Wikipedia afwiki https://af.wikipedia.org/wiki/Tuisblad MediaWiki 1.47.0-wmf.12 first-letter Media Spesiaal Bespreking Gebruiker Gebruikerbespreking Wikipedia Wikipediabespreking Lêer Lêerbespreking MediaWiki MediaWikibespreking Sjabloon Sjabloonbespreking Hulp Hulpbespreking Kategorie Kategoriebespreking Portaal Portaalbespreking TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 0 221 2919019 2904028 2026-07-24T08:20:37Z AFM 21229 /* Ruolie en aardgas */ 2919019 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Land |noem_naam = Namibië |volle_naam = <small>''Republiek van Namibië'' ([[Afrikaans]])<ref>{{af}} {{cite web |url=http://209.88.21.36/opencms/export/sites/default/grnnet/MLRR/DocArchive/Land-Reform/Communal_Land_Reform_Act_Afrikaans.pdf |title=Communal Land Reform Act, Afrikaans |publisher=Regering van Namibië |accessdate=11 September 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160225105003/http://209.88.21.36/opencms/export/sites/default/grnnet/MLRR/DocArchive/Land-Reform/Communal_Land_Reform_Act_Afrikaans.pdf |archive-date=25 Februarie 2016 |url-status=dead}}</ref><br /> ''Republik Namibia'' ([[Duits]])<ref>{{de}} {{cite web |url=http://209.88.21.36/opencms/export/sites/default/grnnet/MLRR/DocArchive/land-Reform/Communal_Land_Reform_Act_German.pdf |title=Communal Land Reform Act, German |publisher=Regering van Namibië |accessdate=11 September 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191009105727/https://209.88.21.36/opencms/export/sites/default/grnnet/MLRR/DocArchive/land-Reform/Communal_Land_Reform_Act_German.pdf |archive-date=9 Oktober 2019 |url-status=dead}}</ref><br /> ''Republic of Namibia'' ([[Engels]])<br /> ''Republika yaNamibia'' ([[Herero (taal)|Herero]])<ref>{{cite web |url=http://209.88.21.36/opencms/export/sites/default/grnnet/MLRR/DocArchive/Land-Reform/Communal_Land_Reform_Act_Herero.pdf |title=Communal Land Reform Act, Otjiherero |publisher=Regering van Namibië |accessdate=11 September 2016 }}{{Dooie skakel|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><br /> ''Republika zaNamibia'' ([[Kwangali]])<ref>{{cite web |url=http://209.88.21.36/opencms/export/sites/default/grnnet/MLRR/DocArchive/Land-Reform/Communal_Land_Reform_Act_Rukwangali.pdf |title=Communal Land Reform Act, Rukwangali |publisher=Regering van Namibië |accessdate=11 September 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160225104955/http://209.88.21.36/opencms/export/sites/default/grnnet/MLRR/DocArchive/Land-Reform/Communal_Land_Reform_Act_Rukwangali.pdf |archive-date=25 Februarie 2016 |url-status=dead}}</ref><br /> ''Namibia ye Lukuluhile'' ([[Lozi]])<ref>{{cite web |url=http://209.88.21.36/opencms/export/sites/default/grnnet/MLRR/DocArchive/Land-Reform/Communal_Land_Reform_Act_Lozi.pdf |title=Communal Land Reform Act, Lozi |publisher=Regering van Namibië |accessdate=11 September 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160225104949/http://209.88.21.36/opencms/export/sites/default/grnnet/MLRR/DocArchive/Land-Reform/Communal_Land_Reform_Act_Lozi.pdf |archive-date=25 Februarie 2016 |url-status=dead}}</ref><br /> ''Namibiab Republiki dib'' ([[Nama]])<ref>{{cite web |url=http://209.88.21.36/opencms/export/sites/default/grnnet/MLRR/DocArchive/Land-Reform/Communal_Land_Reform_Act_Nama.pdf |title=Communal Land Reform Act, Khoekhoegowab |publisher=Regering van Namibië |accessdate=11 September 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160225104943/http://209.88.21.36/opencms/export/sites/default/grnnet/MