanpassing=== Komplekse aanpasbare stelsels is spesiale gevalle van komplekse stelsels wat aanpasbaar is deurdat hulle die vermoë het om te verander en uit ervaring te leer. Voorbeelde van komplekse aanpasbare stelsels sluit in die aandelemark, sosiale insek- en mierkolonies, die [[biosfeer]] en die [[ekosisteem]], die [[brein]] en die [[immuunstelsel]], die [[sel]] en die ontwikkelende [[embrio]], die stede, vervaardigingsondernemings en enige menslike sosiale groep-gebaseerde poging in 'n kulturele en sosiale sisteem soos [[politieke party]]e of [[gemeenskap]]pe.<ref name="skrim" /> ==Kenmerke== Komplekse stelsels kan die volgende kenmerke hê:<ref>{{Cite book |last=Alan Randall |url=https://books.google.com/books?id=IlHj3fvJzMsC |title=Risk and Precaution |publisher=Cambridge University Press |year=2011 |isbn=9781139494793 )}}</ref> ;Komplekse stelsels kan oop wees :Komplekse stelsels is gewoonlik oop stelsels - dit wil sê, hulle bestaan in 'n termodinamiese gradiënt en versprei energie. Met ander woorde, komplekse stelsels is dikwels ver van [[termodinamiese ewewig]]: maar ten spyte van hierdie vloei, kan daar patroonstabiliteit wees,<ref>{{Cite book |last=Pokrovskii |first=Vladimir |title=Thermodynamics of Complex Systems: Principles and applications. |publisher=IOP Publishing, Bristol, UK. |year=2021 |language=English |bibcode=2020tcsp.book.....P}}</ref> sien sinergetika. [[Lêer:Alternative stable states, critical transitions, and the direction of critical slowing down.png|duimnael|Grafiese voorstelling van alternatiewe stabiele toestande en die rigting van kritieke verlangsaming voor 'n kritieke oorgang (geneem uit Lever et al. 2020).<ref name="auto112">{{Cite journal|last=Lever|first=J. Jelle|last2=Leemput|first2=Ingrid A.|last3=Weinans|first3=Els|last4=Quax|first4=Rick|last5=Dakos|first5=Vasilis|last6=Nes|first6=Egbert H.|last7=Bascompte|first7=Jordi|last8=Scheffer|first8=Marten|year=2020|title=Foreseeing the future of mutualistic communities beyond collapse|journal=Ecology Letters|volume=23|issue=1|pages=2–15|doi=10.1111/ele.13401|pmc=6916369|pmid=31707763}}</ref> Toppanele (a) dui stabiliteitslandskappe by verskillende toestande aan. Middelpanele (b) dui die tempo van verandering soortgelyk aan die helling van die stabiliteitslandskappe aan, en onderste panele (c) dui op 'n herstel van 'n versteuring na die stelsel se toekomstige toestand (c.I) en in 'n ander rigting (c.II).]] ;Komplekse stelsels kan kritieke oorgange toon :Kritiese oorgange is skierlike verskuiwings in die toestand van ekosisteme, die klimaat, finansiële stelsels of ander komplekse stelsels wat kan voorkom wanneer veranderende toestande 'n kritieke punt of splitsingspunt verbygaan.<ref>{{Cite journal |last=Scheffer |first=Marten |last2=Carpenter |first2=Steve |last3=Foley |first3=Jonathan A. |last4=Folke |first4=Carl |last5=Walker |first5=Brian |date=October 2001 |title=Catastrophic shifts in ecosystems |url=https://www.nature.com/articles/35098000 |journal=Nature |language=en |volume=413 |issue=6856 |pages=591–596 |bibcode=2001Natur.413..591S |doi=10.1038/35098000 |issn=1476-4687 |pmid=11595939 |s2cid=8001853}}</ref><ref>{{Cite book |last=Scheffer |first=Marten |title=Critical transitions in nature and society |date=26 Julie 2009 |publisher=Princeton University Press |isbn=978-0691122045}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Scheffer |first=Marten |last2=Bascompte |first2=Jordi |last3=Brock |first3=William A. |last4=Brovkin |first4=Victor |last5=Carpenter |first5=Stephen R. |last6=Dakos |first6=Vasilis |last7=Held |first7=Hermann |last8=van Nes |first8=Egbert H. |last9=Rietkerk |first9=Max |last10=Sugihara |first10=George |date=September 2009 |title=Early-warning signals for critical transitions |url=https://www.nature.com/articles/nature08227 |journal=Nature |language=en |volume=461 |issue=7260 |pages=53–59 |bibcode=2009Natur.461...53S |doi=10.1038/nature08227 |issn=1476-4687 |pmid=19727193 |s2cid=4001553}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Scheffer |first=Marten |last2=Carpenter |first2=Stephen R. |last3=Lenton |first3=Timothy M. |last4=Bascompte |first4=Jordi |last5=Brock |first5=William |last6=Dakos |first6=Vasilis |last7=Koppel |first7=Johan van de |last8=Leemput |first8=Ingrid A. van de |last9=Levin |first9=Simon A. |last10=Nes |first10=Egbert H. van |last11=Pascual |first11=Mercedes |last12=Vandermeer |first12=John |date=19 Oktober 2012 |title=Anticipating Critical Transitions |url=https://www.science.org/doi/10.1126/science.1225244 |url-status=live |journal=Science |language=en |volume=338 |issue=6105 |pages=344–348 |bibcode=2012Sci...338..344S |doi=10.1126/science.1225244 |issn=0036-8075 |pmid=23087241 |s2cid=4005516 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200624023841/https://science.sciencemag.org/content/338/6105/344 |archive-date=24 June 2020 |access-date=10 Junie 2020 |hdl-access=free |hdl=11370/92048055-b183-4f26-9aea-e98caa7473ce}}</ref> Die 'rigting van kritiese verlangsaming' in 'n stelsel se toestandruimte kan 'n aanduiding wees van 'n stelsel se toekomstige toestand na sulke oorgange wanneer vertraagde negatiewe terugvoering wat lei tot ossillerende of ander komplekse dinamika swak is.<ref name="auto112"/> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} [[Kategorie:Stelsels]] [[Kategorie:Stelselteorie]] axl6r9hx1f4nbka99v4ix5bj3i9erms 1 411879 2910519 2699147 2026-06-10T10:19:45Z Rooiratel 90342 /* Geosinchrone ewenaarwentelbaan */ nuwe afdeling 2910519 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} {{voorbladartikel |week = 39 |jaar = 2024 }} == Hulp met videos... == {{ping|BurgertB}}, kan jy dalk help met twee video'tjies in die Lansering seksie: https://af.wikipedia.org/w/index.php?title=Geostasion%C3%AAre_wentelbaan&action=edit&section=7 Daar is twee rooi legends en ek weet nie wat om te doen nie. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 12:00, 10 Februarie 2024 (UTC) :Jy verander bloot die Engelse Legend2 na Legend0. Ons sjabloon se naam is Legend0. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 10.5pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 10.5pt">(kontak)</span>]] 08:59, 11 Februarie 2024 (UTC) == Terwyl ek jou aandag het... == Ek het op hierdie monster afgekom: [https://en.wikipedia.org/wiki/Statite] Statiese satelliet in Afrikaans? Tegnies 'n baie interessante onderwerp waarvan ek dink min mense weet. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 13:16, 10 Februarie 2024 (UTC) == Geosinchrone ewenaarwentelbaan == @[[Gebruiker:BurgertB|BurgertB]] @[[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] volgens enwiki is 'n "Geostasionêre wentelbaan" en 'n "geosinchrone ewenaarwentelbaan" nie dieselfde ding nie. So "Geostasionêre wentelbaan" 'n is nie "ook bekend as" 'n "geosinchrone ewenaarwentelbaan" nie. Maar dit is 'n spesiale soort van 'n "geosinchrone ewenaarwentelbaan" wat spesifiek sirkelvormig is. Is julle tevrede as ek die inleiding wysig om dit duideliker te maak? Of wil een van julle dit eerder doen? Of stem julle glad nie saam nie? Ek sien ook die inleiding praat van 'n "Geosinchrone ewenaarwentelbaan" en nie bloot van 'n "Geosinchrone wentelbaan" nie. Is dit dalk waar ek die wanbelyning met enwiki sien? - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 10:19, 10 Junie 2026 (UTC) ruhp57j29oeemdd5tij66xhwh9md5w4 2910521 2910519 2026-06-10T10:21:42Z Oesjaar 7467 /* Geosinchrone ewenaarwentelbaan */ Gee kans... 2910521 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} {{voorbladartikel |week = 39 |jaar = 2024 }} == Hulp met videos... == {{ping|BurgertB}}, kan jy dalk help met twee video'tjies in die Lansering seksie: https://af.wikipedia.org/w/index.php?title=Geostasion%C3%AAre_wentelbaan&action=edit&section=7 Daar is twee rooi legends en ek weet nie wat om te doen nie. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 12:00, 10 Februarie 2024 (UTC) :Jy verander bloot die Engelse Legend2 na Legend0. Ons sjabloon se naam is Legend0. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 10.5pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 10.5pt">(kontak)</span>]] 08:59, 11 Februarie 2024 (UTC) == Terwyl ek jou aandag het... == Ek het op hierdie monster afgekom: [https://en.wikipedia.org/wiki/Statite] Statiese satelliet in Afrikaans? Tegnies 'n baie interessante onderwerp waarvan ek dink min mense weet. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 13:16, 10 Februarie 2024 (UTC) == Geosinchrone ewenaarwentelbaan == @[[Gebruiker:BurgertB|BurgertB]] @[[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] volgens enwiki is 'n "Geostasionêre wentelbaan" en 'n "geosinchrone ewenaarwentelbaan" nie dieselfde ding nie. So "Geostasionêre wentelbaan" 'n is nie "ook bekend as" 'n "geosinchrone ewenaarwentelbaan" nie. Maar dit is 'n spesiale soort van 'n "geosinchrone ewenaarwentelbaan" wat spesifiek sirkelvormig is. Is julle tevrede as ek die inleiding wysig om dit duideliker te maak? Of wil een van julle dit eerder doen? Of stem julle glad nie saam nie? Ek sien ook die inleiding praat van 'n "Geosinchrone ewenaarwentelbaan" en nie bloot van 'n "Geosinchrone wentelbaan" nie. Is dit dalk waar ek die wanbelyning met enwiki sien? - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 10:19, 10 Junie 2026 (UTC) : Gee net kans dat ek oor my sondes kan dink... Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 10:21, 10 Junie 2026 (UTC) 9nq38uccg3yxgxsz8dgx2bw7lzyonqi 2910561 2910521 2026-06-10T11:37:48Z Oesjaar 7467 /* Geosinchrone ewenaarwentelbaan */ Antwoord. 2910561 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} {{voorbladartikel |week = 39 |jaar = 2024 }} == Hulp met videos... == {{ping|BurgertB}}, kan jy dalk help met twee video'tjies in die Lansering seksie: https://af.wikipedia.org/w/index.php?title=Geostasion%C3%AAre_wentelbaan&action=edit&section=7 Daar is twee rooi legends en ek weet nie wat om te doen nie. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 12:00, 10 Februarie 2024 (UTC) :Jy verander bloot die Engelse Legend2 na Legend0. Ons sjabloon se naam is Legend0. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 10.5pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 10.5pt">(kontak)</span>]] 08:59, 11 Februarie 2024 (UTC) == Terwyl ek jou aandag het... == Ek het op hierdie monster afgekom: [https://en.wikipedia.org/wiki/Statite] Statiese satelliet in Afrikaans? Tegnies 'n baie interessante onderwerp waarvan ek dink min mense weet. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 13:16, 10 Februarie 2024 (UTC) == Geosinchrone ewenaarwentelbaan == @[[Gebruiker:BurgertB|BurgertB]] @[[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] volgens enwiki is 'n "Geostasionêre wentelbaan" en 'n "geosinchrone ewenaarwentelbaan" nie dieselfde ding nie. So "Geostasionêre wentelbaan" 'n is nie "ook bekend as" 'n "geosinchrone ewenaarwentelbaan" nie. Maar dit is 'n spesiale soort van 'n "geosinchrone ewenaarwentelbaan" wat spesifiek sirkelvormig is. Is julle tevrede as ek die inleiding wysig om dit duideliker te maak? Of wil een van julle dit eerder doen? Of stem julle glad nie saam nie? Ek sien ook die inleiding praat van 'n "Geosinchrone ewenaarwentelbaan" en nie bloot van 'n "Geosinchrone wentelbaan" nie. Is dit dalk waar ek die wanbelyning met enwiki sien? - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 10:19, 10 Junie 2026 (UTC) : Gee net kans dat ek oor my sondes kan dink... Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 10:21, 10 Junie 2026 (UTC) :: {{ping|Rooiratel}} ek verstaan nou. Die ''Geostasionêre wentelbaan'' is 'n spesiale geval van die ''Geosinchroniese wentelbaan'' Beide se wenteltyd is 24 uur maar die Geostasionêre wentelbaan se posisie is altyd bokant die ewenaar terwyl Geosinchrone wentelbaan afwyk daarvan maar steeds 24 uur om om die Aarde te wentel. My voorstel aan jou: vertaal die ''Geosynchronous orbit'' se inleiding net so vir ons en skep dit as 'n nuwe artikel genaamd ''Geosinchroniese wentelbaan''. Ons sal later opvang met die res van die artikel. Burgert? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 11:37, 10 Junie 2026 (UTC) b6i3u2s366qhkxzttalcjg0trgar8sj 2910562 2910561 2026-06-10T11:38:10Z Oesjaar 7467 /* Geosinchrone ewenaarwentelbaan */ Ai! 2910562 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} {{voorbladartikel |week = 39 |jaar = 2024 }} == Hulp met videos... == {{ping|BurgertB}}, kan jy dalk help met twee video'tjies in die Lansering seksie: https://af.wikipedia.org/w/index.php?title=Geostasion%C3%AAre_wentelbaan&action=edit&section=7 Daar is twee rooi legends en ek weet nie wat om te doen nie. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 12:00, 10 Februarie 2024 (UTC) :Jy verander bloot die Engelse Legend2 na Legend0. Ons sjabloon se naam is Legend0. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 10.5pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 10.5pt">(kontak)</span>]] 08:59, 11 Februarie 2024 (UTC) == Terwyl ek jou aandag het... == Ek het op hierdie monster afgekom: [https://en.wikipedia.org/wiki/Statite] Statiese satelliet in Afrikaans? Tegnies 'n baie interessante onderwerp waarvan ek dink min mense weet. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 13:16, 10 Februarie 2024 (UTC) == Geosinchrone ewenaarwentelbaan == @[[Gebruiker:BurgertB|BurgertB]] @[[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] volgens enwiki is 'n "Geostasionêre wentelbaan" en 'n "geosinchrone ewenaarwentelbaan" nie dieselfde ding nie. So "Geostasionêre wentelbaan" 'n is nie "ook bekend as" 'n "geosinchrone ewenaarwentelbaan" nie. Maar dit is 'n spesiale soort van 'n "geosinchrone ewenaarwentelbaan" wat spesifiek sirkelvormig is. Is julle tevrede as ek die inleiding wysig om dit duideliker te maak? Of wil een van julle dit eerder doen? Of stem julle glad nie saam nie? Ek sien ook die inleiding praat van 'n "Geosinchrone ewenaarwentelbaan" en nie bloot van 'n "Geosinchrone wentelbaan" nie. Is dit dalk waar ek die wanbelyning met enwiki sien? - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 10:19, 10 Junie 2026 (UTC) : Gee net kans dat ek oor my sondes kan dink... Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 10:21, 10 Junie 2026 (UTC) :: {{ping|Rooiratel}} ek verstaan nou. Die ''Geostasionêre wentelbaan'' is 'n spesiale geval van die ''Geosinchroniese wentelbaan''. Beide se wenteltyd is 24 uur maar die Geostasionêre wentelbaan se posisie is altyd bokant die ewenaar terwyl Geosinchrone wentelbaan afwyk daarvan maar steeds 24 uur om om die Aarde te wentel. My voorstel aan jou: vertaal die ''Geosynchronous orbit'' se inleiding net so vir ons en skep dit as 'n nuwe artikel genaamd ''Geosinchroniese wentelbaan''. Ons sal later opvang met die res van die artikel. Burgert? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 11:37, 10 Junie 2026 (UTC) og0yw1hns4t0mu833lpmitfmc4bzsla 2910564 2910562 2026-06-10T11:38:42Z Oesjaar 7467 /* Geosinchrone ewenaarwentelbaan */ Ai! 2910564 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} {{voorbladartikel |week = 39 |jaar = 2024 }} == Hulp met videos... == {{ping|BurgertB}}, kan jy dalk help met twee video'tjies in die Lansering seksie: https://af.wikipedia.org/w/index.php?title=Geostasion%C3%AAre_wentelbaan&action=edit&section=7 Daar is twee rooi legends en ek weet nie wat om te doen nie. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 12:00, 10 Februarie 2024 (UTC) :Jy verander bloot die Engelse Legend2 na Legend0. Ons sjabloon se naam is Legend0. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 10.5pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 10.5pt">(kontak)</span>]] 08:59, 11 Februarie 2024 (UTC) == Terwyl ek jou aandag het... == Ek het op hierdie monster afgekom: [https://en.wikipedia.org/wiki/Statite] Statiese satelliet in Afrikaans? Tegnies 'n baie interessante onderwerp waarvan ek dink min mense weet. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 13:16, 10 Februarie 2024 (UTC) == Geosinchrone ewenaarwentelbaan == @[[Gebruiker:BurgertB|BurgertB]] @[[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] volgens enwiki is 'n "Geostasionêre wentelbaan" en 'n "geosinchrone ewenaarwentelbaan" nie dieselfde ding nie. So "Geostasionêre wentelbaan" 'n is nie "ook bekend as" 'n "geosinchrone ewenaarwentelbaan" nie. Maar dit is 'n spesiale soort van 'n "geosinchrone ewenaarwentelbaan" wat spesifiek sirkelvormig is. Is julle tevrede as ek die inleiding wysig om dit duideliker te maak? Of wil een van julle dit eerder doen? Of stem julle glad nie saam nie? Ek sien ook die inleiding praat van 'n "Geosinchrone ewenaarwentelbaan" en nie bloot van 'n "Geosinchrone wentelbaan" nie. Is dit dalk waar ek die wanbelyning met enwiki sien? - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 10:19, 10 Junie 2026 (UTC) : Gee net kans dat ek oor my sondes kan dink... Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 10:21, 10 Junie 2026 (UTC) :: {{ping|Rooiratel}} ek verstaan nou. Die ''Geostasionêre wentelbaan'' is 'n spesiale geval van die ''Geosinchroniese wentelbaan''. Beide se wenteltyd is 24 uur maar die Geostasionêre wentelbaan se posisie is altyd bokant die ewenaar terwyl Geosinchrone wentelbaan afwyk daarvan maar steeds 24 uur neem om om die Aarde te wentel. My voorstel aan jou: vertaal die ''Geosynchronous orbit'' se inleiding net so vir ons en skep dit as 'n nuwe artikel genaamd ''Geosinchroniese wentelbaan''. Ons sal later opvang met die res van die artikel. Burgert? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 11:37, 10 Junie 2026 (UTC) 908ja5eh1egc4ts0u3cq0880qzlnl3x 2910573 2910564 2026-06-10T11:52:19Z Oesjaar 7467 /* Geosinchrone ewenaarwentelbaan */ Verbeter 2910573 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} {{voorbladartikel |week = 39 |jaar = 2024 }} == Hulp met videos... == {{ping|BurgertB}}, kan jy dalk help met twee video'tjies in die Lansering seksie: https://af.wikipedia.org/w/index.php?title=Geostasion%C3%AAre_wentelbaan&action=edit&section=7 Daar is twee rooi legends en ek weet nie wat om te doen nie. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 12:00, 10 Februarie 2024 (UTC) :Jy verander bloot die Engelse Legend2 na Legend0. Ons sjabloon se naam is Legend0. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 10.5pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 10.5pt">(kontak)</span>]] 08:59, 11 Februarie 2024 (UTC) == Terwyl ek jou aandag het... == Ek het op hierdie monster afgekom: [https://en.wikipedia.org/wiki/Statite] Statiese satelliet in Afrikaans? Tegnies 'n baie interessante onderwerp waarvan ek dink min mense weet. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 13:16, 10 Februarie 2024 (UTC) == Geosinchrone ewenaarwentelbaan == @[[Gebruiker:BurgertB|BurgertB]] @[[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] volgens enwiki is 'n "Geostasionêre wentelbaan" en 'n "geosinchrone ewenaarwentelbaan" nie dieselfde ding nie. So "Geostasionêre wentelbaan" 'n is nie "ook bekend as" 'n "geosinchrone ewenaarwentelbaan" nie. Maar dit is 'n spesiale soort van 'n "geosinchrone ewenaarwentelbaan" wat spesifiek sirkelvormig is. Is julle tevrede as ek die inleiding wysig om dit duideliker te maak? Of wil een van julle dit eerder doen? Of stem julle glad nie saam nie? Ek sien ook die inleiding praat van 'n "Geosinchrone ewenaarwentelbaan" en nie bloot van 'n "Geosinchrone wentelbaan" nie. Is dit dalk waar ek die wanbelyning met enwiki sien? - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 10:19, 10 Junie 2026 (UTC) : Gee net kans dat ek oor my sondes kan dink... Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 10:21, 10 Junie 2026 (UTC) :: {{ping|Rooiratel}} ek verstaan nou. Die ''Geostasionêre wentelbaan'' is 'n spesiale geval van die ''Geosinchroniese wentelbaan''. Beide se wenteltyd is 24 uur maar die Geostasionêre wentelbaan se posisie is altyd bokant die ewenaar terwyl Geosinchrone wentelbaan afwyk (met 'n helling oor die ewenaar) daarvan maar steeds 24 uur neem om om die Aarde te wentel. My voorstel aan jou: vertaal die ''Geosynchronous orbit'' se inleiding net so vir ons en skep dit as 'n nuwe artikel genaamd ''Geosinchroniese wentelbaan''. Ons sal later opvang met die res van die artikel. Burgert? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 11:37, 10 Junie 2026 (UTC) lswdry1ea4eipo0j88by0pf6zn3zmhg 0 411975 2910504 2829960 2026-06-10T10:08:02Z Rooiratel 90342 Opruim 2910504 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Comparison satellite navigation orbits.svg|duimnael|upright=1.4|'n Vergelyking van die geostasionêre Aarde wentelbaan met GPS, GLONASS, Galileo en Compass (medium Aarde wentelbaan) satelliet navigasie stelsels se wentelbane saam met die [[Internasionale Ruimtestasie]], [[Hubble-ruimteteleskoop]] en Iridium konstellasie wentelbane met die weklike grote van die Aarde.<ref group=N>Omwenteling periodes en snelhede word bereken deur die verhoudings 4π²''R''³&nbsp;=&nbsp;''T''²''GM'' en ''V''²''R''&nbsp;=&nbsp;''GM'', waar ''R'' die radius is van die wentelbaan in meters; ''T'', die omwentelingsperiod in sekondes; ''V'', die omwentelingsnelheid in m/s; ''G'', die gravitasie konstante ≈ 6.673×10^-11 Nm²/kg²; ''M'', die massa van die Aarde ≈ 5.98×10²⁴kg.</ref> Die Maan se wentelbaan is ongeveer nege keer groter (in radius en lengte) as die geostasionêre wentelbaan.<ref group=N>Die Maan se wentelbaan is nie perfek rond nie en is ongeveer 8.6 keer verder weg van die Aarde as die die geostasionêre ring wanneer die Maan by sy [[Apside|perikintion]] is (363&thinsp;104 km ÷ 42&thinsp;164 km) en 9.6 keer verder weg as die Maan by sy [[Apside|apokintion]] is (405,696 km ÷ 42,164 km).</ref>]] 'n '''Lae aardwentelbaan''' (LAW) is 'n [[wentelbaan]] om die [[Aarde]] met 'n periode van 128 minute of minder (ten minste 11.25 omwenteling per dag) en 'n [[Eksentrisiteit (sterrekunde)|eksentrisiteit]] van kleiner as 0.25.<ref>{{cite web |url=https://www.space-track.org/#/recent |title=Current Catalog Files |access-date=July 13, 2018 |quote=LEO: Mean Motion > 11.25 & Eccentricity < 0.25 |archive-date=June 26, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180626190758/https://www.space-track.org/#/recent |url-status=live}}</ref> Die meeste van die kunsmatige voorwerpe in die ruimte is in 'n lae aardwentelbaan met 'n hoogte van nooit meer as een-derde van die Aarde se radius nie of ongeveer 2 000 km nie.<ref>{{cite journal |last1=Sampaio|first1=Jarbas |last2=Wnuk|first2=Edwin |last3=Vilhena de Moraes|first3=Rodolpho |last4=Fernandes|first4=Sandro |date=2014-01-01 |title=Resonant Orbital Dynamics in LEO Region: Space Debris in Focus |url=https://www.researchgate.net/publication/273597440 |journal=Mathematical Problems in Engineering |volume=2014 |page=Figure 1: Histogram of the mean motion of the cataloged objects |doi=10.1155/2014/929810 |doi-access=free |access-date=2018-07-13 |archive-date=2021-10-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211001030902/https://www.researchgate.net/publication/273597440_Resonant_Orbital_Dynamics_in_LEO_Region_Space_Debris_in_Focus |url-status=live}}</ref> Die ruimte onder 2 000 km staan bekend as die LAW-gebied.<ref name="UNOOSA">{{cite web |date=September 2007 |title=IADC Space Debris Mitigation Guidelines |url=http://www.unoosa.org/documents/pdf/spacelaw/sd/IADC-2002-01-IADC-Space_Debris-Guidelines-Revision1.pdf |publisher=INTER-AGENCY SPACE DEBRIS COORDINATION COMMITTEE: Issued by Steering Group and Working Group 4 |quote=Region A, Low Earth Orbit (or LEO) Region – spherical region that extends from the Earth's surface up to an altitude (Z) of 2,000 km |access-date=2018-07-17 |archive-date=2018-07-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180717154257/http://www.unoosa.org/documents/pdf/spacelaw/sd/IADC-2002-01-IADC-Space_Debris-Guidelines-Revision1.pdf |url-status=live}}</ref> Voorwerpe in wentelbane wat deur die gebied gaan, selfs as hulle 'n [[Apside|apokintion]] verder uit het of sub-wentelbaan het, word hulle goed dopgehou omrede die risiko groot is dat hulle met baie LAW satellite kan bots. Die [[Apollo-program]] se vlugte is die enigste bemande ruimtevlugte wat verby die LAW beweeg het, alle ander bemande vlugte het binne die lae aardwentelbaan gebly. ==Sien ook== * [[Geosentriese wentelbaan]] * [[Geostasionêre wentelbaan]] * [[Heliosentriese wentelbaan]] * [[Sinchroniese rotasie]] * [[Sinchroniese wentelbaan]] * [[Subsinchroniese wentelbaan]] * [[Supersinchroniese wentelbaan]] == Notas == <references group=N/> == Verwysings == {{verwysings}} {{Normdata}} [[Kategorie:Hemelmeganika]] jqowzufg69yvl8j8s003h8yde77py8m 0 416567 2910488 2904587 2026-06-10T09:38:16Z Rooiratel 90342 Interne skakel 2910488 wikitext text/x-wiki {| class=toccolours align="right" width="200px" cellspacing="0" cellpadding="4" style="border: 1px solid #999; border-right: 2px solid #999; border-bottom: 2px solid #999; margin: 0 0 1em 1em; text-align: center;" | style="background:none" | {| width="100%" cellspacing="0" | style="background:none" | '''[[Kabinet van Suid-Afrika]]'''<br />[[Lêer:Flag of South Africa.svg|70px]] |} |- | style="border-top: 1px solid #999" | {{Teksgrootte|120%|'''Derde kabinet van Cyril Ramaphosa'''}}<br /><br />[[Lêer:Cyril Ramaphosa e Michel Temer 2 (cropped).jpg|80px|Cyril Ramaphosa]] |- | style="border-top: 1px solid #999" | '''President (party)''':<br />[[Cyril Ramaphosa]] ([[ANC]]) |- | style="border-top: 1px solid #999" | '''Periode''':<br />1 Julie 2024 – tans<br />[[Republiek van Suid-Afrika]] |} Die '''Derde Kabinet van [[Cyril Ramaphosa]]''' is kort na die verkiesing van Ramaphosa tot 'n tweede volle termyn as [[President van Suid-Afrika|President]] van [[Suid-Afrika]] na die [[Suid-Afrikaanse algemene verkiesing van 2024|algemene verkiesing van 2024]] saamgestel. Sy party, die [[African National Congress]] (ANC), het sy volstrekte meerderheid in die parlementêre verkiesing verloor en is tot 'n pluraliteit in die [[Nasionale Vergadering van Suid-Afrika|Nasionale Vergadering]] verminder. Ná die verkiesing het die partye onderhandel oor die vorming van 'n koalisieregering. Op 14 Junie 2024 het die ANC, die [[Demokratiese Alliansie]] (DA), die [[Inkatha-Vryheidsparty|Inkatha Vryheidsparty]] (IVP) en die [[Patriotic Alliance|Patriotiese Alliansie]] (PA), ingestem om 'n landmerk-[[nasionale eenheidsregering]] te vorm, met [[Cyril Ramaphosa]] wat herkies word as president van Suid-Afrika. Dit is die eerste keer dat die ANC sedert die einde van apartheid in 1994 sonder 'n volstrekte meerderheid moet regeer.<ref name="ancda2">{{cite news|last1=Chothia|first1=Farouk|last2=Kupemba|first2=Danai Kesta|last3=Plett-Usher|first3=Barbra|date=14 Junie 2024|title=ANC and DA agree on South Africa unity government|url=https://www.bbc.com/news/articles/c8007w4vqveo|publisher=BBC News}}</ref><ref name="ramaphosare-elected2">{{cite news|title=South Africa's National Assembly re-elects Cyril Ramaphosa as president|url=https://www.reuters.com/world/africa/south-africas-national-assembly-re-elects-cyril-ramaphosa-president-2024-06-14/|date=14 Junie 2024|publisher=Reuters}}</ref> == Agtergrond == Die [[Suid-Afrikaanse algemene verkiesing van 2024]] is op 29 Mei 2024 gehou om lede vir 'n nuwe [[Nasionale Vergadering van Suid-Afrika|Nasionale Vergadering]] te verkies.<ref>{{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/2024/2/20/south-africa-to-hold-general-election-on-may-29|title=South Africa to hold general election on May 29|date=20 Februarie 2024|website=[[Al Jazeera]]|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20240419095009/https://www.aljazeera.com/news/2024/2/20/south-africa-to-hold-general-election-on-may-29|archive-date=19 April 2024|access-date=29 Februarie 2024}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.aa.com.tr/en/africa/south-africa-to-hold-elections-on-may-29/3143370|title=South Africa to hold elections on May 29|date=21 Februarie 2024|website=Aa.com.tr|archive-url=https://web.archive.org/web/20240229220347/https://www.aa.com.tr/en/africa/south-africa-to-hold-elections-on-may-29/3143370|archive-date=29 Februarie 2024}}</ref> Steun vir die regerende ANC-party het in die verkiesing aansienlik afgeneem; die ANC het die grootste party gebly, maar sy parlementêre meerderheid verloor wat hy sedert die [[Suid-Afrikaanse algemene verkiesing van 1994|eerste post-apartheidsverkiesing in 1994]] gehad het. Die sentristiese [[Demokratiese Alliansie]] (DA) het in die tweede plek gebly met 'n effense toename in steun. [[Umkhonto we Sizwe (politieke party)|uMkhonto we Sizwe]] (MK), 'n linkse populistiese party wat 6 maande voor die verkiesing gestig is en gelei word deur oudpresident [[Jacob Zuma]], was in die derde plek.<ref>{{cite news|url=https://www.enca.com/news-top-stories/2024-elections-enca-projects-anc-will-take-45-national-vote|title=2024 ELECTIONS: eNCA Project ANC Will Take 45% Of National Vote|publisher=eNCA|date=30 May 2024|archive-date=30 May 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240530123735/https://www.enca.com/news-top-stories/2024-elections-enca-projects-anc-will-take-45-national-vote|url-status=live}}</ref> Op 14 Junie 2024 het die ANC, DA, IVP en PA ooreengekom om 'n nasionale eenheidsregering te vorm, met Cyril Ramaphosa wat deur die 28ste Parlement van Suid-Afrika as president van Suid-Afrika herkies is.<ref name="ancda2"/> As gevolg van die voorgestelde [[nasionale eenheidsregering]] (RNE), het sleutelposte in die kabinet aansienlik verander as deel van die koalisieproses.<ref>{{Cite web|url=https://www.france24.com/en/africa/20240614-south-africa-s-anc-reaches-last-minute-deal-for-coalition-government|title=South Africa's ANC moves closer to forming coalition government|date=15 Junie 2024|website=France 24|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/2024/6/14/south-africas-parliament-choosing-president-amidst-uncertainty|title=South African President Ramaphosa set for re-election as DA gives backing|website=Al Jazeera|language=en|access-date=15 Junie 2024}}</ref> Ramaphosa is op 19 Junie vir 'n tweede volle termyn ingehuldig, en sy nuwe kabinet is uiteindelik op 30 Junie aankondig.<ref>{{Cite web|url=https://www.dw.com/en/cyril-ramaphosa-reelected-as-south-african-president/a-69358895|title=Cyril Ramaphosa reelected as South African president|website=dw.com|language=en|access-date=15 Junie 2024}}</ref> Die president het aangekondig dat vir die eerste keer in Suid-Afrika se geskiedenis het elf politieke partye saamgekom om 'n regering van nasionale eenheid (RNE) te vorm. Die betrokke partye sluit in die African National Congress, Demokratiese Alliansie, Patriotic Alliance, Inkatha Vryheidsparty, [[GOOD]]-party, [[Pan Africanist Congress of Azania]], [[Vryheidsfront Plus]], [[United Democratic Movement]], [[Al Jama-ah]], [[RISE Mzansi|Rise Mzansi]], en die [[United Africans Transformation]].<ref>https://www.goodthingsguy.com/business/a-gnu-dawn-meet-south-africas-new-cabinet/</ref> Op 12 Julie 2024 het die UAT aan die RNE onttrek omdat dit geen poste in die Kabinet ontvang het nie.<ref>{{cite web |last=Ludidi |first=Velani |title=United Africans Transformation withdraws from GNU after not getting positions |url=https://www.dailymaverick.co.za/article/2024-07-12-uat-withdraws-from-gnu-after-not-getting-positions/ |website=Daily Maverick|date=12 Julie 2024 }}</ref> Dit maak nie ‘n verandering aan die 72% steun van die RNE-setels in die parlement nie. == Kabinetsministers == ;Legende {| class="wikitable" |- ! colspan=2 | Legende |- | style="width:1px; text-align:center; background:#006600;" | | [[African National Congress]] |- | style="width:1px; text-align:center; background:#0000FF;" | | [[Demokratiese Alliansie]] |- | style="width:1px; text-align:center; background:#F36900;" | | [[GOOD|Good-party]] |- | style="width:1px; text-align:center; background:#FE0000;" | | [[Inkatha-Vryheidsparty]] |- | style="width:1px; text-align:center; background:#009900;" | | [[Pan Africanist Congress of Azania]] |- | style="width:1px; text-align:center; background:#009900;" | | [[Patriotic Alliance]] |- | style="width:1px; text-align:center; background:#FF6600;" | | [[Vryheidsfront Plus]] |} {| class="wikitable" ! colspan=2 | Pos ! Minister<ref name=MaroelaMedia>{{cite web |title=RNE: Só lyk die nuwe kabinet | url=https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/rne-so-lyk-die-nuwe-kabinet/?mc_cid=a85367309d&mc_eid=8e57a652fb |date=30 Junie 2024 |access-date=1 Julie 2024|publisher=Maroela Media}}</ref> ! colspan=2 | Termyn ! Party |- | style="width:1px;; background:#006600;"| | '''[[President van Suid-Afrika]]''' | '''<small>Sy Eksellensie</small> [[Cyril Ramaphosa]]''' | 2018 | align="center" | huidig | align="center" | [[African National Congress|ANC]] |- | style="width:1px;; background:#006600;"| | '''[[Adjunkpresident van Suid-Afrika]]''' | '''<small>Sy Eksellensie</small> [[Paul Mashatile]]''' | 2023<br/> | align="center" | huidig | align="center" | [[African National Congress|ANC]] |- | style="width:1px;; background:#006600;"| | '''Minister in die Presidensie''' | <small>Die agb.</small> '''[[Khumbudzo Ntshavheni]]''' | 2023 | align="center" | – | align="center" | [[African National Congress|ANC]] |- | style="width:1px;; background:#006600;"| | '''Minister in die Presidensie vir Vroue,<br/>die jeug en persone met gestremdhede''' | <small>Die agb.</small> '''[[Sindi Chikunga|Sindisiwe Chikunga]]''' | 2024 | align="center" | – | align="center" | [[African National Congress|ANC]] |- | style="width:1px;; background:#318CE7;"| | '''[[Departement van Basiese Onderwys|Minister van Basiese Onderwys]]''' | <small>Die agb.</small> '''[[Siviwe Gwarube]] <small>LP</small>''' | 2024 | align="center" | – | align="center" | [[Demokratiese Alliansie|DA]] |- | style="width:1px;; background:#006600;"| | '''Minister vir Beplanning, Monitering en Evaluasie''' | <small>Die agb.</small> '''[[Maropene Ramokgopa]]''' | 2023 | align="center" | – | align="center" | [[African National Congress|ANC]] |- | style="width:1px;; background:#318CE7;"| | '''[[Minister van Binnelandse Sake]]''' | <small>Die agb.</small> '''[[Leon Schreiber]] <small>LP</small>''' | 2024 | align="center" | – | align="center" | [[Demokratiese Alliansie|DA]] |- | style="width:1px;; background:#006600;"| | '''Minister vir Elektrisiteit en Energie''' | <small>Die agb.</small> '''[[Kgosientso Ramokgopa]] <small>LP</small>''' | 2023 | align="center" | – | align="center" | [[African National Congress|ANC]] |- | style="width:1px;; background:#006600;"| | '''[[Departement van Finansies|Minister van Finansies]]''' | <small>Die agb.</small> '''[[Enoch Godongwana]] <small>LP</small>''' | 2021 | align="center" | – | align="center" | [[African National Congress|ANC]] |- | style="width:1px;; background:#006600;"| | '''Minister van Gesondheid''' | <small>Die agb.</small> '''[[Aaron Motsoaledi]]''' <small>LP</small> | 2024 | align="center" | – | align="center" | [[African National Congress|ANC]] |- | style="width:1px;; background:#006600;"| | '''Minister van Grondhervorming en Landelike Ontwikkeling''' | <small>Die agb.</small> '''[[Mzwanele Nyhontso]] <small>LP</small>''' | 2024 | align="center" | – | align="center" | [[Pan Africanist Congress |PAC]] |- | style="width:1px;; background:#006600;"| | '''Minister van Handel, Nywerheid en Mededinging''' | <small>Die agb.</small> '''[[Parks Tau]] <small>LP</small>''' | 2024 | align="center" | – | align="center" | [[African National Congress|ANC]] |- | style="width:1px;; background:#006600;"| | '''Minister van Hoër Onderwys''' | <small>Die agb.</small> '''[[Nobuhle Nkabane]] <small>LP</small>''' | 2024 | align="center" | – 2025 | align="center" | [[African National Congress|ANC]] |- | style="width:1px;; background:#006600;"| | '''Minister van Indiensneming en Arbeid''' | <small>Die agb.</small> '''[[Nomakhosazana Meth]] <small>LP</small>''' | 2024 | align="center" | – | align="center" | [[African National Congress|ANC]] |- | style="width:1px;; background:#006600;"| | '''[[Minister van Internasionale Betrekkinge en Samewerking]]''' | <small>Die agb.</small> '''[[Ronald Lamola]] <small>LP</small>''' | 2024 | align="center" | – | align="center" | [[African National Congress|ANC]] |- | style="width:1px;; background:#006600;"| | '''Minister van Justisie en Grondwetlike Ontwikkeling''' | <small>Agb.</small> '''[[Mmamoloko Kubayi]] <small>LP (verskuif)</small><ref name="shuffle"/>''' | 2024 | align="center" | – | align="center" | [[African National Congress|ANC]] |- | style="width:1px;; background:#006600;"| | '''Minister van Kleinsake-ontwikkeling''' | <small>Die agb.</small> '''[[Stella Ndabeni-Abrahams]]''' | 2021 | align="center" | – | align="center" | [[African National Congress|ANC]] |- | style="width:1px;; background:#318CE7;"| | '''Minister van Kommunikasie en digitale tegnologieë''' | <small>Die agb.</small> '''[[Solly Malatsi]] <small>LP</small>''' | 2024 | align="center" | – | align="center" | [[Demokratiese Alliansie|DA]] |- | style="width:1px;; background:#FF6600;"| | '''Minister van Korrektiewe Dienste''' | <small>Die agb.</small> '''[[Pieter Groenewald]] <small>LP</small>''' | 2024 | align="center" | – | align="center" | [[VF+]] |- | style="width:1px;; background:#318CE7;"| | '''Minister van Landbou''' | <small>Die agb.</small> '''[[John Steenhuisen]] <small>LP</small>''' | 2024 | align="center" | – | align="center" | [[Demokratiese Alliansie|DA]] |- | style="width:1px;; background:#006600;"| | '''Minister van Maatskaplike Ontwikkeling''' | <small>Die agb.</small> '''[[Sindisiwe Chikunga]] <small>LP</small>''' (wnd.) | 2024 | align="center" | – | align="center" | [[African National Congress|ANC]] |- | style="width:1px;; background:#006600;"| | '''Minister van Menslike Nedersettings''' | <small>Agb.</small> '''[[Thembi Nkadimeng]] <small>LP (verskuif)</small><ref name="shuffle">[https://www.msn.com/en-za/news/other/cyril-ramaphosa-shuffles-cabinet-here-s-a-list-of-the-new-ministers/ar-AA1vfbkz?ocid=msedgntp&pc=LCTS&cvid=fa433ccd1fd04fbc854c88e1265721c8&ei=23 Cyril Ramaphosa Shuffles Cabinet] Besoek 4 Desember 2024</ref>''' | 2024 | align="center" | – | align="center" | [[African National Congress|ANC]] |- | style="width:1px;; background:#006600;"| | '''Minister van Minerale en Petroleumhulpbronne''' | <small>Die agb.</small> '''[[Gwede Mantashe]] <small>LP</small>''' | 2024 | align="center" | – | align="center" | [[African National Congress|ANC]] |- | style="width:1px;; background:#318CE7;"| | '''Minister van Omgewing, Bosbou en Visserye''' | <small>Die agb.</small> '''[[Willie Aucamp]] <small>LP</small>''' | 2025 | align="center" | – | align="center" | [[Demokratiese Alliansie|DA]] |- | style="width:1px;; background:#318CE7;"| | '''Minister van Openbare Werke en Infrastruktuur''' | <small>Die agb.</small> '''[[Dean Macpherson]] <small>LP</small>''' | 2024 | align="center" | – | align="center" | [[Demokratiese Alliansie|DA]] |- | style="width:1px;; background:#006600;"| | '''Minister van Polisie''' | <small>Die agb.</small> '''<s>[[Senzo Mchunu]]</s> <small>LP</small>''' | 2024 | align="center" | – | align="center" | [[African National Congress|ANC]] |- | style="width:1px;; background:#FE0000;"| | '''Minister van Samewerkende Regering<br />en Tradisionele Aangeleenthede''' | <small>Die agb.</small> '''[[Velenkosini Hlabisa]] <small>LP</small>''' | 2024 | align="center" | – | align="center" | [[Inkatha-Vryheidsparty|IVP]] |- | style="width:1px;; background:#009900;"| | '''Minister van Sport, Kuns en Kultuur''' | <small>Die agb.</small> '''[[Gayton McKenzie]] <small>LP</small>''' | 2024 | align="center" | – | align="center" | [[Patriotic Alliance|PA]] |- | style="width:1px;; background:#FE0000;"| | '''Minister van Staatsdiens en -administrasie''' | <small>Die agb.</small> '''[[Mzamo Buthelezi]] <small>LP</small>''' | 2024 | align="center" | – | align="center" | [[Inkatha-Vryheidsparty|IVP]] |- | style="width:1px;; background:#F36900;"| | '''Minister van Toerisme''' | <small>Die agb.</small> '''[[Patricia de Lille]] <small>LP</small>''' | 2023 | align="center" | – | align="center" | [[GOOD]] |- | style="width:1px;; background:#006600;"| | '''[[Minister van Verdediging en Militêre Veterane]]''' | <small>Die agb.</small> '''[[Angie Motshekga]] <small>LP</small>''' | 2024 | align="center" | – | align="center" | [[African National Congress|ANC]] |- | style="width:1px;; background:#006600;"| | '''Minister van Vervoer''' | <small>Die agb.</small> '''[[Barbara Creecy]] <small>LP</small>''' | 2024 | align="center" | – | align="center" | [[African National Congress|ANC]] |- | style="width:1px;; background:#006600;"| | '''Minister van Water en Sanitasie''' | <small>Die agb.</small> '''[[Pemmy Majodina]] <small>LP</small>''' | 2024 | align="center" | – | align="center" | [[African National Congress|ANC]] |- | style="width:1px;; background:#FE0000;"| | '''Minister van Wetenskap, Tegnologie en Innovering''' | <small>Die agb.</small> '''[[Blade Nzimande]] <small>LP</small>''' | 2024 | align="center" | – | align="center" | [[Suid-Afrikaanse Kommunistiese Party|SAKP]] |} == Verwysings == {{Verwysings}} {{beginboks}} {{opvolgboks|titel=3de Kabinet van Cyril Ramaphosa<br />[[Lêer:Wapen van Suid-Afrika.png|50px]]|voor=[[Kabinet van Cyril Ramaphosa, Mei 2019|Ramaphosa II]]|na= ''dienend''|jare=Junie 2024 - tans}} {{eindboks}} {{Kabinette van Suid-Afrika|state=autocollapse}} {{Normdata}} [[Kategorie:Kabinette van Suid-Afrika|Ramaphosa]] i4n28lc86s1ckkvz8whdckk96xm43l3 0 416879 2910480 2843736 2026-06-10T09:26:30Z Rooiratel 90342 /* Suid-Afrika */ 2910480 wikitext text/x-wiki 'n '''Nasionale eenheidsregering''', '''regering van nasionale eenheid''' (RNE) is 'n breë koalisieregering wat bestaan uit alle partye (of alle groot partye) in die wetgewer, gewoonlik gevorm tydens 'n tyd van oorlog of ander nasionale noodtoestand. ’n Eenheidsregering volgens die beginsels van konsensus-demokrasie het nie opposisie nie, of opposisiepartye is baie klein en dus weglaatbaar. ==Per land== ===Afghanistan=== Na die betwiste presidensiële verkiesing van 2014 is 'n Nasionale Eenheidsregering (NER) tussen beide afloopkandidate gevorm met Ashraf Ghani as president van Afghanistan en Abdullah Abdullah in die nuwe kantoor van die uitvoerende hoof van [[Afghanistan]].<ref>{{Cite web|url=https://www.afghanistan-analysts.org/en/resources/afghan-government-documents/the-government-of-national-unity-deal-full-text/|title=The 'National Unity Government' (NUG) deal (full text)|date=20 September 2014|website=Afghanistan Analysts Network - English}}</ref> Hierdie magsdelingsooreenkoms is na die 2019 Afghaanse presidensiële verkiesing verbreek, waarna Ghani die amp van uitvoerende hoof afgeskaf het terwyl Abdullah weer geweier het om Ghani se presidentskap te erken en die vorming van 'n nuwe regering in die noorde van Afghanistan geëis het. Albei politici het mag verloor nadat die [[Taliban]] die oorlog in Afghanistan gewen het en die land herower het. ===Kanada=== Tydens die [[Eerste Wêreldoorlog]] het die konserwatiewe regering van sir Robert Borden in [[Kanada]] die liberale opposisie genooi om by die regering aan te sluit as 'n manier om die dienspligskrisis van 1917 te hanteer. Die liberale, gelei deur sir Wilfrid Laurier het geweier; Borden kon egter baie individuele liberale oortuig om aan te sluit by wat 'n Unie-regering genoem is, wat die Laurier-liberale in die herfs van 1917-verkiesing verslaan het. Tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]] het die opposisie Konserwatiewe Party in die 1940-verkiesing onder die naam Nasionale Regering deelgeneem as 'n manier om hul platform te bevorder om 'n oorlogstydse nasionale regeringskoalisie te skep (wat die Unie-regering van die vorige oorlog voorstel). Die party was nie suksesvol in die verkiesing nie, wat die liberale regering van William Lyon Mackenzie King herkies het, wie se party voortgegaan het om alleen te regeer vir die duur van die Tweede Wêreldoorlog. ====Newfoundland==== Die Dominiun van [[Newfoundland]] (om nog drie dekades nie deel van Kanada te wees nie) het 'n nasionale regering gehad tydens die Eerste Wêreldoorlog onder leiding van Edward Patrick Morris. ===Kroasië=== [[Kroasië]] het in 1991 'n nasionale eenheidsregering gevorm onder eerste minister Franjo Gregurić in reaksie op die uitbreek van die Kroatiese Vryheidsoorlog. Al het die kabinet ministers van minderheidspartye ingesluit, was alle ministershoofde óf van die meerderheid Kroaties Demokratiese Unie óf het gou daarna oorgeloop. ===Estland=== [[Estland]] het nasionale eenheidsregerings gehad tydens die Estlandse Vryheidsoorlog (Päts I–III Voorlopige kabinette) en ná die 1924 staatsgreeppoging deur die Kommunistiese Party van Estland (Jaakson-kabinet). ===Griekeland=== 'n Nasionale eenheidsregering in [[Griekeland]] word dikwels ekumeniese regering genoem: ̹̈*1926 onder Alexandros Zaimis *1944 onder Georgios Papandreou *1974 onder Konstantinos Karamanlis *1989 onder Xenophon Zolotas *2011 onder Lucas Papademos ===Hongarye=== Daar is vyf tydperke in [[Hongarye]] toe nasionale eenheidsregerings ontstaan het: *1917–1918, tydens die Eerste Wêreldoorlog (Móric Esterházy en Sándor Wekerle kabinette) *1919–1920, kabinet van Károly Huszár, herstel van die Koninkryk van Hongarye *1944–1945, tydens die Tweede Wêreldoorlog, Regering van Nasionale Eenheid (Ferenc Szálasi-kabinet) *1944–1947, opposisieregering tydens die Tweede Wêreldoorlog (Béla Miklós) en nadat hy Zoltán Tildy en Ferenc Nagy kabinette gevolg het) *1956, tydens die [[Hongaarse Rewolusie van 1956|Hongaarse Revolusie van 1956]] (derde kabinet van [[Imre Nagy]]) ===Ierland=== 'n [[Ierland|Ierse]] Nasionale eenheidsregering, na die mislukking van regeringsvorming na die algemene verkiesing van 2020, is voorgestel om die [[Covid-19-pandemie]] te hanteer.<ref>{{Cite news|url=https://www.irishtimes.com/opinion/eamon-ryan-why-we-need-a-national-unity-government-1.4213875|title=Eamon Ryan: Why we need a national unity government|first=Eamon|last=Ryan|newspaper=The Irish Times}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.irishtimes.com/news/politics/labour-td-says-party-should-consider-taking-part-in-government-1.4215242|title=Labour TD says party should consider taking part in government|first=Harry|last=McGee|newspaper=The Irish Times}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.irishtimes.com/opinion/pat-leahy-five-reasons-a-government-of-national-unity-is-a-bad-idea-1.4213945|title=Pat Leahy: Five reasons a government of national unity is a bad idea|first=Pat|last=Leahy|newspaper=The Irish Times}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.thejournal.ie/readme/national-unity-government-5054863-Mar2020/|title=Opinion: We need a national unity government immediately to battle Covid-19|first=Ciarán|last=Cuffe|website=TheJournal.ie|date=26 Maart 2020 }}</ref> In plaas daarvan is 'n Fianna Fáil-Fine Gael-Groen-koalisie gevorm, wat die 32ste regering van Ierland geskep het.<ref>{{cite news |url=https://www.rte.ie/news/politics/2020/0625/1149711-programme-for-government|title=FF, FG and Green Party agree historic coalition deal|publisher=RTÉ News and Current Affairs|date=26 Junie 2020|access-date=26 Junie 2020}}</ref> ===Israel=== [[Israel]] het verskeie nasionale eenheidsregerings gehad, waarin groot mededingende partye 'n regerende koalisie gevorm het. Sulke koalisies is gevorm in die dae voor die [[Sesdaagse Oorlog]] in 1967, in die laat 1980's en te midde van die [[Covid-19-pandemie]] in 2020. Die 36ste regering, wat in 2021 gevorm is, was 'n nasionale eenheidsregering wat gereeld beskryf is as die mees diverse regerings in Israeliese geskiedenis, bestaande uit regse, sentristiese, linkse en een Arabiese Islamitiese politieke party. Na die Hamas-aanvalle van Oktober 2023 het die Nasionale Eenheid-party deel geword van 'n Israeliese oorlogskabinet.<ref>{{cite web|url=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/lawmakers-approve-new-emergency-cabinet-after-jewish-and-arab-mks-spar-in-plenum/|title=Lawmakers approve new emergency cabinet, after Jewish and Arab MKs spar in plenum|date=12 Oktober 2023|accessdate=12 Oktober 2023}}</ref> ===Italië=== In die [[Italiaanse]] republikeinse era is die eerste twee kabinette, gelei deur [[Alcide De Gasperi]], ondersteun deur drie partye, die pro-Amerikaanse Christen-Demokrate en die pro-Sowjet Italiaanse Kommunistiese Party en die Italiaanse Sosialistiese Party. Daarna was die eerste regering wat algemeen erken word as 'n nasionale eenheidsregering, die derde Andreotti-kabinet, ook bekend as nie-nie-vertrouestemregering, aangesien die Italiaanse Kommunistiese Party besluit het om nie aan die vertrouestem deel te neem nie. Die kommuniste het ten gunste van die mosie van vertroue vir die volgende kabinet, steeds gelei deur Giulio Andreotti, gestem. Tydens die Eurosone-krisis het die twee hoofpartye, die Volksvrheiheidparty en die Demokratiese Party, saam met ander kleiner politieke partye, die Monti-kabinet ondersteun, en uiteindelik, na die algemene verkiesing van 2013, 'n groot koalisie gevorm ter ondersteuning van die Letta-kabinet. , wat egter teengestaan is deur 'n nuwe groot politieke mag in die parlement, die anti-establishment Vyfsterbeweging. Die Draghi-kabinet, wat tydens die [[Covid-19-pandemie]] en die gevolglike ekonomiese krisis gevorm is, is beskryf as 'n nasionale eenheidsregering.<ref>[https://www.corriere.it/politica/21_febbraio_09/governo-draghi-berlusconi-governo-unita-nazionale-non-nascera-maggioranza-politica-5ead2ca6-6ae7-11eb-8b10-8eef7b7ae281.shtml Governo Draghi, Berlusconi: «Governo di unità nazionale, non nascerà una maggioranza politica»], ''Corriere della Sera''</ref> Dit bestaan uit 'n mengsel van onafhanklike kundiges sowel as politici van die meeste van Italië se politieke partye: die Vyfsterbeweging, Demokratiese Party, Liga, Forza Italia, Italia Viva, en Vry en Gelyk.<ref>{{Cite web|last=Horicka|first=Martin|date=2021-02-22|title=Populists, Super Mario, and Italy's Last Hope|url=https://nationalinterest.org/blog/buzz/populists-super-mario-and-italy%E2%80%99s-last-hope-178599|access-date=2021-03-03|website=The National Interest|language=en}}</ref> Die volgende is 'n lys van nasionale eenheid of groot koalisieregerings: *De Gasperi II-kabinet (14 Julie 1946 – 2 Februarie 1947) *De Gasperi III-kabinet (2 Februarie 1947 – 1 Junie 1947) *Andreotti III-kabinet (29 Julie 1976 – 11 Maart 1978) *Andreotti IV Kabinet (11 Maart 1978 – 20 Maart 1979) *Ciampi-kabinet (28 April 1993 – 10 Mei 1994) – Let wel: groot koalisiesteun het net tot 4 Mei 1993 geduur *Monti-kabinet (16 November 2011 – 28 April 2013) *Letta-kabinet (28 April 2013 – 22 Februarie 2014) – Let wel: grootkoalisiesteun het net tot 15 November 2013 geduur *Draghi-kabinet (13 Februarie 2021 – 22 Oktober 2022) ===Kenia=== Van 2008 tot 2013 is [[Kenia]] regeer deur die Regering van Nasionale Eenheid tussen die mededingende Party van Nasionale Eenheid van Mwai Kibaki en die Oranje Demokratiese Beweging (ODB) van [[Raila Odinga]]. Die regering is gevorm na die 2007 presidensiële verkiesing en daaropvolgende geweld. Dit was as gevolg van die ODB wat die meerderheid setels in die Nasionale Vergadering gewen het, maar die presidensiële verkiesing op omstrede wyse verloor het met 'n marge wat sedertdien bydra tot die bevraagtekening van die betroubaarheid van die uitslag. ===Libanon=== Aangesien [[Libanon]] 'n multigodsdienstige staat en konsensusdemokrasie is, is dit gunstiger om 'n nasionale eenheidsregering in hierdie land te hê. Anders as ander demokrasieë, kan geen groep in Libanon alleen regeer nie. ===Libië=== Abdul Hamid Dbeibeh, wat op 5 Februarie 2021 deur die Libiese Politieke Dialoogforum (LPDF) gekies is as premier van [[Libië]],<ref name="lb5feb">{{cite news |url=https://www.libyaherald.com/2021/02/05/breaking-new-libya-government-selected-by-lpdf-in-geneva |title=BREAKING: New unified Libyan government selected by LPDF in Geneva |first=Sami |last=Zaptia |newspaper=Libya Herald |date=5 Februarie 2021 |archive-url=https://archive.today/20210205184239/https://www.libyaherald.com/2021/02/05/breaking-new-libya-government-selected-by-lpdf-in-geneva/ |archive-date=2021-02-05 |url-status=live |accessdate=5 Februarie 2021}}</ref> word onder die ooreenkomste wat deur die LPDF gemaak is, vereis om 'n kabinet van ministers in die Huis van Verteenwoordigers (HoR) te nomineer. teen 26 Februarie 2021, die instelling van die Regering van Nasionale Eenheid (Libië).<ref name="LibHerald_continue_meetings">{{cite news | last1= Zaptia | first1= Sami | title= Aldabaiba and Menfi continue to hold meetings ahead of government formation and approval by parliament | date= 2021-02-15 |newspaper= Libya Herald | url= https://www.libyaherald.com/2021/02/15/aldabaiba-and-menfi-continue-to-hold-meetings-ahead-of-government-formation-and-approval-by-parliament |access-date=2021-02-17 |archive-url= https://archive.today/20210216232346/https://www.libyaherald.com/2021/02/15/aldabaiba-and-menfi-continue-to-hold-meetings-ahead-of-government-formation-and-approval-by-parliament/ |archive-date=2021-02-16 |url-status=live }}</ref> ===Luxemburg=== [[Luxemburg]] het twee Nasionale Unie-regerings gehad. Die eerste is in 1916 gevorm, tydens die [[Eerste Wêreldoorlog]] (waarin Luxemburg neutraal was, maar nietemin deur Duitsland beset is). Dit is gelei deur Victor Thorn en het al die groot faksies in die Kamer van Afgevaardigdes ingesluit, maar het slegs sestien maande geduur. Die tweede Nasionale Unie-regering is in November 1945 gevorm, in die nasleep van die [[Tweede Wêreldoorlog]], wat Luxemburg verwoes het. Dit is gelei deur Pierre Dupong, wat Eerste Minister in die regering in ballingskap in die oorlog was, en het al vier partye ingesluit wat in die Kamer van Afgevaardigdes verteenwoordig is. Die regering het tot 1947 geduur, teen daardie tyd is 'n normale koalisie tussen twee van die drie grootste partye gereël en sodoende die vertroue van die wetgewer behou. Boonop het Luxemburg tussen November 1944 en November 1945 'n Bevrydingsregering gehad, ook onder Dupong. Dit het 'n soortgelyke noodrol as 'n nasionale regering gedien, maar het slegs die twee grootste partye, die Christelike Sosiale Volksparty en die Luxemburg Sosialistiese Werkersparty, ingesluit. ===Mianmar=== Na die staatsgreep van 2021 in [[Mianmar]], op 16 April 2021, het die uitgeweke Komitee wat Pyidaungsu Hluttaw (CRPH) verteenwoordig, die stigting van 'n nasionale eenheidsregering aangekondig, ingevolge die Federale Demokrasiehandves wat op 31 Maart 2021 vrygestel is. Die Nasionale Eenheidsregering het die posisie van Eerste Minister weer ingestel, en bestaan uit CRPH-lede en ander etniese leiers. ===Nepal=== Na die verwoestende aardbewing in [[Nepal]] in April 2015, het grootste politieke partye in Nepal besluit om 'n nasionale eenheidsregering te vorm om die krisis te hanteer en 'n [[grondwet]] op te stel wat lankal uitgestel is. Die groot politieke partye en verenigde politieke fronte het ooreengekom om die betwiste kwessies van die grondwet-opstelproses teen 3 Junie te skik en om 'n nasionale eenheidsregering te vorm.<ref>{{cite web |url=http://setopati.net/politics/6831/ |title=Top parties agree to form national unity govt |website=setopati.net |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150603144937/http://setopati.net/politics/6831/ |archive-date=2015-06-03}}</ref> ===Palestina=== Die [[Palestynse]] eenheidsregering van Junie 2014 was 'n nasionale eenheidsregering van die Palestynse Nasionale Owerheid onder Palestynse president [[Mahmoud Abbas]] wat op 2 Junie 2014 gevorm is na aanleiding van die Fatah-[[Hamas]]-versoeningsooreenkoms wat op 23 April 2014 onderteken is. Die ministers was nominaal onafhanklik, maar oorweldigend beskou as lojaal aan president Abbas en sy Fatah-beweging of aan kleiner linkse faksies, van wie nie een glo noue bande met Hamas het nie. Die Eenheidsregering is egter nie deur die Palestynse Wetgewende Raad goedgekeur nie, wat daartoe gelei het dat die legitimiteit daarvan bevraagteken is. Die eenheidsregering het op 17 Junie 2015 ontbind nadat president Abbas gesê het dat dit nie in die [[Gazastrook]] kon funksioneer nie. ===Pole=== In die [[Poolse]] parlementêre verkiesing van 1989, die land se eerste semi-vrye verkiesing sedert die Tweede Wêreldoorlog, het kandidate wat deur die [[Solidarność| Solidariteit-beweging]] gerugsteun is, al 161 setels gewen in die verkiesing. Die regerende Kommunisties-gedomineerde Patriotiese Beweging vir Nasionale Wedergeboorte—wat bestaan het uit die Kommunistiese Poolse Verenigde Werkersparty (PZPR), die Verenigde Volksparty (ZSL) en die Demokratiese Party (SD)—het kort daarna ontbind, waarna die ZSL en SD 'n alliansie met Solidariteit gevorm het. Dit het president [[Wojciech Jaruzelski]] gedwing om die kabinet van Tadeusz Mazowiecki op 12 September 1989, Pole se eerste regering sedert die Tweede Wêreldoorlog met 'n nie-kommunistiese meerderheid, aan te stel. Dit was 'n nasionale eenheidsregering van Solidariteit-onderskryfde ministers saam met die PZPR, ZSL en SD, met die Kommuniste wat steeds die ministeries van Verdediging en Binnelandse Sake beheer. Die PZPR is op 29 Januarie 1990 ontbind en sy voormalige ministers het op 6 Julie bedank. ===Portugal=== 'n Nasionale [[Portugese]] eenheidsregering (bekend as die Heilige Unie-regering; [[Portugees]]: ''Governo da União Sagrada'') het gefunksioneer gedurende die eerste jaar van Portugese deelname aan die Eerste Wêreldoorlog, gelei deur die Evolusionistiese Party-president António José de Almeida vanaf 15 Maart 1916 tot 25 April 1917, en met die deelname van die Demokratiese Party van Afonso Costa. ===Rwanda=== Na [[Rwanda|Rwandese]] volksmoord in 1994, het die Rwandese Patriotiese Front (RPF) Rwanda regeer deur taktiek te gebruik wat as outoritêr gekenmerk is.<ref>{{cite journal |last1=Stroh |first1=Alexander |title=Electoral rules of the authoritarian game: undemocratic effects of proportional representation in Rwanda |journal=Journal of Eastern African Studies |date=2010 |volume=4 |issue=1 |pages=1–19 |doi=10.1080/17531050903550066|s2cid=154910536 }}</ref><ref>{{cite journal |last1=Matfess |first1=Hilary |title=Rwanda and Ethiopia: Developmental Authoritarianism and the New Politics of African Strong Men |journal=African Studies Review |date=2015 |volume=58 |issue=2 |pages=181–204 |doi=10.1017/asr.2015.43|s2cid=143013060 |doi-access=free }}</ref> Verkiesings word op verskeie maniere gemanipuleer, insluitend die verbod op opposisiepartye, arrestasie of sluipmoord op kritici, en verkiesingsbedrog.<ref>{{cite book |last1=Waldorf |first1=Lars |editor1-last=Themnér |editor1-first=Anders |title=Warlord Democrats in Africa: Ex-Military Leaders and Electoral Politics |date=2017 |publisher=Bloomsbury Academic / Nordic Africa Institute |isbn=978-1-78360-248-3 |url=http://files.webb.uu.se/uploader/1576/Warlord-Democrats-in-Africa.pdf#page=79 |language=en |chapter=The Apotheosis of a Warlord: Paul Kagame |access-date=30 Junie 2024 |archive-date=27 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231127084243/http://files.webb.uu.se/uploader/1576/Warlord-Democrats-in-Africa.pdf#page=79 |url-status=dead }}</ref> ===Suid-Afrika=== :"Regering van Nasionale Eenheid (Suid-Afrika)" herlei hierheen. Vir die regering wat in 1994 gevorm is, sien [[Kabinet van Nelson Mandela]]. Vir die regering wat in 2024 gevorm is, sien [[Kabinet van Cyril Ramaphosa, Junie 2024|Derde Kabinet van Cyril Ramaphosa]]. In [[Suid-Afrika]] het die tussentydse grondwet wat onderhandel is deur die veelparty-onderhandelinge om [[apartheid]] te beëindig wat in 1990 begin het, alle partye wat meer as 10% van die stemme gekry het, toegelaat om aan 'n Regering van Nasionale Eenheid deel te neem. Die nuwe regering wat in die [[Suid-Afrikaanse algemene verkiesing van 1994|algemene verkiesing van 1994]] verkies is, het dus lede van baie politieke partye in die kabinet gehad. Hierdie regering van nasionale eenheid het geduur tot die algemene verkiesing van 1999, hoewel dit deur die [[African National Congress]] (ANC) oorheers is en 'n gerapporteerde gebrek aan gedeelde besluitneming die tweede grootste party, die [[Nasionale Party]], aangespoor het om aan die GNU te onttrek in 1996. In die [[Suid-Afrikaanse algemene verkiesing van 2024|2024 Suid-Afrikaanse algemene verkiesing]] het steun vir die regerende ANC-party aansienlik afgeneem. Die ANC het die grootste party gebly, maar het die parlementêre meerderheid verloor wat hy gehad het sedert die eerste post-apartheid verkiesing in 1994. Op 14 Junie 2024 het die ANC, die [[Demokratiese Alliansie]] (DA), die [[Inkatha Vryheidsparty]] (IVP) en die [[Patriotic Alliance]] (PA), ingestem om 'n koalisie te vorm waarna hulle verwys het as 'n '[[Kabinet van Cyril Ramaphosa, Junie 2024|regering van nasionale eenheid]]', gelei deur die ANC se [[Cyril Ramaphosa]] wat as [[president van Suid-Afrika]] herkies is.<ref name="ancda">{{cite news |last1=Chothia |first1=Farouk |last2=Kupemba |first2=Danai Kesta |last3=Plett-Usher |first3=Barbra |date=14 Junie 2024 |title=ANC and DA agree on South Africa unity government |url=https://www.bbc.com/news/articles/c8007w4vqveo |accessdate=14 Junie 2024 |publisher=BBC News}}</ref><ref name="ramaphosare-elected">{{cite news |date=14 Junie 2024 |title=South Africa's National Assembly re-elects Cyril Ramaphosa as president |url=https://www.reuters.com/world/africa/south-africas-national-assembly-re-elects-cyril-ramaphosa-president-2024-06-14/ |accessdate=14 Junie 2024 |publisher=Reuters}}</ref> ===Sri Lanka=== Na die val van die [[Mahinda Rajapaksa]]-regering het die Verenigde Nasionale Party wat die 2015-verkiesing gewen het, 'n nasionale eenheidsregering gevorm met die hoofopposisie Sri Lanka Vryheidsparty onder Maithripala Sirisena en Ranil Wickramasinghe.<ref>{{Cite web|url=https://www.wsws.org/en/articles/2015/03/25/sril-m25.html|title=Sri Lankan president forms a "national government"|first=K.|last=Ratnayake|website=www.wsws.org|date=25 Maart 2015 }}</ref> ===Swede=== [[Swede]] het net een nasionale eenheidsregering gehad; Die Hansson III-kabinet tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]]. Die regering was saamgestel uit alle partye in die parlement behalwe die Kommunistiese party wat as pro-Sowjet en dus onbetroubaar beskou is. Die regering het bestaan uit ses ministers van die Sosiaal-Demokratiese party (insluitend eerste minister Per Albin Hansson), drie van die Regse party, drie van die Liberale Volksparty, drie van die Boereliga en twee onpartydige politici. Die uiteindelike doel van hierdie regering se beleid was om Swede uit die oorlog te hou, waarmee hulle ook geslaag het. Die Hansson-regering het sensuur van pers, letterkunde en kultuur ingestel, wat toegepas is op beide pro-nazi en pro-kommunistiese propaganda. Die regering het ook afwykings van die neutraliteitsbeleid goedgekeur om Swede uit die oorlog te hou. == Verwysings == {{Verwysings|2}} {{Normdata}} [[Kategorie:Regering]] prig84uuomu8z37e1vp1agz2lasatfx 2910481 2910480 2026-06-10T09:27:12Z Rooiratel 90342 /* Suid-Afrika */ 2910481 wikitext text/x-wiki 'n '''Nasionale eenheidsregering''', '''regering van nasionale eenheid''' (RNE) is 'n breë koalisieregering wat bestaan uit alle partye (of alle groot partye) in die wetgewer, gewoonlik gevorm tydens 'n tyd van oorlog of ander nasionale noodtoestand. ’n Eenheidsregering volgens die beginsels van konsensus-demokrasie het nie opposisie nie, of opposisiepartye is baie klein en dus weglaatbaar. ==Per land== ===Afghanistan=== Na die betwiste presidensiële verkiesing van 2014 is 'n Nasionale Eenheidsregering (NER) tussen beide afloopkandidate gevorm met Ashraf Ghani as president van Afghanistan en Abdullah Abdullah in die nuwe kantoor van die uitvoerende hoof van [[Afghanistan]].<ref>{{Cite web|url=https://www.afghanistan-analysts.org/en/resources/afghan-government-documents/the-government-of-national-unity-deal-full-text/|title=The 'National Unity Government' (NUG) deal (full text)|date=20 September 2014|website=Afghanistan Analysts Network - English}}</ref> Hierdie magsdelingsooreenkoms is na die 2019 Afghaanse presidensiële verkiesing verbreek, waarna Ghani die amp van uitvoerende hoof afgeskaf het terwyl Abdullah weer geweier het om Ghani se presidentskap te erken en die vorming van 'n nuwe regering in die noorde van Afghanistan geëis het. Albei politici het mag verloor nadat die [[Taliban]] die oorlog in Afghanistan gewen het en die land herower het. ===Kanada=== Tydens die [[Eerste Wêreldoorlog]] het die konserwatiewe regering van sir Robert Borden in [[Kanada]] die liberale opposisie genooi om by die regering aan te sluit as 'n manier om die dienspligskrisis van 1917 te hanteer. Die liberale, gelei deur sir Wilfrid Laurier het geweier; Borden kon egter baie individuele liberale oortuig om aan te sluit by wat 'n Unie-regering genoem is, wat die Laurier-liberale in die herfs van 1917-verkiesing verslaan het. Tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]] het die opposisie Konserwatiewe Party in die 1940-verkiesing onder die naam Nasionale Regering deelgeneem as 'n manier om hul platform te bevorder om 'n oorlogstydse nasionale regeringskoalisie te skep (wat die Unie-regering van die vorige oorlog voorstel). Die party was nie suksesvol in die verkiesing nie, wat die liberale regering van William Lyon Mackenzie King herkies het, wie se party voortgegaan het om alleen te regeer vir die duur van die Tweede Wêreldoorlog. ====Newfoundland==== Die Dominiun van [[Newfoundland]] (om nog drie dekades nie deel van Kanada te wees nie) het 'n nasionale regering gehad tydens die Eerste Wêreldoorlog onder leiding van Edward Patrick Morris. ===Kroasië=== [[Kroasië]] het in 1991 'n nasionale eenheidsregering gevorm onder eerste minister Franjo Gregurić in reaksie op die uitbreek van die Kroatiese Vryheidsoorlog. Al het die kabinet ministers van minderheidspartye ingesluit, was alle ministershoofde óf van die meerderheid Kroaties Demokratiese Unie óf het gou daarna oorgeloop. ===Estland=== [[Estland]] het nasionale eenheidsregerings gehad tydens die Estlandse Vryheidsoorlog (Päts I–III Voorlopige kabinette) en ná die 1924 staatsgreeppoging deur die Kommunistiese Party van Estland (Jaakson-kabinet). ===Griekeland=== 'n Nasionale eenheidsregering in [[Griekeland]] word dikwels ekumeniese regering genoem: ̹̈*1926 onder Alexandros Zaimis *1944 onder Georgios Papandreou *1974 onder Konstantinos Karamanlis *1989 onder Xenophon Zolotas *2011 onder Lucas Papademos ===Hongarye=== Daar is vyf tydperke in [[Hongarye]] toe nasionale eenheidsregerings ontstaan het: *1917–1918, tydens die Eerste Wêreldoorlog (Móric Esterházy en Sándor Wekerle kabinette) *1919–1920, kabinet van Károly Huszár, herstel van die Koninkryk van Hongarye *1944–1945, tydens die Tweede Wêreldoorlog, Regering van Nasionale Eenheid (Ferenc Szálasi-kabinet) *1944–1947, opposisieregering tydens die Tweede Wêreldoorlog (Béla Miklós) en nadat hy Zoltán Tildy en Ferenc Nagy kabinette gevolg het) *1956, tydens die [[Hongaarse Rewolusie van 1956|Hongaarse Revolusie van 1956]] (derde kabinet van [[Imre Nagy]]) ===Ierland=== 'n [[Ierland|Ierse]] Nasionale eenheidsregering, na die mislukking van regeringsvorming na die algemene verkiesing van 2020, is voorgestel om die [[Covid-19-pandemie]] te hanteer.<ref>{{Cite news|url=https://www.irishtimes.com/opinion/eamon-ryan-why-we-need-a-national-unity-government-1.4213875|title=Eamon Ryan: Why we need a national unity government|first=Eamon|last=Ryan|newspaper=The Irish Times}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.irishtimes.com/news/politics/labour-td-says-party-should-consider-taking-part-in-government-1.4215242|title=Labour TD says party should consider taking part in government|first=Harry|last=McGee|newspaper=The Irish Times}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.irishtimes.com/opinion/pat-leahy-five-reasons-a-government-of-national-unity-is-a-bad-idea-1.4213945|title=Pat Leahy: Five reasons a government of national unity is a bad idea|first=Pat|last=Leahy|newspaper=The Irish Times}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.thejournal.ie/readme/national-unity-government-5054863-Mar2020/|title=Opinion: We need a national unity government immediately to battle Covid-19|first=Ciarán|last=Cuffe|website=TheJournal.ie|date=26 Maart 2020 }}</ref> In plaas daarvan is 'n Fianna Fáil-Fine Gael-Groen-koalisie gevorm, wat die 32ste regering van Ierland geskep het.<ref>{{cite news |url=https://www.rte.ie/news/politics/2020/0625/1149711-programme-for-government|title=FF, FG and Green Party agree historic coalition deal|publisher=RTÉ News and Current Affairs|date=26 Junie 2020|access-date=26 Junie 2020}}</ref> ===Israel=== [[Israel]] het verskeie nasionale eenheidsregerings gehad, waarin groot mededingende partye 'n regerende koalisie gevorm het. Sulke koalisies is gevorm in die dae voor die [[Sesdaagse Oorlog]] in 1967, in die laat 1980's en te midde van die [[Covid-19-pandemie]] in 2020. Die 36ste regering, wat in 2021 gevorm is, was 'n nasionale eenheidsregering wat gereeld beskryf is as die mees diverse regerings in Israeliese geskiedenis, bestaande uit regse, sentristiese, linkse en een Arabiese Islamitiese politieke party. Na die Hamas-aanvalle van Oktober 2023 het die Nasionale Eenheid-party deel geword van 'n Israeliese oorlogskabinet.<ref>{{cite web|url=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/lawmakers-approve-new-emergency-cabinet-after-jewish-and-arab-mks-spar-in-plenum/|title=Lawmakers approve new emergency cabinet, after Jewish and Arab MKs spar in plenum|date=12 Oktober 2023|accessdate=12 Oktober 2023}}</ref> ===Italië=== In die [[Italiaanse]] republikeinse era is die eerste twee kabinette, gelei deur [[Alcide De Gasperi]], ondersteun deur drie partye, die pro-Amerikaanse Christen-Demokrate en die pro-Sowjet Italiaanse Kommunistiese Party en die Italiaanse Sosialistiese Party. Daarna was die eerste regering wat algemeen erken word as 'n nasionale eenheidsregering, die derde Andreotti-kabinet, ook bekend as nie-nie-vertrouestemregering, aangesien die Italiaanse Kommunistiese Party besluit het om nie aan die vertrouestem deel te neem nie. Die kommuniste het ten gunste van die mosie van vertroue vir die volgende kabinet, steeds gelei deur Giulio Andreotti, gestem. Tydens die Eurosone-krisis het die twee hoofpartye, die Volksvrheiheidparty en die Demokratiese Party, saam met ander kleiner politieke partye, die Monti-kabinet ondersteun, en uiteindelik, na die algemene verkiesing van 2013, 'n groot koalisie gevorm ter ondersteuning van die Letta-kabinet. , wat egter teengestaan is deur 'n nuwe groot politieke mag in die parlement, die anti-establishment Vyfsterbeweging. Die Draghi-kabinet, wat tydens die [[Covid-19-pandemie]] en die gevolglike ekonomiese krisis gevorm is, is beskryf as 'n nasionale eenheidsregering.<ref>[https://www.corriere.it/politica/21_febbraio_09/governo-draghi-berlusconi-governo-unita-nazionale-non-nascera-maggioranza-politica-5ead2ca6-6ae7-11eb-8b10-8eef7b7ae281.shtml Governo Draghi, Berlusconi: «Governo di unità nazionale, non nascerà una maggioranza politica»], ''Corriere della Sera''</ref> Dit bestaan uit 'n mengsel van onafhanklike kundiges sowel as politici van die meeste van Italië se politieke partye: die Vyfsterbeweging, Demokratiese Party, Liga, Forza Italia, Italia Viva, en Vry en Gelyk.<ref>{{Cite web|last=Horicka|first=Martin|date=2021-02-22|title=Populists, Super Mario, and Italy's Last Hope|url=https://nationalinterest.org/blog/buzz/populists-super-mario-and-italy%E2%80%99s-last-hope-178599|access-date=2021-03-03|website=The National Interest|language=en}}</ref> Die volgende is 'n lys van nasionale eenheid of groot koalisieregerings: *De Gasperi II-kabinet (14 Julie 1946 – 2 Februarie 1947) *De Gasperi III-kabinet (2 Februarie 1947 – 1 Junie 1947) *Andreotti III-kabinet (29 Julie 1976 – 11 Maart 1978) *Andreotti IV Kabinet (11 Maart 1978 – 20 Maart 1979) *Ciampi-kabinet (28 April 1993 – 10 Mei 1994) – Let wel: groot koalisiesteun het net tot 4 Mei 1993 geduur *Monti-kabinet (16 November 2011 – 28 April 2013) *Letta-kabinet (28 April 2013 – 22 Februarie 2014) – Let wel: grootkoalisiesteun het net tot 15 November 2013 geduur *Draghi-kabinet (13 Februarie 2021 – 22 Oktober 2022) ===Kenia=== Van 2008 tot 2013 is [[Kenia]] regeer deur die Regering van Nasionale Eenheid tussen die mededingende Party van Nasionale Eenheid van Mwai Kibaki en die Oranje Demokratiese Beweging (ODB) van [[Raila Odinga]]. Die regering is gevorm na die 2007 presidensiële verkiesing en daaropvolgende geweld. Dit was as gevolg van die ODB wat die meerderheid setels in die Nasionale Vergadering gewen het, maar die presidensiële verkiesing op omstrede wyse verloor het met 'n marge wat sedertdien bydra tot die bevraagtekening van die betroubaarheid van die uitslag. ===Libanon=== Aangesien [[Libanon]] 'n multigodsdienstige staat en konsensusdemokrasie is, is dit gunstiger om 'n nasionale eenheidsregering in hierdie land te hê. Anders as ander demokrasieë, kan geen groep in Libanon alleen regeer nie. ===Libië=== Abdul Hamid Dbeibeh, wat op 5 Februarie 2021 deur die Libiese Politieke Dialoogforum (LPDF) gekies is as premier van [[Libië]],<ref name="lb5feb">{{cite news |url=https://www.libyaherald.com/2021/02/05/breaking-new-libya-government-selected-by-lpdf-in-geneva |title=BREAKING: New unified Libyan government selected by LPDF in Geneva |first=Sami |last=Zaptia |newspaper=Libya Herald |date=5 Februarie 2021 |archive-url=https://archive.today/20210205184239/https://www.libyaherald.com/2021/02/05/breaking-new-libya-government-selected-by-lpdf-in-geneva/ |archive-date=2021-02-05 |url-status=live |accessdate=5 Februarie 2021}}</ref> word onder die ooreenkomste wat deur die LPDF gemaak is, vereis om 'n kabinet van ministers in die Huis van Verteenwoordigers (HoR) te nomineer. teen 26 Februarie 2021, die instelling van die Regering van Nasionale Eenheid (Libië).<ref name="LibHerald_continue_meetings">{{cite news | last1= Zaptia | first1= Sami | title= Aldabaiba and Menfi continue to hold meetings ahead of government formation and approval by parliament | date= 2021-02-15 |newspaper= Libya Herald | url= https://www.libyaherald.com/2021/02/15/aldabaiba-and-menfi-continue-to-hold-meetings-ahead-of-government-formation-and-approval-by-parliament |access-date=2021-02-17 |archive-url= https://archive.today/20210216232346/https://www.libyaherald.com/2021/02/15/aldabaiba-and-menfi-continue-to-hold-meetings-ahead-of-government-formation-and-approval-by-parliament/ |archive-date=2021-02-16 |url-status=live }}</ref> ===Luxemburg=== [[Luxemburg]] het twee Nasionale Unie-regerings gehad. Die eerste is in 1916 gevorm, tydens die [[Eerste Wêreldoorlog]] (waarin Luxemburg neutraal was, maar nietemin deur Duitsland beset is). Dit is gelei deur Victor Thorn en het al die groot faksies in die Kamer van Afgevaardigdes ingesluit, maar het slegs sestien maande geduur. Die tweede Nasionale Unie-regering is in November 1945 gevorm, in die nasleep van die [[Tweede Wêreldoorlog]], wat Luxemburg verwoes het. Dit is gelei deur Pierre Dupong, wat Eerste Minister in die regering in ballingskap in die oorlog was, en het al vier partye ingesluit wat in die Kamer van Afgevaardigdes verteenwoordig is. Die regering het tot 1947 geduur, teen daardie tyd is 'n normale koalisie tussen twee van die drie grootste partye gereël en sodoende die vertroue van die wetgewer behou. Boonop het Luxemburg tussen November 1944 en November 1945 'n Bevrydingsregering gehad, ook onder Dupong. Dit het 'n soortgelyke noodrol as 'n nasionale regering gedien, maar het slegs die twee grootste partye, die Christelike Sosiale Volksparty en die Luxemburg Sosialistiese Werkersparty, ingesluit. ===Mianmar=== Na die staatsgreep van 2021 in [[Mianmar]], op 16 April 2021, het die uitgeweke Komitee wat Pyidaungsu Hluttaw (CRPH) verteenwoordig, die stigting van 'n nasionale eenheidsregering aangekondig, ingevolge die Federale Demokrasiehandves wat op 31 Maart 2021 vrygestel is. Die Nasionale Eenheidsregering het die posisie van Eerste Minister weer ingestel, en bestaan uit CRPH-lede en ander etniese leiers. ===Nepal=== Na die verwoestende aardbewing in [[Nepal]] in April 2015, het grootste politieke partye in Nepal besluit om 'n nasionale eenheidsregering te vorm om die krisis te hanteer en 'n [[grondwet]] op te stel wat lankal uitgestel is. Die groot politieke partye en verenigde politieke fronte het ooreengekom om die betwiste kwessies van die grondwet-opstelproses teen 3 Junie te skik en om 'n nasionale eenheidsregering te vorm.<ref>{{cite web |url=http://setopati.net/politics/6831/ |title=Top parties agree to form national unity govt |website=setopati.net |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150603144937/http://setopati.net/politics/6831/ |archive-date=2015-06-03}}</ref> ===Palestina=== Die [[Palestynse]] eenheidsregering van Junie 2014 was 'n nasionale eenheidsregering van die Palestynse Nasionale Owerheid onder Palestynse president [[Mahmoud Abbas]] wat op 2 Junie 2014 gevorm is na aanleiding van die Fatah-[[Hamas]]-versoeningsooreenkoms wat op 23 April 2014 onderteken is. Die ministers was nominaal onafhanklik, maar oorweldigend beskou as lojaal aan president Abbas en sy Fatah-beweging of aan kleiner linkse faksies, van wie nie een glo noue bande met Hamas het nie. Die Eenheidsregering is egter nie deur die Palestynse Wetgewende Raad goedgekeur nie, wat daartoe gelei het dat die legitimiteit daarvan bevraagteken is. Die eenheidsregering het op 17 Junie 2015 ontbind nadat president Abbas gesê het dat dit nie in die [[Gazastrook]] kon funksioneer nie. ===Pole=== In die [[Poolse]] parlementêre verkiesing van 1989, die land se eerste semi-vrye verkiesing sedert die Tweede Wêreldoorlog, het kandidate wat deur die [[Solidarność| Solidariteit-beweging]] gerugsteun is, al 161 setels gewen in die verkiesing. Die regerende Kommunisties-gedomineerde Patriotiese Beweging vir Nasionale Wedergeboorte—wat bestaan het uit die Kommunistiese Poolse Verenigde Werkersparty (PZPR), die Verenigde Volksparty (ZSL) en die Demokratiese Party (SD)—het kort daarna ontbind, waarna die ZSL en SD 'n alliansie met Solidariteit gevorm het. Dit het president [[Wojciech Jaruzelski]] gedwing om die kabinet van Tadeusz Mazowiecki op 12 September 1989, Pole se eerste regering sedert die Tweede Wêreldoorlog met 'n nie-kommunistiese meerderheid, aan te stel. Dit was 'n nasionale eenheidsregering van Solidariteit-onderskryfde ministers saam met die PZPR, ZSL en SD, met die Kommuniste wat steeds die ministeries van Verdediging en Binnelandse Sake beheer. Die PZPR is op 29 Januarie 1990 ontbind en sy voormalige ministers het op 6 Julie bedank. ===Portugal=== 'n Nasionale [[Portugese]] eenheidsregering (bekend as die Heilige Unie-regering; [[Portugees]]: ''Governo da União Sagrada'') het gefunksioneer gedurende die eerste jaar van Portugese deelname aan die Eerste Wêreldoorlog, gelei deur die Evolusionistiese Party-president António José de Almeida vanaf 15 Maart 1916 tot 25 April 1917, en met die deelname van die Demokratiese Party van Afonso Costa. ===Rwanda=== Na [[Rwanda|Rwandese]] volksmoord in 1994, het die Rwandese Patriotiese Front (RPF) Rwanda regeer deur taktiek te gebruik wat as outoritêr gekenmerk is.<ref>{{cite journal |last1=Stroh |first1=Alexander |title=Electoral rules of the authoritarian game: undemocratic effects of proportional representation in Rwanda |journal=Journal of Eastern African Studies |date=2010 |volume=4 |issue=1 |pages=1–19 |doi=10.1080/17531050903550066|s2cid=154910536 }}</ref><ref>{{cite journal |last1=Matfess |first1=Hilary |title=Rwanda and Ethiopia: Developmental Authoritarianism and the New Politics of African Strong Men |journal=African Studies Review |date=2015 |volume=58 |issue=2 |pages=181–204 |doi=10.1017/asr.2015.43|s2cid=143013060 |doi-access=free }}</ref> Verkiesings word op verskeie maniere gemanipuleer, insluitend die verbod op opposisiepartye, arrestasie of sluipmoord op kritici, en verkiesingsbedrog.<ref>{{cite book |last1=Waldorf |first1=Lars |editor1-last=Themnér |editor1-first=Anders |title=Warlord Democrats in Africa: Ex-Military Leaders and Electoral Politics |date=2017 |publisher=Bloomsbury Academic / Nordic Africa Institute |isbn=978-1-78360-248-3 |url=http://files.webb.uu.se/uploader/1576/Warlord-Democrats-in-Africa.pdf#page=79 |language=en |chapter=The Apotheosis of a Warlord: Paul Kagame |access-date=30 Junie 2024 |archive-date=27 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231127084243/http://files.webb.uu.se/uploader/1576/Warlord-Democrats-in-Africa.pdf#page=79 |url-status=dead }}</ref> ===Suid-Afrika=== :"Regering van Nasionale Eenheid (Suid-Afrika)" herlei hierheen. Vir die regering wat in 1994 gevorm is, sien [[Kabinet van Nelson Mandela]]. Vir die regering wat in 2024 gevorm is, sien [[Kabinet van Cyril Ramaphosa, Junie 2024|Derde Kabinet van Cyril Ramaphosa]]. Die [[Tussentydese Grondwet (Suid-Afrika)|tussentydse grondwet]] wat onderhandel is deur die veelparty-[[onderhandelinge om apartheid te beëindig]] wat in 1990 begin het, het alle partye wat meer as 5%<ref>{{Cite book |last1=Segal |first1=Lauren |title=One Law, One Nation |last2=Cort |first2=Sharon |publisher=Jacana Media |year=2011 |pages=118}}</ref> van die stemme gekry het, toegelaat om aan 'n [[Kabinet van Nelson Mandela|Regering van Nasionale Eenheid]] deel te neem. Die nuwe regering wat in die [[Suid-Afrikaanse algemene verkiesing van 1994|1994 algemene verkiesing]] verkies is, het dus lede van baie politieke partye in die kabinet gehad. Hierdie regering van nasionale eenheid het geduur tot die [[Suid-Afrikaanse algemene verkiesing van 1999|1999 algemene verkiesing]], hoewel dit oorheers is deur die [[African National Congress]] (ANC) en 'n gerapporteerde gebrek aan gedeelde besluitneming het die tweede grootste party, die [[Nasionale Party (Suid-Afrika)|Nasionale Party]], aangespoor om in 1996 aan die Regering van Nasionale Eenheid te onttrek. In die [[Suid-Afrikaanse algemene verkiesing van 2024|2024 Suid-Afrikaanse algemene verkiesing]] het steun vir die regerende ANC-party aansienlik afgeneem. Die ANC het die grootste party gebly, maar het die parlementêre meerderheid verloor wat hy gehad het sedert die eerste post-apartheid verkiesing in 1994. Op 14 Junie 2024 het die ANC, die [[Demokratiese Alliansie]] (DA), die [[Inkatha Vryheidsparty]] (IVP) en die [[Patriotic Alliance]] (PA), ingestem om 'n koalisie te vorm waarna hulle verwys het as 'n '[[Kabinet van Cyril Ramaphosa, Junie 2024|regering van nasionale eenheid]]', gelei deur die ANC se [[Cyril Ramaphosa]] wat as [[president van Suid-Afrika]] herkies is.<ref name="ancda">{{cite news |last1=Chothia |first1=Farouk |last2=Kupemba |first2=Danai Kesta |last3=Plett-Usher |first3=Barbra |date=14 Junie 2024 |title=ANC and DA agree on South Africa unity government |url=https://www.bbc.com/news/articles/c8007w4vqveo |accessdate=14 Junie 2024 |publisher=BBC News}}</ref><ref name="ramaphosare-elected">{{cite news |date=14 Junie 2024 |title=South Africa's National Assembly re-elects Cyril Ramaphosa as president |url=https://www.reuters.com/world/africa/south-africas-national-assembly-re-elects-cyril-ramaphosa-president-2024-06-14/ |accessdate=14 Junie 2024 |publisher=Reuters}}</ref> ===Sri Lanka=== Na die val van die [[Mahinda Rajapaksa]]-regering het die Verenigde Nasionale Party wat die 2015-verkiesing gewen het, 'n nasionale eenheidsregering gevorm met die hoofopposisie Sri Lanka Vryheidsparty onder Maithripala Sirisena en Ranil Wickramasinghe.<ref>{{Cite web|url=https://www.wsws.org/en/articles/2015/03/25/sril-m25.html|title=Sri Lankan president forms a "national government"|first=K.|last=Ratnayake|website=www.wsws.org|date=25 Maart 2015 }}</ref> ===Swede=== [[Swede]] het net een nasionale eenheidsregering gehad; Die Hansson III-kabinet tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]]. Die regering was saamgestel uit alle partye in die parlement behalwe die Kommunistiese party wat as pro-Sowjet en dus onbetroubaar beskou is. Die regering het bestaan uit ses ministers van die Sosiaal-Demokratiese party (insluitend eerste minister Per Albin Hansson), drie van die Regse party, drie van die Liberale Volksparty, drie van die Boereliga en twee onpartydige politici. Die uiteindelike doel van hierdie regering se beleid was om Swede uit die oorlog te hou, waarmee hulle ook geslaag het. Die Hansson-regering het sensuur van pers, letterkunde en kultuur ingestel, wat toegepas is op beide pro-nazi en pro-kommunistiese propaganda. Die regering het ook afwykings van die neutraliteitsbeleid goedgekeur om Swede uit die oorlog te hou. == Verwysings == {{Verwysings|2}} {{Normdata}} [[Kategorie:Regering]] 575yl5n4uovtqhon1fwwd7uq4tcmebp 2910484 2910481 2026-06-10T09:28:58Z Rooiratel 90342 2910484 wikitext text/x-wiki 'n '''Nasionale eenheidsregering''', '''regering van nasionale eenheid''' (RNE) is 'n breë koalisieregering wat bestaan uit alle partye (of alle groot partye) in die wetgewer, gewoonlik gevorm tydens 'n tyd van oorlog of ander nasionale noodtoestand. ’n Eenheidsregering volgens die beginsels van konsensus-demokrasie het nie opposisie nie, of opposisiepartye is baie klein en dus weglaatbaar. ==Per land== ===Afghanistan=== Na die betwiste presidensiële verkiesing van 2014 is 'n Nasionale Eenheidsregering (NER) tussen beide afloopkandidate gevorm met Ashraf Ghani as president van Afghanistan en Abdullah Abdullah in die nuwe kantoor van die uitvoerende hoof van [[Afghanistan]].<ref>{{Cite web|url=https://www.afghanistan-analysts.org/en/resources/afghan-government-documents/the-government-of-national-unity-deal-full-text/|title=The 'National Unity Government' (NUG) deal (full text)|date=20 September 2014|website=Afghanistan Analysts Network - English}}</ref> Hierdie magsdelingsooreenkoms is na die 2019 Afghaanse presidensiële verkiesing verbreek, waarna Ghani die amp van uitvoerende hoof afgeskaf het terwyl Abdullah weer geweier het om Ghani se presidentskap te erken en die vorming van 'n nuwe regering in die noorde van Afghanistan geëis het. Albei politici het mag verloor nadat die [[Taliban]] die oorlog in Afghanistan gewen het en die land herower het. ===Kanada=== Tydens die [[Eerste Wêreldoorlog]] het die konserwatiewe regering van sir Robert Borden in [[Kanada]] die liberale opposisie genooi om by die regering aan te sluit as 'n manier om die dienspligskrisis van 1917 te hanteer. Die liberale, gelei deur sir Wilfrid Laurier het geweier; Borden kon egter baie individuele liberale oortuig om aan te sluit by wat 'n Unie-regering genoem is, wat die Laurier-liberale in die herfs van 1917-verkiesing verslaan het. Tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]] het die opposisie Konserwatiewe Party in die 1940-verkiesing onder die naam Nasionale Regering deelgeneem as 'n manier om hul platform te bevorder om 'n oorlogstydse nasionale regeringskoalisie te skep (wat die Unie-regering van die vorige oorlog voorstel). Die party was nie suksesvol in die verkiesing nie, wat die liberale regering van William Lyon Mackenzie King herkies het, wie se party voortgegaan het om alleen te regeer vir die duur van die Tweede Wêreldoorlog. ====Newfoundland==== Die Dominiun van [[Newfoundland]] (om nog drie dekades nie deel van Kanada te wees nie) het 'n nasionale regering gehad tydens die Eerste Wêreldoorlog onder leiding van Edward Patrick Morris. ===Kroasië=== [[Kroasië]] het in 1991 'n nasionale eenheidsregering gevorm onder eerste minister Franjo Gregurić in reaksie op die uitbreek van die Kroatiese Vryheidsoorlog. Al het die kabinet ministers van minderheidspartye ingesluit, was alle ministershoofde óf van die meerderheid Kroaties Demokratiese Unie óf het gou daarna oorgeloop. ===Estland=== [[Estland]] het nasionale eenheidsregerings gehad tydens die Estlandse Vryheidsoorlog (Päts I–III Voorlopige kabinette) en ná die 1924 staatsgreeppoging deur die Kommunistiese Party van Estland (Jaakson-kabinet). ===Griekeland=== 'n Nasionale eenheidsregering in [[Griekeland]] word dikwels ekumeniese regering genoem: ̹̈*1926 onder Alexandros Zaimis *1944 onder Georgios Papandreou *1974 onder Konstantinos Karamanlis *1989 onder Xenophon Zolotas *2011 onder Lucas Papademos ===Hongarye=== Daar is vyf tydperke in [[Hongarye]] toe nasionale eenheidsregerings ontstaan het: *1917–1918, tydens die Eerste Wêreldoorlog (Móric Esterházy en Sándor Wekerle kabinette) *1919–1920, kabinet van Károly Huszár, herstel van die Koninkryk van Hongarye *1944–1945, tydens die Tweede Wêreldoorlog, Regering van Nasionale Eenheid (Ferenc Szálasi-kabinet) *1944–1947, opposisieregering tydens die Tweede Wêreldoorlog (Béla Miklós) en nadat hy Zoltán Tildy en Ferenc Nagy kabinette gevolg het) *1956, tydens die [[Hongaarse Rewolusie van 1956|Hongaarse Revolusie van 1956]] (derde kabinet van [[Imre Nagy]]) ===Ierland=== 'n [[Ierland|Ierse]] Nasionale eenheidsregering, na die mislukking van regeringsvorming na die algemene verkiesing van 2020, is voorgestel om die [[Covid-19-pandemie]] te hanteer.<ref>{{Cite news|url=https://www.irishtimes.com/opinion/eamon-ryan-why-we-need-a-national-unity-government-1.4213875|title=Eamon Ryan: Why we need a national unity government|first=Eamon|last=Ryan|newspaper=The Irish Times}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.irishtimes.com/news/politics/labour-td-says-party-should-consider-taking-part-in-government-1.4215242|title=Labour TD says party should consider taking part in government|first=Harry|last=McGee|newspaper=The Irish Times}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.irishtimes.com/opinion/pat-leahy-five-reasons-a-government-of-national-unity-is-a-bad-idea-1.4213945|title=Pat Leahy: Five reasons a government of national unity is a bad idea|first=Pat|last=Leahy|newspaper=The Irish Times}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.thejournal.ie/readme/national-unity-government-5054863-Mar2020/|title=Opinion: We need a national unity government immediately to battle Covid-19|first=Ciarán|last=Cuffe|website=TheJournal.ie|date=26 Maart 2020 }}</ref> In plaas daarvan is 'n Fianna Fáil-Fine Gael-Groen-koalisie gevorm, wat die 32ste regering van Ierland geskep het.<ref>{{cite news |url=https://www.rte.ie/news/politics/2020/0625/1149711-programme-for-government|title=FF, FG and Green Party agree historic coalition deal|publisher=RTÉ News and Current Affairs|date=26 Junie 2020|access-date=26 Junie 2020}}</ref> ===Israel=== [[Israel]] het verskeie nasionale eenheidsregerings gehad, waarin groot mededingende partye 'n regerende koalisie gevorm het. Sulke koalisies is gevorm in die dae voor die [[Sesdaagse Oorlog]] in 1967, in die laat 1980's en te midde van die [[Covid-19-pandemie]] in 2020. Die 36ste regering, wat in 2021 gevorm is, was 'n nasionale eenheidsregering wat gereeld beskryf is as die mees diverse regerings in Israeliese geskiedenis, bestaande uit regse, sentristiese, linkse en een Arabiese Islamitiese politieke party. Na die Hamas-aanvalle van Oktober 2023 het die Nasionale Eenheid-party deel geword van 'n Israeliese oorlogskabinet.<ref>{{cite web|url=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/lawmakers-approve-new-emergency-cabinet-after-jewish-and-arab-mks-spar-in-plenum/|title=Lawmakers approve new emergency cabinet, after Jewish and Arab MKs spar in plenum|date=12 Oktober 2023|accessdate=12 Oktober 2023}}</ref> ===Italië=== In die [[Italiaanse]] republikeinse era is die eerste twee kabinette, gelei deur [[Alcide De Gasperi]], ondersteun deur drie partye, die pro-Amerikaanse Christen-Demokrate en die pro-Sowjet Italiaanse Kommunistiese Party en die Italiaanse Sosialistiese Party. Daarna was die eerste regering wat algemeen erken word as 'n nasionale eenheidsregering, die derde Andreotti-kabinet, ook bekend as nie-nie-vertrouestemregering, aangesien die Italiaanse Kommunistiese Party besluit het om nie aan die vertrouestem deel te neem nie. Die kommuniste het ten gunste van die mosie van vertroue vir die volgende kabinet, steeds gelei deur Giulio Andreotti, gestem. Tydens die Eurosone-krisis het die twee hoofpartye, die Volksvrheiheidparty en die Demokratiese Party, saam met ander kleiner politieke partye, die Monti-kabinet ondersteun, en uiteindelik, na die algemene verkiesing van 2013, 'n groot koalisie gevorm ter ondersteuning van die Letta-kabinet. , wat egter teengestaan is deur 'n nuwe groot politieke mag in die parlement, die anti-establishment Vyfsterbeweging. Die Draghi-kabinet, wat tydens die [[Covid-19-pandemie]] en die gevolglike ekonomiese krisis gevorm is, is beskryf as 'n nasionale eenheidsregering.<ref>[https://www.corriere.it/politica/21_febbraio_09/governo-draghi-berlusconi-governo-unita-nazionale-non-nascera-maggioranza-politica-5ead2ca6-6ae7-11eb-8b10-8eef7b7ae281.shtml Governo Draghi, Berlusconi: «Governo di unità nazionale, non nascerà una maggioranza politica»], ''Corriere della Sera''</ref> Dit bestaan uit 'n mengsel van onafhanklike kundiges sowel as politici van die meeste van Italië se politieke partye: die Vyfsterbeweging, Demokratiese Party, Liga, Forza Italia, Italia Viva, en Vry en Gelyk.<ref>{{Cite web|last=Horicka|first=Martin|date=2021-02-22|title=Populists, Super Mario, and Italy's Last Hope|url=https://nationalinterest.org/blog/buzz/populists-super-mario-and-italy%E2%80%99s-last-hope-178599|access-date=2021-03-03|website=The National Interest|language=en}}</ref> Die volgende is 'n lys van nasionale eenheid of groot koalisieregerings: *De Gasperi II-kabinet (14 Julie 1946 – 2 Februarie 1947) *De Gasperi III-kabinet (2 Februarie 1947 – 1 Junie 1947) *Andreotti III-kabinet (29 Julie 1976 – 11 Maart 1978) *Andreotti IV Kabinet (11 Maart 1978 – 20 Maart 1979) *Ciampi-kabinet (28 April 1993 – 10 Mei 1994) – Let wel: groot koalisiesteun het net tot 4 Mei 1993 geduur *Monti-kabinet (16 November 2011 – 28 April 2013) *Letta-kabinet (28 April 2013 – 22 Februarie 2014) – Let wel: grootkoalisiesteun het net tot 15 November 2013 geduur *Draghi-kabinet (13 Februarie 2021 – 22 Oktober 2022) ===Kenia=== Van 2008 tot 2013 is [[Kenia]] regeer deur die Regering van Nasionale Eenheid tussen die mededingende Party van Nasionale Eenheid van Mwai Kibaki en die Oranje Demokratiese Beweging (ODB) van [[Raila Odinga]]. Die regering is gevorm na die 2007 presidensiële verkiesing en daaropvolgende geweld. Dit was as gevolg van die ODB wat die meerderheid setels in die Nasionale Vergadering gewen het, maar die presidensiële verkiesing op omstrede wyse verloor het met 'n marge wat sedertdien bydra tot die bevraagtekening van die betroubaarheid van die uitslag. ===Libanon=== Aangesien [[Libanon]] 'n multigodsdienstige staat en konsensusdemokrasie is, is dit gunstiger om 'n nasionale eenheidsregering in hierdie land te hê. Anders as ander demokrasieë, kan geen groep in Libanon alleen regeer nie. ===Libië=== Abdul Hamid Dbeibeh, wat op 5 Februarie 2021 deur die Libiese Politieke Dialoogforum (LPDF) gekies is as premier van [[Libië]],<ref name="lb5feb">{{cite news |url=https://www.libyaherald.com/2021/02/05/breaking-new-libya-government-selected-by-lpdf-in-geneva |title=BREAKING: New unified Libyan government selected by LPDF in Geneva |first=Sami |last=Zaptia |newspaper=Libya Herald |date=5 Februarie 2021 |archive-url=https://archive.today/20210205184239/https://www.libyaherald.com/2021/02/05/breaking-new-libya-government-selected-by-lpdf-in-geneva/ |archive-date=2021-02-05 |url-status=live |accessdate=5 Februarie 2021}}</ref> word onder die ooreenkomste wat deur die LPDF gemaak is, vereis om 'n kabinet van ministers in die Huis van Verteenwoordigers (HoR) te nomineer. teen 26 Februarie 2021, die instelling van die Regering van Nasionale Eenheid (Libië).<ref name="LibHerald_continue_meetings">{{cite news | last1= Zaptia | first1= Sami | title= Aldabaiba and Menfi continue to hold meetings ahead of government formation and approval by parliament | date= 2021-02-15 |newspaper= Libya Herald | url= https://www.libyaherald.com/2021/02/15/aldabaiba-and-menfi-continue-to-hold-meetings-ahead-of-government-formation-and-approval-by-parliament |access-date=2021-02-17 |archive-url= https://archive.today/20210216232346/https://www.libyaherald.com/2021/02/15/aldabaiba-and-menfi-continue-to-hold-meetings-ahead-of-government-formation-and-approval-by-parliament/ |archive-date=2021-02-16 |url-status=live }}</ref> ===Luxemburg=== [[Luxemburg]] het twee Nasionale Unie-regerings gehad. Die eerste is in 1916 gevorm, tydens die [[Eerste Wêreldoorlog]] (waarin Luxemburg neutraal was, maar nietemin deur Duitsland beset is). Dit is gelei deur Victor Thorn en het al die groot faksies in die Kamer van Afgevaardigdes ingesluit, maar het slegs sestien maande geduur. Die tweede Nasionale Unie-regering is in November 1945 gevorm, in die nasleep van die [[Tweede Wêreldoorlog]], wat Luxemburg verwoes het. Dit is gelei deur Pierre Dupong, wat Eerste Minister in die regering in ballingskap in die oorlog was, en het al vier partye ingesluit wat in die Kamer van Afgevaardigdes verteenwoordig is. Die regering het tot 1947 geduur, teen daardie tyd is 'n normale koalisie tussen twee van die drie grootste partye gereël en sodoende die vertroue van die wetgewer behou. Boonop het Luxemburg tussen November 1944 en November 1945 'n Bevrydingsregering gehad, ook onder Dupong. Dit het 'n soortgelyke noodrol as 'n nasionale regering gedien, maar het slegs die twee grootste partye, die Christelike Sosiale Volksparty en die Luxemburg Sosialistiese Werkersparty, ingesluit. ===Mianmar=== Na die staatsgreep van 2021 in [[Mianmar]], op 16 April 2021, het die uitgeweke Komitee wat Pyidaungsu Hluttaw (CRPH) verteenwoordig, die stigting van 'n nasionale eenheidsregering aangekondig, ingevolge die Federale Demokrasiehandves wat op 31 Maart 2021 vrygestel is. Die Nasionale Eenheidsregering het die posisie van Eerste Minister weer ingestel, en bestaan uit CRPH-lede en ander etniese leiers. ===Nepal=== Na die verwoestende aardbewing in [[Nepal]] in April 2015, het grootste politieke partye in Nepal besluit om 'n nasionale eenheidsregering te vorm om die krisis te hanteer en 'n [[grondwet]] op te stel wat lankal uitgestel is. Die groot politieke partye en verenigde politieke fronte het ooreengekom om die betwiste kwessies van die grondwet-opstelproses teen 3 Junie te skik en om 'n nasionale eenheidsregering te vorm.<ref>{{cite web |url=http://setopati.net/politics/6831/ |title=Top parties agree to form national unity govt |website=setopati.net |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150603144937/http://setopati.net/politics/6831/ |archive-date=2015-06-03}}</ref> ===Palestina=== Die [[Palestynse]] eenheidsregering van Junie 2014 was 'n nasionale eenheidsregering van die Palestynse Nasionale Owerheid onder Palestynse president [[Mahmoud Abbas]] wat op 2 Junie 2014 gevorm is na aanleiding van die Fatah-[[Hamas]]-versoeningsooreenkoms wat op 23 April 2014 onderteken is. Die ministers was nominaal onafhanklik, maar oorweldigend beskou as lojaal aan president Abbas en sy Fatah-beweging of aan kleiner linkse faksies, van wie nie een glo noue bande met Hamas het nie. Die Eenheidsregering is egter nie deur die Palestynse Wetgewende Raad goedgekeur nie, wat daartoe gelei het dat die legitimiteit daarvan bevraagteken is. Die eenheidsregering het op 17 Junie 2015 ontbind nadat president Abbas gesê het dat dit nie in die [[Gazastrook]] kon funksioneer nie. ===Pole=== In die [[Poolse]] parlementêre verkiesing van 1989, die land se eerste semi-vrye verkiesing sedert die Tweede Wêreldoorlog, het kandidate wat deur die [[Solidarność| Solidariteit-beweging]] gerugsteun is, al 161 setels gewen in die verkiesing. Die regerende Kommunisties-gedomineerde Patriotiese Beweging vir Nasionale Wedergeboorte—wat bestaan het uit die Kommunistiese Poolse Verenigde Werkersparty (PZPR), die Verenigde Volksparty (ZSL) en die Demokratiese Party (SD)—het kort daarna ontbind, waarna die ZSL en SD 'n alliansie met Solidariteit gevorm het. Dit het president [[Wojciech Jaruzelski]] gedwing om die kabinet van Tadeusz Mazowiecki op 12 September 1989, Pole se eerste regering sedert die Tweede Wêreldoorlog met 'n nie-kommunistiese meerderheid, aan te stel. Dit was 'n nasionale eenheidsregering van Solidariteit-onderskryfde ministers saam met die PZPR, ZSL en SD, met die Kommuniste wat steeds die ministeries van Verdediging en Binnelandse Sake beheer. Die PZPR is op 29 Januarie 1990 ontbind en sy voormalige ministers het op 6 Julie bedank. ===Portugal=== 'n Nasionale [[Portugese]] eenheidsregering (bekend as die Heilige Unie-regering; [[Portugees]]: ''Governo da União Sagrada'') het gefunksioneer gedurende die eerste jaar van Portugese deelname aan die Eerste Wêreldoorlog, gelei deur die Evolusionistiese Party-president António José de Almeida vanaf 15 Maart 1916 tot 25 April 1917, en met die deelname van die Demokratiese Party van Afonso Costa. ===Rwanda=== Na [[Rwanda|Rwandese]] volksmoord in 1994, het die Rwandese Patriotiese Front (RPF) Rwanda regeer deur taktiek te gebruik wat as outoritêr gekenmerk is.<ref>{{cite journal |last1=Stroh |first1=Alexander |title=Electoral rules of the authoritarian game: undemocratic effects of proportional representation in Rwanda |journal=Journal of Eastern African Studies |date=2010 |volume=4 |issue=1 |pages=1–19 |doi=10.1080/17531050903550066|s2cid=154910536 }}</ref><ref>{{cite journal |last1=Matfess |first1=Hilary |title=Rwanda and Ethiopia: Developmental Authoritarianism and the New Politics of African Strong Men |journal=African Studies Review |date=2015 |volume=58 |issue=2 |pages=181–204 |doi=10.1017/asr.2015.43|s2cid=143013060 |doi-access=free }}</ref> Verkiesings word op verskeie maniere gemanipuleer, insluitend die verbod op opposisiepartye, arrestasie of sluipmoord op kritici, en verkiesingsbedrog.<ref>{{cite book |last1=Waldorf |first1=Lars |editor1-last=Themnér |editor1-first=Anders |title=Warlord Democrats in Africa: Ex-Military Leaders and Electoral Politics |date=2017 |publisher=Bloomsbury Academic / Nordic Africa Institute |isbn=978-1-78360-248-3 |url=http://files.webb.uu.se/uploader/1576/Warlord-Democrats-in-Africa.pdf#page=79 |language=en |chapter=The Apotheosis of a Warlord: Paul Kagame |access-date=30 Junie 2024 |archive-date=27 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231127084243/http://files.webb.uu.se/uploader/1576/Warlord-Democrats-in-Africa.pdf#page=79 |url-status=dead }}</ref> ===Suid-Afrika=== :"Regering van Nasionale Eenheid (Suid-Afrika)" herlei hierheen. Vir die regering wat in 1994 gevorm is, sien [[Kabinet van Nelson Mandela]]. Vir die regering wat in 2024 gevorm is, sien [[Kabinet van Cyril Ramaphosa, Junie 2024|Derde Kabinet van Cyril Ramaphosa]]. Die [[Tussentydese Grondwet (Suid-Afrika)|tussentydse grondwet]] wat onderhandel is deur die veelparty-[[onderhandelinge om apartheid te beëindig]] wat in 1990 begin het, het alle partye wat meer as 5%<ref>{{Cite book |last1=Segal |first1=Lauren |title=One Law, One Nation |last2=Cort |first2=Sharon |publisher=Jacana Media |year=2011 |pages=118}}</ref> van die stemme gekry het, toegelaat om aan 'n [[Kabinet van Nelson Mandela|Regering van Nasionale Eenheid]] deel te neem. Die nuwe regering wat in die [[Suid-Afrikaanse algemene verkiesing van 1994|1994 algemene verkiesing]] verkies is, het dus lede van baie politieke partye in die kabinet gehad. Hierdie regering van nasionale eenheid het geduur tot die [[Suid-Afrikaanse algemene verkiesing van 1999|1999 algemene verkiesing]], hoewel dit oorheers is deur die [[African National Congress]] (ANC) en 'n gerapporteerde gebrek aan gedeelde besluitneming het die tweede grootste party, die [[Nasionale Party (Suid-Afrika)|Nasionale Party]], aangespoor om in 1996 aan die Regering van Nasionale Eenheid te onttrek. In die [[Suid-Afrikaanse algemene verkiesing van 2024|2024 Suid-Afrikaanse algemene verkiesing]] het steun vir die regerende ANC-party aansienlik afgeneem. Die ANC het die grootste party gebly, maar het die parlementêre meerderheid verloor wat hy gehad het sedert die eerste post-apartheid verkiesing in 1994. Op 14 Junie 2024 het die ANC, die [[Demokratiese Alliansie]] (DA), die [[Inkatha Vryheidsparty]] (IVP) en die [[Patriotic Alliance]] (PA), ingestem om 'n koalisie te vorm waarna hulle verwys het as 'n '[[Kabinet van Cyril Ramaphosa, Junie 2024|regering van nasionale eenheid]]', gelei deur die ANC se [[Cyril Ramaphosa]] wat as [[president van Suid-Afrika]] herkies is.<ref name="ancda">{{cite news |last1=Chothia |first1=Farouk |last2=Kupemba |first2=Danai Kesta |last3=Plett-Usher |first3=Barbra |date=14 Junie 2024 |title=ANC and DA agree on South Africa unity government |url=https://www.bbc.com/news/articles/c8007w4vqveo |accessdate=14 Junie 2024 |publisher=BBC News}}</ref><ref name="ramaphosare-elected">{{cite news |date=14 Junie 2024 |title=South Africa's National Assembly re-elects Cyril Ramaphosa as president |url=https://www.reuters.com/world/africa/south-africas-national-assembly-re-elects-cyril-ramaphosa-president-2024-06-14/ |accessdate=14 Junie 2024 |publisher=Reuters}}</ref> ===Sri Lanka=== Na die val van die [[Mahinda Rajapaksa]]-regering het die Verenigde Nasionale Party wat die 2015-verkiesing gewen het, 'n nasionale eenheidsregering gevorm met die hoofopposisie Sri Lanka Vryheidsparty onder Maithripala Sirisena en Ranil Wickramasinghe.<ref>{{Cite web|url=https://www.wsws.org/en/articles/2015/03/25/sril-m25.html|title=Sri Lankan president forms a "national government"|first=K.|last=Ratnayake|website=www.wsws.org|date=25 Maart 2015 }}</ref> ===Swede=== [[Swede]] het net een nasionale eenheidsregering gehad; Die Hansson III-kabinet tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]]. Die regering was saamgestel uit alle partye in die parlement behalwe die Kommunistiese party wat as pro-Sowjet en dus onbetroubaar beskou is. Die regering het bestaan uit ses ministers van die Sosiaal-Demokratiese party (insluitend eerste minister Per Albin Hansson), drie van die Regse party, drie van die Liberale Volksparty, drie van die Boereliga en twee onpartydige politici. Die uiteindelike doel van hierdie regering se beleid was om Swede uit die oorlog te hou, waarmee hulle ook geslaag het. Die Hansson-regering het sensuur van pers, letterkunde en kultuur ingestel, wat toegepas is op beide pro-nazi en pro-kommunistiese propaganda. Die regering het ook afwykings van die neutraliteitsbeleid goedgekeur om Swede uit die oorlog te hou. == Verwysings == {{Verwysings|2}} {{Normdata}} [[Kategorie:Regering]] 55ciu36nrxzqph5erqy05afyna3dukf 0 417944 2910303 2910192 2026-06-09T11:59:06Z Rooiratel 90342 2910303 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Two people playing Sony PS4 consoles.jpg|regs|raamloos|304x304px]] Daar isbaie debatte oor die sosiale gevolge van [[videospeletjie]]s op spelers en [[videospeletjiekultuur|die breër samelewing]], sowel as debatte binne die [[videospeletjiebedryf]]. Sedert die vroeë 2000's het voorstanders van videospeletjies hul gebruik as 'n [[speletjies as kuns|ekspressiewe medium]] beklemtoon en gepleit vir hul beskerming onder die wette wat [[vryheid van spraak]] en ook [[Videospeletjies in onderwys|as 'n opvoedkundige hulpmiddel]] beheer. Teenstanders voer aan dat videospeletjies skadelik is en daarom [[Beperkings op vryheid van spraak|onderhewig moet wees aan wetgewende toesig en beperkings]]. Die beweerde positiewe en negatiewe eienskappe en gevolge van videospeletjies is die onderwerp van wetenskaplike studie. Akademiese navorsing het die verband tussen videospeletjies en [[verslawing]], [[aggressie]], [[geweld]], [[psigososiale ontwikkeling|sosiale ontwikkeling]], en 'n verskeidenheid stereotipering- en [[seksuele moraliteit]]-kwessies ondersoek.<ref>Freedman J. ''Media violence and its effect on aggression: assessing the scientific evidence''. [[University of Toronto Press]], Toronto 2002 {{ISBN|0-8020-8425-7}}.</ref>{{page needed|date=Desember 2020}} ==Kort geskiedenis== [[Videospeletjie]]s het hul debuut in die vroeë 1950’s gemaak, nie in alledaagse huise nie, maar in laboratoriums. Tydens die 1940’s tot die vroeë 1950’s, was rekenaars geweldig groot en duur, en kon 'n hele vertrek volstaan, dus kon slegs universiteite en groot maatskappye rekenaars bekostig. Die Britse professor A. S. Douglas van die [[Universiteit van Cambridge]] in die [[Verenigde State van Amerika|VSA]], het die heel eerste rekenaarspeletjie, as deel van sy doktorale verhandeling in 1952 geskep. Hierdie speletjie staan vandag wêreldwyd bekend as “Kringetjies en kruisies”. Daarna het William Higinbotham in 1958 die speletjie “Tennis vir twee” ontwerp, wat hy in die Brookhaven Nasionale Laboratorium in Uptown, New York uitgestal het. Die derde rekenaarspeletjie wat sy vlerke gesprei het, was Steve Russel se “Spacewar”. Hy het in 1962 as deel van 'n groep studente by [https://www.mit.edu/ MIT] (Massachusetts Instituut van Tegnologie) hierdie speletjie geskep wat op die PDP-1 rekenaar gespeel kon word. Dit was die heel eerste speletjie wat op veelvuldige rekenaars gelyktydig gespeel kon word. [[Lêer:Brown Box.jpg|links|duimnael|207x207px|Die Bruin Boks]] Alhoewel “Spacewar” 'n sukses was, was dit nooit bedoel om aan die publiek vrygestel te word nie, aangesien rekenaars steeds 'n onbekostigbare item vir persoonlike gebruik was. Indien jy die speletjie wou speel, het jy toegang tot 'n navorsingsfasiliteit se rekenaar nodig gehad. In 1967 is “die bruin boks” gebore. Hierdie was die wêreld se heel eerste prototipe van wat ons vandag ken as die moderne Xbox of [[PlayStation]]. Hierdie toestel is geskep en ontwikkel deur Sanders Associates Inc, onder leiding van Ralph Baer. Hy word beskou as die vader van rekenaarspeletjies. In 1972 is dit aan die publiek as die “Magnavox Odyssey” (of net "Odyssey" vir kort) bemark.[[Lêer:Magnavox-Odyssey-Console-Set.jpg|duimnael|Magnavox Odyssey tuiskonsole]] Met minder as 200 000 eenhede verkoop, is Magnavox Odyssey nie as 'n kommersiële sukses beskou nie. Van die bydraende faktore, het swak bemarking die grootste rol gespeel. Baie potensiële verbruikers was onder die indruk dat Odyssey net op Magnavox-televisies sou werk. Uiteindelik was die probleem dat Magnavox Odyssey gesien was as 'n foefie om meer televisiestelle te verkoop. Bestuurders by Magnavox het nie die visie gehad om te sien dat televisiespeletjies die potensiaal het om 'n onafhanklike bedryf te word nie, en het nie die produk die ondersteuning gegee wat dit benodig gehad het nie. Nolan Bushnell, geïnspireer deur "Spacewar", het hy probeer om die spel te kommersialiseer. Met sy agtergrond in vermaak-arkades, het Bushnell geglo dat "Spacewar" kon slaag as 'n munt-aangedrewe masjien. In 1971 het Nutting Associates sy konsep as "Computer Space" vrygestel. Die speletjie was egter te kompleks vir spelers en het misluk. Ten spyte van hierdie terugslag, het Bushnell vol vertroue gebly in die potensiaal van videospeletjies wat deur muntstukke gedryf word. Nadat hy Magnavox Odyssey se tafeltennisspeletjie in 1972 gesien het, het hy en Ted Dabney, Atari Inc. gestig. Hulle het "Pong" vrygestel, 'n arkade pingpong-speletjie, wat 'n onmiddellike treffer geword het. Die eerste Pong-masjien, wat in 'n Sunnyvale-kroeg geïnstalleer is, het sy geldkas vinnig met munte gevul. In 1975 het Atari met Sears saamgewerk om 'n tuisweergawe van Pong te vervaardig. Alhoewel Magnavox vir Atari gedagvaar het vir patentskending en 'n sterk saak gehad het, het Atari geskik. Die tuisweergawe van Pong was baie suksesvol en het in 1975, 150 000 eenhede verkoop. Ander maatskappye het ook begin om Pong-klone te maak, en selfs Magnavox het sy Odyssey vir die tennis- en hokkiespeletjies aangepas. Die suksesvolste van hierdie vroeë konsoles was Coleco Telstar, deels danksy Ralph Baer se aanbeveling om General Instruments se AY-3-8500-skyfie te gebruik. Coleco het 'n krisis in die gesig gestaar toe Telstar FCC-inmengingstoetse (wat die hoeveelheid radiasie wat deur die toestel vrygestelword meet) gedruip het, maar die probleem is met behulp van Baer opgelos en FCC-goedkeuring is later verkry. Telstar het in 1976 meer as 'n miljoen eenhede verkoop voordat dit oorskadu is deur tweedegenerasie-konsoles soos die Atari 2600, Intellivision en ColecoVision, wat uitruilbare speletjiepatrone bevat het. Die mark het egter oorversadig geraak met te veel speletjies en konsoles van lae gehalte, wat gelei het tot 'n beduidende industrie-ineenstorting, vererger deur die opkoms van tuisrekenaars soos die Apple II en Commodore 64, wat speletjies kan speel en ander programme kan laai. Teen 1983-1984 het videospeletjiekonsoleverkope gedaal, en baie maatskappye het die mark verlaat. Die bekendstelling van die Nintendo Entertainment System (NES) in 1985 het egter die bedryf laat herleef. Die [[:en:Nintendo_Entertainment_System|NES]] se gewildheid het videospeletjies as 'n hoofstroom vermaaklikheidsmedium vasgemaak, wat Ralph Baer se vroeë voorspellings vervul het.<ref name=":2">History (1 September 2017); History.com Editors ([https://www.history.com/topics/inventions/history-of-video-games#the-early-days https://www.history.com/topics/inventions/history-of-video-games#the-early-days)]besoek op 20 Oktober 2024</ref> == Die evolusie van arkadespeletjies <ref>Pocket 7 Games (30 Mei 2024): Matthew M[https://www.pocket7games.com/post/evolution-of-gaming-platforms-from-arcade-to-modern-era (https://www.pocket7games.com/post/evolution-of-gaming-platforms-from-arcade-to-modern-era)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240807091355/https://www.pocket7games.com/post/evolution-of-gaming-platforms-from-arcade-to-modern-era |date= 7 Augustus 2024 }} Besoek op 7 Augustus 2024</ref> == Arkadespeletjies het begin vlamvat onder die jonger generasie vanaf die 1970's, dit het die kulturele grondslag van die dobbelbedryf geword. Arkades was nie net vir die speel van arkadespeletjies nie, dit het ook 'n sosiale spilpunt geword want die gewildste speletjieplatforms was waar mense vroeër ontmoet, gekuier en met ander spelers meegeding het. Arkadespeletjies was hoofsaaklik gemik op tieners en jong volwassenes. Sommige van die gewildste arkadespeletjies sluit Pong, Borrelskiet, Space Invaders en PAC-MAN in. Al is arkadespeletjies nie meer so gewild as wat dit op 'n tyd was nie, word dit steeds wêreldwyd deur baie mense gespeel, veral deur mense wat van speletjies hou met minder ingewikkelde kontroles. Die maatskappy AVIA het 'n gratis borrelskiet-speletjie genaamd Bubble Buzz ontwikkel wat geïnspireer is deur arkadespeletjies, met 'n kinkel van moderne era-ontwerp en opgedateerde spel wat spelers laat terugkeer vir meer. Die speletjies het baie geld gemaak en die gier vir arkademasjienspeletjies het gelei tot die ontwikkeling van beter tegnologie en so ook die vraag na tuisspeletjiestelsels. Soos die gewildheid van die arkadespeletjies duidelik geword het, het mense gesmag na tuisspeletjiestelsels. In die 1980's het tuiskonsoles ontstaan. Stelsels soos die Atari 2600 en die ontdekking van ikoniese konsoles soos die [[Nintendo]] Entertainment System (NES) en [[Sega|Sega Genesis]] het uiteindelik speletjies vervaardig wat op dié konsoles gespeel kon word. Daarbenewens het die beheerders van hierdie speletjiekonsoles die speletjie-ervaring merkwaardig verbeter deurdat spelers meer beheer oor hul aksies binne die speletjie kon hê. Maatskappye produseer steeds tonne speletjiekonsoles, veral dié wat voorlopers in die veld is, naamlik die [[Sony]] PlayStation, Xbox Series X en selfs die Nintendo Switch. Hulle het selfs hul eie gemeenskap gebou soos die PlayStation Network en Xbox-speletjiepas om spelers met ander te laat kontak maak terwyl die maatskappy hul eie wins genereer deur middel van intekeningsdienste wat toegang tot hul eie speletjiebiblioteke gee. Die vooruitgang van beheerders en die hele speltegnologie het spelinteraksie meer boeiend gemaak, aangesien spelers meer komplekse bewegings en strategieë as ooit tevore kon uitvoer. Hierdie konsoles het bekende speletjies bekendgestel soos 8-bal, Mario-speletjies, [[Tetris]]-videospeletjie en ander multispelerspeletjies. Speletjies wat eens beperk was tot vroeë tuiskonsoles en arkademasjiene, het nou ontwikkel tot 'n veelvuldige en uiters toeganklike stokperdjie, wat lei tot die innovasie van die spelbedryf binne die spelplatforms. Speletjieontwikkelaars het aanhoudend die grense van tegnologie uitgebrei om meer praktiese en visueel aantreklike speletjies te skep wat tot die ontwikkeling van 3D-speletjies gelei het.Dit sluit die innovasie van CD-ROM-tegnologie in, wat meer berging bied vir saamgestelde speletjies eerder as tradisionele patrone. Hierdie transformasie vernuwe die hele bedryf en word 'n belangrike deel van die videospeletjie-ontwikkelingsgeskiedenis. == Die 9 generasies van videospeletjiekonsoles (tydlyn)<ref>Game Champions (25 Augustus 2023); Alex Cabal ([https://www.gamechampions.com/en/blog/the-evolution-of-gaming-consoles/ https://www.gamechampions.com/en/blog/the-evolution-of-gaming-consoles/)] Besoek op 7 Augustus 2024</ref> == '''Eerste generasie: 1972-1977''' Magnavox Odyssey (1972): * Eerste tuisvideospeletjiekonsole. * Geskep deur Ralph Baer, die "Vader van videospeletjies". * Arkade-speletjies in huise gebring. Atari Pong (1975): * Eerste kommersieel suksesvolle videospeletjiekonsole. * Het die arkade-speletjie-gier laat ontstaan. * Meer as 35 000 Pong-masjiene verkoop. * Die grondslag gelê vir toekomstige spelkonsoles. '''Tweede generasie: 1976-1983''' Atari 2600 (1977): * Verwisselbare speletjie-patrone bekendgestel. * Bekend vir ikoniese speletjies soos Space Invaders en Pac-Man. '''Derde generasie: 1983-1992''' Nintendo Entertainment System (NES) (1983): * Herleef die dobbelbedryf na 1983-ongeluk. * Gewilde speletjiebeheerders met rigtingblokkies. Sega Master System (1985): * Mededinger vir die NES. '''Vierdie generasie: 1987-1996''' Super Nintendo Entertainment System (SNES) (1990): * Verbeterde grafika en klank vermoëns oor die NES. * Het kompetisie van die Sega Genesis ondervind. Sega Genesis (1988): * Is betrokke by die konsole-oorloë met die SNES. '''Vyfde generasie: 1993-2005''' Sony PlayStation (1994): * CD-gebaseerde speletjies bekendgestel, wat groter en meer gedetailleerde speletjies moontlik maak. * Gewilde 3D-grafika. Nintendo 64 (1996): * Revolusioneer speletjies met 3D-ervarings. * Het die analoog stokbeheerder bekendgestel. * Voorsien innoverende multispeler-vermoëns met vier kontroleerderpoorte. '''Sesde generasie: 1998-2003''' Sega Dreamcast (1998): * Aanlyn speletjies bekendgestel met 'n ingeboude modem. * Het strawwe kompetisie in die gesig gestaar en uiteindelik daartoe gelei dat Sega die hardeware-onderneming verlaat het. PlayStation 2 (2000): * Het die topverkoperkonsole van alle tye geword. * DVD-terugspeel vermoëns ingestel. * Bekend vir 'n uitgebreide en diverse speletjie-biblioteek. '''Sewende generasie: 2005-2013''' Xbox 360 (2005): * Hoë-definisie speletjies en aanlyn veelvuldigespelersvermoëns. PlayStation 3 (2006): * Bekend vir eksklusiewe speletjietitels en multimedia-vermoëns. '''Agtste generasie: 2012-2020''' Wii U (2012): * Het tweede skermspeletjies met die GamePad bekendgestel. * Gekonfronteer met beperkte derdeparty-ondersteuning en gemengde ontvangs. PlayStation 4 (2013): * Verbeterde grafika en verwerkingskrag. * Bekend vir bekroonde speletjies soos "Uncharted 4" en "God of War". Xbox 1 (2013): * Kragtige hardeware met 'n agt-kern verwerker en toegewyde grafiese verwerkingseenheid. * Geïntegreerde Kinect-bewegingsensor. '''Negende generasie: 2020-hede''' PlayStation 5 (2020): * Hoogs verwag en beduidende skaarsheid in die gesig gestaar tydens vrystelling. * Kragtige hardeware met pasgemaakte agt-kern AMD Zen 2 CPU en AMD RDNA 2 GPU. * "DualSense"-beheerder bekendgestel. * Bekend vir eksklusiewe speletjies soos "Spider-Man: Miles Morales" en "Demon's Souls". Xbox Series X (2020): * Hoë aanvraag en beperkte beskikbaarheid by vrystelling. * Xbox draadlose beheerder met verbeterde ergonomie. * Bekend vir eksklusiewe speletjies soos "Halo Infinite" en "Forza Horizon 4". == Grootste tegnologiese veranderinge van videospeletjiekonsoles == === Markwaarde van videospeletjiekonsoles === Atari se Odyssey is in 1972 vrygestel teen 'n markprys van $99 (R1815,67 in 2024). Omdat die Odessey nie so groot kommersiële sukses was nie, kan huidige eienaars van die retro-konsole dit waardeer op $1400 (R25 676), dit is 'n 1314% toename oor die 1972-kosprys. === Verandering in bergingsvermoëns === Die eerste konsoles het nooit speletjies intern gestoor nie, maar eerder op 'n CD-skyf of speletjiekaart, wat min of meer 'n kapasiteit van 6MB bevat het. Soos wat die tegnologie ontwikkel het, het XBOX interne stoorplek in hul konsoles begin inkorporeer, wat die totale stoorplek van 6MB na 8GB verhoog het. Moderne konsoles kan tot 2TB interne stoorplek bevat, wat nodig is a.g.v. die toename in videospeletjiegrootte. Tans is “ARK: Survival Evolved” spasiegewys die grootste videospeletjie met 'n grootte van 275GB. == Hoe videospeletjies die jeug se lewens beïnvloed == Met die drastiese verandering in tegnologie vanaf die 1950’s, leef ons in ‘n era waar 42% van huishoudings toegang het tot 'n rekenaar, selfoon en selfs die internet.<ref>Statista (6 November 2023); Thomas Alsop (https://www.statista.com/statistics/748551/worldwide-households-with-computer/) Besoek op 7 Augustus 2024)</ref> Dit het dit maklik gemaak vir hierdie industrie om tot groter hoogtes te groei. Vandag is daar meer as 5 miljoen rekenaarspeletjies wêreldwyd beskikbaar. Vandag speel meer as 90% van kinders videospeletjies. 90% van speletjies wat gespeel word bevat geweld. Douglas Gentile en Craig Anderson van die Universiteit van Iowa, het in een van hul studies geskryf dat geweld as geregverdig, pret en sonder negatiewe gevolge gesien word onder die jong generasie.<ref>Healthline (20 Oktober 2018); Rachel Barcley (https://www.healthline.com/health-news/video-games-saints-or-psychopaths-082814#:~:text=More%20than%2090%20percent%20of,E10%2B%20or%20above%20contain%20violence) Besoek op 7 Augustus 2024</ref> Daar is ook 'n paar fisiese maniere hoe videospeletjies jong mense beïnvloed, naamlik: === Toename in breinmateriaal === Navorsing<ref>VSA Goverment (2022) (https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/32164847/) Besoek op 7 Augustus 2024</ref>toon dat videospeletjies breinplastisiteit (jou brein se vermoë om te verander in reaksie op leer) beïnvloed deur die gebruik van aandagbeheer en beloningsverwerking. Hoe meer jy jou aandag op 'n sekere taak vestig, hoe meer gestimuleer word jy deur daardie taak te voltooi. Dit is veral belangrik as jy in ag neem dat jou brein se grysstof (die buitenste laag van jou brein) miljarde neurone bevat en verantwoordelik is vir die beheer van jou bewegings, die behou van jou herinneringe en die regulering van jou emosies. In wese, hoe meer jy leer, hoe meer kan jou brein aanpas. Dit het 'n groot impak op jou kognitiewe funksies. === Verbeter fokus en visuomotoriese vermoëns soos hand-oog-koördinasie === As gevolg van die vlak van kompleksiteit en interaksie, vereis videospeletjies gereeld dat jy groot aandag aan visuele en ouditiewe leidrade moet gee om bepaalde take te voltooi. "Wanneer jy 'n videospeletjie kyk, moet jy aandag gee aan elke dingetjie wat in jou visuele veld kom en daarop reageer," sê Dr. Manos. "Om visueel te kontrasteer, om die verskil tussen een ding en 'n ander te kan onderskei, is ook 'n vaardigheid wat ontwikkel kan word deur videospeletjies te speel." Dit is algemeen in aksie-avontuurspeletjies soos "Tomb Raider of Resident Evil", waar jy binne 'n baie kort tydperk 'n knoppie moet druk wat ooreenstem met 'n simbool op die skerm om iets te laat gebeur. Dr. Manos raai egter aan dat, hoewel videospeletjies fokus en hand-oog-koördinasie kan verhoog deur kenmerke soos QTE's (Quick Time Event), werklike voorbeelde, soos om deur mis te ry, 'n groter potensiaal vir leer bied.<ref name=":1">Cleveland Kliniek (15 Mei 2022) https://health.clevelandclinic.org/are-video-games-good-for-you Besoek op 7 Augustus 2024</ref> === Verbeter die vermoë vir ander kognitiewe funksies === Stelverskuiwing is die vermoë om vinnig agtereenvolgens heen en weer tussen verskillende take te beweeg. Ons verwar stelverskuiwing dikwels met om 'n dubbeldoener te wees, maar die vermoë om ons aandag van een ding na die volgende te rig is 'n belangrike vaardigheid om te hê. "Mense wissel die hele tyd tussen take," sê Dr. Manos. "Daardie uitvoerende funksie is geneig om 'n bietjie beter te word wanneer jy 'n videospeletjie speel." Aksievideospeletjies word geassosieer met die verbetering van iemand se vermoë om hul aandag te rig en spesifieke inligting te filtreer. Tradisionele legkaartspeletjies, soos Tetris, word geassosieer met verhoogde prestasie in navigasie, persepsie en herkenning van voorwerpe. == Voordele van videospeletjies speel == === Help kinders en jong mense om waardevolle probleemoplossingsvaardighede te ontwikkel<ref>instituut vir opvoedkundige vooruitgang (21 Mei 2022) https://educationaladvancement.org/blog-the-good-and-the-bad-effects-of-video-games-on-children/ Besoek op 7 Augustus 2024</ref> === Daar is 'n groeiende hoeveelheid navorsing wat die positiewe uitwerking wat rekenaarspeletjies op kinders en jong mense het beklemtoon. Sekere rekenaarspeletjies bied vir kinders en jong mense die geleentheid aan om probleme op te los soos wat struikelblokke voorkom. Daar is ook ‘n groot verskeidenheid van rekenaarspeletjies wat vir mense meer leer oor geskiedenis, kuns en kultuur. Om speletjies te speel gee ook vir jong mense die geleentheid om ander te ontmoet wat ook dieselfde voorkeure as hulle het. Meeste van die moderne speletjies bevorder prososiale gedrag, soos spanwerk, mededeelsaamheid en empatie lewer vir ander. Een ontleding het bevind dat die speel van eerstepersoonskietspeletjies visueel-ruimtelike vaardighede verhoog en dat die speel van strategie- of rolspeletjies kreatiewe probleemoplossingsvaardighede 'n hupstoot gee. Speletjies dra ook in groot mate deel tot verbetering van buie en vermindering van stres en angs. Ander voordele sluit in, maar is nie beperk tot: * Bied gesonde kompetisie tussen jong mense * Motiveer jong mense om ander te leer * Verbeter jou algehele geheue * Maak jou gelukkig === Die fondament van spelgebaseerde leer<ref name=":0">Iberdrola (https://www.iberdrola.com/talent/benefits-video-games-learning Besoek op 7 Augustus 2024</ref> === Al was rekenaarspeletjies nooit bedoel om vir onderrig gebruik te word nie, kan mens vandag ‘n groot verskeidenheid speletjies kry wat leer en lees bevorder. Dit maak leer ook meer wenslik as wat die tradisionele manier van leer is, wat meer leerders betrek sal hou by die soort speletjies. Hierdie speletjies gee vir leerders die kans om hulle eie hoofkarakter te wees, wat beloon word deur sekere aansporings soos medaljes en punte, wat vir die speler motivering gee om ‘n doelwit te bereik, wat veroorsaak dat elke speler meer belang sal stel in leer as tevore. In die spelgebaseerde leerveld is daar opvoedkundige videospeletjies wat bekend staan as ernstige speletjies. Hierdie segment van leer poog om studente spesifieke vakke soos tale te leer, of om professionele persone soos polisiebeamptes, vlieëniers en selfs brandbestryders op te lei. Opvoedkundige videospeletjies is 'n vinnig stygende mark en sal na verwagting $24 miljard werd wees teen 2024 in die Verenigde State alleen - 685% meer as in 2021 - volgens voorspellings wat deur die Statista-portaal gepubliseer is. Voorbeelde van hierdie speletjies sluit in: {| class="wikitable" |Duolingo |‘n Gratis taalleer toep wat meer as 40 van die grootste tale op aarde aanbied, soos Frans, Spaans en selfs Zoeloe, wat tans deur meer as 500 miljoen mense wêreldwyd gebruik word. |- |Extreme event |‘n Gratis aflaaibare toep wat vir leerders inligting oor natuurrampe gee, en wat spanbou aanmoedig. |- |Blood Typing |'n Speletjie wat deur ‘n Sweedse maatskappy ontwikkel is om mense meer te leer oor bloedtipes en bloedoortappings, en tot watter mate dit ander se lewens kan red. |- |Dragon Box |'n Toep wat jong kinders blootstel aan die wêreld van wiskunde en algemene meetkunde. |- |''Spore'' |'n Toep nuttig vir die onderrig van biologie, spesifiek die evolusie van lewende wesens. |} === Hoe rekenaarspeletjies jou ‘n hupstoot gee met alledaagse verantwoordelikhede === Baie speletjies wat geskep word in ‘n driedimensionele wêreld, soos Mojang se bekende Minecraft, help kinders om navigasievaardighede aan te leer, sonder om afhanklik te wees van ‘n selfoon of ‘n globale posisioneringstelsel (GPS). Hierdie tipe speletjies versterk ook kinders se visuele ruimtelike vaardighede, wat help met die verstaan van afstand en spasie. Deur jou tyd sinvol te spandeer, kan videospeletjies: * reaksietyd versnel; * spanwerk aanmoedig; * die brein stimuleer om meer oorspronklike en unieke idees te vorm; * fokus verbeter; * strategie en leierskapvaardighede aan te leer; * tale aanleer; * kritiese denkvaardighede leer. == Nadele van videospeletjies speel == Baie moderne videospeletjies bevat ‘n baie hoë graad van geweld. Hierdie sluit speletjies in soos GTA, Fortnite, CSGO en vele meer eerste persoon skiet speletjies. Navorsing het bewys dat kinders/tieners wat hierdie speletjies speel meer geneig was om gewelddadig op te tree teenoor hul ouers en hul mede mense. Daar is ook die gevaar dat kinders geïsoleer kan raak vanaf die regte wêreld. Kinders wat meer as 6 ure per dag videospeletjies speel, is meer geneig om ander belangrike take soos huiswerk, sport en kosbare tyd saam met families af te skaf om eerder tyd in die virtuele wêreld te spandeer. Studies toon dat hoe meer tyd kinders spandeer op videospeletjies, hoe laer is hul prestasie op skool, hulle toon ook meer vernietigende gedrag teenoor hul ouers, onderwysers en ander leerlinge, wat lei tot boeliegedrag. Ander nadelige gevolge sluit in: === Spelbeserings === Herhalende stresbeserings, of oorgebruikbeserings, is beserings wat ontstaan a.g.v. die herhaalde gebruik van spiere en senings, tot die punt dat pyn en inflammasie ontwikkel. Een baie bekende voorbeeld is karpeltonnelsindroom. Karpale tonnelsindroom, wat dikwels by kantoorwerkers gesien word, behels inflammasie van 'n senuwee in die pols, wat pyn en gevoelloosheid veroorsaak. Visieprobleme is die mees algemene klagte onder spelers. Die mees algemene sigprobleem is oogstremming, wat kan lei tot hoofpyn en swak konsentrasie.<ref>Universiteit van Harvard (22 Desember 2020)[https://www.health.harvard.edu/blog/the-health-effects-of-too-much-gaming-2020122221645#:~:text=Gaming%20has%20also%20been%20associated%20with%20sleep%20deprivation%2C%20insomnia%20and,the%20strength%20of%20these%20connections. https://www.health.harvard.edu/blog/the-health-effects-of-too-much-gaming-2020122221645#:~:text=Gaming%20has%20also%20been%20associated%20with%20sleep%20deprivation%2C%20insomnia%20and,the%20strength%20of%20these%20connections.] Besoek op 7 Augustus 2024</ref> === Spelverslawing === Speletjies is ook gekoppel aan sielkundige afwykings. Dit is tans onduidelik of videospeletjieverslawing, of internetspelversteuring (IGD), 'n duidelike sindroom is. Jy lei dalk onder IGD as jy minstens vyf van die volgende agt simptome oor 'n tydperk van twaalf maande ervaar: * spelbeheptheid * ontrekkingsimptome * onverdraagsaamheid * verlies aan belangstelling in ander aktiwiteite * verlies aan verhoudings, opvoedkundige of loopbaangeleenthede * speletjies om angs, skuldgevoelens of ander negatiewe gemoedstoestande te ontsnap of te verlig * versuim om beheer te neem in moeilike situasies * voort te gaan met spel ten spyte van psigososiale probleme. ʼn Ander studie bewys dat tussen 0.3% en 1% van Amerikaners moontlik 'n internetspelversteuring het.<ref>chrome-extension://efaidnbmnnnibpcajpcglclefindmkaj/<nowiki>https://www.sciencedirect.com/sdfe/pdf/download/eid/1-s2.0-S030646031730254X/first-page-pdf</nowiki></ref><ref>Goverment van die VSA (1 Maart 2017); Andrew K Przybylski, Netta Weinstein, Kou Murayana https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/27809571/ Besoek op 7 Augustus 2024</ref> === Verhoogde aggressievlakke === Navorsing dui daarop dat die speel van videospeletjies, veral gewelddadige videospeletjies, 'n risikofaktor vir aggressie en geweld is. 'n Oorsig van 2015 deur die American Psychiatric-vereniging<ref name="review">chrome-extension://efaidnbmnnnibpcajpcglclefindmkaj/<nowiki>https://www.apa.org/pi/families/review-video-games.pdf</nowiki></ref> het gevind dat daar 'n konsekwente verband is tussen gewelddadige videospeletjiegebruik en toenames in aggressiewe gedrag, sowel as afname in prososiale gedrag en empatie.<ref name="review" /><ref>Goverment van die VSA (2013); Christopher J Ferguson, Adolfo Garza, Jessica Jerabeck, Raul Ramos, Mariza Galindo https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/22875464/ Besoek op 7 Augustus 2024</ref><ref>Goverment van die VSA (1993); L Berkowitz<nowiki/>https://www.ojp.gov/ncjrs/virtual-library/abstracts/aggression-its-causes-consequences-and-control Besoek op 7 Augustus 2024</ref> === Sekere speletjies bevorder dobbel === Vandag is daar baie speletjies wat dobbel onder jong mense bevorder, deur geheime items aan die gebruiker te verkoop, sonder om te spesifiseer wat die items is. Hierdie is baie gevaarlik en kan lei tot slegte gewoontes (soos dobbelverslawing) soos wat kinders ouer word. === Verminderde fisiese en geestelike gesondheid === Oormatige speeltyd kan lei tot fisiese en geestelike gesondheidskwessies, wat insluit: * Depressie en sosiale angs * Gebrek aan motivering * Swak emosionele regulering * Swak slaaphigiëne * Spierverlies en vettoename * Dehidrasie * Uitputting === Slaapontwrigting === Speletjies word ook geassosieer met slaaptekort, slapeloosheid en sirkadiese ritmeversteurings. Alhoewel videospeletjies baie vermaaklik is, kan dit jou daaglikse slaaproetine drasties beïnvloed. Jou sirkadiese ritme is jou liggaam se interne horlosie wat op 'n 24-uur-siklus loop. Dit is verantwoordelik vir jou persepsie van tyd. Deur 'n oormaat van jou tyd aan videospeletjies te spandeer, verander jy jou sirkadiese ritme, wat jou meer geneig sal maak om te sukkel om aan die slaap te raak. Nog 'n faktor wat jou slaap beïnvloed, is die vrystelling van blou lig. Meeste moderne skerms en projektors stel blou lig vry. Die hormoon wat verantwoordelik is vir moegheid, melatonien, word ontwrig wanneer jy blootgestel word aan blou lug. 'n Paar wenke om swak slaap te voorkom is:<ref>Goverment van die VSA (2022); Marcia Ines Silvani, Robert Werder, Claudio Perret https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC9424753/ Besoek op 7 Augustus 2024</ref><ref>Sleepopolis (13 Desember 2024);Jessica Timmons [https://sleepopolis.com/news/video-games-and-sleep/#:~:text=Evening%20gaming%20can%20negatively%20affect,time%20with%20healthy%20sleep%20habits. https://sleepopolis.com/news/video-games-and-sleep/#:~:text=Evening%20gaming%20can%20negatively%20affect,time%20with%20healthy%20sleep%20habits.] Besoek op 7 Augustus 2024</ref> # Skakel die speletjie ten minste een uur voor slaaptyd af; # Volg 'n konstante slaapskedule; # Vermy die inname van kafeïen en energie drankies; # Skyf rekenaarspeletjiekonsoles uit die slaapkamer uit; # Dra brille wat blou lig voorkom terwyl jy speletjies speel; === Vetsug en ander siektes === Speletjies word geassosieer met vetsug by tieners. Dit is te danke aan die feit dat as 'n tiener elke dag ure lank voor 'n skerm sit, hy/sy nie veel oefening kry nie. Die vetsug is ook vermoedelik as gevolg van verhoogde voedselinname terwyl jy videospeletjies speel. Volgens 'n studie in die Journal of Clinical Nutrition,<ref>Die American Journal of Clinical Nutrition (2024) https://ajcn.nutrition.org/ Besoek op 7 Augustus 2024</ref> word 'n enkele sessie van videospeletjies in gesonde manlike adolessente geassosieer met 'n verhoogde voedselinname, ongeag eetlussensasies. Die seine wat versadiging (volheid) aandui word benadeel en die geestelike stres betrokke by die speel van videospeletjies die beloningsentrums aktiveer, wat lei tot verhoogde voedselinname. == Hoe ouers hul kinders kan beskerm == So lekker en opvoedkundig soos videospeletjies kan wees, is dit belangrik dat ouers bewus is daarvan dat dit beide voordelig en nadelig vir jou kind se ontwikkeling kan wees. Ouers moet betrokke wees by die oorsig van hul kinders se videospeletjie-speelgewoontes.  Dit sluit in om bewus te wees van watter videospeletjies hul kinders speel en om te weet wanneer om in te gryp in hul kinders se speletjies.  Wees bedag op enige soort videospeletjies met geweld en die uitwerking daarvan op jou kinders.  Daar is 'n paar dinge wat ouers kan doen om te verhoed dat ongesonde videospeletjiegewoontes ontwikkel. Om op hoogte te bly van hoeveel jou kinders alle vorme van media gebruik, kan help. Hier is hoe: # Kry 'n gesinsmediaplan. Gebruik hierdie [https://www.healthychildren.org/English/media/Pages/hhh.aspx mediaplan-hulpmiddel] om jou te help. Dink mooi oor watter aktiwiteite die videospeletjies moontlik vervang in hul daaglikse roetine. Maak seker dat media, insluitend speletjies, nie ander belangrike aktiwiteite soos huiswerk, oefening of slaap beïnvloed nie. # Wees bewus op hoe jou kind elektroniese toestelle en videospeletjies gebruik en watter speletjies en programme jou kind aflaai. Maak seker dat hulle verstaan dat internetspeletjies gewoonlik [https://www.healthychildren.org/English/family-life/Media/Pages/Dangerous-Internet-Challenges.aspx versteekte boodskappe] en advertensies het. Speletjies kan ook jou kind se [https://www.healthychildren.org/English/family-life/Media/Pages/5-Unhealthy-Ways-Digital-Ads-May-Be-Targeting-Your-Child.aspx persoonlike inligting] insamel. # Hou aan om in gemeenskaplike areas te speel. Dit is natuurlik nie altyd moontlik nie. Tieners gaan na hul kamers met hul fone en doen skoolwerk op hul skootrekenaars. Dit is amper onmoontlik om tred te hou met alles wat hulle doen. Maar in die mate wat dit moontlik is, probeer om die aktiwiteit te hou waar almal kan sien. # Speel speletjies saam met hulle en stel 'n goeie voorbeeld. Dit help jou nie net om te sien wat hulle doen en hoe hulle dit doen nie, maar dit kan ook help om tydsbeperkings op speletjies te plaas. # [https://developingchild.harvard.edu/science/key-concepts/serve-and-return/ Fokus op werklike speletjies vir jonger kinders]. Jong kinders leer baie wanneer hulle met ander mense kontak maak. Moedig hulle aan om met speelgoed, boeke en kryte te speel. Die [https://www.aap.org/ American Academy of Pediatrics] stel voor dat kinders onder die ouderdom van twee geen skermtyd moet hê nie, en kinders van 2 tot 5 slegs een uur per weeksdag en drie ure op naweekdae mag kry. Maar 'n onlangse studie van meer as 2 200 kinders het gevind dat spelers wat meer as 21 uur per week gespeel het, beter gevaar het as nie-spelers toe hulle vir impulsiewe gedrag en memorisering getoets is. Navorsers het ook waargeneem dat spelers meer aktiwiteit as nie-spelers gehad het in dele van hul brein wat met aandag en geheue geassosieer word. <ref name=":1" /><ref>Healthy Children (2023);''Claire McCarthy, MD, FAAP''https://www.healthychildren.org/English/family-life/Media/Pages/Unhealthy-Video-Gaming.aspx Besoek op 7 Augustus 2024</ref> == Sien ook == * [[Videospeletjie]] == Verwysings == {{Verwysings|2}} [[Kategorie:Tegnologie]] [[Kategorie:Videospeletjies]] fdggk4936bda3w87axpjy5kgxfajgwa 2910315 2910303 2026-06-09T13:30:19Z Rooiratel 90342 [[:Kategorie:Kontroversies]] bygevoeg ([[Wikipedia:HotCat|HotCat.js]]) 2910315 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Two people playing Sony PS4 consoles.jpg|regs|raamloos|304x304px]] Daar isbaie debatte oor die sosiale gevolge van [[videospeletjie]]s op spelers en [[videospeletjiekultuur|die breër samelewing]], sowel as debatte binne die [[videospeletjiebedryf]]. Sedert die vroeë 2000's het voorstanders van videospeletjies hul gebruik as 'n [[speletjies as kuns|ekspressiewe medium]] beklemtoon en gepleit vir hul beskerming onder die wette wat [[vryheid van spraak]] en ook [[Videospeletjies in onderwys|as 'n opvoedkundige hulpmiddel]] beheer. Teenstanders voer aan dat videospeletjies skadelik is en daarom [[Beperkings op vryheid van spraak|onderhewig moet wees aan wetgewende toesig en beperkings]]. Die beweerde positiewe en negatiewe eienskappe en gevolge van videospeletjies is die onderwerp van wetenskaplike studie. Akademiese navorsing het die verband tussen videospeletjies en [[verslawing]], [[aggressie]], [[geweld]], [[psigososiale ontwikkeling|sosiale ontwikkeling]], en 'n verskeidenheid stereotipering- en [[seksuele moraliteit]]-kwessies ondersoek.<ref>Freedman J. ''Media violence and its effect on aggression: assessing the scientific evidence''. [[University of Toronto Press]], Toronto 2002 {{ISBN|0-8020-8425-7}}.</ref>{{page needed|date=Desember 2020}} ==Kort geskiedenis== [[Videospeletjie]]s het hul debuut in die vroeë 1950’s gemaak, nie in alledaagse huise nie, maar in laboratoriums. Tydens die 1940’s tot die vroeë 1950’s, was rekenaars geweldig groot en duur, en kon 'n hele vertrek volstaan, dus kon slegs universiteite en groot maatskappye rekenaars bekostig. Die Britse professor A. S. Douglas van die [[Universiteit van Cambridge]] in die [[Verenigde State van Amerika|VSA]], het die heel eerste rekenaarspeletjie, as deel van sy doktorale verhandeling in 1952 geskep. Hierdie speletjie staan vandag wêreldwyd bekend as “Kringetjies en kruisies”. Daarna het William Higinbotham in 1958 die speletjie “Tennis vir twee” ontwerp, wat hy in die Brookhaven Nasionale Laboratorium in Uptown, New York uitgestal het. Die derde rekenaarspeletjie wat sy vlerke gesprei het, was Steve Russel se “Spacewar”. Hy het in 1962 as deel van 'n groep studente by [https://www.mit.edu/ MIT] (Massachusetts Instituut van Tegnologie) hierdie speletjie geskep wat op die PDP-1 rekenaar gespeel kon word. Dit was die heel eerste speletjie wat op veelvuldige rekenaars gelyktydig gespeel kon word. [[Lêer:Brown Box.jpg|links|duimnael|207x207px|Die Bruin Boks]] Alhoewel “Spacewar” 'n sukses was, was dit nooit bedoel om aan die publiek vrygestel te word nie, aangesien rekenaars steeds 'n onbekostigbare item vir persoonlike gebruik was. Indien jy die speletjie wou speel, het jy toegang tot 'n navorsingsfasiliteit se rekenaar nodig gehad. In 1967 is “die bruin boks” gebore. Hierdie was die wêreld se heel eerste prototipe van wat ons vandag ken as die moderne Xbox of [[PlayStation]]. Hierdie toestel is geskep en ontwikkel deur Sanders Associates Inc, onder leiding van Ralph Baer. Hy word beskou as die vader van rekenaarspeletjies. In 1972 is dit aan die publiek as die “Magnavox Odyssey” (of net "Odyssey" vir kort) bemark.[[Lêer:Magnavox-Odyssey-Console-Set.jpg|duimnael|Magnavox Odyssey tuiskonsole]] Met minder as 200 000 eenhede verkoop, is Magnavox Odyssey nie as 'n kommersiële sukses beskou nie. Van die bydraende faktore, het swak bemarking die grootste rol gespeel. Baie potensiële verbruikers was onder die indruk dat Odyssey net op Magnavox-televisies sou werk. Uiteindelik was die probleem dat Magnavox Odyssey gesien was as 'n foefie om meer televisiestelle te verkoop. Bestuurders by Magnavox het nie die visie gehad om te sien dat televisiespeletjies die potensiaal het om 'n onafhanklike bedryf te word nie, en het nie die produk die ondersteuning gegee wat dit benodig gehad het nie. Nolan Bushnell, geïnspireer deur "Spacewar", het hy probeer om die spel te kommersialiseer. Met sy agtergrond in vermaak-arkades, het Bushnell geglo dat "Spacewar" kon slaag as 'n munt-aangedrewe masjien. In 1971 het Nutting Associates sy konsep as "Computer Space" vrygestel. Die speletjie was egter te kompleks vir spelers en het misluk. Ten spyte van hierdie terugslag, het Bushnell vol vertroue gebly in die potensiaal van videospeletjies wat deur muntstukke gedryf word. Nadat hy Magnavox Odyssey se tafeltennisspeletjie in 1972 gesien het, het hy en Ted Dabney, Atari Inc. gestig. Hulle het "Pong" vrygestel, 'n arkade pingpong-speletjie, wat 'n onmiddellike treffer geword het. Die eerste Pong-masjien, wat in 'n Sunnyvale-kroeg geïnstalleer is, het sy geldkas vinnig met munte gevul. In 1975 het Atari met Sears saamgewerk om 'n tuisweergawe van Pong te vervaardig. Alhoewel Magnavox vir Atari gedagvaar het vir patentskending en 'n sterk saak gehad het, het Atari geskik. Die tuisweergawe van Pong was baie suksesvol en het in 1975, 150 000 eenhede verkoop. Ander maatskappye het ook begin om Pong-klone te maak, en selfs Magnavox het sy Odyssey vir die tennis- en hokkiespeletjies aangepas. Die suksesvolste van hierdie vroeë konsoles was Coleco Telstar, deels danksy Ralph Baer se aanbeveling om General Instruments se AY-3-8500-skyfie te gebruik. Coleco het 'n krisis in die gesig gestaar toe Telstar FCC-inmengingstoetse (wat die hoeveelheid radiasie wat deur die toestel vrygestelword meet) gedruip het, maar die probleem is met behulp van Baer opgelos en FCC-goedkeuring is later verkry. Telstar het in 1976 meer as 'n miljoen eenhede verkoop voordat dit oorskadu is deur tweedegenerasie-konsoles soos die Atari 2600, Intellivision en ColecoVision, wat uitruilbare speletjiepatrone bevat het. Die mark het egter oorversadig geraak met te veel speletjies en konsoles van lae gehalte, wat gelei het tot 'n beduidende industrie-ineenstorting, vererger deur die opkoms van tuisrekenaars soos die Apple II en Commodore 64, wat speletjies kan speel en ander programme kan laai. Teen 1983-1984 het videospeletjiekonsoleverkope gedaal, en baie maatskappye het die mark verlaat. Die bekendstelling van die Nintendo Entertainment System (NES) in 1985 het egter die bedryf laat herleef. Die [[:en:Nintendo_Entertainment_System|NES]] se gewildheid het videospeletjies as 'n hoofstroom vermaaklikheidsmedium vasgemaak, wat Ralph Baer se vroeë voorspellings vervul het.<ref name=":2">History (1 September 2017); History.com Editors ([https://www.history.com/topics/inventions/history-of-video-games#the-early-days https://www.history.com/topics/inventions/history-of-video-games#the-early-days)]besoek op 20 Oktober 2024</ref> == Die evolusie van arkadespeletjies <ref>Pocket 7 Games (30 Mei 2024): Matthew M[https://www.pocket7games.com/post/evolution-of-gaming-platforms-from-arcade-to-modern-era (https://www.pocket7games.com/post/evolution-of-gaming-platforms-from-arcade-to-modern-era)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240807091355/https://www.pocket7games.com/post/evolution-of-gaming-platforms-from-arcade-to-modern-era |date= 7 Augustus 2024 }} Besoek op 7 Augustus 2024</ref> == Arkadespeletjies het begin vlamvat onder die jonger generasie vanaf die 1970's, dit het die kulturele grondslag van die dobbelbedryf geword. Arkades was nie net vir die speel van arkadespeletjies nie, dit het ook 'n sosiale spilpunt geword want die gewildste speletjieplatforms was waar mense vroeër ontmoet, gekuier en met ander spelers meegeding het. Arkadespeletjies was hoofsaaklik gemik op tieners en jong volwassenes. Sommige van die gewildste arkadespeletjies sluit Pong, Borrelskiet, Space Invaders en PAC-MAN in. Al is arkadespeletjies nie meer so gewild as wat dit op 'n tyd was nie, word dit steeds wêreldwyd deur baie mense gespeel, veral deur mense wat van speletjies hou met minder ingewikkelde kontroles. Die maatskappy AVIA het 'n gratis borrelskiet-speletjie genaamd Bubble Buzz ontwikkel wat geïnspireer is deur arkadespeletjies, met 'n kinkel van moderne era-ontwerp en opgedateerde spel wat spelers laat terugkeer vir meer. Die speletjies het baie geld gemaak en die gier vir arkademasjienspeletjies het gelei tot die ontwikkeling van beter tegnologie en so ook die vraag na tuisspeletjiestelsels. Soos die gewildheid van die arkadespeletjies duidelik geword het, het mense gesmag na tuisspeletjiestelsels. In die 1980's het tuiskonsoles ontstaan. Stelsels soos die Atari 2600 en die ontdekking van ikoniese konsoles soos die [[Nintendo]] Entertainment System (NES) en [[Sega|Sega Genesis]] het uiteindelik speletjies vervaardig wat op dié konsoles gespeel kon word. Daarbenewens het die beheerders van hierdie speletjiekonsoles die speletjie-ervaring merkwaardig verbeter deurdat spelers meer beheer oor hul aksies binne die speletjie kon hê. Maatskappye produseer steeds tonne speletjiekonsoles, veral dié wat voorlopers in die veld is, naamlik die [[Sony]] PlayStation, Xbox Series X en selfs die Nintendo Switch. Hulle het selfs hul eie gemeenskap gebou soos die PlayStation Network en Xbox-speletjiepas om spelers met ander te laat kontak maak terwyl die maatskappy hul eie wins genereer deur middel van intekeningsdienste wat toegang tot hul eie speletjiebiblioteke gee. Die vooruitgang van beheerders en die hele speltegnologie het spelinteraksie meer boeiend gemaak, aangesien spelers meer komplekse bewegings en strategieë as ooit tevore kon uitvoer. Hierdie konsoles het bekende speletjies bekendgestel soos 8-bal, Mario-speletjies, [[Tetris]]-videospeletjie en ander multispelerspeletjies. Speletjies wat eens beperk was tot vroeë tuiskonsoles en arkademasjiene, het nou ontwikkel tot 'n veelvuldige en uiters toeganklike stokperdjie, wat lei tot die innovasie van die spelbedryf binne die spelplatforms. Speletjieontwikkelaars het aanhoudend die grense van tegnologie uitgebrei om meer praktiese en visueel aantreklike speletjies te skep wat tot die ontwikkeling van 3D-speletjies gelei het.Dit sluit die innovasie van CD-ROM-tegnologie in, wat meer berging bied vir saamgestelde speletjies eerder as tradisionele patrone. Hierdie transformasie vernuwe die hele bedryf en word 'n belangrike deel van die videospeletjie-ontwikkelingsgeskiedenis. == Die 9 generasies van videospeletjiekonsoles (tydlyn)<ref>Game Champions (25 Augustus 2023); Alex Cabal ([https://www.gamechampions.com/en/blog/the-evolution-of-gaming-consoles/ https://www.gamechampions.com/en/blog/the-evolution-of-gaming-consoles/)] Besoek op 7 Augustus 2024</ref> == '''Eerste generasie: 1972-1977''' Magnavox Odyssey (1972): * Eerste tuisvideospeletjiekonsole. * Geskep deur Ralph Baer, die "Vader van videospeletjies". * Arkade-speletjies in huise gebring. Atari Pong (1975): * Eerste kommersieel suksesvolle videospeletjiekonsole. * Het die arkade-speletjie-gier laat ontstaan. * Meer as 35 000 Pong-masjiene verkoop. * Die grondslag gelê vir toekomstige spelkonsoles. '''Tweede generasie: 1976-1983''' Atari 2600 (1977): * Verwisselbare speletjie-patrone bekendgestel. * Bekend vir ikoniese speletjies soos Space Invaders en Pac-Man. '''Derde generasie: 1983-1992''' Nintendo Entertainment System (NES) (1983): * Herleef die dobbelbedryf na 1983-ongeluk. * Gewilde speletjiebeheerders met rigtingblokkies. Sega Master System (1985): * Mededinger vir die NES. '''Vierdie generasie: 1987-1996''' Super Nintendo Entertainment System (SNES) (1990): * Verbeterde grafika en klank vermoëns oor die NES. * Het kompetisie van die Sega Genesis ondervind. Sega Genesis (1988): * Is betrokke by die konsole-oorloë met die SNES. '''Vyfde generasie: 1993-2005''' Sony PlayStation (1994): * CD-gebaseerde speletjies bekendgestel, wat groter en meer gedetailleerde speletjies moontlik maak. * Gewilde 3D-grafika. Nintendo 64 (1996): * Revolusioneer speletjies met 3D-ervarings. * Het die analoog stokbeheerder bekendgestel. * Voorsien innoverende multispeler-vermoëns met vier kontroleerderpoorte. '''Sesde generasie: 1998-2003''' Sega Dreamcast (1998): * Aanlyn speletjies bekendgestel met 'n ingeboude modem. * Het strawwe kompetisie in die gesig gestaar en uiteindelik daartoe gelei dat Sega die hardeware-onderneming verlaat het. PlayStation 2 (2000): * Het die topverkoperkonsole van alle tye geword. * DVD-terugspeel vermoëns ingestel. * Bekend vir 'n uitgebreide en diverse speletjie-biblioteek. '''Sewende generasie: 2005-2013''' Xbox 360 (2005): * Hoë-definisie speletjies en aanlyn veelvuldigespelersvermoëns. PlayStation 3 (2006): * Bekend vir eksklusiewe speletjietitels en multimedia-vermoëns. '''Agtste generasie: 2012-2020''' Wii U (2012): * Het tweede skermspeletjies met die GamePad bekendgestel. * Gekonfronteer met beperkte derdeparty-ondersteuning en gemengde ontvangs. PlayStation 4 (2013): * Verbeterde grafika en verwerkingskrag. * Bekend vir bekroonde speletjies soos "Uncharted 4" en "God of War". Xbox 1 (2013): * Kragtige hardeware met 'n agt-kern verwerker en toegewyde grafiese verwerkingseenheid. * Geïntegreerde Kinect-bewegingsensor. '''Negende generasie: 2020-hede''' PlayStation 5 (2020): * Hoogs verwag en beduidende skaarsheid in die gesig gestaar tydens vrystelling. * Kragtige hardeware met pasgemaakte agt-kern AMD Zen 2 CPU en AMD RDNA 2 GPU. * "DualSense"-beheerder bekendgestel. * Bekend vir eksklusiewe speletjies soos "Spider-Man: Miles Morales" en "Demon's Souls". Xbox Series X (2020): * Hoë aanvraag en beperkte beskikbaarheid by vrystelling. * Xbox draadlose beheerder met verbeterde ergonomie. * Bekend vir eksklusiewe speletjies soos "Halo Infinite" en "Forza Horizon 4". == Grootste tegnologiese veranderinge van videospeletjiekonsoles == === Markwaarde van videospeletjiekonsoles === Atari se Odyssey is in 1972 vrygestel teen 'n markprys van $99 (R1815,67 in 2024). Omdat die Odessey nie so groot kommersiële sukses was nie, kan huidige eienaars van die retro-konsole dit waardeer op $1400 (R25 676), dit is 'n 1314% toename oor die 1972-kosprys. === Verandering in bergingsvermoëns === Die eerste konsoles het nooit speletjies intern gestoor nie, maar eerder op 'n CD-skyf of speletjiekaart, wat min of meer 'n kapasiteit van 6MB bevat het. Soos wat die tegnologie ontwikkel het, het XBOX interne stoorplek in hul konsoles begin inkorporeer, wat die totale stoorplek van 6MB na 8GB verhoog het. Moderne konsoles kan tot 2TB interne stoorplek bevat, wat nodig is a.g.v. die toename in videospeletjiegrootte. Tans is “ARK: Survival Evolved” spasiegewys die grootste videospeletjie met 'n grootte van 275GB. == Hoe videospeletjies die jeug se lewens beïnvloed == Met die drastiese verandering in tegnologie vanaf die 1950’s, leef ons in ‘n era waar 42% van huishoudings toegang het tot 'n rekenaar, selfoon en selfs die internet.<ref>Statista (6 November 2023); Thomas Alsop (https://www.statista.com/statistics/748551/worldwide-households-with-computer/) Besoek op 7 Augustus 2024)</ref> Dit het dit maklik gemaak vir hierdie industrie om tot groter hoogtes te groei. Vandag is daar meer as 5 miljoen rekenaarspeletjies wêreldwyd beskikbaar. Vandag speel meer as 90% van kinders videospeletjies. 90% van speletjies wat gespeel word bevat geweld. Douglas Gentile en Craig Anderson van die Universiteit van Iowa, het in een van hul studies geskryf dat geweld as geregverdig, pret en sonder negatiewe gevolge gesien word onder die jong generasie.<ref>Healthline (20 Oktober 2018); Rachel Barcley (https://www.healthline.com/health-news/video-games-saints-or-psychopaths-082814#:~:text=More%20than%2090%20percent%20of,E10%2B%20or%20above%20contain%20violence) Besoek op 7 Augustus 2024</ref> Daar is ook 'n paar fisiese maniere hoe videospeletjies jong mense beïnvloed, naamlik: === Toename in breinmateriaal === Navorsing<ref>VSA Goverment (2022) (https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/32164847/) Besoek op 7 Augustus 2024</ref>toon dat videospeletjies breinplastisiteit (jou brein se vermoë om te verander in reaksie op leer) beïnvloed deur die gebruik van aandagbeheer en beloningsverwerking. Hoe meer jy jou aandag op 'n sekere taak vestig, hoe meer gestimuleer word jy deur daardie taak te voltooi. Dit is veral belangrik as jy in ag neem dat jou brein se grysstof (die buitenste laag van jou brein) miljarde neurone bevat en verantwoordelik is vir die beheer van jou bewegings, die behou van jou herinneringe en die regulering van jou emosies. In wese, hoe meer jy leer, hoe meer kan jou brein aanpas. Dit het 'n groot impak op jou kognitiewe funksies. === Verbeter fokus en visuomotoriese vermoëns soos hand-oog-koördinasie === As gevolg van die vlak van kompleksiteit en interaksie, vereis videospeletjies gereeld dat jy groot aandag aan visuele en ouditiewe leidrade moet gee om bepaalde take te voltooi. "Wanneer jy 'n videospeletjie kyk, moet jy aandag gee aan elke dingetjie wat in jou visuele veld kom en daarop reageer," sê Dr. Manos. "Om visueel te kontrasteer, om die verskil tussen een ding en 'n ander te kan onderskei, is ook 'n vaardigheid wat ontwikkel kan word deur videospeletjies te speel." Dit is algemeen in aksie-avontuurspeletjies soos "Tomb Raider of Resident Evil", waar jy binne 'n baie kort tydperk 'n knoppie moet druk wat ooreenstem met 'n simbool op die skerm om iets te laat gebeur. Dr. Manos raai egter aan dat, hoewel videospeletjies fokus en hand-oog-koördinasie kan verhoog deur kenmerke soos QTE's (Quick Time Event), werklike voorbeelde, soos om deur mis te ry, 'n groter potensiaal vir leer bied.<ref name=":1">Cleveland Kliniek (15 Mei 2022) https://health.clevelandclinic.org/are-video-games-good-for-you Besoek op 7 Augustus 2024</ref> === Verbeter die vermoë vir ander kognitiewe funksies === Stelverskuiwing is die vermoë om vinnig agtereenvolgens heen en weer tussen verskillende take te beweeg. Ons verwar stelverskuiwing dikwels met om 'n dubbeldoener te wees, maar die vermoë om ons aandag van een ding na die volgende te rig is 'n belangrike vaardigheid om te hê. "Mense wissel die hele tyd tussen take," sê Dr. Manos. "Daardie uitvoerende funksie is geneig om 'n bietjie beter te word wanneer jy 'n videospeletjie speel." Aksievideospeletjies word geassosieer met die verbetering van iemand se vermoë om hul aandag te rig en spesifieke inligting te filtreer. Tradisionele legkaartspeletjies, soos Tetris, word geassosieer met verhoogde prestasie in navigasie, persepsie en herkenning van voorwerpe. == Voordele van videospeletjies speel == === Help kinders en jong mense om waardevolle probleemoplossingsvaardighede te ontwikkel<ref>instituut vir opvoedkundige vooruitgang (21 Mei 2022) https://educationaladvancement.org/blog-the-good-and-the-bad-effects-of-video-games-on-children/ Besoek op 7 Augustus 2024</ref> === Daar is 'n groeiende hoeveelheid navorsing wat die positiewe uitwerking wat rekenaarspeletjies op kinders en jong mense het beklemtoon. Sekere rekenaarspeletjies bied vir kinders en jong mense die geleentheid aan om probleme op te los soos wat struikelblokke voorkom. Daar is ook ‘n groot verskeidenheid van rekenaarspeletjies wat vir mense meer leer oor geskiedenis, kuns en kultuur. Om speletjies te speel gee ook vir jong mense die geleentheid om ander te ontmoet wat ook dieselfde voorkeure as hulle het. Meeste van die moderne speletjies bevorder prososiale gedrag, soos spanwerk, mededeelsaamheid en empatie lewer vir ander. Een ontleding het bevind dat die speel van eerstepersoonskietspeletjies visueel-ruimtelike vaardighede verhoog en dat die speel van strategie- of rolspeletjies kreatiewe probleemoplossingsvaardighede 'n hupstoot gee. Speletjies dra ook in groot mate deel tot verbetering van buie en vermindering van stres en angs. Ander voordele sluit in, maar is nie beperk tot: * Bied gesonde kompetisie tussen jong mense * Motiveer jong mense om ander te leer * Verbeter jou algehele geheue * Maak jou gelukkig === Die fondament van spelgebaseerde leer<ref name=":0">Iberdrola (https://www.iberdrola.com/talent/benefits-video-games-learning Besoek op 7 Augustus 2024</ref> === Al was rekenaarspeletjies nooit bedoel om vir onderrig gebruik te word nie, kan mens vandag ‘n groot verskeidenheid speletjies kry wat leer en lees bevorder. Dit maak leer ook meer wenslik as wat die tradisionele manier van leer is, wat meer leerders betrek sal hou by die soort speletjies. Hierdie speletjies gee vir leerders die kans om hulle eie hoofkarakter te wees, wat beloon word deur sekere aansporings soos medaljes en punte, wat vir die speler motivering gee om ‘n doelwit te bereik, wat veroorsaak dat elke speler meer belang sal stel in leer as tevore. In die spelgebaseerde leerveld is daar opvoedkundige videospeletjies wat bekend staan as ernstige speletjies. Hierdie segment van leer poog om studente spesifieke vakke soos tale te leer, of om professionele persone soos polisiebeamptes, vlieëniers en selfs brandbestryders op te lei. Opvoedkundige videospeletjies is 'n vinnig stygende mark en sal na verwagting $24 miljard werd wees teen 2024 in die Verenigde State alleen - 685% meer as in 2021 - volgens voorspellings wat deur die Statista-portaal gepubliseer is. Voorbeelde van hierdie speletjies sluit in: {| class="wikitable" |Duolingo |‘n Gratis taalleer toep wat meer as 40 van die grootste tale op aarde aanbied, soos Frans, Spaans en selfs Zoeloe, wat tans deur meer as 500 miljoen mense wêreldwyd gebruik word. |- |Extreme event |‘n Gratis aflaaibare toep wat vir leerders inligting oor natuurrampe gee, en wat spanbou aanmoedig. |- |Blood Typing |'n Speletjie wat deur ‘n Sweedse maatskappy ontwikkel is om mense meer te leer oor bloedtipes en bloedoortappings, en tot watter mate dit ander se lewens kan red. |- |Dragon Box |'n Toep wat jong kinders blootstel aan die wêreld van wiskunde en algemene meetkunde. |- |''Spore'' |'n Toep nuttig vir die onderrig van biologie, spesifiek die evolusie van lewende wesens. |} === Hoe rekenaarspeletjies jou ‘n hupstoot gee met alledaagse verantwoordelikhede === Baie speletjies wat geskep word in ‘n driedimensionele wêreld, soos Mojang se bekende Minecraft, help kinders om navigasievaardighede aan te leer, sonder om afhanklik te wees van ‘n selfoon of ‘n globale posisioneringstelsel (GPS). Hierdie tipe speletjies versterk ook kinders se visuele ruimtelike vaardighede, wat help met die verstaan van afstand en spasie. Deur jou tyd sinvol te spandeer, kan videospeletjies: * reaksietyd versnel; * spanwerk aanmoedig; * die brein stimuleer om meer oorspronklike en unieke idees te vorm; * fokus verbeter; * strategie en leierskapvaardighede aan te leer; * tale aanleer; * kritiese denkvaardighede leer. == Nadele van videospeletjies speel == Baie moderne videospeletjies bevat ‘n baie hoë graad van geweld. Hierdie sluit speletjies in soos GTA, Fortnite, CSGO en vele meer eerste persoon skiet speletjies. Navorsing het bewys dat kinders/tieners wat hierdie speletjies speel meer geneig was om gewelddadig op te tree teenoor hul ouers en hul mede mense. Daar is ook die gevaar dat kinders geïsoleer kan raak vanaf die regte wêreld. Kinders wat meer as 6 ure per dag videospeletjies speel, is meer geneig om ander belangrike take soos huiswerk, sport en kosbare tyd saam met families af te skaf om eerder tyd in die virtuele wêreld te spandeer. Studies toon dat hoe meer tyd kinders spandeer op videospeletjies, hoe laer is hul prestasie op skool, hulle toon ook meer vernietigende gedrag teenoor hul ouers, onderwysers en ander leerlinge, wat lei tot boeliegedrag. Ander nadelige gevolge sluit in: === Spelbeserings === Herhalende stresbeserings, of oorgebruikbeserings, is beserings wat ontstaan a.g.v. die herhaalde gebruik van spiere en senings, tot die punt dat pyn en inflammasie ontwikkel. Een baie bekende voorbeeld is karpeltonnelsindroom. Karpale tonnelsindroom, wat dikwels by kantoorwerkers gesien word, behels inflammasie van 'n senuwee in die pols, wat pyn en gevoelloosheid veroorsaak. Visieprobleme is die mees algemene klagte onder spelers. Die mees algemene sigprobleem is oogstremming, wat kan lei tot hoofpyn en swak konsentrasie.<ref>Universiteit van Harvard (22 Desember 2020)[https://www.health.harvard.edu/blog/the-health-effects-of-too-much-gaming-2020122221645#:~:text=Gaming%20has%20also%20been%20associated%20with%20sleep%20deprivation%2C%20insomnia%20and,the%20strength%20of%20these%20connections. https://www.health.harvard.edu/blog/the-health-effects-of-too-much-gaming-2020122221645#:~:text=Gaming%20has%20also%20been%20associated%20with%20sleep%20deprivation%2C%20insomnia%20and,the%20strength%20of%20these%20connections.] Besoek op 7 Augustus 2024</ref> === Spelverslawing === Speletjies is ook gekoppel aan sielkundige afwykings. Dit is tans onduidelik of videospeletjieverslawing, of internetspelversteuring (IGD), 'n duidelike sindroom is. Jy lei dalk onder IGD as jy minstens vyf van die volgende agt simptome oor 'n tydperk van twaalf maande ervaar: * spelbeheptheid * ontrekkingsimptome * onverdraagsaamheid * verlies aan belangstelling in ander aktiwiteite * verlies aan verhoudings, opvoedkundige of loopbaangeleenthede * speletjies om angs, skuldgevoelens of ander negatiewe gemoedstoestande te ontsnap of te verlig * versuim om beheer te neem in moeilike situasies * voort te gaan met spel ten spyte van psigososiale probleme. ʼn Ander studie bewys dat tussen 0.3% en 1% van Amerikaners moontlik 'n internetspelversteuring het.<ref>chrome-extension://efaidnbmnnnibpcajpcglclefindmkaj/<nowiki>https://www.sciencedirect.com/sdfe/pdf/download/eid/1-s2.0-S030646031730254X/first-page-pdf</nowiki></ref><ref>Goverment van die VSA (1 Maart 2017); Andrew K Przybylski, Netta Weinstein, Kou Murayana https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/27809571/ Besoek op 7 Augustus 2024</ref> === Verhoogde aggressievlakke === Navorsing dui daarop dat die speel van videospeletjies, veral gewelddadige videospeletjies, 'n risikofaktor vir aggressie en geweld is. 'n Oorsig van 2015 deur die American Psychiatric-vereniging<ref name="review">chrome-extension://efaidnbmnnnibpcajpcglclefindmkaj/<nowiki>https://www.apa.org/pi/families/review-video-games.pdf</nowiki></ref> het gevind dat daar 'n konsekwente verband is tussen gewelddadige videospeletjiegebruik en toenames in aggressiewe gedrag, sowel as afname in prososiale gedrag en empatie.<ref name="review" /><ref>Goverment van die VSA (2013); Christopher J Ferguson, Adolfo Garza, Jessica Jerabeck, Raul Ramos, Mariza Galindo https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/22875464/ Besoek op 7 Augustus 2024</ref><ref>Goverment van die VSA (1993); L Berkowitz<nowiki/>https://www.ojp.gov/ncjrs/virtual-library/abstracts/aggression-its-causes-consequences-and-control Besoek op 7 Augustus 2024</ref> === Sekere speletjies bevorder dobbel === Vandag is daar baie speletjies wat dobbel onder jong mense bevorder, deur geheime items aan die gebruiker te verkoop, sonder om te spesifiseer wat die items is. Hierdie is baie gevaarlik en kan lei tot slegte gewoontes (soos dobbelverslawing) soos wat kinders ouer word. === Verminderde fisiese en geestelike gesondheid === Oormatige speeltyd kan lei tot fisiese en geestelike gesondheidskwessies, wat insluit: * Depressie en sosiale angs * Gebrek aan motivering * Swak emosionele regulering * Swak slaaphigiëne * Spierverlies en vettoename * Dehidrasie * Uitputting === Slaapontwrigting === Speletjies word ook geassosieer met slaaptekort, slapeloosheid en sirkadiese ritmeversteurings. Alhoewel videospeletjies baie vermaaklik is, kan dit jou daaglikse slaaproetine drasties beïnvloed. Jou sirkadiese ritme is jou liggaam se interne horlosie wat op 'n 24-uur-siklus loop. Dit is verantwoordelik vir jou persepsie van tyd. Deur 'n oormaat van jou tyd aan videospeletjies te spandeer, verander jy jou sirkadiese ritme, wat jou meer geneig sal maak om te sukkel om aan die slaap te raak. Nog 'n faktor wat jou slaap beïnvloed, is die vrystelling van blou lig. Meeste moderne skerms en projektors stel blou lig vry. Die hormoon wat verantwoordelik is vir moegheid, melatonien, word ontwrig wanneer jy blootgestel word aan blou lug. 'n Paar wenke om swak slaap te voorkom is:<ref>Goverment van die VSA (2022); Marcia Ines Silvani, Robert Werder, Claudio Perret https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC9424753/ Besoek op 7 Augustus 2024</ref><ref>Sleepopolis (13 Desember 2024);Jessica Timmons [https://sleepopolis.com/news/video-games-and-sleep/#:~:text=Evening%20gaming%20can%20negatively%20affect,time%20with%20healthy%20sleep%20habits. https://sleepopolis.com/news/video-games-and-sleep/#:~:text=Evening%20gaming%20can%20negatively%20affect,time%20with%20healthy%20sleep%20habits.] Besoek op 7 Augustus 2024</ref> # Skakel die speletjie ten minste een uur voor slaaptyd af; # Volg 'n konstante slaapskedule; # Vermy die inname van kafeïen en energie drankies; # Skyf rekenaarspeletjiekonsoles uit die slaapkamer uit; # Dra brille wat blou lig voorkom terwyl jy speletjies speel; === Vetsug en ander siektes === Speletjies word geassosieer met vetsug by tieners. Dit is te danke aan die feit dat as 'n tiener elke dag ure lank voor 'n skerm sit, hy/sy nie veel oefening kry nie. Die vetsug is ook vermoedelik as gevolg van verhoogde voedselinname terwyl jy videospeletjies speel. Volgens 'n studie in die Journal of Clinical Nutrition,<ref>Die American Journal of Clinical Nutrition (2024) https://ajcn.nutrition.org/ Besoek op 7 Augustus 2024</ref> word 'n enkele sessie van videospeletjies in gesonde manlike adolessente geassosieer met 'n verhoogde voedselinname, ongeag eetlussensasies. Die seine wat versadiging (volheid) aandui word benadeel en die geestelike stres betrokke by die speel van videospeletjies die beloningsentrums aktiveer, wat lei tot verhoogde voedselinname. == Hoe ouers hul kinders kan beskerm == So lekker en opvoedkundig soos videospeletjies kan wees, is dit belangrik dat ouers bewus is daarvan dat dit beide voordelig en nadelig vir jou kind se ontwikkeling kan wees. Ouers moet betrokke wees by die oorsig van hul kinders se videospeletjie-speelgewoontes.  Dit sluit in om bewus te wees van watter videospeletjies hul kinders speel en om te weet wanneer om in te gryp in hul kinders se speletjies.  Wees bedag op enige soort videospeletjies met geweld en die uitwerking daarvan op jou kinders.  Daar is 'n paar dinge wat ouers kan doen om te verhoed dat ongesonde videospeletjiegewoontes ontwikkel. Om op hoogte te bly van hoeveel jou kinders alle vorme van media gebruik, kan help. Hier is hoe: # Kry 'n gesinsmediaplan. Gebruik hierdie [https://www.healthychildren.org/English/media/Pages/hhh.aspx mediaplan-hulpmiddel] om jou te help. Dink mooi oor watter aktiwiteite die videospeletjies moontlik vervang in hul daaglikse roetine. Maak seker dat media, insluitend speletjies, nie ander belangrike aktiwiteite soos huiswerk, oefening of slaap beïnvloed nie. # Wees bewus op hoe jou kind elektroniese toestelle en videospeletjies gebruik en watter speletjies en programme jou kind aflaai. Maak seker dat hulle verstaan dat internetspeletjies gewoonlik [https://www.healthychildren.org/English/family-life/Media/Pages/Dangerous-Internet-Challenges.aspx versteekte boodskappe] en advertensies het. Speletjies kan ook jou kind se [https://www.healthychildren.org/English/family-life/Media/Pages/5-Unhealthy-Ways-Digital-Ads-May-Be-Targeting-Your-Child.aspx persoonlike inligting] insamel. # Hou aan om in gemeenskaplike areas te speel. Dit is natuurlik nie altyd moontlik nie. Tieners gaan na hul kamers met hul fone en doen skoolwerk op hul skootrekenaars. Dit is amper onmoontlik om tred te hou met alles wat hulle doen. Maar in die mate wat dit moontlik is, probeer om die aktiwiteit te hou waar almal kan sien. # Speel speletjies saam met hulle en stel 'n goeie voorbeeld. Dit help jou nie net om te sien wat hulle doen en hoe hulle dit doen nie, maar dit kan ook help om tydsbeperkings op speletjies te plaas. # [https://developingchild.harvard.edu/science/key-concepts/serve-and-return/ Fokus op werklike speletjies vir jonger kinders]. Jong kinders leer baie wanneer hulle met ander mense kontak maak. Moedig hulle aan om met speelgoed, boeke en kryte te speel. Die [https://www.aap.org/ American Academy of Pediatrics] stel voor dat kinders onder die ouderdom van twee geen skermtyd moet hê nie, en kinders van 2 tot 5 slegs een uur per weeksdag en drie ure op naweekdae mag kry. Maar 'n onlangse studie van meer as 2 200 kinders het gevind dat spelers wat meer as 21 uur per week gespeel het, beter gevaar het as nie-spelers toe hulle vir impulsiewe gedrag en memorisering getoets is. Navorsers het ook waargeneem dat spelers meer aktiwiteit as nie-spelers gehad het in dele van hul brein wat met aandag en geheue geassosieer word. <ref name=":1" /><ref>Healthy Children (2023);''Claire McCarthy, MD, FAAP''https://www.healthychildren.org/English/family-life/Media/Pages/Unhealthy-Video-Gaming.aspx Besoek op 7 Augustus 2024</ref> == Sien ook == * [[Videospeletjie]] == Verwysings == {{Verwysings|2}} [[Kategorie:Tegnologie]] [[Kategorie:Videospeletjies]] [[Kategorie:Kontroversies]] 6cxrfu0wrsmvpggtzyqhqnymtswyg6i 2910324 2910315 2026-06-09T13:43:23Z Rooiratel 90342 inhoud geskuif na die meer relevante bladsy: [[Geskiedenis van videospeletjies]] 2910324 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Two people playing Sony PS4 consoles.jpg|regs|raamloos|304x304px]] Daar is baie debatte oor die sosiale gevolge van [[videospeletjie]]s op spelers en [[videospeletjiekultuur|die breër samelewing]], sowel as debatte binne die [[videospeletjiebedryf]]. Sedert die vroeë 2000's het voorstanders van videospeletjies hul gebruik as 'n [[speletjies as kuns|ekspressiewe medium]] beklemtoon en gepleit vir hul beskerming onder die wette wat [[vryheid van spraak]] en ook [[Videospeletjies in onderwys|as 'n opvoedkundige hulpmiddel]] beheer. Teenstanders voer aan dat videospeletjies skadelik is en daarom [[Beperkings op vryheid van spraak|onderhewig moet wees aan wetgewende toesig en beperkings]]. Die beweerde positiewe en negatiewe eienskappe en gevolge van videospeletjies is die onderwerp van wetenskaplike studie. Akademiese navorsing het die verband tussen videospeletjies en [[verslawing]], [[aggressie]], [[geweld]], [[psigososiale ontwikkeling|sosiale ontwikkeling]], en 'n verskeidenheid stereotipering- en [[seksuele moraliteit]]-kwessies ondersoek.<ref>Freedman J. ''Media violence and its effect on aggression: assessing the scientific evidence''. [[University of Toronto Press]], Toronto 2002 {{ISBN|0-8020-8425-7}}.</ref>{{page needed|date=Desember 2020}} == Hoe videospeletjies die jeug se lewens beïnvloed == Met die drastiese verandering in tegnologie vanaf die 1950’s, leef ons in ‘n era waar 42% van huishoudings toegang het tot 'n rekenaar, selfoon en selfs die internet.<ref>Statista (6 November 2023); Thomas Alsop (https://www.statista.com/statistics/748551/worldwide-households-with-computer/) Besoek op 7 Augustus 2024)</ref> Dit het dit maklik gemaak vir hierdie industrie om tot groter hoogtes te groei. Vandag is daar meer as 5 miljoen rekenaarspeletjies wêreldwyd beskikbaar. Vandag speel meer as 90% van kinders videospeletjies. 90% van speletjies wat gespeel word bevat geweld. Douglas Gentile en Craig Anderson van die Universiteit van Iowa, het in een van hul studies geskryf dat geweld as geregverdig, pret en sonder negatiewe gevolge gesien word onder die jong generasie.<ref>Healthline (20 Oktober 2018); Rachel Barcley (https://www.healthline.com/health-news/video-games-saints-or-psychopaths-082814#:~:text=More%20than%2090%20percent%20of,E10%2B%20or%20above%20contain%20violence) Besoek op 7 Augustus 2024</ref> Daar is ook 'n paar fisiese maniere hoe videospeletjies jong mense beïnvloed, naamlik: === Toename in breinmateriaal === Navorsing<ref>VSA Goverment (2022) (https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/32164847/) Besoek op 7 Augustus 2024</ref>toon dat videospeletjies breinplastisiteit (jou brein se vermoë om te verander in reaksie op leer) beïnvloed deur die gebruik van aandagbeheer en beloningsverwerking. Hoe meer jy jou aandag op 'n sekere taak vestig, hoe meer gestimuleer word jy deur daardie taak te voltooi. Dit is veral belangrik as jy in ag neem dat jou brein se grysstof (die buitenste laag van jou brein) miljarde neurone bevat en verantwoordelik is vir die beheer van jou bewegings, die behou van jou herinneringe en die regulering van jou emosies. In wese, hoe meer jy leer, hoe meer kan jou brein aanpas. Dit het 'n groot impak op jou kognitiewe funksies. === Verbeter fokus en visuomotoriese vermoëns soos hand-oog-koördinasie === As gevolg van die vlak van kompleksiteit en interaksie, vereis videospeletjies gereeld dat jy groot aandag aan visuele en ouditiewe leidrade moet gee om bepaalde take te voltooi. "Wanneer jy 'n videospeletjie kyk, moet jy aandag gee aan elke dingetjie wat in jou visuele veld kom en daarop reageer," sê Dr. Manos. "Om visueel te kontrasteer, om die verskil tussen een ding en 'n ander te kan onderskei, is ook 'n vaardigheid wat ontwikkel kan word deur videospeletjies te speel." Dit is algemeen in aksie-avontuurspeletjies soos "Tomb Raider of Resident Evil", waar jy binne 'n baie kort tydperk 'n knoppie moet druk wat ooreenstem met 'n simbool op die skerm om iets te laat gebeur. Dr. Manos raai egter aan dat, hoewel videospeletjies fokus en hand-oog-koördinasie kan verhoog deur kenmerke soos QTE's (Quick Time Event), werklike voorbeelde, soos om deur mis te ry, 'n groter potensiaal vir leer bied.<ref name=":1">Cleveland Kliniek (15 Mei 2022) https://health.clevelandclinic.org/are-video-games-good-for-you Besoek op 7 Augustus 2024</ref> === Verbeter die vermoë vir ander kognitiewe funksies === Stelverskuiwing is die vermoë om vinnig agtereenvolgens heen en weer tussen verskillende take te beweeg. Ons verwar stelverskuiwing dikwels met om 'n dubbeldoener te wees, maar die vermoë om ons aandag van een ding na die volgende te rig is 'n belangrike vaardigheid om te hê. "Mense wissel die hele tyd tussen take," sê Dr. Manos. "Daardie uitvoerende funksie is geneig om 'n bietjie beter te word wanneer jy 'n videospeletjie speel." Aksievideospeletjies word geassosieer met die verbetering van iemand se vermoë om hul aandag te rig en spesifieke inligting te filtreer. Tradisionele legkaartspeletjies, soos Tetris, word geassosieer met verhoogde prestasie in navigasie, persepsie en herkenning van voorwerpe. == Voordele van videospeletjies speel == === Help kinders en jong mense om waardevolle probleemoplossingsvaardighede te ontwikkel<ref>instituut vir opvoedkundige vooruitgang (21 Mei 2022) https://educationaladvancement.org/blog-the-good-and-the-bad-effects-of-video-games-on-children/ Besoek op 7 Augustus 2024</ref> === Daar is 'n groeiende hoeveelheid navorsing wat die positiewe uitwerking wat rekenaarspeletjies op kinders en jong mense het beklemtoon. Sekere rekenaarspeletjies bied vir kinders en jong mense die geleentheid aan om probleme op te los soos wat struikelblokke voorkom. Daar is ook ‘n groot verskeidenheid van rekenaarspeletjies wat vir mense meer leer oor geskiedenis, kuns en kultuur. Om speletjies te speel gee ook vir jong mense die geleentheid om ander te ontmoet wat ook dieselfde voorkeure as hulle het. Meeste van die moderne speletjies bevorder prososiale gedrag, soos spanwerk, mededeelsaamheid en empatie lewer vir ander. Een ontleding het bevind dat die speel van eerstepersoonskietspeletjies visueel-ruimtelike vaardighede verhoog en dat die speel van strategie- of rolspeletjies kreatiewe probleemoplossingsvaardighede 'n hupstoot gee. Speletjies dra ook in groot mate deel tot verbetering van buie en vermindering van stres en angs. Ander voordele sluit in, maar is nie beperk tot: * Bied gesonde kompetisie tussen jong mense * Motiveer jong mense om ander te leer * Verbeter jou algehele geheue * Maak jou gelukkig === Die fondament van spelgebaseerde leer<ref name=":0">Iberdrola (https://www.iberdrola.com/talent/benefits-video-games-learning Besoek op 7 Augustus 2024</ref> === Al was rekenaarspeletjies nooit bedoel om vir onderrig gebruik te word nie, kan mens vandag ‘n groot verskeidenheid speletjies kry wat leer en lees bevorder. Dit maak leer ook meer wenslik as wat die tradisionele manier van leer is, wat meer leerders betrek sal hou by die soort speletjies. Hierdie speletjies gee vir leerders die kans om hulle eie hoofkarakter te wees, wat beloon word deur sekere aansporings soos medaljes en punte, wat vir die speler motivering gee om ‘n doelwit te bereik, wat veroorsaak dat elke speler meer belang sal stel in leer as tevore. In die spelgebaseerde leerveld is daar opvoedkundige videospeletjies wat bekend staan as ernstige speletjies. Hierdie segment van leer poog om studente spesifieke vakke soos tale te leer, of om professionele persone soos polisiebeamptes, vlieëniers en selfs brandbestryders op te lei. Opvoedkundige videospeletjies is 'n vinnig stygende mark en sal na verwagting $24 miljard werd wees teen 2024 in die Verenigde State alleen - 685% meer as in 2021 - volgens voorspellings wat deur die Statista-portaal gepubliseer is. Voorbeelde van hierdie speletjies sluit in: {| class="wikitable" |Duolingo |‘n Gratis taalleer toep wat meer as 40 van die grootste tale op aarde aanbied, soos Frans, Spaans en selfs Zoeloe, wat tans deur meer as 500 miljoen mense wêreldwyd gebruik word. |- |Extreme event |‘n Gratis aflaaibare toep wat vir leerders inligting oor natuurrampe gee, en wat spanbou aanmoedig. |- |Blood Typing |'n Speletjie wat deur ‘n Sweedse maatskappy ontwikkel is om mense meer te leer oor bloedtipes en bloedoortappings, en tot watter mate dit ander se lewens kan red. |- |Dragon Box |'n Toep wat jong kinders blootstel aan die wêreld van wiskunde en algemene meetkunde. |- |''Spore'' |'n Toep nuttig vir die onderrig van biologie, spesifiek die evolusie van lewende wesens. |} === Hoe rekenaarspeletjies jou ‘n hupstoot gee met alledaagse verantwoordelikhede === Baie speletjies wat geskep word in ‘n driedimensionele wêreld, soos Mojang se bekende Minecraft, help kinders om navigasievaardighede aan te leer, sonder om afhanklik te wees van ‘n selfoon of ‘n globale posisioneringstelsel (GPS). Hierdie tipe speletjies versterk ook kinders se visuele ruimtelike vaardighede, wat help met die verstaan van afstand en spasie. Deur jou tyd sinvol te spandeer, kan videospeletjies: * reaksietyd versnel; * spanwerk aanmoedig; * die brein stimuleer om meer oorspronklike en unieke idees te vorm; * fokus verbeter; * strategie en leierskapvaardighede aan te leer; * tale aanleer; * kritiese denkvaardighede leer. == Nadele van videospeletjies speel == Baie moderne videospeletjies bevat ‘n baie hoë graad van geweld. Hierdie sluit speletjies in soos GTA, Fortnite, CSGO en vele meer eerste persoon skiet speletjies. Navorsing het bewys dat kinders/tieners wat hierdie speletjies speel meer geneig was om gewelddadig op te tree teenoor hul ouers en hul mede mense. Daar is ook die gevaar dat kinders geïsoleer kan raak vanaf die regte wêreld. Kinders wat meer as 6 ure per dag videospeletjies speel, is meer geneig om ander belangrike take soos huiswerk, sport en kosbare tyd saam met families af te skaf om eerder tyd in die virtuele wêreld te spandeer. Studies toon dat hoe meer tyd kinders spandeer op videospeletjies, hoe laer is hul prestasie op skool, hulle toon ook meer vernietigende gedrag teenoor hul ouers, onderwysers en ander leerlinge, wat lei tot boeliegedrag. Ander nadelige gevolge sluit in: === Spelbeserings === Herhalende stresbeserings, of oorgebruikbeserings, is beserings wat ontstaan a.g.v. die herhaalde gebruik van spiere en senings, tot die punt dat pyn en inflammasie ontwikkel. Een baie bekende voorbeeld is karpeltonnelsindroom. Karpale tonnelsindroom, wat dikwels by kantoorwerkers gesien word, behels inflammasie van 'n senuwee in die pols, wat pyn en gevoelloosheid veroorsaak. Visieprobleme is die mees algemene klagte onder spelers. Die mees algemene sigprobleem is oogstremming, wat kan lei tot hoofpyn en swak konsentrasie.<ref>Universiteit van Harvard (22 Desember 2020)[https://www.health.harvard.edu/blog/the-health-effects-of-too-much-gaming-2020122221645#:~:text=Gaming%20has%20also%20been%20associated%20with%20sleep%20deprivation%2C%20insomnia%20and,the%20strength%20of%20these%20connections. https://www.health.harvard.edu/blog/the-health-effects-of-too-much-gaming-2020122221645#:~:text=Gaming%20has%20also%20been%20associated%20with%20sleep%20deprivation%2C%20insomnia%20and,the%20strength%20of%20these%20connections.] Besoek op 7 Augustus 2024</ref> === Spelverslawing === Speletjies is ook gekoppel aan sielkundige afwykings. Dit is tans onduidelik of videospeletjieverslawing, of internetspelversteuring (IGD), 'n duidelike sindroom is. Jy lei dalk onder IGD as jy minstens vyf van die volgende agt simptome oor 'n tydperk van twaalf maande ervaar: * spelbeheptheid * ontrekkingsimptome * onverdraagsaamheid * verlies aan belangstelling in ander aktiwiteite * verlies aan verhoudings, opvoedkundige of loopbaangeleenthede * speletjies om angs, skuldgevoelens of ander negatiewe gemoedstoestande te ontsnap of te verlig * versuim om beheer te neem in moeilike situasies * voort te gaan met spel ten spyte van psigososiale probleme. ʼn Ander studie bewys dat tussen 0.3% en 1% van Amerikaners moontlik 'n internetspelversteuring het.<ref>chrome-extension://efaidnbmnnnibpcajpcglclefindmkaj/<nowiki>https://www.sciencedirect.com/sdfe/pdf/download/eid/1-s2.0-S030646031730254X/first-page-pdf</nowiki></ref><ref>Goverment van die VSA (1 Maart 2017); Andrew K Przybylski, Netta Weinstein, Kou Murayana https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/27809571/ Besoek op 7 Augustus 2024</ref> === Verhoogde aggressievlakke === Navorsing dui daarop dat die speel van videospeletjies, veral gewelddadige videospeletjies, 'n risikofaktor vir aggressie en geweld is. 'n Oorsig van 2015 deur die American Psychiatric-vereniging<ref name="review">chrome-extension://efaidnbmnnnibpcajpcglclefindmkaj/<nowiki>https://www.apa.org/pi/families/review-video-games.pdf</nowiki></ref> het gevind dat daar 'n konsekwente verband is tussen gewelddadige videospeletjiegebruik en toenames in aggressiewe gedrag, sowel as afname in prososiale gedrag en empatie.<ref name="review" /><ref>Goverment van die VSA (2013); Christopher J Ferguson, Adolfo Garza, Jessica Jerabeck, Raul Ramos, Mariza Galindo https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/22875464/ Besoek op 7 Augustus 2024</ref><ref>Goverment van die VSA (1993); L Berkowitz<nowiki/>https://www.ojp.gov/ncjrs/virtual-library/abstracts/aggression-its-causes-consequences-and-control Besoek op 7 Augustus 2024</ref> === Sekere speletjies bevorder dobbel === Vandag is daar baie speletjies wat dobbel onder jong mense bevorder, deur geheime items aan die gebruiker te verkoop, sonder om te spesifiseer wat die items is. Hierdie is baie gevaarlik en kan lei tot slegte gewoontes (soos dobbelverslawing) soos wat kinders ouer word. === Verminderde fisiese en geestelike gesondheid === Oormatige speeltyd kan lei tot fisiese en geestelike gesondheidskwessies, wat insluit: * Depressie en sosiale angs * Gebrek aan motivering * Swak emosionele regulering * Swak slaaphigiëne * Spierverlies en vettoename * Dehidrasie * Uitputting === Slaapontwrigting === Speletjies word ook geassosieer met slaaptekort, slapeloosheid en sirkadiese ritmeversteurings. Alhoewel videospeletjies baie vermaaklik is, kan dit jou daaglikse slaaproetine drasties beïnvloed. Jou sirkadiese ritme is jou liggaam se interne horlosie wat op 'n 24-uur-siklus loop. Dit is verantwoordelik vir jou persepsie van tyd. Deur 'n oormaat van jou tyd aan videospeletjies te spandeer, verander jy jou sirkadiese ritme, wat jou meer geneig sal maak om te sukkel om aan die slaap te raak. Nog 'n faktor wat jou slaap beïnvloed, is die vrystelling van blou lig. Meeste moderne skerms en projektors stel blou lig vry. Die hormoon wat verantwoordelik is vir moegheid, melatonien, word ontwrig wanneer jy blootgestel word aan blou lug. 'n Paar wenke om swak slaap te voorkom is:<ref>Goverment van die VSA (2022); Marcia Ines Silvani, Robert Werder, Claudio Perret https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC9424753/ Besoek op 7 Augustus 2024</ref><ref>Sleepopolis (13 Desember 2024);Jessica Timmons [https://sleepopolis.com/news/video-games-and-sleep/#:~:text=Evening%20gaming%20can%20negatively%20affect,time%20with%20healthy%20sleep%20habits. https://sleepopolis.com/news/video-games-and-sleep/#:~:text=Evening%20gaming%20can%20negatively%20affect,time%20with%20healthy%20sleep%20habits.] Besoek op 7 Augustus 2024</ref> # Skakel die speletjie ten minste een uur voor slaaptyd af; # Volg 'n konstante slaapskedule; # Vermy die inname van kafeïen en energie drankies; # Skyf rekenaarspeletjiekonsoles uit die slaapkamer uit; # Dra brille wat blou lig voorkom terwyl jy speletjies speel; === Vetsug en ander siektes === Speletjies word geassosieer met vetsug by tieners. Dit is te danke aan die feit dat as 'n tiener elke dag ure lank voor 'n skerm sit, hy/sy nie veel oefening kry nie. Die vetsug is ook vermoedelik as gevolg van verhoogde voedselinname terwyl jy videospeletjies speel. Volgens 'n studie in die Journal of Clinical Nutrition,<ref>Die American Journal of Clinical Nutrition (2024) https://ajcn.nutrition.org/ Besoek op 7 Augustus 2024</ref> word 'n enkele sessie van videospeletjies in gesonde manlike adolessente geassosieer met 'n verhoogde voedselinname, ongeag eetlussensasies. Die seine wat versadiging (volheid) aandui word benadeel en die geestelike stres betrokke by die speel van videospeletjies die beloningsentrums aktiveer, wat lei tot verhoogde voedselinname. == Hoe ouers hul kinders kan beskerm == So lekker en opvoedkundig soos videospeletjies kan wees, is dit belangrik dat ouers bewus is daarvan dat dit beide voordelig en nadelig vir jou kind se ontwikkeling kan wees. Ouers moet betrokke wees by die oorsig van hul kinders se videospeletjie-speelgewoontes.  Dit sluit in om bewus te wees van watter videospeletjies hul kinders speel en om te weet wanneer om in te gryp in hul kinders se speletjies.  Wees bedag op enige soort videospeletjies met geweld en die uitwerking daarvan op jou kinders.  Daar is 'n paar dinge wat ouers kan doen om te verhoed dat ongesonde videospeletjiegewoontes ontwikkel. Om op hoogte te bly van hoeveel jou kinders alle vorme van media gebruik, kan help. Hier is hoe: # Kry 'n gesinsmediaplan. Gebruik hierdie [https://www.healthychildren.org/English/media/Pages/hhh.aspx mediaplan-hulpmiddel] om jou te help. Dink mooi oor watter aktiwiteite die videospeletjies moontlik vervang in hul daaglikse roetine. Maak seker dat media, insluitend speletjies, nie ander belangrike aktiwiteite soos huiswerk, oefening of slaap beïnvloed nie. # Wees bewus op hoe jou kind elektroniese toestelle en videospeletjies gebruik en watter speletjies en programme jou kind aflaai. Maak seker dat hulle verstaan dat internetspeletjies gewoonlik [https://www.healthychildren.org/English/family-life/Media/Pages/Dangerous-Internet-Challenges.aspx versteekte boodskappe] en advertensies het. Speletjies kan ook jou kind se [https://www.healthychildren.org/English/family-life/Media/Pages/5-Unhealthy-Ways-Digital-Ads-May-Be-Targeting-Your-Child.aspx persoonlike inligting] insamel. # Hou aan om in gemeenskaplike areas te speel. Dit is natuurlik nie altyd moontlik nie. Tieners gaan na hul kamers met hul fone en doen skoolwerk op hul skootrekenaars. Dit is amper onmoontlik om tred te hou met alles wat hulle doen. Maar in die mate wat dit moontlik is, probeer om die aktiwiteit te hou waar almal kan sien. # Speel speletjies saam met hulle en stel 'n goeie voorbeeld. Dit help jou nie net om te sien wat hulle doen en hoe hulle dit doen nie, maar dit kan ook help om tydsbeperkings op speletjies te plaas. # [https://developingchild.harvard.edu/science/key-concepts/serve-and-return/ Fokus op werklike speletjies vir jonger kinders]. Jong kinders leer baie wanneer hulle met ander mense kontak maak. Moedig hulle aan om met speelgoed, boeke en kryte te speel. Die [https://www.aap.org/ American Academy of Pediatrics] stel voor dat kinders onder die ouderdom van twee geen skermtyd moet hê nie, en kinders van 2 tot 5 slegs een uur per weeksdag en drie ure op naweekdae mag kry. Maar 'n onlangse studie van meer as 2 200 kinders het gevind dat spelers wat meer as 21 uur per week gespeel het, beter gevaar het as nie-spelers toe hulle vir impulsiewe gedrag en memorisering getoets is. Navorsers het ook waargeneem dat spelers meer aktiwiteit as nie-spelers gehad het in dele van hul brein wat met aandag en geheue geassosieer word. <ref name=":1" /><ref>Healthy Children (2023);''Claire McCarthy, MD, FAAP''https://www.healthychildren.org/English/family-life/Media/Pages/Unhealthy-Video-Gaming.aspx Besoek op 7 Augustus 2024</ref> == Sien ook == * [[Videospeletjie]] == Verwysings == {{Verwysings|2}} [[Kategorie:Tegnologie]] [[Kategorie:Videospeletjies]] [[Kategorie:Kontroversies]] owx0op1jf4wlz8pd0wyyiqiopne8omi 2910328 2910324 2026-06-09T13:55:33Z Rooiratel 90342 Beeld wat meer van pas is tot die onderwerp 2910328 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Gamergate sentiment (Royal Park).jpg|duimnael|'n Onbekende persoon het hul mening uitgespreek oor Gamergate in Royal Park, Suid-Australië.]] Daar is baie debatte oor die sosiale gevolge van [[videospeletjie]]s op spelers en [[videospeletjiekultuur|die breër samelewing]], sowel as debatte binne die [[videospeletjiebedryf]]. Sedert die vroeë 2000's het voorstanders van videospeletjies hul gebruik as 'n [[speletjies as kuns|ekspressiewe medium]] beklemtoon en gepleit vir hul beskerming onder die wette wat [[vryheid van spraak]] en ook [[Videospeletjies in onderwys|as 'n opvoedkundige hulpmiddel]] beheer. Teenstanders voer aan dat videospeletjies skadelik is en daarom [[Beperkings op vryheid van spraak|onderhewig moet wees aan wetgewende toesig en beperkings]]. Die beweerde positiewe en negatiewe eienskappe en gevolge van videospeletjies is die onderwerp van wetenskaplike studie. Akademiese navorsing het die verband tussen videospeletjies en [[verslawing]], [[aggressie]], [[geweld]], [[psigososiale ontwikkeling|sosiale ontwikkeling]], en 'n verskeidenheid stereotipering- en [[seksuele moraliteit]]-kwessies ondersoek.<ref>Freedman J. ''Media violence and its effect on aggression: assessing the scientific evidence''. [[University of Toronto Press]], Toronto 2002 {{ISBN|0-8020-8425-7}}.</ref>{{page needed|date=Desember 2020}} == Hoe videospeletjies die jeug se lewens beïnvloed == Met die drastiese verandering in tegnologie vanaf die 1950’s, leef ons in ‘n era waar 42% van huishoudings toegang het tot 'n rekenaar, selfoon en selfs die internet.<ref>Statista (6 November 2023); Thomas Alsop (https://www.statista.com/statistics/748551/worldwide-households-with-computer/) Besoek op 7 Augustus 2024)</ref> Dit het dit maklik gemaak vir hierdie industrie om tot groter hoogtes te groei. Vandag is daar meer as 5 miljoen rekenaarspeletjies wêreldwyd beskikbaar. Vandag speel meer as 90% van kinders videospeletjies. 90% van speletjies wat gespeel word bevat geweld. Douglas Gentile en Craig Anderson van die Universiteit van Iowa, het in een van hul studies geskryf dat geweld as geregverdig, pret en sonder negatiewe gevolge gesien word onder die jong generasie.<ref>Healthline (20 Oktober 2018); Rachel Barcley (https://www.healthline.com/health-news/video-games-saints-or-psychopaths-082814#:~:text=More%20than%2090%20percent%20of,E10%2B%20or%20above%20contain%20violence) Besoek op 7 Augustus 2024</ref> Daar is ook 'n paar fisiese maniere hoe videospeletjies jong mense beïnvloed, naamlik: === Toename in breinmateriaal === Navorsing<ref>VSA Goverment (2022) (https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/32164847/) Besoek op 7 Augustus 2024</ref>toon dat videospeletjies breinplastisiteit (jou brein se vermoë om te verander in reaksie op leer) beïnvloed deur die gebruik van aandagbeheer en beloningsverwerking. Hoe meer jy jou aandag op 'n sekere taak vestig, hoe meer gestimuleer word jy deur daardie taak te voltooi. Dit is veral belangrik as jy in ag neem dat jou brein se grysstof (die buitenste laag van jou brein) miljarde neurone bevat en verantwoordelik is vir die beheer van jou bewegings, die behou van jou herinneringe en die regulering van jou emosies. In wese, hoe meer jy leer, hoe meer kan jou brein aanpas. Dit het 'n groot impak op jou kognitiewe funksies. === Verbeter fokus en visuomotoriese vermoëns soos hand-oog-koördinasie === As gevolg van die vlak van kompleksiteit en interaksie, vereis videospeletjies gereeld dat jy groot aandag aan visuele en ouditiewe leidrade moet gee om bepaalde take te voltooi. "Wanneer jy 'n videospeletjie kyk, moet jy aandag gee aan elke dingetjie wat in jou visuele veld kom en daarop reageer," sê Dr. Manos. "Om visueel te kontrasteer, om die verskil tussen een ding en 'n ander te kan onderskei, is ook 'n vaardigheid wat ontwikkel kan word deur videospeletjies te speel." Dit is algemeen in aksie-avontuurspeletjies soos "Tomb Raider of Resident Evil", waar jy binne 'n baie kort tydperk 'n knoppie moet druk wat ooreenstem met 'n simbool op die skerm om iets te laat gebeur. Dr. Manos raai egter aan dat, hoewel videospeletjies fokus en hand-oog-koördinasie kan verhoog deur kenmerke soos QTE's (Quick Time Event), werklike voorbeelde, soos om deur mis te ry, 'n groter potensiaal vir leer bied.<ref name=":1">Cleveland Kliniek (15 Mei 2022) https://health.clevelandclinic.org/are-video-games-good-for-you Besoek op 7 Augustus 2024</ref> === Verbeter die vermoë vir ander kognitiewe funksies === Stelverskuiwing is die vermoë om vinnig agtereenvolgens heen en weer tussen verskillende take te beweeg. Ons verwar stelverskuiwing dikwels met om 'n dubbeldoener te wees, maar die vermoë om ons aandag van een ding na die volgende te rig is 'n belangrike vaardigheid om te hê. "Mense wissel die hele tyd tussen take," sê Dr. Manos. "Daardie uitvoerende funksie is geneig om 'n bietjie beter te word wanneer jy 'n videospeletjie speel." Aksievideospeletjies word geassosieer met die verbetering van iemand se vermoë om hul aandag te rig en spesifieke inligting te filtreer. Tradisionele legkaartspeletjies, soos Tetris, word geassosieer met verhoogde prestasie in navigasie, persepsie en herkenning van voorwerpe. == Voordele van videospeletjies speel == === Help kinders en jong mense om waardevolle probleemoplossingsvaardighede te ontwikkel<ref>instituut vir opvoedkundige vooruitgang (21 Mei 2022) https://educationaladvancement.org/blog-the-good-and-the-bad-effects-of-video-games-on-children/ Besoek op 7 Augustus 2024</ref> === Daar is 'n groeiende hoeveelheid navorsing wat die positiewe uitwerking wat rekenaarspeletjies op kinders en jong mense het beklemtoon. Sekere rekenaarspeletjies bied vir kinders en jong mense die geleentheid aan om probleme op te los soos wat struikelblokke voorkom. Daar is ook ‘n groot verskeidenheid van rekenaarspeletjies wat vir mense meer leer oor geskiedenis, kuns en kultuur. Om speletjies te speel gee ook vir jong mense die geleentheid om ander te ontmoet wat ook dieselfde voorkeure as hulle het. Meeste van die moderne speletjies bevorder prososiale gedrag, soos spanwerk, mededeelsaamheid en empatie lewer vir ander. Een ontleding het bevind dat die speel van eerstepersoonskietspeletjies visueel-ruimtelike vaardighede verhoog en dat die speel van strategie- of rolspeletjies kreatiewe probleemoplossingsvaardighede 'n hupstoot gee. Speletjies dra ook in groot mate deel tot verbetering van buie en vermindering van stres en angs. Ander voordele sluit in, maar is nie beperk tot: * Bied gesonde kompetisie tussen jong mense * Motiveer jong mense om ander te leer * Verbeter jou algehele geheue * Maak jou gelukkig === Die fondament van spelgebaseerde leer<ref name=":0">Iberdrola (https://www.iberdrola.com/talent/benefits-video-games-learning Besoek op 7 Augustus 2024</ref> === Al was rekenaarspeletjies nooit bedoel om vir onderrig gebruik te word nie, kan mens vandag ‘n groot verskeidenheid speletjies kry wat leer en lees bevorder. Dit maak leer ook meer wenslik as wat die tradisionele manier van leer is, wat meer leerders betrek sal hou by die soort speletjies. Hierdie speletjies gee vir leerders die kans om hulle eie hoofkarakter te wees, wat beloon word deur sekere aansporings soos medaljes en punte, wat vir die speler motivering gee om ‘n doelwit te bereik, wat veroorsaak dat elke speler meer belang sal stel in leer as tevore. In die spelgebaseerde leerveld is daar opvoedkundige videospeletjies wat bekend staan as ernstige speletjies. Hierdie segment van leer poog om studente spesifieke vakke soos tale te leer, of om professionele persone soos polisiebeamptes, vlieëniers en selfs brandbestryders op te lei. Opvoedkundige videospeletjies is 'n vinnig stygende mark en sal na verwagting $24 miljard werd wees teen 2024 in die Verenigde State alleen - 685% meer as in 2021 - volgens voorspellings wat deur die Statista-portaal gepubliseer is. Voorbeelde van hierdie speletjies sluit in: {| class="wikitable" |Duolingo |‘n Gratis taalleer toep wat meer as 40 van die grootste tale op aarde aanbied, soos Frans, Spaans en selfs Zoeloe, wat tans deur meer as 500 miljoen mense wêreldwyd gebruik word. |- |Extreme event |‘n Gratis aflaaibare toep wat vir leerders inligting oor natuurrampe gee, en wat spanbou aanmoedig. |- |Blood Typing |'n Speletjie wat deur ‘n Sweedse maatskappy ontwikkel is om mense meer te leer oor bloedtipes en bloedoortappings, en tot watter mate dit ander se lewens kan red. |- |Dragon Box |'n Toep wat jong kinders blootstel aan die wêreld van wiskunde en algemene meetkunde. |- |''Spore'' |'n Toep nuttig vir die onderrig van biologie, spesifiek die evolusie van lewende wesens. |} === Hoe rekenaarspeletjies jou ‘n hupstoot gee met alledaagse verantwoordelikhede === Baie speletjies wat geskep word in ‘n driedimensionele wêreld, soos Mojang se bekende Minecraft, help kinders om navigasievaardighede aan te leer, sonder om afhanklik te wees van ‘n selfoon of ‘n globale posisioneringstelsel (GPS). Hierdie tipe speletjies versterk ook kinders se visuele ruimtelike vaardighede, wat help met die verstaan van afstand en spasie. Deur jou tyd sinvol te spandeer, kan videospeletjies: * reaksietyd versnel; * spanwerk aanmoedig; * die brein stimuleer om meer oorspronklike en unieke idees te vorm; * fokus verbeter; * strategie en leierskapvaardighede aan te leer; * tale aanleer; * kritiese denkvaardighede leer. == Nadele van videospeletjies speel == Baie moderne videospeletjies bevat ‘n baie hoë graad van geweld. Hierdie sluit speletjies in soos GTA, Fortnite, CSGO en vele meer eerste persoon skiet speletjies. Navorsing het bewys dat kinders/tieners wat hierdie speletjies speel meer geneig was om gewelddadig op te tree teenoor hul ouers en hul mede mense. Daar is ook die gevaar dat kinders geïsoleer kan raak vanaf die regte wêreld. Kinders wat meer as 6 ure per dag videospeletjies speel, is meer geneig om ander belangrike take soos huiswerk, sport en kosbare tyd saam met families af te skaf om eerder tyd in die virtuele wêreld te spandeer. Studies toon dat hoe meer tyd kinders spandeer op videospeletjies, hoe laer is hul prestasie op skool, hulle toon ook meer vernietigende gedrag teenoor hul ouers, onderwysers en ander leerlinge, wat lei tot boeliegedrag. Ander nadelige gevolge sluit in: === Spelbeserings === Herhalende stresbeserings, of oorgebruikbeserings, is beserings wat ontstaan a.g.v. die herhaalde gebruik van spiere en senings, tot die punt dat pyn en inflammasie ontwikkel. Een baie bekende voorbeeld is karpeltonnelsindroom. Karpale tonnelsindroom, wat dikwels by kantoorwerkers gesien word, behels inflammasie van 'n senuwee in die pols, wat pyn en gevoelloosheid veroorsaak. Visieprobleme is die mees algemene klagte onder spelers. Die mees algemene sigprobleem is oogstremming, wat kan lei tot hoofpyn en swak konsentrasie.<ref>Universiteit van Harvard (22 Desember 2020)[https://www.health.harvard.edu/blog/the-health-effects-of-too-much-gaming-2020122221645#:~:text=Gaming%20has%20also%20been%20associated%20with%20sleep%20deprivation%2C%20insomnia%20and,the%20strength%20of%20these%20connections. https://www.health.harvard.edu/blog/the-health-effects-of-too-much-gaming-2020122221645#:~:text=Gaming%20has%20also%20been%20associated%20with%20sleep%20deprivation%2C%20insomnia%20and,the%20strength%20of%20these%20connections.] Besoek op 7 Augustus 2024</ref> === Spelverslawing === Speletjies is ook gekoppel aan sielkundige afwykings. Dit is tans onduidelik of videospeletjieverslawing, of internetspelversteuring (IGD), 'n duidelike sindroom is. Jy lei dalk onder IGD as jy minstens vyf van die volgende agt simptome oor 'n tydperk van twaalf maande ervaar: * spelbeheptheid * ontrekkingsimptome * onverdraagsaamheid * verlies aan belangstelling in ander aktiwiteite * verlies aan verhoudings, opvoedkundige of loopbaangeleenthede * speletjies om angs, skuldgevoelens of ander negatiewe gemoedstoestande te ontsnap of te verlig * versuim om beheer te neem in moeilike situasies * voort te gaan met spel ten spyte van psigososiale probleme. ʼn Ander studie bewys dat tussen 0.3% en 1% van Amerikaners moontlik 'n internetspelversteuring het.<ref>chrome-extension://efaidnbmnnnibpcajpcglclefindmkaj/<nowiki>https://www.sciencedirect.com/sdfe/pdf/download/eid/1-s2.0-S030646031730254X/first-page-pdf</nowiki></ref><ref>Goverment van die VSA (1 Maart 2017); Andrew K Przybylski, Netta Weinstein, Kou Murayana https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/27809571/ Besoek op 7 Augustus 2024</ref> === Verhoogde aggressievlakke === Navorsing dui daarop dat die speel van videospeletjies, veral gewelddadige videospeletjies, 'n risikofaktor vir aggressie en geweld is. 'n Oorsig van 2015 deur die American Psychiatric-vereniging<ref name="review">chrome-extension://efaidnbmnnnibpcajpcglclefindmkaj/<nowiki>https://www.apa.org/pi/families/review-video-games.pdf</nowiki></ref> het gevind dat daar 'n konsekwente verband is tussen gewelddadige videospeletjiegebruik en toenames in aggressiewe gedrag, sowel as afname in prososiale gedrag en empatie.<ref name="review" /><ref>Goverment van die VSA (2013); Christopher J Ferguson, Adolfo Garza, Jessica Jerabeck, Raul Ramos, Mariza Galindo https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/22875464/ Besoek op 7 Augustus 2024</ref><ref>Goverment van die VSA (1993); L Berkowitz<nowiki/>https://www.ojp.gov/ncjrs/virtual-library/abstracts/aggression-its-causes-consequences-and-control Besoek op 7 Augustus 2024</ref> === Sekere speletjies bevorder dobbel === Vandag is daar baie speletjies wat dobbel onder jong mense bevorder, deur geheime items aan die gebruiker te verkoop, sonder om te spesifiseer wat die items is. Hierdie is baie gevaarlik en kan lei tot slegte gewoontes (soos dobbelverslawing) soos wat kinders ouer word. === Verminderde fisiese en geestelike gesondheid === Oormatige speeltyd kan lei tot fisiese en geestelike gesondheidskwessies, wat insluit: * Depressie en sosiale angs * Gebrek aan motivering * Swak emosionele regulering * Swak slaaphigiëne * Spierverlies en vettoename * Dehidrasie * Uitputting === Slaapontwrigting === Speletjies word ook geassosieer met slaaptekort, slapeloosheid en sirkadiese ritmeversteurings. Alhoewel videospeletjies baie vermaaklik is, kan dit jou daaglikse slaaproetine drasties beïnvloed. Jou sirkadiese ritme is jou liggaam se interne horlosie wat op 'n 24-uur-siklus loop. Dit is verantwoordelik vir jou persepsie van tyd. Deur 'n oormaat van jou tyd aan videospeletjies te spandeer, verander jy jou sirkadiese ritme, wat jou meer geneig sal maak om te sukkel om aan die slaap te raak. Nog 'n faktor wat jou slaap beïnvloed, is die vrystelling van blou lig. Meeste moderne skerms en projektors stel blou lig vry. Die hormoon wat verantwoordelik is vir moegheid, melatonien, word ontwrig wanneer jy blootgestel word aan blou lug. 'n Paar wenke om swak slaap te voorkom is:<ref>Goverment van die VSA (2022); Marcia Ines Silvani, Robert Werder, Claudio Perret https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC9424753/ Besoek op 7 Augustus 2024</ref><ref>Sleepopolis (13 Desember 2024);Jessica Timmons [https://sleepopolis.com/news/video-games-and-sleep/#:~:text=Evening%20gaming%20can%20negatively%20affect,time%20with%20healthy%20sleep%20habits. https://sleepopolis.com/news/video-games-and-sleep/#:~:text=Evening%20gaming%20can%20negatively%20affect,time%20with%20healthy%20sleep%20habits.] Besoek op 7 Augustus 2024</ref> # Skakel die speletjie ten minste een uur voor slaaptyd af; # Volg 'n konstante slaapskedule; # Vermy die inname van kafeïen en energie drankies; # Skyf rekenaarspeletjiekonsoles uit die slaapkamer uit; # Dra brille wat blou lig voorkom terwyl jy speletjies speel; === Vetsug en ander siektes === Speletjies word geassosieer met vetsug by tieners. Dit is te danke aan die feit dat as 'n tiener elke dag ure lank voor 'n skerm sit, hy/sy nie veel oefening kry nie. Die vetsug is ook vermoedelik as gevolg van verhoogde voedselinname terwyl jy videospeletjies speel. Volgens 'n studie in die Journal of Clinical Nutrition,<ref>Die American Journal of Clinical Nutrition (2024) https://ajcn.nutrition.org/ Besoek op 7 Augustus 2024</ref> word 'n enkele sessie van videospeletjies in gesonde manlike adolessente geassosieer met 'n verhoogde voedselinname, ongeag eetlussensasies. Die seine wat versadiging (volheid) aandui word benadeel en die geestelike stres betrokke by die speel van videospeletjies die beloningsentrums aktiveer, wat lei tot verhoogde voedselinname. == Hoe ouers hul kinders kan beskerm == So lekker en opvoedkundig soos videospeletjies kan wees, is dit belangrik dat ouers bewus is daarvan dat dit beide voordelig en nadelig vir jou kind se ontwikkeling kan wees. Ouers moet betrokke wees by die oorsig van hul kinders se videospeletjie-speelgewoontes.  Dit sluit in om bewus te wees van watter videospeletjies hul kinders speel en om te weet wanneer om in te gryp in hul kinders se speletjies.  Wees bedag op enige soort videospeletjies met geweld en die uitwerking daarvan op jou kinders.  Daar is 'n paar dinge wat ouers kan doen om te verhoed dat ongesonde videospeletjiegewoontes ontwikkel. Om op hoogte te bly van hoeveel jou kinders alle vorme van media gebruik, kan help. Hier is hoe: # Kry 'n gesinsmediaplan. Gebruik hierdie [https://www.healthychildren.org/English/media/Pages/hhh.aspx mediaplan-hulpmiddel] om jou te help. Dink mooi oor watter aktiwiteite die videospeletjies moontlik vervang in hul daaglikse roetine. Maak seker dat media, insluitend speletjies, nie ander belangrike aktiwiteite soos huiswerk, oefening of slaap beïnvloed nie. # Wees bewus op hoe jou kind elektroniese toestelle en videospeletjies gebruik en watter speletjies en programme jou kind aflaai. Maak seker dat hulle verstaan dat internetspeletjies gewoonlik [https://www.healthychildren.org/English/family-life/Media/Pages/Dangerous-Internet-Challenges.aspx versteekte boodskappe] en advertensies het. Speletjies kan ook jou kind se [https://www.healthychildren.org/English/family-life/Media/Pages/5-Unhealthy-Ways-Digital-Ads-May-Be-Targeting-Your-Child.aspx persoonlike inligting] insamel. # Hou aan om in gemeenskaplike areas te speel. Dit is natuurlik nie altyd moontlik nie. Tieners gaan na hul kamers met hul fone en doen skoolwerk op hul skootrekenaars. Dit is amper onmoontlik om tred te hou met alles wat hulle doen. Maar in die mate wat dit moontlik is, probeer om die aktiwiteit te hou waar almal kan sien. # Speel speletjies saam met hulle en stel 'n goeie voorbeeld. Dit help jou nie net om te sien wat hulle doen en hoe hulle dit doen nie, maar dit kan ook help om tydsbeperkings op speletjies te plaas. # [https://developingchild.harvard.edu/science/key-concepts/serve-and-return/ Fokus op werklike speletjies vir jonger kinders]. Jong kinders leer baie wanneer hulle met ander mense kontak maak. Moedig hulle aan om met speelgoed, boeke en kryte te speel. Die [https://www.aap.org/ American Academy of Pediatrics] stel voor dat kinders onder die ouderdom van twee geen skermtyd moet hê nie, en kinders van 2 tot 5 slegs een uur per weeksdag en drie ure op naweekdae mag kry. Maar 'n onlangse studie van meer as 2 200 kinders het gevind dat spelers wat meer as 21 uur per week gespeel het, beter gevaar het as nie-spelers toe hulle vir impulsiewe gedrag en memorisering getoets is. Navorsers het ook waargeneem dat spelers meer aktiwiteit as nie-spelers gehad het in dele van hul brein wat met aandag en geheue geassosieer word. <ref name=":1" /><ref>Healthy Children (2023);''Claire McCarthy, MD, FAAP''https://www.healthychildren.org/English/family-life/Media/Pages/Unhealthy-Video-Gaming.aspx Besoek op 7 Augustus 2024</ref> == Sien ook == * [[Videospeletjie]] == Verwysings == {{Verwysings|2}} [[Kategorie:Tegnologie]] [[Kategorie:Videospeletjies]] [[Kategorie:Kontroversies]] rzny1yjggq5j3dsk1no29xz015op1z7 0 420623 2910398 2903319 2026-06-09T21:28:22Z Jcb 223 2910398 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Charles Ernest Butler - King Arthur.jpg|duimnael|Koning Arthur, deur Charles Ernest Butler.]] '''Koning Arthur''' was volgens [[Legende|legendes]] 'n koning van [[Verenigde Koninkryk|Brittanje]]. Hy is 'n volksheld en sentrale figuur in die [[Middeleeue|Middeleeuse]] literêre tradisie bekend as ''the Matter of Britain''. In [[Wallis|Walliese]] bronne word Arthur uitgebeeld as 'n leier van die post-Romeinse Britte in gevegte teen die [[Angel-Saksers]] in die laat [[5de eeu|5de]] en vroeë [[6de eeu|6de eeue]]. Hy verskyn eers in twee vroeë Middeleeuse historiese bronne, die ''Annales Cambriae'' en die ''Historia Brittonum'', maar dit dateer tot 300 jaar nadat hy veronderstel was om te lewe, en die meeste historici wat die tydperk bestudeer, beskou hom nie as 'n historiese figuur nie. Sy naam kom ook voor in vroeë Walliese poëtiese bronne soos ''Y Gododdin''.<ref name="shippey">Tom Shippey, "So Much Smoke", ''review'' of {{Harvnb|Higham|2002}}, ''London Review of Books'', '''40''':24:23 (20 December 2018)</ref><ref name="higham">{{Harvnb|Higham|2002|pp= 11–37}}, has a summary of the debate on this point.; {{Cite book |last=Davies |first=John |url=http://archive.org/details/historyofwales0000davi |title=A history of Wales |date=1993 |publisher=London : Allen Lane the Penguin Press |others=Internet Archive |isbn=978-0-7139-9098-0 |pages=133}}</ref><ref>{{Harvnb|Charles-Edwards|1991|p= 15}}; {{Harvnb|Sims-Williams|1991}}. ''Y Gododdin'' cannot be dated precisely: it describes 6th-century events and contains 9th- or 10th-century spelling, but the surviving copy is 13th-century.</ref><ref>See {{Harvnb|Padel|1994}}; {{Harvnb|Sims-Williams|1991}}; {{Harvnb|Green|2007b}}; and {{Harvnb|Roberts|1991a}}</ref><ref>{{Harvnb|Thorpe|1966}}, but see also {{Harvnb|Loomis|1956}}</ref> Die karakter het ontwikkel deur Walliese mitologie, en verskyn óf as 'n groot vegter wat Brittanje verdedig teen menslike en bonatuurlike vyande óf as 'n magiese figuur van [[folklore]], soms geassosieer met die Walliese anderwêreld ''Annwn''. Die legendariese Arthur het grootliks ontwikkel as 'n figuur van internasionale belang deur die gewildheid van Geoffrey van Monmouth se verbeeldingryke 12de-eeuse ''Historia Regum Britanniae'' (Geskiedenis van die Konings van Brittanje). Geoffrey het Arthur uitgebeeld as 'n koning van Brittanje wat die [[Sakse]] verslaan het en 'n groot ryk gevestig het. Baie elemente en insidente wat nou 'n integrale deel van die Arthur-verhaal is, verskyn in Geoffrey se Historia, insluitend Arthur se pa Uther Pendragon, die towenaar Merlin, Arthur se vrou Guinevere, die swaard Excalibur, Arthur se bevrugting by Tintagel, sy laaste geveg teen Mordred by Camlann, en laaste rus in Avalon.<ref name="higham" /><ref>See {{Harvnb|Padel|1994}}; {{Harvnb|Sims-Williams|1991}}; {{Harvnb|Green|2007b}}; and {{Harvnb|Roberts|1991a}}</ref> Die temas, gebeure en karakters van die Arthurlegende verskil baie van teks tot teks, en daar is nie een kanonieke weergawe nie. Arthur-literatuur het gedurende die Middeleeue gedy, maar het in die daaropvolgende eeue afgeneem totdat dit weer 'n groot herlewing in die [[19de eeu]] beleef het. In die [[21ste eeu]] het die legende steeds prominensie, nie net in [[letterkunde]] nie, maar ook in verwerkings vir teater, film, televisie, strokiesprente en ander media. == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} [[Kategorie:Volksverhale]] snelk13pybuhqzlqbgf0xqqfpyehiqn 0 449776 2910405 2833105 2026-06-09T23:47:42Z PaulLim11 201647 Image 2910405 wikitext text/x-wiki {{Kursiewe titel}} {{Inligtingskas Televisiereeks | reeksnaam = Pieces of Her | beeld = | genre = {{Plainlist| * [[Riller]] * [[Drama]] }} | skepper = Charlotte Stoudt, gebaseer op ''Pieces of Her'' deur Karin Slaughter | skrywer = | regisseur = Minkie Spiro | rolverdeling = {{Plainlist| * [[Toni Collette]] * [[Bella Heathcote]] * [[Omari Hardwick]] * [[David Wenham]] * [[Jessica Barden]] * Jacob Scipio * [[Joe Dempsie]] }} | komponis = Saunder Jurriaans en Danny Bensi | oorsprongsland = [[VSA]] | taal = [[Engels]] | aantal_episodes = 8 | uitvoerende_vervaardiger = {{Plainlist| * Charlotte Stoudt * Janice Williams * Minkie Spiro * Bruna Papandrea * Steve Hutensky * Lesli Linka Glatter * Casey Haver * Karin Slaughter }} | vervaardiger = {{Plainlist| * Sharon Hoffman * Dan LeFranc * Toni Collette * Louisa Kors * Anne M. Uemura }} | kinematografie = Ole Birkeland | looptydperk = 42-62 minute | maatskappy = {{Plainlist| * Red Shoes Pictures * Made Up Stories }} | verspreider = | kanaal = [[Netflix]] | eerste_uitsending = {{Begindatum|2022|03|04df=y}} | laaste_uitsending = }} '''''Pieces of Her''''' is 'n [[Amerika]]anse rillerdramareeks vir [[televisie]] wat deur Charlotte Stoudt vir [[Netflix]] geskep is. Dit is geskoei op die roman met dieselfde naam deur Karin Slaughter. Die première was op 4&nbsp;Maart 2022.<ref name="Premieredate">{{cite magazine|title=Toni Collette is a mother with blood on her hands in 'Pieces of Her' first look|url=https://ew.com/tv/toni-collette-pieces-of-her-first-look/|magazine=Entertainment Weekly|last=Huff|first=Lauren|date=January 25, 2022|access-date=January 25, 2022}}</ref> Die reeks is tussen 27 Februarie en 3 April 2022 wêreldwyd altesaam 227,5&nbsp;miljoen uur gekyk, volgens Netflix se top-10.<ref>{{cite web|title='Pieces of Her' Season 2: Will Netflix Renew or Cancel?|url=https://www.whats-on-netflix.com/news/pieces-of-her-season-2-will-netflix-renew-or-cancel/|website=What's on Netflix|date=April 27, 2022|access-date=April 28, 2022|archive-date=June 10, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220610215708/https://www.whats-on-netflix.com/news/pieces-of-her-season-2-will-netflix-renew-or-cancel/|url-status=live}}</ref> ==Storielyn== {{Pretbederwer}} ''Pieces of Her'' gaan oor Andy, 'n 30-jarige vrou wat in 'n plaaslike eetplek in 'n dodelike skietery vasgevang word. Oomblikke later sien sy hoe haar ma, Laura, met gemak die skieter gewelddadig uitskakel. Terwyl Andy probeer sin maak van haar ma se dade op dié dag, verander haar siening van al haar familiebande aansienlik. Gou begin figure uit haar ma se verlede weer verskyn, en sy moet noodgedwonge vlug. Op haar reis probeer sy die legkaart van haar ma se verlede herbou.<ref>{{cite web|url=https://variety.com/2019/tv/news/pieces-of-her-netflix-1203128743/|title=Netflix Orders 'Pieces of Her' Adaptation With Bruna Papandrea, Lesli Linka Glatter Producing|last=Otterson|first=Joe|work=Variety|date=February 5, 2019|accessdate=March 19, 2019|archive-date=April 21, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220421090851/https://variety.com/2019/tv/news/pieces-of-her-netflix-1203128743/|url-status=live}}</ref> ==Hoofakteurs== {{beeldgroep2|perrow = 4 |total_width=550 |align=left |image1=Toni Collette (8969423498).jpg|caption1=[[Toni Collette]] |image2=Joseph Dempsie lkkkkkkkkkkkkkl.jpg|caption2=[[Joe Dempsie]] |image3=Omari Hardwick - Xeno.jpg|caption3=[[Omari Hardwick]] |image4=Bella Heathcote 2015 (cropped).jpg|caption4=[[Bella Heathcote]]}} * [[Toni Collette]] as Laura Oliver, 'n spraakterapeut en [[borskanker]]oorlewende wat in Belle Isle, [[Georgia]], woon. Sy het 'n donker verlede, en later word onthul haar regte naam is Jane Queller * [[Bella Heathcote]] as Andy Oliver, Laura se dogter, wat teruggetrek het huis toe om haar ma te versorg * [[Omari Hardwick]] as Gordon Oliver, Laura se eksman en Andy se stiefpa * [[David Wenham]] as Jasper Queller, die huidige uitvoerende direkteur van Quellcorp * [[Jessica Barden]] as Jane Queller, Laura se jonger self in die laat 1980's * Jacob Scipio as Michael Vargas, 'n polisieman * [[Joe Dempsie]] as die jong Nick Harp, Jane se voormalige liefde en die leier van die terroristegroep Army of the Changing World ==Ontvangs== Op [[Rotten Tomatoes]] het die reeks 'n goedkeuringsyfer van 50% en 'n gemiddelde punt van 5,7/10 gekry, gebaseer op 34 resensies.<ref>{{Cite Rotten Tomatoes|id=pieces_of_her|title=Pieces of Her|type=tv|season=1|access-date=July 31, 2022}}{{cbignore}}</ref> Op [[Metacritic]] het dit 'n punt van 52 uit 100 gekry, gabaseer op 18 resensies, wat dui op 'n "gemengde of middelmatige" ontvangs.<ref>{{Cite Metacritic|id=pieces-of-her|title=Pieces of Her|type=tv|season=1|access-date=July 31, 2022}}{{cbignore}}</ref> Angie Han het Collette se toneelspel deur die hele reeks in ''The Hollywood Reporter'' as "fassinerend" beskryf. Han sŝ ook die reeks verloor stoom ná die derde episode en kritiseer Heathcote se toneelspel as "sonder karakterontwikkeling".<ref>{{cite web |last1=Han |first1=Angie |title=Netflix's 'Pieces of Her': TV Review |url=https://www.hollywoodreporter.com/tv/tv-reviews/netflix-pieces-of-her-tv-review-1235103869/ |website=The Hollywood Reporter |date=March 4, 2022 |access-date=11 March 2022 |archive-date=April 1, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220401170154/https://www.hollywoodreporter.com/tv/tv-reviews/netflix-pieces-of-her-tv-review-1235103869/ |url-status=live }}</ref> ==Verwysings== {{Verwysings|2}} ==Skakels== * {{Netflix-titel}} {{vertaaluit| taalafk = en | il = Pieces of Her (TV series)}} {{Normdata}} [[Kategorie:Amerikaanse televisiereekse]] f2le6fkdnl77iussftdoc8xm3txk44z 1 453130 2910386 2832783 2026-06-09T19:46:59Z Oesjaar 7467 ASB!!!! 2910386 wikitext text/x-wiki == Wikidata == {{ping|Rooiratel}}, kan jy asb help op Wikidata? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 19:49, 22 Augustus 2025 (UTC) :{{ping|Rooiratel}}, asb!!! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 19:46, 9 Junie 2026 (UTC) ls1wl9wexst8vcu9sus1gukhhkalyp3 2910431 2910386 2026-06-10T07:21:45Z Rooiratel 90342 /* Wikidata */ Antwoord 2910431 wikitext text/x-wiki == Wikidata == {{ping|Rooiratel}}, kan jy asb help op Wikidata? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 19:49, 22 Augustus 2025 (UTC) :{{ping|Rooiratel}}, asb!!! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 19:46, 9 Junie 2026 (UTC) ::Ek kyk nou. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 07:21, 10 Junie 2026 (UTC) i4lz480lunus9x7hwjz9001uqd8wyhk 2910435 2910431 2026-06-10T07:26:11Z Rooiratel 90342 /* Wikidata */ Antwoord 2910435 wikitext text/x-wiki == Wikidata == {{ping|Rooiratel}}, kan jy asb help op Wikidata? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 19:49, 22 Augustus 2025 (UTC) :{{ping|Rooiratel}}, asb!!! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 19:46, 9 Junie 2026 (UTC) ::Ek kyk nou. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 07:21, 10 Junie 2026 (UTC) :::{{Uitgevoer}} - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 07:26, 10 Junie 2026 (UTC) qe92t0ihxdy6lpztrepc8synytjvwve 2910436 2910435 2026-06-10T07:27:25Z Oesjaar 7467 Dankie! 2910436 wikitext text/x-wiki == Wikidata == {{ping|Rooiratel}}, kan jy asb help op Wikidata? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 19:49, 22 Augustus 2025 (UTC) :{{ping|Rooiratel}}, asb!!! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 19:46, 9 Junie 2026 (UTC) ::Ek kyk nou. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 07:21, 10 Junie 2026 (UTC) :::{{Uitgevoer}} - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 07:26, 10 Junie 2026 (UTC) ::::Dankie! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 07:27, 10 Junie 2026 (UTC) bpdgnop0qy4g1iogil5cgict52g3b86 2910438 2910436 2026-06-10T07:31:09Z Rooiratel 90342 Sjablone 2910438 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} == Wikidata == {{ping|Rooiratel}}, kan jy asb help op Wikidata? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 19:49, 22 Augustus 2025 (UTC) :{{ping|Rooiratel}}, asb!!! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 19:46, 9 Junie 2026 (UTC) ::Ek kyk nou. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 07:21, 10 Junie 2026 (UTC) :::{{Uitgevoer}} - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 07:26, 10 Junie 2026 (UTC) ::::Dankie! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 07:27, 10 Junie 2026 (UTC) 6d1ooy9da30q031fq8ivmqv7oshh6iv 0 453836 2910354 2884015 2026-06-09T15:33:05Z Jcb 223 2910354 wikitext text/x-wiki {{Kort beskrywing|stel gedeelde oortuigings, idees en morele houdings wat as 'n verenigende krag binne die samelewing funksioneer}} '''Kollektiewe bewussyn''' of '''kollektiewe gewete''' ([[Frans]]]: ''conscience collective'') is die stel gedeelde oortuigings, idees en morele houdings wat as 'n verenigende krag binne die [[samelewing]] funksioneer.<ref name="dict">''Collins Dictionary of Sociology'', bl. 93.</ref> Oor die algemeen verwys dit nie na die spesifieke morele gewete nie, maar na 'n gedeelde begrip van [[Sosiale norm|sosiale norme]].<ref>Thomas E. Wren, ''[https://books.google.com/books?id=QttlGM7NQx0C&q=%22Collective+consciousness%22 Conceptions of Culture: What Multicultural Educators Need to Know]'', bl. 64</ref> Die moderne konsep van wat as kollektiewe bewussyn beskou kan word, sluit in solidariteitshoudings, [[Meem|meme]], ekstreme gedrag soos groepdenke en [[kuddegedrag]], en gesamentlik gedeelde ervarings tydens kollektiewe rituele, danspartytjies,<ref>{{Cite journal|last=Combs, A., & Krippner, S.|year=2008|title=Collective consciousness and the social brain|journal=Journal of Consciousness Studies|volume=15|pages=264–276}}</ref> en die diskarnatiewe entiteite wat ervaar kan word deur psigedeliese middel gebruik.<ref>{{cite journal |last=Luke|first=David|date=2011|title=Discarnate entities and dimethyltryptamine (DMT): Psychopharmacology, phenomenology and ontology|url=https://psycnet.apa.org/record/2011-04822-003|journal=Journal of the Society for Psychical Research|volume=75(902)|pages=26–42}}</ref> ==Historiese gebruik van kollektiewe bewussyn== Die term is in 1893 deur die Franse [[sosioloog]] [[Émile Durkheim]] in sy ''The Division of Labour in Society'' bekendgestel. Die Franse woord ''conscience'' beteken oor die algemeen "gewete", "[[bewussyn]]", "bewustheid",<ref>''Collins French-English Dictionary'' [http://www.collinsdictionary.com/dictionary/french-english/conscience ''s.v.'']</ref> of "persepsie".<ref>{{cite book|first = Shaun|last= Best|title = A Beginner's Guide to Social Theory|page = 28|url = https://books.google.com/books?id=Lq-cyEX3zHwC&pg=PA28|publisher =SAGE Publications|date = 2002|isbn = 9781848608634}}</ref> Gegewe die veelvuldigheid van definisies, verskil vertalers van Durkheim oor watter een die mees gepas is, of of die vertaling van die konteks afhang. Sommige verkies om die woord ''conscience'' as 'n onvertaalbare vreemde woord of tegniese term te behandel, sonder die normale betekenis daarvan.<ref>Simpson, George (Trans.) in Durkheim, Emile "The Division of Labour in Society" The Free Press, New York, 1993. bl. ix</ref> Wat "kollektief" betref, maak Durkheim dit duidelik dat hy nie hierdie konsep verifieer of hipostasiseer nie; vir hom is dit "kollektief" bloot in die sin dat dit vir baie individue algemeen is.<ref>Warren Schmaus, ''Durkheim's Philosophy of Science and the Sociology of Knowledge: Creating an Intellectual Niche'', 1994, {{ISBN|0226742512}}, p. 50-51</ref> Scipio Sighele het ''La Foule Criminele'' 'n jaar voor Durkheim gepubliseer, waarin hy ontluikende eienskappe van skares beskryf wat nie in die individue wat die skare vorm, voorkom nie. Hy noem dit nie kollektiewe bewussyn nie, maar ''âme de la foule'' (siel van die skare).<ref> {{Cite book |last=Scipio Sighele |url=https://archive.org/details/lafoulecriminel01sighgoog/page/n45/mode/2up?ref=ol |title=La foule criminelle: Essai de Psychologie Collective |date=1892 |publisher=F. Alcan |others=University of Michigan |language=English}} </ref> Hierdie term keer terug in [[Sigmund Freud]] se boek oor massasielkunde en oorvleuel in wese met Durkheim se konsep van kollektiewe bewussyn. ==Teorieë van kollektiewe bewussyn== ===Durkheim=== Durkheim het die term in sy boeke ''The Division of Labour in Society'' (1893), ''The Rules of the Sociological Method'' (1895), ''Suicide'' (1897), en ''The Elementary Forms of Religious Life'' (1912) gebruik. In ''The Division of Labour'' het Durkheim aangevoer dat in tradisionele/primitiewe samelewings (dié wat gebaseer is op klan-, familie- of stamverhoudings), totemiese godsdiens 'n belangrike rol gespeel het in die vereniging van lede deur die skepping van 'n gemeenskaplike bewussyn. In samelewings van hierdie tipe word die inhoud van 'n individu se bewussyn grootliks gedeel met alle ander lede van hul samelewing, wat 'n meganiese solidariteit deur wedersydse ooreenkoms skep. "Die totaliteit van oortuigings en sentimente wat gemeenskaplik is aan die gemiddelde lede van 'n samelewing, vorm 'n bepaalde stelsel met 'n eie lewe. Dit kan die kollektiewe of gemeenskaplike bewussyn genoem word." — Émile Durkheim<ref name="AllanAllan2005-108">{{cite book|author1=Kenneth Allan|author2=Kenneth D. Allan|title=Explorations in Classical Sociological Theory: Seeing the Social World|date=2 November 2005|publisher=Pine Forge Press|isbn=978-1-4129-0572-5|page=[https://archive.org/details/explorationsincl00alla/page/108 108]|url=https://archive.org/details/explorationsincl00alla/page/108}}</ref> In ''Suicide'' het Durkheim die konsep van anomie ontwikkel om te verwys na die sosiale eerder as individuele oorsake van selfmoord. Dit hou verband met die konsep van kollektiewe bewussyn, aangesien as daar 'n gebrek aan integrasie of solidariteit in die samelewing is, [[selfmoord]]syfers hoër sal wees.<ref>Durkheim, E. Suicide, 1897.</ref> ===Gramsci=== [[Antonio Gramsci]] stel: “’n Kollektiewe bewussyn, dit wil sê ’n lewende organisme, word slegs gevorm na die vereniging van die veelvoud deur wrywing aan die kant van die individue; en ’n mens kan ook nie sê dat ‘stilte’ nie ’n veelvoud is nie.”<ref name="fil">{{Citation |last1=Filippini |first1=Michele |title=Collective organisms |date=2017 |work=Using Gramsci |pages=43–64 |url=https://www.jstor.org/stable/j.ctt1h64kxd.9 |access-date=2024-11-22 |series=A New Approach |publisher=Pluto Press |isbn=978-0-7453-3569-8 |last2=Barr |first2=Patrick J.|jstor=j.ctt1h64kxd.9 }}</ref> ’n Vorm van kollektiewe bewussyn kan gevorm word uit Gramsci se opvatting dat die teenwoordigheid van ’n hegemonie die kollektiewe bewussyn van diegene wat onderdruk word deur die heersende idees van die samelewing, of die heersende hegemonie, kan mobiliseer. Kollektiewe bewussyn kan verwys na ’n menigte verskillende individuele vorme van bewussyn wat saamsmelt in ’n groter geheel. Volgens Gramsci se siening bestaan ’n verenigde geheel uit solidariteit tussen sy verskillende samestellende dele, en daarom kan hierdie geheel nie eenvormig dieselfde wees nie. Die verenigde geheel kan verskillende vorme van bewussyn (of individuele ervarings van sosiale werklikheid) omhels, wat saambestaan om die verskillende ervarings van die gemarginaliseerde volke in ’n gegewe samelewing te weerspieël. Dit stem ooreen met Gramsci se teorie van [[Marxisme]] en klassestryd toegepas op kulturele kontekste. Kulturele Marxisme (in teenstelling met die regse gebruik van die term) beliggaam die konsep van kollektiewe bewussyn. Dit inkorporeer sosiale bewegings wat gebaseer is op 'n soort kollektiewe identiteit; hierdie identiteite kan byvoorbeeld geslag, seksuele oriëntasie, ras en vermoë insluit, en kan deur kollektief-gebaseerde bewegings in 'n breër historiese materiële analise van klassestryd geïnkorporeer word. Volgens Michelle Filippini, “verteenwoordig die aard en werking van kollektiewe organismes – nie net partye nie, maar ook [[vakbond]]e, verenigings en tussenliggame in die algemeen – 'n spesifieke sfeer van refleksie in die ''Gevangenisnotaboeke'', veral met betrekking tot die nuwe verhouding tussen [[staat]] en [[samelewing]] wat volgens Gramsci se siening tydens die era van massapolitiek ontstaan het.”<ref name="fil" /> Kollektiewe organismes kan kollektiewe bewussyn uitdruk. Of hierdie vorm van uitdrukking homself in die ryk van die staat of die ryk van die samelewing bevind, hang af van die rigting wat die subjekte inslaan om hul kollektiewe bewussyn uit te druk. In Gramsci se Gevangenisnotaboeke noodsaak die voortdurende konflik tussen die burgerlike samelewing, die burokrasie en die staat die opkoms van 'n kollektiewe bewussyn wat dikwels as 'n tussenganger tussen hierdie verskillende ryke kan optree. Die openbare organisasies van protes, soos vakbonde en anti-oorlogsorganisasies, is voertuie wat verskeie tipes kollektiewe bewussyn kan verenig. Alhoewel identiteitsgebaseerde bewegings nodig is vir die vooruitgang van [[demokrasie]] en kollektiewe bewussyn kan genereer, kan hulle dit nie heeltemal doen sonder 'n verenigende raamwerk nie. Dit is hoekom anti-oorlog- en arbeidersbewegings 'n weg bied wat verskeie sosiale bewegings onder die vaandel van 'n veelvuldige kollektiewe bewussyn verenig het. Dit is ook hoekom toekomstige sosiale bewegings 'n etos van kollektiewe bewussyn moet hê as hulle op die lang termyn wil slaag. ===Zukerfield=== Mariano Zukerfield stel dat “Die verskillende dissiplines wat [[kennis]] bestudeer het, deel 'n begrip daarvan as 'n produk van menslike subjekte – individueel, kollektief, ens.”<ref name = zukerfield31>{{cite book|last = Zukerfield|first= M.|year=2017|chapter =How to Know Knowledge? Introducing Cognitive Materialism |title =Knowledge in the Age of Digital Capitalism: An Introduction to Cognitive Materialism|volume= 2|pages= 31–52|location = London |publisher = University of Westminster Press|jstor=j.ctv6zd9v0.6|isbn= 9781911534242}}</ref> Kennis in 'n sosiologiese sin is afgelei van sosiale toestande en sosiale realiteite. Kollektiewe bewussyn weerspieël ook sosiale realiteite, en sosiologiese kennis kan verkry word deur die aanneming van 'n kollektiewe bewussyn. Baie verskillende dissiplines soos [[filosofie]] en [[letterkunde]] ondersoek kollektiewe bewussyn vanuit verskillende lense. Hierdie verskillende dissiplines bereik 'n soortgelyke begrip van 'n kollektiewe bewussyn ten spyte van hul verskillende benaderings tot die onderwerp. Die inherente menslikheid in die idee van kollektiewe bewussyn verwys na 'n gedeelde denkwyse onder mense in die nastrewing van kennis. Kollektiewe bewussyn kan 'n begrip bied van die verhouding tussen self en samelewing. Soos Zukerfeld stel: "Alhoewel dit ons, as 'n eerste gebruiklike gebaar, dryf om die subjektiewe (soos individuele bewussyn) of intersubjektiewe draers (soos die waardes van 'n gegewe samelewing) te analiseer, met ander woorde dié wat Marxisme en sosiologie ondersoek, kan ons hulle nou in 'n heeltemal ander lig benader."<ref>{{cite book|last =Zukerfeld|first = M.|date =2017|chapter =How to Know Knowledge? Introducing Cognitive Materialism|page = 36|title = Knowledge in the Age of Digital Capitalism: An Introduction to Cognitive Materialism|volume = 2|location = London|publisher = University of Westminster Press.|jstor =j.ctv6zd9v0.6|isbn = 9781911534242}}</ref> "Kognitiewe materialisme"<ref name = zukerfield31/> word in die werk van Zukerfeld aangebied as 'n soort 'derde weg' tussen sosiologiese kennis en Marxisme. Kognitiewe materialisme is gebaseer op 'n soort kollektiewe bewussyn van die gees. Hierdie [[bewussyn]] kan, met kognitiewe materialisme as 'n leidende krag, deur mense gebruik word om die samelewing en sosiale toestande krities te analiseer. ==Kollektiewe bewussyn in die samelewing== Die samelewing bestaan uit verskeie kollektiewe groepe, soos die [[Familie (verwantskap)|familie]], [[gemeenskap]], organisasies, streke, [[nasie]]s wat, soos Burns en Egdahl stel, "beskou kan word as besittende [[Agentskap (filosofie)|agentskap]] vermoëns: om te dink, te oordeel, te besluit, op te tree, te hervorm; om self en ander sowel as self se optrede en interaksies te konseptualiseer; en om te reflekteer."<ref>Burns, T.R. Engdahl, E. (1998) ''The Social Construction of Consciousness''. Part 1: Collective Consciousness and its Socio-Cultural Foundations, ''Journal of Consciousness Studies'', 5 (1) bl 72.</ref> Daar word voorgestel dat hierdie verskillende nasionale gedrag wissel na gelang van die verskillende kollektiewe bewussyn tussen nasies. Dit illustreer dat verskille in kollektiewe bewussyn praktiese betekenis kan hê. Volgens 'n teorie hang die karakter van kollektiewe bewussyn af van die tipe mnemoniese kodering wat binne 'n groep gebruik word (Tsoukalas, 2007). Die spesifieke tipe kodering wat gebruik word, het 'n voorspelbare invloed op die groep se gedrag en kollektiewe ideologie. Informele groepe, wat ongereeld en spontaan vergader, is geneig om belangrike aspekte van hul gemeenskap as episodiese herinneringe voor te stel. Dit lei gewoonlik tot sterk sosiale samehorigheid en solidariteit, 'n toegeeflike atmosfeer, 'n eksklusiewe etos en 'n beperking van sosiale netwerke. Formele groepe, wat geskeduleerde en anonieme vergaderings het, is geneig om belangrike aspekte van hul gemeenskap as semantiese herinneringe voor te stel, wat gewoonlik lei tot swak sosiale samehorigheid en solidariteit, 'n meer gematigde atmosfeer, 'n inklusiewe etos en 'n uitbreiding van sosiale netwerke.<ref name="Tsoukalas´2007">Tsoukalas, I. (2007). Exploring the Microfoundations of Group Consciousness. ''Culture and Psychology'', 13(1), 39-81.</ref> ===Literêre en mondelinge tradisie=== In 'n gevallestudie van 'n Serwiese volksverhaal ondersoek Wolfgang Ernst kollektiewe bewussyn in terme van vorme van media, spesifiek kollektiewe mondelinge en literêre tradisies. "Huidige diskoersanalise dryf weg van die 'kulturalistiese wending' van die afgelope twee of drie dekades en die besorgdheid daarvan oor individuele en kollektiewe geheue as 'n uitgebreide teiken van historiese navorsing".<ref>{{cite book|last = Ernst |first = Wolfgang|date = 2017|chapter = ‘Electrified Voices’: Non-Human Agencies of Socio-Cultural Memory"|title =Memory in Motion|pages = 41–60|editor1-first= Ina|editor1-last= Blom|editor2-first= Trond|editor2-last= Lundemo|editor3-first= Eivind|editor3-last = Røssaak|publisher = Amsterdam University Press| doi=10.2307/j.ctt1jd94f0.5 |jstor =j.ctt1jd94f0.5|isbn = 9789462982147}}</ref> Daar is steeds 'n kollektiewe bewussyn teenwoordig in terme van die gedeelde waardering van [[volksverhale]] en mondelinge tradisies. Volksverhale stel die onderwerp en die gehore in staat om saam te kom rondom 'n gemeenskaplike ervaring en 'n gedeelde erfenis. In die geval van die Serwiese volks-"gusle",<ref>{{cite book|last = Ernst |first = Wolfgang|date = 2017|chapter = ‘Electrified Voices’: Non-Human Agencies of Socio-Cultural Memory"|page = 45 |title =Memory in Motion|editor1-first= Ina|editor1-last= Blom|editor2-first= Trond|editor2-last= Lundemo|editor3-first= Eivind|editor3-last = Røssaak|publisher = Amsterdam University Press| doi=10.2307/j.ctt1jd94f0.5 |jstor =j.ctt1jd94f0.5|isbn = 9789462982147}}</ref> is die Serwiese volk trots op hierdie musiekinstrument van epiese poësie en mondelinge tradisie en speel dit by sosiale byeenkomste. Uitdrukkings van kuns en kultuur is uitdrukkings van 'n kollektiewe bewussyn of uitdrukkings van veelvuldige sosiale realiteite. == Verwysings == {{Verwysings|3}} {{Normdata}} [[Kategorie:Filosofie]] [[Kategorie:Sielkunde]] [[Kategorie:Sosiologie]] 4c1m2a00oh5amno0tven1oh0ewtkwsp 0 456705 2910335 2908704 2026-06-09T14:59:24Z Jcb 223 2910335 wikitext text/x-wiki '''Kayla Swarts''' (gebore 24 Mei 2003) is 'n Suid-Afrikaanse [[veldhokkie]] en [[Sewesrugby|sewesspeler]] vir die Suid-Afrikaanse nasionale span. == Loopbaan == === Veldhokkie === ==== Onder-21 ==== Swarts het haar debuut vir die 2023 Junior Afrikabeker in Ismailia<ref>{{Cite web |title=South African Women's U21 team named for the African Qualifier |url=https://sahockey.co.za/2023/02/11/south-african-womens-u21-team-named-for-the-african-qualifier/ |website=SA Hockey Association|access-date=2023-02-28 |language=en-US}}</ref> en 2023 Hokkie Junior Wêreldbeker in [[Santiago de Chile|Santiago]] gemaak.<ref>{{Cite web |title=SA Hockey U21 Women named for Junior World Cup |url=https://sahockey.co.za/2023/09/27/sa-hockey-u21-women-named-for-junior-world-cup/ |access-date=2023-09-27 |language=en-US|website=SA Hockey Association}}</ref> ==== Nasionale span ==== Swarts het haar debuut vir die FIH Nasiesbeker in [[Valencia, Spanje|Valencia]] gemaak.<ref>{{cite web |title=Team Details – South Africa |url=https://tms.fih.ch/competitions/1438/reports/teams |publisher=[[International Hockey Federation]] |website=tms.fih.ch |accessdate=26 December 2022}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.sasportspress.co.za/press-release/south-african-womens-hockey-squads-have-been-selected |title=SOUTH AFRICAN WOMEN'S HOCKEY SQUADS HAVE BEEN SELECTED |publisher=[[SA Sports Press]] |website=sasportspress.co.za |accessdate=26 December 2022}}</ref> In 2024 sal sy 'n Olimpiese atleet word en Suid-Afrika by die [[Olimpiese Somerspele 2024|XXXIII Olimpiese Spele]] in [[Parys]] verteenwoordig.<ref>{{cite web |url=https://sahockey.co.za/2024/06/19/team-south-africa-hockey-teams-named-for-the-paris-olympic-games/ |title=Team South Africa Hockey teams named for the Paris Olympic Games |publisher=[[South African Hockey Association]] |website=sahockey.co.za |date=19 June 2024 |access-date=20 June 2024}}</ref><ref name="TeamSA.second-group">{{Cite web |last=Lemke |first=Gary |date=19 June 2024 |title=Second group of Team SA athletes for Paris named |url=https://www.teamsa.co.za/second-group-of-team-sa-athletes-for-paris-named/ |access-date=20 June 2024 |website=TeamSA |language=en-ZA}}</ref> === Rugbyunie === ==== Nasionale sewesspan ==== Tussen 2024 het sy die Springbok-vroue sewesspan A span in die Dubai 7s Internasionale toernooie verteenwoordig.<ref>{{Cite web |title=SA Sevens' future on display with 'A'-sides in Dubai |url=https://www.springboks.rugby/news-features/articles/2024/11/22/sa-sevens-future-on-display-with-a-sides-in-dubai/ |access-date=2024-11-22 |website=SA Rugby}}</ref><ref>{{Cite web |title=Wayde van Niekerk's sister heads to Dubai Sevens |url=https://rugby365.com/countries/south-africa/olympic-hockey-player-switches-to-sevens-for-dubai/ |access-date=2024-11-22 |website=rugby365.com |language=en}}</ref> Die 2025 Wêreldrugby Sewes Uitdagerreeks het die Springbok-vroue sewesspan verteenwoordig.<ref>{{Cite web |title=Swarts, Willemse named in Bok Women Sevens squad for Challenger opener |url=https://www.sarugby.co.za/news-features/articles/2025/02/18/swarts-willemse-named-in-bok-women-sevens-squad-for-challenger-opener/ |access-date=2025-02-19 |website=SA Rugby}}</ref> == Persoonlike lewe == Sy het saam met haar ma en pa, Odessa Swarts (née Krause)<ref name="fih">{{Cite web|url=https://tms.fih.ch/competitions/1438/reports/teams|title=FIH Hockey Women's Nations Cup Spain 2022 - Teams|website=FIH|language=en}}</ref> en Steven Swarts, in [[Bloemfontein]] gewoon.<ref name="olgl">[https://www.iol.co.za/olympics-rio-2016/waydes-olympic-glory-what-his-parents-have-to-say-2057506 Wayde's Olympic glory: what his parents have to say] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180124070847/https://www.iol.co.za/olympics-rio-2016/waydes-olympic-glory-what-his-parents-have-to-say-2057506}}, ''[[IOL]]''</ref> Haar broer, [[Wayde van Niekerk]], is ook 'n Suid-Afrikaanse baan- en veldnaelloopatleet wat aan die 200 en 400 meter deelneem.<ref>{{Cite web|url=https://gsport.co.za/kayla-swarts-running-her-own-race/|title=gsport4girls - Kayla Swarts Running Her Own Race|last=Abrahams|first=Celine|date=2020-06-07|website=gsport4girls|language=en-ZA|access-date=2023-03-12}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.netwerk24.com/netwerk24/sport/nog-sport/wayde-se-suster-haal-sa-vrouehokkiespan-20221130|title=Wayde se suster haal SA vrouehokkiespan|last=Jager|first=Johann de|website=Netwerk24|language=af-ZA|access-date=2023-03-13}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.bloemfonteincourant.co.za/waydes-family-arrives-back-bloem/|title=Wayde's family arrives back in Bloem|last=Piek|first=Morgan|date=2016-08-22|website=Bloemfontein Courant|language=en-US|access-date=2023-08-22}}</ref> Sy is die niggie van die Suid-Afrikaanse [[Rugbywêreldbeker 2019|Wêreldbeker-wenner]] [[Rugby|van rugby]] en [[Sewesrugby|sewesrugbyspeler]] [[Cheslin Kolbe]] . Sy het [[Hoërskool Eunice|Eunice Hoërskool]] bygewoon.<ref name="fih" /> == Verwysings == {{Verwysings|2}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Swarts, Kayla}} [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Geboortes in 2003]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse vroulike rugbyspelers]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse veldhokkiespelers]] [[Kategorie:Olimpiese deelnemers]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse sportvroue]] cqvv7o9mzyyv90x3pou481irxqfs5pp 0 456743 2910306 2907594 2026-06-09T12:04:16Z Aliwal2012 39067 /* Renuitslae */ 2910306 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Cadillac emblem.jpg|duimnael|Cadillac-embleem van die moederfirma]] <!--{{Infobox F1 team | Constructor_name = {{flagicon|USA}} Cadillac-Ferrari | long_name = Cadillac Formula 1 Team<ref name="GM251124" /> | principal = {{plainlist| * [[Graeme Lowdon]]<ref name="Lowdon" /> <small>(Team Principal)</small> * [[Dan Towriss]]<ref name="AG"/> <small>(CEO)</small> }} | previous_name = | engines = [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | debut = {{F1|2026}} | website = {{URL|https://www.cadillacf1team.com|cadillacf1team.com}} | base = {{plainlist| * [[Fishers, Indiana]], U.S. * [[Concord, North Carolina]], U.S. * [[Warren, Michigan]], U.S. * {{nowrap|[[Silverstone]], England}} }} | logo = Cadillac Formula 1 Team Logo (2025).svg | engineering_head_position = Chief Technical Officer | engineering_head = [[Nick Chester]]<ref>{{Cite web|title=LinkedIn |url=https://www.linkedin.com/in/nicholas-chester-61b8673/|website=LinkedIn|language=en}}</ref> |staff = {{plainlist| * [[Rob White (Formula One)|Rob White]]<ref name="RobWhite" /> <small>(COO)</small> * [[Peter Crolla]] <small>(Race Team Manager)</small> * [[John McQuilliam]]<ref name="MotorSport20240903" /> <small>(Chief Designer)</small> * [[Jon Tomlinson]]<ref name="MotorSport20240903" /> <small>(Head of Aerodynamics)</small> * [[Pat Symonds]]<ref name="PatSymonds" /> <small>(Executive engineering consultant)</small> }} | 2026_drivers = 11. {{flagicon|MEX}} [[Sergio Pérez]]<ref name="PerezBottas">{{Cite news |title=Perez and Bottas to make F1 returns in 2026 with Cadillac |url=https://www.formula1.com/en/latest/article/perez-and-bottas-to-make-f1-returns-in-2026-with-cadillac.6sqKNbUEoFjveym9YfGkxQ |access-date=26 August 2025 |date=26 August 2025 |last=Barretto |first=Lawrence |work=Formula 1 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250826121700/https://www.formula1.com/en/latest/article/perez-and-bottas-to-make-f1-returns-in-2026-with-cadillac.6sqKNbUEoFjveym9YfGkxQ |archive-date=26 August 2025}}</ref><br> 77. {{flagicon|FIN}} [[Valtteri Bottas]]<ref name="PerezBottas" /> | 2026_test_drivers = {{flagicon|USA}} [[Colton Herta]]<br> (Test driver)<br>{{flagicon|FRA}} [[Simon Pagenaud]] (Simulator driver)<br>{{flagicon|BRA}} [[Pietro Fittipaldi]] (Simulator driver)<br>{{flagicon|IRE}} [[Charlie Eastwood]] (Simulator driver) | 2026_chassis = TBA | 2026_engine = Ferrari<ref>{{Cite news|title=Ferrari enters a multi-year agreement with Andretti Formula Racing |url=https://www.ferrari.com/en-EN/corporate/articles/ferrari-enters-a-multi-year-agreement-with-andretti-formula-racing |date=10 December 2024 |access-date=10 December 2024 |work=Ferrari |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20241210145151/https://www.ferrari.com/en-EN/corporate/articles/ferrari-enters-a-multi-year-agreement-with-andretti-formula-racing |archive-date=10 December 2024 }}</ref> | 2026_tyres = [[Pirelli]] }}--> Die Amerikaanse motorvervaardiger [[General Motors]] het 'n kontrak om in [[Formule Een]] as 'n vervaardiger onder die Cadillac-handelsmerk as die '''Cadillac Formule 1-span''' mee te ding, vanaf die [[2026 Formule Een-seisoen|2026-seisoen]]. Die span sal vir die eerste twee jaar met [[Scuderia Ferrari|Ferrari]]-enjins toegerus wees. Op 26 Augustus 2025 word aangekondig dat [[Valtteri Bottas]] en [[Sergio Pérez]] in 2026 na Formule 1 sal terugkeer deur vir Cadillac te ry.<ref name="PERBOT">{{Cite web|url=https://nos.nl/artikel/2579988-veteranen-bottas-en-perez-keren-bij-nieuw-team-cadillac-terug-in-formule-1|title=Veteranen Bottas en Pérez keren bij nieuw team Cadillac terug in Formule 1|date=2025-08-26|website=Nos.nl}}</ref> In September 2025 is aangekondig dat Colton Herta in 2026 'n toetsbestuurder vir die Cadillac F1-span sou word.<ref>{{Cite web|url=https://racingnews365.nl/breaking-gloednieuw-f1-team-tekent-eerste-motordeal|title=Gloednieuw F1-team tekent eerste motordeal|date=2024-12-10|website=racingnews365.nl}}</ref> == Renuitslae == {{F1 bestuurders resultate legende (weergawe 4)}} === 2026 === <div style="overflow-x:auto;"> {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:85%" |- ! Jaar ! Onderstel<br />en bande ! Enjin ! Renjaers ! 1 ! 2 ! 3 ! 4 ! 5 ! 6 ! 7 ! 8 ! 9 ! 10 ! 11 ! 12 ! 13 ! 14 ! 15 ! 16 ! 17 ! 18 ! 19 ! 20 ! 21 ! 22 ! 23 ! 24 ! Punte ! Plek |-style="border-top:3px solid #aaaaaa" !rowspan=3| [[2026 Formule Een-seisoen|2026]] |rowspan=3| Cadillac MAC-26<br/>{{Pirelli}} |rowspan=3| [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] 067/6<br/>1.6 [[V6-enjin|V6]] [[turboaanjaer|t]] h | |bgcolor=| [[2026 Australiese Grand Prix|AUS]]<br/> {{vlagikoon|AUS}} |bgcolor=| [[2026 Chinese Grand Prix|CHN]]<br/> {{vlagikoon|CHN}} |bgcolor=| [[2026 Japannese Grand Prix|JPN]]<br/> {{vlagikoon|JPN}} |bgcolor=| [[2026 Miami Grand Prix|MIA]]<br/> [[Beeld:Flag of Miami, Florida.svg|20px|rand]] |bgcolor=| [[2026 Kanadese Grand Prix|KAN]]<br/> {{vlagikoon|CAN}} |bgcolor=| [[2026 Monaco Grand Prix|MON]]<br/> {{vlagikoon|MON}} |bgcolor=| [[2026 Barcelona-Katalonië Grand Prix|BKT]]<br/> [[Beeld:Flag of Catalonia.svg|20px|rand|Vlag van Katalonië]] |bgcolor=| [[2026 Oostenrykse Grand Prix|OOS]]<br/> {{vlagikoon|AUT}} |bgcolor=| [[2026 Britse Grand Prix|GBR]]<br/> {{vlagikoon|GBR}} |bgcolor=| [[2026 Belgiese Grand Prix|BEL]]<br/> {{vlagikoon|BEL}} |bgcolor=| [[2026 Hongaarse Grand Prix|HON]]<br/> {{vlagikoon|HUN}} |bgcolor=| [[2026 Nederlandse Grand Prix|NED]]<br/> {{vlagikoon|NED}} |bgcolor=| [[2026 Italiaanse Grand Prix|ITA]] <br/> {{vlagikoon|ITA}} |bgcolor=| [[2026 Spaanse Grand Prix|SPA]]<br/> {{vlagikoon|ESP}} |bgcolor=| [[2026 Azerbeidjanse Grand Prix|AZE]]<br/> {{vlagikoon|AZE}} |bgcolor=| [[2026 Singapoerse Grand Prix|SIN]]<br/> {{vlagikoon|SIN}} |bgcolor=| [[2026 Verenigde State Grand Prix|VSA]]<br/> {{vlagikoon|VSA}} |bgcolor=| [[2026 Meksikostad Grand Prix|MXS]]<br/> {{vlagikoon|MEX}} |bgcolor=| [[2026 São Paulo Grand Prix|SAP]]<br/> [[Beeld:Bandeira_da_cidade_de_São_Paulo.svg|20px]] |bgcolor=| [[2026 Las Vegas Grand Prix|LSV]]<br/> [[Beeld:Flag of Las Vegas, Nevada.svg|20px|rand|Vlag van Las Vegas]] |bgcolor=| [[2026 Katarse Grand Prix|KAT]]<br/> {{vlagikoon|QAT}} |bgcolor=| [[2026 Aboe Dhabi Grand Prix|ABU]]<br/> [[Beeld:Flag_of_Abu_Dhabi.svg|20px]] | | |rowspan=3 bgcolor=efefef| '''0*''' |rowspan=3 bgcolor=efefef| '''10*''' |- |align=left|{{FI-VLAG}} [[Valtteri Bottas]] |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff|13 |bgcolor=cfcfff|19 |bgcolor=cfcfff|18 |bgcolor=cfcfff|16 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |- |align=left|{{MX-VLAG}} [[Sergio Pérez]] |bgcolor=cfcfff|16 |bgcolor=cfcfff|15 |bgcolor=cfcfff|20 |bgcolor=cfcfff|16 |bgcolor=efcfff|<small>DNF</small> |bgcolor=cfcfff|15 |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |bgcolor=| |-style="border-top:3px solid #aaaaaa" ! Jaar ! Onderstel<br />en bande ! Enjin ! Renjaers !1 !2 !3 !4 !5 !6 !7 !8 !9 !10 !11 !12 !13 !14 !15 !16 !17 !18 !19 !20 !21 !22 !23 !24 ! Punte ! Plek |} </div><!-- * ^'''†''' Die renjaer haal nie die einde nie, maar word wel geklassifiseer omdat hy meer as 90% van die renafstand voltooi het.<br/>--> * '''*''' Seisoen is nog aan die gang. == Verwysings == {{Verwysings}} [[Kategorie:Formule Een-vervaardigers]] b6sipsmlm93stn6g9l6hm0cgzbx55zw 0 457916 2910341 2888912 2026-06-09T15:10:28Z Jcb 223 2910341 wikitext text/x-wiki [[Lêer:KIAgente.png|duimnael|Outonome KI-agent in aksie.]] {{Kunsmatige intelligensie}} 'n '''KI-agent''' is 'n outonome berekeningsentiteit in [[kunsmatige intelligensie]] wat ontwerp is om sy omgewing deur sensors of [[data]]-insette waar te neem, [[inligting]] te verwerk om besluite te neem, en aksies uit te voer via aktuators of gereedskap om voorafbepaalde doelwitte te bereik, wat dikwels beplanning, redenasie en aanpassing in dinamiese omgewings behels.<ref name="gut">Gutowska, Anna. Geen datum. “What are AI agents?”. IBM Think. https://www.ibm.com/think/topics/ai-agents. Besoek op 8 Februarie 2026.</ref> <ref>Google Cloud. 2025. “What is an AI agent?”. https://cloud.google.com/discover/what-are-ai-agents. Gepubliseer 12 April 2025. Besoek op 8 Februarie 2026.</ref><ref>Cheng, Yuheng; Zhang, Ceyao; Zhang, Zhengwen; Meng, Xiangrui; Hong, Sirui; Li, Wenhao; Wang, Zihao; Wang, Zekai; Yin, Feng; Zhao, Junhua; He, Xiuqiang. 2024. “Exploring Large Language Model Based Intelligent Agents: Definitions, Methods, and Prospects”. arXiv. https://arxiv.org/html/2401.03428v1. Besoek op 8 Februarie 2026.</ref> Moderne KI-agente, veral dié wat sedert die 2010's ontstaan het, is gerevolusioneer deur die integrasie van [[groot taalmodel]]le (GTM’e), wat gevorderde natuurlike taalbegrip, redenasie en proaktiewe gedrag moontlik maak wat hulle onderskei van passiewe KI-stelsels soos tradisionele [[kletsbot]]te.<ref>Martineau, Kim. 2024. “Large language models revolutionized AI. LLM agents are what’s next”. IBM Research Blog. 18 Julie 2024. https://research.ibm.com/blog/what-are-ai-agents-llm. Besoek op 8 Februarie 2026.</ref><ref>Gao, Chen; Lan, Xiaochong; Li, Nian; Yuan, Yuan; Ding, Jingtao; Zhou, Zhilun; Xu, Fengli; Li, Yong. 2024. “Large language models empowered agent-based modeling and simulation: A survey and perspectives”. Humanities and Social Sciences Communications 11:1259. https://www.nature.com/articles/s41599-024-03611-3. Besoek op 8 Februarie 2026.</ref> Hierdie GTM-gebaseerde agente benut die generatiewe vermoëns van modelle soos [[ChatGPT|GPT]]-reekse om nie net op navrae te reageer nie, maar om komplekse take outonoom af te breek, op planne te herhaal en eksterne gereedskap of API's te gebruik vir doelgerigte uitvoering in werklike toepassings.<ref>Nisa, Ume; Shirazi, Muhammad; Saip, Mohamed Ali; Mohd Pozi, Muhammad Syafiq. 2025. “Agentic AI: The age of reasoning—A review”. Journal of Automation and Intelligence. https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S2949855425000516. Besoek op 8 Februarie 2026.</ref> Anders as statiese modelle wat konstante menslike ingryping vereis, vertoon KI-agente agentiese eienskappe – soos geheuebehoud, meerstapbeplanning en selfkorreksie – wat hulle toelaat om in onsekere of ontwikkelende omgewings te werk, van virtuele assistente tot outonome stelsels in [[robotika]]] en [[sagteware]]-ontwikkeling. Hierdie evolusie het toepassings in velde soos biomedisyne aangespoor, waar agente komplekse interaksies simuleer, en besigheidsoutomatisering, waar hulle iteratiewe werkvloeie met minimale toesig hanteer.<ref>Yang, Tiantian; Xiao, Yihang; Bao, Zhijie; Hao, Jianye; Peng, Jiajie. 2025. “The rise and potential opportunities of large language model agents in bioinformatics and biomedicine”. Briefings in Bioinformatics 26(6). https://doi.org/10.1093/bib/bbaf601. Besoek op 8 Februarie 2026.</ref><ref>Shone, Olivia. 2025. “AI agents at work: The new frontier in business automation”. Microsoft Azure Blog. 11 Februarie 2025. https://azure.microsoft.com/en-us/blog/ai-agents-at-work-the-new-frontier-in-business-automation/. Besoek op 8 Februarie 2026.</ref> Belangrike uitdagings sluit in die versekering van betroubaarheid, etiese belyning en skaalbaarheid, wat aktiewe navorsingsgebiede bly namate hierdie agente na meer [[kunsmatige algemene intelligensie]] streef. ==Definisie== 'n KI-agent is 'n outonome berekeningsentiteit wat ontwerp is om sy omgewing deur sensors of invoermeganismes waar te neem, inligting te verwerk om doelwitte te vorm en na te streef, en aksies uit te voer via aktuators of uitsette om verwagte nut te maksimeer of voorafbepaalde doelwitte te bereik. Hierdie definisie, gewortel in fundamentele kunsmatige intelligensiebeginsels, beklemtoon die agent se vermoë om onafhanklik in dinamiese omgewings te opereer. In die konteks van moderne KI-agente, veral dié wat sedert die 2010's groot taalmodelle (GTMe) gebruik, behels dit sagtewarestelsels wat [[natuurliketaalverwerking]] integreer vir redenasie, beplanning en interaksie, wat proaktiewe gedrag moontlik maak bo en behalwe eenvoudige navraag-reaksiepatrone.<ref>Russell, Stuart; Norvig, Peter. Geen datum. “Intelligent Agents”. In: Artificial Intelligence: A Modern Approach. Universiteit van Kalifornië, Berkeley. http://aima.cs.berkeley.edu/4th-ed/pdfs/newchap02.pdf. Besoek op 8 Februarie 2026.</ref> 'n KI-agent is 'n outonome berekeningsentiteit in kunsmatige intelligensie wat ontwerp is om sy omgewing deur sensors of data-insette waar te neem, inligting te verwerk om besluite te neem, en aksies uit te voer via aktuators of gereedskap om voorafbepaalde doelwitte te bereik, wat dikwels beplanning, redenasie en aanpassing in dinamiese omgewings behels. Moderne KI-agente, veral dié wat sedert die 2010's ontstaan het, is gerevolusioneer deur die integrasie van groot taalmodelle (GTMe), wat gevorderde natuurlike taalbegrip, redenasie en proaktiewe gedrag moontlik maak wat hulle onderskei van passiewe KI-stelsels soos tradisionele [[kletsbot]]te. Hierdie GTM-gebaseerde agente benut die generatiewe vermoëns van modelle soos GPT-reekse om nie net op navrae te reageer nie, maar om outonoom komplekse take af te breek, op planne te herhaal en eksterne gereedskap of toepassingprogrammeerkoppelvlak (TPK)'e te gebruik vir doelgerigte uitvoering in werklike toepassings. Sleutel fundamentele eienskappe van 'n KI-agent sluit in rasionaliteit, wat behels die keuse van aksies wat na verwagting die optimale uitkoms sal behaal gebaseer op beskikbare inligting, en outonomie, wat die agent toelaat om te funksioneer sonder voortdurende menslike ingryping. Hierdie eienskappe verseker dat die agent kan aanpas en besluite kan neem wat in lyn is met sy doelwitte, hetsy in gesimuleerde of werklike scenario's. KI-agente toon ook reaktiwiteit, wat hulle in staat stel om veranderinge in sy omgewing intyds op te spoor en daarop te reageer. Moderne GTM-gebaseerde agente toon byvoorbeeld hierdie eienskappe deur planne iteratief te verfyn deur selfevaluering en omgewingsterugvoer.<ref>Russell, Stuart; Norvig, Peter. Geen datum. “Intelligent Agents”. In: Artificial Intelligence: A Modern Approach. Universiteit van Kalifornië, Berkeley. http://aima.cs.berkeley.edu/4th-ed/pdfs/newchap02.pdf. Besoek op 8 Februarie 2026.</ref><ref name="gut" /> <ref>Google Cloud. 2025. “What is an AI agent?”. https://cloud.google.com/discover/what-are-ai-agents. Gepubliseer 12 April 2025. Besoek op 8 Februarie 2026.</ref><ref>Cheng, Yuheng; Zhang, Ceyao; Zhang, Zhengwen; Meng, Xiangrui; Hong, Sirui; Li, Wenhao; Wang, Zihao; Wang, Zekai; Yin, Feng; Zhao, Junhua; He, Xiuqiang. 2024. “Exploring Large Language Model Based Intelligent Agents: Definitions, Methods, and Prospects”. arXiv. https://arxiv.org/html/2401.03428v1. Besoek op 8 Februarie 2026.</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} [[Kategorie:Kunsmatige intelligensie]] qbrxjnoe4zqg0qjcirxxmas0u4lcg66 0 460342 2910342 2909790 2026-06-09T15:13:52Z Jcb 223 2910342 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Kim Kardashian West 2014.jpg|duimnael|Kardashian in 2014]] '''Kim Noel Kardashian''' (gebore 21 Oktober 1980) is 'n [[Amerikaanse]] mediapersoonlikheid, sakevrou, en aktrise. Sy het bekend geword deur die werklikheidsreeks Keeping Up With The Kardashians (2007-2021) en die opvolg reeks [[The Kardashians]]. Kardashian is die stigter van die vormdrag-handelsmerk SKIMS en velsorglyn SKKN BY KIM. <ref name="forbes">{{Cite web|url=https://www.forbes.com/profile/kim-kardashian/|title=Kim Kardashian|website=Forbes|language=en|access-date=2026-04-17}}</ref> == Vroeë lewe == Kardashian is in [[Los Angeles]] gebore as die dogter van die prokureur Robert Kardashian en [[Kris Jenner]]. Sy het drie sibbes: Kourtney, Khloé en Rob, en twee halfsusters: Kendall en [[Kylie Jenner]]. Haar pa was deel van [[O.J. Simpson]] se verdedigingspan tydens [[1995-moordverhoor]].<ref name="forbes" /> == Loopbaan == '''Televisie''' Kardashian het in 2007 saam met haar familie die familie begin verskyn in Keeping Up With The Kardashians. Die reeks het 20 seisoene geduur en verskeie nuweprogramme voortgebring. In 2022 het die familie na Hulu verskryf met [[The Kardashians]]. <ref name="forbes" /> ==Verwysings== {{Verwysings}} [[Kategorie:Geboortes in 1980]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Amerikaanse aktrises]] lx2g8r49f4d4k2kk1cevbl020yongxz 0 460345 2910340 2901089 2026-06-09T15:09:52Z Jcb 223 2910340 wikitext text/x-wiki '''Khloé Alexandra Kardashian''' (gebore 27 Junie 1984) is 'n [[Amerikaanse]] mediapersoonlikheid, sakevrou, televisieaanbieder.<ref name="bio">{{Cite web|url=https://www.biography.com/movies-tv/khloe-kardashian|title=Khloé Kardashian Launches Her New Podcast ‘Khloé in Wonder Land’|date=2025-01-09|website=Biography|language=en-US|access-date=2026-04-17}}</ref> Sy het bekend geword deur die werklikheidsreeks "Keeping Up With The Kardashians" en verskyn tans in [[The Kardashians]] op Hulu. Kardashian is die medestigter van die denim-handeksmerk [[Good American]]. == Vroeë Lewe == Kardashian is in [[Los Angeles]] gebore as derde kind van prokureur Robert Kardashian en [[Kris Jenner]]. Sy het twee ouer susters [[Kourtney Kardashian]] en [[Kim Kardashian]], een jonger broer, Rob, en twee halfsusters [[Kendall Jenner]] en [[Kylie Jenner]] . Sy het Marymount High School bygewoon en later met tuisonderrig gegradueer.<ref name="bio" /> == Loopbaan == Kardashian het in 2007 saam met haar familie begin verskyn in "Keeping Up With The Kardashians" op E!.<ref name="bio" /> Sy het in verskeie programme gespeel, insluitend "Kourtney & Khloé Take Miami" (2009-2013), "Khloé & Lamar" (2011-2012) saam met haar destydse man [[Lamar Odom]], en "Kocktails with Khloé" (2016). Vanaf 2016 tot 2017 was sy aanbieder van [[Revenge Body with Khloé Kardashian]] op E!. ==Verwysings== {{Verwysings}} ec803wmepismp0prwbc51ki8r4p64au 0 461049 2910349 2908825 2026-06-09T15:22:54Z Jcb 223 2910349 wikitext text/x-wiki [[Beeld:WP Skryfwedstryd.png|center|Skryfwedstryd]] [[Lêer:Suid-Afrikaanse Kernwapenprogram.png|duimnael|Ki gegenereerde illustrasie van die Suid-Afrikaanse kernwapenprogram.]] Die '''Suid-Afrikaanse kernwapenprogram''' was ’n geheime [[militêr]]e en [[tegnologie]]se projek wat gedurende die [[Koue Oorlog]] deur die regering van Suid-Afrika ontwikkel is. Die program het in die 1970's momentum gekry en het gelei tot die vervaardiging van ’n klein [[kernwapen]]arsenaal wat [[Suid-Afrika]] die enigste land in [[Afrika]] gemaak het wat kernwapens suksesvol ontwikkel het.<ref name=" IAEA 1993 ">International Atomic Energy Agency, Director General: The Denuclearization of Africa, GC(XXXVII)/1075, Aanhangsel 1, Anneks 1, 9 September 1993.</ref> Die ontwikkeling van die program het oor verskillende fases plaasgevind, met elke fase wat deur spesifieke doelwitte gekenmerk is. ’n Kenmerkende aspek van die Suid-Afrikaanse program was die inkrementele aard daarvan. Gedurende die vroeë 1960’s het die fokus hoofsaaklik op die ontwikkeling van ’n kerninfrastruktuur geval. Teen die laat 1960’s en vroeë 1970’s het aandag verskuif na die ontwikkeling van ’n sogenaamde “vreedsame” kerntoestel vir moontlike mynboudoeleindes. Eers vanaf die middel 1970’s het die program ontwikkel tot die skepping van ’n militêre kernwapenvermoë.<ref name="VanVuuren2003"/> (bl.219) Suid-Afrika se kernwapens is ontwikkel met behulp van [[Uraanverryking|hoogs verrykte uraan]], wat by fasiliteite soos die van die [[Atoomenergiekorporasie]] (AEK) van Suid-Afrika verwerk is. Internasionale aandag het in 1979 toegeneem ná die sogenaamde [[Vela-insident]], wat moontlik verband gehou het met ’n geheime kerntoets deur [[Israel]] in die suidelike [[Indiese Oseaan]]. Suid-Afrika se kernwapendoktrine is ontwerp as ‘n strategiese politieke hefboom eerder as vir gebuik op die slagveld, spesifiek om die [[Verenigde State]] te oorreed om in te gryp in enige streekskonflikte tussen Suid-Afrika en die [[Sowjetunie]] of sy bondgenote in Afrika.<ref>{{cite book |isbn= 978-1536845655 |publication-place=Washington, D.C. |publisher=Institute for Science and International Security |lccn=2018910946 |first1=David |last1=Albright |first2=Andrea |last2=Stricker |title=Revisiting South Africa's Nuclear Weapons Program |year=2016 |url=https://isis-online.org/uploads/isis-reports/documents/RevisitingSouthAfricasNuclearWeaponsProgram.pdf }}</ref><ref name="NYT19930325">{{cite news|surname=Keller|given=Bill|title=South Africa Says It Built 6 Atom Bombs|url=http://www.nytimes.com/1993/03/25/world/south-africa-says-it-built-6-atom-bombs.html?pagewanted=all|url-status=live|newspaper=[[The New York Times]]|date=1993-03-25|page=A1|access-date=25 April 2021}}</ref> Om 'n minimum geloofwaardige afskrikking te bereik, is altesaam ses kernwapens teen die laat 1980's in die geheim vervaardig.<ref>{{cite web|author=John Pike |url=http://www.globalsecurity.org/wmd/world/rsa/nuke.htm |title=Nuclear Weapons Program – South Africa |publisher=Globalsecurity.org |access-date=15 Mei 2011 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110525053022/http://www.globalsecurity.org/wmd/world/rsa/nuke.htm |archive-date=25 Mei 2011 |df=dmy-all }}</ref> In die vroeë 1990’s het Suid-Afrika onder president [[F. W. de Klerk]] besluit om sy kernwapenarsenaal vrywillig te ontmantel en by die [[Verdrag oor die Nie-verspreiding van Kernwapens]] (NPT) aan te sluit. Dit het Suid-Afrika die eerste land gemaak wat selfontwikkelde kernwapens volledig afgetakel het.<ref name="deKlerk1993">De Klerk, F.W. (1993). Statement on the Nuclear Programme.</ref> Internasionale ontleders het aangevoer dat Suid-Afrika se ervaring getoon het dat [[nasionale veiligheid]]sdoelwitte deur diplomatieke integrasie en [[Internasionale verhoudinge|internasionale samewerking]] bereik kan word, eerder as deur die besit van kernwapens. Die land se besluit om sy kernwapenvermoë af te skaf, het steun vir kernwapenvrye sones versterk, veral in [[Afrika]] deur die [[Verdrag van Pelindaba]].<ref>{{cite web |title=African Nuclear-Weapon-Free Zone Treaty (Pelindaba Treaty) |url=https://www.un.org/disarmament/wmd/nuclear/nwfz/africa/ |publisher=United Nations}}</ref> In hierdie verband word die geskiedenis van Suid-Afrika se kernwapenproliferasie dikwels as ’n volledige kernwapen-lewensiklus beskryf: vanaf die vestiging van ’n kerninfrastruktuur en die ontwikkeling van ’n toestel vir sogenaamde “vreedsame” doeleindes, tot die skepping van ’n militêre afskrikvermoë, die aftakeling van die kernwapenprogram, en uiteindelik die aanvaarding van ’n aktiewe rol ter ondersteuning van internasionale nie-verspreidingsnorme. Hierdie ontwikkeling weerspieël die uiteindelike doelwit van die internasionale nie-verspreidingsregime ten opsigte van kernwapenstate.<ref name="VanVuuren2003"/> (bl.219) == Agtergrond == Die Suid-Afrikaanse besluit om ’n kernwapenvermoë te ontwikkel moet verstaan word teen die agtergrond van die wêreldwye politieke en veiligheidsomgewing van die tyd, veral die oorheersende invloed van die [[Koue Oorlog]] op bedreigingspersepsies. Benewens hierdie internasionale konteks het binnelandse faktore ook ’n beduidende rol gespeel, insluitend tegnologiese vooruitgang en die manier waarop besluitnemers die bedreigings teen die land geïnterpreteer het. Die wetenskaplike gemeenskap het ook ’n belangrike rol gespeel, aangesien vooruitgang in die kernnavorsingsprogram geleidelik 'n tegniese vermoë geskep het wat later vir kernwapenontwikkeling aangewend kon word. Vanaf die middel-1970’s tot die middel-1980’s is Suid-Afrika se beleidsvorming sterk beïnvloed deur ’n [[Realisme (internasionale betrekkinge)|politieke realistiese]] [[wêreldbeskouing]], waarin [[nasionale veiligheid]] en oorlewing sentraal gestaan het. Hierdie perspektief was nou verweef met die regering se interpretasie van die internasionale strategiese omgewing en die land se geïsoleerde posisie daarin. Alhoewel die besluit binne hierdie internasionale raamwerk geneem is, het unieke binnelandse dinamika veiligheidsdenke verder gevorm. Teen die middel-1970's het internasionale norme rakende die nieverspreiding van kernwapens sterker begin ontwikkel, maar dit was nog nie universeel aanvaar nie. In hierdie konteks het ’n kombinasie van Koue Oorlog-gedrewe bedreigingspersepsies en die realiteite van Suid-Afrika se apartheidsbeleid die besluitneming oor kernwapens beïnvloed. Daarbenewens het die kernontwikkelingsprogram geleidelik 'n eie burokratiese momentum opgebou, wat voortgedryf is deur bestaande instellings en kundigheid, en wat binne die breër raamwerk van internasionale en binnelandse veiligheidskwessies gefunksioneer het.<ref name="VanVuuren2003">Van Vuuren, R. 2003. ''Nuclear Non-Proliferation: The South African experience in global context''. Ongepubliseerde MA-verhandeling. Pretoria: Universiteit van Suid-Afrika.</ref>(bl161-162) == Aanvang van die kernbedryf in Suid-Afrika == [[Lêer:Aanvang van die kernbedryf in Suid-Afrika.png|duimnael|KI gegenereerde voorstelling van die aanvang van die kernbedryf in Suid-Afrika.]] Teen die einde van die [[Tweede Wêreldoorlog]] het generaal [[Jan Smuts]], destydse eerste minister van Suid-Afrika, ’n streng geheime telegram van die Britse minister van finansies ontvang. Daarin is hy versoek om die moontlike teenwoordigheid van uraanafsettings in Suid-Afrika te ondersoek. Uraan was van strategiese belang vir die [[Manhattan-projek]], wat daarop gemik was om kernwapens vir die Geallieerde magte te ontwikkel. Plaaslike ondersoeke, in samewerking met die mynbedryf, het vervolgens bevestig dat [[uraan]] in die meeste goudmyne van die [[Witwatersrand]] voorkom en as ’n neweproduk van goudontginning herwin kon word.<ref name=" Von Wielligh 1999 ">Von Wielligh, N. The Story of Completeness: The Untold Part, ongepubliseerde dokument, Pretoria, Julie 1999, bl. 3.</ref> Dit het die eerste fase van Suid-Afrika se kernbedryf ingelui, wat in die laat 1940’s hoofsaaklik op die ontginning en uitvoer van uraanerts gerig was. Ná die Tweede Wêreldoorlog is ’n toename in die wêreldvraag na [[uraan]] verwag, gedryf deur vooruitsigte van internasionale uitbreiding in die kernbedryf. Teen die agtergrond van hierdie verwagte ekonomiese voordele het die Suid-Afrikaanse regering in 1948 die Suid-Afrikaanse Atoomenergieraad (AER) tot stand gebring om kernnavorsing en -ontwikkelingsaktiwiteite te koördineer en te bevorder.<ref name=" Stumpf ">Stumpf, W. “Birth and Death of the South African Nuclear Weapons Programme.” Aanbieding gegee by die konferensie “Fifty Years after Hiroshima”, georganiseer deur USPID (Unione Scienziati per il Disarmo) en gehou in Castiglioncello, Italië, 28 September tot 2 Oktober 1995, http://www.aec.co.za/strategy.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20010304004530/http://www.aec.co.za/strategy.htm |date= 4 Maart 2001 }}., (11 Mei 1999).</ref> [[Lêer:Splyting van kernreaksies.png|duimnael|[[Kernsplyting]], die grondslag van ‘n [[kettingreaksie]] wat sentraal is ten opsigte van die werking van ‘n [[kernwapen]].]] Die VSA en die VK het Suid-Afrika as ’n strategiese bron van uraan beskou, aangesien die land na raming oor tot 25% van die nie-kommunistiese wêreld se uraanreserwes beskik het. Hierdie lande het gevolglik ook in plaaslike uraanverwerkingsfasiliteite belê. Die eerste volskaalse aanleg vir uraanonttrekking het in 1952 by die West Rand Consolidated Mine in bedryf gekom. Tussen 1953 en 1971 het die VSA meer as 40 000 ton Suid-Afrikaanse uraanoksied ingevoer, met ’n totale waarde van sowat $450 miljoen.<ref name=" Jaster ">Jaster, R.S. 1985. “South Africa.” In: Snyder, J.C. & Wells, S.F. (reds.), Limiting Nuclear Proliferation. Cambridge: Ballinger Publishing Company, bl. 148. </ref> [[Lêer:Oak ridge Opleiding 1961.png|links|duimnael|Personeellede van die AER in opleiding in die VSA. Van links na regs is dr. S.J. du Toit (fisika), dr. J.W.L. de Villiers 9reaktoringenieurswese), W.H. Tabor (Oak Ridge, VSA), dr. L le Roux (chemie) en dr. W.L. Grant (ingenieurswese). Die oorspronklike foto is op 7 April 1961 in Oak Ridge geneem.<ref name=" Von Wielligh 2014 "/> (Fotos 8)]] In ruil vir uraanuitvoere het Suid-Afrika kernverwante ondersteuning van die VSA ontvang. Meer as 90 Suid-Afrikaanse wetenskaplikes en tegnici is by Amerikaanse kernnavorsingsfasiliteite opgelei, wat ’n belangrike grondslag vir die land se eie kernnavorsings- en ontwikkelingsprogram gevorm het.<ref name=" Horton ">Horton, R.E. 1999. ''Out of (South) Africa: Pretoria’s Nuclear Weapon Experience.'' Occasional Paper. US Air Force Institute of National Security Studies, Augustus, bl. 4 (elektroniese kopie).</ref> Terselfdertyd is 'n kernnavorsingsprogram aan die [[Universiteit van die Witwatersrand]] gevestig en ’n stigterslid van die [[Internasionale Atoomenergie-agentskap]] (IAEA) geword.<ref>Jaster 1985, bl. 149.</ref> In die raamwerk van die "Atoms for Peace"-program is daar in 1957 'n 50-jaarooreenkoms oor kernsamewerking tussen die VSA en Suid-Afrika gesluit.<ref name="Minty">[[Abdul Minty|Minty, A.S.]] 1987. ''South Africa’s Nuclear Capability: The Apartheid Bomb.'' In: Worsley, P. & Hadjor, K.B. (reds.), ''On the Brink: Nuclear Proliferation and the Third World.'' London: Third World Communications, bl. 159. </ref> Kragtens hierdie ooreenkoms het Suid-Afrika die [[SAFARI-1]] (South African Fundamental Atomic Research Installation)-reaktor ontvang, tesame met verrykte uraanbrandstof wat periodiek voorsien is.<ref name=" Masiza ">Masiza, Z. 1993. “A Chronology of South Africa’s Nuclear Program.” ''The Nonproliferation Review'', 1(1), Herfs, bl. 35. </ref> Die reaktor is deur die Amerikaanse maatskappy Allis-Chalmers vervaardig en het in 1964 krities geraak by die Nasionale Kernnavorsingsentrum in [[Pelindaba]], naby [[Pretoria]].<ref name="VanVuuren2003"/>(bl.168) ==Ontstaan van die kernplofstofprogram== ===Vroeë kernnavorsing en uraanverryking=== [[Lêer:Uraanverrykingsproses.png|duimnael|Skematiese voorstelling van die uraanverrykingsproses vanaf natuurlike uraan (geel) tot verrykte uraan (rooi) en verarmde uraan (groen) in 'n gassentrifugeaanleg. Bron: World Nuclear Association.]] Die AER het reeds in 1959 ’n navorsings- en ontwikkelingsprogram vir die verwerking van natuurlike uraan begin.<ref name=" Newby-Fraser ">Newby-Fraser, A.R, Chain Reaction: Twenty Years of Nuclear Research and Development, The Atomic Energy Board, Pretoria, 1979, bl 5.</ref> In 1961 het die Kabinet die nasionale kernnavorsingsprogram formeel goedgekeur.<ref name=" Von Wielligh 1999 "/>(bl.3) Benewens fundamentele kernnavorsing het die AER hom toegespits op die ontwikkeling van ’n plaaslike konsep vir ’n natuurlike uraankragreaktor (Pelinduna), asook op die ontwikkeling van ’n proses vir uraanverryking wat die potensiaal ingehou het om die waarde van Suid-Afrika se uraanuitvoere aansienlik te verhoog. Weens die vroeë sukses van die verrykingsprogram en beperkte hulpbronne is die werk aan die Pelinduna-reaktorkonsep egter in 1967 gestaak.<ref name=" Von Wielligh 1999 "/>(bl.5) Daarna het die AER se aktiwiteite hoofsaaklik op uraanverryking gekonsentreer. Met die beëindiging van die reaktorprogram kon nie alle wetenskaplikes wat daaraan verbonde was, elders binne die AER geakkommodeer word nie. ’n Interne komitee het gevolglik moontlike alternatiewe kernnavorsingsrigtings ondersoek wat met uraanverryking verband hou. In dié proses is die ontwikkeling van ’n sogenaamde "vreedsame kernplofstof" as ’n uitvoerbare en praktiese program vir die AER beskou. Hierdie aanbeveling is in 1969 deur die AER aanvaar.<ref name=" Buys 2000 ">Onderhoud met Prof Andre Buys op 7 Junie 2000 in Pretoria.</ref> ===Die ontstaan van die “vreedsame kernplofstof”-idee=== In die 1960’s was die idee van burgerlike toepassings vir kernontploffings gewild in die Verenigde State. Die land het sy Projek Ploegskare (Project Plowshare), 'n program vir vreedsame kernontploffings, aktief bevorder en verskeie konferensies oor die onderwerp aangebied.<ref name=" Buys ">Buys, A. “''Die Ontwikkeling van Suid-Afrika se Kernwapenstrategie.''” ongepubliseer en ongedateer.</ref> Die konsep het verwys na die gebruik van kernontploffings vir siviele ingenieurs- en mynboudoeleindes, eerder as vir militêre gebruik. ’n Lid van die AER se personeel het selfs een van hierdie byeenkomste bygewoon en daar ’n referaat gelewer waarin hy streke in Suid-Afrika uitgewys het waar kernploftoestelle moontlik vir [[mynbou]]doeleindes aangewend kon word.<ref name=" Buys 2000 "/> Die besluit om die ontwikkeling van ’n VP te steun, is geneem sonder dat sekere kwessies wat vir so ’n omvangryke onderneming van belang was, volledig ondersoek is. Geen omvattende koste- of implikasie-ontleding is tydens die ondersoek na die projek uitgevoer nie. Gevolglik was daar onsekerheid—ten minste onder dié wat direk by die program betrokke was—oor presies waar en hoe so ’n toestel in die toekoms aangewend sou kon word. Hierdie situasie word deur sommige navorsers toegeskryf aan die "wetenskaplike kultuur" wat destyds binne die AER geheers het.<ref name=" Buys 2000 "/> ===Die VP-program en aanvanklike ondersoeke=== Die bou van die loodsverrykingsaanleg (die Y-aanleg) het in 1971 begin.<ref name=" IAEA 1993 "/> In Maart 1971 het die destydse Suid-Afrikaanse Minister van Mynwese, Carl de Wet, die AER se voorstelle goedgekeur om voorlopige ondersoeke na die gebruik van "vreedsame kernontploffings" te onderneem.<ref name=" Masiza "/> (bl. 35) Die AER het vervolgens teoretiese ondersoeke en literatuurstudies onderneem oor die haalbaarheid van beide implosie- en kanontipe kerntoestelle. Die AER het later voorkeur gegee aan die ontwikkeling van die meganiese en pirotegniese aspekte van kanontipe-ontwerpe bo dié van implosietoestelle. Volgens latere ontledings het die voorkeur vir die kanontipe-ontwerp verband gehou met veiligheidsoorwegings, die afwesigheid van [[plutonium]] en die moontlikheid om die toestel in afsonderlike komponente te berg.<ref name=" Horton "/> (bl.3) Op hierdie stadium was Suid-Afrika se tegnologiese en ekonomiese isolasie nog relatief beperk, en 'n mate van internasionale wetenskaplike en tegnologiese samewerking was steeds moontlik. Uit vrees dat die ontwikkeling van 'n kerntoestel as 'n militêre kernwapenprogram geïnterpreteer kon word, is van die begin af besluit om die program geheim te hou. Die program het die kodenaam VP ("vreedsame plofstof") ontvang.<ref name=" Buys "/> (bl. 1) ===Samewerking met Somchem en vroeë tegniese ontwikkeling=== Omdat die AER destyds nie oor geskikte fasiliteite by Pelindaba beskik het nie, het ’n klein, streng beveiligde span AER-personeel gedurende 1972 en 1973 by ’n aandrywingslaboratorium van ’n Somchem-aanleg in [[Somerset-Wes]] gewerk. Somchem was 'n staatsbeheerde vervaardiger van plofstof en dryfmiddels. Daar het hulle gefokus op die ontwikkeling van meganiese en pirotegniese substelsels vir ’n kanontipe kerntoestel. Die span het ook ’n skaalmodel ontwerp wat in Mei 1974 by Somchem getoets is, waarin ’n projektiel van nie-kernmateriaal gebruik is.<ref>Albright, D. “''South Africa and the Affordable Bomb'',” ''Bulletin of the Atomic Scientists'', Vol.50, No. 4, Julie/Augustus 1994.</ref> (bl.5) Die sukses van hierdie toetse het die AER in sy oordeel versterk dat ’n kernplofstofprogram tegnies uitvoerbaar was.<ref name=" Pabian ">Pabian, F.V. “South Africa’s Nuclear Weapon Program: Lessons for US Nonproliferation Policy,” ''The Nonproliferation Review'', Vol. 3, No. 1, Herfs 1995, bl. 2. (Elektroniese kopie).</ref> ===Regeringsgoedkeuring en politieke posisionering=== Vroeg in 1974 is ’n verslag voltooi waarin tot die gevolgtrekking gekom is dat die ontwikkeling van ’n kernploftoestel vir vreedsame gebruik tegnies haalbaar was. Dieselfde jaar het Eerste Minister [[B. J. Vorster]] goedkeuring verleen vir die ontwikkeling van ’n beperkte vermoë om kernploftoestelle te vervaardig, asook vir die oprigting van ’n ondergrondse toetsfasiliteit.<ref name=" Van der Westhuizen ">Van der Westhuizen, L.J. and Le Roux, J.H. ''ARMSCOR: The Leading Edge'', Institute for Contemporary History, UOFS, ongepubliseerde boek, [[Bloemfontein]], 1997. (bl. 172 – 173).</ref> In 1974 het die AER se vise-president, dr. L. Alberts, verklaar dat Suid-Afrika se wetenskap en tegnologie reeds voldoende gevorder het om, indien nodig, ’n kerntoestel te vervaardig. Hy het egter beklemtoon dat die AER binne die beleidsraamwerk van die regering opgetree het, en dat kernkennis uitsluitlik vir vreedsame doeleindes aangewend sou word.<ref>''Rand Daily Mail'', 11 Julie 1974.</ref> ===Onsekerheid oor militêre toepassings=== Daar is geen aanduiding dat enige moontlike militêre rol vir die toestel destyds aan personeel binne die program gekommunikeer is nie. Hoewel daar sporadies verwysings in die pers na moontlike militêre gebruike verskyn het, is geen duidelike regeringsstandpunt oor nie-vreedsame toepassings van [[kernenergie]] in hierdie stadium openbaar gemaak nie.<ref>Sien byvoorbeeld Beeld, 26 Julie 1970.</ref> Geen bekende primêre bronne uit hierdie tydperk bevestig ’n uitdruklike militêre doel vir die program nie.<ref name="VanVuuren2003"/>(bl.167) Die aanvanklike toestel het ook nie aan die vereistes van ’n praktiese kernwapen voldoen nie, veral wat betref gewig en aflewerbaarheid. Dit was omvangryk, met ’n massa van byna 168 ton, en is deur kabels aan toets- en snellertoerusting verbind.<ref name=" Buys 2000 "/> Die fokus van die program gedurende hierdie fase was die ontwikkeling van ’n werkende kernploftoestel eerder as ’n operasionele wapenstelsel. ===Internasionale druk en die Kalahari-toetsterrein=== Intussen het internasionale druk op Suid-Afrika toegeneem. Gedurende die 1970's het internasionale druk op Suid-Afrika toegeneem, met die kernprogram as een van die eerste teikens van beperkende maatreëls en uitvoerbeheer. In 1975 het die Verenigde State byvoorbeeld verdere verskepings van hoogsverrykte uraan (HEU) vir die SAFARI-reaktor opgeskort.<ref name=" Albright 1994 ">Albright, D. ''South Africa’s Secret Nuclear Weapons'', ''ISIS Report'', Vol. 1, No. 4, Mei 1994.</ref> (bl. 4) In dieselfde jaar het die ontwikkeling van die Kalahari-kernploftoetsterrein begin.<ref name="Stumpf"/> Die terrein was ontwerp om ondergrondse kerntoetse moontlik te maak, soortgelyk aan die toetsmetodes wat destyds deur verskeie ander kernmoondhede gebruik is. ===Tegniese vooruitgang en hoogsverrykte uraan=== [[Lêer:Sirkel Gebou 5000.png|duimnael|Gebou 5000 op ’n afgeskermde deel van die Pelindaba-terrein het gedurende die vroeë jare van die program ’n kritieke fasiliteit vir vinnige-neutron-eksperimente gehuisves.<ref name="Von Wielligh 2014" /> (Fotos 5)]] Tussen 1975 en 1978 het die AER beduidende tegniese vordering gemaak deur ballistiese en neutroniese rekenaarmodelle te ontwikkel, sowel as eksperimente uit te voer om die eienskappe van materiale vir kernverwante toestelle te bepaal. In dieselfde tydperk is ’n kritieke fasiliteit in Gebou 5000 by Pelindaba ontwerp en opgerig, terwyl daar ook met dryfmiddels vir ’n kanonloop-tipe toestel geëksperimenteer is.<ref name=" Albright 1994 "/> (bl.6) Parallel hiermee het die eerste fases van die loodsverrykingsaanleg, bekend as die Y-aanleg, reeds teen die einde van 1974 in werking getree. Die aanleg het egter eers in Maart 1977 volle kaskade-werking bereik. Weens die lang ewewigstyd, dit wil sê die tyd wat nodig was om 'n stabiele verrykingsgradiënt te vestig, is die eerste hoogverrykte uraan (HEU) eers in Januarie 1978 uit die aanleg onttrek.<ref name="Stumpf"/> Daar is egter reeds teen die einde van 1977, 'n kleiner hoeveelheid, ongeveer 3 kilogram [[Uraan(VI)fluoried|uraanheksafluoried]] (UF6) met ’n verrykingsvlak van 34,6%, onttrek en aan die AER beskikbaar gestel.<ref>Onderhoud met amptenaar, wat betrokke was by die program maar anonimiteit versoek het op 17 Maart 2000.</ref> ===Van vreedsame plofstof na strategiese afskrikking=== Die sukses van die uraanverrykingsprogram en die gepaardgaande tegnologiese deurbrake het nuwe momentum aan die kernnavorsingsprogram verleen en dit vir die AER moontlik gemaak om betekenisvolle vordering te maak met die ontwikkeling van ’n konsep-kernploftoestel. Aanvanklik is sulke toestelle beskou as potensieel nuttig vir [[mynbou]] en ander industriële toepassings. Soos die ontwikkelingswerk gevorder het, het internasionale teenkanting teen sogenaamde vreedsame kerntoestelle toegeneem. Hierdie teenkanting het egter nie tot die beëindiging van die program gelei nie. Die internasionale reaksie het aansienlik toegeneem nadat voorbereidings vir 'n moontlike Suid-Afrikaanse kerntoets in die Kalahari in 1977 bekend geword het. Hoewel daar reeds voor 1977 belangstelling bestaan het in die moontlike strategiese waarde van die program, dui die meeste beskikbare bronne daarop dat die besluit om 'n formele kernafskrikvermoë te ontwikkel waarskynlik eers ná die Kalahari-voorval van 1977 geneem is.<ref name="VanVuuren2003"/>(bl.168) ==Van ploftoestel tot kernwapen== ===Samewerking tussen die AER en die SAW=== Die AER se besluit om ’n geskikte terrein vir kernploftoetsing te identifiseer en te ontwikkel, het aanleiding gegee tot die eerste formele kontak tussen die programbestuur en die [[Suid-Afrikaanse Weermag]] (SAW). Die AER het ondersteuning benodig, nie alleen vir die ontwikkeling van die fasiliteit nie, maar ook vir sekuriteitsreëlings en die verskaffing van ’n sekuriteits- en administratiewe dekmantel. Met hierdie doel voor oë het samewerking tussen die AER en die SAW reeds in 1973/74 begin. Die SAW het vervolgens ’n gebied in die [[Noord-Kaap]] verkry en dit as ’n militêre oefenterrein verklaar. As deel van die voorbereidings is twee skagte ook gesink met die oog op moontlike toekomstige kerntoetse. Hoewel sekere SAW-personeel reeds op daardie stadium bewus was van die kernploftoestelprogram, is geen formele inisiatiewe deur die Weermag geneem om die moontlike militêre aanwending van sodanige toestelle te ondersoek of te bespreek nie.<ref name=" Buys 2000 "/> ===Eerste militêre belangstelling in kernwapens=== Die eerste aanduidings van militêre belangstelling in die kernwapenprogram het in 1976 na vore gekom, toe dit aan die lig gekom het dat die SAW, en in besonder militêre intelligensie, besig was met sogenaamde [[operasionele navorsing]], naamlik die toepassing van wiskundige analise op praktiese militêre vraagstukke, met betrekking tot moontlike wapenstelsels wat met kernplofkoppe toegerus kon word. Hierdie ondersoek was aanvanklik beperk in omvang, teoreties van aard en deur slegs twee persone uitgevoer. In die loop van die studie is daar met die AER se kernploftoestelspan in verbinding getree met die doel om die massa van 'n potensiële kernwapen vas te stel. Aangesien die AER-wetenskaplikes op daardie stadium gewerk het met die konsep van 'n “sogenaamde vreedsame kernploftoestel”, waarvoor massa nie ’n kritieke ontwerpparameter was nie, kon geen presiese data verskaf word nie en is slegs ’n benaderde skatting aan die navorsers oorgedra.<ref name=" Buys 2000 "/> ===Internasionale druk en die Kalahari-insident=== [[Lêer:Kalahari-insident 1977.png|duimnael|Die Kalahari-insident]] Internasionale druk met betrekking tot die sogenaamde vreedsame aard van die kernprogram het teen die middel-1970's geleidelik toegeneem. Teen 1977 het die internasionale klimaat merkbaar verskuif, met toenemende skeptisisme oor die konsep van vreedsame kernplofstof. Die beëindiging van die Amerikaanse Project Plowshare-program, tesame met die groeiende internasionale teenkanting ná [[Indië]] se kernwapentoets van 1974, het hierdie negatiewe persepsie verder versterk. In dieselfde jaar het die [[Jimmy Carter|Carter]]-administrasie besluit om die Verenigde State se langtermynkontrak vir die verskaffing van laagverrykte uraan (LEU) op te skort, tensy Suid-Afrika die Verdrag oor die Nie-verspreiding van Kernwapens (NPT) onderteken. Hierdie kontrak het voorsiening gemaak vir die lewering van LEU aan twee kernkragreaktors by [[Koeberg]]-kernkragsentrale, wat destyds in aanbou was.<ref name=" Jaster "/> (bl. 150) Aanvanklik het die relatief beperkte internasionale reaksie op die Indiese toets egter die vasberadenheid van die Suid-Afrikaanse kerntoestelprogram versterk. Daar is geargumenteer dat die reaksie minder ernstig was as verwag, en dat Suid-Afrika se program internasionaal as nie-militêr van aard beskou kon word.<ref name=" Buys 2000 "/> [[Lêer:Vastrap.png|duimnael|Die skuur bo-oor die toetsskag op die Vastrap-terrein in die Kalahari waar Suid-Afrika se "koue" kerntoets in Augustus 1977 beplan is. Die toets het nooit plaasgevind nie, as gevolg van diplomatieke druk na satellietwaarnemings van die voorbereidings deur die USSR.<ref name="Von Wielligh 2014" /> (Foto 5)]] Teen die middel-1977 is die eerste toetstoestel voltooi, maar onvoldoende hoogverrykte uraan (HEU) was beskikbaar om ’n ondergrondse kerntoets uit te voer. Nietemin is daar besluit om voort te gaan met ’n sogenaamde “koue toets” — dit wil sê sonder [[uraan-235]] — by die Vastrap-ondergrondse toetsterrein in die [[Kalahari]], met die doel om logistieke prosedures, diagnostiese stelsels en data-insamelingsvermoë te toets.<ref >Onderhoud met Dr Nic von Wielligh op 25 Augustus 1999 te Pelindaba.</ref> Op 30 Julie 1977 het ’n [[Sowjetunie|Sowjet]]-[[satelliet]] wat oor Suid-Afrika beweeg het, die kenmerkende uitleg van die toetsterrein waargeneem. Die Sowjetunie het vervolgens die Verenigde State van Amerika ingelig dat Suid-Afrika moontlik voorbereidings tref vir ’n kernwapentoets. Ná bevestiging van die inligting het die Verenigde State, saam met ander geïndustrialiseerde lande, diplomatieke druk op Suid-Afrika uitgeoefen om nie met die toets voort te gaan nie.<ref name=" Reiss ">Reiss, M. ''Bridled Ambition: Why Countries Constrain Their Nuclear Capabilities'', Woodrow Wilson Center Press, [[Washington, D.C.|Washington D.C.]], 1995.</ref> (bl. 10) In reaksie op hierdie internasionale druk het die Suid-Afrikaanse regering besluit om die terrein in Augustus 1977 te ontruim en die beplande toetsaktiwiteite te staak.<ref name="Stumpf"/> ===Die militarisering van die program=== In die nasleep van die ontdekking van Suid-Afrika se voorneme om ’n kerntoets in Augustus 1977 uit te voer, en die daaropvolgende verseëling van die toetsskagte en ontruiming van die toetsterrein, is die toekoms van die kernploftoestelprogram op beleidsvlak heroorweeg. Standpunte onder persone betrokke by die program het die siening ingeslui dat die betrokke tegnologie waardevol was en verder ontwikkel behoort te word. Daar is verder geargumenteer dat strategiese opsies met betrekking tot ’n kernvermoë oopgehou moes word.<ref name=" Buys 2000 "/> Die 1977-voorval het gevolglik as ’n keerpunt gedien en uiteindelik bygedra tot die formele militarisering van die program.<ref name="VanVuuren2003"/> (bl.170) Na die gebeure van Augustus 1977 het Eerste Minister B.J. Vorster die AER opdrag gegee om die sogenaamde vreedsame kernprogram te beëindig, die toetsterrein te sluit en voort te gaan met die ontwikkeling van ’n kernafskrikvermoë.<ref name=" Liberman ">Liberman, P. ''The Rise and Fall of the South African Bomb,'' ''International Security'', Vol. 26, No. 2, Herfs 2001.</ref> (bl.53). Aan lede van die program is oorgedra dat sodanige vermoë as [[Strategie|strategies]] nuttig beskou word in die lig van ’n toenemende militêre bedreiging teen Suid-Afrika. Hierdie beknopte en gedeeltelik vae opdrag het tot uiteenlopende interpretasies binne die program gelei. ’n Beduidende aantal AER-werknemers was van mening dat die blote besit van ’n kernploftoestel voldoende kon wees vir afskrikdoeleindes. Volgens hierdie standpunt sou die ontwikkeling van ’n werkbare toets-toestel voldoende wees, sonder verdere tegnologiese verfyning. Daarteenoor het ander rolspelers, insluitend die Suid-Afrikaanse Weermag (SAW) se stafhoof vir beplanning, John Huyser, wat onlangs by die program betrokke geraak het, geargumenteer dat ’n afskrikvermoë slegs geloofwaardig sou wees indien dit operasioneel bruikbaar was. Volgens hierdie siening sou ’n kernploftoestel nie as ’n effektiewe afskrikmiddel dien indien dit nie bewapen en afgelewer kon word nie.<ref name=" Buys 2000 "/> ===Kernafskrikking en Huyser se strategie=== Brigadier John Huyser het op eie inisiatief ’n beleidsdokument saamgestel waarin die moontlike kernopsies vir Suid-Afrika uiteengesit is. In hierdie dokument is drie strategieë geïdentifiseer. Die eerste het behels dat die kernprogram streng geheim gehou word, met die regering wat die bestaan daarvan en enige kernwapens ontken en die vermoë sou slegs in uiterste omstandighede, in die geval van ’n ernstige bedreiging, gedemonstreer word. Die tweede opsie het voorsien dat die kernvermoë op ’n vertroulike wyse aan geselekteerde state gekommunikeer sou word, met die doel om hul optrede te beïnvloed. Die derde opsie het openlike erkenning van ’n kernvermoë behels, wat Suid-Afrika effektief kernwapenstatus sou verleen. Huyser het laasgenoemde benadering aanbeveel.<ref name=" Buys 2000 "/> Die dokument is in April 1978 deur die destydse minister van verdediging, [[P.W. Botha]], goedgekeur, met die bykomende voorbehoud: “gemagtig, maar slegs wanneer ons gereed is.” Nadat die dokument aan lede van die program beskikbaar gestel is, het dit duidelik geword dat die inisiatief ’n militêre karakter aangeneem het, met die ontwikkeling van bewapende toestelle as doelwit. Hierdie verskuiwing het saamgeval met breër politieke veranderinge binne die regering. In September 1978 het Eerste Minister B.J. Vorster bedank na die sogenaamde [[Inligtingskandaal]], waarna P.W. Botha hom opgevolg het. Botha het sedert 1966 as minister van verdediging gedien en dié portefeulje nog twee jaar behou nadat hy regeringshoof geword het.<ref name=" Albright 1995 ">Albright, D. “How South Africa Abandoned Nuclear Weapons,” ongepubliseerde konsepartikel gedateer 3 November 1995.</ref> ===Internasionale isolasie en die IAEA=== In hierdie tydperk het Suid-Afrika se internasionale kernisolasie toegeneem. Die land is toenemend verhinder om ten volle aan aktiwiteite van die Internasionale Atoomenergie-agentskap (IAEA) deel te neem. As een van die mees tegnologies gevorderde lande op die Afrika-kontinent het Suid-Afrika aanvanklik ’n belangrike rol binne die organisasie vervul en tot Junie 1977 as lid van die Raad van Goewerneurs gedien. Die ontwikkeling van ’n kernwapenvermoë, tesame met toenemende internasionale isolasie, het egter gelei tot groeiende druk van ander Afrika-lande en lede van die [[Beweging van Onverbonde Lande]] (BOL) om Suid-Afrika van IAEA-aktiwiteite uit te sluit. Tydens die IAEA se Algemene Konferensie in [[Nieu-Delhi]] in 1979 is Suid-Afrika se geloofsbriewe gevolglik verwerp. Die Wêreldveldtog teen Militêre en Kernkrag-samewerking met Suid-Afrika het ’n beduidende rol gespeel in die mobilisering van lidlande teen Suid-Afrika se voortgesette deelname. Hoewel die land nie toegelaat is om die 1979-konferensie by te woon nie en daarna uitgesluit is van daaropvolgende jaarlikse konferensie, het Suid-Afrika formeel steeds lidmaatskap en sekere voordele daarvan behou tot die einde van die apartheidstelsel.<ref name=" Minty "/> ===PW Botha en die Witvlei-komitee=== In Oktober 1978 is 'n aksiekomitee aangestel om die regering te adviseer oor die moontlike vervaardiging van kernwapens, gebaseer op die AER se program vir "vreedsame kernontploffings".<ref name=" Viljoen ">Viljoen, J. ''Chronology of Events During the South African Nuclear Weapon Program'', ongepubliseerde en ongedateerde dokument.</ref> (bl. 2) Die liggaam, algemeen bekend as die Witvlei-komitee, is deur Eerste Minister P.W. Botha aangestel en voorgesit. Die komitee het onder meer die Minister van Mynbou (aanvanklik S.P. Botha en vanaf Junie 1979 [[F.W. de Klerk]]), die Minister van Buitelandse Sake ([[Pik Botha|RF Botha]]), asook die ministers van Finansies en Verdediging ingesluit. Ander lede was die voorsitter van Krygkor (Kmdt Marais), die voorsitter van die AER (aanvanklik dr. Wally Grant en later dr. Wynand de Villiers), terwyl die direkteur-generaal van Buitelandse Sake, dr. [[Brand Fourie]], as sekretaris opgetree het. Die komitee was verantwoordelik vir beleidsbesluite oor kernverwante aangeleenthede, insluitend Suid-Afrika se kernvermoë en vraagstukke rakende die nie-verspreiding van kernwapens. Reeds in 1978 het dit die vordering en toekomstige rigting van die land se kernprogram begin evalueer.<ref name=" Van der Westhuizen "/> (bl.174-175) Die eerste formele voorstelle vir die ontwikkeling van 'n kerntoestel en die nodige infrastruktuur is in Julie 1979 voorgelê.<ref name=" Viljoen "/> (bl. 2) Daarna het die komitee goedkeuring verleen vir die voortsetting van die kernwapenontwikkelingsprogram met die doel om 'n strategiese afskrikvermoë te vestig.<ref name=" Van der Westhuizen "/> (bl.174-175) ===Krygkor en die ontwikkeling van aflewerbare kernwapens=== Na aanleiding van hierdie besluit is [[Krygkor]] amptelik opdrag gegee om kernwapens te ontwikkel.<ref name=" Albright 1995 "/> (bl.13) Die verskuiwing na ’n militêre program het daartoe gelei dat die AER sy eie rol in die projek beëindig het. Nietemin het Krygkor steeds beduidende tegniese ondersteuning van die AER, en later die Atoomenergiekorporasie (AEK), ontvang, veral op die gebiede van neutroniese ontwerp, kernveiligheid, gesondheidsaspekte en die voorsiening van hoogverrykte uraan (HEU).<ref name=" Van der Westhuizen "/> (bl. 178) Die doelwitte van die Suid-Afrikaanse kernwapenprogram is daarna duidelik omskryf as: * die ontwikkeling en produksie van 'n aantal aflewerbare kanonlooptipe-gemonteerde toestelle; * [[litium-6]]-skeiding vir die produksie van tritium vir moontlike toekomstige gebruik in versterkte toestelle; * studies van inploffings- en termonukleêre tegnologie; en * die navorsing en ontwikkeling vir die produksie en herwinning van [[plutonium]] en [[tritium]].<ref name=" IAEA 1993 "/> (bl.6) Die eerste toestel (wat tydens die burgerlike program gebou en teen die middel van 1977 voltooi is) was 'n "nie-aflewerbare demonstrasietoestel." Die doel daarvan het dwarsdeur die program dié van 'n demonstrasietoestel gebly en dit is nooit in 'n aflewerbare toestel omgeskakel nie.<ref name=" Von Baeckmann etal ">Von Baeckmann, A., Dillon, G. and Perricos, D. ''Nuclear Verification in South Africa'', IAEA, http://.iaea.or.at/worldatom/inforesource/bulletin/bull371/baeckmann.html{{Dooie skakel|date=Mei 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. (11 Mei 1999)</ref> In 1978 het die AER ’n kleiner toetstoestel ontwikkel wat ontwerp is om, indien nodig, vinnig vir ’n ondergrondse toets ontplooi te kon word ten einde Suid-Afrika se kernwapenvermoë te demonstreer. Hierdie tweede voorproduksietoestel is egter aanvanklik nie met splytbare materiaal gelaai nie. Die Y-aanleg het in dieselfde tydperk sy eerste hoogsverrykte uraan (HEU) vervaardig, hoewel voldoende materiaal vir ’n enkele toestel — ongeveer 55 kilogram — eers teen die tweede helfte van 1979 beskikbaar sou wees.<ref name=" Albright 1994 "/> (bl.10) In Augustus 1979 is bedrywighede by die Y-aanleg tydelik opgeskort nadat ’n ernstige chemiese reaksie die fasiliteit besoedel het. Hoewel beperkte bedrywighede agt maande later hervat is, het die aanleg eers teen Julie 1981 weer daarin geslaag om addisionele HEU te produseer.<ref name=" Reiss "/> (bl. 11) Krygkor se kernwapenprogram is bedryf vanuit fasiliteite bekend as die Sirkel, ongeveer 15 kilometer vanaf die AER se Pelindaba-kompleks geleë. Die Sirkel-fasiliteite is gedurende 1980 opgerig volgens ontwerpe wat deur die AEK verskaf is en is in Mei 1981 amptelik in gebruik geneem.<ref name=" IAEA 1993 "/> (bl.6) Die fasiliteit is bestuur deur Kentron, ’n filiaal van Krygkor.<ref name=" Viljoen & Smith ">Viljoen, J. and Smith, D. “The Birth, Life and Death of South Africa’s Nuclear Weapon Program.” artikel voorberei vir die Institute for Science and International Security, Washington D.C., 1999.</ref> (bl. 6) Die tweede toestel (en eerste volwaardige kernwapen wat deur die Krygkor-span bebou is), met die kodenaam Hobo, is uiteindelik in Desember 1982 voltooi.<ref name=" Von Baeckmann etal "/> In dieselfde jaar is UKOR by die AEB ingelyf, waarna die organisasie as die Atoomenergiekorporasie (AEK) herstruktureer is.<ref name="Stumpf"/> Hierna sou daar sowat een kernwapen per jaar voltooi word, tot met die uiteindelike besluit sewe jaar later om die program at te takel.<ref name=" Von Wielligh 2014 "/> (bl.173) ===Die Vela-insident=== [[Lêer:Vela-insident.png|duimnael]] Die [[Vela-insident]] verwys na ’n vermoedelike atmosferiese kernontploffing wat op 22 September 1979 in die suidelike [[Indiese Oseaan]] plaasgevind het, in die omgewing van die Suid-Afrikaanse [[Prins Eduard-eilande]]. Die gebeurtenis is aanvanklik opgespoor deur ’n Amerikaanse Vela Hotel-satelliet, wat ’n kenmerkende "dubbele flits" geregistreer het: ’n seinpatroon wat voorheen herhaaldelik met atmosferiese kernontploffings geassosieer is. Verdere hidroakoestiese, meteorologiese<ref name=":2" >Kashkin, V. B.; Odintsov, R. D.; Rubleva, T.V. (15 August 2022). "On the Effects of a Nuclear Explosion on Stratospheric Ozone". Atmospheric and Oceanic Optics. 35 (4): 402–406. Bibcode:2022AtOO...35..402K. doi:10.1134/S1024856022040066. S2CID 251606268. Besoek 10 Augustus 2023.</ref> en radionukliedwaarnemings is later as aanduidings aangevoer dat ’n kernontploffing moontlik plaasgevind het. Daar is wyd bespiegel dat die voorval verband kon hou met ’n geheime kerntoets deur [[Israel]], moontlik met logistieke of tegniese ondersteuning van Suid-Afrika. Geen direkte betrokkenheid van Suid-Afrika is egter ooit amptelik bevestig nie. Ten tyde van die voorval het Suid-Afrika reeds oor ’n aktiewe kernwapenprogram beskik, maar volgens sommige bronne was die land se voorraad hoogverrykte uraan nog onvoldoende vir ’n eie volskaalse kerntoets.<ref name="The Bomb">{{cite book |last1=Von Wielligh |first1=Nic |title=The Bomb – South Africa's Nuclear Weapons Programme |last2=Von Wielligh-Steyn |first2=Lydia |publisher=Litera |year=2015 |isbn=978-1-920188-48-1 |location=Pretoria, ZA |oclc=930598649}}</ref><ref name="NSArchive" >Burr, William; Cohen, Avner, eds. (8 Desember 2016). Vela Incident: South Atlantic Mystery Flash in September 1979 Raised Questions about Nuclear Test. National Security Archive Electronic Briefing Book No. 570 (Report).</ref><ref name=":4">{{Cite web |title=Israel's Nuclear Weapons |url=https://nuke.fas.org/guide/israel/nuke/farr.htm |access-date=2026-03-09 |website=nuke.fas.org}}</ref> ===Suid-Afrika se kernwapenstrategie=== [[Lêer:Suid-Afrika se Kernstrategie.png|duimnael]] Die aanvanklike memorandum wat deur brigadier Huyser opgestel is, het beperkte riglyne verskaf rakende moontlike kernbekendmakings, dreigemente of die operasionele aanwending van Suid-Afrika se kernvermoë. In 1983 het André Buys, bestuurder van die kernwapenprogram, ’n werkgroep saamgestel om ’n meer omvattende kernstrategie te ontwikkel.<ref name=" Buys 2000 "/><ref name=" Liberman "/> (bl.56) Die strategie wat uiteindelik aanvaar is, het uit drie progressief eskalerende fases bestaan en is gebaseer op die oorspronklike memorandum van Huyser. Fase 1 is gekenmerk deur ’n strategie van doelbewuste onsekerheid. Hierdie benadering is in praktyk reeds sedert die aanvang van die program gevolg en het behels dat die regering nie sou bevestig of ontken dat Suid-Afrika oor ’n kernwapenvermoë beskik nie. Streng geheimhouding is gehandhaaf, terwyl gebeure soos die Kalahari-insident die element van onsekerheid verder versterk en die strategie indirek ondersteun het. Fase 2 het uit ’n geheime drukstrategie bestaan. Hierdie benadering sou slegs toegepas word indien Suid-Afrika deur ’n oorweldigende militêre bedreiging gekonfronteer word en Westerse moondhede terselfdertyd onwillig sou wees om direk betrokke te raak. In so ’n scenario sou Suid-Afrika sy kernvermoë vertroulik aan invloedryke Westerse regerings, veral die Verenigde State, bekend maak. Die onderliggende aanname was dat Westerse state, uit vrees vir die moontlike gebruik van kernwapens in die streek en die gevolge daarvan vir die internasionale nie-verspreidingsorde, sou ingryp voordat Suid-Afrika militêr oorweldig word. Indien hierdie benadering onsuksesvol sou wees, sou fase 3 (’n openlike afskrikstrategie) in werking gestel word. As uiterste maatreël sou Suid-Afrika sy kernarsenaal openbaar maak, hetsy deur ’n amptelike verklaring of deur die uitvoering van ’n ondergrondse kerntoets. Om die afleweringsvermoë van die wapens te demonstreer, is daar ook voorsiening gemaak vir ’n moontlike atmosferiese toets in die “suidelike oseane”, ver van bevolkte gebiede, as finale afskrikmiddel. Die strategie het egter nie die werklike gebruik van kernwapens teen ’n teenstander voorsien nie, maar was uitsluitlik op afskrikking gerig. Die gebruik van ’n kernwapen teen die USSR sou byvoorbeeld as strategies selfvernietigend beskou word, weens die Sowjetunie se oorweldigende kernoorwig.<ref name=" Buys 2000 "/><ref name=" Reiss "/> (bl. 15). ===Beperking van die kernwapenprogram=== In September 1985 het president P.W. Botha besluit om die omvang van Suid-Afrika se kernwapenprogram te beperk. Hierdie besluit is hoofsaaklik aan begrotingsbeperkings toegeskryf, aangesien die president erken het dat die koste van die program aansienlik kon toeneem. Omdat die kernstrategie hoofsaaklik op afskrikking gerig was, is ’n uitgebreide aanvallende kernvermoë as onnodig beskou. Die regering het gevolglik die program beperk tot die vervaardiging van sewe kanonlooptipe kernwapens. Alle ontwikkelingwerk met betrekking tot plutoniumtoestelle is beëindig, terwyl pogings om plutonium en tritium vir militêre gebruik te vervaardig, gestaak is. Die produksie van litium-6 is eweneens beperk. Nietemin is studies oor implosietegnologie en teoretiese navorsing oor meer gevorderde kernwapenontwerpe voortgesit.<ref name=" Albright 1994 "/> (bl. 10) ===Suid-Afrikaanse kernwapenprogram: kodename en wapenstelsels (1987)=== Oorsig van kodename soos vervat in ’n skrywe van die Suid-Afrikaanse Weermag aan die Witvlei-kommissie, September 1987.<ref name=" Von Wielligh 2014 ">Von Wielligh, N. & Von Wielligh-Steyn, L. ''Die Bom: Suid-Afrika se kernwapenprogram''. Pretoria: Litera, 2014.</ref> (bl.190) {| class="wikitable" |+ Suid-Afrikaanse kernwapenprogram: kodename en wapenstelsels (1987) ! Kodenaam ! Tipe wapen / stelsel ! Plofkrag ! Status en beskrywing |- | '''Gardenia / Melba''' | Ondergrondse toetstoestel | ± 6 kiloton TNT | Die ou ''Melba''-toestel (voorheen ''Video'') is deur die AEK ontwikkel. Die plasing- en beheerstelsels is gesamentlik ''Gardenia'' genoem. Die ontwerp was bedoel vir ’n ondergrondse toets sonder terugvulling van die toetsskag, wat die risiko van radioaktiewe vrystelling verhoog het. Daarom is dit as ’n “vuil” toets beskou. |- | '''Cabot''' | Ballistiese of gravitasiebom (“dom bom”) | ± 6 kiloton TNT | Een bestaande ontwerp, voorheen bekend as ''Hobo'', die eerste toestel wat deur Sirkel ontwikkel is. Die tegnologie is as verouderd beskou en sou uiteindelik deur die ''Hamerkop''-stelsel vervang word. Die bom sou vanuit ’n vliegtuig vrygelaat word en onder gravitasie val. |- | '''Hamerkop''' | Geleide sweefbom (“slim bom”) | ± 20 kiloton TNT | Voorheen bekend as ''Bakker''. Vyf wapens is voorsien, met die eerste toestel wat teen Oktober 1987 gereed sou wees. Ontwerp vir ontplooiing vanaf ''Blackburn Buccaneer'', en later ook ''Mirage F1''- en ''Atlas Cheetah''-vliegtuie. |- | '''Husky''' | Mediumafstand-ballistiese missiel | Onbekend | Nog in ontwikkeling gedurende 1987. Produksie sou eers in die 1990’s begin. Die kernplofkopontwikkeling, bekend as ''Projek Ostra'', was reeds aan die gang maar sou waarskynlik eers teen 1996 voltooi word. |} ===Voltooiing van die kernwapenarsenaal=== Die eerste volledig gekwalifiseerde produksietoestel is eers in Augustus 1987 voltooi. Die aansienlike vertraging tussen die voltooiing van die eerste twee voorproduksietoestelle en die finale produksiemodel was hoofsaaklik die gevolg van die implementering van ’n omvattende ingenieurskwalifikasieprogram wat op veiligheid en sekuriteit gefokus het. Hierdie program het die wapens onder ’n verskeidenheid hipotetiese bergings-, aflewerings- en ongelukscenario’s geëvalueer.<ref name=" Von Baeckmann etal "/> Die kernwapens moes aan streng veiligheids- en betroubaarheidsvereistes voldoen, en ’n beduidende deel van die program se hulpbronne is aan hierdie aspekte bestee.<ref name=" Sublette ">Sublette, C. “''Nuclear Weapons Frequently Asked Questions'',” http://www.fas.org/nukehew/Nwfaq/Nfaq7.html{{Dooie skakel|date=Mei 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. (25 Januarie 1999)</ref> Gedurende die middel-1980’s is Suid-Afrika se kernstrategie van doelbewuste onsekerheid herbevestig, en die regering het ondersoek ingestel na die tydsduur wat benodig sou word om ’n ondergrondse kerntoets uit te voer.<ref name=" Albright 1994 "/> (bl. 13) In 1987 het Krygkor die toetsskagte by Vastrap, asook ’n gegalvaniseerde sinkplaatstruktuur wat oor een van die twee skagte opgerig is, geïnspekteer.<ref name="Stumpf"/> In 1988 is die Sirkel-fasiliteit met nuwe installasies saamgevoeg om die Advena Sentrale Laboratoriums te vorm.<ref name=" Viljoen & Smith "/> (bl. 6) Toe die Suid-Afrikaanse regering in November 1989 die formele besluit geneem het om die kernwapenprogram te beëindig, was een toetstoestel en vyf volledig gekwalifiseerde, aflewerbare kanonlooptipe kernwapens reeds voltooi. Daarbenewens was die hoogsverrykte uraankern (HEU) en verskeie nie-kernkomponente vir ’n sewende toestel reeds vervaardig. <ref name=" Von Baeckmann etal "/> ===Aflewering van die kernwapens=== [[Lêer:Canberra no. 458 b.jpg|links|duimnael|‘n SALM Canberra T.4   ]] [[Lêer:RSA-3-002 (cropped).jpg|duimnael|Die konsep RSA-3 ruimte lanseerder.]] Die kernwapens was oorspronklik gekonfigureer om afgelewer te word vanaf een van verskeie vliegtuigtipes wat toe in diens van die [[Suid-Afrikaanse Lugmag]] (SALM) was, insluitend die [[English Electric Canberra|Canberra B12]] en die [[Blackburn Buccaneer|Hawker Siddeley Buccaneer]]. Kommer oor die kwesbaarheid van die verouderende vliegtuie vir die Kubaanse lugafweernetwerk in [[Angola]] het die SAW daarna gelei om missielgebaseerde afleweringstelsels te ondersoek.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=M7wIryQK6UkC&pg=PA10|title=Out of (South) Africa: Pretorias Nuclear Weapons Experience|first=Roy E.|last=Horton|date=6 Mei 2018|publisher=DIANE Publishing|access-date=6 Mei 2018|via=Google Books|isbn=9781428994843}}</ref> [[Lêer:H-2 Raptor Sweefbom.png|duimnael|H-2 Raptor Sweefbom]] Die missiele sou gebaseer wees op die RSA-3 en RSA-4 lanseerders wat reeds vir die Suid-Afrikaanse ruimteprogram gebou en getoets is. Volgens Al J Venter, outeur van ''How South Africa Built Six Atom Bombs'', was hierdie missiele onversoenbaar met die beskikbare groot Suid-Afrikaanse kernplofkoppe. Venter beweer dat die RSA-reeks, wat ontwerp is vir 'n vrag van 340 kg, 'n plofkop van sowat 200 kg sou voorstel, "ver bo SA se beste pogings van die laat 1980's." Venter se analise is dat die RSA-reeks bedoel was om 'n geloofwaardige afleweringstelsel te vertoon, gekombineer met 'n aparte kerntoets in 'n finale diplomatieke beroep op die wêreldmoondhede in 'n noodgeval, al was hulle nooit bedoel om saam in 'n bewapende stelsel gebruik te word nie.<ref>{{cite web|url=http://www.defenceweb.co.za/index.php?option=com_content&view=article&id=5942:book-review-how-sa-built-six-atom-bombs-&catid=57:Book+Reviews&Itemid=141|title=''Book Review: How SA built six atom bombs'' - defenceWeb|first=Leon|last=Engelbrecht|website=www.defenceweb.co.za|access-date=6 Mei 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20140826194106/http://www.defenceweb.co.za/index.php?option=com_content&view=article&id=5942:book-review-how-sa-built-six-atom-bombs-&catid=57:Book+Reviews&Itemid=141|archive-date=26 Augustus 2014|df=dmy-all}}</ref> Terwyl werk op ballistiese missiele voortgeduur het, het verskeie ontleders en voormalige programdeelnemers aangedui dat die [[H-2-sweefbom]] uiteindelik as ’n moontlike afleweringsplatform vir Suid-Afrika se kernwapens bedoel was. Ten tyde van Suid-Afrika se besluit om sy kernwapenprogram te laat vaar, was die Suid-Afrikaanse bom reeds klein genoeg om beide die H2 en Suid-Afrika se ballistiese missiel onder ontwikkeling te bewapen.<ref>Lewis, Jeffrey. 3 Desember 2015. Revisiting South Africa’s Bomb. https://www.armscontrolwonk.com/archive/1200544/revisiting-south-africas-bomb/?utm_source=chatgpt.com</ref> ===Veiligheidsmaatreëls en bevelstrukture=== [[Lêer:Bevelskanale vir ontkluising.png|duimnael|Bevelstrukture vir ontkluising.<ref name="Von Wielligh 2014"/> (bl.173)]] Elke kerntoestel is in twee afsonderlike dele vervaardig: ’n voorste gedeelte, bekend as die voorplofkop wat die uraankomponent bevat het, en ’n agterste gedeelte, die sogenaamde agterplofkop, waarin die kanonmeganisme met die uraanprojektiel gehuisves is. Die hoogsverrykte uraan is dus tussen die twee dele verdeel, wat elk apart in afsonderlike kluise bewaar is. Hierdie samestelling het verseker dat geen toevallige of onbedoelde ontploffing kon plaasvind nie.<ref name="Von Wielligh 2014"/> (bl.173) Daarbenewens is daar nooit gelyktydig aan beide die voor- en agterplofkop van dieselfde toestel gewerk nie. Die kluise waarin die komponente gestoor is, kon ook nie deur slegs een persoon geopen word nie. Die voorplofkop kon verder slegs ontkluis word op spesifieke gesag van die Staatspresident, wat deur twee afsonderlike bevelskanale — ’n militêre en ’n siviele kanaal — bevestig moes word. Sien diagram vir die bevelskanale.<ref name="Von Wielligh 2014"/> (bl.173) ===Finale kernwapenarsenaal=== [[Lêer:W9 kernprojektiel diagram.png|duimnael|Diagram van 'n kanonlooptipe kernwapen.]] Aan die einde van die program, tot en met die aftakeling later, was daar ses toestelle wat as kernwapens beskou kon word: Melba (demonstrasiemodel), 306 en die produksiemodelle 501, 502, 503 en 504. Genoeg hoogverrykte uraan was beskikbaar vir 'n sewende kernwapen, maar dié is nooit gebou nie.<ref name="Von Wielligh 2014"/> (bl.173) Hierdie relatief eenvoudige kanonlooptipe toestelle is ontwerp om sonder neutroninisieerders te funksioneer.<ref name=" Viljoen & Smith "/> (bl. 7) Die beraamde plofkrag van die wapens het tussen 10 en 18 kiloton TNT gewissel. Omdat geen kernwapentoets ooit uitgevoer is nie, is die werklike plofkrag egter nooit eksperimenteel bevestig nie.<ref name=" Buys 1993 "> Buys, A. “''South Africa’s Nuclear Weapons Capability'',” ''Salvo'', 2/93, 1993. )</ref> (bl. 18) {| class="wikitable" |+ Produksie van Suid-Afrikaanse kerntoestelle ! Wapen-identifikasie ! Voor- of agterplofkop ! Produksiedatum ! Opmerkings |- | Video/Melba | — | November 1979 (deur AEK gebou) | Herplateer in 1982 |- | Hobo/Cabot | — | Desember 1982 (eerste toestel deur Krygkor gebou) | Plofkop later in ’n ander toestel (502) ingebou |- | rowspan="2" | 306 | Voor | September 1986 | rowspan="2" | Opgegradeerde voorproduksiemodel |- | Agter | November 1986 |- | rowspan="2" | 501 | Voor | Augustus 1987 | rowspan="2" | Eerste produksiemodel |- | Agter | Junie 1988 |- | rowspan="2" | 502 | Voor | November 1988 | rowspan="2" | Produksiemodel |- | Agter | Oktober 1988 |- | rowspan="2" | 503 | Voor | November 1988 | rowspan="2" | Produksiemodel |- | Agter | Maart 1989 |- | rowspan="2" | 504 | Voor | Maart 1989 | rowspan="2" | Produksiemodel |- | Agter | Maart 1989 |} Bron: Von Wielligh, N. & Von Wielligh-Steyn, L. ''Die Bom: Suid-Afrika se kernwapenprogram''. Pretoria: Litera, 2014, bl. 173.<ref name="Von2014"> Von Wielligh, N. & Von Wielligh-Steyn, L. ''Die Bom: Suid-Afrika se kernwapenprogram''. Pretoria: Litera, 2014. </ref> ===Koste en omvang van die program=== [[Lêer:Kernwapen kluise by Advena.png|duimnael|Kluise in 1993. Hierdie beeld is geskep nadat die gebou aan die IAEA verklaar en toeganklik gemaak is. Die voorste en agterste gedeeltes van die kernwapens is afsonderlik in hierdie kluise by Advena gestoor.<ref name="Von Wielligh 2014" /> (Fotos 8)]] Daar bestaan beduidende verskille in ramings van die werklike koste van Suid-Afrika se kernwapenprogram. Waldo Stumpf het die totale uitgawe oor die volle duur van die program op ongeveer R680 miljoen beraam.<ref name="Stumpf"/> David Fig voer egter aan dat die breër kernprogram Suid-Afrika tussen 1970 en 1995 sowat R20 miljard gekos het.<ref>SABC, Special Assignment, Programme on the South African Nuclear Industry, SABC- 3, 16 Maart 1999.</ref> Suid-Afrika het moontlik tot 400 kg hoogsverrykte uraan (HEU) geproduseer,<ref name=" Lockwood & Wolfsthal ">Lockwood, D. and Wolfsthal, J.B. “Nuclear Weapon Development and Proliferation,” in Stockholm International Peace Research Institute SIPRI Yearbook 1993: World Armaments and Disarmament, Oxford University Press, 1993.</ref> (bl. 253) hoewel die vervaardiging daarvan in November 1989 beëindig is.<ref name=" Albright, Berkhout & Walker "> Albright, D., Berkhout, F. and Walker, W. Plutonium and Highly Enriched Uranium 1996: World Inventories, Capabilities and Policies, SIPRI, Oxford University Press, 1997.</ref> (bl. 380) Die Y-aanleg is kort daarna, op 1 Februarie 1990, gesluit. Teen dié tyd het Suid-Afrika, buiten die erkende kernwapenstate, oor die grootste uraanverrykingsprogram beskik wat nie onder toesig van die Internasionale Atoomenergieagentskap (IAEA) gestaan het nie.<ref name=" Albright, Berkhout & Walker "/> (bl. 369) ===Van siviele program na militêre vermoë=== Die militêre kernprogram is grootliks moontlik gemaak deur die voorafgaande ontwikkeling van Suid-Afrika se kernbedryf en die vroeë werk aan siviele kernploftoestelle. Die mees komplekse fases van ’n kernwapenprogram — naamlik die verkryging van voldoende splytbare materiaal en die ontwerp van ’n basiese kernploftoestel — was reeds afgehandel.<ref name="VanVuuren2003"/>(bl.175) Ná die internasionale reaksie op die beplande kerntoets het dit feitlik onmoontlik geword om die program openlik as ’n siviele of “vreedsame” kernontploffingsprojek voort te sit. Tog het die bestaande tegnologiese vordering Suid-Afrika se besluitnemers in ’n besondere posisie geplaas. Op grond van die werk wat reeds voltooi is, het dit tegnies hoogs waarskynlik gelyk dat ’n funksionele strategiese kernwapen ontwikkel kon word.<ref name="VanVuuren2003"/>(bl.175) Die faktore en aansporings wat hierdie besluit beïnvloed het, word later in meer besonderhede bespreek. ==Beëindiging van die kernwapenvermoë== ===Politieke besluit en hersiening van die program=== Die nuwe Staatspresident, F. W. de Klerk, is ná sy bewindsoorname op instruksie van die Witvlei-komitee oor die status van die kernwapenprogram ingelig. Hoewel hy reeds as Minister van Mynbou en later Minerale- en Energiesake tot 1982 by die ontwikkeling betrokke was, het hy ’n volledige hersiening van Suid-Afrika se kernprogram en kernvermoë gelas..<ref name="Stumpf"/> ’n Interdepartementele komitee het die toekoms van die program ondersoek en die beëindiging daarvan aanbeveel.<ref>Onderhoud met Deon Smith op 13 Augustus 2001 in Pretoria.</ref> Hierdie aanbeveling is deur ’n ad hoc-kabinetskomitee aanvaar. Die komitee het besluit dat: *Suid-Afrika bereid sou wees om die [[Verdrag oor die Nie-verspreiding van Kernwapens]] (NPT) te onderteken; *alle kernplofkoppe so gou moontlik ontmantel moes word; *die kernmateriaal uit die wapens hersmelt en by die AEK gestoor moes word; *die ongeveer 250 werknemers van Advena hertoegewys moes word; *’n bedrag van R52,2 miljoen vir die ontmantelingsproses bewillig moes word. <ref> AS:Minutes Archives Group, file 1/7/1/142, ''Memorandum No. 18 re Project Mantel'', gedateer 2 Oktober 1990, soos aangehaal in Van der Westhuizen, L.J. and Le Roux, J.H. ARMSCOR: ''The Leading Edge'', Institute for Contemporary History, UOFS, ongepubliseerde boek, Bloemfontein, 1997. bl, 181.</ref> ===Ontmanteling van die arsenaal=== Op 26 Februarie 1990 het President De Klerk skriftelike instruksies uitgereik om die kernwapenprogram te beëindig en alle bestaande wapens te ontmantel. Die bestaan van die program is nie op daardie stadium erken nie. Die kernmateriaal is gesmelt en aan die AEK terugbesorg ter voorbereiding van Suid-Afrika se toetreding tot die NPT.<ref name=" Albright 1994 "/> (bl.16) Suid-Afrika se toetreding tot die NPT op 10 Julie 1991 is onmiddellik gevolg deur die ondertekening van 'n omvattende veiligheidsooreenkoms (INFCIRC/394) met die IAEA op 16 September 1991. Vier dae later het die IAEA se Algemene Konferensie 'n resolusie aangeneem wat daarop gemik was om die vroeë implementering van die veiligheidsooreenkoms en die verifikasie van die volledigheid van die inventaris van Suid-Afrika se kerninstallasies en -materiaal te verseker.<ref name=" Von Baeckmann etal "/> 'n Aanvanklike inventaris van kernmateriaal is op 30 Oktober 1991 aan die IAEA voorgelê.<ref name=" Lockwood & Wolfsthal "/> (bl. 253) ===Toetreding tot die NPT en IAEA-verifikasie=== Na Suid-Afrika se toetreding tot die NPT in September 1991 het inspekteurs van die IAEA begin om die land se verklaarde voorraad splytbare materiaal te verifieer en dit onder die organisasie se veiligheidsmaatreëls te plaas. Hierdie proses was die mees ingewikkelde taak wat die IAEA se Veiligheidsinspektoraat tot op daardie stadium aangepak het, aangesien Suid-Afrika vir langer as ’n dekade uraan van wapengraad vervaardig het. Teen die einde van 1992 het die IAEA meer as 75 terreine in Suid-Afrika geïnspekteer.<ref name=" Lockwood & Wolfsthal "/> (bl. 253) ===Probleme met die verifikasieproses=== Ondanks die mate van deursigtigheid was dit uiters moeilik om die volledigheid van Suid-Afrika se inventaris te bevestig. Die IAEA moes produksie- en materiaalrekords oor ’n tydperk van meer as twintig jaar ontleed. Volgens Waldo Stumpf het die “... verifikasie van die HEU-uitset van die loodsverrykingsaanleg — deur middel van ’n materiaalbalansberekening gebaseer op die aanleg se bedryfsrekords, asook op die natuurlike uraaninsette, uitgeputte uraanuitsette en gasverliese tydens die proses — ’n besonder ingewikkelde uitdaging gebied.” <ref name=" Stumpf 1996 "> Stumpf, W. “''South Africa’s Nuclear Weapons Program: From Deterrence to Dismantlement'',” ''Arms Control Today'', Desember 1995/Januarie 1996.</ref> (bl. 7) ===Afskaling van Advena=== Verskeie moontlike kommersiële gebruike vir die Advena-fasiliteite is ondersoek, maar geen daarvan was suksesvol nie. Teen die einde van 1991 is ongeveer die helfte van Advena se personeelkorps van sowat 230 werknemers afgelê. Minder as twee jaar later is al die maatskappy se bedrywighede beëindig, waarna die oorblywende personeel na die aangrensende ammunisievervaardigingsfiliaal, Pretoria Metal Pressings, oorgeplaas is.<ref name=" Viljoen & Smith "/> (bl. 10). ===Openbare bekendmaking van die program=== Dit was eers op 24 Maart 1993 — vier jaar nadat hy die vernietiging van die arsenaal gelas het — dat President F. W. de Klerk Suid-Afrika se kernwapenprogram amptelik in die openbaar erken het. Die regering was bekommerd dat ’n vroeëre bekendmaking van die kernarsenaal tot konfronterende IAEA-inspeksies kon lei, soortgelyk aan dié wat destyds in [[Irak]] plaasgevind het.<ref name=" Albright 1994 "/> (bl. 2) De Klerk se aankondiging in die Parlement het gevolg op toenemende internasionale en binnelandse druk om die program openbaar te maak — iets wat reeds wyd vermoed is. In sy toespraak het hy self na hierdie druk verwys en melding gemaak van bewerings in die media, sowel as deur sekere lande, dat Suid-Afrika nie sy volle voorraad hoogsverrykte uraan (HEU) verklaar het nie. Volgens hom was sulke bewerings nadelig vir Suid-Afrika se pogings om sy kerninfrastruktuur te kommersialiseer en meer samewerkende betrekkinge met ander lande te ontwikkel.<ref name=" Albright, Berkhout & Walker "/> (bl. 381) ===Finale IAEA-verifikasie=== Na aanleiding van die aankondiging deur die regering het die IAEA 'n span vir die verifikasie van veiligheidsmaatreëls na Suid-Afrika gestuur om te verseker dat alle kernmateriaal se bestaan verantwoordbaar is. Teen die tyd van die IAEA-span se besoek in April 1993 was die aftakeling en vernietiging van wapens en komponente en die vernietiging van die tegniese dokumentasie byna voltooi. Die ontmanteling van rekords rakende die HEU-komponente van die wapens was beskikbaar en het voldoende besonderhede verskaf om die Krygkor-data te korreleer met die ooreenstemmende data in die kernmateriaalrekeningkundige rekords wat deur die AEK gehou word.<ref name=" IAEA 1993 "/> (bl. 8) Met behulp van gedetailleerde daaglikse bedryfsrekords van die aanleg, tesame met ondersteunende tegniese data, het die IAEA die daaglikse produksie van hoogsverrykte uraan (HEU) by die Y-aanleg gerekonstrueer. Die agentskap het tot die gevolgtrekking gekom dat die “...hoeveelhede HEU wat deur die aanleg geproduseer kon word, ooreenstem met die hoeveelhede wat in die aanvanklike verslag verklaar is”.<ref name=" IAEA 1993 "/> (bl. 10-11) Prakties beteken dit dat die verskil tussen die IAEA se beraamde HEU-produksie en Suid-Afrika se verklaarde produksie minder was as ’n sogenaamde “beduidende hoeveelheid”, naamlik 25 kg wapengraad-uraan.<ref name=" Albright, Berkhout & Walker "/> (bl. 378) Ná die beëindiging van Suid-Afrika se kernwapenprogram het die regering hom formeel tot kern-nie-verspreiding verbind en vervolgens ’n beleid van nie-verspreiding geïmplementeer. ===Vestiging van ’n beleid van nie-verspreiding=== Die besluit om die kernwapenprogram te beëindig, was een van die eerste belangrike besluite wat tydens President F. W. de Klerk se ampstermyn geneem is. Om te verseker dat die beëindiging van die program volledig en geloofwaardig deur die IAEA geverifieer kon word, is omvangryke werk onderneem. Hierdie proses is verder versterk deur die latere openbare erkenning van Suid-Afrika se kernwapenvermoë en die addisionele verifikasie deur die IAEA. Gedurende hierdie fase is die vermoë doelbewus vernietig en nasionale sowel as internasionale maatreëls ingestel om dit vir Suid-Afrika prakties onmoontlik te maak om die program weer te hervat.<ref name="VanVuuren2003"/>(bl.178) ===Beëindiging van die missielprogram=== In 1994 het Suid-Afrika, onder druk van die Verenigde State, ook ingestem om nie langafstandmissiele te ontwikkel nie en om die fasiliteite en toerusting wat vir die bou van groot ruimtelanseervoertuie gebruik is, af te breek. Nadat die belangrikste lanseerterreine en verwante infrastruktuur in 1995 gesloop is, is Suid-Afrika toegelaat om by die Missieltegnologiebeheerregime (MTCR) aan te sluit — ’n internasionale groep lande wat die verspreiding van langafstandmissieltegnologie probeer beperk. As deel van hierdie proses het Suid-Afrika groter toegang tot die hoëtegnologie- en militêre markte van geïndustrialiseerde lande verkry.<ref>Wisconsin Project on Nuclear Arms Control, “South Africa Gives Up Nukes and Missiles: Now Gets High-Tech Imports,” ''Risk Report'' Vol. 2, No.1, Januarie/Februarie 1996, bl. 1, CD ROM gedateer Mei/Junie 1998.</ref> Hierdie stappe het uiteindelik die grondslag gevorm vir die Suid-Afrikaanse regering se latere sterk ondersteuning van internasionale norme oor kernwapen-nie-verspreiding.<ref name="VanVuuren2003"/>(bl.178) ==Suid-Afrika as aktiewe ondersteuner van die nie-verspreidingsnorm== [[Lêer:SmeeWapensinWerktuie.png|duimnael|As [[simbool]] van vrede het oudminister [[Pik Botha]] in April 1994 tydens 'n funksie in [[Wene]] 'n miniatuur-ploeg aan Hans Blix van die IAEA geskenk. Die materiaal vir dié beeldjie is direk uit afgetakelde kernwapens herwin. Dit bevat ook 'n tweetalige inskripsie (Afrikaans en Engels) van [[Jesaja]] 2:4 op die voetstuk: “Hulle sal van hul swaarde ploegskare snee en van hul spiese snoeiskêre. Die een nasie sal nie meer die swaard teen die ander opneem nie, en hulle sal nie meer leer om oorlog te maak nie.”<ref name="Von Wielligh 2014 " /> (Fotos 16)]] Na die beëindiging van sy kernwapenprogram het Suid-Afrika hom toenemend as ’n voorstander van internasionale nie-verspreiding van wapens van massavernietiging en ontwapening begin posisioneer. Die land het wetgewende en institusionele maatreëls ingestel om die verspreiding van massavernietigingswapens te voorkom. ===Wetgewende en institusionele raamwerk vir nie-verspreiding en uitvoerbeheer=== Die Wet op die Nie-verspreiding van Wapens van Massavernietiging is op 16 Augustus 1993 in werking gestel. Hierdie wetgewing het die staat die nodige bevoegdheid gegee om die handel in Suid-Afrikaanse toerusting, materiale en tegnologie wat moontlik vir die ontwikkeling van massavernietigingswapens aangewend kan word, streng te beheer.<ref name=" DFA1 1995 ">Department of Foreign Affairs, South Africa’s Policy on the Non-Proliferation of Weapons of Mass Destruction , South African Communications Service, Cape Town, 1995.</ref> (bl. 8). Die beheermaatreëls het ook sogenaamde “dubbele gebruik”-toerusting en -tegnologie ingesluit. Hierdie term verwys na produkte en kennis wat vir vreedsame siviele doeleindes gebruik kan word, maar ook aangewend kan word in die vervaardiging van massavernietigingswapens. Suid-Afrika se benadering tot nie-verspreidingsbeheer het berus op die registrasie van individue en ondernemings, sowel as die uitreiking van permitte wat aan spesifieke eindgebruikvoorwaardes gekoppel is. Aansoeke vir permitte word deur die Suid-Afrikaanse Raad vir Nie-verspreiding van Wapens van Massavernietiging beoordeel en goedgekeur nadat interdepartementele ondersoeke, oorwegings en aanbevelings afgehandel is.<ref name=" DFA2 1995 ">Department of Foreign Affairs, South Africa’s Position on Matters Nuclear , Ongepubliseerde dokument, Julie 1995.</ref> (bl. 28). ===Suid-Afrika se internasionale nie-verspreidingsverpligtinge en beleid ná 1994=== Die Wet op Nie-verspreiding het verder die nodige regsraamwerk geskep vir die uitvoering van Suid-Afrika se internasionale verpligtinge rakende nie-verspreiding en ontwapening. Hierdie verpligtinge het voortgespruit uit die land se deelname aan verskeie internasionale konvensies en uitvoerbeheerregimes. Die nuwe demokratiese regering wat in 1994 aan bewind gekom het, het hierdie beleid bevestig en daarna verder uitgebrei.<ref name="VanVuuren2003"/>(bl.178-179) Om 'n duidelike beleid oor die nie-verspreiding van massavernietigingswapens te implementeer, het die Suid-Afrikaanse Kabinet op 31 Augustus 1994 'n voorstel van die [[Minister van Buitelandse Sake]] aanvaar dat Suid-Afrika: *“'n aktiewe deelnemer aan die verskeie nie-verspreidingsregimes en verskaffersgroepe moet wees, *in die openbaar standpunte moet inneem wat die nie-verspreiding van massavernietigingswapens ondersteun met die doel om internasionale vrede en veiligheid te bevorder, en *sy posisie as 'n lid van die verskaffersregimes, die Afrikagroep en die [[Beweging van Onverbonde Lande]] (BOL) moet gebruik om die belangrikheid van nie-verspreiding te bevorder en te verseker dat hierdie beheermaatreëls nie ontwikkelende lande toegang tot gevorderde tegnologieë wat vir vreedsame doeleindes en hul ontwikkelingsbehoeftes benodig word, ontken nie.”<ref name=" DFA1 1995 "/>, (bl. 7 – 8) ===Suid-Afrika as brug tussen ontwikkelde en ontwikkelende state=== Suid-Afrika as die eerste land in [[Afrika]], asook binne die BOL wat lid is van — of daarna streef om deel te wees van — al die belangrikste nie-verspreidingsregimes en verskaffersgroepe. As ’n staat met erkende gevorderde tegnologiese vermoëns word Suid-Afrika in verskeie sektore as ’n relatief ontwikkelde land beskou. Hierdie posisie stel die land in staat om as brug tussen die ontwikkelde en ontwikkelende wêreld op te tree: aan die een kant bevorder dit samewerking met gevorderde nywerheidslande, terwyl dit terselfdertyd die bekommernisse van ontwikkelende state aanspreek oor toegang tot tegnologie wat noodsaaklik is vir ekonomiese en wetenskaplike ontwikkeling.<ref name=" DFA 1997 ">Department of Foreign Affairs, Non-Proliferation and Disarmament of Weapons of Mass Destruction: A South African Perspective , Ongepubliseerde dokument, Junie 1997.</ref> (bl. 3) Volgens die voormalige minister van buitelandse sake, [[Alfred Nzo]], het Suid-Afrika hom daartoe verbind om “beide die kernwapenstate en die drumpelstate te betrek om op ’n konstruktiewe en vasberade wyse met kernontwapening voort te gaan”.<ref>[[Alfred Baphethuxolo Nzo|Nzo, A]]. “Weapons that do not Respect Borders: South Africa has a Proud Record of Opposition to Nuclear Proliferation,” [[Pretoria News]] , 21 Mei 1998.</ref> ===Deelname aan internasionale massavernietigingswapens nie-verspreidingsregimes=== Deur die voortsetting van die vorige regering se nie-verspreidingsbeleid, tesame met die beleid wat ná 1994 deur die demokratiese regering aanvaar is, het Suid-Afrika die eerste ontwikkelende land geword wat aan die meeste van die belangrikste kernverwante nie-verspreidingsregimes en beheermaatreëls deelgeneem het. Dit sluit onder meer die Zangger-kommitee (1993), die Kernvoorsienersgroep (NSG) in 1995, die Missieltegnologiebeheerregime (MTCR) in 1995, en die omvattende Kerntoetsverbodverdrag (CTBT) in 1999. Suid-Afrika het verder ’n aktiewe rol gespeel in die onderhandelinge oor die Afrika-kernwapenvrye sone-verdrag, beter bekend as die Pelindaba-verdrag, saam met ander Afrikastate. Die verdrag is daarop gemik om ’n kernwapenwedloop op die Afrika-vasteland te voorkom en die ontplooiing of invoering van kernploftoestelle deur enige staat in Afrika te verbied.<ref>SAPA Report, “Background on Role and Activities of the IAEA,” 9 April 2001.</ref> ==Kernwapenbesluitneming== === Aansporings vir die ontwikkeling van die Suid-Afrikaanse kernwapenvermoë === 'n Kombinasie van politieke, strategiese en tegnologiese faktore het die ontwikkeling van Suid-Afrika se kernwapenprogram beïnvloed. Die program het oor verskeie fases ontwikkel, elk met eie doelwitte en prioriteite. 'n Kenmerkende eienskap van die Suid-Afrikaanse kernprogram was die inkrementele aard daarvan. Gedurende die vroeë 1960's was die fokus hoofsaaklik op die vestiging van 'n kerninfrastruktuur. Teen die laat 1960's en vroeë 1970's het die aandag verskuif na die ontwikkeling van 'n "vreedsame" kerntoestel vir moontlike mynboutoepassings. Vanaf die middel van die 1970's het die program geleidelik ontwikkel tot die vestiging van 'n militêre kernwapenvermoë. Selfs nadat besluit is om die bestaande burgerlike kerntoestelprogram vir militêre afskrikking aan te wend, was daar aanvanklik geen duidelik geformuleerde ontplooiingsdoelwit of kernstrategie nie. 'n Samehangende strategie het eers later ontwikkel, grootliks op aandrang van persone wat direk by die program betrokke was. Volgens verskeie ontledings van die program was daar gedurende die vroeë fases min aanduiding van omvattende strategiese beplanning oor die langtermyngevolge van 'n kernwapenvermoë. Die Suid-Afrikaanse ervaring illustreer gevolglik verskeie van die aansporings en beperkings wat ook in ander gevalle van kernwapenontwikkeling waargeneem is.<ref name="VanVuuren2003"/>(bl.219) === Aansporings vir die beëindiging van die Suid-Afrikaanse kernwapenprogram === Die eerste belangrike stap in die beëindiging van Suid-Afrika se kernwapenprogram het in 1985 plaasgevind toe president P.W. Botha besluit het om die kernarsenaal tot sewe toestelle te beperk. Hiermee is verdere uitbreiding van die program effektief gestuit, insluitend planne vir meer gevorderde implosiewapens. Teen die laat 1980’s het veranderende internasionale en streekstoestande die Suid-Afrikaanse regering se bedreigingspersepsie beïnvloed. Die afname in Koue Oorlog-spanning, die onafhanklikheid van [[Namibië]] en die onttrekking van Kubaanse magte uit [[Angola]] het die behoefte aan ’n kernafskrikmiddel verminder. Terselfdertyd het die regering begin met politieke hervormings en pogings om internasionale isolasie te beëindig. Ekonomiese en diplomatieke oorwegings het ook ’n belangrike rol gespeel. Beide die Atoomenergiekorporasie (AEK) en Krygkor het besef dat Suid-Afrika se herintegrasie in die internasionale kern- en wapenmark afhanklik sou wees van toetrede tot die [[Verdrag oor die Nie-verspreiding van Kernwapens|Nie-verspreidingsverdrag]] (NPT) en die beëindiging van die kernwapenprogram. Die program is toenemend as duur en strategies minder noodsaaklik beskou. Met F.W. de Klerk se bewindsoorname in 1989 het die proses versnel. De Klerk het aangevoer dat die kernwapenvermoë ’n hindernis vir Suid-Afrika se [[internasionale betrekkinge]] geword het en nie meer by die land se veiligheidsbehoeftes gepas het nie.<ref name="VanVuuren2003"/> (bl. 198-201) == Nalatenskap en betekenis == Die Suid-Afrikaanse kernwapenverspreidingsgeskiedenis het uit vyf periodes bestaan, van die vestiging van 'n kerninfrastruktuur, die ontwikkeling van 'n toestel vir "vreedsame" doeleindes, 'n militêre afskrikmiddel, die beëindiging van die wapenprogram, tot 'n aktiewe ondersteuner van die nie-verspreidingsnorm. Dit verteenwoordig 'n volledige lewensiklus vir 'n kernwapenvermoë en die uiteindelike doel van die nie-verspreidingsnorm vir kernwapenstate.<ref name="VanVuuren2003"/> (bl.219) Die beëindiging van die Suid-Afrikaanse kernwapenprogram het ’n unieke plek in die internasionale geskiedenis van kernontwapening ingeneem. Suid-Afrika was die eerste en tot dusver enigste staat wat selfstandig ontwikkelde kernwapens vervaardig en daarna vrywillig afgebreek het voordat dit tot die Verdrag oor die Nie-verspreiding van Kernwapens (NPT) toegetree het as ’n nie-kernwapenstaat.<ref>{{cite book |last=Liberman |first=Peter |title=The Rise and Fall of the South African Bomb |publisher=International Security |year=2001}}</ref> Die program se afbreek en die daaropvolgende samewerking met die Internasionale Atoomenergie-agentskap (IAEA) is internasionaal beskou as ’n belangrike voorbeeld van verifieerbare ontwapening. Dit het bygedra tot Suid-Afrika se herintegrasie in die [[internasionale gemeenskap]] ná [[apartheid]] en het die land se beeld as ’n voorstander van [[multilateralisme]] en nie-verspreiding versterk.<ref>{{cite book |last=von Wielligh |first=N. |title=Die Bom: Suid-Afrika se Kernwapenprogram |publisher=Litera |location=Pretoria |year=2014}}</ref> == Simboliese waarde in globale ontwapening == Die Suid-Afrikaanse kernontwapening word dikwels as ’n [[Simbool|simboliese]] keerpunt in die geskiedenis van kernwapens beskou. Anders as state wat kernwapens ontwikkel het as deel van ’n voortgesette afskrikstrategie, het Suid-Afrika doelbewus afstand gedoen van sy kernvermoë tydens ’n periode van politieke oorgang en hervorming.<ref>{{cite book |last=Albright |first=David |title=South Africa and the Affordable Bomb |publisher=Bulletin of the Atomic Scientists |year=1994}}</ref> Internasionale ontleders het aangevoer dat die Suid-Afrikaanse voorbeeld bewys het dat sekuriteitsdoelwitte deur diplomatieke integrasie en internasionale samewerking bereik kan word eerder as deur kernwapenbesit. Die land se optrede het later ook bygedra tot steun vir kernwapenvrye sones, veral in Afrika deur die [[Verdrag van Pelindaba]].<ref>{{cite web |title=African Nuclear-Weapon-Free Zone Treaty (Pelindaba Treaty) |url=https://www.un.org/disarmament/wmd/nuclear/nwfz/africa/ |publisher=United Nations}}</ref> ==Sien ook== * [[Kernwapen]] * [[Suid-Afrika se wapens van massavernietiging]] ==Verwysings== {{Verwysings|4}} ==Bibliografie== * Van Vuuren, R. 2003. ''Nuclear Non-Proliferation: The South African experience in global context''. Ongepubliseerde MA-verhandeling. Pretoria: Universiteit van Suid-Afrika. * Von Wielligh, N. & Von Wielligh-Steyn, L. 2014. ''Die Bom: Suid-Afrika se kernwapenprogram''. Pretoria: Litera. {{Normdata}} [[Kategorie:Kerntegnologie in Suid-Afrika]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse Weermag]] [[Kategorie:Skryfwedstrydartikels]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse militêre geskiedenis]] 6nspvvtv4re3872z81pcuyuf0uk2vqq 0 461250 2910541 2903298 2026-06-10T10:51:53Z Rooiratel 90342 [[Hulp:Normdata]] 2910541 wikitext text/x-wiki '''Jean-Luc Handel''', professioneel bekend as '''Loufi''', is 'n [[Suid-Afrikaanse]] kletsrymer en liedjieskrywer wat bekend is vir sy bydraes tot die Afrikaanse hiphop-genre. Gebaseer in [[Gqeberha]] (voorheen [[Port Elizabeth]]), word Loufi erken vir sy eerlike storievertelling en die integrasie van persoonlike stryd in kommersiële hiphop en elektroniese musiek.<ref name="Maroela">"Loufi: Van 'broke' tot baas van die plaas". Maroela Media. 2021.</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.theherald.co.za/news/2026-02-03-gqeberhas-loufi-returns-to-alma-mater-for-nostalgic-performance/|title=Gqeberha’s Loufi returns to alma mater for nostalgic performance|date=2026-02-03|website=The Herald|language=en|access-date=2026-05-11}}</ref> == Vroeë lewe en loopbaan == Loufi het grootgeword in Young Park, 'n voorstad van Port Elizabeth. Sy belangstelling in musiek het in sy ouma se waskamer begin, waar hy met klank geëksperimenteer het saam met 'n groep medewerkers bekend as CMB. Hy noem die film ''[[8 Mile (film)|8 Mile]]'' en die kunstenaar [[Eminem]] as primêre invloede wat hom gelei het om vrystyl-rapping en strydrap te verken.<ref name="Texx">"Loufi: Die Port Elizabeth-rapper wat die trefferlyste oorneem". Texx and the City. 2021.</ref> Voordat hy 'n professionele musiekloopbaan gevolg het, het Handel verskeie stabiele posisies beklee om sy gesin te onderhou. Na sy aflegging in 2019 het hy gekies om op sy musiek te fokus. Hy het sy voertuig verkoop om die musiekvideo vir sy deurbraak-enkelsnit, "Ek is Broke", te finansier.<ref name="Huisgenoot">"Loufi oor sy opgang: 'Ek het my kar verkoop vir my droom'". Huisgenoot/Netwerk24. 2021.</ref> In 2021 het hy 'n platekontrak met Universal Music South Africa geteken.<ref name="UMG">"UMG SA verwelkom Afrikaanse Rap-sensasie Loufi". Universal Music Group South Africa. 2021.</ref> Sy enkelsnit "Boude" het virale sukses op sosiale mediaplatforms behaal en uitgebreide lugtyd op Suid-Afrikaanse radiostasies ontvang.<ref>{{Cite web|url=https://www.citizen.co.za/lowvelder/news-headlines/2023/02/03/fans-enjoy-full-loufi-experience-at-mabalel-lodge/|title=Fans enjoy full Loufi experience at Mabalel Lodge|last=Pieterse|first=Chelsea|date=2023-02-03|website=Lowvelder|language=en|access-date=2026-05-12}}</ref> == Persoonlike lewe == Handel was deursigtig oor sy geskiedenis met dwelmmisbruik en het sy openbare platform gebruik om te pleit vir veerkragtigheid en die belangrikheid van geestesgesondheidsbewustheid binne die musiekbedryf.<ref>{{Cite web|url=https://m.jacarandafm.com/breakfast-martin-bester/loufi-reveals-how-he-overcame-his-drug-addiction/|title=Loufi reveals how he got addicted to Tik|website=Jacaranda FM|access-date=2026-05-11}}</ref> == Diskografie == === Studio-albums === * ''Gan Se Jou Mense'' (2021)<ref name="UMG" /> === Enkelsnitte === * "Ek is Broke" (2019) * "Pêrels" (2020) * "Boude" (2021) * "Baas van die Plaas" (2021)<ref>{{Cite web|url=https://m.jacarandafm.com/moremusicyoulove/must-watch-loufi-performs-baas-vannie-plaas-en-wit-skoene/|title=MUST WATCH: Loufi performs 'Baas Vannie Plaas' en 'Wit Skoene'|website=Jacaranda FM|access-date=2026-05-12}}</ref> * "Witvlag" (2022) == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} [[Kategorie:Sangers]] [[Kategorie:Lewende mense]] icsucnhm5nb7kjirpvvcafqf4nxpcfk 0 461278 2910536 2908649 2026-06-10T10:46:08Z Rooiratel 90342 Gebruik wikidata vir interwiki skakels 2910536 wikitext text/x-wiki Die '''Glen Grey-wet''' van 1894 in die [[Kaapkolonie]] kan beskou word as ‘n voorloper van die [[apartheid]]swetgewing. Dit het voorsiening gemaak vir persoonlike grondbesit en beperkte plaaslike selfregering vir die [[Xhosa]] in die [[Transkei]]. ==Wet 25 van 1894== Hierdie wet is beskou as premier [[C.J. Rhodes]] se grootste wetgewende prestasie. Dit is op 7 Augustus aanvaar met die steun van die [[Afrikanerbond]] en het ‘n einde gebring aan die gelyke status wat die Xhosa met die blanke inwoners van die Kaapkolonie geniet het. ==Bepalings== Rhodes se beleid het op vier hoofpunte berus. Die Xhosa moes in afsonderlike reservate woon (dus segregasie), hulle het daar die reg van persoonlike grondbesit (in teenstelling tot gemeenskaplike grondbesit in stamverband) en plaaslike selfbestuur verkry. Dan moes hulle drie maande per jaar vir ‘n ander werk tensy hy ‘n grondeienaar is of minstens 10 sjielings aan belasting betaal. ==Uitvoering== Die doel daarmee was om die Xhosa op te lei in die Westerse bestuurstyl van selfbestuur. In elke woongebied is ‘n lokasieraad met slegs Xhosa-lede gevorm. Distriksrade het egter ‘n blanke voorsitter gehad. Hulle kon belasting hef en die geld gebruik vir onderwys, om paaie in stand te hou en die dip van skape. Hulle het ook sekere admistratiewe pligte gehad. Op hul beurt het die distriksrade verteenwoordiging gehad in ‘n Algemene Raad (die Bunga) met beperkte magte en funksies aangaande die Transkei. Dit het die politieke bewuswording van die Xhosa bevorder. ‘n Spesiale grondbesitstelsel vir die Xhosa is ingestel waarvolgens elkeen ‘n 4 ha grond volgens die erfpagstesel kon besit. Maar dit het nie as die eiendomskwalifikasie gegeld wat in die Kaapkolonie vir stemreg in die kolonie vereis is. Dus is sekere mense ontkieser. Om die nuwe grondeienaars teen blanke grondspekulante te beskerm was daar klousules wat die verkoop teengewerk het. Om te voorkom dat die klein plasies versnipper tot onekonomiese eenhede is bepaal dat slegs ‘n oudste seun van ‘n gesin dit mag erf. ==Ligging== Hierdie proefneming in Xhosa-selfbestuur is aanvanklik toegepas in ‘n gebied oos van [[Queenstown]] en wes van die [[Indwe]]rivier bekend as [[Tamboekieland]]. Dit is later herdoop tot Glen Grey ter ere van die goewerneur. Dadelik is die wet in vier aangrensende distrikte ingevoer en langsamerhand tot die hele [[Transkei]] uitgebrei. ==Lees ook== * [[Glen Grey]] ==Bibliografie== *Böeseken, A.J.: Die Nuusbode. [[Kaapstad]]: [[Nasou]],1966 *Kruger, D.W. (red.): Geskiedenis van Suid-Afrika. Kaapstad: Nasou, 1966 *Pretorius, Fransjohan (red.): Geskiedenis van Suid-Afrika – Van voortye tot vandag. Kaapstad: Tafelberg, 2012. ISBN 978-0-624-05466-5 *van Jaarsveld, F.A.: Van Van Riebeeck tot Vorster 1652-1974. ‘n Inleiding tot die Geskiedenis van die Republiek van Suid-Afria. [[Johannesburg]]: [[Perskor]]-Uitgewery, 1976. ISBN 0-628-00795-7 *https://omalley.nelsonmandela.org/index.php/site/q/03lv01538/04lv01646/05lv01705.htm *https://journals.co.za/doi/abs/10.10520/EJC95714 [[Kategorie:Geskiedenis van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Apartheid]] 00x3tjkyjrgokt31cmzwmsy17wffyz1 2910537 2910536 2026-06-10T10:46:46Z Rooiratel 90342 2910537 wikitext text/x-wiki Die '''Glen Grey-wet''' van 1894 in die [[Kaapkolonie]] kan beskou word as ‘n voorloper van die [[apartheid]]swetgewing. Dit het voorsiening gemaak vir persoonlike grondbesit en beperkte plaaslike selfregering vir die [[Xhosa]] in die [[Transkei]]. ==Wet 25 van 1894== Hierdie wet is beskou as premier [[C.J. Rhodes]] se grootste wetgewende prestasie. Dit is op 7 Augustus aanvaar met die steun van die [[Afrikanerbond]] en het ‘n einde gebring aan die gelyke status wat die Xhosa met die blanke inwoners van die Kaapkolonie geniet het. ==Bepalings== Rhodes se beleid het op vier hoofpunte berus. Die Xhosa moes in afsonderlike reservate woon (dus segregasie), hulle het daar die reg van persoonlike grondbesit (in teenstelling tot gemeenskaplike grondbesit in stamverband) en plaaslike selfbestuur verkry. Dan moes hulle drie maande per jaar vir ‘n ander werk tensy hy ‘n grondeienaar is of minstens 10 sjielings aan belasting betaal. ==Uitvoering== Die doel daarmee was om die Xhosa op te lei in die Westerse bestuurstyl van selfbestuur. In elke woongebied is ‘n lokasieraad met slegs Xhosa-lede gevorm. Distriksrade het egter ‘n blanke voorsitter gehad. Hulle kon belasting hef en die geld gebruik vir onderwys, om paaie in stand te hou en die dip van skape. Hulle het ook sekere admistratiewe pligte gehad. Op hul beurt het die distriksrade verteenwoordiging gehad in ‘n Algemene Raad (die Bunga) met beperkte magte en funksies aangaande die Transkei. Dit het die politieke bewuswording van die Xhosa bevorder. ‘n Spesiale grondbesitstelsel vir die Xhosa is ingestel waarvolgens elkeen ‘n 4 ha grond volgens die erfpagstesel kon besit. Maar dit het nie as die eiendomskwalifikasie gegeld wat in die Kaapkolonie vir stemreg in die kolonie vereis is. Dus is sekere mense ontkieser. Om die nuwe grondeienaars teen blanke grondspekulante te beskerm was daar klousules wat die verkoop teengewerk het. Om te voorkom dat die klein plasies versnipper tot onekonomiese eenhede is bepaal dat slegs ‘n oudste seun van ‘n gesin dit mag erf. ==Ligging== Hierdie proefneming in Xhosa-selfbestuur is aanvanklik toegepas in ‘n gebied oos van [[Queenstown]] en wes van die [[Indwe]]rivier bekend as [[Tamboekieland]]. Dit is later herdoop tot [[Glen Grey]] ter ere van die goewerneur. Dadelik is die wet in vier aangrensende distrikte ingevoer en langsamerhand tot die hele [[Transkei]] uitgebrei. ==Lees ook== * [[Glen Grey]] == Bronnelys == *Böeseken, A.J.: Die Nuusbode. [[Kaapstad]]: [[Nasou]],1966 *Kruger, D.W. (red.): Geskiedenis van Suid-Afrika. Kaapstad: Nasou, 1966 *Pretorius, Fransjohan (red.): Geskiedenis van Suid-Afrika – Van voortye tot vandag. Kaapstad: Tafelberg, 2012. ISBN 978-0-624-05466-5 *van Jaarsveld, F.A.: Van Van Riebeeck tot Vorster 1652-1974. ‘n Inleiding tot die Geskiedenis van die Republiek van Suid-Afria. [[Johannesburg]]: [[Perskor]]-Uitgewery, 1976. ISBN 0-628-00795-7 *https://omalley.nelsonmandela.org/index.php/site/q/03lv01538/04lv01646/05lv01705.htm *https://journals.co.za/doi/abs/10.10520/EJC95714 {{Normdata}} [[Kategorie:Geskiedenis van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Apartheid]] r4psre9jbovk1n7vqye7atkbf58zhh1 0 461569 2910524 2908650 2026-06-10T10:29:53Z Rooiratel 90342 + Verwysings 2910524 wikitext text/x-wiki Die '''Gorachouqua''' was een van die [[Khoikhoi]]-stamme wat in die middel van die 17de eeu in die [[Kaapse Skiereiland]] gewoon het.<ref name="sa" /><ref name="dsae" /> Hulle was betrokke by die eerste oorlog tussen blank en nie-blank in Suid-Afrika. ==Stamme== Met die aankoms van [[Jan van Riebeeck]] tref hy vier groepe mense aan die Kaap aan, naamlik die Goringhaikona (die Strandlopers of Watermanne) onder Autshomao, die Gorachouqua (die Tabakdiewe) onder Choro, die Goringhaiqua (die Kaapmans) en ‘n vierdie groep gelei deur Ankoisa. Laasgenoemde drie groepe het aanspraak gemaak op die hele gebied rondom die Kaap. ==Nomadies== Die Gorachouqua-groep van hoofmanne Choro en Gogosoa het in 1657 uit meer as 3000 mense bestaan. Hulle het ‘n 15000 beeste en 9000 skape besit. Die stam is telkens in ‘n ander omgewing aangetref: noordoos van die [[Tygerberg]], in 1657 in die vallei van die [[Bergrivier]], by [[Klapmuts]] in 1660 en weer langs die [[Liesbeek]]. Hulle was onwillig om vee met die koloniste te ruil en boonop ontevrede oor die vervreemding van hul weiveld en waterbronne en die diefstal van hull beeste deur die [[Vryburgers]]. Op hul beurt was die koloniste weer ontevrede oor die voortdurende diefstalle van hul vee en gereedskap en vernieling van hul akkers deur die Khoikhoi. ==Oorloë== In 1659 het van die Khoikhoi-stamme saamgestaan en in die Eerste VOC-Khoikhoi-oorlog (1659-1660) die blanke nedersetting aangeval.. Die lae-intensiteit-oorlog het skaakmat bereik toe die Strandlopers die VOC-bewind om vrede kom vra en die Goringhaiqua en die Gorachouqua na [[Saldanhabaai]] uitwyk. Laasgenoemde sluit op op 5 Mei 1660 met Jan van Riebeeck vrede en kom die oorlog tot ‘n onbesliste einde. Tussen 1673 en 1677 was daar ‘n Tweede VOC-Khoikhoi-oorlog. Om hul stamlewe te kon voortsit, het lede van die Gorachouqua-groep en die Goringhaicona-groep omstreeks 1680 noordwaarts begin verhuis. Gaandeweg sou hierdie verhuising momentum kry en het die groepe hul bekende voorouderlike weivelde verlaat. Verskeie van hierdie mense kon op die tydstip al goed Nederlands praat. Hulle vestig mettertyd rondom die huidige [[Upington]] en veral op die [[eilande in die Oranjerivier]]. Geslagte later het hulle as die [[Korana]] bekend geword. == Bronnelys == * De Wet, Con en Leon Hattingh en Jan Visagie (reds.): Die VOC aan die Kaap, 1652 – 1795. [[Pretoria]]: Protea, 2016. ISBN 978-1-4853-0019-9 == Verwysings == {{Verwysings|verwysings= <ref name="sa">https://southafrica.co.za/khoikhoi.html</ref> <ref name="dsae">https://dsae.co.za/entry/Gorachouqua/e02755</ref> }} {{Normdata}} [[Kategorie:Etniese groepe in Suid-Afrika]] [[Kategorie:Khoikhoi]] p69f3arrs55dfu2o5ckpyp6zdqxeb4t 0 461584 2910534 2908944 2026-06-10T10:42:16Z Rooiratel 90342 [[Hulp:Normdata]] 2910534 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Persoon | naam = Gustaf Pienaar | bynaam = | beeld = Gustaf Pienaar.jpg | beeldbeskrywing = | onderskrif = | geboortenaam = Charl Gustaf Pienaar | geboortedatum = [[13 Maart]] [[1949]] | geboorteplek = [[Brits]], [[Transvaal]] | dood_datum = | sterfteplek = | ouers = | titel = | nasionaliteit = {{vlagland|Suid-Afrika}}ner | beroep = [[Advokaat]], [[skrywer]], omroeper | ander = | bekend = | salaris = | termyn = | voorganger = | opvolger = | eerbewyse = | party = | godsdiens = | huweliksmaat = Corlina Grobbelaar | kinders = Adriaan, Franike en Louis | webblad = | handtekening = }} '''Gustaf Pienaar''' (gebore [[Brits]], [[13 Maart]] [[1949]]) is ’n [[Suid-Afrika|Suid-Afrikaanse]] skrywer, omroeper, regsgeleerde en handtekeningversamelaar. Nadat hy die graad B.Iuris verwerf het, het hy drie maande by die department van justisie in Johannesburg gewerk, maar toe by die [[SAUK]] aangesluit as junior omroeper/regisseur by die Afrikaans radiodiens. Ná ’n loopbaan van elf jaar by die openbare uitsaaier (in die laaste jare as bestuurder van uitsaainavorsing) het hy hom as prokureur bekwaam en 27 jaar lank in daardie hoedanigheid in [[George]] gepraktiseer. Hy is in 2012 as advokaat van die hooggeregshof toegelaat. == Herkoms en skoolopleiding == Charl Gustaf Pienaar se ouers, Attie en Charlotte, het onderwys gegee aan die [[Hoërskool Brits]]. Hulle was albei lief vir musiek en het hom aangemoedig om [[klavier]]lesse te neem. Hy speel klavier en 'n bietjie (kerk)orrel, en kan - tot sy vreugde, en danksy onderrig in musiekteorie - orkespartiture lees. Sy ouboet, ds. Jan Lion-Cachet Pienaar, was [[Nederduitse Gereformeerde Kerk|NG]] predikant van [[NG gemeente Mutare|Umtali]] (1975–1978), [[NG gemeente Differentia|Boksburg-Oos]] (1978–1983), [[NG gemeente Villieria|Villieria]] (1983–1985) en [[NG gemeente Skuilkrans-Pretoria|Skuilkrans-Pretoria]] (1985–1988). Pienaar het sy skoolloopbaan deurloop aan die Laerskool Brits en die [[Hoër Volkskool Heidelberg|Heidelbergse Hoër Volkskool]]. Sy ouers wou nie vir hulle seuns skoolhou nie, en het hulle dus na die [[Heidelberg, Gauteng|Heidelbergse]] kosskool gestuur. Dit het dit vir Pienaar moontlik gemaak om in sy matriekjaar leiersposisies in die skool sowel as die koshuis te beklee, wat sy ouers syns insiens nie op Brits sou toegelaat het nie. == Naskoolse opleiding == Ná sy verpligte militêre opleiding van ’n jaar (1967) aan die Leërgimnasium op die destydse Voortrekkerhoogte, het hy in Johannesburg in die stigtingsjaar van die Randse Afrikaans Universiteit (RAU), 1968, in die regte begin studeer. In 1967 het die departement van justisie die sogenaamde B.Iuris-graadopsie ingestel: ’n Student kon op staatskoste aan ’n paar universiteite vir dié graad studeer, op voorwaarde dat hy daarna minstens vier jaar as aanklaer vir die departement gewerk het. Al was sy matriekuitslae nie besonder goed nie, het hy toelating gekry tot sy voorkeur-universiteit, [[Randse Afrikaanse Universiteit|RAU]], wat in 1968 sy eerste studente ingeneem het. As eerstejaars aan ’n nuwe universiteit moes hulle ’n studentegemeenskap in Johannesburg aan die gang kry: Studenteraad, sport- en kulturele klubs, ’n eie jool, koshuise. Pienaar het dadelik betrokke geraak by die stigting van die studentekoerant, ''HeRAUt'', waarvan hy in 1969 en 1970 redakteur was. In 1971 is hy verkies tot studenteraadsvoorsitter. As studenteleier het hy die toe nog jeugdige RAU-rektor, prof. [[Gerrit Viljoen]], goed leer ken. Hulle het gereeld laatmiddae vir gesprekke ontmoet. Viljoen was in baie opsigte vir hom 'n mentor. Sy deelname aan die onstuimige studentepolitek van daardie jare het hom tot die oortuiging gebring dat hy nie vir 'n politieke loopbaan uitgeknip was nie. In die jaar wat Pienaar SR-voorsitter was, het ’n omroeper van die Afrikaanse radiodiens, [[Hennie Human]], ’n reeks radiodebatte tussen die studenteleiers van die Afrikaanse universiteite aangebied, wat hy ''Studenteparlement'' genoem het. Pienaar het die RAU telkens verteenwoordig. Die [[Johannesburg]]se opnames is gemaak in die SAUK se uitsaaisentrum in Commissionerstraat. Ná een daarvan het Human gevra of hy daarin sou belangstel om 'n omroeper te word. Pienaar het hom vertel van sy beursverpligtinge, waarop Human geantwoord het dat die SAUK dit bes moontlik sou kon oorneem. == Loopbaan as omroeper == [[Lêer:Gustaf Pienaar trou op 9 Desember 1972 met Corlina Grobbelaar.jpg|duimnael|links|Pienaar is op 9 Desember 1972 met Corlina Grobbelaar getroud.]] In 1972 het Pienaar begin as aanklaer in die reusagtige landdroskantoor in Foxstraat, Johannesburg. Omdat hy onbevredig in dié werk was, het hy Human ná drie maande genader om te verneem of sy aanbod nog staan. Human het gereël dat hy die streng omroeperstoets aflê, wat hy geslaag het. Die SAUK het met die departement van justisie ’n ooreenkoms bereik en op [[1 Junie]] [[1972]] het hy as junior omroeper/regisseur van die Afrikaanse radiodiens in Commissionerstraat begin werk, wat hy jare later sou beskryf as “louter vreugde”. Nadat hy in Desember 1972 met 'n jeugliefde, Corlina Grobbelaar, getroud is, is die Afrikaanse radio se verteenwoordiger in [[Port Elizabeth]], [[Clarence Keyter]], in die eerste helfte van 1973 na [[Bloemfontein]] verplaas. Die omroepers in Johannesburg was almal bang een van hulle word na die Baai verplaas, maar Pienaar het goeie herinneringe aan vakansies kleintyd in dié stad gehad. Na ’n kort gesprek met sy vrou het hy die hoof van die Afrikaanse radio, [[Morkel van Tonder]], gevra om Keyter op te volg, welke versoek toegestaan is. Vanuit Port Elizabeth kon hy die hele [[Oos-Kaap]] goed leer ken. Hy was waarskynlik verantwoordelik vir die eerste program onder die opskrif ''Rekenskap'' wat ooit oor die Afrikaanse radiodiens uitgesaai is waarin in diepte gesels is met 'n swart man: kapt. (later brig.) Rodney Keshwa, van die [[Transkei]]se gevangenisdiens, wat [[Afrikaans]] vlot kon praat. Dit het uitgeloop op 'n paar verdere radiogesprekke met swart mense onder die titel ''Wat sê die mense in die swart tuislande''? Pienaar en Audrey Ryan het ook twee keer per week vir ekstra inkomste programwerk vir [[Radio Goeie Hoop]] gedoen, sy eerste kennismaking met ’n handelsradiostasie. Die SAUK het kort voor lank ’n nuwe eerstewêreldse ateljeekompleks in [[Parsons Hill]] betrek. Pienaar is op jeugdige ouderdom aangestel as programorganiseerder vir die Afrikaanse en Engelse radiodienste in die Oos-Kaap. Spoedig is Bennie Howard en [[Fonnie du Plooy]] as Oos-Kaapse omroepers aangestel, wat in voortreflike radiomanne ontluik het. Pienaar het tussen Augustus en Desember 1976 'n reeks weeklikse aandhoorbeelde onder die opskrif ''Op pad na 2000'' behartig. Dit was 'n reeks waarin gekyk is na die land se prioriteite vir die laaste ongeveer 25 jaar van die vorige eeu. In die twintig programme is onderwerpe soos die stand van die blanke politiek, die tuislandbeleid, die swart mense in stedelike gebiede, die lot van bruin mense, die land se water- en engergieprioriteite, die onderwys, verstedeliking, omgewingsbewaring en dies meer onder die loep geneem. Vooraanstaande Afrikaanse intelligentsia soos Viljoen, dr. [[Willem de Klerk|Wimpie de Klerk]], proff. [[Willie Esterhuyse]] en [[Pieter de Lange]], [[Piet Cillié]], prof. [[Richard van der Ross]], dr. [[Ampie Roux]] het daaraan deelgeneem. === Terug in Johannesburg === In Januarie 1978 is Pienaar aangestel as die Afrikaanse radiodiens se organiseerder van jeug- en tydskrifprogamme in die nuwe uitsaaikompleks in [[Auckland Park]], waar hy en sy vrou twee jaar later ’n woonhuis ’n hanetree van sy werk af gebou het, op ’n erf wat hulle by [[Roelf Meyer]] gekoop het. Naas aktualiteitsprogramme het hy vreugde geput uit ''Hoe verklaar u dit?'', ’n weeklikse vraeprogram oor die natuurwetenskap waarmee hy in Januarie 1979 begin het. Terwyl hy besig was om deelnemers vir die nuwe program te werf, het die [[WNNR]] hom genooi om [[Marioneiland]] te besoek – en wel in September 1978. Dit het uitgeloop op ’n hoorbeeld oor dié eiland en die weerspan wat toe daar gestasioneer was. Hulle het daarheen gereis met die ''SA Agulhas 1'', wat toe splinternuut was en maar op sy derde vaart suid was. In die winter van 1978 het hy [[Rhodesië]] besoek – wat toe in ’n burgeroorlog gewikkel was – vir ’n uur lange hoorbeeld oor die plaaslike Afrikaners. Die volgende jaar was ook ’n hoogtepunt: Hy het in April weer na Rhodesië gereis vir ’n lang onderhoud met [[Ian Smith]] aan die vooraand van sy uittrede as Rhodesië se “rebellepremier”. Dit is opgevolg deur ’n uur lange hoorbeeld oor dié politikus. In September 1979 het hy twee weke lank die jaarlikse Prix Italia-radio-en-televisiefees in [[Lecce]] in die suide van [[Italië]] bygewoon. Die destydse direkteur-generaal, dr. [[Jan Schutte]], het hom genooi om as waarnemer saam te gaan met die SAUK se span beoordelaars: Schutte self; die hoof van musiek ([[Chris Swanepoel]]) en [[June Seymour]], wat die hoof was van SAUK-televisie se oorklankingsdepartement. Daarna is Pienaar saam met Schutte op ’n besoek aan die [[Israel]]se radio en televisie en, daarná, ook aan die Beierische Rundfunk in [[München]]. Op Schutte se aandrang is hy daarna op sy eie na Berlyn om te gaan kyk hoe lyk hul uitsaaimuseum; die SAUK wou ook een vestig. Hy is ook – via die berugte [[Checkpoint Charlie]] – op ’n dagbesoek na kommunistiese [[Duitse Demokratiese Republiek|Oos-Duitsland]] (DDR). Pienaar se ses weke lange besoek aan [[Europa]] is afgesluit met ’n weeklange besoek aan Londen, waar hy kennisgemaak het met die BBC en heelwat tyd - in "opdrag" van dr. Schutte - in sy hotelkamer ingeruim het om BBC-TV te kyk. Pienaar is in 1981 aangestel as die SAUK se besuurder van uitsaainavoring, wat gekoppel was aan die kantoor van die direkteur-generaal. In opdrag van die destydse DG, [[Steve de Villiers]], het hy in 1982 'n ses weke lange besoek aan buitelandse radio-en televisiestasies in die [[VSA]] en Europa onderneem. Die oogmerk was om vriendskapsbetrekkinge tussen die SAUK en ander (dikwels vyandige) uitsaai-instansies te probeer vestig en om diepgaande navorsing te doen oor die volkeregtelike implikasies van geovastetelevisie-uitsendings, wat toe in 'n beginstadium was. Hy het ook die konsep van plaaslike radiostasies ondersoek in 'n tyd toe die SAUK nog 'n monopolie op landwye radio-uitsendings gehad het. Hy het daar ook kennisgemaak met die eerste prototipe draagbare televisiekameras wat later 'n rewolusie in nuusdekking tot gevolg sou hê. In [[Washington, DC|Washington]] is hy bekend gestel aan die internet wat toe nog slegs vir (hoofsaaklik) Amerikaanse militêre en akademiese gebruikers beskikbaar was. 'n Hoogtepunt van sy besoek aan Washington was 'n geleentheid om navorsing in die Kongresbiblioteek te doen en in die [[Withuis]] se East Room 'n bykans uur lange perskonferensie van president [[Ronald Reagan]] by te woon. == Loopbaan as regspraktisyn == Tussendeur het Pienaar die LL.B.-graad (en later ook die LL.M.-graad) verwerf en toe, in Mei 1983, die uitdaging getrotseer om van uitsaaier na regspraktisyn oor te skakel. Met die teensinnige hulp van Steve de Villiers het ’n Johannesburgse prokureur, Billy van der Merwe, hom in die middel van 1983 aanvaar as ’n kandidaat-prokureur in die destydse vooraanstaande Afrikaanse prokureursfirma in Johannesburg, Hofmeyr Van der Merwe. Dit was moeilike jare. Hy was die junior klerk in die firma – op 33 met ’n vrou en drie jong kinders. Hy het gou besef dat sy ervaring van elf jaar by die SAUK van geen betekenis was in 'n regsloopbaan nie. "Die reg erken net sy eie ondervinding," het 'n voormalige studentevriend van hom – wat toe al 'n direkteur by dieselfde firma was – gesê. Pienaar beskryf Van der Merwe as “seker die beste leermeester wat enige toekomstige prokureur kon begeer: Kort van draad – in die sin dat 'n mens nie met nonsens na hom toe moes kom nie; pynlik ingestel op detail; ’n omvattende kennis van die reg; ’n puik administrateur (hy was verskeie kere president van die SA Prokureursorde); ’n leermeester by uitnemendheid, en die toepasser van die hoogste etiese standaarde”. In 1985 is hy as prokureur toegelaat, en daarna het die gesin die vryheid gehad om die grootstadslewe te verlaat. Hy is aangestel by die oudste prokureursfirma op George, Raubenheimers Ingelyf, waaraan hy ruim 25 jaar lank as direkteur – en later as konsultant – verbonde was. In 2008 het hy die aktiewe praktyk verlaat en het hulle permanent na [[Vleesbaai]] verhuis, waar hulle hul strandhuis reeds in 2003 gebou het. == Aftrede == Pienaar het in 2012 die prokureursprofessie vaarwel toegeroep, waarna hy as advokaat van die hooggerregshof toegelaat is. Hy praktiseer egter nie, maar het wel al by ’n paar geleenthede pro amico-verskynings gedoen. == Skryfwerk == Gedurende sy eerste jare in George het hy begin met ’n reeks rubrieke oor Suid-Afrika se regserfenis wat ’n jaar lank twee keer per week soggens oor ''Monitor'' uitgesaai is. Hy het die rubriek onder die skuilnaam Karel Gustafson aangebied (sy voornaam is Charl, en sy ma se nooiensvan was Gustafson). Prokureurs is nie destyds toegelaat is om te “adverteer” nie. Hy moes telkens Kaapstad toe reis vir opnames in die Seepunt-ateljee – dertig op ’n slag. Om oor die reg te skryf en om dit toeganklik en verstaanbaar vir die “man op straat” te maak, het hom geprikkel. LitNet het hom gekontrakteer vir ’n weeklikse rubriek onder die titel ''Regsalmanak''. Meer as 300 rubrieke is steeds op LitNet se argief beskikbaar. Dit het uitgeloop op ’n keur van die Litnet-stories wat Protea Boekhuis in 2018 onder die titel Regsalmanak – 100 Stories uit ons Regserfenis gepubliseer het. In 2016 het ''[[Die Burger]]'' se redakteur van die eiendomsbylaag, Samantha van den Berg, hom genooi om ’n weeklikse rubriek oor die regsaspekte rondom eiendom te behartig. Hy het daarmee volgehou tot in Maart 2020, toe die Covid-19-pandemie begin. [[Media24]] moes rasionaliseer, wat tot die sluiting van ’n hele klompie tydskrifte en rubrieke – soos Pienaar s’n – gelei het. [[Protea Boekhuis]] het hom later genooi om ’n bundel van vyftig van sy rubrieke vir ''Die Burger'' se eiendomsbylaag saam te stel. Hy moes met ’n fyn kam deur die artikels gaan: Dit op datum probeer bring; dit taalkundig herversorg en hier en daar met bykomstighede aanvul. Die bundel is in 2021 uitgereik onder die titel Bekkies se ding met die volstruis en ander stories. Van tyd tot tyd lewer hy steeds vir Media24 en LitNet artikels oor aktuele regstemas – byvoorbeeld oor die sotlikhede waarmee die regering met sy Covid-19-regulasies vorendag gekom het. Hy het ook kritiese artikels geskryf oor die appèlhof se regsdwaling in die [[Oscar Pistorius]]-verhoor; die skandalige behandeling van die moordverdagte [[Fred van der Vyver]] en – helaas – die [[Universiteit van Stellenbosch]] se kanselierskandaal: Oudregter [[Edwin Cameron]] en die rektor, prof. [[Wim de Villiers]], se geheime samesprekings oor die amp van kanselier, terwyl ’n saak (wat die US ten nouste geraak het) voor Cameron en sy amspbroers en -susters van die Konstitusionele Hof gedien het. == Belangstellings == Naas musiek is hy lief vir skryf. Hy versamel reeds jare lank getekende boeke van (hoofsaaklik) Afrikaanse skrywers en het daarnaas ook ’n versameling Suid-Afrikaanse historiese dokumente wat omtrent almal deur die betrokkenes geteken is. In die jongste jare spits hy hom toe op die versameling van struggle-leiers se handtekeninge. In 2025 het hy ook 'n reeks artikels oor sy handtekeningversameling - en hoe hy van die interessantste items in die hande gekry het - vir ''Die Burger'' versorg. == Gesinslewe == Hy is op [[9 Desember]] [[1972]] getroud met Corlina (née Grobbelaar.) Drie kinders, Adriaan, Franike en Louis, is uit die huwelik gebore. Daar is vier kleinkinders: Altus en Corli Rossouw en Luan en Nicol Pienaar. Corlina is op [[23 Augustus]] [[2021]] skielik aan 'n beroerte oorlede terwyl hulle saam met vriende in die [[Vrystaat]] oornag het. Hulle was op pad na [[Botswana]] vir 'n toer van vier weke. Hulle was net kort duskant 49 jaar getroud. Hy woon steeds op Vleesbaai. == Bronnelys == * [https://www.litnet.co.za/gustaf-pienaar-reageer-op-die-voortslepende-gelyke-kanse-universiteit-stellenbosch-sage-en-die-fourie-verslag/ Gustaf Pienaar reageer op die voortslepende Gelyke Kanse | Universiteit Stellenbosch-sage – en die Fourie-verslag], besoek op 21 Mei 2026. * [https://mediamense.com/radioman-gustaf-pienaar/ Gustaf Pienaar: Radioman, prokureur, versamelaar en regsjoernalis], besoek op 21 Mei 2026. * [https://www.litnet.co.za/category/menings/rubrieke-menings/regsalmanak/ Gustaf Pienaar: Regsalmanak], besoek op 21 Mei 2026. {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Pienaar, Gustaf}} [[Kategorie:Afrikaanse skrywers]] [[Kategorie:Afrikaners]] [[Kategorie:Geboortes in 1949]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse omroepers]] [[Kategorie:Lewende mense]] 5a8ov0d3v8cwx7cpuo3qhaifxtwi9bo 0 462107 2910351 2909671 2026-06-09T15:29:37Z Jcb 223 2910351 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Spot by Boston Dynamics.jpg|thumb|Versterkingsleër was gebruik om BostonDynamics se Spot robot te help om beter te leer loop <ref>{{Cite web |title=Starting on the Right Foot with Reinforcement Learning |url=https://bostondynamics.com/blog/starting-on-the-right-foot-with-reinforcement-learning/ |access-date=2026-05-31 |website=Boston Dynamics |language=en-US}}</ref>|alt=BostonDynamics se Spot robot wat loop]] '''Versterkingsleër''' (VL) is 'n kunsmatige intelligensie metode wat gebruik word om 'n rekenaar op te lei om besluite te neem.<ref name=":2">{{Cite book |last=Winder |first=Phil |title=Reinforcement learning: industrial applications of intelligent agents |date=2020 |publisher=O'Reilly Media, Inc |isbn=978-1-0981-1483-1 |edition=First edition |location=Sebastopol, CA}}</ref> Die gerekenariseerde besluitnemer word 'n agent genoem.<ref name=":3">{{Cite book |last=Sutton |first=Richard S. |title=Reinforcement learning: an introduction |last2=Barto |first2=Andrew |date=2018 |publisher=The MIT Press |isbn=978-0-262-35270-3 |edition=Second edition |series=Adaptive computation and machine learning |location=Cambridge, Massachusetts London, England}}</ref> Die agent word opgelei deur belonings of strawwe te ontvang vanaf die omgewing namate die gewenstheid van die besluit wat die agent geneem het.<ref name=":3" /> Gewenste besluite word positief beloon en ongewensde besluite laat 'n straf toegedien word.<ref name=":3" /> Die agent voer sy besluite deur middel van 'n aksie uit wat dan die toestand van die omgewing verander waarin die agent homself bevind.<ref name=":3" /> Die agent se besluit oor die aksie wat gepleeg moet word is onderhewig aan die toestand van die omgewing.<ref name=":3" /> Die primêre doel van die agent is om die aksie te pleeg wat die grootste maksimum verwagte beloning vir sy huidige toestand sal lewer.<ref name=":3" /> Dit beteken dat die agent se besluite gemik is op lang termyn belonings pleks van kortsigtige korttermyn belonings.<ref name=":2" /> Klem word dus daarop geplaas dat besluite geneem word gebaseer om die omgewing se toestand wat die agent waarneem. Die agent se inagname van die toestand onderskei VL van ander masjien leer tegnieke soos evolusionêre metodes.<ref name=":3" /> == Geskiedenis == Een van die begin stadiums van VL kan terug getrek word na die navorsing wat die Amerikaanse sielkundige, Edward Thorndike, op diere in die 1800's gedoen het <ref name=":3" />. Thorndike het navorsing gedoen op die probeer-en-tref metode van diere gebruik om te leer en dit sodoende met die “Wet van Effek” beskryf <ref name=":3" />. Thorndike het die gedrag van katte waargeneem deur hulle in 'n “raaiselboks” te geplaas, waarvan hulle dan moes ontsnap deur toepaslike aksies te doen.<ref name=":4">{{Cite journal |last=Thorndike |first=Edward L. |date=1898 |title=Animal intelligence: An experimental study of the associative processes in animals. |url=https://doi.apa.org/doi/10.1037/h0092987 |journal=The Psychological Review: Monograph Supplements |language=en |volume=2 |issue=4 |pages=i–109 |doi=10.1037/h0092987 |issn=0096-9753}}</ref> Byvoorbeeld, ’n kat kon die deur van die raaiselboks oopmaak deur ’n reeks van drie afsonderlike aksies uit te voer: ’n platform agter in die sakkie te deur te druk, ’n tou te trek deur daarop te krap, en ’n arm op of af te druk <ref name=":3" />. Met die aanvanklike eksperiment, waar kos buite die raaiselboks in sig was, het meeste van Thorndike se katte “duidelike tekens van ongemak” en buitengewone energieke aktiwiteite “om intuïtief te probeer ontsnap” getoon <ref name=":4" />. Daaropvolgende eksperimente met verskillende katte in verskillende raaiselbokse met verskillende ontsnappingsmeganismes, het Thorndike die hoeveelheid tyd opgeteken wat elke kat neem om te ontsnap <ref name=":4" />. Hy het waargeneem dat die tyd byna altyd afgeneem het met opeenvolgende ervarings, byvoorbeeld van 300 sekondes tot 6 of 7 sekondes <ref name=":3" />. Dit het Thorndike gelei tot die formulering van ’n aantal “wette” van leer, waarvan die mees invloedryke die wet van effek was <ref name=":3" />. Die naam is as gevolg van die effek wat beloonde gebeurtenisse op die aksies van diere het <ref name=":3" />. [[File:Dog training.jpg|thumb|Versterkingsleer kan gebruik word om diere op te lei deur 'n beloning (kos) toe te dien wanneer 'n bevel gehoorsaam word.]] Die wet van effek word deur sielkundiges as instrumentele kondisionering geklassifiseer omdat die leer van die dier afhang van dit wat die dier doen: die lewering van ’n beloning/versterking is afhanklik van wat die dier doen (soos om te ontsnap) <ref name=":3" />. In kontras bestaan daar ook klassieke kondisionering eksperimente, waar die beloning/ versterkende stimulus onafhanklik van die dier se gedrag toegeken word <ref name=":3" />. Die term “versterking”, in die konteks van dierleer, het eers later in gebruik gekom met die eerste verskynsel in Pavlov se 1927 monografie oor gekondisioneerde reflekses <ref name=":3" />. Pavlov het versterking beskryf as die versterking van ’n gedragspatroon wanneer ’n dier ’n stimulus (versterker) ontvang in kombinasie met ’n ander stimulus of ’n reaksie wat die gedragspatroon vorm <ref name=":3" />. Om as ’n versterker te dien, moet die versterkte gedragspatroon aanhou ná die stimulus wegneem is <ref name=":3" />. ’n stimulus wat slegs die dier se aandag trek of gedrag aanwakker sonder blywende verandering word nie as ’n versterker beskou word nie.<ref name=":5">{{Cite journal |last=Pavlov |first=P. Ivan |date=2010-07 |title=Conditioned reflexes: An investigation of the physiological activity of the cerebral cortex |url=https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/25205891 |journal=Annals of Neurosciences |volume=17 |issue=3 |pages=136–141 |doi=10.5214/ans.0972-7531.1017309 |issn=0972-7531 |pmc=4116985 |pmid=25205891}}</ref> Pavlov se eksperimente het behels om die speekselreflekse van honde te meet ná aanbieding van kos <ref name=":5" />. Kort voor die aanbieding van kos, was daar altyd 'n geluid gespeel sodat die honde die metronoom stimulus assosieer met etens tyd <ref name=":5" />. Pavlov het die honde later só gekondisioneer dat hulle speekselkliere geaktiveer word deur net die geluid van die klank, al was daar geen kos betrokke nie <ref name=":5" />. Die idee om probeer-en-tref leer toe te pas in ’n rekenaar wetenskap het al vroeg in die bestaan kunsmatige intelligensie ontstaan <ref name=":3" />. In ’n 1948 verslag het Alan Turing ’n ontwerp beskryf vir ’n “genot-pyn-stelsel” wat volgens die wet van effek werk <ref name=":3" />. Baie kreatiewe elektro-meganiese masjiene is gebou wat die probeer-en-tref leer metode gedemonstreer het. Die vroegste is waarskynlik ’n masjien deur Thomas Ross (1933) wat daarin geslaag het om ’n roete deur 'n eenvoudige doolhof te vind en te onthou. Een van die eerste mylpale multi-agent VL is TD-Gammon agent, wat opgelei was om Backgammon te speel <ref name=":3" />. TD-Gammon is in die 1990’s ontwikkel en moes unieke VL probleme oorkom soos teenstanders wat aktief die toestand van die bord verander (toestand van die bord word nie deur net een agent bepaal nie), asook gevorderde strategieë soos die blokkeer van die teenstander met die agent se eie stukke <ref name=":3" />. Die agent word opgelei deur teen homself te speel en kon omtrent so goed soos die beste backgammon-rekenaarsprogram na ongeveer 300 000 wedstryde word <ref name=":3" />. 'n Latere weergawe, TD-Gammon 3.0, kon ’n professionele backgammon-speler (Kazaros) klop ná opleiding van ongeveer 1 500 000 speletjies. TD-Gammon het die vaardigheids vlakke van menslike toernooispel verhoog deur nuwe strategieë bekend te stel wat voorheen verborge vir professionele spelers was. [[File:Atari 2600 console.jpg|thumb|VL kan gebruik word om 'n agent te leer Atari 2600 speletjies speel deur net die beeld van die speletjie en die telling van die speletjie as insette te voorsien.]] ’n Artikel wat deur Google DeepMind in 2015 uitgereik is, bespreek die gebruik van Diep Q-leer om Atari 2006-speletjies te speel deur slegs die beeld van die skerm en die speletjie se telling as insette te gebruik.<ref name=":6">{{Cite journal |last=Mnih |first=Volodymyr |last2=Kavukcuoglu |first2=Koray |last3=Silver |first3=David |last4=Rusu |first4=Andrei A. |last5=Veness |first5=Joel |last6=Bellemare |first6=Marc G. |last7=Graves |first7=Alex |last8=Riedmiller |first8=Martin |last9=Fidjeland |first9=Andreas K. |last10=Ostrovski |first10=Georg |last11=Petersen |first11=Stig |last12=Beattie |first12=Charles |last13=Sadik |first13=Amir |last14=Antonoglou |first14=Ioannis |last15=King |first15=Helen |date=2015-02 |title=Human-level control through deep reinforcement learning |url=https://www.nature.com/articles/nature14236 |journal=Nature |language=en |volume=518 |issue=7540 |pages=529–533 |doi=10.1038/nature14236 |issn=1476-4687}}</ref> Geen addisionele insette was benodig om die agent te leer nie <ref name=":6" />. Die Diep Q-netwerk argitektuur was selfs suksesvol oordraagbaar na ander Atari 2006 speletjies weens die VL agente se vermoë om op baie van die Atari 2006 speletjies te oefen met dieselfde algoritme, netwerkargitektuur en hiperparameters <ref name=":6" />. 'n Moderne mylpaal vir VL is in Maart 2016 deur Google DeepMind se AlphaGo agent behaal deur die beste mens speler (Lee Sedo) 4-1in ’n tradisionele Chinese bordspel (Go) geklop het.<ref name=":7">{{Cite journal |last=Silver |first=David |last2=Schrittwieser |first2=Julian |last3=Simonyan |first3=Karen |last4=Antonoglou |first4=Ioannis |last5=Huang |first5=Aja |last6=Guez |first6=Arthur |last7=Hubert |first7=Thomas |last8=Baker |first8=Lucas |last9=Lai |first9=Matthew |last10=Bolton |first10=Adrian |last11=Chen |first11=Yutian |last12=Lillicrap |first12=Timothy |last13=Hui |first13=Fan |last14=Sifre |first14=Laurent |last15=van den Driessche |first15=George |date=2017-10 |title=Mastering the game of Go without human knowledge |url=https://www.nature.com/articles/nature24270 |journal=Nature |language=en |volume=550 |issue=7676 |pages=354–359 |doi=10.1038/nature24270 |issn=1476-4687}}</ref> 'n Verbeterde weergawe, AlphaGo Zero, het baie tradisionele Go kennis self herontdek en ook nuwe strategieë verskaf wat professionele spelers met nuwe taktieke geïnspireer het <ref name=":7" />. Ongelukkig het AlphaGo ook die negatiewe effekte van VL uitgewys deurdat Lee Sedol heeltemal van Go afgetree het nadat AlphaGo Zero onoorwinbaar was.<ref>{{Cite web |last=Pranam |first=Aswin |title=Why The Retirement Of Lee Se-Dol, Former ‘Go’ Champion, Is A Sign Of Things To Come |url=https://www.forbes.com/sites/aswinpranam/2019/11/29/why-the-retirement-of-lee-se-dol-former-go-champion-is-a-sign-of-things-to-come/ |access-date=2026-05-31 |website=Forbes |language=en}}</ref> Aktuele teenwoordigheid van VL kan verder gevind word in die gebruik by groot taalmodelle soos ChatGPT, Grok en Gemini.<ref name=":0">{{Cite news |title=Grok 4 |url=https://x.ai/news/grok-4 |access-date=2026-05-31 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2025-03-25 |title=Gemini 2.5: Our most intelligent AI model |url=https://blog.google/innovation-and-ai/models-and-research/google-deepmind/gemini-model-thinking-updates-march-2025/ |access-date=2026-05-31 |website=Google |language=en-us}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |date=2024-03-13 |title=Introducing ChatGPT |url=https://openai.com/index/chatgpt/ |access-date=2026-05-31 |website=OpenAI |language=en-US}}</ref> VL word veral gebruik om die groot taalmodelle die vermoë te gee om te "dink" en om 'n menslike terugvoer element te verskaf sodat die groot taalmodelle response gee wat meer aanneemlik is vir mense <ref name=":0" /><ref name=":1" />. Die bydraes van VL tot intelligente sisteme en as ewige belang tot rekenaar wetenskap was veral erken toe A. Barto en R. Sutton die ACM A.M. Turing Toekenning van 2024 verower het.<ref>{{Cite web |title=Andrew Barto and Richard Sutton are the recipients of the 2024 ACM A.M. Turing Award for developing the conceptual and algorithmic foundations of reinforcement learning. |url=https://www.acm.org/media-center/2025/march/turing-award-2024 |access-date=2026-05-31 |website=www.acm.org |language=en}}</ref> == Raamwerk == Die besluitnemingsproses van VL kan wiskundig geformaliseer word met die Markov-besluitnemingsproses (MBP) <ref name=":2" /><ref name=":3" />. VL bestaan ​​normaalweg uit 'n beleid, beloning sein, waardefunksies en opsioneel 'n model van die omgewing <ref name=":3" />. Die MBP kan met die onderstaande diagram uitgebeeld word <ref name=":3" />. [[File:Markov diagram Afrikaans.png|center|530x530px]] Die bostaande diagram illustreer die MBP deur 'n agent en omgewing voor te stel wat met mekaar interaksie het deur middel van aksies, toestande en belonings. Hierdie interaksies word die trajek van die proses genoem <ref name=":3" />. Die trajek hou tred met die aksie wat deur die agent op elke tydstip uitgevoer word en die gevolglike toestand-beloningpaar wat van die omgewing ontvang word <math>(S_0, A_0, R_1,S_1,A_1,S_2,A_2,R_3,...)</math> <ref name=":3" />. Die tydstip van die trajek hoef nie vas te wees nie en die oorgange van 'n toestand-aksiepaar na 'n toestand-beloningpaar kan stogasties wees <ref name=":3" />. Die voorwaardelike waarskynlikhede om 'n spesifieke volgende toestand (<math>s'</math>) en beloning (<math>r</math>) paar te ontvang, gegewe die huidige toestand (<math>s</math>) en aksie (<math>a</math>) paar, word die dinamika van die MBP genoem en word wiskundig voorgestel as <math>p(s', r|s, a)</math> <ref name=":3" />. Dit is daarom duidelik dat die agent die besluitnemer is en die omgewing alles buite die agent is waarmee die agent interaksie het <ref name=":3" />. Die toestand is moontlik een van die belangrikste aspekte om in die MBP te definieer, aangesien die dimensionaliteit van die probleem afhanklik is van die toestand <ref name=":2" /><ref name=":3" />. Die toestand moet ideaal gesproke al die inligting bevat wat vir 'n agent benodig word om 'n besluit te neem, sonder om staat te maak om te weet wat in die vorige tydstippe gebeur het (voldoen aan die Markov-eienskap) <ref name=":2" /><ref name=":3" />. Probleme waarin die hele toestand van die omgewing beskikbaar is vir die agent, staan ​​bekend as volledig waarneembare MBP, terwyl probleme waarin sommige aspekte van die toestand vir die agent verborge is, staan bekend ​​as gedeeltelik waarneembare MBP <ref name=":3" />. Die toestand van 'n MBP word voorgestel as 'n vektor van getalle <ref name=":3" />. Aksies is die besluite wat 'n agent maak, en word ook voorgestel deur 'n vektor van getalle <ref name=":3" />. Die gebruik van 'n vektor beteken dat aksies diskreet of kontinu kan wees, en dat 'n agent verskeie aksies op dieselfde tydstip kan uitvoer <ref name=":2" />. Byvoorbeeld, 'n agent vir 'n selfbesturende motor kan kies om sy motor links te stuur en in dieselfde tydstip te versnel deur 'n vektor met twee numeriese waardes te gebruik. Aksies beïnvloed die onmiddellike belonings wat ontvang word sowel as die toekomstige toestande en belonings wat deur die agent ervaar sal word <ref name=":3" />. Belonings is altyd 'n enkele getal wat gebruik word om die doelwit aan die agent oor te dra <ref name=":3" />. Dit is belangrik dat belonings en strawwe slegs gebruik moet word om aan te dui of wenslike uitkomste bereik word en dat die belonings en strawwe nie gebruik moet word om aan te dui oor hoe om die uitkomste te bereik nie <ref name=":3" />. Byvoorbeeld, wanneer die kortste pad tussen twee bestemmings verlang word, sal 'n goeie beloningstelsel die lengte van elke pad wat deur die agent geneem word, penaliseer (kortste lengte sal die minste hoeveelheid strawwe hê), terwyl 'n swakker beloningstelsel belonings sal bied vir individuele keuses wat geneem word. Die individuele keuse beloningstelsel word as swak beskou aangesien die doel van die agent is om die indiduele beurt keuses te besluit, pleks daarvan om beveel te word oor watse keuses om te maak. Die proses om 'n goeie beloningstelsel te ontwerp, word belonings ingenieurswese genoem <ref name=":2" />. Gewenste beloningskeuses vertoon eienskappe soos om vinnig te wees om te bereken, gekorreleer te wees met die "ware" beloning, nie baie raserig te wees nie, nie-funksionele vereistes te kodeer (soos vinniger, veiliger of meer doeltreffende oplossings), groot genoeg te wees om van geraas onderskei te word, gereeld plaas te vind, nie te laat na die aksie plaasvind waaraan dit toegeskryf word nie, 'n gladde beloningverspreiding te hê om hakkerige (robotiese) gedrag te voorkom, en eenvoudige verspreidingsvoorwaardes hê <ref name=":2" />. Die aksie wat onmiddellik na 'n beloning plaasvind, is nie noodwendig die enigste aksie wat bygedra het tot die beloning wat gegee word nie <ref name=":3" />. 'n Reeks vorige aksies het waarskynlik gehelp om die omgewing te skep vir die spesifieke toestand wat die groot beloning uitgedeel het <ref name=":3" />. Daarom kan dit voordelig wees om ook die invloed van toekomstige belonings in ag te neem wanneer 'n sekere aksie by tydstip beloon word deur gebruik te maak van die diskonteerde opbrengs (<math>G_t</math>). Die diskonteerde opbrengs word uitgedruk as: <math>G_t \doteq{} R_{t+1} + \gamma R_{t+2} + \gamma^2 R_{t+3} + ... + \gamma^{T-t-1} R_{T} \doteq \sum_{k=t+1}^{T}\gamma{}^{k-t-1}R_{k}</math> waar <math>\gamma</math> die diskonteringskoers is wat gewig gee aan hoeveel van die toekomstige belonings aan die huidige tydstip toegeskryf moet word <ref name=":3" />. <math>\gamma = 0</math> bepaal dat slegs die beloning van die huidige tydstip in ag geneem moet word, terwyl <math>\gamma = 0</math> bepaal dat alle toekomstige belonings vanaf die huidige tydstip af gelyke gewigte moet dra. Die simbool <math>T</math> in die vergelyking dui die tydstip aan wanneer 'n episode eindig en is bekend as die terminale toestand <ref name=":3" />. 'n Episode word gedefinieer as die natuurlike subreekse wat geïdentifiseer kan word uit die agent-omgewing-interaksies <ref name=":3" />. Die geval waar T = ∞ word verwys as 'n deurlopende taak, wat beteken dat daar slegs een lange episode van onbepaalde lengte is <ref name=":3" />. Die verwagte opbrengs van die terminale toestand word gedefinieer as null (<math>G_t = 0</math>) aangesien die episode in die terminale toestand geëindig het en geen verdere beloning verwag word nie <ref name=":3" />. == Oplossing Metode == Dit is belangrik dat die MBP-voorstelling van die probleem eenvoudig genoeg moet wees om op te los en te redeneer, terwyl dit steeds verteenwoordigend van die werklike probleem bly <ref name=":2" />. Om die verlangde modeleenvoud te bereik, is dikwels nie 'n maklike taak nie en verg talle iterasies (dit word 'n kuns eerder as 'n wetenskap) <ref name=":3" />. Die ontwikkeling van 'n eenvoudige MBP voorstelling van 'n VL taak is egter die moeite werd, aangesien die MBP model dikwels 'n veel groter effek op die VL se prestasie het as die keuse van die VL-algoritme wat gebruik word <ref name=":3" />. Die keuse van aksie gegewe die omgewingstoestand van die agent staan bekend as die beleid (<math>\pi</math>) van die agent <ref name=":3" />. Die beleid kan deterministies wees wanner <math>a = \pi(s)</math>, of stogasties wanner <math>\pi(a|s)</math> (die waarskynlikheid om 'n aksie te neem in 'n gegewe toestand <math>s</math>) <ref name=":3" />. Die agent het die taak om die beloning te maksimeer deur die verwagte diskonteerde opbrengs (<math>G_t</math>) te maksimeer. Dit is van belang om te weet watter toestande en aksies die maksimum verwagte diskonteerde opbrengs het, aangesien die die aksies met die maksimum verwagte diskonteerde opbrengs heel waarskynlik tot die verkryging van die maksimum moontlike beloning sal lei <ref name=":3" />. Die keuse om gulsig die verwagte opbrengs in plaas van die verwagte beloning te gebruik, is te danke aan die feit dat die verwagte opbrengs die langtermyn-beloningsvoordele van 'n toestand/aksie in ag neem en nie net die onmiddellike korttermyn-beloningsvoordele nie <ref name=":3" />. Die waarde vir 'n agent om in 'n sekere toestand, bekend as die toestandwaarde, <math>v(s)</math> te wees kan voorgestel word met: <math>v_\pi(s) \doteq \mathbb{E}_{\pi}[G_t | S_t = s ] = \mathbb{E}_{\pi}\left[ \sum_{k=0}^{\infty}\gamma^{k}R_{t+k+1} | S_t = s \right] \quad \forall s \in S</math> waar <math>\mathbb{E}</math> die verwagte waarde aandui soos tipies in statistieke gebruik word <ref name=":3" />. Die belangrikste aspek van 'n VL algoritme is om 'n metode te vind wat die waardefunksie doeltreffend skat <ref name=":2" />. Die verwagte waarde is dus afhanklik van die statistiese verspreiding van die diskonteerde opbrengs. Die verwagte waarde skat die benaderde waarde wat 'n stogastiese veranderlike waarskynlik sal aanneem.<ref name=":8">{{Cite book |last=Montgomery |first=Douglas C. |title=Applied statistics and probability for engineers |last2=Runger |first2=George C. |date=2018 |publisher=Wiley |isbn=978-1-119-58559-6 |edition=Seventh edition |series=EMEA edition |location=Hoboken, NJ}}</ref> Die wiskundige formule vir die verwagte waarde word gedefinieer deur: <math>\mathbb{E}[X] = \sum_xp(x) \times x</math> waar die verwantskap tussen die statistiese verspreiding van die data en die werklike waarde van die data duidelik getoon word in die berekening van die verwagte waarde <ref name=":8" />. 'n Soortgelyke funksie bestaan ​​vir die aksiewaarde as volg <ref name=":3" />: <math>q_\pi(s,a) \doteq \mathbb{E}_{\pi}[G_t | S_t = s, A_t = a ] = \mathbb{E}_{\pi}\left[ \sum_{k=0}^{\infty}\gamma^{k}R_{t+k+1} | S_t = s, A_t = a \right]</math> wat toon dat die aksiewaarde afhanklik is van die aksie sowel as die toestand <ref name=":3" />. Die aksiewaarde is veral nuttig wanneer daar besluit moet word watter aksie in 'n gegewe toestand geneem moet word, aangesien die aksie met die grootste aksiewaarde heel waarskynlik die grootste beloning sal verskaf <ref name=":3" />. Die bostaande waarde vergelykings wys verder dat die waardefunksies vir die beleid (<math>\pi</math>) as 'n onderskrif bevat. Die onderskrif beklemtoon dat die waardefunksies afhanklik is van die huidige beleid wat die agent volg. Die afhanklikheid van die waardefunksie aan die huidige beleid maak sin, aangesien die beleid die daaropvolgende aksies bepaal wat deur die agent geneem sal word. Die waardefunksies kan egter weer gebruik word om die beleid van die agent te verbeter, aangesien toestande/aksies met die grootse waardefunksies beter keuses aandui <ref name=":3" />. Die Teoretiese uitdrukking vir die bepaling van die toestandwaardefunksie (die Bellman-vergelyking vir <math>v_\pi</math>) is <ref name=":3" />: <math>v_{\pi}(s) = \sum_{a} \pi(a|s) \sum_{s',r}p(s',r|s,a)[r+\gamma v_\pi(s')] \quad \forall s \in S = \sum_{a}\pi(a|s)q_\pi(s,a)</math> terwyl die Bellman vergelyking vir die aksiewaardefunskie (<math>q_\pi</math>) gegee is as <ref name=":3" />: <math>q_{\pi}(s,a) = \sum_{s',r}p(r,s'|s,a)(r+\gamma\sum_{a'}\pi(a',s')q_{\pi}(s',a')) = \sum_{r,s'}p(r,s'|s,a)(r+\gamma v_\pi(s'))</math> Dit is miskien 'n bietjie vreemd om te obserweer (uit die bostaande vergelykings) dat die berekening van die waardefunksies vereis om reeds die waarde van die toekomstige toestand te weet. Die dilemma kan opgelos word deur 'n geskatte waarde vir die waardefunksie te gebruik en die waardefunksies dan iteratief op te dateer totdat dit konvergeer <ref name=":3" />. Die opdatering van Bellman se vergelykings deur 'n beleid te volg wat gulsig die maksimum toestandwaarde kies staan bekend as die dinamiese programmeringsalgoritme vir VL <ref name=":3" />. Daar is egter 'n paar aannames wat die toepaslikheid van dinamiese programmering in die praktyk belemmer, naamlik toegang tot 'n akkurate model van die omgewing, <math>p(r, s'|s, a)</math>, voldoende berekeningshulpbronne (berekeningspoed en RAM geheue), en die behoefte vir die toestande om die Markov-eienskap te gehoorsaam <ref name=":2" />. Dit skep dus die behoefte om ander praktiese VL benaderinge te ondersoek. === Hoof benaderinge === Daar is drie hoof kategoriee waarin VL algoritmes verdeel kan word, naamlik tabulere metodes, funksie benadering en beleidgradient metodes <ref name=":3" />. ==== Tabulere metodes ==== Tabelmetodes is bekend daarvoor dat hulle diskrete aksie- en toestandsruimtes het <ref name=":3" />. Dit beteken dat daar 'n tabel gekonstrueer kan word waar die rye van die tabel die toestande van die agent verteenwoordig, terwyl die aksies deur die kolomme van die tabel beskryf word <ref name=":2" />. Die algemene vorm van VL algoritmes word tipies beskryf as <ref name=":3" />: <math>\text{NuweBenadering} \gets \text{OuBenadering} + \text{StapGrootte}[ \underbrace{\text{Teiken} - \text{OuBenadering}}_{\text{fout}} ]</math>[[File:AksieWaardeDiskreet.png|thumb|350x350px|Tabulere metodes kan voorgestel word deur 'n tabel met rye en kolomme wat die waarde van aksies in 'n gegewe toestande verteenwoordig.]]waar die stapgrootte 'n hiperparameter is wat deur die <math>\alpha</math> simbool voorgestel word. Groot stapgrootte waardes dui aan dat die foutaanpassing 'n groot effek op die nuwe skatting het, terwyl 'n klein stapgrootte wys dat slegs geringe aanpassings aan die nuwe skatting gemaak moet word <ref name=":2" />. Nie-nul stapgroottes kan help met nie-stasionêre omgewings, aangesien onlangse opdateringsfoute 'n groter gewig dra met aanpassings <ref name=":3" />. 'n Bekende tabulere VL metode (SARSA) vereis 'n eenstapvertraging sodat die volgende beloning, toestand en aksie beskikbaar is vir die opdateringsalgoritme <ref name=":3" />. Die SARSA-algoritme word beskou as 'n in-beleid algoritme aangesien die volgende aksie die beleid gebruik wat opgedateer word <ref name=":3" />. SARSA se opdaterings algoritme word gegee as <ref name=":3" />: <math>Q(S_t,A_t) \gets Q(S_t,A_t) + \alpha \left[R_{t+1}+\gamma Q(S_{t+1},A_{t+1}) - Q(S_t,A_t) \right]</math> 'n Klein wysiging aan die SARSA algoritme lewer 'n heeltemal anders VL uit-beleid algoritme, bekend as Q-leer <ref name=":3" />. Q-leer verower die aksiewaardefunksie (<math>Q</math>) deur die beleid heeltyd op te dateer met die maksimum beskikbare volgende toestand-aksiewaarde, in plaas daarvan om aan te neem dat die gedragsbeleid die maksimum volgende toestand-aksiewaarde sal kies<ref name=":3" />. Q-leer se opdateerings algoritme word gegee as <ref name=":3" />: <math>Q(S_t,A_t) \gets Q(S_t,A_t) + \alpha \left[R_{t+1}+\gamma \max_{a} Q(S_{t+1},a) - Q(S_t,A_t) \right]~.</math> ==== Funksiebenadering metodes ==== [[File:AksieWaardeKurwe.png|thumb|350x350px|Funksiebenadering metodes kan gesien word as 'n kurwe wat gepas word oor tabulere metodes.]] Funksiebenadering metodes word gebruik vir VL probleme met kontinue toestandsruimtes en diskrete aksieruimtes <ref name=":2" /><ref name=":3" />. Die primêre doelwit van funksiebenaderingsmetodes is om 'n stel gewigte te vind <math>(\boldsymbol{w} \doteq (w_1, w_2,...,w_d)^\top ;\boldsymbol{w} \in \mathbb{R}^d)</math>wat gebruik kan word om 'n waardefunksie (<math>\hat{v}(s,\boldsymbol{w}) \approx v_\pi(s)</math>of <math>\hat{q}(s,a,\boldsymbol{w}) \approx q_\pi(s,a)</math>) te benader. Die benadering metodes wat gebruik word, kan enigiets wees van lineêre funksies tot multi-laag kunsmatige neurale netwerke (KNN) en besluitbome <ref name=":3" />. Die twee hoof funksiebenaderings metodes is lineêre benadering en nie-lineêre KNN'e. Lineêre benaderings is aanloklik weens hul eenvoudigheid en robuustheid, terwyl KNN's 'n meer veralgemene oplossing is en in staat is om meer komplekse funksies te benader <ref name=":3" />. Die kwaliteit van 'n funksiebenadering word gegee deur die verliesfunksie <ref name=":2" />. Die benadering met die kleinste verlieswaarde word as die optimale benadering beskou. Lineêre funksies benadering beskik eienskappe soos maklike gradiëntberekeninge, verliesfunksies wat 'n enkele globale minimum het (geen plaaslike minima nie), en gewaarborgde konvergensie (nie-lineêre metodes het dit nie) <ref name=":2" /><ref name=":3" />. Nie-lineêre funksies word gebruik wanneer komplekse waardefunksies benader moet word <ref name=":2" /><ref name=":3" />. Oor die algemeen word eenvoudiger modelle bo komplekse modelle in die industrie verkies, aangesien hulle eenvoudiger is om te implementeer, beter verstaan word ​​en meer robuust is <ref name=":2" />. 'n Kern beperking van funksiebenadering metodes is die feit dat die dimensionaliteit van die gewigte tipies minder is as die aantal toestande <ref name=":2" />. Wanneer daar minder gewigte as toestande/kenmerke is, beteken dit dat die verandering van 'n enkele gewig om die benadering van een toestand te verbeter, die benadering van ander toestande negatief kan beïnvloed <ref name=":3" />. Die beperking beskik ook oor voordele, soos om meer veralgemeenbaar te wees vir verskeie toestande, en om 'n agent se prestasie op gedeeltelik waarneembare probleme te verbeter <ref name=":3" />. ==== Beleidgradiënt metodes ==== [[File:BeleidGradiente.png|thumb|350x350px|Beleidsgradiente verskaf nie 'n waarde vir aksies nie, maar liewer die waarskeinlikheid om 'n spesifieke aksie te neem.]] Waardegebaseerde metodes kan nie groot/deurlopende aksieruimtes met bestaande tegnologie hanteer nie, aangesien die berekenings kompleksiteite te groot is vir die soek na 'n maksimum aksiewaarde wanneer al die moontlike aksiewaardes nagegaan word <ref name=":2" />. 'n Alternatief is om eerder te fokus op die konstruksie/verbetering van die beleid in plaas van die waardefunksies <ref name=":3" />. Metodes wat daarop gemik is om die beleid direk te verbeter, staan ​​bekend as beleidsgradiëntmetodes. Die metodes kan abstrak raak aangesien die gradiënt van die beleid bereken word om te bepaal hoe die beleid verbeter moet word <ref name=":3" />. Voordele van beleidsgradiënt metodes is hul vermoë om op deurlopende aksieruimtes toegepas te word, sterker konvergensiewaarborge in vergelyking met waardegebaseerde metodes, en die vermoë om stogastiese beleide direk te leer om natuurlik eksplorasie aan te moedig <ref name=":2" /><ref name=":3" />. Die optimaliteit van beleidsgradiëntmetodes teenoor waardegebaseerde metodes is probleemafhanklik, met sommige probleme wat eenvoudiger beleidsvoorstelle het terwyl ander probleme eenvoudiger waardefunksievoorstelle het <ref name=":3" />. Met beleidsgradiënt metodes word die beleid self geparametriseer met die gewigte <math>\boldsymbol{\theta} \in \mathbb{R}^{d'}</math>sodat <math>\pi(a|s,\boldsymbol{\theta}) = \text{Pr}\{A_{t} = a | S_{t} = s, \boldsymbol{\theta}_{t} = \boldsymbol{\theta}\}</math> <ref name=":3" />. Die geparametriseerde beleid se gewigte kan met 'n lineêre funksie of 'n ANN benader word, op 'n soortgelyke wyse as wat funksiebenaderings gedoen is. Die beleid kan op enige manier geparametriseer word, solank as wat <math>\pi(a|s,\boldsymbol{\theta})</math>differensieerbaar is met betrekking tot <math>\theta</math> <ref name=":3" />. Daar word verder aanbeveel dat die beleid nie heeltemal deterministies (<math>\pi(a|s,\boldsymbol{\theta}) \in (0,1)</math>) moet wees nie, om te verseker dat agente steeds op 'n natuurlike wyse kan verken <ref name=":3" />. === Karakteristieke van VL === 'n Paar karakteristieke van VL word in die afdeling bespreek. ==== Optimale beleid ==== 'n Optimale beleid het 'n verwagte waarde groter as of gelyk aan die verwagte waarde van enige ander beleid vir alle moontlike toestande <ref name=":3" />. Die verhouding tussen die verwagte waarde van 'n optimale beleid in vergelyking met ander beleide kan wiskundig voorgestel word as: <math>\pi^* \ge \pi' \iff v_{\pi^*}(s) \ge v_{\pi'}(s) \quad \forall s \in S</math> waar <math>\pi_*</math> op die optimale beleid aandui <ref name=":3" />. Daar is altyd ten minste een optimale beleid in 'n VL probleem <ref name=":3" />. Die nie unieke eienskap van 'n optimale beleid kan in die praktyk gesien word wanneer verskillende VL algoritmes verskillende speelstyle aanneem <ref name=":2" /><ref name=":3" /><ref>{{Cite thesis |last=le Roux |first=J. a. I. |title=Development of a new serious game utilising reinforcement learning to enrich high school mathematics |date=2025 |publisher=North-West University |url=https://orcid.org/%200009-0004-2566-8928 |language=en}}</ref> . Wiskundig gestel, kan die optimale beleid gebruik word om die optimale toestandwaarde funksie en die optimale aksiewaarde funksie voor te stel <ref name=":3" />: <math>v_{*}(s) \doteq \max_{\pi} v_\pi(s) \quad \forall s \in S</math> <math>q_{*}(s,a) \doteq \max_{\pi} q_\pi(s,a) \quad \forall s \in S, a\in A(s)</math> Die optimale beleid kan deterministies wees (altyd die aksie met die hoogste verwagte opbrengs kies) of stogasties (die waarskynlikheid om 'n aksie te kies word beïnvloed deur die verwagte opbrengs daarvan) <ref name=":3" />. Die gepastheid van 'n stogastiese of deterministies optimale beleid is probleem afhanklik <ref name=":3" />. Laastens beïnvloed alle komponente van die MBP die optimale beleid, soos verteenwoordiging van toestande, beskikbare aksies en beloning verspreiding <ref name=":2" />. Die verandering van selfs net een van hierdie komponente kan die optimale beleid drasties verander <ref name=":2" />. ==== Verken en uitbuit probleem ==== Die strategie om altyd die maksimum aksiewaarde te kies, staan ​​bekend as uitbuiting aangesien die bekende aksiewaardes voortdurend uitgebuit word vir maksimum belonings <ref name=":3" />. Wanneer die dinamika van die omgewing stogasties is, kan dieselfde aksie in dieselfde toestand lei tot verskillende toekomstige toestande of aksies moontlikheide soos beskryf deur die omgewing se dinamika waarskynlikhede <ref name=":3" />. Dit beteken dat die VL agent die waarde van 'n aksie kan oorskat of onderskat as dit 'n onvoldoende steekproef van die toestand het <ref name=":3" />. Dit is daarom nodig om toestande te verken wat aanvanklik suboptimaal lyk omdat hulle nie noodwendig voldoende gemonster is nie <ref name=":3" />. 'n Balans moet egter tussen eksplorasie en uitbuiting getref word, aangesien te veel verkenning veroorsaak dat die agent onnodige suboptimale keuses maak, terwyl te min verkenning veroorsaak dat die agent onbewus is van die werklike optimale oplossing <ref name=":3" />. 'n Benadering tot die eksplorasie/uitbuitingsdilemma is om <math>\epsilon</math>-gierige aksie seleksie te gebruik <ref name=":3" />. Dit behels om (<math>\epsilon</math> × 100)% van die tyd verkenning aksies te neem en die ander kere die uitbuit aksie te pleeg <ref name=":3" />. Oor tyd kan <math>\epsilon</math> tot nul genader word namate die beleide en waardefunksieverbetering stabiliseer en die uitbuiting strategie meer seker word <ref name=":2" />. '''In-beleid en uit-beleid algoritmes''' In-beleid algoritmes het slegs een beleid wat ervarings genereer en terselfdertyd verbeter word deur die resultate van die ervarings <ref name=":3" />. Aan die ander kant, het uit-beleid algoritmes twee afsonderlike beleide, een vir die genereer van ervarings en 'n ander beleid wat verbeter word deur die gegenereerde ervarings <ref name=":3" />. Dit mag dalk met die eerste oogopslag onbeduidend voorkom, maar buite-beleid laat toe om 'n skeiding te maak tussen verkenningsstrategieë en die aanleer van 'n beleid <ref name=":2" /><ref name=":3" />. Bykomende opleidings moontlikhede ontstaan ​​met uit-beleid leer, soos opleiding uit aflyn data, die aanleer van optimale beleide terwyl verkenningsbeleide uitgevoer word, leer uit demonstrasie (nabootsingsleer), en die aanleer van verskeie take parallel vanuit 'n enkele omgewing (verminder tyd om agent op te lei) <ref name=":2" />. Beleidsgebaseerde algoritmes is dikwels sagte (stogastiese) beleide om die beleid te help met verkenning <math>( \pi(a|s) > 0 \quad \forall s \in S; a \in A(s))</math> <ref name=":3" />. Beleidsgebaseerde algoritmes het die hoofvoordele dat hulle vinniger kan leer (vroeër kan uitbuit) en meer stabiel is om op te lei as uit-beleid algoritmes <ref name=":2" />. Nadele van beleidsgebaseerde algoritmes sluit in swak steekproef doeltreffendheid en 'n ooroptimistiese verwagte waarde terugvoerlus.<ref name=":2" /><ref>{{Citation |last=Haarnoja |first=Tuomas |title=Soft Actor-Critic: Off-Policy Maximum Entropy Deep Reinforcement Learning with a Stochastic Actor |date=2018-08-08 |url=http://arxiv.org/abs/1801.01290 |access-date=2026-06-01 |publisher=arXiv |doi=10.48550/arXiv.1801.01290 |id=arXiv:1801.01290 |last2=Zhou |first2=Aurick |last3=Abbeel |first3=Pieter |last4=Levine |first4=Sergey}}</ref> Buitebeleidmetodes is gevolglik gewild onder moderne algoritmes, aangesien hulle daarop gemik is om die steekproef doeltreffendheid van VL algoritmes te verbeter deur verbeterde verkenningsmeganismes in te sluit <ref name=":2" />. Uit-beleidalgoritmes bestaan ​​uit 'n teikenbeleid (<math>pi</math>) en 'n gedragsbeleid (<math>b</math>) <ref name=":2" /><ref name=":3" />. Teikenbeleid is die optimale beleid wat die VL agent probeer leer, terwyl die gedragsbeleid gebruik word om die ervarings te genereer wat gebruik word om die teikenbeleid op te lei <ref name=":3" />. Die gedragsbeleid inkorporeer die verkenningsmeganisme van die opleidingsproses <ref name=":2" />. Uit-beleid algoritmes is bekend daarvoor dat hulle meer variansie in hul opdaterings bevat, wat veroorsaak dat hulle stadiger konvergeer as in-beleid algoritmes <ref name=":3" />. Gedragsbeleid moet beskik oor dekking oor die teikenbeleid deur te vereis dat elke aksie wat deur die teikenbeleid geneem word, ook deur die gedragsbeleid geneem word <ref name=":3" />. Die dekkingseienskap bepaal dus dat die teikenbeleid deterministies kan wees, maar die gedragbeleid moet stogasties wees in teostande waar die gedragbeleid nie identies is aan die teikenbeleid nie <ref name=":3" />. Dit word ook gestel as: <math>\pi(a|s) > 0 \implies b(a|s) > 0</math> Metodes wat op beleid gebaseer is, kan as 'n spesiale geval van metodes buite beleid beskou word, waar die gedrag- en teikenbeleid dieselfde beleid is <ref name=":3" />. Byna alle uit- beleid metodes gebruik belangrikheids monsterneming om die gedragbeleid met die teikenbeleid te koppel <ref name=":3" />. Die belangrikheids monsternemings verhouding word wiskundig gegee as: <math>\rho_{t:T-1} = \prod_{k = t}^{T-1} \frac{\pi(A_k|S_k)}{b(A_k|S_k)}</math> met die gedragsbeleid wat omgeskakel word na die teikenbeleid deur 'n eenvoudige vermenigvuldiging van die belangrikheidsteekproefverhouding te gebruik <ref name=":3" />: <math>v_\pi(s) = \mathbb{E}[ \rho_{t:T-1} G_t | S_t = s]</math> Dit word aanbeveel dat die gedragsbeleid meer stabiel moet wees (meer dikwels en kleiner opdaterings) as die teikenbeleid om te verseker dat opleiding van die agent stabiel bly <ref name=":2" />. === Algemene Tegnieke === Praktiese algoritmes gebruik oor die algemeen benaderingsstrategieë vir die teoretiese modelle (soos die Bellman vergelyking) om teoretiese beperkings wat die praktiese implimentering belemmer, te oorkom. Die onderstaande tabel toon 'n paar algemene praktiese algoritmes wat in VL gebruik word. {| class="wikitable sortable" |- ! Algoritme !! Beskrywing !!Beleid !! Aksieruimte !! Toestandruimte !! Operator |- | Monte Carlo || Elke besoek aan Monte Carlo || Enige || Diskreet || Diskreet || Steekproefgemiddeldes van toestandwaardes of aksiewaardes |- | TD-leer || Toestand–aksie–beloning–toestand || Uit-beleid || Diskreet || Diskreet || Toestandwaarde |- | Q-leer || Toestand–aksie–beloning–toestand || Uit-beleid || Diskreet || Diskreet || Aksiewaarde |- | SARSA || Toestand–aksie–beloning–toestand–aksie || In-beleid || Diskreet || Diskreet || Aksiewaarde |- | DQN || Diep Q-netwerk || Uit-beleid || Diskreet || Kontinu || Aksiewaarde |- | DDPG || Diep Deterministiese Beleidsgradiënt || Uit-beleid || Kontinu || Kontinu || Aksiewaarde |- | A3C || Asinchrone Voordeel Akteur-Kritiek Algoritme || In-beleid || Diskreet || Kontinu || Voordeel (=aksie-waarde - toestand-waarde) |- | TRPO || Vertrouensgebied Beleidsoptimalisering || In-beleid || Kontinu of Diskreet || Kontinu || Voordeel |- | PPO || Proksimale Beleidsoptimalisering || In-beleid || Kontinu of Diskreet || Kontinu || Voordeel |- |TD3 |Tweeling Vertraagde Diep Deterministiese Beleidsgradiënt |Uit-beleid |Kontinu |Kontinu |Aksiewaarde |- |SAC |Sagte Akteur-Kritiek |Uit- beleid |Kontinu |Kontinu |Voordeel |- |DSAC||Verspreidende Sagte Akteur-Kritiek ||Uit- beleid ||Kontinu ||Kontinu ||Aksiewaarde-verspreiding |} == Verwysings == <references /> [[Kategorie:Masjienleer]] oklhynmvtk3g7q9mxwlkbhj5jvdf08v 0 462113 2910499 2908327 2026-06-10T10:05:13Z Rooiratel 90342 Beter beeld 2910499 wikitext text/x-wiki <!-- {{Infobox wetenskaplike konsep | naam = Kessler-sindroom | beskrywing = Kettingreaksie van botsings tussen voorwerpe in ’n wentelbaan wat lei tot ’n selfversterkende toename in ruimterommel | eerste beskryf = 1978 | wetenskaplikes = Donald J. Kessler, Burton G. Cour-Palais | veld = Ruimtewetenskap, astrodinamika }}--> [[Lêer:Debris-GEO1280.jpg|duimnael|upright=1.1|Ruimterommel-populasies (nie volgens skaal nie) gesien van buite [[geosynchrone wentelbaan]] (GSO). Daar is twee primêre puinvelde: die ring van voorwerpe in GSO en die wolk van voorwerpe in 'n [[Lae aardwentelbaan]] (LEO).]] Die '''Kessler-sindroom''' is ’n teoretiese scenario in ruimtewetenskap waarin die digtheid van [[ruimterommel]] in ’n [[wentelbaan]] om die [[Aarde]] hoog genoeg word dat botsings tussen voorwerpe ’n selfversterkende kettingreaksie veroorsaak. Elke botsing genereer nuwe fragmente wat die waarskynlikheid van verdere botsings verhoog, wat uiteindelik kan lei tot ’n onbeheerbare toename in ruimterommel in sekere wentelbane. Die konsep is in 1978 deur Donald J. Kessler en Burton G. Cour-Palais beskryf. == Geskiedenis == Gedurende die Ruimtewedloop van die 1950’s en 1960’s het die aantal mensgemaakte voorwerpe in ’n wentelbaan om die Aarde vinnig toegeneem. Die lansering van Sputnik 1 in 1957 het die begin van die ruimte-era ingelui. In die daaropvolgende dekades het regerings en ruimte-agentskappe honderde satelliete vir kommunikasie, militêre doeleindes, wetenskaplike navorsing en weerwaarneming gelanseer. Namate die aantal satelliete toegeneem het, het die hoeveelheid ruimterommel ook toegeneem. Baie satelliete en vuurpylonderdele is ná hul sending in ’n wentelbaan gelaat, terwyl ander opgebreek het weens ontploffings, tegniese foute of botsings. Teen die 1970’s het wetenskaplikes begin besef dat hierdie ophoping van puin ’n potensiële langtermynrisiko vir ruimtevaart inhou. Donald J. Kessler het tydens sy werk by NASA die langtermyn-ontwikkeling van ruimterommel bestudeer. Saam met Burton G. Cour-Palais het hy bereken dat die waarskynlikheid van botsings sou toeneem namate die digtheid van voorwerpe in dieselfde wentelbane verhoog. Hulle navorsing het aangedui dat ’n kritieke drempel bereik kan word waar botsings self die hoofbron van nuwe ruimterommel word. Aanvanklik is hierdie waarskuwings as ’n toekomstige probleem beskou, maar met die groeiende aantal satelliete in lae Aardwentelbane het die wetenskaplike gemeenskap toenemend aandag daaraan begin gee. Vandag word die Kessler-sindroom beskou as ’n belangrike uitdaging vir die volhoubare gebruik van die ruimte. == Hoe die Kessler-sindroom werk == Die Kessler-sindroom ontstaan wanneer twee voorwerpe in ’n wentelbaan teen hoë snelheid bots. Sulke botsings kan duisende klein stukke ruimterommel genereer. Hierdie fragmente beweeg teen uiterste snelhede en kan weer ander satelliete of puin tref. Indien die hoeveelheid puin ’n kritieke vlak bereik, kan ’n kettingreaksie ontstaan waarin elke botsing verdere botsings veroorsaak. Dit lei tot ’n selfversterkende toename in die hoeveelheid ruimterommel rondom die Aarde. == Ruimterommel == Ruimterommel verwys na mensgemaakte voorwerpe in die ruimte wat nie meer funksioneel is nie. Dit sluit ou satelliete, gebruikte vuurpylonderdele en fragmente van vorige botsings of ontploffings in. Selfs klein stukke ruimterommel kan ernstige skade veroorsaak omdat hulle teen snelhede van verskeie kilometers per sekonde beweeg. Daarom word ruimterommel as een van die grootste uitdagings vir moderne ruimtevaart beskou. == Botsings tussen satelliete == Verskeie voorvalle het die risiko van ruimterommel beklemtoon. In 2009 het die werkende kommunikasiesatelliet Iridium 33 met die buitewerkinggestelde Russiese satelliet Kosmos 2251 gebots. Die botsing het duisende nuwe fragmente geskep wat steeds in ’n wentelbaan gemonitor word. Sulke gebeure word dikwels gebruik as voorbeelde van hoe die Kessler-sindroom kan ontwikkel. == Gevolge vir ruimtevaart == ’n Ernstige Kessler-sindroom kan beduidende gevolge vir moderne ruimtevaart hê. Satelliete wat gebruik word vir kommunikasie, navigasie, weerwaarneming en wetenskaplike navorsing kan beskadig of vernietig word. Ruimtemissies kan ook aansienlik duurder en gevaarliker word omdat ruimtetuie ’n verhoogde risiko loop om deur ruimterommel getref te word. In uiterste gevalle kan sekere wentelbane vir lang tydperke onbruikbaar word. == Moontlike oplossings == Ruimte-agentskappe en private maatskappye ondersoek verskeie metodes om die hoeveelheid ruimterommel te verminder. Hierdie maatreëls sluit in: die beheerde terugkeer van ou satelliete na die Aarde se atmosfeer; die ontwerp van satelliete wat hulself aan die einde van hul leeftyd uit ’n wentelbaan verwyder; tegnologie vir aktiewe verwydering van ruimterommel; internasionale samewerking om die skepping van nuwe ruimterommel te beperk. Wetenskaplikes stel voor dat hierdie maatreëls noodsaaklik is om die langtermyn-volhoubaarheid van ruimteaktiwiteite te verseker. == Huidige navorsing == Die toenemende aantal satelliete in ’n wentelbaan om die Aarde het die studie van ruimterommel ’n belangrike navorsingsveld gemaak. Wetenskaplikes gebruik rekenaarsimulasies om toekomstige risiko’s te modelleer en die ontwikkeling van ruimterommel te voorspel. Ruimte-agentskappe soos NASA en die [[Europese Ruimteagentskap]] (ESA) monitor voortdurend duisende voorwerpe met behulp van radar en teleskope. Hierdie data word gebruik om moontlike botsings te voorspel en satellietoperateurs te waarsku. Verskeie navorsingsprojekte fokus op tegnologie vir aktiewe ruimterommelverwydering, insluitend robotiese arms, nette en harpoene. Alhoewel sommige tegnologie reeds gedemonstreer is, bly grootskaalse implementering ’n tegniese en ekonomiese uitdaging. Die opkoms van satellietkonstellasies het verdere belangstelling in die Kessler-sindroom verhoog. Duisende nuwe satelliete word gelanseer om globale kommunikasiedienste te verskaf, wat die bestuur van ruimterommel toenemend belangrik maak. Internasionale riglyne word tans ontwikkel om die skepping van nuwe ruimterommel te beperk en die veilige beëindiging van satelliete te bevorder. == Sien ook == * [[NASA]] == Verwysings == {{Verwysings}} * Kessler, D. J. & Cour-Palais, B. G. (1978). "Collision Frequency of Artificial Satellites: The Creation of a Debris Belt". Journal of Geophysical Research. * NASA Orbital Debris Program Office. https://orbitaldebris.jsc.nasa.gov * European Space Agency. Space Debris by the Numbers. https://www.esa.int/Space_Safety/Space_Debris * United Nations Office for Outer Space Affairs. Guidelines for the Long-term Sustainability of Outer Space Activities. * Liou, J.-C. (2011). Advances in Space Research. bqlpsa8mzk3bx1clje1pbmke09gf8v0 2910500 2910499 2026-06-10T10:05:38Z Rooiratel 90342 Opruim 2910500 wikitext text/x-wiki <!-- {{Infobox wetenskaplike konsep | naam = Kessler-sindroom | beskrywing = Kettingreaksie van botsings tussen voorwerpe in ’n wentelbaan wat lei tot ’n selfversterkende toename in ruimterommel | eerste beskryf = 1978 | wetenskaplikes = Donald J. Kessler, Burton G. Cour-Palais | veld = Ruimtewetenskap, astrodinamika }}--> [[Lêer:Debris-GEO1280.jpg|duimnael|upright=1.1|Ruimterommel-populasies (nie volgens skaal nie) gesien van buite [[geosynchrone wentelbaan]] (GSO). Daar is twee primêre puinvelde: die ring van voorwerpe in GSO en die wolk van voorwerpe in 'n [[Lae aardwentelbaan]] (LEO).]] Die '''Kessler-sindroom''' is ’n teoretiese scenario in ruimtewetenskap waarin die digtheid van [[ruimterommel]] in ’n [[wentelbaan]] om die [[Aarde]] hoog genoeg word dat botsings tussen voorwerpe ’n selfversterkende kettingreaksie veroorsaak. Elke botsing genereer nuwe fragmente wat die waarskynlikheid van verdere botsings verhoog, wat uiteindelik kan lei tot ’n onbeheerbare toename in ruimterommel in sekere wentelbane. Die konsep is in 1978 deur Donald J. Kessler en Burton G. Cour-Palais beskryf. == Geskiedenis == Gedurende die Ruimtewedloop van die 1950’s en 1960’s het die aantal mensgemaakte voorwerpe in ’n wentelbaan om die Aarde vinnig toegeneem. Die lansering van Sputnik 1 in 1957 het die begin van die ruimte-era ingelui. In die daaropvolgende dekades het regerings en ruimte-agentskappe honderde satelliete vir kommunikasie, militêre doeleindes, wetenskaplike navorsing en weerwaarneming gelanseer. Namate die aantal satelliete toegeneem het, het die hoeveelheid ruimterommel ook toegeneem. Baie satelliete en vuurpylonderdele is ná hul sending in ’n wentelbaan gelaat, terwyl ander opgebreek het weens ontploffings, tegniese foute of botsings. Teen die 1970’s het wetenskaplikes begin besef dat hierdie ophoping van puin ’n potensiële langtermynrisiko vir ruimtevaart inhou. Donald J. Kessler het tydens sy werk by NASA die langtermyn-ontwikkeling van ruimterommel bestudeer. Saam met Burton G. Cour-Palais het hy bereken dat die waarskynlikheid van botsings sou toeneem namate die digtheid van voorwerpe in dieselfde wentelbane verhoog. Hulle navorsing het aangedui dat ’n kritieke drempel bereik kan word waar botsings self die hoofbron van nuwe ruimterommel word. Aanvanklik is hierdie waarskuwings as ’n toekomstige probleem beskou, maar met die groeiende aantal satelliete in lae Aardwentelbane het die wetenskaplike gemeenskap toenemend aandag daaraan begin gee. Vandag word die Kessler-sindroom beskou as ’n belangrike uitdaging vir die volhoubare gebruik van die ruimte. == Hoe die Kessler-sindroom werk == Die Kessler-sindroom ontstaan wanneer twee voorwerpe in ’n wentelbaan teen hoë snelheid bots. Sulke botsings kan duisende klein stukke ruimterommel genereer. Hierdie fragmente beweeg teen uiterste snelhede en kan weer ander satelliete of puin tref. Indien die hoeveelheid puin ’n kritieke vlak bereik, kan ’n kettingreaksie ontstaan waarin elke botsing verdere botsings veroorsaak. Dit lei tot ’n selfversterkende toename in die hoeveelheid ruimterommel rondom die Aarde. == Ruimterommel == Ruimterommel verwys na mensgemaakte voorwerpe in die ruimte wat nie meer funksioneel is nie. Dit sluit ou satelliete, gebruikte vuurpylonderdele en fragmente van vorige botsings of ontploffings in. Selfs klein stukke ruimterommel kan ernstige skade veroorsaak omdat hulle teen snelhede van verskeie kilometers per sekonde beweeg. Daarom word ruimterommel as een van die grootste uitdagings vir moderne ruimtevaart beskou. == Botsings tussen satelliete == Verskeie voorvalle het die risiko van ruimterommel beklemtoon. In 2009 het die werkende kommunikasiesatelliet Iridium 33 met die buitewerkinggestelde Russiese satelliet Kosmos 2251 gebots. Die botsing het duisende nuwe fragmente geskep wat steeds in ’n wentelbaan gemonitor word. Sulke gebeure word dikwels gebruik as voorbeelde van hoe die Kessler-sindroom kan ontwikkel. == Gevolge vir ruimtevaart == ’n Ernstige Kessler-sindroom kan beduidende gevolge vir moderne ruimtevaart hê. Satelliete wat gebruik word vir kommunikasie, navigasie, weerwaarneming en wetenskaplike navorsing kan beskadig of vernietig word. Ruimtemissies kan ook aansienlik duurder en gevaarliker word omdat ruimtetuie ’n verhoogde risiko loop om deur ruimterommel getref te word. In uiterste gevalle kan sekere wentelbane vir lang tydperke onbruikbaar word. == Moontlike oplossings == Ruimte-agentskappe en private maatskappye ondersoek verskeie metodes om die hoeveelheid ruimterommel te verminder. Hierdie maatreëls sluit in: die beheerde terugkeer van ou satelliete na die Aarde se atmosfeer; die ontwerp van satelliete wat hulself aan die einde van hul leeftyd uit ’n wentelbaan verwyder; tegnologie vir aktiewe verwydering van ruimterommel; internasionale samewerking om die skepping van nuwe ruimterommel te beperk. Wetenskaplikes stel voor dat hierdie maatreëls noodsaaklik is om die langtermyn-volhoubaarheid van ruimteaktiwiteite te verseker. == Huidige navorsing == Die toenemende aantal satelliete in ’n wentelbaan om die Aarde het die studie van ruimterommel ’n belangrike navorsingsveld gemaak. Wetenskaplikes gebruik rekenaarsimulasies om toekomstige risiko’s te modelleer en die ontwikkeling van ruimterommel te voorspel. Ruimte-agentskappe soos NASA en die [[Europese Ruimteagentskap]] (ESA) monitor voortdurend duisende voorwerpe met behulp van radar en teleskope. Hierdie data word gebruik om moontlike botsings te voorspel en satellietoperateurs te waarsku. Verskeie navorsingsprojekte fokus op tegnologie vir aktiewe ruimterommelverwydering, insluitend robotiese arms, nette en harpoene. Alhoewel sommige tegnologie reeds gedemonstreer is, bly grootskaalse implementering ’n tegniese en ekonomiese uitdaging. Die opkoms van satellietkonstellasies het verdere belangstelling in die Kessler-sindroom verhoog. Duisende nuwe satelliete word gelanseer om globale kommunikasiedienste te verskaf, wat die bestuur van ruimterommel toenemend belangrik maak. Internasionale riglyne word tans ontwikkel om die skepping van nuwe ruimterommel te beperk en die veilige beëindiging van satelliete te bevorder. == Sien ook == * [[NASA]] == Bronnelys == * Kessler, D. J. & Cour-Palais, B. G. (1978). "Collision Frequency of Artificial Satellites: The Creation of a Debris Belt". Journal of Geophysical Research. * NASA Orbital Debris Program Office. https://orbitaldebris.jsc.nasa.gov * European Space Agency. Space Debris by the Numbers. https://www.esa.int/Space_Safety/Space_Debris * United Nations Office for Outer Space Affairs. Guidelines for the Long-term Sustainability of Outer Space Activities. * Liou, J.-C. (2011). Advances in Space Research. {{Normdata}} 6g04pm489vh9ufp0w9qkqflw1gxwcep 2910501 2910500 2026-06-10T10:06:13Z Rooiratel 90342 [[:Kategorie:Besoedeling]] bygevoeg ([[Wikipedia:HotCat|HotCat.js]]) 2910501 wikitext text/x-wiki <!-- {{Infobox wetenskaplike konsep | naam = Kessler-sindroom | beskrywing = Kettingreaksie van botsings tussen voorwerpe in ’n wentelbaan wat lei tot ’n selfversterkende toename in ruimterommel | eerste beskryf = 1978 | wetenskaplikes = Donald J. Kessler, Burton G. Cour-Palais | veld = Ruimtewetenskap, astrodinamika }}--> [[Lêer:Debris-GEO1280.jpg|duimnael|upright=1.1|Ruimterommel-populasies (nie volgens skaal nie) gesien van buite [[geosynchrone wentelbaan]] (GSO). Daar is twee primêre puinvelde: die ring van voorwerpe in GSO en die wolk van voorwerpe in 'n [[Lae aardwentelbaan]] (LEO).]] Die '''Kessler-sindroom''' is ’n teoretiese scenario in ruimtewetenskap waarin die digtheid van [[ruimterommel]] in ’n [[wentelbaan]] om die [[Aarde]] hoog genoeg word dat botsings tussen voorwerpe ’n selfversterkende kettingreaksie veroorsaak. Elke botsing genereer nuwe fragmente wat die waarskynlikheid van verdere botsings verhoog, wat uiteindelik kan lei tot ’n onbeheerbare toename in ruimterommel in sekere wentelbane. Die konsep is in 1978 deur Donald J. Kessler en Burton G. Cour-Palais beskryf. == Geskiedenis == Gedurende die Ruimtewedloop van die 1950’s en 1960’s het die aantal mensgemaakte voorwerpe in ’n wentelbaan om die Aarde vinnig toegeneem. Die lansering van Sputnik 1 in 1957 het die begin van die ruimte-era ingelui. In die daaropvolgende dekades het regerings en ruimte-agentskappe honderde satelliete vir kommunikasie, militêre doeleindes, wetenskaplike navorsing en weerwaarneming gelanseer. Namate die aantal satelliete toegeneem het, het die hoeveelheid ruimterommel ook toegeneem. Baie satelliete en vuurpylonderdele is ná hul sending in ’n wentelbaan gelaat, terwyl ander opgebreek het weens ontploffings, tegniese foute of botsings. Teen die 1970’s het wetenskaplikes begin besef dat hierdie ophoping van puin ’n potensiële langtermynrisiko vir ruimtevaart inhou. Donald J. Kessler het tydens sy werk by NASA die langtermyn-ontwikkeling van ruimterommel bestudeer. Saam met Burton G. Cour-Palais het hy bereken dat die waarskynlikheid van botsings sou toeneem namate die digtheid van voorwerpe in dieselfde wentelbane verhoog. Hulle navorsing het aangedui dat ’n kritieke drempel bereik kan word waar botsings self die hoofbron van nuwe ruimterommel word. Aanvanklik is hierdie waarskuwings as ’n toekomstige probleem beskou, maar met die groeiende aantal satelliete in lae Aardwentelbane het die wetenskaplike gemeenskap toenemend aandag daaraan begin gee. Vandag word die Kessler-sindroom beskou as ’n belangrike uitdaging vir die volhoubare gebruik van die ruimte. == Hoe die Kessler-sindroom werk == Die Kessler-sindroom ontstaan wanneer twee voorwerpe in ’n wentelbaan teen hoë snelheid bots. Sulke botsings kan duisende klein stukke ruimterommel genereer. Hierdie fragmente beweeg teen uiterste snelhede en kan weer ander satelliete of puin tref. Indien die hoeveelheid puin ’n kritieke vlak bereik, kan ’n kettingreaksie ontstaan waarin elke botsing verdere botsings veroorsaak. Dit lei tot ’n selfversterkende toename in die hoeveelheid ruimterommel rondom die Aarde. == Ruimterommel == Ruimterommel verwys na mensgemaakte voorwerpe in die ruimte wat nie meer funksioneel is nie. Dit sluit ou satelliete, gebruikte vuurpylonderdele en fragmente van vorige botsings of ontploffings in. Selfs klein stukke ruimterommel kan ernstige skade veroorsaak omdat hulle teen snelhede van verskeie kilometers per sekonde beweeg. Daarom word ruimterommel as een van die grootste uitdagings vir moderne ruimtevaart beskou. == Botsings tussen satelliete == Verskeie voorvalle het die risiko van ruimterommel beklemtoon. In 2009 het die werkende kommunikasiesatelliet Iridium 33 met die buitewerkinggestelde Russiese satelliet Kosmos 2251 gebots. Die botsing het duisende nuwe fragmente geskep wat steeds in ’n wentelbaan gemonitor word. Sulke gebeure word dikwels gebruik as voorbeelde van hoe die Kessler-sindroom kan ontwikkel. == Gevolge vir ruimtevaart == ’n Ernstige Kessler-sindroom kan beduidende gevolge vir moderne ruimtevaart hê. Satelliete wat gebruik word vir kommunikasie, navigasie, weerwaarneming en wetenskaplike navorsing kan beskadig of vernietig word. Ruimtemissies kan ook aansienlik duurder en gevaarliker word omdat ruimtetuie ’n verhoogde risiko loop om deur ruimterommel getref te word. In uiterste gevalle kan sekere wentelbane vir lang tydperke onbruikbaar word. == Moontlike oplossings == Ruimte-agentskappe en private maatskappye ondersoek verskeie metodes om die hoeveelheid ruimterommel te verminder. Hierdie maatreëls sluit in: die beheerde terugkeer van ou satelliete na die Aarde se atmosfeer; die ontwerp van satelliete wat hulself aan die einde van hul leeftyd uit ’n wentelbaan verwyder; tegnologie vir aktiewe verwydering van ruimterommel; internasionale samewerking om die skepping van nuwe ruimterommel te beperk. Wetenskaplikes stel voor dat hierdie maatreëls noodsaaklik is om die langtermyn-volhoubaarheid van ruimteaktiwiteite te verseker. == Huidige navorsing == Die toenemende aantal satelliete in ’n wentelbaan om die Aarde het die studie van ruimterommel ’n belangrike navorsingsveld gemaak. Wetenskaplikes gebruik rekenaarsimulasies om toekomstige risiko’s te modelleer en die ontwikkeling van ruimterommel te voorspel. Ruimte-agentskappe soos NASA en die [[Europese Ruimteagentskap]] (ESA) monitor voortdurend duisende voorwerpe met behulp van radar en teleskope. Hierdie data word gebruik om moontlike botsings te voorspel en satellietoperateurs te waarsku. Verskeie navorsingsprojekte fokus op tegnologie vir aktiewe ruimterommelverwydering, insluitend robotiese arms, nette en harpoene. Alhoewel sommige tegnologie reeds gedemonstreer is, bly grootskaalse implementering ’n tegniese en ekonomiese uitdaging. Die opkoms van satellietkonstellasies het verdere belangstelling in die Kessler-sindroom verhoog. Duisende nuwe satelliete word gelanseer om globale kommunikasiedienste te verskaf, wat die bestuur van ruimterommel toenemend belangrik maak. Internasionale riglyne word tans ontwikkel om die skepping van nuwe ruimterommel te beperk en die veilige beëindiging van satelliete te bevorder. == Sien ook == * [[NASA]] == Bronnelys == * Kessler, D. J. & Cour-Palais, B. G. (1978). "Collision Frequency of Artificial Satellites: The Creation of a Debris Belt". Journal of Geophysical Research. * NASA Orbital Debris Program Office. https://orbitaldebris.jsc.nasa.gov * European Space Agency. Space Debris by the Numbers. https://www.esa.int/Space_Safety/Space_Debris * United Nations Office for Outer Space Affairs. Guidelines for the Long-term Sustainability of Outer Space Activities. * Liou, J.-C. (2011). Advances in Space Research. {{Normdata}} [[Kategorie:Besoedeling]] 2e2kwnwhd88j1n09io9pmkeaujsaaaz 2910502 2910501 2026-06-10T10:06:44Z Rooiratel 90342 [[:Kategorie:Ruimtegevare]] bygevoeg ([[Wikipedia:HotCat|HotCat.js]]) 2910502 wikitext text/x-wiki <!-- {{Infobox wetenskaplike konsep | naam = Kessler-sindroom | beskrywing = Kettingreaksie van botsings tussen voorwerpe in ’n wentelbaan wat lei tot ’n selfversterkende toename in ruimterommel | eerste beskryf = 1978 | wetenskaplikes = Donald J. Kessler, Burton G. Cour-Palais | veld = Ruimtewetenskap, astrodinamika }}--> [[Lêer:Debris-GEO1280.jpg|duimnael|upright=1.1|Ruimterommel-populasies (nie volgens skaal nie) gesien van buite [[geosynchrone wentelbaan]] (GSO). Daar is twee primêre puinvelde: die ring van voorwerpe in GSO en die wolk van voorwerpe in 'n [[Lae aardwentelbaan]] (LEO).]] Die '''Kessler-sindroom''' is ’n teoretiese scenario in ruimtewetenskap waarin die digtheid van [[ruimterommel]] in ’n [[wentelbaan]] om die [[Aarde]] hoog genoeg word dat botsings tussen voorwerpe ’n selfversterkende kettingreaksie veroorsaak. Elke botsing genereer nuwe fragmente wat die waarskynlikheid van verdere botsings verhoog, wat uiteindelik kan lei tot ’n onbeheerbare toename in ruimterommel in sekere wentelbane. Die konsep is in 1978 deur Donald J. Kessler en Burton G. Cour-Palais beskryf. == Geskiedenis == Gedurende die Ruimtewedloop van die 1950’s en 1960’s het die aantal mensgemaakte voorwerpe in ’n wentelbaan om die Aarde vinnig toegeneem. Die lansering van Sputnik 1 in 1957 het die begin van die ruimte-era ingelui. In die daaropvolgende dekades het regerings en ruimte-agentskappe honderde satelliete vir kommunikasie, militêre doeleindes, wetenskaplike navorsing en weerwaarneming gelanseer. Namate die aantal satelliete toegeneem het, het die hoeveelheid ruimterommel ook toegeneem. Baie satelliete en vuurpylonderdele is ná hul sending in ’n wentelbaan gelaat, terwyl ander opgebreek het weens ontploffings, tegniese foute of botsings. Teen die 1970’s het wetenskaplikes begin besef dat hierdie ophoping van puin ’n potensiële langtermynrisiko vir ruimtevaart inhou. Donald J. Kessler het tydens sy werk by NASA die langtermyn-ontwikkeling van ruimterommel bestudeer. Saam met Burton G. Cour-Palais het hy bereken dat die waarskynlikheid van botsings sou toeneem namate die digtheid van voorwerpe in dieselfde wentelbane verhoog. Hulle navorsing het aangedui dat ’n kritieke drempel bereik kan word waar botsings self die hoofbron van nuwe ruimterommel word. Aanvanklik is hierdie waarskuwings as ’n toekomstige probleem beskou, maar met die groeiende aantal satelliete in lae Aardwentelbane het die wetenskaplike gemeenskap toenemend aandag daaraan begin gee. Vandag word die Kessler-sindroom beskou as ’n belangrike uitdaging vir die volhoubare gebruik van die ruimte. == Hoe die Kessler-sindroom werk == Die Kessler-sindroom ontstaan wanneer twee voorwerpe in ’n wentelbaan teen hoë snelheid bots. Sulke botsings kan duisende klein stukke ruimterommel genereer. Hierdie fragmente beweeg teen uiterste snelhede en kan weer ander satelliete of puin tref. Indien die hoeveelheid puin ’n kritieke vlak bereik, kan ’n kettingreaksie ontstaan waarin elke botsing verdere botsings veroorsaak. Dit lei tot ’n selfversterkende toename in die hoeveelheid ruimterommel rondom die Aarde. == Ruimterommel == Ruimterommel verwys na mensgemaakte voorwerpe in die ruimte wat nie meer funksioneel is nie. Dit sluit ou satelliete, gebruikte vuurpylonderdele en fragmente van vorige botsings of ontploffings in. Selfs klein stukke ruimterommel kan ernstige skade veroorsaak omdat hulle teen snelhede van verskeie kilometers per sekonde beweeg. Daarom word ruimterommel as een van die grootste uitdagings vir moderne ruimtevaart beskou. == Botsings tussen satelliete == Verskeie voorvalle het die risiko van ruimterommel beklemtoon. In 2009 het die werkende kommunikasiesatelliet Iridium 33 met die buitewerkinggestelde Russiese satelliet Kosmos 2251 gebots. Die botsing het duisende nuwe fragmente geskep wat steeds in ’n wentelbaan gemonitor word. Sulke gebeure word dikwels gebruik as voorbeelde van hoe die Kessler-sindroom kan ontwikkel. == Gevolge vir ruimtevaart == ’n Ernstige Kessler-sindroom kan beduidende gevolge vir moderne ruimtevaart hê. Satelliete wat gebruik word vir kommunikasie, navigasie, weerwaarneming en wetenskaplike navorsing kan beskadig of vernietig word. Ruimtemissies kan ook aansienlik duurder en gevaarliker word omdat ruimtetuie ’n verhoogde risiko loop om deur ruimterommel getref te word. In uiterste gevalle kan sekere wentelbane vir lang tydperke onbruikbaar word. == Moontlike oplossings == Ruimte-agentskappe en private maatskappye ondersoek verskeie metodes om die hoeveelheid ruimterommel te verminder. Hierdie maatreëls sluit in: die beheerde terugkeer van ou satelliete na die Aarde se atmosfeer; die ontwerp van satelliete wat hulself aan die einde van hul leeftyd uit ’n wentelbaan verwyder; tegnologie vir aktiewe verwydering van ruimterommel; internasionale samewerking om die skepping van nuwe ruimterommel te beperk. Wetenskaplikes stel voor dat hierdie maatreëls noodsaaklik is om die langtermyn-volhoubaarheid van ruimteaktiwiteite te verseker. == Huidige navorsing == Die toenemende aantal satelliete in ’n wentelbaan om die Aarde het die studie van ruimterommel ’n belangrike navorsingsveld gemaak. Wetenskaplikes gebruik rekenaarsimulasies om toekomstige risiko’s te modelleer en die ontwikkeling van ruimterommel te voorspel. Ruimte-agentskappe soos NASA en die [[Europese Ruimteagentskap]] (ESA) monitor voortdurend duisende voorwerpe met behulp van radar en teleskope. Hierdie data word gebruik om moontlike botsings te voorspel en satellietoperateurs te waarsku. Verskeie navorsingsprojekte fokus op tegnologie vir aktiewe ruimterommelverwydering, insluitend robotiese arms, nette en harpoene. Alhoewel sommige tegnologie reeds gedemonstreer is, bly grootskaalse implementering ’n tegniese en ekonomiese uitdaging. Die opkoms van satellietkonstellasies het verdere belangstelling in die Kessler-sindroom verhoog. Duisende nuwe satelliete word gelanseer om globale kommunikasiedienste te verskaf, wat die bestuur van ruimterommel toenemend belangrik maak. Internasionale riglyne word tans ontwikkel om die skepping van nuwe ruimterommel te beperk en die veilige beëindiging van satelliete te bevorder. == Sien ook == * [[NASA]] == Bronnelys == * Kessler, D. J. & Cour-Palais, B. G. (1978). "Collision Frequency of Artificial Satellites: The Creation of a Debris Belt". Journal of Geophysical Research. * NASA Orbital Debris Program Office. https://orbitaldebris.jsc.nasa.gov * European Space Agency. Space Debris by the Numbers. https://www.esa.int/Space_Safety/Space_Debris * United Nations Office for Outer Space Affairs. Guidelines for the Long-term Sustainability of Outer Space Activities. * Liou, J.-C. (2011). Advances in Space Research. {{Normdata}} [[Kategorie:Besoedeling]] [[Kategorie:Ruimtegevare]] 47c1k6aceoqnlbuey4353aee2xic6nd 2910506 2910502 2026-06-10T10:09:00Z Oesjaar 7467 Rooi word blou! 2910506 wikitext text/x-wiki <!-- {{Infobox wetenskaplike konsep | naam = Kessler-sindroom | beskrywing = Kettingreaksie van botsings tussen voorwerpe in ’n wentelbaan wat lei tot ’n selfversterkende toename in ruimterommel | eerste beskryf = 1978 | wetenskaplikes = Donald J. Kessler, Burton G. Cour-Palais | veld = Ruimtewetenskap, astrodinamika }}--> [[Lêer:Debris-GEO1280.jpg|duimnael|upright=1.1|Ruimterommel-populasies (nie volgens skaal nie) gesien van buite [[geostasionêre wentelbaan]] (GSO). Daar is twee primêre puinvelde: die ring van voorwerpe in GSO en die wolk van voorwerpe in 'n [[Lae aardwentelbaan]] (LEO).]] Die '''Kessler-sindroom''' is ’n teoretiese scenario in ruimtewetenskap waarin die digtheid van [[ruimterommel]] in ’n [[wentelbaan]] om die [[Aarde]] hoog genoeg word dat botsings tussen voorwerpe ’n selfversterkende kettingreaksie veroorsaak. Elke botsing genereer nuwe fragmente wat die waarskynlikheid van verdere botsings verhoog, wat uiteindelik kan lei tot ’n onbeheerbare toename in ruimterommel in sekere wentelbane. Die konsep is in 1978 deur Donald J. Kessler en Burton G. Cour-Palais beskryf. == Geskiedenis == Gedurende die Ruimtewedloop van die 1950’s en 1960’s het die aantal mensgemaakte voorwerpe in ’n wentelbaan om die Aarde vinnig toegeneem. Die lansering van Sputnik 1 in 1957 het die begin van die ruimte-era ingelui. In die daaropvolgende dekades het regerings en ruimte-agentskappe honderde satelliete vir kommunikasie, militêre doeleindes, wetenskaplike navorsing en weerwaarneming gelanseer. Namate die aantal satelliete toegeneem het, het die hoeveelheid ruimterommel ook toegeneem. Baie satelliete en vuurpylonderdele is ná hul sending in ’n wentelbaan gelaat, terwyl ander opgebreek het weens ontploffings, tegniese foute of botsings. Teen die 1970’s het wetenskaplikes begin besef dat hierdie ophoping van puin ’n potensiële langtermynrisiko vir ruimtevaart inhou. Donald J. Kessler het tydens sy werk by NASA die langtermyn-ontwikkeling van ruimterommel bestudeer. Saam met Burton G. Cour-Palais het hy bereken dat die waarskynlikheid van botsings sou toeneem namate die digtheid van voorwerpe in dieselfde wentelbane verhoog. Hulle navorsing het aangedui dat ’n kritieke drempel bereik kan word waar botsings self die hoofbron van nuwe ruimterommel word. Aanvanklik is hierdie waarskuwings as ’n toekomstige probleem beskou, maar met die groeiende aantal satelliete in lae Aardwentelbane het die wetenskaplike gemeenskap toenemend aandag daaraan begin gee. Vandag word die Kessler-sindroom beskou as ’n belangrike uitdaging vir die volhoubare gebruik van die ruimte. == Hoe die Kessler-sindroom werk == Die Kessler-sindroom ontstaan wanneer twee voorwerpe in ’n wentelbaan teen hoë snelheid bots. Sulke botsings kan duisende klein stukke ruimterommel genereer. Hierdie fragmente beweeg teen uiterste snelhede en kan weer ander satelliete of puin tref. Indien die hoeveelheid puin ’n kritieke vlak bereik, kan ’n kettingreaksie ontstaan waarin elke botsing verdere botsings veroorsaak. Dit lei tot ’n selfversterkende toename in die hoeveelheid ruimterommel rondom die Aarde. == Ruimterommel == Ruimterommel verwys na mensgemaakte voorwerpe in die ruimte wat nie meer funksioneel is nie. Dit sluit ou satelliete, gebruikte vuurpylonderdele en fragmente van vorige botsings of ontploffings in. Selfs klein stukke ruimterommel kan ernstige skade veroorsaak omdat hulle teen snelhede van verskeie kilometers per sekonde beweeg. Daarom word ruimterommel as een van die grootste uitdagings vir moderne ruimtevaart beskou. == Botsings tussen satelliete == Verskeie voorvalle het die risiko van ruimterommel beklemtoon. In 2009 het die werkende kommunikasiesatelliet Iridium 33 met die buitewerkinggestelde Russiese satelliet Kosmos 2251 gebots. Die botsing het duisende nuwe fragmente geskep wat steeds in ’n wentelbaan gemonitor word. Sulke gebeure word dikwels gebruik as voorbeelde van hoe die Kessler-sindroom kan ontwikkel. == Gevolge vir ruimtevaart == ’n Ernstige Kessler-sindroom kan beduidende gevolge vir moderne ruimtevaart hê. Satelliete wat gebruik word vir kommunikasie, navigasie, weerwaarneming en wetenskaplike navorsing kan beskadig of vernietig word. Ruimtemissies kan ook aansienlik duurder en gevaarliker word omdat ruimtetuie ’n verhoogde risiko loop om deur ruimterommel getref te word. In uiterste gevalle kan sekere wentelbane vir lang tydperke onbruikbaar word. == Moontlike oplossings == Ruimte-agentskappe en private maatskappye ondersoek verskeie metodes om die hoeveelheid ruimterommel te verminder. Hierdie maatreëls sluit in: die beheerde terugkeer van ou satelliete na die Aarde se atmosfeer; die ontwerp van satelliete wat hulself aan die einde van hul leeftyd uit ’n wentelbaan verwyder; tegnologie vir aktiewe verwydering van ruimterommel; internasionale samewerking om die skepping van nuwe ruimterommel te beperk. Wetenskaplikes stel voor dat hierdie maatreëls noodsaaklik is om die langtermyn-volhoubaarheid van ruimteaktiwiteite te verseker. == Huidige navorsing == Die toenemende aantal satelliete in ’n wentelbaan om die Aarde het die studie van ruimterommel ’n belangrike navorsingsveld gemaak. Wetenskaplikes gebruik rekenaarsimulasies om toekomstige risiko’s te modelleer en die ontwikkeling van ruimterommel te voorspel. Ruimte-agentskappe soos NASA en die [[Europese Ruimteagentskap]] (ESA) monitor voortdurend duisende voorwerpe met behulp van radar en teleskope. Hierdie data word gebruik om moontlike botsings te voorspel en satellietoperateurs te waarsku. Verskeie navorsingsprojekte fokus op tegnologie vir aktiewe ruimterommelverwydering, insluitend robotiese arms, nette en harpoene. Alhoewel sommige tegnologie reeds gedemonstreer is, bly grootskaalse implementering ’n tegniese en ekonomiese uitdaging. Die opkoms van satellietkonstellasies het verdere belangstelling in die Kessler-sindroom verhoog. Duisende nuwe satelliete word gelanseer om globale kommunikasiedienste te verskaf, wat die bestuur van ruimterommel toenemend belangrik maak. Internasionale riglyne word tans ontwikkel om die skepping van nuwe ruimterommel te beperk en die veilige beëindiging van satelliete te bevorder. == Sien ook == * [[NASA]] == Bronnelys == * Kessler, D. J. & Cour-Palais, B. G. (1978). "Collision Frequency of Artificial Satellites: The Creation of a Debris Belt". Journal of Geophysical Research. * NASA Orbital Debris Program Office. https://orbitaldebris.jsc.nasa.gov * European Space Agency. Space Debris by the Numbers. https://www.esa.int/Space_Safety/Space_Debris * United Nations Office for Outer Space Affairs. Guidelines for the Long-term Sustainability of Outer Space Activities. * Liou, J.-C. (2011). Advances in Space Research. {{Normdata}} [[Kategorie:Besoedeling]] [[Kategorie:Ruimtegevare]] jbywrjz2nwi8n2ej6z0pazg0o5eueas 2910509 2910506 2026-06-10T10:09:41Z Oesjaar 7467 Verbeter 2910509 wikitext text/x-wiki <!-- {{Infobox wetenskaplike konsep | naam = Kessler-sindroom | beskrywing = Kettingreaksie van botsings tussen voorwerpe in ’n wentelbaan wat lei tot ’n selfversterkende toename in ruimterommel | eerste beskryf = 1978 | wetenskaplikes = Donald J. Kessler, Burton G. Cour-Palais | veld = Ruimtewetenskap, astrodinamika }}--> [[Lêer:Debris-GEO1280.jpg|duimnael|upright=1.1|Ruimterommel-populasies (nie volgens skaal nie) gesien van buite [[geostasionêre wentelbaan]] (GSO). Daar is twee primêre puinvelde: die ring van voorwerpe in GSO en die wolk van voorwerpe in 'n [[lae aardwentelbaan]] (LAW).]] Die '''Kessler-sindroom''' is ’n teoretiese scenario in ruimtewetenskap waarin die digtheid van [[ruimterommel]] in ’n [[wentelbaan]] om die [[Aarde]] hoog genoeg word dat botsings tussen voorwerpe ’n selfversterkende kettingreaksie veroorsaak. Elke botsing genereer nuwe fragmente wat die waarskynlikheid van verdere botsings verhoog, wat uiteindelik kan lei tot ’n onbeheerbare toename in ruimterommel in sekere wentelbane. Die konsep is in 1978 deur Donald J. Kessler en Burton G. Cour-Palais beskryf. == Geskiedenis == Gedurende die Ruimtewedloop van die 1950’s en 1960’s het die aantal mensgemaakte voorwerpe in ’n wentelbaan om die Aarde vinnig toegeneem. Die lansering van Sputnik 1 in 1957 het die begin van die ruimte-era ingelui. In die daaropvolgende dekades het regerings en ruimte-agentskappe honderde satelliete vir kommunikasie, militêre doeleindes, wetenskaplike navorsing en weerwaarneming gelanseer. Namate die aantal satelliete toegeneem het, het die hoeveelheid ruimterommel ook toegeneem. Baie satelliete en vuurpylonderdele is ná hul sending in ’n wentelbaan gelaat, terwyl ander opgebreek het weens ontploffings, tegniese foute of botsings. Teen die 1970’s het wetenskaplikes begin besef dat hierdie ophoping van puin ’n potensiële langtermynrisiko vir ruimtevaart inhou. Donald J. Kessler het tydens sy werk by NASA die langtermyn-ontwikkeling van ruimterommel bestudeer. Saam met Burton G. Cour-Palais het hy bereken dat die waarskynlikheid van botsings sou toeneem namate die digtheid van voorwerpe in dieselfde wentelbane verhoog. Hulle navorsing het aangedui dat ’n kritieke drempel bereik kan word waar botsings self die hoofbron van nuwe ruimterommel word. Aanvanklik is hierdie waarskuwings as ’n toekomstige probleem beskou, maar met die groeiende aantal satelliete in lae Aardwentelbane het die wetenskaplike gemeenskap toenemend aandag daaraan begin gee. Vandag word die Kessler-sindroom beskou as ’n belangrike uitdaging vir die volhoubare gebruik van die ruimte. == Hoe die Kessler-sindroom werk == Die Kessler-sindroom ontstaan wanneer twee voorwerpe in ’n wentelbaan teen hoë snelheid bots. Sulke botsings kan duisende klein stukke ruimterommel genereer. Hierdie fragmente beweeg teen uiterste snelhede en kan weer ander satelliete of puin tref. Indien die hoeveelheid puin ’n kritieke vlak bereik, kan ’n kettingreaksie ontstaan waarin elke botsing verdere botsings veroorsaak. Dit lei tot ’n selfversterkende toename in die hoeveelheid ruimterommel rondom die Aarde. == Ruimterommel == Ruimterommel verwys na mensgemaakte voorwerpe in die ruimte wat nie meer funksioneel is nie. Dit sluit ou satelliete, gebruikte vuurpylonderdele en fragmente van vorige botsings of ontploffings in. Selfs klein stukke ruimterommel kan ernstige skade veroorsaak omdat hulle teen snelhede van verskeie kilometers per sekonde beweeg. Daarom word ruimterommel as een van die grootste uitdagings vir moderne ruimtevaart beskou. == Botsings tussen satelliete == Verskeie voorvalle het die risiko van ruimterommel beklemtoon. In 2009 het die werkende kommunikasiesatelliet Iridium 33 met die buitewerkinggestelde Russiese satelliet Kosmos 2251 gebots. Die botsing het duisende nuwe fragmente geskep wat steeds in ’n wentelbaan gemonitor word. Sulke gebeure word dikwels gebruik as voorbeelde van hoe die Kessler-sindroom kan ontwikkel. == Gevolge vir ruimtevaart == ’n Ernstige Kessler-sindroom kan beduidende gevolge vir moderne ruimtevaart hê. Satelliete wat gebruik word vir kommunikasie, navigasie, weerwaarneming en wetenskaplike navorsing kan beskadig of vernietig word. Ruimtemissies kan ook aansienlik duurder en gevaarliker word omdat ruimtetuie ’n verhoogde risiko loop om deur ruimterommel getref te word. In uiterste gevalle kan sekere wentelbane vir lang tydperke onbruikbaar word. == Moontlike oplossings == Ruimte-agentskappe en private maatskappye ondersoek verskeie metodes om die hoeveelheid ruimterommel te verminder. Hierdie maatreëls sluit in: die beheerde terugkeer van ou satelliete na die Aarde se atmosfeer; die ontwerp van satelliete wat hulself aan die einde van hul leeftyd uit ’n wentelbaan verwyder; tegnologie vir aktiewe verwydering van ruimterommel; internasionale samewerking om die skepping van nuwe ruimterommel te beperk. Wetenskaplikes stel voor dat hierdie maatreëls noodsaaklik is om die langtermyn-volhoubaarheid van ruimteaktiwiteite te verseker. == Huidige navorsing == Die toenemende aantal satelliete in ’n wentelbaan om die Aarde het die studie van ruimterommel ’n belangrike navorsingsveld gemaak. Wetenskaplikes gebruik rekenaarsimulasies om toekomstige risiko’s te modelleer en die ontwikkeling van ruimterommel te voorspel. Ruimte-agentskappe soos NASA en die [[Europese Ruimteagentskap]] (ESA) monitor voortdurend duisende voorwerpe met behulp van radar en teleskope. Hierdie data word gebruik om moontlike botsings te voorspel en satellietoperateurs te waarsku. Verskeie navorsingsprojekte fokus op tegnologie vir aktiewe ruimterommelverwydering, insluitend robotiese arms, nette en harpoene. Alhoewel sommige tegnologie reeds gedemonstreer is, bly grootskaalse implementering ’n tegniese en ekonomiese uitdaging. Die opkoms van satellietkonstellasies het verdere belangstelling in die Kessler-sindroom verhoog. Duisende nuwe satelliete word gelanseer om globale kommunikasiedienste te verskaf, wat die bestuur van ruimterommel toenemend belangrik maak. Internasionale riglyne word tans ontwikkel om die skepping van nuwe ruimterommel te beperk en die veilige beëindiging van satelliete te bevorder. == Sien ook == * [[NASA]] == Bronnelys == * Kessler, D. J. & Cour-Palais, B. G. (1978). "Collision Frequency of Artificial Satellites: The Creation of a Debris Belt". Journal of Geophysical Research. * NASA Orbital Debris Program Office. https://orbitaldebris.jsc.nasa.gov * European Space Agency. Space Debris by the Numbers. https://www.esa.int/Space_Safety/Space_Debris * United Nations Office for Outer Space Affairs. Guidelines for the Long-term Sustainability of Outer Space Activities. * Liou, J.-C. (2011). Advances in Space Research. {{Normdata}} [[Kategorie:Besoedeling]] [[Kategorie:Ruimtegevare]] 1zhy66mkulmg6eqsw2i0p6uunds0c4p 0 462137 2910358 2908924 2026-06-09T15:59:13Z Sobaka 328 Sien ook 2910358 wikitext text/x-wiki {{TITELAANSIG|''Magnifica Humanitas''}} '''''Magnifica Humanitas''''' (letterlik '''wonderlike menslikheid''') is die eerste ensikliek van [[Pous Leo XIV]], gemoeid met "die behoud van die menslike persoon in die era van [[kunsmatige intelligensie]]". Dit is op [[25 Mei]] [[2026]] gepubliseer.<ref>{{cite news|url=https://www.vaticannews.va/en/pope/news/2026-05/pope-leo-xiv-first-encyclical-magnifica-humanitas.html|title= Pope Leo XIV's first encyclical ''Magnifica humanitas'' to be published May 25|work=Vatican News|date=18 Mei 2026|access-date=18 Mei 2026}}</ref><ref>{{cite news|url=https://press.vatican.va/content/salastampa/en/comunicazioni/2026/05/18/260518a.html|title= Information for journalists|work=Holy See Press Office|date=18 Mei 2026|access-date=20 Mei 2026}}</ref> Leo XIV het gekies om die ensikliek persoonlik by die [[Vatikaan]] aan te bied,<ref name="bbc">{{cite web | url =https://www.bbc.com/news/articles/cedppn6002jo |title=Pope Leo says AI must be 'disarmed' in first major teaching|publisher=[[BBC]]| date=25 Mei 2026| accessdate =25 Mei 2026|last1=Maqbool|first1=Aleem|last2=Wyatt|first2=Catherine}}</ref> anders as die meeste ander pouse wat hierdie taak aan kardinale gedelegeer het. Die aanbieding is bygewoon deur KI-kundiges, insluitend [[Anthropic]] se medestigter Chris Olah.<ref name="bbc"/> Die ensikliek was die eerste wat gepubliseer is sonder 'n amptelike [[Latyn]]se weergawe. Dit het gevolg op 'n onlangse verandering aan die Vatikaanse regulasies wat toelaat dat sulke dokumente in ander tale opgestel word.<ref name=IV>{{citation |url=https://infovaticana.com/en/2026/05/26/the-first-encyclical-without-a-latin-version-reveals-a-profound-transformation-in-rome/ |title=The first encyclical without a Latin version reveals a profound transformation in the Vatican |date=26 Mei 2026 |magazine=Infovaticana}}</ref> ==Agtergrond en vrystelling== [[Lêer:Fülöp László - XIII. Leó pápa - 3206 - Hungarian National Gallery.jpg|duimnael|Magnifica Humanitas is gepubliseer op die 135ste herdenking van die ensikliek ''Rerum Novarum'' deur Pous Leo XIII.]] Sedert die begin van sy pontifikaat het Pous Leo XIV kommer uitgespreek oor die opkoms van kunsmatige intelligensie, die krisisse van menswaardigheid en [[multilateralisme]]. Die datum van die ensikliek se publikasie is gekies om op die 135ste herdenking van die publikasie van ''Rerum novarum'' te val,<ref name="auto">{{Cite web|url=https://www.commonwealmagazine.org/spadaro-leo-olah-ai-technology-magnifica-humanitas|title=Pope Leo and the 'Babel Syndrome' |date=27 Mei 2026|website=Commonweal}}</ref> die landmerk-ensiklieek oor industrialisasie geskryf deur Pous Leo XIV se naamgenoot [[Pous Leo XIII]].<ref name="auto"/><ref name=mh>{{cite web|author=Pope Leo XIV|url=https://www.vatican.va/content/leo-xiv/en/encyclicals/documents/20260515-magnifica-humanitas.html|title=Magnifica humanitas|date=25 Mei 2026}}</ref>{{rp|location=¶ 3}} Aan die begin van Mei 2026 het die Pous 'n Interdikasteriële Kommissie oor Kunsmatige Intelligensie goedgekeur wat sou bestaan uit verteenwoordigers van sewe departemente van die Romeinse Kurie: die Dikasterie vir die Bevordering van Integrale Menslike Ontwikkeling, die Dikasterie vir die Geloofsleer, die Dikasterie vir Kultuur en Onderwys, die Dikasterie vir Kommunikasie, die Pontifikale Akademie vir die Lewe, die Pontifikale Akademie vir Wetenskappe en die Pontifikale Akademie vir Sosiale Wetenskappe. Die kommissie sou "samewerking en die uitruil van inligting tussen groeplede fasiliteer rakende aktiwiteite en projekte wat verband hou met Kunsmatige Intelligensie, insluitend beleide oor die gebruik daarvan binne die [[Heilige Stoel]], terwyl dialoog, gemeenskap en deelname bevorder word".<ref>{{Cite web |date=2026-05-16 |title=Pope approves creation of Interdicasterial Commission on Artificial Intelligence - Vatican News |url=https://www.vaticannews.va/en/pope/news/2026-05/pope-leo-interdicasterial-artificial-intelligence-commission.html |access-date=2026-05-26 |website=www.vaticannews.va |language=en}}</ref> Anthropic se medestigter Chris Olah is genooi om te praat tydens die Vatikaan se aanbieding van die ensikliek op 25 Mei 2026. Olah het die Vatikaan se rol as "ingeligte kritici" en die begin van 'n "lang samewerking tussen diegene van ons wat dit bou en diegene wat kan sien wat ons, van binne, nie kan sien nie".<ref>{{cite web|url=https://www.anthropic.com/news/chris-olah-pope-leo-encyclical|title=Anthropic co-founder Chris Olah's remarks on Pope Leo XIV's encyclical "Magnifica humanitas"|work=Anthropic|date=25 Mei 2026|author=Olah, Chris}}</ref> Die ander kundiges wat saam met Leo XIV by die aanbieding gepraat het, was professor Anna Rowlands, kardinaal Víctor Manuel Fernández, kardinaal Michael Czerny en professor Léocadie Lushombo.<ref>{{cite web |title=Anna Rowlands: Pope Leo's 'Magnifica humanitas' will have enduring impact - Vatican News |url=https://www.vaticannews.va/en/pope/news/2026-05/anna-rowlands-magnifica-humanitas-pope-leo-encyclical-interview.html |website=www.vaticannews.va |access-date=26 Mei 2026 |language=en |date=25 Mei 2026}}</ref> ==Inhoud== Die ensikliek handel oor die "behoud van die menslike persoon in die era van kunsmatige intelligensie".<ref>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2026/05/25/world/europe/pope-leo-encyclical.html |work=[[The New York Times]] |date=2026-05-25 |title=Pope Leo Warns of Risks From A.I. in 42,300-Word Encyclical |location=US|last1=Rich|first1=Motoko|last2=Povoledo|first2=Elisabetta|last3=Dias|first3=Elizabeth}}</ref> Leo stel dat die [[tegnologie]] die [[beskawing]] "minder menslik" kan maak en menslike waardigheid kan verminder, sowel as die waarde van menslike werk, wat hy aanvoer inherent is aan die vind van doel en vervulling.<ref>{{Cite web |last=Livesay |first=Chris |date=2026-05-25 |title=Pope Leo calls for "disarming" of AI in technology-focused encyclical |url=https://www.cbsnews.com/news/pope-leo-ai-encyclical-artificial-intelligence/ |access-date=2026-05-30 |website=CBS News |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite magazine |last=Noah |first=Timothy |date=27 Mei 2026 |title=Pope Leo's Vital Message About Work in the Age of AI |url=https://newrepublic.com/article/210919/pope-leo-encyclical-dignity-work-ai |access-date=2026-05-30 |magazine=The New Republic |issn=0028-6583}}</ref> Die ensikliek veroordeel veral die gebruik van KI in [[oorlogvoering]] en stel dat verminderde menslike beheer oor wapens dit makliker maak om oorloë te begin.<ref name="bbc"/> Leo skryf dat die Katolieke regverdige oorlogteorie ("wat alte dikwels gebruik is om enige soort oorlog te regverdig") gevolglik "verouderd" geraak het.<ref>{{Cite news |last=McElwee |first=Joshua |date=25 Mei 2026 |title=Pope, urging AI regulation, warns some weapons now beyond human control |url=https://www.reuters.com/business/media-telecom/pope-leo-urges-world-slow-down-ai-fervent-first-manifesto-2026-05-25/ |work=[[Reuters]]}}</ref> Die ensikliek ontmoedig ook 'n [[Kunsmatige-intelligensie-wapenwedloop|KI-wapenwedloop]] en kritiseer die gebruik van [[Diepfop|diepvalse]] in [[politiek]].<ref name="bbc"/> ''Magnifica Humanitas'' beweer dat tegnologie nooit neutraal is nie en voer aan dat die mensdom 'n keuse in die gesig staar tussen "die bou van [[Toring van Babel|Babel]] en die herbou van Jerusalem": tussen afgeleë, trotse mag en mensgesentreerde gemeenskap.<ref>{{Cite web |last=Brockhaus |first=Hannah |date=2026-05-25 |title='Magnifica Humanitas': Pope Leo Invokes Justice to Combat 'Anti-Human Vision' in AI |url=https://www.ncregister.com/cna/pope-leo-ai-magnifica-humanitas |access-date=2026-05-25 |website=National Catholic Reporter |language=en}}</ref><ref name=":0">{{Cite web |last1=Schechner |first1=Sam |last2=Stancati |first2=Margherita |date=2026-05-25 |title=Pope Leo Compares AI Threat to Biblical 'Tower of Babel' |url=https://www.wsj.com/world/pope-leo-ai-encyclical-c5e1af6c |access-date=2026-05-25 |website=The Wall Street Journal |language=en-US}}</ref> Die ensikliek bied ook verskoning aan vir die [[Katolieke Kerk]] se rol in [[slawerny]], en noem die formele en absolute veroordeling van slawerny in die 19de eeu soos verwoord deur sy naamgenoot [[Pous Leo XIII]] in ''In plurimis''.<ref name="bbc" /><ref name="reuters"> {{cite news |title=Pope Leo apologises for Church's historic role in slavery |url=https://www.reuters.com/world/pope-leo-apologises-churchs-historic-role-slavery-2026-05-25/ |work=Reuters |date=25 Mei 2026| access-date=27 Mei 2026}}</ref> In die aantekeninge stel Leo XIV verder:<ref name="auto1">{{Cite web |title=Encyclical Letter of His Holiness Leo XIV Magnifica Humanitas (15 Mei 2026) |url=http://www.vatican.va/content/leo-xiv/en/encyclicals/documents/20260515-magnifica-humanitas.html |access-date=2026-05-29 |website=www.vatican.va |language=en}}</ref> politieke en soms selfs ekonomiese behoeftes het die eise van die [[Evangelie]] oorkom. Die behoefte aan evangelisasie is dikwels in die gedrang gebring of ten minste misverstaan met betrekking tot die behoeftes van wêreldse magte, wat die problematiese onversoenbaarheid van slawerny met die Christelike gewete relativeer. ==Werke aangehaal== Tolkien's ''The Lord of the Rings: The Return of the King (Boek V)'' is aangehaal in die afdeling "Ons kan almal ons deel doen":<ref name=AT>{{citation |last=Anderson |first=Nate |date=2026-05-25 |title=Citing Gandalf, Pope Leo says we must "disarm" AI |url=https://arstechnica.com/tech-policy/2026/05/citing-gandalf-pope-leo-says-we-must-disarm-ai/ |website=Ars Technica |language=en}}</ref>{{rp|¶ 213}} Die twintigste-eeuse Katolieke skrywer [[J.R.R. Tolkien]] het, in die woorde van 'n protagonis in een van sy romans, ons verantwoordelikheid só beskryf: "Dit is nie ons deel om al die getye van die wêreld te bemeester nie, maar om te doen wat in ons is vir die hulp van daardie jare waarin ons gevestig is, om die bose in die lande wat ons ken, uit te roei, sodat diegene wat daarna leef, skoon aarde kan hê om te bewerk." Behalwe om vorige pouse aan te haal en te noem, verwys Leo XIV ook voortdurend na werke wat verband hou met die sosiale leerstelling van die Kerk en die Tweede Vatikaanse Konsilie. Die ensikliek haal ook die Handves van die Verenigde Nasies se verklaarde vasberadenheid aan om "opvolgende geslagte van die plaag van oorlog te red" wanneer hulle te kampe het met die toenemende konflikte van die huidige era.<ref name="auto1"/> Ander werke wat aangehaal word, sluit in:<ref name=A>{{citation |url=https://aleteia.org/2026/05/25/encyclicals-224-references-tolkien-frankl-montessori-etc/ |title=Encyclical's 224 references: Tolkien, Frankl, Montessori, etc. |magazine=Aleteia |date=29 Mei 2026}}</ref> *''Confessiones, De Civitate Dei and Sermons'' deur [[Augustinus van Hippo]]; *''Discours de l'état et des grandeurs de Jésus, Discours IV, Unité de Dieu en l’incarnation'' deur Pierre de Bérulle;<ref name=P>{{citation |url=https://www.pillarcatholic.com/p/magnifica-humanitas-a-readers-guide |title='Magnifica humanitas': A reader's guide |author=Luke Coppen |date=25 Mei 2026}}</ref> *''The End of the Modern World'' deur [[Romano Guardini]]; *''Man's Search for Meaning'' deur [[Viktor Frankl]];{{r|P}} *''[[The Origins of Totalitarianism]]'' deur [[Hannah Arendt]];{{r|P}} *''Riflessioni sul Concilio'' deur Giorgio La Pira; *''Super Boetium de Trinitate'' deur [[Thomas van Aquino]]. ==Produksie== Die ensikliek is vir die eerste keer in [[Arabies]], [[Engels]], [[Frans]], [[Duits]], [[Italiaans]], [[Pools]], [[Portugees]] en [[Spaans]] gepubliseer. Vir die eerste keer is geen Latynse vertaling saam met hierdie aanvanklike stel vertalings voorsien nie. Dit was moontlik as gevolg van 'n verandering aan die Algemene Regulasies van die Romeinse Kurie wat aan die begin van 2026 in werking getree het en bepaal het dat amptelike kuriale dokumente "in Latyn of in 'n ander taal" opgestel kon word. Dit het die tendens geformaliseer om in moderne tale soos Engels en Italiaans te werk, wat onder [[Pous Franciskus]] gebruiklik geword het. Die tradisionele primaat van Latyn is dus gereduseer tot seremonieel en simbolies eerder as definitief.{{r|IV}} ==Ontvangs== ===Media=== Margherita Stancati en Sam Schechner van ''[[The Wall Street Journal]]'' het die ensikliek beskryf as "'n teks wat gereed is om Leo se pousdom te definieer", en gesê dat dit "lank afgewag" is as 'n nuttige morele lering vir beleidmakers en geloofsgroepe.<ref name=":0" /> David Streitfeld, wat vir ''[[The New York Times]]'' geskryf het, het die teks ontleed as 'n verteenwoordiging van die kontras tussen tradisionele godsdienste en 'n groeiende neiging in Silicon Valley om van kunsmatige intelligensie in kwasi-godsdienstige toon te praat.<ref>{{Cite news |last=Streitfeld |first=David |date=2026-05-25 |title=As A.I. Fever Rises in Silicon Valley, Pope Leo Has a Few Words |url=https://www.nytimes.com/2026/05/25/technology/pope-ai-silicon-valley.html |access-date=2026-05-25 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> John Grosso van ''Where Peter Is'' het baie van die teks, maar veral die ingeslote aanhaling uit ''The Lord of the Rings'', geïnterpreteer as 'n direkte kritiek op [[Peter Thiel]], en die aandag gevestig op die kontras tussen sienings wat deur die Katolieke Kerk, Tolkien en Tolkien se karakters verkondig word; en [[Transhumanisme|transhumanistiese]], "tegno-feodalistiese" en [[Outoritarisme|outoritêre politieke posisies]] van Thiel.<ref>{{Cite web |last=Grosso |first=John |date=2026-05-28 |title=Is Pope Leo's Gandalf quote a dig at Peter Thiel? |url=https://wherepeteris.com/is-pope-leos-gandalf-quote-a-dig-at-peter-thiel/ |access-date=2026-05-31 |website=Where Peter Is |language=en-US}}</ref> ''Magnifica Humanitas'' is deur die [[BBC]] beskryf as "'n skerp en direkte boodskap aan diegene in magsposisies oor hul verantwoordelikhede om die 'bedreigings' wat dit inhou, te bekamp".<ref name="bbc" /> Sally Scholz, wat in die ''National Catholic Reporter'' geskryf het, het die dokument se fokus op solidariteit geprys en gesê dat dit "die tradisie pragtig sintetiseer".<ref>{{Cite web |last=Scholz |first=Sally J. |title=With focus on solidarity, Leo's encyclical is a ripening of Catholic social doctrine |url=https://www.ncronline.org/opinion/guest-voices/focus-solidarity-leos-encyclical-ripening-catholic-social-doctrine |access-date=2026-05-27 |website=National Catholic Reporter |language=en}}</ref> Ned Desmond, wat vir ''First Things'' geskryf het, het die ensikliek 'n "verbeurde geleentheid" genoem en die gebruik van [[Nehemia]] as 'n analogie as 'n "blinde kol" beskryf.<ref>{{Cite web |last=Desmond |first=Ned |date=2026-05-26 |title=Magnifica Humanitas, a Missed Opportunity? |url=https://firstthings.com/magnifica-humanitas-a-missed-opportunity/ |access-date=2026-05-30 |website=First Things |language=en-US}}</ref> Luma Simms, wat vir ''Providence'' geskryf het, het die ensikliek gekritiseer omdat dit nie na die vorige ensikliek ''[[Humanae Vitae|Humanae vitae]]'' verwys nie, wat handel oor [[menslike seksualiteit]].<ref name=":1">{{Cite web |last=Diddams |first=James |date=2026-05-29 |title=Pope Leo's Missed Opportunity in Magnifica Humanitas - Providence |url=https://providencemag.com/2026/05/pope-leos-missed-opportunity-in-magnifica-humanitas/ |access-date=2026-05-30 |language=en-US}}</ref> Simms het ook gespekuleer dat die vorige ensikliek in die toekoms relevansie in Katolieke sosiale denke kan verloor.<ref name=":1" /> Matthew Walther, 'n Katolieke skrywer en KI-kritikus, het dit "teleurstellend afgemete en versigtig" genoem.<ref>{{Cite web |last=Scholz |first=Sally J. |title=With focus on solidarity, Leo's encyclical is a ripening of Catholic social doctrine |url=https://www.ncronline.org/opinion/guest-voices/focus-solidarity-leos-encyclical-ripening-catholic-social-doctrine |access-date=2026-05-27 |website=National Catholic Reporter |language=en}}</ref> ===Publiek=== Die ensikliek het die aandag van die breër publiek getrek, veral van [[sosiale media]], wat lof en [[Meem|meme]] ontlok het.<ref>{{Cite web |last=Placido |first=Dani Di |title=Pope Leo's Encyclical Sparks 'Anti-AI' Memes |url=https://www.forbes.com/sites/danidiplacido/2026/05/26/pope-leos-anti-ai-encyclical-sparks-butlerian-jihad-memes/ |access-date=2026-05-29 |website=Forbes |language=en}}</ref> Vergelykings is getrek met [[Frank Herbert]] se [[Dune (roman)| Dune]] en die konsep van Butleriaanse [[djihad]].<ref>{{Cite news |last=Chowdhury |first=Ayaan Paul |date=2026-05-28 |title=Why Pope Leo XIV's AI warning has everyone talking about the Butlerian Jihad from 'Dune' |url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/why-pope-leo-xivs-ai-warning-has-everyone-talking-about-the-butlerian-jihad-from-dune/article71033582.ece |access-date=2026-05-29 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X}}</ref> Internetkommentaar het 'n tentatiewe analise deur die KI-opsporingsinstrument Pangram bespreek, wat beweerde [[groot taalmodel]] (GTM)-outeurskap in verskeie paragrawe rapporteer.<ref>{{cite web |title=Claude, Author of the Humanitas — LessWrong |url=https://www.lesswrong.com/posts/wRNJZz2iYrfDaSDdz/claude-author-of-the-humanitas |access-date=30 Mei 2026 |date=26 Mei 2026}}</ref><ref>{{Cite web |last=Peters |first=Jay |date=2026-05-27 |title=Did the Pope use AI to write about the dangers of AI? |url=https://www.theverge.com/ai-artificial-intelligence/937801/pope-leo-xiv-magnifica-humanitas-ai-pangram |access-date=2026-05-30 |website=The Verge |language=en-US}}</ref><ref>{{cite news |title=Did Pope use AI to write his anti-AI encyclical? The internet is debating |url=https://www.firstpost.com/tech/did-pope-use-ai-to-write-his-anti-ai-encyclical-the-internet-is-debating-14015632.html |access-date=30 Mei 2026 |work=Firstpost|date=27 Mei 2026}}</ref> Matteo Wong, wat vir ''The Atlantic'' skryf, was skepties oor die betroubaarheid van Pangram en het na 'n ander verslag verwys wat sê dat die Pous die ensikliek met pen en papier geskryf het.<ref>{{citation |url=https://www.theatlantic.com/technology/2026/05/pangram-ai-detection-accuracy/687381/ |magazine=The Atlantic |author=Matteo Wong |date=30 Mei 2026 |title=America Has a Pangram Problem}}</ref> == Sien ook == * ''[[Antiqua et nova]]'' ==Verwysings== {{Verwysings}} {{Normdata}} [[Kategorie:Rooms-Katolieke Kerk]] [[Kategorie:Kunsmatige intelligensie]] exy01guoeg4vp0zm58ra9nsj5kjgzts 0 462232 2910331 2909425 2026-06-09T14:19:55Z Oesjaar 7467 Verbeter 2910331 wikitext text/x-wiki {{Outomatiese taksoboks |image = Argyrolobium zanonii 2007 057.JPG |image_caption = ''[[Argyrolobium zanonii]]'' |display_parents = 3 |taxon = Argyrolobium |authority = [[Christian Friedrich Ecklon|Eckl.]] & [[Karl Ludwig Philipp Zeyher|Zeyh.]], (1836) |subdivision_ranks = Spesies |subdivision = <center>[[#Spesies|Sien teks]]</center> |synonyms =* ''Calispepla'' <small>Vved.</small> * ''Calycotome'' <small>E.Mey.</small> * ''Chasmone'' <small>E.Mey.</small> * ''Dalmatocytisus'' <small>Trinajstić</small> * ''Diotolotus'' <small>Tausch</small> * ''Gamochilum'' <small>Walp.</small> * ''Lotophyllus'' <small>Link</small> * ''Macrolotus'' <small>Harms</small> * ''Tephrothamnus'' <small>Sweet ex Hiern</small> * ''Trichasma'' <small>Walp.</small> | range_map =Argyrolobium distribution map.svg }} '''''Argyrolobium''''' (silwerpeule) is 'n [[genus]] van blomdraende plante wat behoort tot die [[Familie (biologie)|familie]] Fabaceae. Die genus is [[inheems]] aan [[Afrika]], [[Asië]] en [[Europa]]. == Spesies == Daar is tagtig [[spesie]]s wat tot die genus hoort:<ref>[https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:331366-2 Plants of the World Online]</ref> {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Argyrolobium aciculare]]'' <small>Dümmer</small> * ''[[Argyrolobium aegacanthoides]]'' <small>(Vved.) Moteetee</small> * ''[[Argyrolobium aequinoctiale]]'' <small>[[Friedrich Martin Josef Welwitsch|Welw.]] ex Baker</small> * ''[[Argyrolobium amplexicaule]]'' <small>([[Ernst Heinrich Friedrich Meyer|E.Mey.]]) Dümmer</small> * ''[[Argyrolobium angustissimum]]'' <small>(E.Mey.) T.J.Edwards</small> * ''[[Argyrolobium arabicum]]'' <small>(Decne.) Jaub. & Spach</small> * ''[[Argyrolobium argenteum]]'' <small>(Jacq.) Eckl. & Zeyh.</small> * ''[[Argyrolobium armindae]]'' <small>Marrero Rodr.</small> * ''[[Argyrolobium ascendens]]'' <small>(E.Mey.) Walp.</small> * ''[[Argyrolobium baptisioides]]'' <small>(E.Mey.) Walp.</small> * ''[[Argyrolobium barbatum]]'' <small>([[Carl Meissner|Meisn.]]) Walp.</small> * ''[[Argyrolobium barikotense]]'' <small>Rech.f.</small> * ''[[Argyrolobium biebersteinii]]'' <small>P.W.Ball</small> * ''[[Argyrolobium campicola]]'' <small>Harms</small> * ''[[Argyrolobium candicans]]'' <small>Eckl. & Zeyh.</small> * ''[[Argyrolobium catatii]]'' <small>(Drake) A.G.Peltier</small> * ''[[Argyrolobium collinum]]'' <small>Eckl. & Zeyh.</small> * ''[[Argyrolobium confertum]]'' <small>Polhill</small> * ''[[Argyrolobium crassifolium]]'' <small>(E.Mey.) Eckl. & Zeyh.</small> * ''[[Argyrolobium crinitum]]'' <small>(E.Mey.) Walp.</small> * ''[[Argyrolobium crotalarioides]]'' <small>Jaub. & Spach</small> * ''[[Argyrolobium dimidiatum]]'' <small>Schinz</small> * ''[[Argyrolobium eylesii]]'' <small>Baker f.</small> * ''[[Argyrolobium filifolia]]'' <small>([[Christiaan Hendrik Persoon|Pers.]]) ined.</small> * ''[[Argyrolobium fischeri]]'' <small>Taub.</small> * ''[[Argyrolobium flaccidum]]'' <small>Jaub. & Spach</small> * ''[[Argyrolobium friesianum]]'' <small>Harms</small> * ''[[Argyrolobium frutescens]]'' <small>Burtt Davy</small> * ''[[Argyrolobium harmsianum]]'' <small>Schltr. ex Harms</small> * ''[[Argyrolobium harveyanum]]'' <small>Oliv.</small> * ''[[Argyrolobium humile]]'' <small>E.Phillips</small> * ''[[Argyrolobium incanum]]'' <small>Eckl. & Zeyh.</small> * ''[[Argyrolobium itremoense]]'' <small>Du Puy & Labat</small> * ''[[Argyrolobium longifolium]]'' <small>(Meisn.) Walp.</small> * ''[[Argyrolobium lotoides]]'' <small>Harv.</small> * ''[[Argyrolobium lunare]]'' <small>([[Carolus Linnaeus|L.]]) Druce</small> * ''[[Argyrolobium macrophyllum]]'' <small>Harms</small> * ''[[Argyrolobium marginatum]]'' <small>[[Harry Bolus|Bolus]]</small> * ''[[Argyrolobium megarhizum]]'' <small>Bolus</small> * ''[[Argyrolobium microphyllum]]'' <small>Ball</small> * ''[[Argyrolobium molle]]'' <small>Eckl. & Zeyh.</small> * ''[[Argyrolobium mucilagineum]]'' <small>Blatt.</small> * ''[[Argyrolobium muddii]]'' <small>Dümmer</small> * ''[[Argyrolobium nigrescens]]'' <small>Dümmer</small> * ''[[Argyrolobium pachyphyllum]]'' <small>Schltr.</small> * ''[[Argyrolobium parviflorum]]'' <small>T.J.Edwards</small> * ''[[Argyrolobium pauciflorum]]'' <small>Eckl. & Zeyh.</small> * ''[[Argyrolobium pedunculare]]'' <small>Benth.</small> * ''[[Argyrolobium petiolare]]'' <small>(E.Mey.) Steud.</small> * ''[[Argyrolobium polyphyllum]]'' <small>Eckl. & Zeyh.</small> * ''[[Argyrolobium prilipkoanum]]'' <small>Grossh.</small> * ''[[Argyrolobium pseudotuberosum]]'' <small>T.J.Edwards</small> * ''[[Argyrolobium pulvinatum]]'' <small>Rech.f.</small> * ''[[Argyrolobium pumilum]]'' <small>Eckl. & Zeyh.</small> * ''[[Argyrolobium purpurascens]]'' <small>Blatt.</small> * ''[[Argyrolobium ramosissimum]]'' <small>Baker</small> * ''[[Argyrolobium rarum]]'' <small>Dümmer</small> * ''[[Argyrolobium robustum]]'' <small>T.J.Edwards</small> * ''[[Argyrolobium roseum]]'' <small>(Cambess.) Jaub. & Spach</small> * ''[[Argyrolobium rotundifolium]]'' <small>T.J.Edwards</small> * ''[[Argyrolobium rupestre]]'' <small>(E.Mey.) Walp.</small> * ''[[Argyrolobium saharae]]'' <small>Pomel</small> * ''[[Argyrolobium schimperianum]]'' <small>Hochst.</small> * ''[[Argyrolobium sericosemium]]'' <small>Harms</small> * ''[[Argyrolobium speciosum]]'' <small>Eckl. & Zeyh.</small> * ''[[Argyrolobium splendens]]'' <small>(Meisn.) Walp.</small> * ''[[Argyrolobium stenophyllum]]'' <small>Boiss.</small> * ''[[Argyrolobium stipulaceum]]'' <small>Eckl. & Zeyh.</small> * ''[[Argyrolobium stolzii]]'' <small>Harms</small> * ''[[Argyrolobium strigosum]]'' <small>Blatt.</small> * ''[[Argyrolobium tomentosum]]'' <small>(Andrews) Druce</small> * ''[[Argyrolobium tortum]]'' <small>Suess.</small> * ''[[Argyrolobium transvaalense]]'' <small>Schinz</small> * ''[[Argyrolobium trifoliatum]]'' <small>(Thunb.) Druce</small> * ''[[Argyrolobium tuberosum]]'' <small>Eckl. & Zeyh.</small> * ''[[Argyrolobium uniflorum]]'' <small>(Decne.) Jaub. & Spach</small> * ''[[Argyrolobium vaginiferum]]'' <small>Harms</small> * ''[[Argyrolobium velutinum]]'' <small>Eckl. & Zeyh.</small> * ''[[Argyrolobium wilmsii]]'' <small>Harms</small> * ''[[Argyrolobium zanonii]]'' <small>(Turra) P.W.Ball</small> {{div col end}} == Verwysings == {{verwysings}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Argyrolobium| ]] b5si87n7sk74jmwh6f2ssmsy17kapm7 0 462284 2910305 2910291 2026-06-09T12:00:43Z Aliwal2012 39067 2910305 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" align="right" cellpadding="2" style="float:right; width: 25em; " |+ style="font-size:85%;" | |- !colspan="3" bgcolor="#efefef" style="text-align:center;" | {{MC-VLAG}} 2026 Formula 1 Louis Vuitton <br/>Grand Prix de Monaco |- |colspan="3" style="text-align:center;" | [[Lêer:Monte Carlo Formula 1 track map.svg|260px]] |- | style="width: 20%;" | '''<small>Datum</small>''' | <small>7 Junie 2026</small> |- | '''<small>Plek</small>''' |colspan=2| <small>[[Monaco-renbaan|Circuit de Monaco]]</small> |- !colspan="3" bgcolor="#efefef"| <small>Voorste wegspringplek</small> |- | '''<small>Renjaer</small>''' | <small>{{IT-VLAG}} [[Kimi Antonelli]]</small> | <small>[[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes]]</small> |- | '''<small>Tyd</small>''' |colspan=2| <small>1:12.051</small> |- !colspan="3" bgcolor="#efefef"| <small>Vinnigste ronde</small> |- | '''<small>Renjaer</small>''' | <small>{{IT-VLAG}} [[Kimi Antonelli]]</small> | <small>[[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes]]</small> |- | '''<small>Tyd</small>''' |colspan=2| <small> 1:13.481 (ronde 76 van 78)</small> |- !colspan="3" bgcolor="#efefef"| <small>Podium</small> |- | '''<small>1</small>''' || <small>{{IT-VLAG}} [[Kimi Antonelli]]</small> || <small>[[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes]]</small> |- | '''<small>2</small>''' || <small>{{GB-VLAG}} [[Lewis Hamilton]]</small> || <small>[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]</small> |- | '''<small>3</small>''' || <small>{{FR-VLAG}} [[Isack Hadjar]]</small> || <small>[[Red Bull Racing]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull]] [[Ford Motor Company|Ford]]</small> |} Die '''[[2026 Formule Een-seisoen|2026 Formule Een]] [[Monaco Grand Prix]]''' is op [[7 Junie]] [[2026]] op die [[Monaco-renbaan]] in [[Monte Carlo]] gehou. Dit was die sesde ren van die kampioenskapseisoen gewees. == Bande == [[Pirelli]] het die volgende bande aan alle spanne verskaf: {| class="wikitable gauche" style="text-align:gauche;" |+ Bande vir gebruik te Monaco |- !colspan=3 scope="col"| Bande vir 'n droë baan !colspan=2 scope="col"| Reënbande |- |align=center|[[Lêer:F1_tire_Pirelli_PZero_White.svg|55px]]<br>Supersag C3 |align=center|[[Lêer:F1_tire_Pirelli_PZero_Yellow.svg|55px]]<br>Ultrasag C4 |align=center|[[Lêer:F1_tire_Pirelli_PZero_Red.svg|55px]]<br>Hipersag C5 |align=center|[[Lêer:F1 tire Pirelli Cinturato Green.svg|55px]]<br>Tussen-in |align=center|[[Lêer:F1 tire Pirelli Cinturato Blue.svg|55px]]<br>{{spaces|3}}Reën |} == Vrye oefening == === Uitslag === {| class="wikitable" style="font-size:95%" !rowspan="6"|Vrye oefening 1<ref>{{en}}{{Citeer web |url=https://www.formula1.com/en/results/2025/races/1286/monaco/practice/1 |titel=Formula 1 Louis Vuitton Grand Prix de Monaco 2026 – Practice 1 |uitgewer=Formula 1® - The Official F1® Website |datum=2026-06-05}}</ref> !Plek !Nr. !Renjaer !Vervaardiger !Tyd |- !1 | align=center|16 | {{MC-VLAG}} [[Charles Leclerc]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 1:13.978 |- !2 | align=center|44 | {{GB-VLAG}} [[Lewis Hamilton]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 1:14.204 |- !3 | align=center|3 | {{NL-VLAG}} [[Max Verstappen]] | [[Red Bull Racing]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | 1:14.491 |- !4 | align=center|12 | {{IT-VLAG}} [[Kimi Antonelli]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG]] | 1:14.537 |- !5 | align=center|63 | {{GB-VLAG}} [[George Russell]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG]] | 1:14.983 |-style="border-top:2px solid #808080" !rowspan="6"|Vrye oefening 2<ref>{{en}}{{Citeer web |url=https://www.formula1.com/en/results/2025/races/1286/monaco/practice/2 |titel=Formula 1 Louis Vuitton Grand Prix de Monaco 2026 – Practice 2 |uitgewer=Formula 1® - The Official F1® Website |datum=2026-06-05}}</ref> !Plek !Nr. !Renjaer !Vervaardiger !Tyd |- !1 | align=center|44 | {{GB-VLAG}} [[Lewis Hamilton]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 1:13.026 |- !2 | align=center|16 | {{MC-VLAG}} [[Charles Leclerc]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 1:13.137 |- !3 | align=center|3 | {{NL-VLAG}} [[Max Verstappen]] | [[Red Bull Racing]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | 1:13.194 |- !4 | align=center|63 | {{GB-VLAG}} [[George Russell]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG]] | 1:13.405 |- !5 | align=center|12 | {{IT-VLAG}} [[Kimi Antonelli]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG]] | 1:13.529 |-style="border-top:2px solid #808080" !rowspan="6"|Vrye oefening 3<ref>{{en}}{{Citeer web |url=https://www.formula1.com/en/results/2025/races/1286/monaco/practice/3 |titel=Formula 1 Louis Vuitton Grand Prix de Monaco 2026 – Practice 3 |uitgewer=Formula 1® - The Official F1® Website |datum=2026-06-06}}</ref> !Plek !Nr. !Renjaer !Vervaardiger !Tyd |- !1 | align=center|12 | {{IT-VLAG}} [[Kimi Antonelli]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG]] | 1:12.720 |- !2 | align=center|16 | {{MC-VLAG}} [[Charles Leclerc]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 1:13.047 |- !3 | align=center|44 | {{GB-VLAG}} [[Lewis Hamilton]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 1:13.051 |- !4 | align=center|63 | {{GB-VLAG}} [[George Russell]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG]] | 1:13.483 |- !5 | align=center|3 | {{NL-VLAG}} [[Max Verstappen]] | [[Red Bull Racing]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | 1:13.662 |} == Kwalifisering == {| class="wikitable" style="font-size:95%" {| class="wikitable sortable" !rowspan=2|Plek !rowspan=2|Nr. !rowspan=2|Renjaer !rowspan=2|Vervaardiger !colspan=3|Kwalifiseertyd !rowspan=2|Rooster |- !K1 !K2 !K3 |- !1 | align=center|12 | {{IT-VLAG}} [[Kimi Antonelli]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG]] | 1:13.599 | 1:12.704 | '''1:12.051''' | align=center|1 |- !2 | align=center|3 | {{NL-VLAG}} [[Max Verstappen]] | [[Red Bull Racing]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | 1:13.490 | '''1:12.499''' | 1:12.094 | align=center|2 |- !3 | align=center|44 | {{GB-VLAG}} [[Lewis Hamilton]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 1:13.777 | 1:12.934 | 1:12.279 | align=center|3 |- !4 | align=center|16 | {{MC-VLAG}} [[Charles Leclerc]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | '''1:13.293''' | 1:12.774 | 1:12.351 | align=center|4 |- !5 | align=center|6 | {{FR-VLAG}} [[Isack Hadjar]] | [[Red Bull Racing]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | 1:14.408 | 1:12.722 | 1:12.434 | align=center|5 |- !6 | align=center|63 | {{GB-VLAG}} [[George Russell]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG]] | 1:14.214 | 1:13.238 | 1:12.445 | align=center|6 |- !7 | align=center|81 | {{AU-VLAG}} [[Oscar Piastri]] | [[McLaren]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | 1:14.159 | 1:12.983 | 1:12.624 | align=center|7 |- !8 | align=center|1 | {{GB-VLAG}} [[Lando Norris]] | [[McLaren]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | 1:13.630 | 1:12.919 | 1:12.765 | align=center|8 |- !9 | align=center|10 | {{FR-VLAG}} [[Pierre Gasly]] | [[Alpine F1-span|Alpine]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | 1:14.469 | 1:13.762 | 1:13.226 | align=center|9 |- !10 | align=center|30 | {{NZ-VLAG}} [[Liam Lawson]] | [[Racing Bulls]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | 1:14.498 | 1:13.471 | 1:13.412 | align=center|10 |- !11 | align=center|23 | {{TH-VLAG}} [[Alexander Albon]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | 1:14.321 | 1:13.787 | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=11| | align=center|11 |- !12 | align=center|55 | {{ES-VLAG}} [[Carlos Sainz jr.]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | 1:14.348 | 1:13.815 | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=12| | align=center|12 |- !13 | align=center|27 | {{DE-VLAG}} [[Nico Hülkenberg]] | [[Audi F1-span|Audi]] | 1:13.923 | 1:13.902 | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=13| | align=center|13 |- !14 | align=center|43 | {{AR-VLAG}} [[Franco Colapinto]] | [[Alpine F1-span|Alpine]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | 1:14.573 | 1:13.995 | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=14| | align=center|14 |- !15 | align=center|41 | {{FR-VLAG}} [[Arvid Lindblad]] | [[Racing Bulls]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | 1:14.685 | 1:14.248 | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=15| | align=center|15 |- !16 | align=center|5 | {{BR-VLAG}} [[Gabriel Bortoleto]] | [[Audi F1-span|Audi]] | 1:14.683 | data-sort-value=16| ''Geen tyd'' | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=16| | align=center|16 |- !17 | align=center|31 | {{FR-VLAG}} [[Esteban Ocon]] | [[Haas F1-span|Haas]]-[[Ferrari]] | 1:14.722 | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=17| | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=17| | align=center|17 |- !18 | align=center|11 | {{MX-VLAG}} [[Sergio Pérez]] | [[Cadillac F1-span|Cadillac]]-[[Ferrari]] | 1:14.747 | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=18| | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=18| | align=center|18 |- !19 | align=center|87 | {{GB-VLAG}} [[Oliver Bearman]] | [[Haas F1-span|Haas]]-[[Ferrari]] | 1:14.814 | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=19| | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=19| | align=center|19 |- !20 | align=center|77 | {{FI-VLAG}} [[Valtteri Bottas]] | [[Cadillac F1-span|Cadillac]]-[[Ferrari]] | 1:15.283 | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=20| | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=20| | align=center|20 |- !21 | align=center|14 | {{ES-VLAG}} [[Fernando Alonso]] | [[Aston Martin F1|Aston Martin]]-[[Honda]] | 1:15.349 | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=21| | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=21| | align=center|21 |- !22 | align=center|18 | {{CA-VLAG}} [[Lance Stroll]] | [[Aston Martin F1|Aston Martin]]-[[Honda]] | 1:16.061 | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=22| | style="background-color:#ffcccc" data-sort-value=22| | align=center|22 |- !colspan=8|K1 107% tyd: 1:18.423<ref>{{Citeer web |url=https://www.statsf1.com/nl/2026/monaco/qualification.aspx |titel=Monaco 2026 - Kwalificaties |uitgever=Statsf1.com}}</ref> |- !colspan=8|Bron: ''formula1.com''<ref>{{en}}{{Citeer web |url=https://www.formula1.com/en/results/2025/races/1286/monaco/qualifying |titel=Formula 1 Louis Vuitton Grand Prix de Monaco 2026 – Qualifying |uitgever=Formula 1® - The Official F1® Website |datum=2026-06-06}}</ref><ref>{{en}}{{Citeer web |url=https://www.formula1.com/en/results/2025/races/1286/monaco/starting-grid |titel=Formula 1 Louis Vuitton Grand Prix de Monaco 2026 – Starting Grid |uitgever=Formula 1® - The Official F1® Website |datum=2026-06-06}}</ref> |} == Wedren == === Renuitslag === {| class="wikitable" style="font-size:95%" !Plek !Nr. !Renjaer !Vervaardiger !Rondes !Tyd/Oorsaak uitval !Rooster !Punte |- !1 | align=center|12 | '''{{IT-VLAG}} [[Kimi Antonelli]]''' | '''[[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes]]''' | align=center|78 | 2:23:31.243 | align=center|1 | align=center|'''25''' {{Pictogram snelste ronde}} |- !2 | align=center|44 | {{GB-VLAG}} '''[[Lewis Hamilton]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | align=center|78 | +6.271 | align=center|3 | align=center|'''18''' |- !3 | align=center|6 | {{FR-VLAG}} '''[[Isack Hadjar]]''' | '''[[Red Bull Racing]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]]''' | align=center|78 | +23.394 | align=center|5 | align=center|'''15''' |- !4 | align=center|81 | {{AU-VLAG}} '''[[Oscar Piastri]]''' | '''[[McLaren]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]]''' | align=center|78 | +24.261 | align=center|7 | align=center|'''12''' |- !5 | align=center|30 | {{NZ-VLAG}} '''[[Liam Lawson]]''' | '''[[Racing Bulls]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]]''' | align=center|78 | +26.553 | align=center|10 | align=center|'''10''' |- !6 | align=center|41 | {{GB-VLAG}} '''[[Arvid Lindblad]]''' | '''[[Racing Bulls]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]]''' | align=center|78 | +29.010 | align=center|15 | align=center|'''8''' |- !7 | align=center|10 | {{FR-VLAG}} '''[[Pierre Gasly]]''' | '''[[Alpine F1-span|Alpine]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]]''' | align=center|78 | +30.369 '''*¹''' | align=center|9 | align=center|'''6''' |- !8 | align=center|23 | {{TH-VLAG}} '''[[Alexander Albon]]''' | '''[[Williams F1|Williams]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]]''' | align=center|78 | +33.413 | align=center|11 | align=center|'''4''' |- !9 | align=center|31 | {{FR-VLAG}} '''[[Esteban Ocon]]''' | '''[[Haas F1-span|Haas]]-[[Ferrari]]''' | align=center|78 | +37.140 | align=center|17 | align=center|'''2''' |- !10 | align=center|14 | {{ES-VLAG}} '''[[Fernando Alonso]]''' | '''[[Aston Martin F1|Aston Martin]]-[[Honda]]''' | align=center|78 | +41.899 | align=center|21 | align=center|'''1''' |- !11 | align=center|5 | {{BR-VLAG}} [[Gabriel Bortoleto]] | [[Audi F1-span|Audi]] | align=center|78 | +42.748 | align=center data-sort-value="23" |Kuipe '''*²''' | |- !12 | align=center|63 | {{GB-VLAG}} [[George Russell]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes]] | align=center|78 | +43.353 | align=center|6 | |- !13 | align=center|27 | {{DE-VLAG}} [[Nico Hülkenberg]] | [[Audi F1-span|Audi]] | align=center|78 | +44.102 '''*³''' | align=center|13 | |- !14 | align=center|43 | {{AR-VLAG}} [[Franco Colapinto]] | [[Alpine F1-span|Alpine]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|78 | +48.964 '''*⁴''' | align=center|14 | |- !15 | align=center|11 | {{MX-VLAG}} [[Sergio Pérez]] | [[Cadillac F1-span|Cadillac]]-[[Ferrari]] | align=center|78 | +49.153 '''*⁵''' | align=center|18 | |- !16 ^'''†''' | align=center|55 | {{ES-VLAG}} [[Carlos Sainz jr.]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|70 | Botsing | align=center|12 | |- !data-sort-value=17|DNF | align=center|16 | {{MC-VLAG}} [[Charles Leclerc]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | align=center|64 | Ongeluk | align=center|4 | |- !data-sort-value=18|DNF | align=center|18 | {{CA-VLAG}} [[Lance Stroll]] | [[Aston Martin F1|Aston Martin]]-[[Honda]] | align=center|56 | Ongeluk | align=center|22 | |- !data-sort-value=19|DNF | align=center|1 | {{GB-VLAG}} [[Lando Norris]] | [[McLaren]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|43 | Battery | align=center|8 | |- !data-sort-value=20|DNF | align=center|87 | {{GB-VLAG}} [[Oliver Bearman]] | [[Haas F1-span|Haas]]-[[Ferrari]] | align=center|27 | Meganies | align=center|19 | |- !data-sort-value=21|DNF | align=center|77 | {{FI-VLAG}} [[Valtteri Bottas]] | [[Cadillac F1-span|Cadillac]]-[[Ferrari]] | align=center|15 | Remme | align=center|20 | |- !data-sort-value=22|DNF | align=center|3 | {{NL-VLAG}} [[Max Verstappen]] | [[Red Bull Racing]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | align=center|0 | Enjin | align=center|2 | |- !colspan=8|Bron: ''formula1.com''<ref>{{en}}{{Citeer web |url=https://www.formula1.com/en/results/2026/races/1286/monaco/race-result.html |titel=Formula 1 Louis Vuitton Grand Prix de Monaco 2026 - Race Result |uitgever=Formula 1® - The Official F1® Website |datum=2026-05-24}}</ref> |} '''*¹''' [[Pierre Gasly]] het derde geëindig, maar het tweekeer 'n vyf-sekonde tydstraf gekry vir spoedoortreding in die kuipe.<br/> '''*²''' [[Gabriel Bortoleto]] het uit die kuipe weggespring; sy sestiende plek op die wegspringrooster het leeg gebly.<br/> '''*³''' [[Nico Hülkenberg]] het negende geëindig, maar het 'n tien-sekonde tydstraf gekry vir die veroorsaak van 'n botsing.<ref>{{en}}{{Citeer web |url=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2026_monaco_grand_prix_-_infringement_-_car_27_-_causing_a_collision_with_car_55.pdf |titel=Car 27 collided with Car 55 in Turn 8 |uitgever=[[Fédération Internationale de l'Automobile]] |datum=7 Junie 2026}}</ref><br/> '''*⁴''' [[Franco Colapinto]] het 'n tydstraf van vyf sekondes ontvang vir 'n spoedoortreding in die kuipelaan; dit het geen effek op sy posisie op die finale puntelys gehad nie.<br/> '''*⁵''' [[Sergio Pérez]] het die wedren in die elfde plek voltooi, maar het 'n tydstraf van tien sekondes ontvang omdat sy regtervoorwiel buite die wegspringblok was tydens die herbegin van die wedren na die rooi vlag.<ref>{{en}}{{Citeer web |url=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2026_monaco_grand_prix_-_infringement_-_car_11_-_false_start_-_out_of_position_at_restart.pdf |titel=Car 11 was out of position at the restart after the red flag |uitgever=[[Fédération Internationale de l'Automobile]] |datum=7 Junie 2026}}</ref><ref>{{en}}{{Citeer web |url=https://www.fia.com/system/files/decision-document/2026_monaco_grand_prix_-_infringement_-_car_11_-_false_start_-_out_of_position_at_restart.pdf |titel=Car 11 was out of position at the restart after the red flag |uitgever=[[Fédération Internationale de l'Automobile]] |datum=7 Junie 2026}}</ref><br/> ^'''†''' [[Carlos Sainz jr.]] het tydens die wedren uitgeval, maar is geklassifiseer omdat hy meer as 90% van die wedrenafstand voltooi het. == Puntestand ná die Grand Prix == {{BeginKolomme}} === Renjaers === {| class="wikitable" style="font-size:95%;" |- !Plek !Nr. !Renjaer !Span !Punte |- !1 | align=center|12 | {{IT-VLAG}} [[Kimi Antonelli]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG]] | align=center|156 |- !2 | align=center|44 | {{GB-VLAG}} [[Lewis Hamilton]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | align=center|90 |- !3 | align=center|63 | {{GB-VLAG}} [[George Russell]] | [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG]] | align=center|88 |- !4 | align=center|16 | {{MC-VLAG}} [[Charles Leclerc]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | align=center|75 |- !5 | align=center|81 | {{AU-VLAG}} [[Oscar Piastri]] | [[McLaren]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|60 |- !6 | align=center|1 | {{GB-VLAG}} [[Lando Norris]] | [[McLaren]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|58 |- !7 | align=center|3 | {{NL-VLAG}} [[Max Verstappen]] | [[Red Bull Racing]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | align=center|43 |- !8 | align=center|6 | {{FR-VLAG}} [[Isack Hadjar]] | [[Red Bull Racing]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | align=center|29 |- !9 | align=center|30 | {{NZ-VLAG}} [[Liam Lawson]] | [[Racing Bulls]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | align=center|26 |- !10 | align=center|10 | {{FR-VLAG}} [[Pierre Gasly]] | [[Alpine F1-span|Alpine]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|26 |- !11 | align=center|87 | {{GB-VLAG}} [[Oliver Bearman]] | [[Haas F1-span|Haas]]-[[Ferrari]] | align=center|18 |- !12 | align=center|43 | {{AR-VLAG}} [[Franco Colapinto]] | [[Alpine F1-span|Alpine]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|15 |- !13 | align=center|41 | {{GB-VLAG}} [[Arvid Lindblad]] | [[Racing Bulls]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | align=center|13 |- !14 | align=center|55 | {{ES-VLAG}} [[Carlos Sainz jr.]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|6 |- !15 | align=center|23 | {{TH-VLAG}} [[Alexander Albon]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|5 |- !16 | align=center|31 | {{FR-VLAG}} [[Esteban Ocon]] | [[Haas F1-span|Haas]]-[[Ferrari]] | align=center|3 |- !17 | align=center|5 | {{BR-VLAG}} [[Gabriel Bortoleto]] | [[Audi F1-span|Audi]] | align=center|2 |- !18 | align=center|14 | {{ES-VLAG}} [[Fernando Alonso]] | [[Aston Martin F1|Aston Martin]]-[[Honda]] | align=center|1 |- !19 | align=center|27 | {{DE-VLAG}} [[Nico Hülkenberg]] | [[Audi F1-span|Audi]] | align=center|0 |- !20 | align=center|77 | {{FI-VLAG}} [[Valtteri Bottas]] | [[Cadillac F1-span|Cadillac]]-[[Ferrari]] | align=center|0 |- !21 | align=center|11 | {{MX-VLAG}} [[Sergio Pérez]] | [[Cadillac F1-span|Cadillac]]-[[Ferrari]] | align=center|0 |- !22 | align=center|18 | {{CA-VLAG}} [[Lance Stroll]] | [[Aston Martin F1|Aston Martin]]-[[Honda]] | align=center|0 |} {{NuweKolom}} === Vervaardigers === {| class="wikitable" style="font-size:95%;" |- !Plek !Span !Punte |- !1 | {{DE-VLAG}} [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes AMG]] | align=center|244 |- !2 | {{IT-VLAG}} [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | align=center|165 |- !3 | {{GB-VLAG}} [[McLaren]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|118 |- !4 | {{AT-VLAG}} [[Red Bull Racing]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | align=center|72 |- !5 | {{FR-VLAG}} [[Alpine F1-span|Alpine]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|41 |- !6 | {{IT-VLAG}} [[Racing Bulls]]-[[Red Bull Powertrains|Red Bull Ford]] | align=center|39 |- !7 | {{US-VLAG}} [[Haas F1-span|Haas]]-[[Ferrari]] | align=center|21 |- !8 | {{GB-VLAG}} [[Williams F1|Williams]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | align=center|7 |- !9 | {{DE-VLAG}} [[Audi F1-span|Audi]] | align=center|2 |- !10 | {{GB-VLAG}} [[Aston Martin F1|Aston Martin]]-[[Honda]] | align=center|1 |- !11 | {{VS-VLAG}} [[Cadillac F1-span|Cadillac]]-[[Ferrari]] | align=center|0 |} {{EindeKolomme}} == Sien ook == * [[2026 Formule Een-seisoen]] * [[Lys van Formule Een Grands Prix]] ==Verwysings== {{Verwysings}} {{F1GP 2020–2029}} [[Kategorie:Formule Een-wedrenverslae|Monaco]] [[Kategorie:Sport in 2026|Monaco]] [[Kategorie:Monaco]] d8jz9f6rjjjbz5p2qh90q3044twtmkx 0 462324 2910429 2909788 2026-06-10T07:16:54Z Oesjaar 7467 En... 2910429 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | status = EN | status_system = iucn3.1 | name = | image = | taxon = Argyrolobium angustissimum | authority = ([[Ernst Heinrich Friedrich Meyer|E.Mey.]]) T.J.Edwards, (1996) | synonyms =* ''Chasmone angustissima'' <small>E.Mey.</small> | region_map = Argyrolobium angustissimum distribution.svg }} '''''Argyrolobium angustissimum''''' is 'n klein [[struik]] wat deel van die Fabaceae [[Familie (biologie)|familie]] is. Die [[spesie]] is [[Endemie (ekologie)|endemies]] aan [[Suid-Afrika]] en kom in die [[Wes-Kaap]] op [[Paarlberg]] voor. Die spesie blom in September. == Bronnelys == * [https://redlist.sanbi.org/species.php?species=283-77 SANBI Redlist] * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:990408-1 Plants of the World] * [https://biodiversityadvisor.sanbi.org/search/detail/72240505-90d7-48f3-88d7-48fffe25a8c4 Biodiversityadvisor] {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Argyrolobium|angustissimum]] [[Kategorie:Flora van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Endemiese plante van Suid-Afrika]] azpn4dlhj0gifwq9vbbmnpxom1jnizj 2910430 2910429 2026-06-10T07:17:30Z Oesjaar 7467 Ai! 2910430 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | status = EN | status_system = iucn3.1 | name = | image = | taxon = Argyrolobium angustissimum | authority = ([[Ernst Heinrich Friedrich Meyer|E.Mey.]]) T.J.Edwards, (1996) | synonyms =* ''Chasmone angustissima'' <small>E.Mey.</small> | range_map = Argyrolobium angustissimum distribution.svg }} '''''Argyrolobium angustissimum''''' is 'n klein [[struik]] wat deel van die Fabaceae [[Familie (biologie)|familie]] is. Die [[spesie]] is [[Endemie (ekologie)|endemies]] aan [[Suid-Afrika]] en kom in die [[Wes-Kaap]] op [[Paarlberg]] voor. Die spesie blom in September. == Bronnelys == * [https://redlist.sanbi.org/species.php?species=283-77 SANBI Redlist] * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:990408-1 Plants of the World] * [https://biodiversityadvisor.sanbi.org/search/detail/72240505-90d7-48f3-88d7-48fffe25a8c4 Biodiversityadvisor] {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Argyrolobium|angustissimum]] [[Kategorie:Flora van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Endemiese plante van Suid-Afrika]] 1485f505xf69f7oi0sf8ddm4tsc9kbe 0 462376 2910486 2910249 2026-06-10T09:36:26Z Rooiratel 90342 Verander na aanstuurbladsy 2910486 wikitext text/x-wiki #AANSTUUR [[Kabinet van Nelson Mandela]] in8qqkjqdutarbb0hzb4r9oybb6jhap 1 462408 2910487 2910250 2026-06-10T09:36:50Z Rooiratel 90342 /* Versmelting */ Antwoord 2910487 wikitext text/x-wiki == Versmelting == 'n "regering van nasionale eenheid" is 'n algemene konsep. Sien : [[:en:government of national unity]]. Vir die spesifieke regering, het ons reeds 'n bladsy, sien [[Kabinet van Nelson Mandela]]. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 09:21, 9 Junie 2026 (UTC) :{{Uitgevoer}} die bladsy is nou 'n aanstuurbladsy. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 09:36, 10 Junie 2026 (UTC) o7b92lcs44uiaahvoah19bnjan8z5ll 0 462412 2910314 2026-06-09T13:27:33Z Rooiratel 90342 Stuur aan na [[Vryheid van spraak#Beperkings]] 2910314 wikitext text/x-wiki #AANSTUUR [[Vryheid_van_spraak#Beperkings]] f1fq9duf900jq39drbuhcdg55avp49i 14 462413 2910316 2026-06-09T13:30:33Z Rooiratel 90342 Nuwe bladsy geskep met '{{Broodkrummels}}' 2910316 wikitext text/x-wiki {{Broodkrummels}} 313vwr4med1d4soakrfnxecr2wx3tbb 2910317 2910316 2026-06-09T13:31:38Z Rooiratel 90342 [[:Kategorie:Sosiale konflik]] bygevoeg ([[Wikipedia:HotCat|HotCat.js]]) 2910317 wikitext text/x-wiki {{Broodkrummels}} [[Kategorie:Sosiale konflik]] 6kzn4c23cafu71hytu5bh8uwmmml431 14 462414 2910318 2026-06-09T13:31:49Z Rooiratel 90342 Nuwe bladsy geskep met '{{Broodkrummels}}' 2910318 wikitext text/x-wiki {{Broodkrummels}} 313vwr4med1d4soakrfnxecr2wx3tbb 2910319 2910318 2026-06-09T13:32:39Z Rooiratel 90342 [[:Kategorie:Samelewing]] bygevoeg ([[Wikipedia:HotCat|HotCat.js]]) 2910319 wikitext text/x-wiki {{Broodkrummels}} [[Kategorie:Samelewing]] 0j4sk7lg1cyqwy9wk7p1jexbi78gaqm 0 462415 2910320 2026-06-09T13:41:12Z Rooiratel 90342 Nuwe bladsy gedeeltelik vertaal uit enwiki (nog besig) 2910320 wikitext text/x-wiki [[Beeld:Consoles-computerspielemuseum.jpg|duimnael|upright=1.2|'n Versameling tuis- en handheld-videospeletjiekonsoles by die [[Computerspielemuseum|''Computerspielemuseum'' in Berlyn.]]]] Die '''geskiedenis van videospeletjies''' het in die 1950s en 1960s beginsoos [[rekenaarwetenskap|rekenaarwetenskaplikes]] begin het om eenvoudige speletjies en [[simulasie-videospeletjie|simulasies]] op [[minirekenaars]] en [[hoofraamrekenaars]] te ontwerp. ''[[Spacewar!]]'' was ontwikkel deur [[Massachusetts Institute of Technology]] (MIT) student-stokperdjie-entoesiaste in 1962 as een van die eerste sulke [[videospeletjies|speletjies op 'n videoskerm]]. == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} 06y60ufp4j56ehozi2tvxya7lsl8i1r 2910321 2910320 2026-06-09T13:41:40Z Rooiratel 90342 [[:Kategorie:Videospeletjies]] bygevoeg ([[Wikipedia:HotCat|HotCat.js]]) 2910321 wikitext text/x-wiki [[Beeld:Consoles-computerspielemuseum.jpg|duimnael|upright=1.2|'n Versameling tuis- en handheld-videospeletjiekonsoles by die [[Computerspielemuseum|''Computerspielemuseum'' in Berlyn.]]]] Die '''geskiedenis van videospeletjies''' het in die 1950s en 1960s beginsoos [[rekenaarwetenskap|rekenaarwetenskaplikes]] begin het om eenvoudige speletjies en [[simulasie-videospeletjie|simulasies]] op [[minirekenaars]] en [[hoofraamrekenaars]] te ontwerp. ''[[Spacewar!]]'' was ontwikkel deur [[Massachusetts Institute of Technology]] (MIT) student-stokperdjie-entoesiaste in 1962 as een van die eerste sulke [[videospeletjies|speletjies op 'n videoskerm]]. == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} [[Kategorie:Videospeletjies]] 7tn60j43p88dgpyye0vo3fro5k7t63c 2910322 2910321 2026-06-09T13:41:53Z Rooiratel 90342 [[:Kategorie:Geskiedenis]] bygevoeg ([[Wikipedia:HotCat|HotCat.js]]) 2910322 wikitext text/x-wiki [[Beeld:Consoles-computerspielemuseum.jpg|duimnael|upright=1.2|'n Versameling tuis- en handheld-videospeletjiekonsoles by die [[Computerspielemuseum|''Computerspielemuseum'' in Berlyn.]]]] Die '''geskiedenis van videospeletjies''' het in die 1950s en 1960s beginsoos [[rekenaarwetenskap|rekenaarwetenskaplikes]] begin het om eenvoudige speletjies en [[simulasie-videospeletjie|simulasies]] op [[minirekenaars]] en [[hoofraamrekenaars]] te ontwerp. ''[[Spacewar!]]'' was ontwikkel deur [[Massachusetts Institute of Technology]] (MIT) student-stokperdjie-entoesiaste in 1962 as een van die eerste sulke [[videospeletjies|speletjies op 'n videoskerm]]. == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} [[Kategorie:Videospeletjies]] [[Kategorie:Geskiedenis]] 3xadaat8r044gdqh25vg6ox91qdybue 2910323 2910322 2026-06-09T13:42:49Z Rooiratel 90342 inhoud geskuif vanaf [[Videospeletjie-kontroversies]] 2910323 wikitext text/x-wiki [[Beeld:Consoles-computerspielemuseum.jpg|duimnael|upright=1.2|'n Versameling tuis- en handheld-videospeletjiekonsoles by die [[Computerspielemuseum|''Computerspielemuseum'' in Berlyn.]]]] Die '''geskiedenis van videospeletjies''' het in die 1950s en 1960s beginsoos [[rekenaarwetenskap|rekenaarwetenskaplikes]] begin het om eenvoudige speletjies en [[simulasie-videospeletjie|simulasies]] op [[minirekenaars]] en [[hoofraamrekenaars]] te ontwerp. ''[[Spacewar!]]'' was ontwikkel deur [[Massachusetts Institute of Technology]] (MIT) student-stokperdjie-entoesiaste in 1962 as een van die eerste sulke [[videospeletjies|speletjies op 'n videoskerm]]. ==Kort geskiedenis== [[Videospeletjie]]s het hul debuut in die vroeë 1950’s gemaak, nie in alledaagse huise nie, maar in laboratoriums. Tydens die 1940’s tot die vroeë 1950’s, was rekenaars geweldig groot en duur, en kon 'n hele vertrek volstaan, dus kon slegs universiteite en groot maatskappye rekenaars bekostig. Die Britse professor A. S. Douglas van die [[Universiteit van Cambridge]] in die [[Verenigde State van Amerika|VSA]], het die heel eerste rekenaarspeletjie, as deel van sy doktorale verhandeling in 1952 geskep. Hierdie speletjie staan vandag wêreldwyd bekend as “Kringetjies en kruisies”. Daarna het William Higinbotham in 1958 die speletjie “Tennis vir twee” ontwerp, wat hy in die Brookhaven Nasionale Laboratorium in Uptown, New York uitgestal het. Die derde rekenaarspeletjie wat sy vlerke gesprei het, was Steve Russel se “Spacewar”. Hy het in 1962 as deel van 'n groep studente by [https://www.mit.edu/ MIT] (Massachusetts Instituut van Tegnologie) hierdie speletjie geskep wat op die PDP-1 rekenaar gespeel kon word. Dit was die heel eerste speletjie wat op veelvuldige rekenaars gelyktydig gespeel kon word. [[Lêer:Brown Box.jpg|links|duimnael|207x207px|Die Bruin Boks]] Alhoewel “Spacewar” 'n sukses was, was dit nooit bedoel om aan die publiek vrygestel te word nie, aangesien rekenaars steeds 'n onbekostigbare item vir persoonlike gebruik was. Indien jy die speletjie wou speel, het jy toegang tot 'n navorsingsfasiliteit se rekenaar nodig gehad. In 1967 is “die bruin boks” gebore. Hierdie was die wêreld se heel eerste prototipe van wat ons vandag ken as die moderne Xbox of [[PlayStation]]. Hierdie toestel is geskep en ontwikkel deur Sanders Associates Inc, onder leiding van Ralph Baer. Hy word beskou as die vader van rekenaarspeletjies. In 1972 is dit aan die publiek as die “Magnavox Odyssey” (of net "Odyssey" vir kort) bemark.[[Lêer:Magnavox-Odyssey-Console-Set.jpg|duimnael|Magnavox Odyssey tuiskonsole]] Met minder as 200 000 eenhede verkoop, is Magnavox Odyssey nie as 'n kommersiële sukses beskou nie. Van die bydraende faktore, het swak bemarking die grootste rol gespeel. Baie potensiële verbruikers was onder die indruk dat Odyssey net op Magnavox-televisies sou werk. Uiteindelik was die probleem dat Magnavox Odyssey gesien was as 'n foefie om meer televisiestelle te verkoop. Bestuurders by Magnavox het nie die visie gehad om te sien dat televisiespeletjies die potensiaal het om 'n onafhanklike bedryf te word nie, en het nie die produk die ondersteuning gegee wat dit benodig gehad het nie. Nolan Bushnell, geïnspireer deur "Spacewar", het hy probeer om die spel te kommersialiseer. Met sy agtergrond in vermaak-arkades, het Bushnell geglo dat "Spacewar" kon slaag as 'n munt-aangedrewe masjien. In 1971 het Nutting Associates sy konsep as "Computer Space" vrygestel. Die speletjie was egter te kompleks vir spelers en het misluk. Ten spyte van hierdie terugslag, het Bushnell vol vertroue gebly in die potensiaal van videospeletjies wat deur muntstukke gedryf word. Nadat hy Magnavox Odyssey se tafeltennisspeletjie in 1972 gesien het, het hy en Ted Dabney, Atari Inc. gestig. Hulle het "Pong" vrygestel, 'n arkade pingpong-speletjie, wat 'n onmiddellike treffer geword het. Die eerste Pong-masjien, wat in 'n Sunnyvale-kroeg geïnstalleer is, het sy geldkas vinnig met munte gevul. In 1975 het Atari met Sears saamgewerk om 'n tuisweergawe van Pong te vervaardig. Alhoewel Magnavox vir Atari gedagvaar het vir patentskending en 'n sterk saak gehad het, het Atari geskik. Die tuisweergawe van Pong was baie suksesvol en het in 1975, 150 000 eenhede verkoop. Ander maatskappye het ook begin om Pong-klone te maak, en selfs Magnavox het sy Odyssey vir die tennis- en hokkiespeletjies aangepas. Die suksesvolste van hierdie vroeë konsoles was Coleco Telstar, deels danksy Ralph Baer se aanbeveling om General Instruments se AY-3-8500-skyfie te gebruik. Coleco het 'n krisis in die gesig gestaar toe Telstar FCC-inmengingstoetse (wat die hoeveelheid radiasie wat deur die toestel vrygestelword meet) gedruip het, maar die probleem is met behulp van Baer opgelos en FCC-goedkeuring is later verkry. Telstar het in 1976 meer as 'n miljoen eenhede verkoop voordat dit oorskadu is deur tweedegenerasie-konsoles soos die Atari 2600, Intellivision en ColecoVision, wat uitruilbare speletjiepatrone bevat het. Die mark het egter oorversadig geraak met te veel speletjies en konsoles van lae gehalte, wat gelei het tot 'n beduidende industrie-ineenstorting, vererger deur die opkoms van tuisrekenaars soos die Apple II en Commodore 64, wat speletjies kan speel en ander programme kan laai. Teen 1983-1984 het videospeletjiekonsoleverkope gedaal, en baie maatskappye het die mark verlaat. Die bekendstelling van die Nintendo Entertainment System (NES) in 1985 het egter die bedryf laat herleef. Die [[:en:Nintendo_Entertainment_System|NES]] se gewildheid het videospeletjies as 'n hoofstroom vermaaklikheidsmedium vasgemaak, wat Ralph Baer se vroeë voorspellings vervul het.<ref name=":2">History (1 September 2017); History.com Editors ([https://www.history.com/topics/inventions/history-of-video-games#the-early-days https://www.history.com/topics/inventions/history-of-video-games#the-early-days)]besoek op 20 Oktober 2024</ref> == Die evolusie van arkadespeletjies <ref>Pocket 7 Games (30 Mei 2024): Matthew M[https://www.pocket7games.com/post/evolution-of-gaming-platforms-from-arcade-to-modern-era (https://www.pocket7games.com/post/evolution-of-gaming-platforms-from-arcade-to-modern-era)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240807091355/https://www.pocket7games.com/post/evolution-of-gaming-platforms-from-arcade-to-modern-era |date= 7 Augustus 2024 }} Besoek op 7 Augustus 2024</ref> == Arkadespeletjies het begin vlamvat onder die jonger generasie vanaf die 1970's, dit het die kulturele grondslag van die dobbelbedryf geword. Arkades was nie net vir die speel van arkadespeletjies nie, dit het ook 'n sosiale spilpunt geword want die gewildste speletjieplatforms was waar mense vroeër ontmoet, gekuier en met ander spelers meegeding het. Arkadespeletjies was hoofsaaklik gemik op tieners en jong volwassenes. Sommige van die gewildste arkadespeletjies sluit Pong, Borrelskiet, Space Invaders en PAC-MAN in. Al is arkadespeletjies nie meer so gewild as wat dit op 'n tyd was nie, word dit steeds wêreldwyd deur baie mense gespeel, veral deur mense wat van speletjies hou met minder ingewikkelde kontroles. Die maatskappy AVIA het 'n gratis borrelskiet-speletjie genaamd Bubble Buzz ontwikkel wat geïnspireer is deur arkadespeletjies, met 'n kinkel van moderne era-ontwerp en opgedateerde spel wat spelers laat terugkeer vir meer. Die speletjies het baie geld gemaak en die gier vir arkademasjienspeletjies het gelei tot die ontwikkeling van beter tegnologie en so ook die vraag na tuisspeletjiestelsels. Soos die gewildheid van die arkadespeletjies duidelik geword het, het mense gesmag na tuisspeletjiestelsels. In die 1980's het tuiskonsoles ontstaan. Stelsels soos die Atari 2600 en die ontdekking van ikoniese konsoles soos die [[Nintendo]] Entertainment System (NES) en [[Sega|Sega Genesis]] het uiteindelik speletjies vervaardig wat op dié konsoles gespeel kon word. Daarbenewens het die beheerders van hierdie speletjiekonsoles die speletjie-ervaring merkwaardig verbeter deurdat spelers meer beheer oor hul aksies binne die speletjie kon hê. Maatskappye produseer steeds tonne speletjiekonsoles, veral dié wat voorlopers in die veld is, naamlik die [[Sony]] PlayStation, Xbox Series X en selfs die Nintendo Switch. Hulle het selfs hul eie gemeenskap gebou soos die PlayStation Network en Xbox-speletjiepas om spelers met ander te laat kontak maak terwyl die maatskappy hul eie wins genereer deur middel van intekeningsdienste wat toegang tot hul eie speletjiebiblioteke gee. Die vooruitgang van beheerders en die hele speltegnologie het spelinteraksie meer boeiend gemaak, aangesien spelers meer komplekse bewegings en strategieë as ooit tevore kon uitvoer. Hierdie konsoles het bekende speletjies bekendgestel soos 8-bal, Mario-speletjies, [[Tetris]]-videospeletjie en ander multispelerspeletjies. Speletjies wat eens beperk was tot vroeë tuiskonsoles en arkademasjiene, het nou ontwikkel tot 'n veelvuldige en uiters toeganklike stokperdjie, wat lei tot die innovasie van die spelbedryf binne die spelplatforms. Speletjieontwikkelaars het aanhoudend die grense van tegnologie uitgebrei om meer praktiese en visueel aantreklike speletjies te skep wat tot die ontwikkeling van 3D-speletjies gelei het.Dit sluit die innovasie van CD-ROM-tegnologie in, wat meer berging bied vir saamgestelde speletjies eerder as tradisionele patrone. Hierdie transformasie vernuwe die hele bedryf en word 'n belangrike deel van die videospeletjie-ontwikkelingsgeskiedenis. == Die 9 generasies van videospeletjiekonsoles (tydlyn)<ref>Game Champions (25 Augustus 2023); Alex Cabal ([https://www.gamechampions.com/en/blog/the-evolution-of-gaming-consoles/ https://www.gamechampions.com/en/blog/the-evolution-of-gaming-consoles/)] Besoek op 7 Augustus 2024</ref> == '''Eerste generasie: 1972-1977''' Magnavox Odyssey (1972): * Eerste tuisvideospeletjiekonsole. * Geskep deur Ralph Baer, die "Vader van videospeletjies". * Arkade-speletjies in huise gebring. Atari Pong (1975): * Eerste kommersieel suksesvolle videospeletjiekonsole. * Het die arkade-speletjie-gier laat ontstaan. * Meer as 35 000 Pong-masjiene verkoop. * Die grondslag gelê vir toekomstige spelkonsoles. '''Tweede generasie: 1976-1983''' Atari 2600 (1977): * Verwisselbare speletjie-patrone bekendgestel. * Bekend vir ikoniese speletjies soos Space Invaders en Pac-Man. '''Derde generasie: 1983-1992''' Nintendo Entertainment System (NES) (1983): * Herleef die dobbelbedryf na 1983-ongeluk. * Gewilde speletjiebeheerders met rigtingblokkies. Sega Master System (1985): * Mededinger vir die NES. '''Vierdie generasie: 1987-1996''' Super Nintendo Entertainment System (SNES) (1990): * Verbeterde grafika en klank vermoëns oor die NES. * Het kompetisie van die Sega Genesis ondervind. Sega Genesis (1988): * Is betrokke by die konsole-oorloë met die SNES. '''Vyfde generasie: 1993-2005''' Sony PlayStation (1994): * CD-gebaseerde speletjies bekendgestel, wat groter en meer gedetailleerde speletjies moontlik maak. * Gewilde 3D-grafika. Nintendo 64 (1996): * Revolusioneer speletjies met 3D-ervarings. * Het die analoog stokbeheerder bekendgestel. * Voorsien innoverende multispeler-vermoëns met vier kontroleerderpoorte. '''Sesde generasie: 1998-2003''' Sega Dreamcast (1998): * Aanlyn speletjies bekendgestel met 'n ingeboude modem. * Het strawwe kompetisie in die gesig gestaar en uiteindelik daartoe gelei dat Sega die hardeware-onderneming verlaat het. PlayStation 2 (2000): * Het die topverkoperkonsole van alle tye geword. * DVD-terugspeel vermoëns ingestel. * Bekend vir 'n uitgebreide en diverse speletjie-biblioteek. '''Sewende generasie: 2005-2013''' Xbox 360 (2005): * Hoë-definisie speletjies en aanlyn veelvuldigespelersvermoëns. PlayStation 3 (2006): * Bekend vir eksklusiewe speletjietitels en multimedia-vermoëns. '''Agtste generasie: 2012-2020''' Wii U (2012): * Het tweede skermspeletjies met die GamePad bekendgestel. * Gekonfronteer met beperkte derdeparty-ondersteuning en gemengde ontvangs. PlayStation 4 (2013): * Verbeterde grafika en verwerkingskrag. * Bekend vir bekroonde speletjies soos "Uncharted 4" en "God of War". Xbox 1 (2013): * Kragtige hardeware met 'n agt-kern verwerker en toegewyde grafiese verwerkingseenheid. * Geïntegreerde Kinect-bewegingsensor. '''Negende generasie: 2020-hede''' PlayStation 5 (2020): * Hoogs verwag en beduidende skaarsheid in die gesig gestaar tydens vrystelling. * Kragtige hardeware met pasgemaakte agt-kern AMD Zen 2 CPU en AMD RDNA 2 GPU. * "DualSense"-beheerder bekendgestel. * Bekend vir eksklusiewe speletjies soos "Spider-Man: Miles Morales" en "Demon's Souls". Xbox Series X (2020): * Hoë aanvraag en beperkte beskikbaarheid by vrystelling. * Xbox draadlose beheerder met verbeterde ergonomie. * Bekend vir eksklusiewe speletjies soos "Halo Infinite" en "Forza Horizon 4". == Grootste tegnologiese veranderinge van videospeletjiekonsoles == === Markwaarde van videospeletjiekonsoles === Atari se Odyssey is in 1972 vrygestel teen 'n markprys van $99 (R1815,67 in 2024). Omdat die Odessey nie so groot kommersiële sukses was nie, kan huidige eienaars van die retro-konsole dit waardeer op $1400 (R25 676), dit is 'n 1314% toename oor die 1972-kosprys. === Verandering in bergingsvermoëns === Die eerste konsoles het nooit speletjies intern gestoor nie, maar eerder op 'n CD-skyf of speletjiekaart, wat min of meer 'n kapasiteit van 6MB bevat het. Soos wat die tegnologie ontwikkel het, het XBOX interne stoorplek in hul konsoles begin inkorporeer, wat die totale stoorplek van 6MB na 8GB verhoog het. Moderne konsoles kan tot 2TB interne stoorplek bevat, wat nodig is a.g.v. die toename in videospeletjiegrootte. Tans is “ARK: Survival Evolved” spasiegewys die grootste videospeletjie met 'n grootte van 275GB. == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} [[Kategorie:Videospeletjies]] [[Kategorie:Geskiedenis]] o3fgxw3friwoymngl6jwcsfu9y8jlls 2910325 2910323 2026-06-09T13:46:48Z Rooiratel 90342 2910325 wikitext text/x-wiki [[Beeld:Consoles-computerspielemuseum.jpg|duimnael|upright=1.2|'n Versameling tuis- en handheld-videospeletjiekonsoles by die [[Computerspielemuseum|''Computerspielemuseum'']] in Berlyn.]] Die '''geskiedenis van videospeletjies''' het in die 1950s en 1960s beginsoos [[rekenaarwetenskap|rekenaarwetenskaplikes]] begin het om eenvoudige speletjies en [[simulasie-videospeletjie|simulasies]] op [[minirekenaars]] en [[hoofraamrekenaars]] te ontwerp. ''[[Spacewar!]]'' was ontwikkel deur [[Massachusetts Institute of Technology]] (MIT) student-stokperdjie-entoesiaste in 1962 as een van die eerste sulke [[videospeletjies|speletjies op 'n videoskerm]]. ==Kort geskiedenis== [[Videospeletjie]]s het hul debuut in die vroeë 1950’s gemaak, nie in alledaagse huise nie, maar in laboratoriums. Tydens die 1940’s tot die vroeë 1950’s, was rekenaars geweldig groot en duur, en kon 'n hele vertrek volstaan, dus kon slegs universiteite en groot maatskappye rekenaars bekostig. Die Britse professor A. S. Douglas van die [[Universiteit van Cambridge]] in die [[Verenigde State van Amerika|VSA]], het die heel eerste rekenaarspeletjie, as deel van sy doktorale verhandeling in 1952 geskep. Hierdie speletjie staan vandag wêreldwyd bekend as “Kringetjies en kruisies”. Daarna het William Higinbotham in 1958 die speletjie “Tennis vir twee” ontwerp, wat hy in die Brookhaven Nasionale Laboratorium in Uptown, New York uitgestal het. Die derde rekenaarspeletjie wat sy vlerke gesprei het, was Steve Russel se “Spacewar”. Hy het in 1962 as deel van 'n groep studente by [https://www.mit.edu/ MIT] (Massachusetts Instituut van Tegnologie) hierdie speletjie geskep wat op die PDP-1 rekenaar gespeel kon word. Dit was die heel eerste speletjie wat op veelvuldige rekenaars gelyktydig gespeel kon word. [[Lêer:Brown Box.jpg|links|duimnael|207x207px|Die Bruin Boks]] Alhoewel “Spacewar” 'n sukses was, was dit nooit bedoel om aan die publiek vrygestel te word nie, aangesien rekenaars steeds 'n onbekostigbare item vir persoonlike gebruik was. Indien jy die speletjie wou speel, het jy toegang tot 'n navorsingsfasiliteit se rekenaar nodig gehad. In 1967 is “die bruin boks” gebore. Hierdie was die wêreld se heel eerste prototipe van wat ons vandag ken as die moderne Xbox of [[PlayStation]]. Hierdie toestel is geskep en ontwikkel deur Sanders Associates Inc, onder leiding van Ralph Baer. Hy word beskou as die vader van rekenaarspeletjies. In 1972 is dit aan die publiek as die “Magnavox Odyssey” (of net "Odyssey" vir kort) bemark.[[Lêer:Magnavox-Odyssey-Console-Set.jpg|duimnael|Magnavox Odyssey tuiskonsole]] Met minder as 200 000 eenhede verkoop, is Magnavox Odyssey nie as 'n kommersiële sukses beskou nie. Van die bydraende faktore, het swak bemarking die grootste rol gespeel. Baie potensiële verbruikers was onder die indruk dat Odyssey net op Magnavox-televisies sou werk. Uiteindelik was die probleem dat Magnavox Odyssey gesien was as 'n foefie om meer televisiestelle te verkoop. Bestuurders by Magnavox het nie die visie gehad om te sien dat televisiespeletjies die potensiaal het om 'n onafhanklike bedryf te word nie, en het nie die produk die ondersteuning gegee wat dit benodig gehad het nie. Nolan Bushnell, geïnspireer deur "Spacewar", het hy probeer om die spel te kommersialiseer. Met sy agtergrond in vermaak-arkades, het Bushnell geglo dat "Spacewar" kon slaag as 'n munt-aangedrewe masjien. In 1971 het Nutting Associates sy konsep as "Computer Space" vrygestel. Die speletjie was egter te kompleks vir spelers en het misluk. Ten spyte van hierdie terugslag, het Bushnell vol vertroue gebly in die potensiaal van videospeletjies wat deur muntstukke gedryf word. Nadat hy Magnavox Odyssey se tafeltennisspeletjie in 1972 gesien het, het hy en Ted Dabney, Atari Inc. gestig. Hulle het "Pong" vrygestel, 'n arkade pingpong-speletjie, wat 'n onmiddellike treffer geword het. Die eerste Pong-masjien, wat in 'n Sunnyvale-kroeg geïnstalleer is, het sy geldkas vinnig met munte gevul. In 1975 het Atari met Sears saamgewerk om 'n tuisweergawe van Pong te vervaardig. Alhoewel Magnavox vir Atari gedagvaar het vir patentskending en 'n sterk saak gehad het, het Atari geskik. Die tuisweergawe van Pong was baie suksesvol en het in 1975, 150 000 eenhede verkoop. Ander maatskappye het ook begin om Pong-klone te maak, en selfs Magnavox het sy Odyssey vir die tennis- en hokkiespeletjies aangepas. Die suksesvolste van hierdie vroeë konsoles was Coleco Telstar, deels danksy Ralph Baer se aanbeveling om General Instruments se AY-3-8500-skyfie te gebruik. Coleco het 'n krisis in die gesig gestaar toe Telstar FCC-inmengingstoetse (wat die hoeveelheid radiasie wat deur die toestel vrygestelword meet) gedruip het, maar die probleem is met behulp van Baer opgelos en FCC-goedkeuring is later verkry. Telstar het in 1976 meer as 'n miljoen eenhede verkoop voordat dit oorskadu is deur tweedegenerasie-konsoles soos die Atari 2600, Intellivision en ColecoVision, wat uitruilbare speletjiepatrone bevat het. Die mark het egter oorversadig geraak met te veel speletjies en konsoles van lae gehalte, wat gelei het tot 'n beduidende industrie-ineenstorting, vererger deur die opkoms van tuisrekenaars soos die Apple II en Commodore 64, wat speletjies kan speel en ander programme kan laai. Teen 1983-1984 het videospeletjiekonsoleverkope gedaal, en baie maatskappye het die mark verlaat. Die bekendstelling van die Nintendo Entertainment System (NES) in 1985 het egter die bedryf laat herleef. Die [[:en:Nintendo_Entertainment_System|NES]] se gewildheid het videospeletjies as 'n hoofstroom vermaaklikheidsmedium vasgemaak, wat Ralph Baer se vroeë voorspellings vervul het.<ref name=":2">History (1 September 2017); History.com Editors ([https://www.history.com/topics/inventions/history-of-video-games#the-early-days https://www.history.com/topics/inventions/history-of-video-games#the-early-days)]besoek op 20 Oktober 2024</ref> == Die evolusie van arkadespeletjies <ref>Pocket 7 Games (30 Mei 2024): Matthew M[https://www.pocket7games.com/post/evolution-of-gaming-platforms-from-arcade-to-modern-era (https://www.pocket7games.com/post/evolution-of-gaming-platforms-from-arcade-to-modern-era)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240807091355/https://www.pocket7games.com/post/evolution-of-gaming-platforms-from-arcade-to-modern-era |date= 7 Augustus 2024 }} Besoek op 7 Augustus 2024</ref> == Arkadespeletjies het begin vlamvat onder die jonger generasie vanaf die 1970's, dit het die kulturele grondslag van die dobbelbedryf geword. Arkades was nie net vir die speel van arkadespeletjies nie, dit het ook 'n sosiale spilpunt geword want die gewildste speletjieplatforms was waar mense vroeër ontmoet, gekuier en met ander spelers meegeding het. Arkadespeletjies was hoofsaaklik gemik op tieners en jong volwassenes. Sommige van die gewildste arkadespeletjies sluit Pong, Borrelskiet, Space Invaders en PAC-MAN in. Al is arkadespeletjies nie meer so gewild as wat dit op 'n tyd was nie, word dit steeds wêreldwyd deur baie mense gespeel, veral deur mense wat van speletjies hou met minder ingewikkelde kontroles. Die maatskappy AVIA het 'n gratis borrelskiet-speletjie genaamd Bubble Buzz ontwikkel wat geïnspireer is deur arkadespeletjies, met 'n kinkel van moderne era-ontwerp en opgedateerde spel wat spelers laat terugkeer vir meer. Die speletjies het baie geld gemaak en die gier vir arkademasjienspeletjies het gelei tot die ontwikkeling van beter tegnologie en so ook die vraag na tuisspeletjiestelsels. Soos die gewildheid van die arkadespeletjies duidelik geword het, het mense gesmag na tuisspeletjiestelsels. In die 1980's het tuiskonsoles ontstaan. Stelsels soos die Atari 2600 en die ontdekking van ikoniese konsoles soos die [[Nintendo]] Entertainment System (NES) en [[Sega|Sega Genesis]] het uiteindelik speletjies vervaardig wat op dié konsoles gespeel kon word. Daarbenewens het die beheerders van hierdie speletjiekonsoles die speletjie-ervaring merkwaardig verbeter deurdat spelers meer beheer oor hul aksies binne die speletjie kon hê. Maatskappye produseer steeds tonne speletjiekonsoles, veral dié wat voorlopers in die veld is, naamlik die [[Sony]] PlayStation, Xbox Series X en selfs die Nintendo Switch. Hulle het selfs hul eie gemeenskap gebou soos die PlayStation Network en Xbox-speletjiepas om spelers met ander te laat kontak maak terwyl die maatskappy hul eie wins genereer deur middel van intekeningsdienste wat toegang tot hul eie speletjiebiblioteke gee. Die vooruitgang van beheerders en die hele speltegnologie het spelinteraksie meer boeiend gemaak, aangesien spelers meer komplekse bewegings en strategieë as ooit tevore kon uitvoer. Hierdie konsoles het bekende speletjies bekendgestel soos 8-bal, Mario-speletjies, [[Tetris]]-videospeletjie en ander multispelerspeletjies. Speletjies wat eens beperk was tot vroeë tuiskonsoles en arkademasjiene, het nou ontwikkel tot 'n veelvuldige en uiters toeganklike stokperdjie, wat lei tot die innovasie van die spelbedryf binne die spelplatforms. Speletjieontwikkelaars het aanhoudend die grense van tegnologie uitgebrei om meer praktiese en visueel aantreklike speletjies te skep wat tot die ontwikkeling van 3D-speletjies gelei het.Dit sluit die innovasie van CD-ROM-tegnologie in, wat meer berging bied vir saamgestelde speletjies eerder as tradisionele patrone. Hierdie transformasie vernuwe die hele bedryf en word 'n belangrike deel van die videospeletjie-ontwikkelingsgeskiedenis. == Die 9 generasies van videospeletjiekonsoles (tydlyn)<ref>Game Champions (25 Augustus 2023); Alex Cabal ([https://www.gamechampions.com/en/blog/the-evolution-of-gaming-consoles/ https://www.gamechampions.com/en/blog/the-evolution-of-gaming-consoles/)] Besoek op 7 Augustus 2024</ref> == '''Eerste generasie: 1972-1977''' Magnavox Odyssey (1972): * Eerste tuisvideospeletjiekonsole. * Geskep deur Ralph Baer, die "Vader van videospeletjies". * Arkade-speletjies in huise gebring. Atari Pong (1975): * Eerste kommersieel suksesvolle videospeletjiekonsole. * Het die arkade-speletjie-gier laat ontstaan. * Meer as 35 000 Pong-masjiene verkoop. * Die grondslag gelê vir toekomstige spelkonsoles. '''Tweede generasie: 1976-1983''' Atari 2600 (1977): * Verwisselbare speletjie-patrone bekendgestel. * Bekend vir ikoniese speletjies soos Space Invaders en Pac-Man. '''Derde generasie: 1983-1992''' Nintendo Entertainment System (NES) (1983): * Herleef die dobbelbedryf na 1983-ongeluk. * Gewilde speletjiebeheerders met rigtingblokkies. Sega Master System (1985): * Mededinger vir die NES. '''Vierdie generasie: 1987-1996''' Super Nintendo Entertainment System (SNES) (1990): * Verbeterde grafika en klank vermoëns oor die NES. * Het kompetisie van die Sega Genesis ondervind. Sega Genesis (1988): * Is betrokke by die konsole-oorloë met die SNES. '''Vyfde generasie: 1993-2005''' Sony PlayStation (1994): * CD-gebaseerde speletjies bekendgestel, wat groter en meer gedetailleerde speletjies moontlik maak. * Gewilde 3D-grafika. Nintendo 64 (1996): * Revolusioneer speletjies met 3D-ervarings. * Het die analoog stokbeheerder bekendgestel. * Voorsien innoverende multispeler-vermoëns met vier kontroleerderpoorte. '''Sesde generasie: 1998-2003''' Sega Dreamcast (1998): * Aanlyn speletjies bekendgestel met 'n ingeboude modem. * Het strawwe kompetisie in die gesig gestaar en uiteindelik daartoe gelei dat Sega die hardeware-onderneming verlaat het. PlayStation 2 (2000): * Het die topverkoperkonsole van alle tye geword. * DVD-terugspeel vermoëns ingestel. * Bekend vir 'n uitgebreide en diverse speletjie-biblioteek. '''Sewende generasie: 2005-2013''' Xbox 360 (2005): * Hoë-definisie speletjies en aanlyn veelvuldigespelersvermoëns. PlayStation 3 (2006): * Bekend vir eksklusiewe speletjietitels en multimedia-vermoëns. '''Agtste generasie: 2012-2020''' Wii U (2012): * Het tweede skermspeletjies met die GamePad bekendgestel. * Gekonfronteer met beperkte derdeparty-ondersteuning en gemengde ontvangs. PlayStation 4 (2013): * Verbeterde grafika en verwerkingskrag. * Bekend vir bekroonde speletjies soos "Uncharted 4" en "God of War". Xbox 1 (2013): * Kragtige hardeware met 'n agt-kern verwerker en toegewyde grafiese verwerkingseenheid. * Geïntegreerde Kinect-bewegingsensor. '''Negende generasie: 2020-hede''' PlayStation 5 (2020): * Hoogs verwag en beduidende skaarsheid in die gesig gestaar tydens vrystelling. * Kragtige hardeware met pasgemaakte agt-kern AMD Zen 2 CPU en AMD RDNA 2 GPU. * "DualSense"-beheerder bekendgestel. * Bekend vir eksklusiewe speletjies soos "Spider-Man: Miles Morales" en "Demon's Souls". Xbox Series X (2020): * Hoë aanvraag en beperkte beskikbaarheid by vrystelling. * Xbox draadlose beheerder met verbeterde ergonomie. * Bekend vir eksklusiewe speletjies soos "Halo Infinite" en "Forza Horizon 4". == Grootste tegnologiese veranderinge van videospeletjiekonsoles == === Markwaarde van videospeletjiekonsoles === Atari se Odyssey is in 1972 vrygestel teen 'n markprys van $99 (R1815,67 in 2024). Omdat die Odessey nie so groot kommersiële sukses was nie, kan huidige eienaars van die retro-konsole dit waardeer op $1400 (R25 676), dit is 'n 1314% toename oor die 1972-kosprys. === Verandering in bergingsvermoëns === Die eerste konsoles het nooit speletjies intern gestoor nie, maar eerder op 'n CD-skyf of speletjiekaart, wat min of meer 'n kapasiteit van 6MB bevat het. Soos wat die tegnologie ontwikkel het, het XBOX interne stoorplek in hul konsoles begin inkorporeer, wat die totale stoorplek van 6MB na 8GB verhoog het. Moderne konsoles kan tot 2TB interne stoorplek bevat, wat nodig is a.g.v. die toename in videospeletjiegrootte. Tans is “ARK: Survival Evolved” spasiegewys die grootste videospeletjie met 'n grootte van 275GB. == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} [[Kategorie:Videospeletjies]] [[Kategorie:Geskiedenis]] gezohyf2acizxsk8h8tk3la27roiw7o 2910326 2910325 2026-06-09T13:51:29Z Rooiratel 90342 2910326 wikitext text/x-wiki [[Beeld:Consoles-computerspielemuseum.jpg|duimnael|upright=1.2|'n Versameling tuis- en handheld-videospeletjiekonsoles by die [[Computerspielemuseum|''Computerspielemuseum'']] in Berlyn.]] Die '''geskiedenis van videospeletjies''' het in die 1950s en 1960s beginsoos [[rekenaarwetenskap|rekenaarwetenskaplikes]] begin het om eenvoudige speletjies en [[simulasie-videospeletjie|simulasies]] op [[minirekenaars]] en [[hoofraamrekenaars]] te ontwerp. ''[[Spacewar!]]'' was ontwikkel deur [[Massachusetts Institute of Technology]] (MIT) student-stokperdjie-entoesiaste in 1962 as een van die eerste sulke [[videospeletjie|speletjies op 'n videoskerm]]. ==Kort geskiedenis== [[Videospeletjie]]s het hul debuut in die vroeë 1950’s gemaak, nie in alledaagse huise nie, maar in laboratoriums. Tydens die 1940’s tot die vroeë 1950’s, was rekenaars geweldig groot en duur, en kon 'n hele vertrek volstaan, dus kon slegs universiteite en groot maatskappye rekenaars bekostig. Die Britse professor A. S. Douglas van die [[Universiteit van Cambridge]] in die [[Verenigde State van Amerika|VSA]], het die heel eerste rekenaarspeletjie, as deel van sy doktorale verhandeling in 1952 geskep. Hierdie speletjie staan vandag wêreldwyd bekend as “Kringetjies en kruisies”. Daarna het William Higinbotham in 1958 die speletjie “Tennis vir twee” ontwerp, wat hy in die Brookhaven Nasionale Laboratorium in Uptown, New York uitgestal het. Die derde rekenaarspeletjie wat sy vlerke gesprei het, was Steve Russel se “Spacewar”. Hy het in 1962 as deel van 'n groep studente by [https://www.mit.edu/ MIT] (Massachusetts Instituut van Tegnologie) hierdie speletjie geskep wat op die PDP-1 rekenaar gespeel kon word. Dit was die heel eerste speletjie wat op veelvuldige rekenaars gelyktydig gespeel kon word. [[Lêer:Brown Box.jpg|links|duimnael|207x207px|Die Bruin Boks]] Alhoewel “Spacewar” 'n sukses was, was dit nooit bedoel om aan die publiek vrygestel te word nie, aangesien rekenaars steeds 'n onbekostigbare item vir persoonlike gebruik was. Indien jy die speletjie wou speel, het jy toegang tot 'n navorsingsfasiliteit se rekenaar nodig gehad. In 1967 is “die bruin boks” gebore. Hierdie was die wêreld se heel eerste prototipe van wat ons vandag ken as die moderne Xbox of [[PlayStation]]. Hierdie toestel is geskep en ontwikkel deur Sanders Associates Inc, onder leiding van Ralph Baer. Hy word beskou as die vader van rekenaarspeletjies. In 1972 is dit aan die publiek as die “Magnavox Odyssey” (of net "Odyssey" vir kort) bemark.[[Lêer:Magnavox-Odyssey-Console-Set.jpg|duimnael|Magnavox Odyssey tuiskonsole]] Met minder as 200 000 eenhede verkoop, is Magnavox Odyssey nie as 'n kommersiële sukses beskou nie. Van die bydraende faktore, het swak bemarking die grootste rol gespeel. Baie potensiële verbruikers was onder die indruk dat Odyssey net op Magnavox-televisies sou werk. Uiteindelik was die probleem dat Magnavox Odyssey gesien was as 'n foefie om meer televisiestelle te verkoop. Bestuurders by Magnavox het nie die visie gehad om te sien dat televisiespeletjies die potensiaal het om 'n onafhanklike bedryf te word nie, en het nie die produk die ondersteuning gegee wat dit benodig gehad het nie. Nolan Bushnell, geïnspireer deur "Spacewar", het hy probeer om die spel te kommersialiseer. Met sy agtergrond in vermaak-arkades, het Bushnell geglo dat "Spacewar" kon slaag as 'n munt-aangedrewe masjien. In 1971 het Nutting Associates sy konsep as "Computer Space" vrygestel. Die speletjie was egter te kompleks vir spelers en het misluk. Ten spyte van hierdie terugslag, het Bushnell vol vertroue gebly in die potensiaal van videospeletjies wat deur muntstukke gedryf word. Nadat hy Magnavox Odyssey se tafeltennisspeletjie in 1972 gesien het, het hy en Ted Dabney, Atari Inc. gestig. Hulle het "Pong" vrygestel, 'n arkade pingpong-speletjie, wat 'n onmiddellike treffer geword het. Die eerste Pong-masjien, wat in 'n Sunnyvale-kroeg geïnstalleer is, het sy geldkas vinnig met munte gevul. In 1975 het Atari met Sears saamgewerk om 'n tuisweergawe van Pong te vervaardig. Alhoewel Magnavox vir Atari gedagvaar het vir patentskending en 'n sterk saak gehad het, het Atari geskik. Die tuisweergawe van Pong was baie suksesvol en het in 1975, 150 000 eenhede verkoop. Ander maatskappye het ook begin om Pong-klone te maak, en selfs Magnavox het sy Odyssey vir die tennis- en hokkiespeletjies aangepas. Die suksesvolste van hierdie vroeë konsoles was Coleco Telstar, deels danksy Ralph Baer se aanbeveling om General Instruments se AY-3-8500-skyfie te gebruik. Coleco het 'n krisis in die gesig gestaar toe Telstar FCC-inmengingstoetse (wat die hoeveelheid radiasie wat deur die toestel vrygestelword meet) gedruip het, maar die probleem is met behulp van Baer opgelos en FCC-goedkeuring is later verkry. Telstar het in 1976 meer as 'n miljoen eenhede verkoop voordat dit oorskadu is deur tweedegenerasie-konsoles soos die Atari 2600, Intellivision en ColecoVision, wat uitruilbare speletjiepatrone bevat het. Die mark het egter oorversadig geraak met te veel speletjies en konsoles van lae gehalte, wat gelei het tot 'n beduidende industrie-ineenstorting, vererger deur die opkoms van tuisrekenaars soos die Apple II en Commodore 64, wat speletjies kan speel en ander programme kan laai. Teen 1983-1984 het videospeletjiekonsoleverkope gedaal, en baie maatskappye het die mark verlaat. Die bekendstelling van die Nintendo Entertainment System (NES) in 1985 het egter die bedryf laat herleef. Die [[:en:Nintendo_Entertainment_System|NES]] se gewildheid het videospeletjies as 'n hoofstroom vermaaklikheidsmedium vasgemaak, wat Ralph Baer se vroeë voorspellings vervul het.<ref name=":2">History (1 September 2017); History.com Editors ([https://www.history.com/topics/inventions/history-of-video-games#the-early-days https://www.history.com/topics/inventions/history-of-video-games#the-early-days)]besoek op 20 Oktober 2024</ref> == Die evolusie van arkadespeletjies <ref>Pocket 7 Games (30 Mei 2024): Matthew M[https://www.pocket7games.com/post/evolution-of-gaming-platforms-from-arcade-to-modern-era (https://www.pocket7games.com/post/evolution-of-gaming-platforms-from-arcade-to-modern-era)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240807091355/https://www.pocket7games.com/post/evolution-of-gaming-platforms-from-arcade-to-modern-era |date= 7 Augustus 2024 }} Besoek op 7 Augustus 2024</ref> == Arkadespeletjies het begin vlamvat onder die jonger generasie vanaf die 1970's, dit het die kulturele grondslag van die dobbelbedryf geword. Arkades was nie net vir die speel van arkadespeletjies nie, dit het ook 'n sosiale spilpunt geword want die gewildste speletjieplatforms was waar mense vroeër ontmoet, gekuier en met ander spelers meegeding het. Arkadespeletjies was hoofsaaklik gemik op tieners en jong volwassenes. Sommige van die gewildste arkadespeletjies sluit Pong, Borrelskiet, Space Invaders en PAC-MAN in. Al is arkadespeletjies nie meer so gewild as wat dit op 'n tyd was nie, word dit steeds wêreldwyd deur baie mense gespeel, veral deur mense wat van speletjies hou met minder ingewikkelde kontroles. Die maatskappy AVIA het 'n gratis borrelskiet-speletjie genaamd Bubble Buzz ontwikkel wat geïnspireer is deur arkadespeletjies, met 'n kinkel van moderne era-ontwerp en opgedateerde spel wat spelers laat terugkeer vir meer. Die speletjies het baie geld gemaak en die gier vir arkademasjienspeletjies het gelei tot die ontwikkeling van beter tegnologie en so ook die vraag na tuisspeletjiestelsels. Soos die gewildheid van die arkadespeletjies duidelik geword het, het mense gesmag na tuisspeletjiestelsels. In die 1980's het tuiskonsoles ontstaan. Stelsels soos die Atari 2600 en die ontdekking van ikoniese konsoles soos die [[Nintendo]] Entertainment System (NES) en [[Sega|Sega Genesis]] het uiteindelik speletjies vervaardig wat op dié konsoles gespeel kon word. Daarbenewens het die beheerders van hierdie speletjiekonsoles die speletjie-ervaring merkwaardig verbeter deurdat spelers meer beheer oor hul aksies binne die speletjie kon hê. Maatskappye produseer steeds tonne speletjiekonsoles, veral dié wat voorlopers in die veld is, naamlik die [[Sony]] PlayStation, Xbox Series X en selfs die Nintendo Switch. Hulle het selfs hul eie gemeenskap gebou soos die PlayStation Network en Xbox-speletjiepas om spelers met ander te laat kontak maak terwyl die maatskappy hul eie wins genereer deur middel van intekeningsdienste wat toegang tot hul eie speletjiebiblioteke gee. Die vooruitgang van beheerders en die hele speltegnologie het spelinteraksie meer boeiend gemaak, aangesien spelers meer komplekse bewegings en strategieë as ooit tevore kon uitvoer. Hierdie konsoles het bekende speletjies bekendgestel soos 8-bal, Mario-speletjies, [[Tetris]]-videospeletjie en ander multispelerspeletjies. Speletjies wat eens beperk was tot vroeë tuiskonsoles en arkademasjiene, het nou ontwikkel tot 'n veelvuldige en uiters toeganklike stokperdjie, wat lei tot die innovasie van die spelbedryf binne die spelplatforms. Speletjieontwikkelaars het aanhoudend die grense van tegnologie uitgebrei om meer praktiese en visueel aantreklike speletjies te skep wat tot die ontwikkeling van 3D-speletjies gelei het.Dit sluit die innovasie van CD-ROM-tegnologie in, wat meer berging bied vir saamgestelde speletjies eerder as tradisionele patrone. Hierdie transformasie vernuwe die hele bedryf en word 'n belangrike deel van die videospeletjie-ontwikkelingsgeskiedenis. == Die 9 generasies van videospeletjiekonsoles (tydlyn)<ref>Game Champions (25 Augustus 2023); Alex Cabal ([https://www.gamechampions.com/en/blog/the-evolution-of-gaming-consoles/ https://www.gamechampions.com/en/blog/the-evolution-of-gaming-consoles/)] Besoek op 7 Augustus 2024</ref> == '''Eerste generasie: 1972-1977''' Magnavox Odyssey (1972): * Eerste tuisvideospeletjiekonsole. * Geskep deur Ralph Baer, die "Vader van videospeletjies". * Arkade-speletjies in huise gebring. Atari Pong (1975): * Eerste kommersieel suksesvolle videospeletjiekonsole. * Het die arkade-speletjie-gier laat ontstaan. * Meer as 35 000 Pong-masjiene verkoop. * Die grondslag gelê vir toekomstige spelkonsoles. '''Tweede generasie: 1976-1983''' Atari 2600 (1977): * Verwisselbare speletjie-patrone bekendgestel. * Bekend vir ikoniese speletjies soos Space Invaders en Pac-Man. '''Derde generasie: 1983-1992''' Nintendo Entertainment System (NES) (1983): * Herleef die dobbelbedryf na 1983-ongeluk. * Gewilde speletjiebeheerders met rigtingblokkies. Sega Master System (1985): * Mededinger vir die NES. '''Vierdie generasie: 1987-1996''' Super Nintendo Entertainment System (SNES) (1990): * Verbeterde grafika en klank vermoëns oor die NES. * Het kompetisie van die Sega Genesis ondervind. Sega Genesis (1988): * Is betrokke by die konsole-oorloë met die SNES. '''Vyfde generasie: 1993-2005''' Sony PlayStation (1994): * CD-gebaseerde speletjies bekendgestel, wat groter en meer gedetailleerde speletjies moontlik maak. * Gewilde 3D-grafika. Nintendo 64 (1996): * Revolusioneer speletjies met 3D-ervarings. * Het die analoog stokbeheerder bekendgestel. * Voorsien innoverende multispeler-vermoëns met vier kontroleerderpoorte. '''Sesde generasie: 1998-2003''' Sega Dreamcast (1998): * Aanlyn speletjies bekendgestel met 'n ingeboude modem. * Het strawwe kompetisie in die gesig gestaar en uiteindelik daartoe gelei dat Sega die hardeware-onderneming verlaat het. PlayStation 2 (2000): * Het die topverkoperkonsole van alle tye geword. * DVD-terugspeel vermoëns ingestel. * Bekend vir 'n uitgebreide en diverse speletjie-biblioteek. '''Sewende generasie: 2005-2013''' Xbox 360 (2005): * Hoë-definisie speletjies en aanlyn veelvuldigespelersvermoëns. PlayStation 3 (2006): * Bekend vir eksklusiewe speletjietitels en multimedia-vermoëns. '''Agtste generasie: 2012-2020''' Wii U (2012): * Het tweede skermspeletjies met die GamePad bekendgestel. * Gekonfronteer met beperkte derdeparty-ondersteuning en gemengde ontvangs. PlayStation 4 (2013): * Verbeterde grafika en verwerkingskrag. * Bekend vir bekroonde speletjies soos "Uncharted 4" en "God of War". Xbox 1 (2013): * Kragtige hardeware met 'n agt-kern verwerker en toegewyde grafiese verwerkingseenheid. * Geïntegreerde Kinect-bewegingsensor. '''Negende generasie: 2020-hede''' PlayStation 5 (2020): * Hoogs verwag en beduidende skaarsheid in die gesig gestaar tydens vrystelling. * Kragtige hardeware met pasgemaakte agt-kern AMD Zen 2 CPU en AMD RDNA 2 GPU. * "DualSense"-beheerder bekendgestel. * Bekend vir eksklusiewe speletjies soos "Spider-Man: Miles Morales" en "Demon's Souls". Xbox Series X (2020): * Hoë aanvraag en beperkte beskikbaarheid by vrystelling. * Xbox draadlose beheerder met verbeterde ergonomie. * Bekend vir eksklusiewe speletjies soos "Halo Infinite" en "Forza Horizon 4". == Grootste tegnologiese veranderinge van videospeletjiekonsoles == === Markwaarde van videospeletjiekonsoles === Atari se Odyssey is in 1972 vrygestel teen 'n markprys van $99 (R1815,67 in 2024). Omdat die Odessey nie so groot kommersiële sukses was nie, kan huidige eienaars van die retro-konsole dit waardeer op $1400 (R25 676), dit is 'n 1314% toename oor die 1972-kosprys. === Verandering in bergingsvermoëns === Die eerste konsoles het nooit speletjies intern gestoor nie, maar eerder op 'n CD-skyf of speletjiekaart, wat min of meer 'n kapasiteit van 6MB bevat het. Soos wat die tegnologie ontwikkel het, het XBOX interne stoorplek in hul konsoles begin inkorporeer, wat die totale stoorplek van 6MB na 8GB verhoog het. Moderne konsoles kan tot 2TB interne stoorplek bevat, wat nodig is a.g.v. die toename in videospeletjiegrootte. Tans is “ARK: Survival Evolved” spasiegewys die grootste videospeletjie met 'n grootte van 275GB. == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} [[Kategorie:Videospeletjies]] [[Kategorie:Geskiedenis]] b952gg99n1v5khksn6pp8kj8xg9twmu 0 462416 2910329 2026-06-09T14:15:25Z Oesjaar 7467 Nuwe spesie met kaart. 2910329 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | status = EN | status_system = iucn3.1 | name = | image = | taxon = Argyrolobium longifolium | authority = ([[Carl Meissner|Meisn.]]) Walp., (1843) | synonyms =* ''Argyrolobium natalense'' <small>Dümmer</small> * ''Chasmone longifolia'' <small>Meisn.</small> | range_map = Argyrolobium longifolium distribution.svg }} '''''Argyrolobium longifolium''''' is 'n klein tot medium [[struik]] wat deel van die Fabaceae [[Familie (biologie)|familie]] is. Die [[spesie]] is [[Endemie (ekologie)|endemies]] aan [[Suid-Afrika]] en kom in [[KwaZulu-Natal]], vanaf [[Pietermaritzburg]] tot by [[Tugela]] en [[Port Shepstone]], voor. Die spesie het 'n [[voorkomsgebied]] van 3928 km². Die spesie het reeds 50% van sy [[habitat]] afgestaan aan die aanlê van plantasies, [[Gewas (landbou)|gewasverbouing]] en stedelike ontwikkeling. == Bronnelys == * [https://https://redlist.sanbi.org/species.php?species=283-24 SANBI Redlist] * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:475195-1 Plants of the World] * [https://https://biodiversityadvisor.sanbi.org/search/detail/a4000a9b-1fa4-42b7-bb73-96dc41677f8e Biodiversityadvisor] {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Argyrolobium|longifolium]] [[Kategorie:Flora van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Endemiese plante van Suid-Afrika]] lohotyj8r64vs7ilwd8jvtiaxpmdq30 1 462417 2910330 2026-06-09T14:16:51Z Oesjaar 7467 Verbeter 2910330 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 0 462418 2910355 2026-06-09T15:43:35Z Sobaka 328 begin 'n nuwe artikel 2910355 wikitext text/x-wiki '''Chun Wang''' ([[Chinees]]: 王纯; [[pinyin]]: Wáng Chún<ref>{{cite web | title=华裔富豪王纯出资 SpaceX首载人绕飞地球南北极 | url=https://www.zaobao.com.sg/news/world/story20250401-6102962 }}</ref>) is 'n in [[Volksrepubliek China]] gebore Maltees- St. Kitts en Nevisse kriptogeldeenheidbelegger wat F2Pool mede-gestig het, een van die eerste [[Bitcoin]]-mynpoele in China.<ref name="spacenews">{{Cite web |last=Foust |first=Jeff |date=2024-08-13 |title=Crypto entrepreneur buys Crew Dragon flight |url=https://spacenews.com/crypto-entrepreneur-buys-crew-dragon-flight/ |access-date=2024-08-14 |website=SpaceNews |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=ASICs and entrepreneurs: The founding of China's first mining pool |url=https://f2pool.io/mining/insights/20201209-founding-chinas-first-mining-pool/ |access-date=2024-08-14 |website=f2pool |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Harwood |first=William |date=2024-08-13 |title=SpaceX to launch bitcoin entrepreneur and three crewmates on flight around Earth's poles - CBS News |url=https://www.cbsnews.com/news/spacex-to-launch-bitcoin-entrepreneur-and-three-crewmates-on-flight-around-earths-poles/ |access-date=2024-08-14 |website=www.cbsnews.com |language=en-US}}</ref> ==Lewe en loopbaan== Wang is omstreeks 1982 gebore,<ref name=tindia>{{cite web |title=Meet 42-year-old Chun Wang, crypto investor who bought SpaceX flight to circle around Earth |url=https://www.telegraphindia.com/gallery/dream-come-true-meet-42-year-old-chun-wang-crypto-investor-who-bought-spacex-flight-to-circle-around-earth-photogallery-prnt/cid/2091833 |website=www.telegraphindia.com |publisher=The Telegraph India |access-date=29 April 2025}}</ref> en is in [[Tianjin]], China, gebore. Hy het in sy vroeë twintigs vir die eerste keer buite sy tuisdorp gereis, en sy eerste reis oorsee was op 28.<ref name=historic/> Nadat hy universiteit verlaat het, het hy verskeie sagtewareprogrammeringswerk in China beklee.<ref name=first>{{cite web |title=Meet Chun Wang, the first Maltese citizen in space |url=https://timesofmalta.com/article/meet-chun-wang-first-maltese-citizen-space.1106102 |website=www.timesofmalta.com |date=6 Maart 2025 |publisher=Times of Malta |access-date=29 April 2025}}</ref> In 2011 het hy $40 000 by sy pa geleen om in vroeë [[kriptogeldeenheid]]sondernemings te belê, en het hy in die eerste maande finansiële verliese gely. Teen 2013 het hy winste gemaak deur F2Pool mede te stig. Hy het die kripto-onderneming Stakefish in 2018 van stapel gestuur.<ref name=historic/> Vir 'n tyd was F2Pool die wêreld se grootste bitcoin-mynbou-operasie.<ref name=tindia/> == Private ruimtevlug == Op 31 Maart (1 April UTC) 2025 is die Fram2-missie van 'n Crew Dragon-ruimtetuig suksesvol gelanseer. Dit was die eerste menslike vlug wat 'n retrograde polêre wentelbaan gegaan het,<ref>{{Cite tweet |first=Jonathan |last=McDowell |author-link=Jonathan McDowell|user=planet4589 |number=1906922678067560513|title=First Space Force orbit data for Fram-2 out , showing it in a 202 x 413 km x 90.01 deg orbit|note=0.01° means it entered Retrograde orbit too}}</ref>d.w.s. om oor die [[Aarde]] se pole te vlieg.<ref name="spacenews"/> Die missie het 3.5 dae geduur en op 4 April 2025 om 16:19:28 UTC (9:19:28 vm. PDT, plaaslike tyd by die landingsplek) geëindig. Dit was die eerste [[Stille Oseaan]]-landing vir 'n Crew Dragon-missie. Fram2 is privaat befonds en onder bevel van Wang, en deur [[SpaceX]] met 'n Crew Dragon-ruimtetuig bedryf. Benewens Wang, het dit sy volledig burgerlike bemanning - Jannicke Mikkelsen, Rabea Rogge en Eric Philips - gevlieg. Hy het die idee van 'n polêre ruimtevlug in 2023 bedink en dit aan SpaceX voorgestel. Die bemanning het 22 eksperimente uitgevoer wat gefokus het op menslike gesondheid en ruimteverkenningstegnologie, insluitend die eerste [[X-straal]] in die [[ruimte]].<ref name=indiatimes>{{cite web |title=Explorer, filmmaker, scientist, and a Bitcoin investor: Meet the SpaceX Fram2 crew making space history |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/science/explorer-filmmaker-scientist-and-a-bitcoin-investor-meet-the-spacex-fram2-crew-making-space-history/articleshow/119837522.cms?from=mdr |website=indiatimes.com | date=April 2025 |publisher=The Economic Times|access-date=29 April 2025}}</ref> As 'n Maltese burger sedert Augustus 2023, het hy die eerste persoon van [[Malta]] geword wat na die ruimte gereis het. Dit was ook die eerste keer dat nie-Amerikaners aan 'n burgerlike ruimtevlug deelgeneem het. Hy en die bemanning het twee maande se opleiding by SpaceX se hoofkwartier in [[Kalifornië]] deurgebring.<ref name=historic>{{Cite news |title=Chun Wang to become first Maltese citizen in space with historic polar orbit mission |url=https://businessday.ng/world/article/chun-wang-to-become-first-maltese-citizen-in-space-with-historic-polar-orbit-mission/ |location=Lagos, Nigeria|newspaper=BusinessDay|date=7 Maart 2025 |access-date=29 April 2025}}</ref> Wang, wat 'n doelwit gestel het om elke land op aarde te besoek, het die ruimtereis as sy 1 000ste vlug geskeduleer.<ref name=sky>{{cite web |title=Bitcoin tycoon Chun Wang blasts off on polar SpaceX flight to achieve world first |url=https://news.sky.com/story/bitcoin-tycoon-chun-wang-blasts-off-on-polar-spacex-flight-to-achieve-world-first-13339726 |website=www.sky.com |publisher=Sky News |access-date=29 April 2025}}</ref> Op 21 Mei 2026 het Wang aangekondig dat hy op die eerste bemande interplanetêre sending na [[Mars]] sou gaan, wat twee jaar sou duur en verby die planeet sou vlieg sonder om te land. Hy beplan ook om op 'n onbekende datum saam met Dennis Tito aan 'n maansending deel te neem.<ref>{{Cite web|title=SpaceX Updates |url=https://www.spacex.com/updates#first-starship-interplanetary-mission |website=www.spacex.com |publisher=SpaceX |access-date=21 Mei 2026}}</ref> ==Persoonlike lewe== Hy het in 2015 na [[Thailand]] verhuis, en toe na [[Suid-Korea]]. Hy is 'n burger van [[Malta]]<ref>{{Cite web |last=Sheetz |first=Michael |date=2024-08-13 |title=Crypto magnate buys SpaceX mission for private polar spaceflight expedition |url=https://www.cnbc.com/2024/08/13/crypto-magnate-chun-wang-buys-spacex-polar-spaceflight-fram2.html |access-date=2024-08-21 |website=CNBC |language=en}}</ref> sedert Augustus 2023 en [[Saint Kitts en Nevis]] sedert 2017.<ref>{{Cite web |title=fram2: First Human Spaceflight To Earth's Polar Regions |url=https://f2.com/ |access-date=2025-03-11 |website=f2.com |language=en}}</ref> ==Verwysings== {{Verwysings}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Wang, Chun}} [[Kategorie:Maltese entrepreneurs]] [[Kategorie:Ruimtevaarders]] [[Kategorie:Geboortes in 1982]] [[Kategorie:Lewende mense]] j37v1bcre7gfxs23197qtrj3g1kuu9p 2910356 2910355 2026-06-09T15:45:02Z Sobaka 328 inligtingskas 2910356 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Persoon | naam = Chun Wang | bynaam = | beeld = | beeldbeskrywing = | onderskrif = | geboortenaam = Wang Chun | geboortedatum = [[1982]] | geboorteplek = [[Tianjin]], China | dood_datum = | sterfteplek = | ouers = | titel = | nasionaliteit = {{vlagland|Malta}}<br />{{vlagland| St. Kitts en Nevis}} | beroep = entrepreneur in die kriptogeld en ruimtevaart velde | ander = | bekend = | salaris = | termyn = | voorganger = | opvolger = | eerbewyse = | party = | godsdiens = | huweliksmaat = | kinders = | webblad = | handtekening = }} '''Chun Wang''' ([[Chinees]]: 王纯; [[pinyin]]: Wáng Chún<ref>{{cite web | title=华裔富豪王纯出资 SpaceX首载人绕飞地球南北极 | url=https://www.zaobao.com.sg/news/world/story20250401-6102962 }}</ref>) is 'n in [[Volksrepubliek China]] gebore Maltees- St. Kitts en Nevisse kriptogeldeenheidbelegger wat F2Pool mede-gestig het, een van die eerste [[Bitcoin]]-mynpoele in China.<ref name="spacenews">{{Cite web |last=Foust |first=Jeff |date=2024-08-13 |title=Crypto entrepreneur buys Crew Dragon flight |url=https://spacenews.com/crypto-entrepreneur-buys-crew-dragon-flight/ |access-date=2024-08-14 |website=SpaceNews |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=ASICs and entrepreneurs: The founding of China's first mining pool |url=https://f2pool.io/mining/insights/20201209-founding-chinas-first-mining-pool/ |access-date=2024-08-14 |website=f2pool |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Harwood |first=William |date=2024-08-13 |title=SpaceX to launch bitcoin entrepreneur and three crewmates on flight around Earth's poles - CBS News |url=https://www.cbsnews.com/news/spacex-to-launch-bitcoin-entrepreneur-and-three-crewmates-on-flight-around-earths-poles/ |access-date=2024-08-14 |website=www.cbsnews.com |language=en-US}}</ref> ==Lewe en loopbaan== Wang is omstreeks 1982 gebore,<ref name=tindia>{{cite web |title=Meet 42-year-old Chun Wang, crypto investor who bought SpaceX flight to circle around Earth |url=https://www.telegraphindia.com/gallery/dream-come-true-meet-42-year-old-chun-wang-crypto-investor-who-bought-spacex-flight-to-circle-around-earth-photogallery-prnt/cid/2091833 |website=www.telegraphindia.com |publisher=The Telegraph India |access-date=29 April 2025}}</ref> en is in [[Tianjin]], China, gebore. Hy het in sy vroeë twintigs vir die eerste keer buite sy tuisdorp gereis, en sy eerste reis oorsee was op 28.<ref name=historic/> Nadat hy universiteit verlaat het, het hy verskeie sagtewareprogrammeringswerk in China beklee.<ref name=first>{{cite web |title=Meet Chun Wang, the first Maltese citizen in space |url=https://timesofmalta.com/article/meet-chun-wang-first-maltese-citizen-space.1106102 |website=www.timesofmalta.com |date=6 Maart 2025 |publisher=Times of Malta |access-date=29 April 2025}}</ref> In 2011 het hy $40 000 by sy pa geleen om in vroeë [[kriptogeldeenheid]]sondernemings te belê, en het hy in die eerste maande finansiële verliese gely. Teen 2013 het hy winste gemaak deur F2Pool mede te stig. Hy het die kripto-onderneming Stakefish in 2018 van stapel gestuur.<ref name=historic/> Vir 'n tyd was F2Pool die wêreld se grootste bitcoin-mynbou-operasie.<ref name=tindia/> == Private ruimtevlug == Op 31 Maart (1 April UTC) 2025 is die Fram2-missie van 'n Crew Dragon-ruimtetuig suksesvol gelanseer. Dit was die eerste menslike vlug wat 'n retrograde polêre wentelbaan gegaan het,<ref>{{Cite tweet |first=Jonathan |last=McDowell |author-link=Jonathan McDowell|user=planet4589 |number=1906922678067560513|title=First Space Force orbit data for Fram-2 out , showing it in a 202 x 413 km x 90.01 deg orbit|note=0.01° means it entered Retrograde orbit too}}</ref>d.w.s. om oor die [[Aarde]] se pole te vlieg.<ref name="spacenews"/> Die missie het 3.5 dae geduur en op 4 April 2025 om 16:19:28 UTC (9:19:28 vm. PDT, plaaslike tyd by die landingsplek) geëindig. Dit was die eerste [[Stille Oseaan]]-landing vir 'n Crew Dragon-missie. Fram2 is privaat befonds en onder bevel van Wang, en deur [[SpaceX]] met 'n Crew Dragon-ruimtetuig bedryf. Benewens Wang, het dit sy volledig burgerlike bemanning - Jannicke Mikkelsen, Rabea Rogge en Eric Philips - gevlieg. Hy het die idee van 'n polêre ruimtevlug in 2023 bedink en dit aan SpaceX voorgestel. Die bemanning het 22 eksperimente uitgevoer wat gefokus het op menslike gesondheid en ruimteverkenningstegnologie, insluitend die eerste [[X-straal]] in die [[ruimte]].<ref name=indiatimes>{{cite web |title=Explorer, filmmaker, scientist, and a Bitcoin investor: Meet the SpaceX Fram2 crew making space history |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/science/explorer-filmmaker-scientist-and-a-bitcoin-investor-meet-the-spacex-fram2-crew-making-space-history/articleshow/119837522.cms?from=mdr |website=indiatimes.com | date=April 2025 |publisher=The Economic Times|access-date=29 April 2025}}</ref> As 'n Maltese burger sedert Augustus 2023, het hy die eerste persoon van [[Malta]] geword wat na die ruimte gereis het. Dit was ook die eerste keer dat nie-Amerikaners aan 'n burgerlike ruimtevlug deelgeneem het. Hy en die bemanning het twee maande se opleiding by SpaceX se hoofkwartier in [[Kalifornië]] deurgebring.<ref name=historic>{{Cite news |title=Chun Wang to become first Maltese citizen in space with historic polar orbit mission |url=https://businessday.ng/world/article/chun-wang-to-become-first-maltese-citizen-in-space-with-historic-polar-orbit-mission/ |location=Lagos, Nigeria|newspaper=BusinessDay|date=7 Maart 2025 |access-date=29 April 2025}}</ref> Wang, wat 'n doelwit gestel het om elke land op aarde te besoek, het die ruimtereis as sy 1 000ste vlug geskeduleer.<ref name=sky>{{cite web |title=Bitcoin tycoon Chun Wang blasts off on polar SpaceX flight to achieve world first |url=https://news.sky.com/story/bitcoin-tycoon-chun-wang-blasts-off-on-polar-spacex-flight-to-achieve-world-first-13339726 |website=www.sky.com |publisher=Sky News |access-date=29 April 2025}}</ref> Op 21 Mei 2026 het Wang aangekondig dat hy op die eerste bemande interplanetêre sending na [[Mars]] sou gaan, wat twee jaar sou duur en verby die planeet sou vlieg sonder om te land. Hy beplan ook om op 'n onbekende datum saam met Dennis Tito aan 'n maansending deel te neem.<ref>{{Cite web|title=SpaceX Updates |url=https://www.spacex.com/updates#first-starship-interplanetary-mission |website=www.spacex.com |publisher=SpaceX |access-date=21 Mei 2026}}</ref> ==Persoonlike lewe== Hy het in 2015 na [[Thailand]] verhuis, en toe na [[Suid-Korea]]. Hy is 'n burger van [[Malta]]<ref>{{Cite web |last=Sheetz |first=Michael |date=2024-08-13 |title=Crypto magnate buys SpaceX mission for private polar spaceflight expedition |url=https://www.cnbc.com/2024/08/13/crypto-magnate-chun-wang-buys-spacex-polar-spaceflight-fram2.html |access-date=2024-08-21 |website=CNBC |language=en}}</ref> sedert Augustus 2023 en [[Saint Kitts en Nevis]] sedert 2017.<ref>{{Cite web |title=fram2: First Human Spaceflight To Earth's Polar Regions |url=https://f2.com/ |access-date=2025-03-11 |website=f2.com |language=en}}</ref> ==Verwysings== {{Verwysings}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Wang, Chun}} [[Kategorie:Maltese entrepreneurs]] [[Kategorie:Ruimtevaarders]] [[Kategorie:Geboortes in 1982]] [[Kategorie:Lewende mense]] fmeg9ipcuwkdtjgn7rojnmzapz8e19o 2910437 2910356 2026-06-10T07:28:11Z Rooiratel 90342 2910437 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Persoon | naam = Chun Wang | bynaam = | beeld = | beeldbeskrywing = | onderskrif = | geboortenaam = Wang Chun | geboortedatum = [[1982]] | geboorteplek = [[Tianjin]], China | dood_datum = | sterfteplek = | ouers = | titel = | nasionaliteit = {{vlagland|Malta}}<br />{{vlagland| St. Kitts en Nevis}} | beroep = entrepreneur in die kriptogeld en ruimtevaart velde | ander = | bekend = | salaris = | termyn = | voorganger = | opvolger = | eerbewyse = | party = | godsdiens = | huweliksmaat = | kinders = | webblad = | handtekening = }} '''Chun Wang''' ([[Chinees]]: 王纯; [[pinyin]]: Wáng Chún<ref>{{cite web | title=华裔富豪王纯出资 SpaceX首载人绕飞地球南北极 | url=https://www.zaobao.com.sg/news/world/story20250401-6102962 }}</ref>) is 'n in [[Volksrepubliek China]] gebore Maltees- St. Kitts en Nevisse kriptogeldeenheidbelegger wat F2Pool mede-gestig het, een van die eerste [[Bitcoin]]-mynpoele in China.<ref name="spacenews">{{Cite web |last=Foust |first=Jeff |date=2024-08-13 |title=Crypto entrepreneur buys Crew Dragon flight |url=https://spacenews.com/crypto-entrepreneur-buys-crew-dragon-flight/ |access-date=2024-08-14 |website=SpaceNews |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=ASICs and entrepreneurs: The founding of China's first mining pool |url=https://f2pool.io/mining/insights/20201209-founding-chinas-first-mining-pool/ |access-date=2024-08-14 |website=f2pool |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Harwood |first=William |date=2024-08-13 |title=SpaceX to launch bitcoin entrepreneur and three crewmates on flight around Earth's poles - CBS News |url=https://www.cbsnews.com/news/spacex-to-launch-bitcoin-entrepreneur-and-three-crewmates-on-flight-around-earths-poles/ |access-date=2024-08-14 |website=www.cbsnews.com |language=en-US}}</ref> ==Lewe en loopbaan== Wang is omstreeks 1982 gebore,<ref name=tindia>{{cite web |title=Meet 42-year-old Chun Wang, crypto investor who bought SpaceX flight to circle around Earth |url=https://www.telegraphindia.com/gallery/dream-come-true-meet-42-year-old-chun-wang-crypto-investor-who-bought-spacex-flight-to-circle-around-earth-photogallery-prnt/cid/2091833 |website=www.telegraphindia.com |publisher=The Telegraph India |access-date=29 April 2025}}</ref> en is in [[Tianjin]], China, gebore. Hy het in sy vroeë twintigs vir die eerste keer buite sy tuisdorp gereis, en sy eerste reis oorsee was op 28.<ref name=historic/> Nadat hy universiteit verlaat het, het hy verskeie sagtewareprogrammeringswerk in China beklee.<ref name=first>{{cite web |title=Meet Chun Wang, the first Maltese citizen in space |url=https://timesofmalta.com/article/meet-chun-wang-first-maltese-citizen-space.1106102 |website=www.timesofmalta.com |date=6 Maart 2025 |publisher=Times of Malta |access-date=29 April 2025}}</ref> In 2011 het hy $40 000 by sy pa geleen om in vroeë [[kriptogeldeenheid]]sondernemings te belê, en het hy in die eerste maande finansiële verliese gely. Teen 2013 het hy winste gemaak deur F2Pool mede te stig. Hy het die kripto-onderneming Stakefish in 2018 van stapel gestuur.<ref name=historic/> Vir 'n tyd was F2Pool die wêreld se grootste bitcoin-mynbou-operasie.<ref name=tindia/> == Private ruimtevlug == Op 31 Maart (1 April UTC) 2025 is die Fram2-missie van 'n Crew Dragon-ruimtetuig suksesvol gelanseer. Dit was die eerste menslike vlug wat 'n retrograde polêre wentelbaan gegaan het,<ref>{{Cite tweet |first=Jonathan |last=McDowell |author-link=Jonathan McDowell|user=planet4589 |number=1906922678067560513|title=First Space Force orbit data for Fram-2 out , showing it in a 202 x 413 km x 90.01 deg orbit|note=0.01° means it entered Retrograde orbit too}}</ref>d.w.s. om oor die [[Aarde]] se pole te vlieg.<ref name="spacenews"/> Die missie het 3.5 dae geduur en op 4 April 2025 om 16:19:28 UTC (9:19:28 vm. PDT, plaaslike tyd by die landingsplek) geëindig. Dit was die eerste [[Stille Oseaan]]-landing vir 'n Crew Dragon-missie. Fram2 is privaat befonds en onder bevel van Wang, en deur [[SpaceX]] met 'n Crew Dragon-ruimtetuig bedryf. Benewens Wang, het dit sy volledig burgerlike bemanning - Jannicke Mikkelsen, Rabea Rogge en Eric Philips - gevlieg. Hy het die idee van 'n polêre ruimtevlug in 2023 bedink en dit aan SpaceX voorgestel. Die bemanning het 22 eksperimente uitgevoer wat gefokus het op menslike gesondheid en ruimteverkenningstegnologie, insluitend die eerste [[X-straal]] in die [[ruimte]].<ref name=indiatimes>{{cite web |title=Explorer, filmmaker, scientist, and a Bitcoin investor: Meet the SpaceX Fram2 crew making space history |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/science/explorer-filmmaker-scientist-and-a-bitcoin-investor-meet-the-spacex-fram2-crew-making-space-history/articleshow/119837522.cms?from=mdr |website=indiatimes.com | date=April 2025 |publisher=The Economic Times|access-date=29 April 2025}}</ref> As 'n Maltese burger sedert Augustus 2023, het hy die eerste persoon van [[Malta]] geword wat na die ruimte gereis het. Dit was ook die eerste keer dat nie-Amerikaners aan 'n burgerlike ruimtevlug deelgeneem het. Hy en die bemanning het twee maande se opleiding by SpaceX se hoofkwartier in [[Kalifornië]] deurgebring.<ref name=historic>{{Cite news |title=Chun Wang to become first Maltese citizen in space with historic polar orbit mission |url=https://businessday.ng/world/article/chun-wang-to-become-first-maltese-citizen-in-space-with-historic-polar-orbit-mission/ |location=Lagos, Nigeria|newspaper=BusinessDay|date=7 Maart 2025 |access-date=29 April 2025}}</ref> Wang, wat 'n doelwit gestel het om elke land op aarde te besoek, het die ruimtereis as sy 1 000ste vlug geskeduleer.<ref name=sky>{{cite web |title=Bitcoin tycoon Chun Wang blasts off on polar SpaceX flight to achieve world first |url=https://news.sky.com/story/bitcoin-tycoon-chun-wang-blasts-off-on-polar-spacex-flight-to-achieve-world-first-13339726 |website=www.sky.com |publisher=Sky News |access-date=29 April 2025}}</ref> Op 21 Mei 2026 het Wang aangekondig dat hy op die eerste bemande interplanetêre sending na [[Mars]] sou gaan, wat twee jaar sou duur en verby die planeet sou vlieg sonder om te land. Hy beplan ook om op 'n onbekende datum saam met Dennis Tito aan 'n maansending deel te neem.<ref>{{Cite web|title=SpaceX Updates |url=https://www.spacex.com/updates#first-starship-interplanetary-mission |website=www.spacex.com |publisher=SpaceX |access-date=21 Mei 2026}}</ref> ==Persoonlike lewe== Hy het in 2015 na [[Thailand]] verhuis, en toe na [[Suid-Korea]]. Hy is 'n burger van [[Malta]]<ref>{{Cite web |last=Sheetz |first=Michael |date=2024-08-13 |title=Crypto magnate buys SpaceX mission for private polar spaceflight expedition |url=https://www.cnbc.com/2024/08/13/crypto-magnate-chun-wang-buys-spacex-polar-spaceflight-fram2.html |access-date=2024-08-21 |website=CNBC |language=en}}</ref> sedert Augustus 2023 en [[Saint Kitts en Nevis]] sedert 2017.<ref>{{Cite web |title=fram2: First Human Spaceflight To Earth's Polar Regions |url=https://f2.com/ |access-date=2025-03-11 |website=f2.com |language=en}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Wang, Chun}} [[Kategorie:Maltese entrepreneurs]] [[Kategorie:Ruimtevaarders]] [[Kategorie:Geboortes in 1982]] [[Kategorie:Lewende mense]] r72kzodcswnn7s3vtpmy39jt9u7ba0s 2910518 2910437 2026-06-10T10:15:04Z Sobaka 328 /* Private ruimtevlug */ 2910518 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Persoon | naam = Chun Wang | bynaam = | beeld = | beeldbeskrywing = | onderskrif = | geboortenaam = Wang Chun | geboortedatum = [[1982]] | geboorteplek = [[Tianjin]], China | dood_datum = | sterfteplek = | ouers = | titel = | nasionaliteit = {{vlagland|Malta}}<br />{{vlagland| St. Kitts en Nevis}} | beroep = entrepreneur in die kriptogeld en ruimtevaart velde | ander = | bekend = | salaris = | termyn = | voorganger = | opvolger = | eerbewyse = | party = | godsdiens = | huweliksmaat = | kinders = | webblad = | handtekening = }} '''Chun Wang''' ([[Chinees]]: 王纯; [[pinyin]]: Wáng Chún<ref>{{cite web | title=华裔富豪王纯出资 SpaceX首载人绕飞地球南北极 | url=https://www.zaobao.com.sg/news/world/story20250401-6102962 }}</ref>) is 'n in [[Volksrepubliek China]] gebore Maltees- St. Kitts en Nevisse kriptogeldeenheidbelegger wat F2Pool mede-gestig het, een van die eerste [[Bitcoin]]-mynpoele in China.<ref name="spacenews">{{Cite web |last=Foust |first=Jeff |date=2024-08-13 |title=Crypto entrepreneur buys Crew Dragon flight |url=https://spacenews.com/crypto-entrepreneur-buys-crew-dragon-flight/ |access-date=2024-08-14 |website=SpaceNews |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=ASICs and entrepreneurs: The founding of China's first mining pool |url=https://f2pool.io/mining/insights/20201209-founding-chinas-first-mining-pool/ |access-date=2024-08-14 |website=f2pool |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Harwood |first=William |date=2024-08-13 |title=SpaceX to launch bitcoin entrepreneur and three crewmates on flight around Earth's poles - CBS News |url=https://www.cbsnews.com/news/spacex-to-launch-bitcoin-entrepreneur-and-three-crewmates-on-flight-around-earths-poles/ |access-date=2024-08-14 |website=www.cbsnews.com |language=en-US}}</ref> ==Lewe en loopbaan== Wang is omstreeks 1982 gebore,<ref name=tindia>{{cite web |title=Meet 42-year-old Chun Wang, crypto investor who bought SpaceX flight to circle around Earth |url=https://www.telegraphindia.com/gallery/dream-come-true-meet-42-year-old-chun-wang-crypto-investor-who-bought-spacex-flight-to-circle-around-earth-photogallery-prnt/cid/2091833 |website=www.telegraphindia.com |publisher=The Telegraph India |access-date=29 April 2025}}</ref> en is in [[Tianjin]], China, gebore. Hy het in sy vroeë twintigs vir die eerste keer buite sy tuisdorp gereis, en sy eerste reis oorsee was op 28.<ref name=historic/> Nadat hy universiteit verlaat het, het hy verskeie sagtewareprogrammeringswerk in China beklee.<ref name=first>{{cite web |title=Meet Chun Wang, the first Maltese citizen in space |url=https://timesofmalta.com/article/meet-chun-wang-first-maltese-citizen-space.1106102 |website=www.timesofmalta.com |date=6 Maart 2025 |publisher=Times of Malta |access-date=29 April 2025}}</ref> In 2011 het hy $40 000 by sy pa geleen om in vroeë [[kriptogeldeenheid]]sondernemings te belê, en het hy in die eerste maande finansiële verliese gely. Teen 2013 het hy winste gemaak deur F2Pool mede te stig. Hy het die kripto-onderneming Stakefish in 2018 van stapel gestuur.<ref name=historic/> Vir 'n tyd was F2Pool die wêreld se grootste bitcoin-mynbou-operasie.<ref name=tindia/> == Private ruimtevlug == Op 31 Maart (1 April UTC) 2025 is die Fram2-missie van 'n Crew Dragon-ruimtetuig suksesvol gelanseer. Dit was die eerste menslike vlug wat 'n retrograde polêre wentelbaan gegaan het,<ref>{{Cite tweet |first=Jonathan |last=McDowell |user=planet4589 |number=1906922678067560513|title=First Space Force orbit data for Fram-2 out , showing it in a 202 x 413 km x 90.01 deg orbit|note=0.01° means it entered Retrograde orbit too}}</ref>d.w.s. om oor die [[Aarde]] se pole te vlieg.<ref name="spacenews"/> Die missie het 3.5 dae geduur en op 4 April 2025 om 16:19:28 UTC (9:19:28 vm. PDT, plaaslike tyd by die landingsplek) geëindig. Dit was die eerste [[Stille Oseaan]]-landing vir 'n Crew Dragon-missie. Fram2 is privaat befonds en onder bevel van Wang, en deur [[SpaceX]] met 'n Crew Dragon-ruimtetuig bedryf. Benewens Wang, het dit sy volledig burgerlike bemanning - Jannicke Mikkelsen, Rabea Rogge en Eric Philips - gevlieg. Hy het die idee van 'n polêre ruimtevlug in 2023 bedink en dit aan SpaceX voorgestel. Die bemanning het 22 eksperimente uitgevoer wat gefokus het op menslike gesondheid en ruimteverkenningstegnologie, insluitend die eerste [[X-straal]] in die [[ruimte]].<ref name=indiatimes>{{cite web |title=Explorer, filmmaker, scientist, and a Bitcoin investor: Meet the SpaceX Fram2 crew making space history |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/science/explorer-filmmaker-scientist-and-a-bitcoin-investor-meet-the-spacex-fram2-crew-making-space-history/articleshow/119837522.cms?from=mdr |website=indiatimes.com | date=April 2025 |publisher=The Economic Times|access-date=29 April 2025}}</ref> As 'n Maltese burger sedert Augustus 2023, het hy die eerste persoon van [[Malta]] geword wat na die ruimte gereis het. Dit was ook die eerste keer dat nie-Amerikaners aan 'n burgerlike ruimtevlug deelgeneem het. Hy en die bemanning het twee maande se opleiding by SpaceX se hoofkwartier in [[Kalifornië]] deurgebring.<ref name=historic>{{Cite news |title=Chun Wang to become first Maltese citizen in space with historic polar orbit mission |url=https://businessday.ng/world/article/chun-wang-to-become-first-maltese-citizen-in-space-with-historic-polar-orbit-mission/ |location=Lagos, Nigeria|newspaper=BusinessDay|date=7 Maart 2025 |access-date=29 April 2025}}</ref> Wang, wat 'n doelwit gestel het om elke land op aarde te besoek, het die ruimtereis as sy 1 000ste vlug geskeduleer.<ref name=sky>{{cite web |title=Bitcoin tycoon Chun Wang blasts off on polar SpaceX flight to achieve world first |url=https://news.sky.com/story/bitcoin-tycoon-chun-wang-blasts-off-on-polar-spacex-flight-to-achieve-world-first-13339726 |website=www.sky.com |publisher=Sky News |access-date=29 April 2025}}</ref> Op 21 Mei 2026 het Wang aangekondig dat hy op die eerste bemande interplanetêre sending na [[Mars]] sou gaan, wat twee jaar sou duur en verby die planeet sou vlieg sonder om te land. Hy beplan ook om op 'n onbekende datum saam met Dennis Tito aan 'n maansending deel te neem.<ref>{{Cite web|title=SpaceX Updates |url=https://www.spacex.com/updates#first-starship-interplanetary-mission |website=www.spacex.com |publisher=SpaceX |access-date=21 Mei 2026}}</ref> ==Persoonlike lewe== Hy het in 2015 na [[Thailand]] verhuis, en toe na [[Suid-Korea]]. Hy is 'n burger van [[Malta]]<ref>{{Cite web |last=Sheetz |first=Michael |date=2024-08-13 |title=Crypto magnate buys SpaceX mission for private polar spaceflight expedition |url=https://www.cnbc.com/2024/08/13/crypto-magnate-chun-wang-buys-spacex-polar-spaceflight-fram2.html |access-date=2024-08-21 |website=CNBC |language=en}}</ref> sedert Augustus 2023 en [[Saint Kitts en Nevis]] sedert 2017.<ref>{{Cite web |title=fram2: First Human Spaceflight To Earth's Polar Regions |url=https://f2.com/ |access-date=2025-03-11 |website=f2.com |language=en}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Wang, Chun}} [[Kategorie:Maltese entrepreneurs]] [[Kategorie:Ruimtevaarders]] [[Kategorie:Geboortes in 1982]] [[Kategorie:Lewende mense]] npxmp48vzyy7t37g7cvq9xd9zm7l5yq 1 462419 2910357 2026-06-09T15:46:07Z Sobaka 328 Nuwe bladsy geskep met '{{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}}' 2910357 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 0 462420 2910362 2026-06-09T16:47:45Z Oesjaar 7467 Nuwe spesie met kaart. 2910362 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | status = LC | status_system = iucn3.1 | name = | image = | taxon = Argyrolobium rupestre | authority = (E.Mey.) Walp., (1840) | synonyms = * ''Chasmone rupestris'' <small>E.Mey.</small> | range_map = Argyrolobium rupestre distribution map.svg }} '''''Argyrolobium rupestre''''' is 'n meerjarige plant wat deel van die Fabaceae [[Familie (biologie)|familie]] is. Die [[spesie]] is [[inheems]] aan die [[Demokratiese Republiek die Kongo]], [[Eritrea]], [[Ethiopië]], [[Jemen]], [[Kenia]], [[Lesotho]], [[Malawi]], [[Mosambiek]], [[Rwanda]], [[Soedan]], [[Somalië]], [[Suid-Afrika]], [[Suid-Soedan]], [[Tanzanië]], [[Uganda]], [[Zambië]] en [[Zimbabwe]]. In Suid-Afrika kom die spesie in [[Gauteng]], [[KwaZulu-Natal]], [[Limpopo]], [[Mpumalanga]], [[Oos-Kaap]] en die [[Vrystaat]] voor. == Infraspesies == Die spesie het vier infraspesies: * ''Argyrolobium rupestre subsp. aberdaricum'' <small>(Harms) Polhill</small> * ''Argyrolobium rupestre subsp. kilimandscharicum'' <small>(Taub.) Polhill</small> * ''Argyrolobium rupestre subsp. remotum'' <small>(Hochst. ex A.Rich.) Polhill</small> * ''Argyrolobium rupestre subsp. rupestre'' == Bronnelys == * [https://redlist.sanbi.org/species.php?species=283-45 REDLIST Sanbi] * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:475245-1 Plants of the World] * [https://biodiversityadvisor.sanbi.org/search/detail/9c10c228-f8b4-4f0e-9cdc-95fd4e0f4b4e Biodiversityadvisor] {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Argyrolobium|rupestre]] [[Kategorie:Flora van die Demokratiese Republiek die Kongo]] [[Kategorie:Flora van Eritrea]] [[Kategorie:Flora van Ethiopië]] [[Kategorie:Flora van Jemen]] [[Kategorie:Flora van Kenia]] [[Kategorie:Flora van Lesotho]] [[Kategorie:Flora van Malawi]] [[Kategorie:Flora van Mosambiek]] [[Kategorie:Flora van Rwanda]] [[Kategorie:Flora van Soedan]] [[Kategorie:Flora van Somalië]] [[Kategorie:Flora van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Flora van Suid-Soedan]] [[Kategorie:Flora van Tanzanië]] [[Kategorie:Flora van Uganda]] [[Kategorie:Flora van Zambië]] [[Kategorie:Flora van Zimbabwe]] cmxysloqp1odvtw2wm97tslac13sjcq 1 462421 2910363 2026-06-09T16:49:16Z Oesjaar 7467 Verbeter 2910363 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 0 462422 2910364 2026-06-09T16:58:21Z Oesjaar 7467 Nuwe spesie met kaart. 2910364 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | status = | status_system = iucn3.1 | name = | image = | taxon = Argyrolobium fischeri | authority = Taub., (1895) | synonyms = * ''Argyrolobium aequinoctiale f. elongatum'' <small>R.Wilczek</small> * ''Argyrolobium bequaertii'' <small>De Wild.</small> * ''Argyrolobium dekindtii'' <small>Harms</small> * ''Argyrolobium helenae'' <small>Buscal. & Muschl.</small> * ''Argyrolobium keniense'' <small>Harms</small> * ''Argyrolobium leucophyllum'' <small>Baker</small> * ''Argyrolobium mildbraedii'' <small>Harms</small> * ''Argyrolobium monticola'' <small>Baker f.</small> * ''Argyrolobium rivaei'' <small>(Harms) Cufod.</small> * ''Argyrolobium rufopilosum'' <small>De Wild.</small> * ''Argyrolobium shirense var. elgonense'' <small>Harms</small> * ''Macrolotus rivaei'' <small>Harms</small> | range_map = Argyrolobium fischeri distribution.svg }} '''''Argyrolobium fischeri''''' is 'n meerjarige plant wat deel van die Fabaceae [[Familie (biologie)|familie]] is. Die [[spesie]] is [[inheems]] aan [[Angola]], [[Demokratiese Republiek die Kongo]], [[Ethiopië]], [[Kenia]], [[Malawi]], [[Mosambiek]], [[Rwanda]], [[Soedan]], [[Suid-Soedan]], [[Tanzanië]], [[Uganda]] en [[Zambië]]. == Bronnelys == * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:475170-1 Plants of the World] {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Argyrolobium|fischeri]] [[Kategorie:Flora van Angola]] [[Kategorie:Flora van die Demokratiese Republiek die Kongo]] [[Kategorie:Flora van Ethiopië]] [[Kategorie:Flora van Kenia]] [[Kategorie:Flora van Malawi]] [[Kategorie:Flora van Mosambiek]] [[Kategorie:Flora van Rwanda]] [[Kategorie:Flora van Soedan]] [[Kategorie:Flora van Suid-Soedan]] [[Kategorie:Flora van Tanzanië]] [[Kategorie:Flora van Uganda]] [[Kategorie:Flora van Zambië]] 6lpbxj00bm2bheiu2do3wxbyjlxyqlu 1 462423 2910365 2026-06-09T16:59:38Z Oesjaar 7467 Verbeter 2910365 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 0 462424 2910366 2026-06-09T17:08:34Z Oesjaar 7467 Nuwe spesie met kaart. 2910366 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | status = | status_system = iucn3.1 | name = | image = | taxon = Argyrolobium friesianum | authority = Harms, (1927) | synonyms = | range_map = Argyrolobium friesianum distribution.svg }} '''''Argyrolobium friesianum''''' is 'n meerjarige plant wat deel van die Fabaceae [[Familie (biologie)|familie]] is. Die [[spesie]] is [[inheems]] aan [[Kenia]] en [[Tanzanië]]. == Bronnelys == * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:475172-1 Plants of the World] {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Argyrolobium|friesianum]] [[Kategorie:Flora van Kenia]] [[Kategorie:Flora van Tanzanië]] 6hjw5blwpfq4liojvyvf72f73olyjpg 1 462425 2910367 2026-06-09T17:09:56Z Oesjaar 7467 Verbeter 2910367 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 0 462426 2910368 2026-06-09T17:53:54Z Oesjaar 7467 Nuwe spesie met kaart. 2910368 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | status = | status_system = iucn3.1 | name = | image = | taxon = Argyrolobium macrophyllum | authority = Harms, (1917) | synonyms =* ''Argyrolobium macrophyllum var. mendesii'' <small>Torre</small> | range_map = Argyrolobium macrophyllum distribution.svg }} '''''Argyrolobium macrophyllum''''' is 'n klein tot medium [[struik]] wat deel van die Fabaceae [[Familie (biologie)|familie]] is. Die [[spesie]] is [[inheems]] aan [[Angola]], [[Malawi]], [[Tanzanië]] en [[Zambië]]. == Bronnelys == * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:475201-1 Plants of the World] {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Argyrolobium|macrophyllum]] [[Kategorie:Flora van Angola]] [[Kategorie:Flora van Malawi]] [[Kategorie:Flora van Tanzanië]] [[Kategorie:Flora van Zambië]] 98akjvb53xky4ojzecfq39i08hm7vtz 1 462427 2910369 2026-06-09T17:55:28Z Oesjaar 7467 Verbeter 2910369 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 0 462428 2910370 2026-06-09T18:42:30Z Oesjaar 7467 Nuwe spesie met kaart. 2910370 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | status = | status_system = iucn3.1 | name = | image = | taxon = Argyrolobium ramosissimum | authority = Baker, (1871) | synonyms =* ''Argyrolobium dorycnoides'' <small>Baker</small> * ''Genista bakeri'' <small>Briq.</small> * ''Genista dorycnioides'' <small>(Baker) Briq.</small> | range_map = Argyrolobium ramosissimum distribution.svg }} '''''Argyrolobium ramosissimum''''' is 'n klein [[struik]] wat deel van die Fabaceae [[Familie (biologie)|familie]] is. Die [[spesie]] is [[inheems]] aan [[Ethiopië]] en [[Kenia]]. == Bronnelys == * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:475235-1 Plants of the World] {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Argyrolobium|ramosissimum]] [[Kategorie:Flora van Ethiopië]] [[Kategorie:Flora van Kenia]] akinbh75kosrq4flng2i1ln1hh7bb70 1 462429 2910371 2026-06-09T18:43:50Z Oesjaar 7467 Verbeter 2910371 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 0 462430 2910372 2026-06-09T18:47:06Z Oesjaar 7467 Nuwe spesie met kaart. 2910372 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | status = | status_system = iucn3.1 | name = | image = | taxon = Argyrolobium stolzii | authority = Harms, (1917) | synonyms = | range_map = Argyrolobium stolzii distribution.svg }} '''''Argyrolobium stolzii''''' is 'n meerjarige plant wat deel van die Fabaceae [[Familie (biologie)|familie]] is. Die [[spesie]] is [[inheems]] aan [[Malawi]] en [[Tanzanië]]. == Bronnelys == * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:475260-1 Plants of the World] {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Argyrolobium|stolzii]] [[Kategorie:Flora van Malawi]] [[Kategorie:Flora van Tanzanië]] een396vu6kxqviogim11b81ck0s1yw0 1 462431 2910373 2026-06-09T18:57:43Z Oesjaar 7467 Verbeter 2910373 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 0 462432 2910375 2026-06-09T19:01:48Z Oesjaar 7467 Nuwe spesie met kaart. 2910375 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | status = | status_system = iucn3.1 | name = | image = | taxon = Argyrolobium vaginiferum | authority = Harms, (1901) | synonyms = * ''Argyrolobium lejeunei'' <small>R.Wilczek</small> | range_map = Argyrolobium vaginiferum distribution.svg }} '''''Argyrolobium vaginiferum''''' is 'n klein tot medium [[struik]] wat deel van die Fabaceae [[Familie (biologie)|familie]] is. Die [[spesie]] is [[inheems]] aan [[Burundi]], [[Malawi]] en [[Tanzanië]]. == Bronnelys == * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:475277-1 Plants of the World] {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Argyrolobium|vaginiferum]] [[Kategorie:Flora van Burundi]] [[Kategorie:Flora van Malawi]] [[Kategorie:Flora van Tanzanië]] 6y4dsm4azd5ptg89sc41ry0kz4rniiu 1 462433 2910376 2026-06-09T19:03:05Z Oesjaar 7467 Verbeter 2910376 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 1 462434 2910377 2026-06-09T19:42:39Z Oesjaar 7467 Verbeter 2910377 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 1 462435 2910378 2026-06-09T19:43:00Z Oesjaar 7467 Verbeter 2910378 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 1 462436 2910379 2026-06-09T19:43:24Z Oesjaar 7467 Verbeter 2910379 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 1 462437 2910380 2026-06-09T19:43:42Z Oesjaar 7467 Verbeter 2910380 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 1 462438 2910381 2026-06-09T19:43:58Z Oesjaar 7467 Verbeter 2910381 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 1 462439 2910382 2026-06-09T19:44:14Z Oesjaar 7467 Verbeter 2910382 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 1 462440 2910383 2026-06-09T19:44:30Z Oesjaar 7467 Verbeter 2910383 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 1 462441 2910384 2026-06-09T19:44:48Z Oesjaar 7467 Verbeter 2910384 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 1 462442 2910385 2026-06-09T19:45:10Z Oesjaar 7467 Verbeter 2910385 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 1 462443 2910387 2026-06-09T21:03:37Z Oesjaar 7467 Verbeter 2910387 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 1 462444 2910388 2026-06-09T21:04:16Z Oesjaar 7467 Verbeter 2910388 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 1 462445 2910389 2026-06-09T21:04:54Z Oesjaar 7467 Verbeter 2910389 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 1 462446 2910390 2026-06-09T21:05:29Z Oesjaar 7467 Verbeter 2910390 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 1 462447 2910391 2026-06-09T21:06:05Z Oesjaar 7467 Verbeter 2910391 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 1 462448 2910392 2026-06-09T21:06:44Z Oesjaar 7467 Verbeter 2910392 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 1 462449 2910393 2026-06-09T21:07:19Z Oesjaar 7467 Verbeter 2910393 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 1 462450 2910410 2026-06-10T06:41:06Z Oesjaar 7467 Verbeter 2910410 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 1 462451 2910411 2026-06-10T06:42:05Z Oesjaar 7467 Verbeter 2910411 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 1 462452 2910412 2026-06-10T06:42:25Z Oesjaar 7467 Verbeter 2910412 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 1 462453 2910413 2026-06-10T06:42:58Z Oesjaar 7467 Verbeter 2910413 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 1 462454 2910414 2026-06-10T06:43:16Z Oesjaar 7467 Verbeter 2910414 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 1 462455 2910415 2026-06-10T06:43:32Z Oesjaar 7467 Verbeter 2910415 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 15 462456 2910416 2026-06-10T06:44:19Z Oesjaar 7467 Verbeter 2910416 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 15 462457 2910417 2026-06-10T06:44:52Z Oesjaar 7467 Verbeter 2910417 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 15 462458 2910418 2026-06-10T06:45:52Z Oesjaar 7467 Verbeter 2910418 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 15 462459 2910419 2026-06-10T06:46:30Z Oesjaar 7467 Verbeter 2910419 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 15 462460 2910420 2026-06-10T06:47:12Z Oesjaar 7467 Verbeter 2910420 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 15 462461 2910421 2026-06-10T06:48:02Z Oesjaar 7467 Verbeter 2910421 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 15 462462 2910422 2026-06-10T06:48:54Z Oesjaar 7467 Verbeter 2910422 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 15 462463 2910423 2026-06-10T06:49:20Z Oesjaar 7467 Verbeter 2910423 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 3 462464 2910439 2026-06-10T07:32:41Z Rooiratel 90342 Welkom :) 2910439 wikitext text/x-wiki == Welkom == {{Welkom}} ck8jq42j6v04e2izh6lv2i9rdpixwx5 2 462465 2910440 2026-06-10T07:32:56Z Rooiratel 90342 Nuwe bladsy geskep met '{{Nuwe gebruikersbladsy}}' 2910440 wikitext text/x-wiki {{Nuwe gebruikersbladsy}} jddevdup2onp9o2ojsehfkkqk1lyern 11 462466 2910443 2026-06-10T07:42:36Z Rooiratel 90342 /* Hoe om "expansionism" te vertaal */ nuwe afdeling 2910443 wikitext text/x-wiki == Hoe om "expansionism" te vertaal == "Expansion" is duidelik nie 'n Afrikaanse woord nie. Dus, klink "ekspansionisme" baie verkeerd. Wat is 'n beter vertaling van die woord? "Uitbreidingisme"? Iets anders? @[[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]], @[[Gebruiker:BurgertB|BurgertB]], @[[Gebruiker:Woordgenoot|Woordgenoot]], @[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] julle menings asb. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 07:42, 10 Junie 2026 (UTC) panvjiy3hutpxtba3a6liejaylar5j2 2910508 2910443 2026-06-10T10:09:40Z Sobaka 328 /* Hoe om "expansionism" te vertaal */ 2910508 wikitext text/x-wiki == Hoe om "expansionism" te vertaal == "Expansion" is duidelik nie 'n Afrikaanse woord nie. Dus, klink "ekspansionisme" baie verkeerd. Wat is 'n beter vertaling van die woord? "Uitbreidingisme"? Iets anders? @[[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]], @[[Gebruiker:BurgertB|BurgertB]], @[[Gebruiker:Woordgenoot|Woordgenoot]], @[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] julle menings asb. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 07:42, 10 Junie 2026 (UTC) : Ekspansionisme is in die HAT: "Uitbreiding van grondgebied, invloed, handel, ens." Ek ken ook die begrip in internasionale politieke en geopolitieke konteks. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 10:09, 10 Junie 2026 (UTC) m47a5jf4vidybjufkznaqo9sxn0ujfr 0 462467 2910450 2026-06-10T08:14:11Z Oesjaar 7467 Nuwe genus. 2910450 wikitext text/x-wiki {{Outomatiese taksoboks |image = |image_caption = |display_parents = 3 |taxon = Lotononis |authority = (DC.) [[Christian Friedrich Ecklon|Eckl.]] & [[Karl Ludwig Philipp Zeyher|Zeyh.]], (1836) |subdivision_ranks = Spesies |subdivision = <center>[[#Spesies|Sien teks]]</center> |synonyms =* ''Amphinomia'' <small>DC.</small> * ''Aulacinthus'' <small>E.Mey.</small> * ''Buchenroedera'' <small>Eckl. & Zeyh.</small> * ''Capnitis'' <small>E.Mey.</small> * ''Colobotus'' <small>E.Mey.</small> * ''Krebsia'' <small>Eckl. & Zeyh.</small> * ''Lapasathus'' <small>C.Presl</small> * ''Leptidium'' <small>C.Presl</small> * ''Leptis'' <small>E.Mey. ex Eckl. & Zeyh.</small> * ''Lipozygis'' <small>E.Mey.</small> * ''Polylobium'' <small>Eckl. & Zeyh.</small> * ''Telina'' <small>E.Mey.</small> }} '''''Lotononis''''' is 'n [[genus]] van blomdraende plante wat behoort tot die [[Familie (biologie)|familie]] Fabaceae. Die genus is [[inheems]] aan [[Afrika]], [[Asië]] en [[Europa]]. == Spesies == Daar is 97 [[spesie]]s wat tot die genus hoort:<ref>[https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:1196773-2 Plants of the World Online]</ref> {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Lotononis acocksii]]'' <small>B.-E.van Wyk</small> * ''[[Lotononis acuminata]]'' <small>Eckl. & Zeyh.</small> * ''[[Lotononis acutiflora]]'' <small>Benth.</small> * ''[[Lotononis alpina]]'' <small>(Eckl. & Zeyh.) B.-E.van Wyk</small> * ''[[Lotononis amajubica]]'' <small>(Burtt Davy) B.-E.van Wyk</small> * ''[[Lotononis arenicola]]'' <small>Schltr. ex De Wild.</small> * ''[[Lotononis argentea]]'' <small>Eckl. & Zeyh.</small> * ''[[Lotononis azurea]]'' <small>Benth.</small> * ''[[Lotononis azureoides]]'' <small>B.-E.van Wyk</small> * ''[[Lotononis bachmanniana]]'' <small>Dümmer</small> * ''[[Lotononis brachyantha]]'' <small>Harms</small> * ''[[Lotononis brevicaulis]]'' <small>B.-E.van Wyk</small> * ''[[Lotononis burchellii]]'' <small>Benth.</small> * ''[[Lotononis caerulescens]]'' <small>(E.Mey.) B.-E.van Wyk</small> * ''[[Lotononis carnea]]'' <small>B.-E.van Wyk</small> * ''[[Lotononis carnosa]]'' <small>(Eckl. & Zeyh.) Benth.</small> * ''[[Lotononis complanata]]'' <small>B.-E.van Wyk</small> * ''[[Lotononis comptonii]]'' <small>B.-E.van Wyk</small> * ''[[Lotononis crumaniana]]'' <small>Burch. ex Benth.</small> * ''[[Lotononis curtii]]'' <small>Harms</small> * ''[[Lotononis dahlgrenii]]'' <small>B.-E.van Wyk</small> * ''[[Lotononis delicata]]'' <small>(Baker f.) Polhill</small> * ''[[Lotononis densa]]'' <small>(Thunb.) Harv.</small> * ''[[Lotononis dichiloides]]'' <small>Sond.</small> * ''[[Lotononis dissitinodis]]'' <small>B.-E.van Wyk</small> * ''[[Lotononis divaricata]]'' <small>Benth.</small> * ''[[Lotononis elongata]]'' <small>(Thunb.) D.Dietr.</small> * ''[[Lotononis eriocarpa]]'' <small>(E.Mey.) B.-E.van Wyk</small> * ''[[Lotononis evansiana]]'' <small>Burtt Davy</small> * ''[[Lotononis exstipulata]]'' <small>L.Bolus</small> * ''[[Lotononis falcata]]'' <small>(E.Mey.) Benth.</small> * ''[[Lotononis fastigiata]]'' <small>(E.Mey.) B.-E.van Wyk</small> * ''[[Lotononis filiformis]]'' <small>B.-E.van Wyk</small> * ''[[Lotononis fruticoides]]'' <small>B.-E.van Wyk</small> * ''[[Lotononis galpinii]]'' <small>Dümmer</small> * ''[[Lotononis genistoides]]'' <small>(Fenzl) Benth.</small> * ''[[Lotononis glabra]]'' <small>(Thunb.) D.Dietr.</small> * ''[[Lotononis glabrescens]]'' <small>(Dümmer) B.-E.van Wyk</small> * ''[[Lotononis gracilifolia]]'' <small>B.-E.van Wyk</small> * ''[[Lotononis harveyi]]'' <small>B.-E.van Wyk</small> * ''[[Lotononis holosericea]]'' <small>(E.Mey.) B.-E.van Wyk</small> * ''[[Lotononis involucrata]]'' <small>(P.J.Bergius) Benth.</small> * ''[[Lotononis jacottetii]]'' <small>(Schinz) B.-E.van Wyk</small> * ''[[Lotononis lamprifolia]]'' <small>B.-E.van Wyk</small> * ''[[Lotononis laxa]]'' <small>Eckl. & Zeyh.</small> * ''[[Lotononis lenticula]]'' <small>Benth.</small> * ''[[Lotononis leptoloba]]'' <small>Bolus ex Schltr.</small> * ''[[Lotononis linearifolia]]'' <small>B.-E.van Wyk</small> * ''[[Lotononis listioides]]'' <small>Dinter & Harms</small> * ''[[Lotononis lotononoides]]'' <small>(Scott Elliot) B.-E.van Wyk</small> * ''[[Lotononis macra]]'' <small>Schltr.</small> * ''[[Lotononis macroloba]]'' <small>B.-E.van Wyk & Kolberg</small> * ''[[Lotononis macrosepala]]'' <small>Conrath</small> * ''[[Lotononis maculata]]'' <small>Dümmer</small> * ''[[Lotononis maximiliani]]'' <small>Schltr. ex De Wild.</small> * ''[[Lotononis meyeri]]'' <small>(C.Presl) B.-E.van Wyk</small> * ''[[Lotononis micrantha]]'' <small>Eckl. & Zeyh.</small> * ''[[Lotononis minor]]'' <small>Dümmer & A.J.Jenn.</small> * ''[[Lotononis monophylla]]'' <small>Harv.</small> * ''[[Lotononis nutans]]'' <small>B.-E.van Wyk</small> * ''[[Lotononis oxyptera]]'' <small>(E.Mey.) Benth.</small> * ''[[Lotononis pachycarpa]]'' <small>Dinter ex B.-E.van Wyk</small> * ''[[Lotononis pallidirosea]]'' <small>Dinter & Harms</small> * ''[[Lotononis parviflora]]'' <small>(P.J.Bergius) D.Dietr.</small> * ''[[Lotononis perplexa]]'' <small>(E.Mey.) Eckl. & Zeyh.</small> * ''[[Lotononis pottiae]]'' <small>Burtt Davy</small> * ''[[Lotononis prolifera]]'' <small>(E.Mey.) B.-E.van Wyk</small> * ''[[Lotononis prostrata]]'' <small>(Burm.f.) Benth.</small> * ''[[Lotononis pseudodelicata]]'' <small>(Torre) Polhill</small> * ''[[Lotononis pulchella]]'' <small>(E.Mey.) B.-E.van Wyk</small> * ''[[Lotononis pumila]]'' <small>Eckl. & Zeyh.</small> * ''[[Lotononis pungens]]'' <small>Eckl. & Zeyh.</small> * ''[[Lotononis purpurescens]]'' <small>B.-E.van Wyk</small> * ''[[Lotononis rabenaviana]]'' <small>Dinter & Harms</small> * ''[[Lotononis racemiflora]]'' <small>B.-E.van Wyk</small> * ''[[Lotononis rigida]]'' <small>(E.Mey.) Benth.</small> * ''[[Lotononis rostrata]]'' <small>Benth.</small> * ''[[Lotononis sabulosa]]'' <small>T.M.Salter</small> * ''[[Lotononis schreiberae]]'' <small>B.-E.van Wyk</small> * ''[[Lotononis sericophylla]]'' <small>Benth.</small> * ''[[Lotononis serpentinicola]]'' <small>Wild</small> * ''[[Lotononis sparsiflora]]'' <small>(E.Mey.) B.-E.van Wyk</small> * ''[[Lotononis stenophylla]]'' <small>(Eckl. & Zeyh.) B.-E.van Wyk</small> * ''[[Lotononis stricta]]'' <small>(Eckl. & Zeyh.) B.-E.van Wyk</small> * ''[[Lotononis strigillosa]]'' <small>(Merxm. & A.Schreib.) A.Schreib.</small> * ''[[Lotononis tenella]]'' <small>(E.Mey.) Eckl. & Zeyh.</small> * ''[[Lotononis tenuis]]'' <small>Baker</small> * ''[[Lotononis trichodes]]'' <small>(E.Mey.) B.-E.van Wyk</small> * ''[[Lotononis triphylla]]'' <small>(L.) Dorr</small> * ''[[Lotononis umbellata]]'' <small>Benth.</small> * ''[[Lotononis varia]]'' <small>(E.Mey.) Steud.</small> * ''[[Lotononis venosa]]'' <small>B.-E.van Wyk</small> * ''[[Lotononis viborgioides]]'' <small>Benth.</small> * ''[[Lotononis villosa]]'' <small>(E.Mey.) Steud.</small> * ''[[Lotononis viminea]]'' <small>(E.Mey.) B.-E.van Wyk</small> * ''[[Lotononis virgata]]'' <small>B.-E.van Wyk</small> * ''[[Lotononis wylei]]'' <small>J.M.Wood</small> {{div col end}} == Verwysings == {{verwysings}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Lotononis| ]] 0fphw94ehqwcihdnd6hscrc98i7lhzb 2910452 2910450 2026-06-10T08:20:23Z Oesjaar 7467 /* Spesies */ Skakel 2910452 wikitext text/x-wiki {{Outomatiese taksoboks |image = |image_caption = |display_parents = 3 |taxon = Lotononis |authority = (DC.) [[Christian Friedrich Ecklon|Eckl.]] & [[Karl Ludwig Philipp Zeyher|Zeyh.]], (1836) |subdivision_ranks = Spesies |subdivision = <center>[[#Spesies|Sien teks]]</center> |synonyms =* ''Amphinomia'' <small>DC.</small> * ''Aulacinthus'' <small>E.Mey.</small> * ''Buchenroedera'' <small>Eckl. & Zeyh.</small> * ''Capnitis'' <small>E.Mey.</small> * ''Colobotus'' <small>E.Mey.</small> * ''Krebsia'' <small>Eckl. & Zeyh.</small> * ''Lapasathus'' <small>C.Presl</small> * ''Leptidium'' <small>C.Presl</small> * ''Leptis'' <small>E.Mey. ex Eckl. & Zeyh.</small> * ''Lipozygis'' <small>E.Mey.</small> * ''Polylobium'' <small>Eckl. & Zeyh.</small> * ''Telina'' <small>E.Mey.</small> }} '''''Lotononis''''' is 'n [[genus]] van blomdraende plante wat behoort tot die [[Familie (biologie)|familie]] Fabaceae. Die genus is [[inheems]] aan [[Afrika]], [[Asië]] en [[Europa]]. == Spesies == Daar is 97 [[spesie]]s wat tot die genus hoort:<ref>[https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:1196773-2 Plants of the World Online]</ref> {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Lotononis acocksii]]'' <small>B.-E.van Wyk</small> * ''[[Lotononis acuminata]]'' <small>Eckl. & Zeyh.</small> * ''[[Lotononis acutiflora]]'' <small>Benth.</small> * ''[[Lotononis alpina]]'' <small>(Eckl. & Zeyh.) B.-E.van Wyk</small> * ''[[Lotononis amajubica]]'' <small>(Burtt Davy) B.-E.van Wyk</small> * ''[[Lotononis arenicola]]'' <small>Schltr. ex De Wild.</small> * ''[[Lotononis argentea]]'' <small>Eckl. & Zeyh.</small> * ''[[Lotononis azurea]]'' <small>Benth.</small> * ''[[Lotononis azureoides]]'' <small>B.-E.van Wyk</small> * ''[[Lotononis bachmanniana]]'' <small>Dümmer</small> * ''[[Lotononis brachyantha]]'' <small>Harms</small> * ''[[Lotononis brevicaulis]]'' <small>B.-E.van Wyk</small> * ''[[Lotononis burchellii]]'' <small>Benth.</small> * ''[[Lotononis caerulescens]]'' <small>(E.Mey.) B.-E.van Wyk</small> * ''[[Lotononis carnea]]'' <small>B.-E.van Wyk</small> * ''[[Lotononis carnosa]]'' <small>(Eckl. & Zeyh.) Benth.</small> * ''[[Lotononis complanata]]'' <small>B.-E.van Wyk</small> * ''[[Lotononis comptonii]]'' <small>B.-E.van Wyk</small> * ''[[Lotononis crumaniana]]'' <small>Burch. ex Benth.</small> * ''[[Lotononis curtii]]'' <small>Harms</small> * ''[[Lotononis dahlgrenii]]'' <small>B.-E.van Wyk</small> * ''[[Lotononis delicata]]'' <small>(Baker f.) Polhill</small> * ''[[Lotononis densa]]'' <small>(Thunb.) Harv.</small> * ''[[Lotononis dichiloides]]'' <small>Sond.</small> * ''[[Lotononis dissitinodis]]'' <small>B.-E.van Wyk</small> * ''[[Lotononis divaricata]]'' <small>Benth.</small> * ''[[Lotononis elongata]]'' <small>(Thunb.) D.Dietr.</small> * ''[[Lotononis eriocarpa]]'' <small>(E.Mey.) B.-E.van Wyk</small> * ''[[Lotononis evansiana]]'' <small>Burtt Davy</small> * ''[[Lotononis exstipulata]]'' <small>[[Louisa Bolus|L.Bolus]]</small> * ''[[Lotononis falcata]]'' <small>(E.Mey.) Benth.</small> * ''[[Lotononis fastigiata]]'' <small>(E.Mey.) B.-E.van Wyk</small> * ''[[Lotononis filiformis]]'' <small>B.-E.van Wyk</small> * ''[[Lotononis fruticoides]]'' <small>B.-E.van Wyk</small> * ''[[Lotononis galpinii]]'' <small>Dümmer</small> * ''[[Lotononis genistoides]]'' <small>(Fenzl) Benth.</small> * ''[[Lotononis glabra]]'' <small>(Thunb.) D.Dietr.</small> * ''[[Lotononis glabrescens]]'' <small>(Dümmer) B.-E.van Wyk</small> * ''[[Lotononis gracilifolia]]'' <small>B.-E.van Wyk</small> * ''[[Lotononis harveyi]]'' <small>B.-E.van Wyk</small> * ''[[Lotononis holosericea]]'' <small>(E.Mey.) B.-E.van Wyk</small> * ''[[Lotononis involucrata]]'' <small>(P.J.Bergius) Benth.</small> * ''[[Lotononis jacottetii]]'' <small>(Schinz) B.-E.van Wyk</small> * ''[[Lotononis lamprifolia]]'' <small>B.-E.van Wyk</small> * ''[[Lotononis laxa]]'' <small>Eckl. & Zeyh.</small> * ''[[Lotononis lenticula]]'' <small>Benth.</small> * ''[[Lotononis leptoloba]]'' <small>Bolus ex Schltr.</small> * ''[[Lotononis linearifolia]]'' <small>B.-E.van Wyk</small> * ''[[Lotononis listioides]]'' <small>Dinter & Harms</small> * ''[[Lotononis lotononoides]]'' <small>(Scott Elliot) B.-E.van Wyk</small> * ''[[Lotononis macra]]'' <small>Schltr.</small> * ''[[Lotononis macroloba]]'' <small>B.-E.van Wyk & Kolberg</small> * ''[[Lotononis macrosepala]]'' <small>Conrath</small> * ''[[Lotononis maculata]]'' <small>Dümmer</small> * ''[[Lotononis maximiliani]]'' <small>Schltr. ex De Wild.</small> * ''[[Lotononis meyeri]]'' <small>(C.Presl) B.-E.van Wyk</small> * ''[[Lotononis micrantha]]'' <small>Eckl. & Zeyh.</small> * ''[[Lotononis minor]]'' <small>Dümmer & A.J.Jenn.</small> * ''[[Lotononis monophylla]]'' <small>Harv.</small> * ''[[Lotononis nutans]]'' <small>B.-E.van Wyk</small> * ''[[Lotononis oxyptera]]'' <small>(E.Mey.) Benth.</small> * ''[[Lotononis pachycarpa]]'' <small>Dinter ex B.-E.van Wyk</small> * ''[[Lotononis pallidirosea]]'' <small>Dinter & Harms</small> * ''[[Lotononis parviflora]]'' <small>(P.J.Bergius) D.Dietr.</small> * ''[[Lotononis perplexa]]'' <small>(E.Mey.) Eckl. & Zeyh.</small> * ''[[Lotononis pottiae]]'' <small>Burtt Davy</small> * ''[[Lotononis prolifera]]'' <small>(E.Mey.) B.-E.van Wyk</small> * ''[[Lotononis prostrata]]'' <small>(Burm.f.) Benth.</small> * ''[[Lotononis pseudodelicata]]'' <small>(Torre) Polhill</small> * ''[[Lotononis pulchella]]'' <small>(E.Mey.) B.-E.van Wyk</small> * ''[[Lotononis pumila]]'' <small>Eckl. & Zeyh.</small> * ''[[Lotononis pungens]]'' <small>Eckl. & Zeyh.</small> * ''[[Lotononis purpurescens]]'' <small>B.-E.van Wyk</small> * ''[[Lotononis rabenaviana]]'' <small>Dinter & Harms</small> * ''[[Lotononis racemiflora]]'' <small>B.-E.van Wyk</small> * ''[[Lotononis rigida]]'' <small>(E.Mey.) Benth.</small> * ''[[Lotononis rostrata]]'' <small>Benth.</small> * ''[[Lotononis sabulosa]]'' <small>T.M.Salter</small> * ''[[Lotononis schreiberae]]'' <small>B.-E.van Wyk</small> * ''[[Lotononis sericophylla]]'' <small>Benth.</small> * ''[[Lotononis serpentinicola]]'' <small>Wild</small> * ''[[Lotononis sparsiflora]]'' <small>(E.Mey.) B.-E.van Wyk</small> * ''[[Lotononis stenophylla]]'' <small>(Eckl. & Zeyh.) B.-E.van Wyk</small> * ''[[Lotononis stricta]]'' <small>(Eckl. & Zeyh.) B.-E.van Wyk</small> * ''[[Lotononis strigillosa]]'' <small>(Merxm. & A.Schreib.) A.Schreib.</small> * ''[[Lotononis tenella]]'' <small>(E.Mey.) Eckl. & Zeyh.</small> * ''[[Lotononis tenuis]]'' <small>Baker</small> * ''[[Lotononis trichodes]]'' <small>(E.Mey.) B.-E.van Wyk</small> * ''[[Lotononis triphylla]]'' <small>(L.) Dorr</small> * ''[[Lotononis umbellata]]'' <small>Benth.</small> * ''[[Lotononis varia]]'' <small>(E.Mey.) Steud.</small> * ''[[Lotononis venosa]]'' <small>B.-E.van Wyk</small> * ''[[Lotononis viborgioides]]'' <small>Benth.</small> * ''[[Lotononis villosa]]'' <small>(E.Mey.) Steud.</small> * ''[[Lotononis viminea]]'' <small>(E.Mey.) B.-E.van Wyk</small> * ''[[Lotononis virgata]]'' <small>B.-E.van Wyk</small> * ''[[Lotononis wylei]]'' <small>J.M.Wood</small> {{div col end}} == Verwysings == {{verwysings}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Lotononis| ]] o6yc8ub9drctp9m102unc2skwz34xki 2910453 2910452 2026-06-10T08:21:43Z Oesjaar 7467 Skakel 2910453 wikitext text/x-wiki {{Outomatiese taksoboks |image = |image_caption = |display_parents = 3 |taxon = Lotononis |authority = (DC.) [[Christian Friedrich Ecklon|Eckl.]] & [[Karl Ludwig Philipp Zeyher|Zeyh.]], (1836) |subdivision_ranks = Spesies |subdivision = <center>[[#Spesies|Sien teks]]</center> |synonyms =* ''Amphinomia'' <small>DC.</small> * ''Aulacinthus'' <small>[[Ernst Heinrich Friedrich Meyer|E.Mey.]]</small> * ''Buchenroedera'' <small>Eckl. & Zeyh.</small> * ''Capnitis'' <small>E.Mey.</small> * ''Colobotus'' <small>E.Mey.</small> * ''Krebsia'' <small>Eckl. & Zeyh.</small> * ''Lapasathus'' <small>C.Presl</small> * ''Leptidium'' <small>C.Presl</small> * ''Leptis'' <small>E.Mey. ex Eckl. & Zeyh.</small> * ''Lipozygis'' <small>E.Mey.</small> * ''Polylobium'' <small>Eckl. & Zeyh.</small> * ''Telina'' <small>E.Mey.</small> }} '''''Lotononis''''' is 'n [[genus]] van blomdraende plante wat behoort tot die [[Familie (biologie)|familie]] Fabaceae. Die genus is [[inheems]] aan [[Afrika]], [[Asië]] en [[Europa]]. == Spesies == Daar is 97 [[spesie]]s wat tot die genus hoort:<ref>[https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:1196773-2 Plants of the World Online]</ref> {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Lotononis acocksii]]'' <small>B.-E.van Wyk</small> * ''[[Lotononis acuminata]]'' <small>Eckl. & Zeyh.</small> * ''[[Lotononis acutiflora]]'' <small>Benth.</small> * ''[[Lotononis alpina]]'' <small>(Eckl. & Zeyh.) B.-E.van Wyk</small> * ''[[Lotononis amajubica]]'' <small>(Burtt Davy) B.-E.van Wyk</small> * ''[[Lotononis arenicola]]'' <small>Schltr. ex De Wild.</small> * ''[[Lotononis argentea]]'' <small>Eckl. & Zeyh.</small> * ''[[Lotononis azurea]]'' <small>Benth.</small> * ''[[Lotononis azureoides]]'' <small>B.-E.van Wyk</small> * ''[[Lotononis bachmanniana]]'' <small>Dümmer</small> * ''[[Lotononis brachyantha]]'' <small>Harms</small> * ''[[Lotononis brevicaulis]]'' <small>B.-E.van Wyk</small> * ''[[Lotononis burchellii]]'' <small>Benth.</small> * ''[[Lotononis caerulescens]]'' <small>(E.Mey.) B.-E.van Wyk</small> * ''[[Lotononis carnea]]'' <small>B.-E.van Wyk</small> * ''[[Lotononis carnosa]]'' <small>(Eckl. & Zeyh.) Benth.</small> * ''[[Lotononis complanata]]'' <small>B.-E.van Wyk</small> * ''[[Lotononis comptonii]]'' <small>B.-E.van Wyk</small> * ''[[Lotononis crumaniana]]'' <small>Burch. ex Benth.</small> * ''[[Lotononis curtii]]'' <small>Harms</small> * ''[[Lotononis dahlgrenii]]'' <small>B.-E.van Wyk</small> * ''[[Lotononis delicata]]'' <small>(Baker f.) Polhill</small> * ''[[Lotononis densa]]'' <small>(Thunb.) Harv.</small> * ''[[Lotononis dichiloides]]'' <small>Sond.</small> * ''[[Lotononis dissitinodis]]'' <small>B.-E.van Wyk</small> * ''[[Lotononis divaricata]]'' <small>Benth.</small> * ''[[Lotononis elongata]]'' <small>(Thunb.) D.Dietr.</small> * ''[[Lotononis eriocarpa]]'' <small>(E.Mey.) B.-E.van Wyk</small> * ''[[Lotononis evansiana]]'' <small>Burtt Davy</small> * ''[[Lotononis exstipulata]]'' <small>[[Louisa Bolus|L.Bolus]]</small> * ''[[Lotononis falcata]]'' <small>(E.Mey.) Benth.</small> * ''[[Lotononis fastigiata]]'' <small>(E.Mey.) B.-E.van Wyk</small> * ''[[Lotononis filiformis]]'' <small>B.-E.van Wyk</small> * ''[[Lotononis fruticoides]]'' <small>B.-E.van Wyk</small> * ''[[Lotononis galpinii]]'' <small>Dümmer</small> * ''[[Lotononis genistoides]]'' <small>(Fenzl) Benth.</small> * ''[[Lotononis glabra]]'' <small>(Thunb.) D.Dietr.</small> * ''[[Lotononis glabrescens]]'' <small>(Dümmer) B.-E.van Wyk</small> * ''[[Lotononis gracilifolia]]'' <small>B.-E.van Wyk</small> * ''[[Lotononis harveyi]]'' <small>B.-E.van Wyk</small> * ''[[Lotononis holosericea]]'' <small>(E.Mey.) B.-E.van Wyk</small> * ''[[Lotononis involucrata]]'' <small>(P.J.Bergius) Benth.</small> * ''[[Lotononis jacottetii]]'' <small>(Schinz) B.-E.van Wyk</small> * ''[[Lotononis lamprifolia]]'' <small>B.-E.van Wyk</small> * ''[[Lotononis laxa]]'' <small>Eckl. & Zeyh.</small> * ''[[Lotononis lenticula]]'' <small>Benth.</small> * ''[[Lotononis leptoloba]]'' <small>Bolus ex Schltr.</small> * ''[[Lotononis linearifolia]]'' <small>B.-E.van Wyk</small> * ''[[Lotononis listioides]]'' <small>Dinter & Harms</small> * ''[[Lotononis lotononoides]]'' <small>(Scott Elliot) B.-E.van Wyk</small> * ''[[Lotononis macra]]'' <small>Schltr.</small> * ''[[Lotononis macroloba]]'' <small>B.-E.van Wyk & Kolberg</small> * ''[[Lotononis macrosepala]]'' <small>Conrath</small> * ''[[Lotononis maculata]]'' <small>Dümmer</small> * ''[[Lotononis maximiliani]]'' <small>Schltr. ex De Wild.</small> * ''[[Lotononis meyeri]]'' <small>(C.Presl) B.-E.van Wyk</small> * ''[[Lotononis micrantha]]'' <small>Eckl. & Zeyh.</small> * ''[[Lotononis minor]]'' <small>Dümmer & A.J.Jenn.</small> * ''[[Lotononis monophylla]]'' <small>Harv.</small> * ''[[Lotononis nutans]]'' <small>B.-E.van Wyk</small> * ''[[Lotononis oxyptera]]'' <small>(E.Mey.) Benth.</small> * ''[[Lotononis pachycarpa]]'' <small>Dinter ex B.-E.van Wyk</small> * ''[[Lotononis pallidirosea]]'' <small>Dinter & Harms</small> * ''[[Lotononis parviflora]]'' <small>(P.J.Bergius) D.Dietr.</small> * ''[[Lotononis perplexa]]'' <small>(E.Mey.) Eckl. & Zeyh.</small> * ''[[Lotononis pottiae]]'' <small>Burtt Davy</small> * ''[[Lotononis prolifera]]'' <small>(E.Mey.) B.-E.van Wyk</small> * ''[[Lotononis prostrata]]'' <small>(Burm.f.) Benth.</small> * ''[[Lotononis pseudodelicata]]'' <small>(Torre) Polhill</small> * ''[[Lotononis pulchella]]'' <small>(E.Mey.) B.-E.van Wyk</small> * ''[[Lotononis pumila]]'' <small>Eckl. & Zeyh.</small> * ''[[Lotononis pungens]]'' <small>Eckl. & Zeyh.</small> * ''[[Lotononis purpurescens]]'' <small>B.-E.van Wyk</small> * ''[[Lotononis rabenaviana]]'' <small>Dinter & Harms</small> * ''[[Lotononis racemiflora]]'' <small>B.-E.van Wyk</small> * ''[[Lotononis rigida]]'' <small>(E.Mey.) Benth.</small> * ''[[Lotononis rostrata]]'' <small>Benth.</small> * ''[[Lotononis sabulosa]]'' <small>T.M.Salter</small> * ''[[Lotononis schreiberae]]'' <small>B.-E.van Wyk</small> * ''[[Lotononis sericophylla]]'' <small>Benth.</small> * ''[[Lotononis serpentinicola]]'' <small>Wild</small> * ''[[Lotononis sparsiflora]]'' <small>(E.Mey.) B.-E.van Wyk</small> * ''[[Lotononis stenophylla]]'' <small>(Eckl. & Zeyh.) B.-E.van Wyk</small> * ''[[Lotononis stricta]]'' <small>(Eckl. & Zeyh.) B.-E.van Wyk</small> * ''[[Lotononis strigillosa]]'' <small>(Merxm. & A.Schreib.) A.Schreib.</small> * ''[[Lotononis tenella]]'' <small>(E.Mey.) Eckl. & Zeyh.</small> * ''[[Lotononis tenuis]]'' <small>Baker</small> * ''[[Lotononis trichodes]]'' <small>(E.Mey.) B.-E.van Wyk</small> * ''[[Lotononis triphylla]]'' <small>(L.) Dorr</small> * ''[[Lotononis umbellata]]'' <small>Benth.</small> * ''[[Lotononis varia]]'' <small>(E.Mey.) Steud.</small> * ''[[Lotononis venosa]]'' <small>B.-E.van Wyk</small> * ''[[Lotononis viborgioides]]'' <small>Benth.</small> * ''[[Lotononis villosa]]'' <small>(E.Mey.) Steud.</small> * ''[[Lotononis viminea]]'' <small>(E.Mey.) B.-E.van Wyk</small> * ''[[Lotononis virgata]]'' <small>B.-E.van Wyk</small> * ''[[Lotononis wylei]]'' <small>J.M.Wood</small> {{div col end}} == Verwysings == {{verwysings}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Lotononis| ]] 2qdca217uwov3stge9k71lvhr2bxmk6 2910454 2910453 2026-06-10T08:22:34Z Oesjaar 7467 /* Spesies */ Skakel 2910454 wikitext text/x-wiki {{Outomatiese taksoboks |image = |image_caption = |display_parents = 3 |taxon = Lotononis |authority = (DC.) [[Christian Friedrich Ecklon|Eckl.]] & [[Karl Ludwig Philipp Zeyher|Zeyh.]], (1836) |subdivision_ranks = Spesies |subdivision = <center>[[#Spesies|Sien teks]]</center> |synonyms =* ''Amphinomia'' <small>DC.</small> * ''Aulacinthus'' <small>[[Ernst Heinrich Friedrich Meyer|E.Mey.]]</small> * ''Buchenroedera'' <small>Eckl. & Zeyh.</small> * ''Capnitis'' <small>E.Mey.</small> * ''Colobotus'' <small>E.Mey.</small> * ''Krebsia'' <small>Eckl. & Zeyh.</small> * ''Lapasathus'' <small>C.Presl</small> * ''Leptidium'' <small>C.Presl</small> * ''Leptis'' <small>E.Mey. ex Eckl. & Zeyh.</small> * ''Lipozygis'' <small>E.Mey.</small> * ''Polylobium'' <small>Eckl. & Zeyh.</small> * ''Telina'' <small>E.Mey.</small> }} '''''Lotononis''''' is 'n [[genus]] van blomdraende plante wat behoort tot die [[Familie (biologie)|familie]] Fabaceae. Die genus is [[inheems]] aan [[Afrika]], [[Asië]] en [[Europa]]. == Spesies == Daar is 97 [[spesie]]s wat tot die genus hoort:<ref>[https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:1196773-2 Plants of the World Online]</ref> {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Lotononis acocksii]]'' <small>B.-E.van Wyk</small> * ''[[Lotononis acuminata]]'' <small>Eckl. & Zeyh.</small> * ''[[Lotononis acutiflora]]'' <small>Benth.</small> * ''[[Lotononis alpina]]'' <small>(Eckl. & Zeyh.) B.-E.van Wyk</small> * ''[[Lotononis amajubica]]'' <small>(Burtt Davy) B.-E.van Wyk</small> * ''[[Lotononis arenicola]]'' <small>Schltr. ex De Wild.</small> * ''[[Lotononis argentea]]'' <small>Eckl. & Zeyh.</small> * ''[[Lotononis azurea]]'' <small>Benth.</small> * ''[[Lotononis azureoides]]'' <small>B.-E.van Wyk</small> * ''[[Lotononis bachmanniana]]'' <small>Dümmer</small> * ''[[Lotononis brachyantha]]'' <small>Harms</small> * ''[[Lotononis brevicaulis]]'' <small>B.-E.van Wyk</small> * ''[[Lotononis burchellii]]'' <small>Benth.</small> * ''[[Lotononis caerulescens]]'' <small>(E.Mey.) B.-E.van Wyk</small> * ''[[Lotononis carnea]]'' <small>B.-E.van Wyk</small> * ''[[Lotononis carnosa]]'' <small>(Eckl. & Zeyh.) Benth.</small> * ''[[Lotononis complanata]]'' <small>B.-E.van Wyk</small> * ''[[Lotononis comptonii]]'' <small>B.-E.van Wyk</small> * ''[[Lotononis crumaniana]]'' <small>Burch. ex Benth.</small> * ''[[Lotononis curtii]]'' <small>Harms</small> * ''[[Lotononis dahlgrenii]]'' <small>B.-E.van Wyk</small> * ''[[Lotononis delicata]]'' <small>(Baker f.) Polhill</small> * ''[[Lotononis densa]]'' <small>([[Carl Peter Thunberg|Thunb.]]) Harv.</small> * ''[[Lotononis dichiloides]]'' <small>Sond.</small> * ''[[Lotononis dissitinodis]]'' <small>B.-E.van Wyk</small> * ''[[Lotononis divaricata]]'' <small>Benth.</small> * ''[[Lotononis elongata]]'' <small>(Thunb.) D.Dietr.</small> * ''[[Lotononis eriocarpa]]'' <small>(E.Mey.) B.-E.van Wyk</small> * ''[[Lotononis evansiana]]'' <small>Burtt Davy</small> * ''[[Lotononis exstipulata]]'' <small>[[Louisa Bolus|L.Bolus]]</small> * ''[[Lotononis falcata]]'' <small>(E.Mey.) Benth.</small> * ''[[Lotononis fastigiata]]'' <small>(E.Mey.) B.-E.van Wyk</small> * ''[[Lotononis filiformis]]'' <small>B.-E.van Wyk</small> * ''[[Lotononis fruticoides]]'' <small>B.-E.van Wyk</small> * ''[[Lotononis galpinii]]'' <small>Dümmer</small> * ''[[Lotononis genistoides]]'' <small>(Fenzl) Benth.</small> * ''[[Lotononis glabra]]'' <small>(Thunb.) D.Dietr.</small> * ''[[Lotononis glabrescens]]'' <small>(Dümmer) B.-E.van Wyk</small> * ''[[Lotononis gracilifolia]]'' <small>B.-E.van Wyk</small> * ''[[Lotononis harveyi]]'' <small>B.-E.van Wyk</small> * ''[[Lotononis holosericea]]'' <small>(E.Mey.) B.-E.van Wyk</small> * ''[[Lotononis involucrata]]'' <small>(P.J.Bergius) Benth.</small> * ''[[Lotononis jacottetii]]'' <small>(Schinz) B.-E.van Wyk</small> * ''[[Lotononis lamprifolia]]'' <small>B.-E.van Wyk</small> * ''[[Lotononis laxa]]'' <small>Eckl. & Zeyh.</small> * ''[[Lotononis lenticula]]'' <small>Benth.</small> * ''[[Lotononis leptoloba]]'' <small>Bolus ex Schltr.</small> * ''[[Lotononis linearifolia]]'' <small>B.-E.van Wyk</small> * ''[[Lotononis listioides]]'' <small>Dinter & Harms</small> * ''[[Lotononis lotononoides]]'' <small>(Scott Elliot) B.-E.van Wyk</small> * ''[[Lotononis macra]]'' <small>Schltr.</small> * ''[[Lotononis macroloba]]'' <small>B.-E.van Wyk & Kolberg</small> * ''[[Lotononis macrosepala]]'' <small>Conrath</small> * ''[[Lotononis maculata]]'' <small>Dümmer</small> * ''[[Lotononis maximiliani]]'' <small>Schltr. ex De Wild.</small> * ''[[Lotononis meyeri]]'' <small>(C.Presl) B.-E.van Wyk</small> * ''[[Lotononis micrantha]]'' <small>Eckl. & Zeyh.</small> * ''[[Lotononis minor]]'' <small>Dümmer & A.J.Jenn.</small> * ''[[Lotononis monophylla]]'' <small>Harv.</small> * ''[[Lotononis nutans]]'' <small>B.-E.van Wyk</small> * ''[[Lotononis oxyptera]]'' <small>(E.Mey.) Benth.</small> * ''[[Lotononis pachycarpa]]'' <small>Dinter ex B.-E.van Wyk</small> * ''[[Lotononis pallidirosea]]'' <small>Dinter & Harms</small> * ''[[Lotononis parviflora]]'' <small>(P.J.Bergius) D.Dietr.</small> * ''[[Lotononis perplexa]]'' <small>(E.Mey.) Eckl. & Zeyh.</small> * ''[[Lotononis pottiae]]'' <small>Burtt Davy</small> * ''[[Lotononis prolifera]]'' <small>(E.Mey.) B.-E.van Wyk</small> * ''[[Lotononis prostrata]]'' <small>(Burm.f.) Benth.</small> * ''[[Lotononis pseudodelicata]]'' <small>(Torre) Polhill</small> * ''[[Lotononis pulchella]]'' <small>(E.Mey.) B.-E.van Wyk</small> * ''[[Lotononis pumila]]'' <small>Eckl. & Zeyh.</small> * ''[[Lotononis pungens]]'' <small>Eckl. & Zeyh.</small> * ''[[Lotononis purpurescens]]'' <small>B.-E.van Wyk</small> * ''[[Lotononis rabenaviana]]'' <small>Dinter & Harms</small> * ''[[Lotononis racemiflora]]'' <small>B.-E.van Wyk</small> * ''[[Lotononis rigida]]'' <small>(E.Mey.) Benth.</small> * ''[[Lotononis rostrata]]'' <small>Benth.</small> * ''[[Lotononis sabulosa]]'' <small>T.M.Salter</small> * ''[[Lotononis schreiberae]]'' <small>B.-E.van Wyk</small> * ''[[Lotononis sericophylla]]'' <small>Benth.</small> * ''[[Lotononis serpentinicola]]'' <small>Wild</small> * ''[[Lotononis sparsiflora]]'' <small>(E.Mey.) B.-E.van Wyk</small> * ''[[Lotononis stenophylla]]'' <small>(Eckl. & Zeyh.) B.-E.van Wyk</small> * ''[[Lotononis stricta]]'' <small>(Eckl. & Zeyh.) B.-E.van Wyk</small> * ''[[Lotononis strigillosa]]'' <small>(Merxm. & A.Schreib.) A.Schreib.</small> * ''[[Lotononis tenella]]'' <small>(E.Mey.) Eckl. & Zeyh.</small> * ''[[Lotononis tenuis]]'' <small>Baker</small> * ''[[Lotononis trichodes]]'' <small>(E.Mey.) B.-E.van Wyk</small> * ''[[Lotononis triphylla]]'' <small>(L.) Dorr</small> * ''[[Lotononis umbellata]]'' <small>Benth.</small> * ''[[Lotononis varia]]'' <small>(E.Mey.) Steud.</small> * ''[[Lotononis venosa]]'' <small>B.-E.van Wyk</small> * ''[[Lotononis viborgioides]]'' <small>Benth.</small> * ''[[Lotononis villosa]]'' <small>(E.Mey.) Steud.</small> * ''[[Lotononis viminea]]'' <small>(E.Mey.) B.-E.van Wyk</small> * ''[[Lotononis virgata]]'' <small>B.-E.van Wyk</small> * ''[[Lotononis wylei]]'' <small>J.M.Wood</small> {{div col end}} == Verwysings == {{verwysings}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Lotononis| ]] axfladlqo3j6brl0wzvfrgvqdob8ono 2910455 2910454 2026-06-10T08:23:20Z Oesjaar 7467 /* Spesies */ Skakel 2910455 wikitext text/x-wiki {{Outomatiese taksoboks |image = |image_caption = |display_parents = 3 |taxon = Lotononis |authority = (DC.) [[Christian Friedrich Ecklon|Eckl.]] & [[Karl Ludwig Philipp Zeyher|Zeyh.]], (1836) |subdivision_ranks = Spesies |subdivision = <center>[[#Spesies|Sien teks]]</center> |synonyms =* ''Amphinomia'' <small>DC.</small> * ''Aulacinthus'' <small>[[Ernst Heinrich Friedrich Meyer|E.Mey.]]</small> * ''Buchenroedera'' <small>Eckl. & Zeyh.</small> * ''Capnitis'' <small>E.Mey.</small> * ''Colobotus'' <small>E.Mey.</small> * ''Krebsia'' <small>Eckl. & Zeyh.</small> * ''Lapasathus'' <small>C.Presl</small> * ''Leptidium'' <small>C.Presl</small> * ''Leptis'' <small>E.Mey. ex Eckl. & Zeyh.</small> * ''Lipozygis'' <small>E.Mey.</small> * ''Polylobium'' <small>Eckl. & Zeyh.</small> * ''Telina'' <small>E.Mey.</small> }} '''''Lotononis''''' is 'n [[genus]] van blomdraende plante wat behoort tot die [[Familie (biologie)|familie]] Fabaceae. Die genus is [[inheems]] aan [[Afrika]], [[Asië]] en [[Europa]]. == Spesies == Daar is 97 [[spesie]]s wat tot die genus hoort:<ref>[https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:1196773-2 Plants of the World Online]</ref> {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Lotononis acocksii]]'' <small>[[Ben-Erik van Wyk|B.-E.van Wyk]]</small> * ''[[Lotononis acuminata]]'' <small>Eckl. & Zeyh.</small> * ''[[Lotononis acutiflora]]'' <small>Benth.</small> * ''[[Lotononis alpina]]'' <small>(Eckl. & Zeyh.) B.-E.van Wyk</small> * ''[[Lotononis amajubica]]'' <small>(Burtt Davy) B.-E.van Wyk</small> * ''[[Lotononis arenicola]]'' <small>Schltr. ex De Wild.</small> * ''[[Lotononis argentea]]'' <small>Eckl. & Zeyh.</small> * ''[[Lotononis azurea]]'' <small>Benth.</small> * ''[[Lotononis azureoides]]'' <small>B.-E.van Wyk</small> * ''[[Lotononis bachmanniana]]'' <small>Dümmer</small> * ''[[Lotononis brachyantha]]'' <small>Harms</small> * ''[[Lotononis brevicaulis]]'' <small>B.-E.van Wyk</small> * ''[[Lotononis burchellii]]'' <small>Benth.</small> * ''[[Lotononis caerulescens]]'' <small>(E.Mey.) B.-E.van Wyk</small> * ''[[Lotononis carnea]]'' <small>B.-E.van Wyk</small> * ''[[Lotononis carnosa]]'' <small>(Eckl. & Zeyh.) Benth.</small> * ''[[Lotononis complanata]]'' <small>B.-E.van Wyk</small> * ''[[Lotononis comptonii]]'' <small>B.-E.van Wyk</small> * ''[[Lotononis crumaniana]]'' <small>Burch. ex Benth.</small> * ''[[Lotononis curtii]]'' <small>Harms</small> * ''[[Lotononis dahlgrenii]]'' <small>B.-E.van Wyk</small> * ''[[Lotononis delicata]]'' <small>(Baker f.) Polhill</small> * ''[[Lotononis densa]]'' <small>([[Carl Peter Thunberg|Thunb.]]) Harv.</small> * ''[[Lotononis dichiloides]]'' <small>Sond.</small> * ''[[Lotononis dissitinodis]]'' <small>B.-E.van Wyk</small> * ''[[Lotononis divaricata]]'' <small>Benth.</small> * ''[[Lotononis elongata]]'' <small>(Thunb.) D.Dietr.</small> * ''[[Lotononis eriocarpa]]'' <small>(E.Mey.) B.-E.van Wyk</small> * ''[[Lotononis evansiana]]'' <small>Burtt Davy</small> * ''[[Lotononis exstipulata]]'' <small>[[Louisa Bolus|L.Bolus]]</small> * ''[[Lotononis falcata]]'' <small>(E.Mey.) Benth.</small> * ''[[Lotononis fastigiata]]'' <small>(E.Mey.) B.-E.van Wyk</small> * ''[[Lotononis filiformis]]'' <small>B.-E.van Wyk</small> * ''[[Lotononis fruticoides]]'' <small>B.-E.van Wyk</small> * ''[[Lotononis galpinii]]'' <small>Dümmer</small> * ''[[Lotononis genistoides]]'' <small>(Fenzl) Benth.</small> * ''[[Lotononis glabra]]'' <small>(Thunb.) D.Dietr.</small> * ''[[Lotononis glabrescens]]'' <small>(Dümmer) B.-E.van Wyk</small> * ''[[Lotononis gracilifolia]]'' <small>B.-E.van Wyk</small> * ''[[Lotononis harveyi]]'' <small>B.-E.van Wyk</small> * ''[[Lotononis holosericea]]'' <small>(E.Mey.) B.-E.van Wyk</small> * ''[[Lotononis involucrata]]'' <small>(P.J.Bergius) Benth.</small> * ''[[Lotononis jacottetii]]'' <small>(Schinz) B.-E.van Wyk</small> * ''[[Lotononis lamprifolia]]'' <small>B.-E.van Wyk</small> * ''[[Lotononis laxa]]'' <small>Eckl. & Zeyh.</small> * ''[[Lotononis lenticula]]'' <small>Benth.</small> * ''[[Lotononis leptoloba]]'' <small>Bolus ex Schltr.</small> * ''[[Lotononis linearifolia]]'' <small>B.-E.van Wyk</small> * ''[[Lotononis listioides]]'' <small>Dinter & Harms</small> * ''[[Lotononis lotononoides]]'' <small>(Scott Elliot) B.-E.van Wyk</small> * ''[[Lotononis macra]]'' <small>Schltr.</small> * ''[[Lotononis macroloba]]'' <small>B.-E.van Wyk & Kolberg</small> * ''[[Lotononis macrosepala]]'' <small>Conrath</small> * ''[[Lotononis maculata]]'' <small>Dümmer</small> * ''[[Lotononis maximiliani]]'' <small>Schltr. ex De Wild.</small> * ''[[Lotononis meyeri]]'' <small>(C.Presl) B.-E.van Wyk</small> * ''[[Lotononis micrantha]]'' <small>Eckl. & Zeyh.</small> * ''[[Lotononis minor]]'' <small>Dümmer & A.J.Jenn.</small> * ''[[Lotononis monophylla]]'' <small>Harv.</small> * ''[[Lotononis nutans]]'' <small>B.-E.van Wyk</small> * ''[[Lotononis oxyptera]]'' <small>(E.Mey.) Benth.</small> * ''[[Lotononis pachycarpa]]'' <small>Dinter ex B.-E.van Wyk</small> * ''[[Lotononis pallidirosea]]'' <small>Dinter & Harms</small> * ''[[Lotononis parviflora]]'' <small>(P.J.Bergius) D.Dietr.</small> * ''[[Lotononis perplexa]]'' <small>(E.Mey.) Eckl. & Zeyh.</small> * ''[[Lotononis pottiae]]'' <small>Burtt Davy</small> * ''[[Lotononis prolifera]]'' <small>(E.Mey.) B.-E.van Wyk</small> * ''[[Lotononis prostrata]]'' <small>(Burm.f.) Benth.</small> * ''[[Lotononis pseudodelicata]]'' <small>(Torre) Polhill</small> * ''[[Lotononis pulchella]]'' <small>(E.Mey.) B.-E.van Wyk</small> * ''[[Lotononis pumila]]'' <small>Eckl. & Zeyh.</small> * ''[[Lotononis pungens]]'' <small>Eckl. & Zeyh.</small> * ''[[Lotononis purpurescens]]'' <small>B.-E.van Wyk</small> * ''[[Lotononis rabenaviana]]'' <small>Dinter & Harms</small> * ''[[Lotononis racemiflora]]'' <small>B.-E.van Wyk</small> * ''[[Lotononis rigida]]'' <small>(E.Mey.) Benth.</small> * ''[[Lotononis rostrata]]'' <small>Benth.</small> * ''[[Lotononis sabulosa]]'' <small>T.M.Salter</small> * ''[[Lotononis schreiberae]]'' <small>B.-E.van Wyk</small> * ''[[Lotononis sericophylla]]'' <small>Benth.</small> * ''[[Lotononis serpentinicola]]'' <small>Wild</small> * ''[[Lotononis sparsiflora]]'' <small>(E.Mey.) B.-E.van Wyk</small> * ''[[Lotononis stenophylla]]'' <small>(Eckl. & Zeyh.) B.-E.van Wyk</small> * ''[[Lotononis stricta]]'' <small>(Eckl. & Zeyh.) B.-E.van Wyk</small> * ''[[Lotononis strigillosa]]'' <small>(Merxm. & A.Schreib.) A.Schreib.</small> * ''[[Lotononis tenella]]'' <small>(E.Mey.) Eckl. & Zeyh.</small> * ''[[Lotononis tenuis]]'' <small>Baker</small> * ''[[Lotononis trichodes]]'' <small>(E.Mey.) B.-E.van Wyk</small> * ''[[Lotononis triphylla]]'' <small>(L.) Dorr</small> * ''[[Lotononis umbellata]]'' <small>Benth.</small> * ''[[Lotononis varia]]'' <small>(E.Mey.) Steud.</small> * ''[[Lotononis venosa]]'' <small>B.-E.van Wyk</small> * ''[[Lotononis viborgioides]]'' <small>Benth.</small> * ''[[Lotononis villosa]]'' <small>(E.Mey.) Steud.</small> * ''[[Lotononis viminea]]'' <small>(E.Mey.) B.-E.van Wyk</small> * ''[[Lotononis virgata]]'' <small>B.-E.van Wyk</small> * ''[[Lotononis wylei]]'' <small>J.M.Wood</small> {{div col end}} == Verwysings == {{verwysings}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Lotononis| ]] 07ijzf0233ndl0wytiapp37an4g20xr 2910456 2910455 2026-06-10T08:24:41Z Oesjaar 7467 /* Spesies */ Skakel 2910456 wikitext text/x-wiki {{Outomatiese taksoboks |image = |image_caption = |display_parents = 3 |taxon = Lotononis |authority = (DC.) [[Christian Friedrich Ecklon|Eckl.]] & [[Karl Ludwig Philipp Zeyher|Zeyh.]], (1836) |subdivision_ranks = Spesies |subdivision = <center>[[#Spesies|Sien teks]]</center> |synonyms =* ''Amphinomia'' <small>DC.</small> * ''Aulacinthus'' <small>[[Ernst Heinrich Friedrich Meyer|E.Mey.]]</small> * ''Buchenroedera'' <small>Eckl. & Zeyh.</small> * ''Capnitis'' <small>E.Mey.</small> * ''Colobotus'' <small>E.Mey.</small> * ''Krebsia'' <small>Eckl. & Zeyh.</small> * ''Lapasathus'' <small>C.Presl</small> * ''Leptidium'' <small>C.Presl</small> * ''Leptis'' <small>E.Mey. ex Eckl. & Zeyh.</small> * ''Lipozygis'' <small>E.Mey.</small> * ''Polylobium'' <small>Eckl. & Zeyh.</small> * ''Telina'' <small>E.Mey.</small> }} '''''Lotononis''''' is 'n [[genus]] van blomdraende plante wat behoort tot die [[Familie (biologie)|familie]] Fabaceae. Die genus is [[inheems]] aan [[Afrika]], [[Asië]] en [[Europa]]. == Spesies == Daar is 97 [[spesie]]s wat tot die genus hoort:<ref>[https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:1196773-2 Plants of the World Online]</ref> {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Lotononis acocksii]]'' <small>[[Ben-Erik van Wyk|B.-E.van Wyk]]</small> * ''[[Lotononis acuminata]]'' <small>Eckl. & Zeyh.</small> * ''[[Lotononis acutiflora]]'' <small>Benth.</small> * ''[[Lotononis alpina]]'' <small>(Eckl. & Zeyh.) B.-E.van Wyk</small> * ''[[Lotononis amajubica]]'' <small>(Burtt Davy) B.-E.van Wyk</small> * ''[[Lotononis arenicola]]'' <small>Schltr. ex De Wild.</small> * ''[[Lotononis argentea]]'' <small>Eckl. & Zeyh.</small> * ''[[Lotononis azurea]]'' <small>Benth.</small> * ''[[Lotononis azureoides]]'' <small>B.-E.van Wyk</small> * ''[[Lotononis bachmanniana]]'' <small>Dümmer</small> * ''[[Lotononis brachyantha]]'' <small>Harms</small> * ''[[Lotononis brevicaulis]]'' <small>B.-E.van Wyk</small> * ''[[Lotononis burchellii]]'' <small>Benth.</small> * ''[[Lotononis caerulescens]]'' <small>(E.Mey.) B.-E.van Wyk</small> * ''[[Lotononis carnea]]'' <small>B.-E.van Wyk</small> * ''[[Lotononis carnosa]]'' <small>(Eckl. & Zeyh.) Benth.</small> * ''[[Lotononis complanata]]'' <small>B.-E.van Wyk</small> * ''[[Lotononis comptonii]]'' <small>B.-E.van Wyk</small> * ''[[Lotononis crumaniana]]'' <small>Burch. ex Benth.</small> * ''[[Lotononis curtii]]'' <small>Harms</small> * ''[[Lotononis dahlgrenii]]'' <small>B.-E.van Wyk</small> * ''[[Lotononis delicata]]'' <small>(Baker f.) Polhill</small> * ''[[Lotononis densa]]'' <small>([[Carl Peter Thunberg|Thunb.]]) Harv.</small> * ''[[Lotononis dichiloides]]'' <small>Sond.</small> * ''[[Lotononis dissitinodis]]'' <small>B.-E.van Wyk</small> * ''[[Lotononis divaricata]]'' <small>Benth.</small> * ''[[Lotononis elongata]]'' <small>(Thunb.) D.Dietr.</small> * ''[[Lotononis eriocarpa]]'' <small>(E.Mey.) B.-E.van Wyk</small> * ''[[Lotononis evansiana]]'' <small>Burtt Davy</small> * ''[[Lotononis exstipulata]]'' <small>[[Louisa Bolus|L.Bolus]]</small> * ''[[Lotononis falcata]]'' <small>(E.Mey.) Benth.</small> * ''[[Lotononis fastigiata]]'' <small>(E.Mey.) B.-E.van Wyk</small> * ''[[Lotononis filiformis]]'' <small>B.-E.van Wyk</small> * ''[[Lotononis fruticoides]]'' <small>B.-E.van Wyk</small> * ''[[Lotononis galpinii]]'' <small>Dümmer</small> * ''[[Lotononis genistoides]]'' <small>(Fenzl) Benth.</small> * ''[[Lotononis glabra]]'' <small>(Thunb.) D.Dietr.</small> * ''[[Lotononis glabrescens]]'' <small>(Dümmer) B.-E.van Wyk</small> * ''[[Lotononis gracilifolia]]'' <small>B.-E.van Wyk</small> * ''[[Lotononis harveyi]]'' <small>B.-E.van Wyk</small> * ''[[Lotononis holosericea]]'' <small>(E.Mey.) B.-E.van Wyk</small> * ''[[Lotononis involucrata]]'' <small>(P.J.Bergius) Benth.</small> * ''[[Lotononis jacottetii]]'' <small>(Schinz) B.-E.van Wyk</small> * ''[[Lotononis lamprifolia]]'' <small>B.-E.van Wyk</small> * ''[[Lotononis laxa]]'' <small>Eckl. & Zeyh.</small> * ''[[Lotononis lenticula]]'' <small>Benth.</small> * ''[[Lotononis leptoloba]]'' <small>Bolus ex Schltr.</small> * ''[[Lotononis linearifolia]]'' <small>B.-E.van Wyk</small> * ''[[Lotononis listioides]]'' <small>Dinter & Harms</small> * ''[[Lotononis lotononoides]]'' <small>(Scott Elliot) B.-E.van Wyk</small> * ''[[Lotononis macra]]'' <small>Schltr.</small> * ''[[Lotononis macroloba]]'' <small>B.-E.van Wyk & Kolberg</small> * ''[[Lotononis macrosepala]]'' <small>Conrath</small> * ''[[Lotononis maculata]]'' <small>Dümmer</small> * ''[[Lotononis maximiliani]]'' <small>Schltr. ex De Wild.</small> * ''[[Lotononis meyeri]]'' <small>(C.Presl) B.-E.van Wyk</small> * ''[[Lotononis micrantha]]'' <small>Eckl. & Zeyh.</small> * ''[[Lotononis minor]]'' <small>Dümmer & A.J.Jenn.</small> * ''[[Lotononis monophylla]]'' <small>Harv.</small> * ''[[Lotononis nutans]]'' <small>B.-E.van Wyk</small> * ''[[Lotononis oxyptera]]'' <small>(E.Mey.) Benth.</small> * ''[[Lotononis pachycarpa]]'' <small>Dinter ex B.-E.van Wyk</small> * ''[[Lotononis pallidirosea]]'' <small>Dinter & Harms</small> * ''[[Lotononis parviflora]]'' <small>(P.J.Bergius) D.Dietr.</small> * ''[[Lotononis perplexa]]'' <small>(E.Mey.) Eckl. & Zeyh.</small> * ''[[Lotononis pottiae]]'' <small>Burtt Davy</small> * ''[[Lotononis prolifera]]'' <small>(E.Mey.) B.-E.van Wyk</small> * ''[[Lotononis prostrata]]'' <small>(Burm.f.) Benth.</small> * ''[[Lotononis pseudodelicata]]'' <small>(Torre) Polhill</small> * ''[[Lotononis pulchella]]'' <small>(E.Mey.) B.-E.van Wyk</small> * ''[[Lotononis pumila]]'' <small>Eckl. & Zeyh.</small> * ''[[Lotononis pungens]]'' <small>Eckl. & Zeyh.</small> * ''[[Lotononis purpurescens]]'' <small>B.-E.van Wyk</small> * ''[[Lotononis rabenaviana]]'' <small>Dinter & Harms</small> * ''[[Lotononis racemiflora]]'' <small>B.-E.van Wyk</small> * ''[[Lotononis rigida]]'' <small>(E.Mey.) Benth.</small> * ''[[Lotononis rostrata]]'' <small>Benth.</small> * ''[[Lotononis sabulosa]]'' <small>[[Terence Macleane Salter|T.M.Salter]]</small> * ''[[Lotononis schreiberae]]'' <small>B.-E.van Wyk</small> * ''[[Lotononis sericophylla]]'' <small>Benth.</small> * ''[[Lotononis serpentinicola]]'' <small>Wild</small> * ''[[Lotononis sparsiflora]]'' <small>(E.Mey.) B.-E.van Wyk</small> * ''[[Lotononis stenophylla]]'' <small>(Eckl. & Zeyh.) B.-E.van Wyk</small> * ''[[Lotononis stricta]]'' <small>(Eckl. & Zeyh.) B.-E.van Wyk</small> * ''[[Lotononis strigillosa]]'' <small>(Merxm. & A.Schreib.) A.Schreib.</small> * ''[[Lotononis tenella]]'' <small>(E.Mey.) Eckl. & Zeyh.</small> * ''[[Lotononis tenuis]]'' <small>Baker</small> * ''[[Lotononis trichodes]]'' <small>(E.Mey.) B.-E.van Wyk</small> * ''[[Lotononis triphylla]]'' <small>(L.) Dorr</small> * ''[[Lotononis umbellata]]'' <small>Benth.</small> * ''[[Lotononis varia]]'' <small>(E.Mey.) Steud.</small> * ''[[Lotononis venosa]]'' <small>B.-E.van Wyk</small> * ''[[Lotononis viborgioides]]'' <small>Benth.</small> * ''[[Lotononis villosa]]'' <small>(E.Mey.) Steud.</small> * ''[[Lotononis viminea]]'' <small>(E.Mey.) B.-E.van Wyk</small> * ''[[Lotononis virgata]]'' <small>B.-E.van Wyk</small> * ''[[Lotononis wylei]]'' <small>J.M.Wood</small> {{div col end}} == Verwysings == {{verwysings}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Lotononis| ]] gr04m5wj19vcn6kmg95aulx6wxvrnan 2910457 2910456 2026-06-10T08:25:41Z Oesjaar 7467 /* Spesies */ Skakel 2910457 wikitext text/x-wiki {{Outomatiese taksoboks |image = |image_caption = |display_parents = 3 |taxon = Lotononis |authority = (DC.) [[Christian Friedrich Ecklon|Eckl.]] & [[Karl Ludwig Philipp Zeyher|Zeyh.]], (1836) |subdivision_ranks = Spesies |subdivision = <center>[[#Spesies|Sien teks]]</center> |synonyms =* ''Amphinomia'' <small>DC.</small> * ''Aulacinthus'' <small>[[Ernst Heinrich Friedrich Meyer|E.Mey.]]</small> * ''Buchenroedera'' <small>Eckl. & Zeyh.</small> * ''Capnitis'' <small>E.Mey.</small> * ''Colobotus'' <small>E.Mey.</small> * ''Krebsia'' <small>Eckl. & Zeyh.</small> * ''Lapasathus'' <small>C.Presl</small> * ''Leptidium'' <small>C.Presl</small> * ''Leptis'' <small>E.Mey. ex Eckl. & Zeyh.</small> * ''Lipozygis'' <small>E.Mey.</small> * ''Polylobium'' <small>Eckl. & Zeyh.</small> * ''Telina'' <small>E.Mey.</small> }} '''''Lotononis''''' is 'n [[genus]] van blomdraende plante wat behoort tot die [[Familie (biologie)|familie]] Fabaceae. Die genus is [[inheems]] aan [[Afrika]], [[Asië]] en [[Europa]]. == Spesies == Daar is 97 [[spesie]]s wat tot die genus hoort:<ref>[https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:1196773-2 Plants of the World Online]</ref> {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Lotononis acocksii]]'' <small>[[Ben-Erik van Wyk|B.-E.van Wyk]]</small> * ''[[Lotononis acuminata]]'' <small>Eckl. & Zeyh.</small> * ''[[Lotononis acutiflora]]'' <small>Benth.</small> * ''[[Lotononis alpina]]'' <small>(Eckl. & Zeyh.) B.-E.van Wyk</small> * ''[[Lotononis amajubica]]'' <small>(Burtt Davy) B.-E.van Wyk</small> * ''[[Lotononis arenicola]]'' <small>Schltr. ex De Wild.</small> * ''[[Lotononis argentea]]'' <small>Eckl. & Zeyh.</small> * ''[[Lotononis azurea]]'' <small>Benth.</small> * ''[[Lotononis azureoides]]'' <small>B.-E.van Wyk</small> * ''[[Lotononis bachmanniana]]'' <small>Dümmer</small> * ''[[Lotononis brachyantha]]'' <small>Harms</small> * ''[[Lotononis brevicaulis]]'' <small>B.-E.van Wyk</small> * ''[[Lotononis burchellii]]'' <small>Benth.</small> * ''[[Lotononis caerulescens]]'' <small>(E.Mey.) B.-E.van Wyk</small> * ''[[Lotononis carnea]]'' <small>B.-E.van Wyk</small> * ''[[Lotononis carnosa]]'' <small>(Eckl. & Zeyh.) Benth.</small> * ''[[Lotononis complanata]]'' <small>B.-E.van Wyk</small> * ''[[Lotononis comptonii]]'' <small>B.-E.van Wyk</small> * ''[[Lotononis crumaniana]]'' <small>Burch. ex Benth.</small> * ''[[Lotononis curtii]]'' <small>Harms</small> * ''[[Lotononis dahlgrenii]]'' <small>B.-E.van Wyk</small> * ''[[Lotononis delicata]]'' <small>(Baker f.) Polhill</small> * ''[[Lotononis densa]]'' <small>([[Carl Peter Thunberg|Thunb.]]) Harv.</small> * ''[[Lotononis dichiloides]]'' <small>Sond.</small> * ''[[Lotononis dissitinodis]]'' <small>B.-E.van Wyk</small> * ''[[Lotononis divaricata]]'' <small>Benth.</small> * ''[[Lotononis elongata]]'' <small>(Thunb.) D.Dietr.</small> * ''[[Lotononis eriocarpa]]'' <small>(E.Mey.) B.-E.van Wyk</small> * ''[[Lotononis evansiana]]'' <small>Burtt Davy</small> * ''[[Lotononis exstipulata]]'' <small>[[Louisa Bolus|L.Bolus]]</small> * ''[[Lotononis falcata]]'' <small>(E.Mey.) Benth.</small> * ''[[Lotononis fastigiata]]'' <small>(E.Mey.) B.-E.van Wyk</small> * ''[[Lotononis filiformis]]'' <small>B.-E.van Wyk</small> * ''[[Lotononis fruticoides]]'' <small>B.-E.van Wyk</small> * ''[[Lotononis galpinii]]'' <small>Dümmer</small> * ''[[Lotononis genistoides]]'' <small>(Fenzl) Benth.</small> * ''[[Lotononis glabra]]'' <small>(Thunb.) D.Dietr.</small> * ''[[Lotononis glabrescens]]'' <small>(Dümmer) B.-E.van Wyk</small> * ''[[Lotononis gracilifolia]]'' <small>B.-E.van Wyk</small> * ''[[Lotononis harveyi]]'' <small>B.-E.van Wyk</small> * ''[[Lotononis holosericea]]'' <small>(E.Mey.) B.-E.van Wyk</small> * ''[[Lotononis involucrata]]'' <small>([[Peter Jonas Bergius|P.J.Bergius]]) Benth.</small> * ''[[Lotononis jacottetii]]'' <small>(Schinz) B.-E.van Wyk</small> * ''[[Lotononis lamprifolia]]'' <small>B.-E.van Wyk</small> * ''[[Lotononis laxa]]'' <small>Eckl. & Zeyh.</small> * ''[[Lotononis lenticula]]'' <small>Benth.</small> * ''[[Lotononis leptoloba]]'' <small>Bolus ex Schltr.</small> * ''[[Lotononis linearifolia]]'' <small>B.-E.van Wyk</small> * ''[[Lotononis listioides]]'' <small>Dinter & Harms</small> * ''[[Lotononis lotononoides]]'' <small>(Scott Elliot) B.-E.van Wyk</small> * ''[[Lotononis macra]]'' <small>Schltr.</small> * ''[[Lotononis macroloba]]'' <small>B.-E.van Wyk & Kolberg</small> * ''[[Lotononis macrosepala]]'' <small>Conrath</small> * ''[[Lotononis maculata]]'' <small>Dümmer</small> * ''[[Lotononis maximiliani]]'' <small>Schltr. ex De Wild.</small> * ''[[Lotononis meyeri]]'' <small>(C.Presl) B.-E.van Wyk</small> * ''[[Lotononis micrantha]]'' <small>Eckl. & Zeyh.</small> * ''[[Lotononis minor]]'' <small>Dümmer & A.J.Jenn.</small> * ''[[Lotononis monophylla]]'' <small>Harv.</small> * ''[[Lotononis nutans]]'' <small>B.-E.van Wyk</small> * ''[[Lotononis oxyptera]]'' <small>(E.Mey.) Benth.</small> * ''[[Lotononis pachycarpa]]'' <small>Dinter ex B.-E.van Wyk</small> * ''[[Lotononis pallidirosea]]'' <small>Dinter & Harms</small> * ''[[Lotononis parviflora]]'' <small>(P.J.Bergius) D.Dietr.</small> * ''[[Lotononis perplexa]]'' <small>(E.Mey.) Eckl. & Zeyh.</small> * ''[[Lotononis pottiae]]'' <small>Burtt Davy</small> * ''[[Lotononis prolifera]]'' <small>(E.Mey.) B.-E.van Wyk</small> * ''[[Lotononis prostrata]]'' <small>(Burm.f.) Benth.</small> * ''[[Lotononis pseudodelicata]]'' <small>(Torre) Polhill</small> * ''[[Lotononis pulchella]]'' <small>(E.Mey.) B.-E.van Wyk</small> * ''[[Lotononis pumila]]'' <small>Eckl. & Zeyh.</small> * ''[[Lotononis pungens]]'' <small>Eckl. & Zeyh.</small> * ''[[Lotononis purpurescens]]'' <small>B.-E.van Wyk</small> * ''[[Lotononis rabenaviana]]'' <small>Dinter & Harms</small> * ''[[Lotononis racemiflora]]'' <small>B.-E.van Wyk</small> * ''[[Lotononis rigida]]'' <small>(E.Mey.) Benth.</small> * ''[[Lotononis rostrata]]'' <small>Benth.</small> * ''[[Lotononis sabulosa]]'' <small>[[Terence Macleane Salter|T.M.Salter]]</small> * ''[[Lotononis schreiberae]]'' <small>B.-E.van Wyk</small> * ''[[Lotononis sericophylla]]'' <small>Benth.</small> * ''[[Lotononis serpentinicola]]'' <small>Wild</small> * ''[[Lotononis sparsiflora]]'' <small>(E.Mey.) B.-E.van Wyk</small> * ''[[Lotononis stenophylla]]'' <small>(Eckl. & Zeyh.) B.-E.van Wyk</small> * ''[[Lotononis stricta]]'' <small>(Eckl. & Zeyh.) B.-E.van Wyk</small> * ''[[Lotononis strigillosa]]'' <small>(Merxm. & A.Schreib.) A.Schreib.</small> * ''[[Lotononis tenella]]'' <small>(E.Mey.) Eckl. & Zeyh.</small> * ''[[Lotononis tenuis]]'' <small>Baker</small> * ''[[Lotononis trichodes]]'' <small>(E.Mey.) B.-E.van Wyk</small> * ''[[Lotononis triphylla]]'' <small>(L.) Dorr</small> * ''[[Lotononis umbellata]]'' <small>Benth.</small> * ''[[Lotononis varia]]'' <small>(E.Mey.) Steud.</small> * ''[[Lotononis venosa]]'' <small>B.-E.van Wyk</small> * ''[[Lotononis viborgioides]]'' <small>Benth.</small> * ''[[Lotononis villosa]]'' <small>(E.Mey.) Steud.</small> * ''[[Lotononis viminea]]'' <small>(E.Mey.) B.-E.van Wyk</small> * ''[[Lotononis virgata]]'' <small>B.-E.van Wyk</small> * ''[[Lotononis wylei]]'' <small>J.M.Wood</small> {{div col end}} == Verwysings == {{verwysings}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Lotononis| ]] t3wzeelhfttbfrn2igklffdt9q1wf62 10 462468 2910451 2026-06-10T08:17:26Z Oesjaar 7467 Nuwe taksonoom 2910451 wikitext text/x-wiki {{Don't edit this line {{{machine code|}}} |rank=genus |link=Lotononis |parent=Faboideae |refs=<!--Shown on this page only; don't include <ref> tags --> }} iysw1oxpks1agjh9p7reu3fmzmfet1d 2910492 2910451 2026-06-10T09:55:49Z Rooiratel 90342 Korrekte inhoud 2910492 wikitext text/x-wiki {{Don't edit this line {{{machine code|}}} |rank=genus |link=Lotononis |parent=Crotalarieae |refs={{cite journal|last1=Cardoso|first1=D.|last2=Pennington|first2=R.T.|last3=de Queiroz|first3=L.P.|last4=Boatwright|first4=J.S.|last5=Van Wyk|first5=B.-E.|last6=Wojciechowski|first6=M.F.|last7=Lavin|first7=M.|title=Reconstructing the deep-branching relationships of the papilionoid legumes|journal=South African Journal of Botany|volume=89|year=2013|pages=58–75|issn=0254-6299|doi=10.1016/j.sajb.2013.05.001|doi-access=free}} }} oslq7wxpf3kdoyqpib6uhseih8j7724 1 462469 2910458 2026-06-10T08:27:58Z Oesjaar 7467 Verbeter 2910458 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 14 462470 2910459 2026-06-10T08:28:49Z Oesjaar 7467 Nuwe kategorie 2910459 wikitext text/x-wiki {{Broodkrummels}} {{Hoofartikel}} [[Kategorie:Fabaceae]] r8uy2cpiycy5nwaqpja2irsd3xogn55 15 462471 2910460 2026-06-10T08:29:17Z Oesjaar 7467 Verbeter 2910460 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 0 462472 2910478 2026-06-10T09:24:30Z Rooiratel 90342 Nuwe bladsy gedeeltelik vertaal uit enwiki 2910478 wikitext text/x-wiki 'n '''Regering van Nasionale Eenheid''' is 'n breë [[koalisieregering]] wat bestaan ​​uit alle partye (of alle groot partye) in die wetgewer, gewoonlik gevorm tydens 'n oorlogstyd of ander [[nasionale noodgeval]]. 'n Eenheidsregering volgens die beginsels van [[konsensusdemokrasie]] het nie opposisie nie, of opposisiepartye is te klein en weglaatbaar. == Volgens land == ===Suid-Afrika=== "Regering van Nasionale Eenheid (Suid-Afrika)" herlei hierheen. Vir die regering wat in 1994 gevorm is, sien [[Kabinet van Nelson Mandela]]. Vir die regering wat in 2024 gevorm is, sien [[Kabinet van Cyril Ramaphosa, Junie 2024|Derde Kabinet van Cyril Ramaphosa]]. Die [[Tussentydese Grondwet (Suid-Afrika)|tussentydse grondwet]] wat onderhandel is deur die veelparty-[[onderhandelinge om apartheid te beëindig]] wat in 1990 begin het, het alle partye wat meer as 5%<ref>{{Cite book |last1=Segal |first1=Lauren |title=One Law, One Nation |last2=Cort |first2=Sharon |publisher=Jacana Media |year=2011 |pages=118}}</ref> van die stemme gekry het, toegelaat om aan 'n [[Kabinet van Nelson Mandela|Regering van Nasionale Eenheid]] deel te neem. Die nuwe regering wat in die [[Suid-Afrikaanse algemene verkiesing van 1994|1994 algemene verkiesing]] verkies is, het dus lede van baie politieke partye in die kabinet gehad. Hierdie regering van nasionale eenheid het geduur tot die [[Suid-Afrikaanse algemene verkiesing van 1999|1999 algemene verkiesing]], hoewel dit oorheers is deur die [[African National Congress]] (ANC) en 'n gerapporteerde gebrek aan gedeelde besluitneming het die tweede grootste party, die [[Nasionale Party (Suid-Afrika)|Nasionale Party]], aangespoor om in 1996 aan die Regering van Nasionale Eenheid te onttrek. <!-- In the [[2024 South African general election]], support for the ruling ANC party significantly declined. The ANC remained the largest party but lost the parliamentary majority that it had held since the inaugural post-apartheid election in 1994, which required [[2024 South African government formation|negotiations between parties on the formation of a government]]. On 14 June 2024, the ANC, the [[Democratic Alliance (South Africa)|Democratic Alliance]] (DA), the [[Inkatha Freedom Party]] (IFP) and the [[Patriotic Alliance]] (PA), agreed to form a coalition which they referred to as a '[[Third Cabinet of Cyril Ramaphosa|Government of National Unity]]' (GNU), led by the ANC's [[Cyril Ramaphosa]] who was re-elected [[President of South Africa]] with the support of the parties who then formed part of the GNU.<ref name="ancda">{{cite news |last1=Chothia |first1=Farouk |last2=Kupemba |first2=Danai Kesta |last3=Plett-Usher |first3=Barbra |date=14 June 2024 |title=ANC and DA agree on South Africa unity government |url=https://www.bbc.com/news/articles/c8007w4vqveo |accessdate=14 June 2024 |publisher=BBC News}}</ref><ref name="ramaphosare-elected">{{cite news |date=14 June 2024 |title=South Africa's National Assembly re-elects Cyril Ramaphosa as president |url=https://www.reuters.com/world/africa/south-africas-national-assembly-re-elects-cyril-ramaphosa-president-2024-06-14/ |accessdate=14 June 2024 |work=Reuters}}</ref> A further six parties subsequently joined the GNU to form a [[grand coalition]] of ten parties,<ref name="JAMA">{{cite web |url=https://www.algoafm.co.za/politics/gnu-now-comprises-ten-political-parties |title=GNU now comprises ten political parties |publisher=Algoa FM |archive-url=https://web.archive.org/web/20240623073826/https://www.algoafm.co.za/politics/gnu-now-comprises-ten-political-parties |access-date=5 July 2024|archive-date=23 June 2024 }}</ref> with jointly [[Cabinet of South Africa#Current cabinet|287 seats]] in the 400 seat parliament (72%). The additional parties which joined towards the end of June 2024 were the GOOD Party; [[Rise Mzansi]]; [[Al Jama-ah]]; the [[Pan Africanist Congress of Azania]] (PAC), the [[United Democratic Movement]] (UDM) and the [[Freedom Front Plus]].<ref>{{Cite web |title=South Africa's Government of National Unity grows to 10 as cabinet reshuffle looms |url=https://businesstech.co.za/news/government/778384/south-africas-government-of-national-unity-grows-to-10-as-cabinet-reshuffle-looms/ |access-date=2025-03-31 |language=en-US}}</ref> These members of the GNU signed a statement of intent with the African National Congress.<ref>{{Cite web | url=https://businesstech.co.za/news/wp-content/uploads/2024/06/93080_gnu_statement_of_intent_and_modalities_14_june_2024.pdf | title=Statement of intent of the 2024 government of national unity | website=businesstech.co.za}}</ref> --> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} 01hd7tfo3duduo2186d8vykf8e6diks 2910482 2910478 2026-06-10T09:27:41Z Rooiratel 90342 Bestaan reeds. Verander na aanstuurbladsy 2910482 wikitext text/x-wiki #AANSTUUR [[Nasionale eenheidsregering]] tkr611hgosnyk2iot9ehzlll9pagu7p 0 462473 2910483 2026-06-10T09:28:23Z Rooiratel 90342 Stuur aan na [[Nasionale eenheidsregering#Suid-Afrika]] 2910483 wikitext text/x-wiki #AANSTUUR [[Nasionale_eenheidsregering#Suid-Afrika]] rzjvroop9jy8b8trblrdl9kuoi4j2j9 14 462474 2910503 2026-06-10T10:06:58Z Rooiratel 90342 Nuwe bladsy geskep met '{{Broodkrummels}}' 2910503 wikitext text/x-wiki {{Broodkrummels}} 313vwr4med1d4soakrfnxecr2wx3tbb 2910505 2910503 2026-06-10T10:08:52Z Rooiratel 90342 [[:Kategorie:Gevare]] bygevoeg ([[Wikipedia:HotCat|HotCat.js]]) 2910505 wikitext text/x-wiki {{Broodkrummels}} [[Kategorie:Gevare]] iljy4oio7l4588bo48584kaej52o11l 14 462475 2910507 2026-06-10T10:09:20Z Rooiratel 90342 Nuwe bladsy geskep met '{{Broodkrummels}}' 2910507 wikitext text/x-wiki {{Broodkrummels}} 313vwr4med1d4soakrfnxecr2wx3tbb 2910511 2910507 2026-06-10T10:10:21Z Rooiratel 90342 [[:Kategorie:Risiko]] bygevoeg ([[Wikipedia:HotCat|HotCat.js]]) 2910511 wikitext text/x-wiki {{Broodkrummels}} [[Kategorie:Risiko]] sbhrnn40mwf5093nh8fvz7j28w5y1tq 2910512 2910511 2026-06-10T10:10:33Z Rooiratel 90342 [[:Kategorie:Verskynsels]] bygevoeg ([[Wikipedia:HotCat|HotCat.js]]) 2910512 wikitext text/x-wiki {{Broodkrummels}} [[Kategorie:Risiko]] [[Kategorie:Verskynsels]] 3cesevopl6a1rtb3c01hgfl4cllykyc 2910513 2910512 2026-06-10T10:10:57Z Rooiratel 90342 [[:Kategorie:Rampbestryding]] bygevoeg ([[Wikipedia:HotCat|HotCat.js]]) 2910513 wikitext text/x-wiki {{Broodkrummels}} [[Kategorie:Risiko]] [[Kategorie:Verskynsels]] [[Kategorie:Rampbestryding]] ejvv6pabgwaw4cgkzip5om9jr4sb6w0 3 462476 2910514 2026-06-10T10:11:51Z Rooiratel 90342 Welkom :) 2910514 wikitext text/x-wiki == Welkom == {{Welkom}} ck8jq42j6v04e2izh6lv2i9rdpixwx5 2 462477 2910516 2026-06-10T10:12:02Z Rooiratel 90342 Nuwe bladsy geskep met '{{Nuwe gebruikersbladsy}}' 2910516 wikitext text/x-wiki {{Nuwe gebruikersbladsy}} jddevdup2onp9o2ojsehfkkqk1lyern 1 462478 2910520 2026-06-10T10:20:03Z Oesjaar 7467 Verbeter 2910520 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 0 462479 2910525 2026-06-10T10:29:56Z Sobaka 328 Nuwe artikel 2910525 wikitext text/x-wiki '''Stasionêre Laekragreaktor Nommer Een''', ook bekend as '''SL-1''', aanvanklik die '''Argonne Laekragreaktor''' ('''ALPR'''), was 'n eksperimentele [[kernreaktor]] van die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]] se Leër by die Nasionale Reaktortoetsstasie (NRTS) in [[Idaho]], ongeveer 65 km wes van Idaho Falls, nou die Idaho Nasionale Laboratorium. Dit was in werking van 1958 tot 1961, toe 'n ontploffing drie aanlegoperateurs gedood het, wat gelei het tot veranderinge in reaktorontwerp. Dit is die enigste Amerikaanse reaktorongeluk wat onmiddellike sterftes veroorsaak het.<ref name="ProvePrinciple16">{{cite book |last=Stacy |first=Susan M. |title=Proving the Principle: A History of The Idaho National Engineering and Environmental Laboratory, 1949–1999 |date=2000 |publisher=U.S. Department of Energy, Idaho Operations Office |isbn=0-16-059185-6 |pages=150–57 |chapter=Chapter 16: The Aftermath |access-date=2015-09-08 |chapter-url=http://www4vip.inl.gov/publications/d/proving-the-principle/chapter_15.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20161229141617/http://www4vip.inl.gov/publications/d/proving-the-principle/chapter_15.pdf |archive-date=2016-12-29 |url-status=dead}}</ref> As deel van die Leër se kernkragprogram, was SL-1 'n prototipe vir reaktore wat bedoel was om [[elektriese krag]] en hitte te verskaf vir klein, afgeleë militêre fasiliteite, soos radarterreine naby die [[Arktiese Sirkel]], en dié in die DEW-lyn.<ref>{{cite news |date=13 Januarie 1961 |title=Idaho: Runaway Reactor |url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,828698,00.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100211195036/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,828698,00.html |archive-date=11 Februarie 2010 |access-date=30 Julie 2010 |newspaper=[[Time (tydskrif)|Time]]}}</ref> Die ontwerpkrag was 3 MW (termies),<ref name="design" /> maar sowat 4.7 MW-toetse is in die maande voor die ongeluk uitgevoer. Die nuttige kraglewering was 200 kW elektries en 400 kW vir ruimteverhitting.<ref name="design" /> Op 3 Januarie 1961, om 9:01 nm MST, het 'n operateur die sentrale beheerstaaf, 'n komponent wat ontwerp is om [[neutron]]e in die reaktor se kern te absorbeer, heeltemal teruggetrek. Dit het veroorsaak dat die reaktor van afskakel na kritieke toestand gegaan het. Binne vier millisekondes het die kern se kragvlak byna 20 GW bereik.<ref>{{cite journal |date=Februarie 2007 |title=Supercritical |url=http://pbma.nasa.gov/docs/public/pbma/general/sl1_sfcs.pdf |url-status=dead |journal=System Failure Case Studies |publisher=NASA |volume=1 |issue=4 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071127025626/http://pbma.nasa.gov/docs/public/pbma/general/sl1_sfcs.pdf |archive-date=2007-11-27 |access-date=2007-10-05 |editor=Steve Wander}}</ref><ref name="tucker" /><ref>[https://fas.org/sgp/othergov/doe/lanl/la-3611.pdf LA-3611 ''A Review of Criticality Accidents''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170224131611/https://fas.org/sgp/othergov/doe/lanl/la-3611.pdf |date=2017-02-24 }}, William R. Stratton, Los Alamos Scientific Laboratory, 1967</ref><ref name="la13638">[http://www.orau.org/ptp/library/accidents/la-13638.pdf LA-13638 ''A Review of Criticality Accidents'' (2000 Revision)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927235352/http://www.orau.org/ptp/Library/accidents/la-13638.pdf |date=2007-09-27 }}, Thomas P. McLaughlin, et al., Los Alamos National Laboratory, 2000.</ref> Die intense hitte van die kernreaksie het die [[water]] binne die kern laat uitsit, wat 'n uiterste waterslag veroorsaak het en veroorsaak het dat water, stoom, reaktorkomponente, puin en brandstof uit die bokant van die reaktor ontsnap het. Toe die water die bokant van die reaktorvat tref, het dit die vat na die plafon van die reaktorkamer gedryf. 'n Toesighouer wat bo-op die reaktordeksel was, is deur 'n uitgestootte beheerstaaf-skermprop deurboor en teen die plafon vasgepen. Ander materiale het die twee ander operateurs getref en hulle ook dodelik beseer.<ref>{{Cite web |title=Proving the Principle |url=https://inl.gov/document/proving-the-principle/ |access-date=2023-12-17 |website=Idaho National Laboratory |page=142 |language=en-US}}</ref> Die ongeluk het ongeveer 1 100 curie (41 TBq) splitsingsprodukte in die atmosfeer vrygestel,<ref name="Exposure">Horan, J. R., and J. B. Braun, 1993, ''Occupational Radiation Exposure History of Idaho Field Office Operations at the INEL'', EGG-CS-11143, EG&G Idaho, Inc., October, Idaho Falls, Idaho.</ref> insluitend die isotope van [[xenon]], isotope van [[kripton]], strontium-91 en yttrium-91 wat in die klein dorpie Atomic City, Idaho, opgespoor is.<ref name="Joint61" /> Dit het ook ongeveer 80 curie (3.0 TBq) jodium-131 vrygestel.<ref name="IEER">[http://www.ieer.org/reports/accident.html The Nuclear Power Deception] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20001025083755/http://www.ieer.org/reports/accident.html |date=2000-10-25 }} Table 7: Some Reactor Accidents</ref> Dit is nie as betekenisvol beskou nie, as gevolg van die reaktor se ligging in die afgeleë hoë woetyn van Oos-Idaho. 'n Gedenkplaat vir die drie mans is in 2022 by die Eksperimentele Kweekreaktorterrein opgerig. <ref name=plaque>{{Cite web |url=https://www.atomictourism.us/2022/06/20/sl-1-memorial-plaque/ |title=SL-1 Memorial Plaque |access-date=2024-11-11 |archive-date=2024-10-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241009034138/https://www.atomictourism.us/2022/06/20/sl-1-memorial-plaque/ |url-status=live }}</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} [[Kategorie:Rampe]] [[Kategorie:Kernkragsentrales]] pznsltzn4ebkuuny2hp721mvuz4fz5b 2910531 2910525 2026-06-10T10:37:15Z Sobaka 328 Verwysing 2910531 wikitext text/x-wiki '''Stasionêre Laekragreaktor Nommer Een''', ook bekend as '''SL-1''', aanvanklik die '''Argonne Laekragreaktor''' ('''ALPR'''), was 'n eksperimentele [[kernreaktor]] van die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]] se Leër by die Nasionale Reaktortoetsstasie (NRTS) in [[Idaho]], ongeveer 65 km wes van Idaho Falls, nou die Idaho Nasionale Laboratorium. Dit was in werking van 1958 tot 1961, toe 'n ontploffing drie aanlegoperateurs gedood het, wat gelei het tot veranderinge in reaktorontwerp. Dit is die enigste Amerikaanse reaktorongeluk wat onmiddellike sterftes veroorsaak het.<ref name="ProvePrinciple16">{{cite book |last=Stacy |first=Susan M. |title=Proving the Principle: A History of The Idaho National Engineering and Environmental Laboratory, 1949–1999 |date=2000 |publisher=U.S. Department of Energy, Idaho Operations Office |isbn=0-16-059185-6 |pages=150–57 |chapter=Chapter 16: The Aftermath |access-date=2015-09-08 |chapter-url=http://www4vip.inl.gov/publications/d/proving-the-principle/chapter_15.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20161229141617/http://www4vip.inl.gov/publications/d/proving-the-principle/chapter_15.pdf |archive-date=2016-12-29 |url-status=dead}}</ref> As deel van die Leër se kernkragprogram, was SL-1 'n prototipe vir reaktore wat bedoel was om [[elektriese krag]] en hitte te verskaf vir klein, afgeleë militêre fasiliteite, soos radarterreine naby die [[Arktiese Sirkel]], en dié in die DEW-lyn.<ref>{{cite news |date=13 Januarie 1961 |title=Idaho: Runaway Reactor |url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,828698,00.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100211195036/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,828698,00.html |archive-date=11 Februarie 2010 |access-date=30 Julie 2010 |newspaper=[[Time (tydskrif)|Time]]}}</ref> Die ontwerpkrag was 3 MW (termies),<ref name="design" /> maar sowat 4.7 MW-toetse is in die maande voor die ongeluk uitgevoer. Die nuttige kraglewering was 200 kW elektries en 400 kW vir ruimteverhitting.<ref name=design>{{Cite tech report |last1=Grant|first1=N. R.|last2=Hamer|first2=E. E.|last3=Hooker|first3=H. H.|last4=Jorgensen|first4=G. L.|last5=Kann|first5=W. J.|last6=Lipinski|first6=W. C.|last7=Milak|first7=G. C.|last8=Rossin|first8=A. D.|last9=Shaftman|first9=D. H.|last10=Smaardyk |first10=A. |last11=Treshow |first11=M. |title=Design of the Argonne Low Power Reactor (ALPR) |publisher=Argonne National Laboratory |date= Mei 1961|series=ANL-6076, Reactor Technology, TID-4500, AEC Research and Development Report|doi=10.2172/4014868|doi-access=free|osti=4014868|osti-access=free|url=https://digital.library.unt.edu/ark:/67531/metadc863771/}}</ref> Op 3 Januarie 1961, om 9:01 nm MST, het 'n operateur die sentrale beheerstaaf, 'n komponent wat ontwerp is om [[neutron]]e in die reaktor se kern te absorbeer, heeltemal teruggetrek. Dit het veroorsaak dat die reaktor van afskakel na kritieke toestand gegaan het. Binne vier millisekondes het die kern se kragvlak byna 20 GW bereik.<ref>{{cite journal |date=Februarie 2007 |title=Supercritical |url=http://pbma.nasa.gov/docs/public/pbma/general/sl1_sfcs.pdf |url-status=dead |journal=System Failure Case Studies |publisher=NASA |volume=1 |issue=4 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071127025626/http://pbma.nasa.gov/docs/public/pbma/general/sl1_sfcs.pdf |archive-date=2007-11-27 |access-date=2007-10-05 |editor=Steve Wander}}</ref><ref name="tucker" /><ref>[https://fas.org/sgp/othergov/doe/lanl/la-3611.pdf LA-3611 ''A Review of Criticality Accidents''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170224131611/https://fas.org/sgp/othergov/doe/lanl/la-3611.pdf |date=2017-02-24 }}, William R. Stratton, Los Alamos Scientific Laboratory, 1967</ref><ref name="la13638">[http://www.orau.org/ptp/library/accidents/la-13638.pdf LA-13638 ''A Review of Criticality Accidents'' (2000 Revision)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927235352/http://www.orau.org/ptp/Library/accidents/la-13638.pdf |date=2007-09-27 }}, Thomas P. McLaughlin, et al., Los Alamos National Laboratory, 2000.</ref> Die intense hitte van die kernreaksie het die [[water]] binne die kern laat uitsit, wat 'n uiterste waterslag veroorsaak het en veroorsaak het dat water, stoom, reaktorkomponente, puin en brandstof uit die bokant van die reaktor ontsnap het. Toe die water die bokant van die reaktorvat tref, het dit die vat na die plafon van die reaktorkamer gedryf. 'n Toesighouer wat bo-op die reaktordeksel was, is deur 'n uitgestootte beheerstaaf-skermprop deurboor en teen die plafon vasgepen. Ander materiale het die twee ander operateurs getref en hulle ook dodelik beseer.<ref>{{Cite web |title=Proving the Principle |url=https://inl.gov/document/proving-the-principle/ |access-date=2023-12-17 |website=Idaho National Laboratory |page=142 |language=en-US}}</ref> Die ongeluk het ongeveer 1 100 curie (41 TBq) splitsingsprodukte in die atmosfeer vrygestel,<ref name="Exposure">Horan, J. R., and J. B. Braun, 1993, ''Occupational Radiation Exposure History of Idaho Field Office Operations at the INEL'', EGG-CS-11143, EG&G Idaho, Inc., October, Idaho Falls, Idaho.</ref> insluitend die isotope van [[xenon]], isotope van [[kripton]], strontium-91 en yttrium-91 wat in die klein dorpie Atomic City, Idaho, opgespoor is.<ref name="Joint61" /> Dit het ook ongeveer 80 curie (3.0 TBq) jodium-131 vrygestel.<ref name="IEER">[http://www.ieer.org/reports/accident.html The Nuclear Power Deception] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20001025083755/http://www.ieer.org/reports/accident.html |date=2000-10-25 }} Table 7: Some Reactor Accidents</ref> Dit is nie as betekenisvol beskou nie, as gevolg van die reaktor se ligging in die afgeleë hoë woetyn van Oos-Idaho. 'n Gedenkplaat vir die drie mans is in 2022 by die Eksperimentele Kweekreaktorterrein opgerig. <ref name=plaque>{{Cite web |url=https://www.atomictourism.us/2022/06/20/sl-1-memorial-plaque/ |title=SL-1 Memorial Plaque |access-date=2024-11-11 |archive-date=2024-10-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241009034138/https://www.atomictourism.us/2022/06/20/sl-1-memorial-plaque/ |url-status=live }}</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} [[Kategorie:Rampe]] [[Kategorie:Kernkragsentrales]] n8167i81sw8n0hdi02f47yv0oir96sw 2910532 2910531 2026-06-10T10:38:47Z Sobaka 328 2910532 wikitext text/x-wiki '''Stasionêre Laekragreaktor Nommer Een''', ook bekend as '''SL-1''', aanvanklik die '''Argonne Laekragreaktor''' ('''ALPR'''), was 'n eksperimentele [[kernreaktor]] van die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]] se Leër by die Nasionale Reaktortoetsstasie (NRTS) in [[Idaho]], ongeveer 65 km wes van Idaho Falls, nou die Idaho Nasionale Laboratorium. Dit was in werking van 1958 tot 1961, toe 'n ontploffing drie aanlegoperateurs gedood het, wat gelei het tot veranderinge in reaktorontwerp. Dit is die enigste Amerikaanse reaktorongeluk wat onmiddellike sterftes veroorsaak het.<ref name="ProvePrinciple16">{{cite book |last=Stacy |first=Susan M. |title=Proving the Principle: A History of The Idaho National Engineering and Environmental Laboratory, 1949–1999 |date=2000 |publisher=U.S. Department of Energy, Idaho Operations Office |isbn=0-16-059185-6 |pages=150–57 |chapter=Chapter 16: The Aftermath |access-date=2015-09-08 |chapter-url=http://www4vip.inl.gov/publications/d/proving-the-principle/chapter_15.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20161229141617/http://www4vip.inl.gov/publications/d/proving-the-principle/chapter_15.pdf |archive-date=2016-12-29 |url-status=dead}}</ref> As deel van die Leër se kernkragprogram, was SL-1 'n prototipe vir reaktore wat bedoel was om [[elektriese krag]] en hitte te verskaf vir klein, afgeleë militêre fasiliteite, soos radarterreine naby die [[Arktiese Sirkel]], en dié in die DEW-lyn.<ref>{{cite news |date=13 Januarie 1961 |title=Idaho: Runaway Reactor |url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,828698,00.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100211195036/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,828698,00.html |archive-date=11 Februarie 2010 |access-date=30 Julie 2010 |newspaper=[[Time (tydskrif)|Time]]}}</ref> Die ontwerpkrag was 3 MW (termies),<ref name="design" /> maar sowat 4.7 MW-toetse is in die maande voor die ongeluk uitgevoer. Die nuttige kraglewering was 200 kW elektries en 400 kW vir ruimteverhitting.<ref name=design>{{cite journal |last1=Grant|first1=N. R.|last2=Hamer|first2=E. E.|last3=Hooker|first3=H. H.|last4=Jorgensen|first4=G. L.|last5=Kann|first5=W. J.|last6=Lipinski|first6=W. C.|last7=Milak|first7=G. C.|last8=Rossin|first8=A. D.|last9=Shaftman|first9=D. H.|last10=Smaardyk |first10=A. |last11=Treshow |first11=M. |title=Design of the Argonne Low Power Reactor (ALPR) |publisher=Argonne National Laboratory |date= Mei 1961|series=ANL-6076, Reactor Technology, TID-4500, AEC Research and Development Report|doi=10.2172/4014868|doi-access=free|osti=4014868|osti-access=free|url=https://digital.library.unt.edu/ark:/67531/metadc863771/}}</ref> Op 3 Januarie 1961, om 9:01 nm MST, het 'n operateur die sentrale beheerstaaf, 'n komponent wat ontwerp is om [[neutron]]e in die reaktor se kern te absorbeer, heeltemal teruggetrek. Dit het veroorsaak dat die reaktor van afskakel na kritieke toestand gegaan het. Binne vier millisekondes het die kern se kragvlak byna 20 GW bereik.<ref>{{cite journal |date=Februarie 2007 |title=Supercritical |url=http://pbma.nasa.gov/docs/public/pbma/general/sl1_sfcs.pdf |url-status=dead |journal=System Failure Case Studies |publisher=NASA |volume=1 |issue=4 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071127025626/http://pbma.nasa.gov/docs/public/pbma/general/sl1_sfcs.pdf |archive-date=2007-11-27 |access-date=2007-10-05 |editor=Steve Wander}}</ref><ref name="tucker" /><ref>[https://fas.org/sgp/othergov/doe/lanl/la-3611.pdf LA-3611 ''A Review of Criticality Accidents''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170224131611/https://fas.org/sgp/othergov/doe/lanl/la-3611.pdf |date=2017-02-24 }}, William R. Stratton, Los Alamos Scientific Laboratory, 1967</ref><ref name="la13638">[http://www.orau.org/ptp/library/accidents/la-13638.pdf LA-13638 ''A Review of Criticality Accidents'' (2000 Revision)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927235352/http://www.orau.org/ptp/Library/accidents/la-13638.pdf |date=2007-09-27 }}, Thomas P. McLaughlin, et al., Los Alamos National Laboratory, 2000.</ref> Die intense hitte van die kernreaksie het die [[water]] binne die kern laat uitsit, wat 'n uiterste waterslag veroorsaak het en veroorsaak het dat water, stoom, reaktorkomponente, puin en brandstof uit die bokant van die reaktor ontsnap het. Toe die water die bokant van die reaktorvat tref, het dit die vat na die plafon van die reaktorkamer gedryf. 'n Toesighouer wat bo-op die reaktordeksel was, is deur 'n uitgestootte beheerstaaf-skermprop deurboor en teen die plafon vasgepen. Ander materiale het die twee ander operateurs getref en hulle ook dodelik beseer.<ref>{{Cite web |title=Proving the Principle |url=https://inl.gov/document/proving-the-principle/ |access-date=2023-12-17 |website=Idaho National Laboratory |page=142 |language=en-US}}</ref> Die ongeluk het ongeveer 1 100 curie (41 TBq) splitsingsprodukte in die atmosfeer vrygestel,<ref name="Exposure">Horan, J. R., and J. B. Braun, 1993, ''Occupational Radiation Exposure History of Idaho Field Office Operations at the INEL'', EGG-CS-11143, EG&G Idaho, Inc., October, Idaho Falls, Idaho.</ref> insluitend die isotope van [[xenon]], isotope van [[kripton]], strontium-91 en yttrium-91 wat in die klein dorpie Atomic City, Idaho, opgespoor is.<ref name="Joint61" /> Dit het ook ongeveer 80 curie (3.0 TBq) jodium-131 vrygestel.<ref name="IEER">[http://www.ieer.org/reports/accident.html The Nuclear Power Deception] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20001025083755/http://www.ieer.org/reports/accident.html |date=2000-10-25 }} Table 7: Some Reactor Accidents</ref> Dit is nie as betekenisvol beskou nie, as gevolg van die reaktor se ligging in die afgeleë hoë woetyn van Oos-Idaho. 'n Gedenkplaat vir die drie mans is in 2022 by die Eksperimentele Kweekreaktorterrein opgerig. <ref name=plaque>{{Cite web |url=https://www.atomictourism.us/2022/06/20/sl-1-memorial-plaque/ |title=SL-1 Memorial Plaque |access-date=2024-11-11 |archive-date=2024-10-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241009034138/https://www.atomictourism.us/2022/06/20/sl-1-memorial-plaque/ |url-status=live }}</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} [[Kategorie:Rampe]] [[Kategorie:Kernkragsentrales]] mqvbqln8a1i1uxed4tj1o2813z9bmrd 2910533 2910532 2026-06-10T10:42:07Z Sobaka 328 Verwysing 2910533 wikitext text/x-wiki '''Stasionêre Laekragreaktor Nommer Een''', ook bekend as '''SL-1''', aanvanklik die '''Argonne Laekragreaktor''' ('''ALPR'''), was 'n eksperimentele [[kernreaktor]] van die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]] se Leër by die Nasionale Reaktortoetsstasie (NRTS) in [[Idaho]], ongeveer 65 km wes van Idaho Falls, nou die Idaho Nasionale Laboratorium. Dit was in werking van 1958 tot 1961, toe 'n ontploffing drie aanlegoperateurs gedood het, wat gelei het tot veranderinge in reaktorontwerp. Dit is die enigste Amerikaanse reaktorongeluk wat onmiddellike sterftes veroorsaak het.<ref name="ProvePrinciple16">{{cite book |last=Stacy |first=Susan M. |title=Proving the Principle: A History of The Idaho National Engineering and Environmental Laboratory, 1949–1999 |date=2000 |publisher=U.S. Department of Energy, Idaho Operations Office |isbn=0-16-059185-6 |pages=150–57 |chapter=Chapter 16: The Aftermath |access-date=2015-09-08 |chapter-url=http://www4vip.inl.gov/publications/d/proving-the-principle/chapter_15.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20161229141617/http://www4vip.inl.gov/publications/d/proving-the-principle/chapter_15.pdf |archive-date=2016-12-29 |url-status=dead}}</ref> As deel van die Leër se kernkragprogram, was SL-1 'n prototipe vir reaktore wat bedoel was om [[elektriese krag]] en hitte te verskaf vir klein, afgeleë militêre fasiliteite, soos radarterreine naby die [[Arktiese Sirkel]], en dié in die DEW-lyn.<ref>{{cite news |date=13 Januarie 1961 |title=Idaho: Runaway Reactor |url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,828698,00.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100211195036/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,828698,00.html |archive-date=11 Februarie 2010 |access-date=30 Julie 2010 |newspaper=[[Time (tydskrif)|Time]]}}</ref> Die ontwerpkrag was 3 MW (termies),<ref name="design" /> maar sowat 4.7 MW-toetse is in die maande voor die ongeluk uitgevoer. Die nuttige kraglewering was 200 kW elektries en 400 kW vir ruimteverhitting.<ref name=design>{{cite journal |last1=Grant|first1=N. R.|last2=Hamer|first2=E. E.|last3=Hooker|first3=H. H.|last4=Jorgensen|first4=G. L.|last5=Kann|first5=W. J.|last6=Lipinski|first6=W. C.|last7=Milak|first7=G. C.|last8=Rossin|first8=A. D.|last9=Shaftman|first9=D. H.|last10=Smaardyk |first10=A. |last11=Treshow |first11=M. |title=Design of the Argonne Low Power Reactor (ALPR) |publisher=Argonne National Laboratory |date= Mei 1961|series=ANL-6076, Reactor Technology, TID-4500, AEC Research and Development Report|doi=10.2172/4014868|doi-access=free|osti=4014868|osti-access=free|url=https://digital.library.unt.edu/ark:/67531/metadc863771/}}</ref> Op 3 Januarie 1961, om 9:01 nm MST, het 'n operateur die sentrale beheerstaaf, 'n komponent wat ontwerp is om [[neutron]]e in die reaktor se kern te absorbeer, heeltemal teruggetrek. Dit het veroorsaak dat die reaktor van afskakel na kritieke toestand gegaan het. Binne vier millisekondes het die kern se kragvlak byna 20 GW bereik.<ref>{{cite journal |date=Februarie 2007 |title=Supercritical |url=http://pbma.nasa.gov/docs/public/pbma/general/sl1_sfcs.pdf |url-status=dead |journal=System Failure Case Studies |publisher=NASA |volume=1 |issue=4 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071127025626/http://pbma.nasa.gov/docs/public/pbma/general/sl1_sfcs.pdf |archive-date=2007-11-27 |access-date=2007-10-05 |editor=Steve Wander}}</ref><ref>Tucker, Todd (2009). Atomic America: How a Deadly Explosion and a Feared Admiral Changed the Course of Nuclear History. New York: Free Press. ISBN 978-1-4165-4433-3. Sien opsomming: Geargiveer 2011-07-21 deur die Wayback Machine</ref><ref>[https://fas.org/sgp/othergov/doe/lanl/la-3611.pdf LA-3611 ''A Review of Criticality Accidents''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170224131611/https://fas.org/sgp/othergov/doe/lanl/la-3611.pdf |date=2017-02-24 }}, William R. Stratton, Los Alamos Scientific Laboratory, 1967</ref><ref name="la13638">[http://www.orau.org/ptp/library/accidents/la-13638.pdf LA-13638 ''A Review of Criticality Accidents'' (2000 Revision)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927235352/http://www.orau.org/ptp/Library/accidents/la-13638.pdf |date=2007-09-27 }}, Thomas P. McLaughlin, et al., Los Alamos National Laboratory, 2000.</ref> Die intense hitte van die kernreaksie het die [[water]] binne die kern laat uitsit, wat 'n uiterste waterslag veroorsaak het en veroorsaak het dat water, stoom, reaktorkomponente, puin en brandstof uit die bokant van die reaktor ontsnap het. Toe die water die bokant van die reaktorvat tref, het dit die vat na die plafon van die reaktorkamer gedryf. 'n Toesighouer wat bo-op die reaktordeksel was, is deur 'n uitgestootte beheerstaaf-skermprop deurboor en teen die plafon vasgepen. Ander materiale het die twee ander operateurs getref en hulle ook dodelik beseer.<ref>{{Cite web |title=Proving the Principle |url=https://inl.gov/document/proving-the-principle/ |access-date=2023-12-17 |website=Idaho National Laboratory |page=142 |language=en-US}}</ref> Die ongeluk het ongeveer 1 100 curie (41 TBq) splitsingsprodukte in die atmosfeer vrygestel,<ref name="Exposure">Horan, J. R., and J. B. Braun, 1993, ''Occupational Radiation Exposure History of Idaho Field Office Operations at the INEL'', EGG-CS-11143, EG&G Idaho, Inc., October, Idaho Falls, Idaho.</ref> insluitend die isotope van [[xenon]], isotope van [[kripton]], strontium-91 en yttrium-91 wat in die klein dorpie Atomic City, Idaho, opgespoor is.<ref name="Joint61" /> Dit het ook ongeveer 80 curie (3.0 TBq) jodium-131 vrygestel.<ref name="IEER">[http://www.ieer.org/reports/accident.html The Nuclear Power Deception] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20001025083755/http://www.ieer.org/reports/accident.html |date=2000-10-25 }} Table 7: Some Reactor Accidents</ref> Dit is nie as betekenisvol beskou nie, as gevolg van die reaktor se ligging in die afgeleë hoë woetyn van Oos-Idaho. 'n Gedenkplaat vir die drie mans is in 2022 by die Eksperimentele Kweekreaktorterrein opgerig. <ref name=plaque>{{Cite web |url=https://www.atomictourism.us/2022/06/20/sl-1-memorial-plaque/ |title=SL-1 Memorial Plaque |access-date=2024-11-11 |archive-date=2024-10-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241009034138/https://www.atomictourism.us/2022/06/20/sl-1-memorial-plaque/ |url-status=live }}</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} [[Kategorie:Rampe]] [[Kategorie:Kernkragsentrales]] tn86kxxthpapnp9yittu0rn3c5qy3zk 2910535 2910533 2026-06-10T10:44:25Z Sobaka 328 Verwysing 2910535 wikitext text/x-wiki '''Stasionêre Laekragreaktor Nommer Een''', ook bekend as '''SL-1''', aanvanklik die '''Argonne Laekragreaktor''' ('''ALPR'''), was 'n eksperimentele [[kernreaktor]] van die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]] se Leër by die Nasionale Reaktortoetsstasie (NRTS) in [[Idaho]], ongeveer 65 km wes van Idaho Falls, nou die Idaho Nasionale Laboratorium. Dit was in werking van 1958 tot 1961, toe 'n ontploffing drie aanlegoperateurs gedood het, wat gelei het tot veranderinge in reaktorontwerp. Dit is die enigste Amerikaanse reaktorongeluk wat onmiddellike sterftes veroorsaak het.<ref name="ProvePrinciple16">{{cite book |last=Stacy |first=Susan M. |title=Proving the Principle: A History of The Idaho National Engineering and Environmental Laboratory, 1949–1999 |date=2000 |publisher=U.S. Department of Energy, Idaho Operations Office |isbn=0-16-059185-6 |pages=150–57 |chapter=Chapter 16: The Aftermath |access-date=2015-09-08 |chapter-url=http://www4vip.inl.gov/publications/d/proving-the-principle/chapter_15.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20161229141617/http://www4vip.inl.gov/publications/d/proving-the-principle/chapter_15.pdf |archive-date=2016-12-29 |url-status=dead}}</ref> As deel van die Leër se kernkragprogram, was SL-1 'n prototipe vir reaktore wat bedoel was om [[elektriese krag]] en hitte te verskaf vir klein, afgeleë militêre fasiliteite, soos radarterreine naby die [[Arktiese Sirkel]], en dié in die DEW-lyn.<ref>{{cite news |date=13 Januarie 1961 |title=Idaho: Runaway Reactor |url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,828698,00.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100211195036/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,828698,00.html |archive-date=11 Februarie 2010 |access-date=30 Julie 2010 |newspaper=[[Time (tydskrif)|Time]]}}</ref> Die ontwerpkrag was 3 MW (termies),<ref name="design" /> maar sowat 4.7 MW-toetse is in die maande voor die ongeluk uitgevoer. Die nuttige kraglewering was 200 kW elektries en 400 kW vir ruimteverhitting.<ref name=design>{{cite journal |last1=Grant|first1=N. R.|last2=Hamer|first2=E. E.|last3=Hooker|first3=H. H.|last4=Jorgensen|first4=G. L.|last5=Kann|first5=W. J.|last6=Lipinski|first6=W. C.|last7=Milak|first7=G. C.|last8=Rossin|first8=A. D.|last9=Shaftman|first9=D. H.|last10=Smaardyk |first10=A. |last11=Treshow |first11=M. |title=Design of the Argonne Low Power Reactor (ALPR) |publisher=Argonne National Laboratory |date= Mei 1961|series=ANL-6076, Reactor Technology, TID-4500, AEC Research and Development Report|doi=10.2172/4014868|doi-access=free|osti=4014868|osti-access=free|url=https://digital.library.unt.edu/ark:/67531/metadc863771/}}</ref> Op 3 Januarie 1961, om 9:01 nm MST, het 'n operateur die sentrale beheerstaaf, 'n komponent wat ontwerp is om [[neutron]]e in die reaktor se kern te absorbeer, heeltemal teruggetrek. Dit het veroorsaak dat die reaktor van afskakel na kritieke toestand gegaan het. Binne vier millisekondes het die kern se kragvlak byna 20 GW bereik.<ref>{{cite journal |date=Februarie 2007 |title=Supercritical |url=http://pbma.nasa.gov/docs/public/pbma/general/sl1_sfcs.pdf |url-status=dead |journal=System Failure Case Studies |publisher=NASA |volume=1 |issue=4 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071127025626/http://pbma.nasa.gov/docs/public/pbma/general/sl1_sfcs.pdf |archive-date=2007-11-27 |access-date=2007-10-05 |editor=Steve Wander}}</ref><ref>Tucker, Todd (2009). Atomic America: How a Deadly Explosion and a Feared Admiral Changed the Course of Nuclear History. New York: Free Press. ISBN 978-1-4165-4433-3. Sien opsomming: Geargiveer 2011-07-21 deur die Wayback Machine</ref><ref>[https://fas.org/sgp/othergov/doe/lanl/la-3611.pdf LA-3611 ''A Review of Criticality Accidents''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170224131611/https://fas.org/sgp/othergov/doe/lanl/la-3611.pdf |date=2017-02-24 }}, William R. Stratton, Los Alamos Scientific Laboratory, 1967</ref><ref name="la13638">[http://www.orau.org/ptp/library/accidents/la-13638.pdf LA-13638 ''A Review of Criticality Accidents'' (2000 Revision)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927235352/http://www.orau.org/ptp/Library/accidents/la-13638.pdf |date=2007-09-27 }}, Thomas P. McLaughlin, et al., Los Alamos National Laboratory, 2000.</ref> Die intense hitte van die kernreaksie het die [[water]] binne die kern laat uitsit, wat 'n uiterste waterslag veroorsaak het en veroorsaak het dat water, stoom, reaktorkomponente, puin en brandstof uit die bokant van die reaktor ontsnap het. Toe die water die bokant van die reaktorvat tref, het dit die vat na die plafon van die reaktorkamer gedryf. 'n Toesighouer wat bo-op die reaktordeksel was, is deur 'n uitgestootte beheerstaaf-skermprop deurboor en teen die plafon vasgepen. Ander materiale het die twee ander operateurs getref en hulle ook dodelik beseer.<ref>{{Cite web |title=Proving the Principle |url=https://inl.gov/document/proving-the-principle/ |access-date=2023-12-17 |website=Idaho National Laboratory |page=142 |language=en-US}}</ref> Die ongeluk het ongeveer 1 100 curie (41 TBq) splitsingsprodukte in die atmosfeer vrygestel,<ref name="Exposure">Horan, J. R., and J. B. Braun, 1993, ''Occupational Radiation Exposure History of Idaho Field Office Operations at the INEL'', EGG-CS-11143, EG&G Idaho, Inc., October, Idaho Falls, Idaho.</ref> insluitend die isotope van [[xenon]], isotope van [[kripton]], strontium-91 en yttrium-91 wat in die klein dorpie Atomic City, Idaho, opgespoor is.<ref> Radiation Safety and Regulation Hearings, Joint Committee on Atomic Energy, US Congress, Junie 12–15, 1961, including SL-1 Accident Atomic Energy Commission Investigation Board Report, Joint Committee on Atomic Energy Congress of the United States, First Session on Radiation Safety and Regulation, Washington, DC.</ref> Dit het ook ongeveer 80 curie (3.0 TBq) jodium-131 vrygestel.<ref name="IEER">[http://www.ieer.org/reports/accident.html The Nuclear Power Deception] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20001025083755/http://www.ieer.org/reports/accident.html |date=2000-10-25 }} Table 7: Some Reactor Accidents</ref> Dit is nie as betekenisvol beskou nie, as gevolg van die reaktor se ligging in die afgeleë hoë woetyn van Oos-Idaho. 'n Gedenkplaat vir die drie mans is in 2022 by die Eksperimentele Kweekreaktorterrein opgerig. <ref name=plaque>{{Cite web |url=https://www.atomictourism.us/2022/06/20/sl-1-memorial-plaque/ |title=SL-1 Memorial Plaque |access-date=2024-11-11 |archive-date=2024-10-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241009034138/https://www.atomictourism.us/2022/06/20/sl-1-memorial-plaque/ |url-status=live }}</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} [[Kategorie:Rampe]] [[Kategorie:Kernkragsentrales]] b3ge4plble4c7txjaw66rfcb8we63ef 2910538 2910535 2026-06-10T10:47:32Z Sobaka 328 Beeld 2910538 wikitext text/x-wiki [[Lêer:US AEC SL-1.JPG|duimnael|29 November 1961: Die reaktorvat word uit die reaktorgebou verwyder, wat in wese soos die inperkingsgebou wat in moderne kernfasiliteite gebruik word, opgetree het. Die 60-ton Manitowoc Model 3900-hyskraan het 'n 13.3 cm staalskerm met 'n 23 cm dik loodglasvenster gehad om die operateur te beskerm.]] '''Stasionêre Laekragreaktor Nommer Een''', ook bekend as '''SL-1''', aanvanklik die '''Argonne Laekragreaktor''' ('''ALPR'''), was 'n eksperimentele [[kernreaktor]] van die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]] se Leër by die Nasionale Reaktortoetsstasie (NRTS) in [[Idaho]], ongeveer 65 km wes van Idaho Falls, nou die Idaho Nasionale Laboratorium. Dit was in werking van 1958 tot 1961, toe 'n ontploffing drie aanlegoperateurs gedood het, wat gelei het tot veranderinge in reaktorontwerp. Dit is die enigste Amerikaanse reaktorongeluk wat onmiddellike sterftes veroorsaak het.<ref name="ProvePrinciple16">{{cite book |last=Stacy |first=Susan M. |title=Proving the Principle: A History of The Idaho National Engineering and Environmental Laboratory, 1949–1999 |date=2000 |publisher=U.S. Department of Energy, Idaho Operations Office |isbn=0-16-059185-6 |pages=150–57 |chapter=Chapter 16: The Aftermath |access-date=2015-09-08 |chapter-url=http://www4vip.inl.gov/publications/d/proving-the-principle/chapter_15.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20161229141617/http://www4vip.inl.gov/publications/d/proving-the-principle/chapter_15.pdf |archive-date=2016-12-29 |url-status=dead}}</ref> As deel van die Leër se kernkragprogram, was SL-1 'n prototipe vir reaktore wat bedoel was om [[elektriese krag]] en hitte te verskaf vir klein, afgeleë militêre fasiliteite, soos radarterreine naby die [[Arktiese Sirkel]], en dié in die DEW-lyn.<ref>{{cite news |date=13 Januarie 1961 |title=Idaho: Runaway Reactor |url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,828698,00.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100211195036/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,828698,00.html |archive-date=11 Februarie 2010 |access-date=30 Julie 2010 |newspaper=[[Time (tydskrif)|Time]]}}</ref> Die ontwerpkrag was 3 MW (termies),<ref name="design" /> maar sowat 4.7 MW-toetse is in die maande voor die ongeluk uitgevoer. Die nuttige kraglewering was 200 kW elektries en 400 kW vir ruimteverhitting.<ref name=design>{{cite journal |last1=Grant|first1=N. R.|last2=Hamer|first2=E. E.|last3=Hooker|first3=H. H.|last4=Jorgensen|first4=G. L.|last5=Kann|first5=W. J.|last6=Lipinski|first6=W. C.|last7=Milak|first7=G. C.|last8=Rossin|first8=A. D.|last9=Shaftman|first9=D. H.|last10=Smaardyk |first10=A. |last11=Treshow |first11=M. |title=Design of the Argonne Low Power Reactor (ALPR) |publisher=Argonne National Laboratory |date= Mei 1961|series=ANL-6076, Reactor Technology, TID-4500, AEC Research and Development Report|doi=10.2172/4014868|doi-access=free|osti=4014868|osti-access=free|url=https://digital.library.unt.edu/ark:/67531/metadc863771/}}</ref> Op 3 Januarie 1961, om 9:01 nm MST, het 'n operateur die sentrale beheerstaaf, 'n komponent wat ontwerp is om [[neutron]]e in die reaktor se kern te absorbeer, heeltemal teruggetrek. Dit het veroorsaak dat die reaktor van afskakel na kritieke toestand gegaan het. Binne vier millisekondes het die kern se kragvlak byna 20 GW bereik.<ref>{{cite journal |date=Februarie 2007 |title=Supercritical |url=http://pbma.nasa.gov/docs/public/pbma/general/sl1_sfcs.pdf |url-status=dead |journal=System Failure Case Studies |publisher=NASA |volume=1 |issue=4 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071127025626/http://pbma.nasa.gov/docs/public/pbma/general/sl1_sfcs.pdf |archive-date=2007-11-27 |access-date=2007-10-05 |editor=Steve Wander}}</ref><ref>Tucker, Todd (2009). Atomic America: How a Deadly Explosion and a Feared Admiral Changed the Course of Nuclear History. New York: Free Press. ISBN 978-1-4165-4433-3. Sien opsomming: Geargiveer 2011-07-21 deur die Wayback Machine</ref><ref>[https://fas.org/sgp/othergov/doe/lanl/la-3611.pdf LA-3611 ''A Review of Criticality Accidents''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170224131611/https://fas.org/sgp/othergov/doe/lanl/la-3611.pdf |date=2017-02-24 }}, William R. Stratton, Los Alamos Scientific Laboratory, 1967</ref><ref name="la13638">[http://www.orau.org/ptp/library/accidents/la-13638.pdf LA-13638 ''A Review of Criticality Accidents'' (2000 Revision)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927235352/http://www.orau.org/ptp/Library/accidents/la-13638.pdf |date=2007-09-27 }}, Thomas P. McLaughlin, et al., Los Alamos National Laboratory, 2000.</ref> Die intense hitte van die kernreaksie het die [[water]] binne die kern laat uitsit, wat 'n uiterste waterslag veroorsaak het en veroorsaak het dat water, stoom, reaktorkomponente, puin en brandstof uit die bokant van die reaktor ontsnap het. Toe die water die bokant van die reaktorvat tref, het dit die vat na die plafon van die reaktorkamer gedryf. 'n Toesighouer wat bo-op die reaktordeksel was, is deur 'n uitgestootte beheerstaaf-skermprop deurboor en teen die plafon vasgepen. Ander materiale het die twee ander operateurs getref en hulle ook dodelik beseer.<ref>{{Cite web |title=Proving the Principle |url=https://inl.gov/document/proving-the-principle/ |access-date=2023-12-17 |website=Idaho National Laboratory |page=142 |language=en-US}}</ref> Die ongeluk het ongeveer 1 100 curie (41 TBq) splitsingsprodukte in die atmosfeer vrygestel,<ref name="Exposure">Horan, J. R., and J. B. Braun, 1993, ''Occupational Radiation Exposure History of Idaho Field Office Operations at the INEL'', EGG-CS-11143, EG&G Idaho, Inc., October, Idaho Falls, Idaho.</ref> insluitend die isotope van [[xenon]], isotope van [[kripton]], strontium-91 en yttrium-91 wat in die klein dorpie Atomic City, Idaho, opgespoor is.<ref> Radiation Safety and Regulation Hearings, Joint Committee on Atomic Energy, US Congress, Junie 12–15, 1961, including SL-1 Accident Atomic Energy Commission Investigation Board Report, Joint Committee on Atomic Energy Congress of the United States, First Session on Radiation Safety and Regulation, Washington, DC.</ref> Dit het ook ongeveer 80 curie (3.0 TBq) jodium-131 vrygestel.<ref name="IEER">[http://www.ieer.org/reports/accident.html The Nuclear Power Deception] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20001025083755/http://www.ieer.org/reports/accident.html |date=2000-10-25 }} Table 7: Some Reactor Accidents</ref> Dit is nie as betekenisvol beskou nie, as gevolg van die reaktor se ligging in die afgeleë hoë woetyn van Oos-Idaho. 'n Gedenkplaat vir die drie mans is in 2022 by die Eksperimentele Kweekreaktorterrein opgerig. <ref name=plaque>{{Cite web |url=https://www.atomictourism.us/2022/06/20/sl-1-memorial-plaque/ |title=SL-1 Memorial Plaque |access-date=2024-11-11 |archive-date=2024-10-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241009034138/https://www.atomictourism.us/2022/06/20/sl-1-memorial-plaque/ |url-status=live }}</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} [[Kategorie:Rampe]] [[Kategorie:Kernkragsentrales]] 316kx0bio0l2ngj8io3h1en6zwxb92j 2910569 2910538 2026-06-10T11:41:53Z Oesjaar 7467 Met 'n S! 2910569 wikitext text/x-wiki [[Lêer:US AEC SL-1.JPG|duimnael|29 November 1961: Die reaktorvat word uit die reaktorgebou verwyder, wat in wese soos die inperkingsgebou wat in moderne kernfasiliteite gebruik word, opgetree het. Die 60-ton Manitowoc Model 3900-hyskraan het 'n 13.3 cm staalskerm met 'n 23 cm dik loodglasvenster gehad om die operateur te beskerm.]] '''Stasionêre Laekragreaktor Nommer Een''', ook bekend as '''SL-1''', aanvanklik die '''Argonne Laekragreaktor''' ('''ALPR'''), was 'n eksperimentele [[kernreaktor]] van die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]] se Leër by die Nasionale Reaktortoetsstasie (NRTS) in [[Idaho]], ongeveer 65 km wes van Idaho Falls, nou die Idaho Nasionale Laboratorium. Dit was in werking van 1958 tot 1961, toe 'n ontploffing drie aanlegoperateurs gedood het, wat gelei het tot veranderinge in reaktorontwerp. Dit is die enigste Amerikaanse reaktorongeluk wat onmiddellike sterftes veroorsaak het.<ref name="ProvePrinciple16">{{cite book |last=Stacy |first=Susan M. |title=Proving the Principle: A History of The Idaho National Engineering and Environmental Laboratory, 1949–1999 |date=2000 |publisher=U.S. Department of Energy, Idaho Operations Office |isbn=0-16-059185-6 |pages=150–57 |chapter=Chapter 16: The Aftermath |access-date=2015-09-08 |chapter-url=http://www4vip.inl.gov/publications/d/proving-the-principle/chapter_15.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20161229141617/http://www4vip.inl.gov/publications/d/proving-the-principle/chapter_15.pdf |archive-date=2016-12-29 |url-status=dead}}</ref> As deel van die Leër se kernkragprogram, was SL-1 'n prototipe vir reaktore wat bedoel was om [[elektriese krag]] en hitte te verskaf vir klein, afgeleë militêre fasiliteite, soos radarterreine naby die [[Arktiese Sirkel]], en dié in die DEW-lyn.<ref>{{cite news |date=13 Januarie 1961 |title=Idaho: Runaway Reactor |url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,828698,00.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100211195036/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,828698,00.html |archive-date=11 Februarie 2010 |access-date=30 Julie 2010 |newspaper=[[Time (tydskrif)|Time]]}}</ref> Die ontwerpkrag was 3 MW (termies),<ref name="design" /> maar sowat 4.7 MW-toetse is in die maande voor die ongeluk uitgevoer. Die nuttige kraglewering was 200 kW elektries en 400 kW vir ruimteverhitting.<ref name=design>{{cite journal |last1=Grant|first1=N. R.|last2=Hamer|first2=E. E.|last3=Hooker|first3=H. H.|last4=Jorgensen|first4=G. L.|last5=Kann|first5=W. J.|last6=Lipinski|first6=W. C.|last7=Milak|first7=G. C.|last8=Rossin|first8=A. D.|last9=Shaftman|first9=D. H.|last10=Smaardyk |first10=A. |last11=Treshow |first11=M. |title=Design of the Argonne Low Power Reactor (ALPR) |publisher=Argonne National Laboratory |date= Mei 1961|series=ANL-6076, Reactor Technology, TID-4500, AEC Research and Development Report|doi=10.2172/4014868|doi-access=free|osti=4014868|osti-access=free|url=https://digital.library.unt.edu/ark:/67531/metadc863771/}}</ref> Op 3 Januarie 1961, om 9:01 nm MST, het 'n operateur die sentrale beheerstaaf, 'n komponent wat ontwerp is om [[neutron]]e in die reaktor se kern te absorbeer, heeltemal teruggetrek. Dit het veroorsaak dat die reaktor van afskakel na kritieke toestand gegaan het. Binne vier millisekondes het die kern se kragvlak byna 20 GW bereik.<ref>{{cite journal |date=Februarie 2007 |title=Supercritical |url=http://pbma.nasa.gov/docs/public/pbma/general/sl1_sfcs.pdf |url-status=dead |journal=System Failure Case Studies |publisher=NASA |volume=1 |issue=4 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071127025626/http://pbma.nasa.gov/docs/public/pbma/general/sl1_sfcs.pdf |archive-date=2007-11-27 |access-date=2007-10-05 |editor=Steve Wander}}</ref><ref>Tucker, Todd (2009). Atomic America: How a Deadly Explosion and a Feared Admiral Changed the Course of Nuclear History. New York: Free Press. ISBN 978-1-4165-4433-3. Sien opsomming: Geargiveer 2011-07-21 deur die Wayback Machine</ref><ref>[https://fas.org/sgp/othergov/doe/lanl/la-3611.pdf LA-3611 ''A Review of Criticality Accidents''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170224131611/https://fas.org/sgp/othergov/doe/lanl/la-3611.pdf |date=2017-02-24 }}, William R. Stratton, Los Alamos Scientific Laboratory, 1967</ref><ref name="la13638">[http://www.orau.org/ptp/library/accidents/la-13638.pdf LA-13638 ''A Review of Criticality Accidents'' (2000 Revision)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927235352/http://www.orau.org/ptp/Library/accidents/la-13638.pdf |date=2007-09-27 }}, Thomas P. McLaughlin, et al., Los Alamos National Laboratory, 2000.</ref> Die intense hitte van die kernreaksie het die [[water]] binne die kern laat uitsit, wat 'n uiterste waterslag veroorsaak het en veroorsaak het dat water, stoom, reaktorkomponente, puin en brandstof uit die bokant van die reaktor ontsnap het. Toe die water die bokant van die reaktorvat tref, het dit die vat na die plafon van die reaktorkamer gedryf. 'n Toesighouer wat bo-op die reaktordeksel was, is deur 'n uitgestootte beheerstaaf-skermprop deurboor en teen die plafon vasgepen. Ander materiale het die twee ander operateurs getref en hulle ook dodelik beseer.<ref>{{Cite web |title=Proving the Principle |url=https://inl.gov/document/proving-the-principle/ |access-date=2023-12-17 |website=Idaho National Laboratory |page=142 |language=en-US}}</ref> Die ongeluk het ongeveer 1 100 curie (41 TBq) splitsingsprodukte in die atmosfeer vrygestel,<ref name="Exposure">Horan, J. R., and J. B. Braun, 1993, ''Occupational Radiation Exposure History of Idaho Field Office Operations at the INEL'', EGG-CS-11143, EG&G Idaho, Inc., October, Idaho Falls, Idaho.</ref> insluitend die isotope van [[xenon]], isotope van [[kripton]], strontium-91 en yttrium-91 wat in die klein dorpie Atomic City, Idaho, opgespoor is.<ref> Radiation Safety and Regulation Hearings, Joint Committee on Atomic Energy, US Congress, Junie 12–15, 1961, including SL-1 Accident Atomic Energy Commission Investigation Board Report, Joint Committee on Atomic Energy Congress of the United States, First Session on Radiation Safety and Regulation, Washington, DC.</ref> Dit het ook ongeveer 80 curie (3.0 TBq) jodium-131 vrygestel.<ref name="IEER">[http://www.ieer.org/reports/accident.html The Nuclear Power Deception] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20001025083755/http://www.ieer.org/reports/accident.html |date=2000-10-25 }} Table 7: Some Reactor Accidents</ref> Dit is nie as betekenisvol beskou nie, as gevolg van die reaktor se ligging in die afgeleë hoë woestyn van Oos-Idaho. 'n Gedenkplaat vir die drie mans is in 2022 by die Eksperimentele Kweekreaktorterrein opgerig. <ref name=plaque>{{Cite web |url=https://www.atomictourism.us/2022/06/20/sl-1-memorial-plaque/ |title=SL-1 Memorial Plaque |access-date=2024-11-11 |archive-date=2024-10-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241009034138/https://www.atomictourism.us/2022/06/20/sl-1-memorial-plaque/ |url-status=live }}</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} [[Kategorie:Rampe]] [[Kategorie:Kernkragsentrales]] bd8mb0y2gy5c4a7tfhdnnbhmiebxjgx 1 462480 2910527 2026-06-10T10:31:32Z Sobaka 328 Nuwe bladsy geskep met '{{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}}' 2910527 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 0 462481 2910543 2026-06-10T10:54:29Z AFM 21229 Nuwe bladsy geskep met ''''Hloma Amabutho''' (soms Hlomo Amabutho) is die plek waar tydens die regeerperiode van koning [[Dingaan]] terdoodveroordeeldes tereggestel is. Hierdie koppie tussen [[Ulundi]] en [[Babanango]] in die Makhosinivallei met die Nzololospruit is by 28° 25′ suid, 31° 15′ oos, net noordoos van [[uMgungundlovu]]. Nou is dit deel van die terrein van die Mgungundlovu-museum. Die terrein was besaai van die doodsbeendere van die duisende slagoffers. Hul lyke is oorgel...' 2910543 wikitext text/x-wiki '''Hloma Amabutho''' (soms Hlomo Amabutho) is die plek waar tydens die regeerperiode van koning [[Dingaan]] terdoodveroordeeldes tereggestel is. Hierdie koppie tussen [[Ulundi]] en [[Babanango]] in die Makhosinivallei met die Nzololospruit is by 28° 25′ suid, 31° 15′ oos, net noordoos van [[uMgungundlovu]]. Nou is dit deel van die terrein van die Mgungundlovu-museum. Die terrein was besaai van die doodsbeendere van die duisende slagoffers. Hul lyke is oorgelaat aan die aasvoëls en roofdiere. Hloma Amabutho kan vertaal word as “die plek waar die impi’s bymekaar gekom het om te oefen en bewapen word”. Ander name vir die plek is kwaMatiwane (die plek waar kapt. Matiwane gesterf het), Umbulalayo (die doodmaakplek), Aasvoëlkop en Moordkoppie. ==Lees ook== * [[Piet Retief]] * [[Dingaanstat]] ==Bibliografie== * Kruger, D.W. (red.): Geskiedenis van Suid-Afrika. Kaapstad: [[Nasou]], 1966 * Swart, Marius, e.a.: A monument to Piet Retief. In: Lantern. Kultuurtydskrif. Jaargang 41, nr. 1, Februarie 1992 [[Kategorie: Geskiedenis van Suid-Afrika]] [[Kategorie: Groot Trek]] bm5kk9opdhiry872c3r8m9ptnm9t9sw 1 462482 2910551 2026-06-10T11:13:12Z Aliwal2012 39067 Nuwe bladsy geskep met '{{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}}' 2910551 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv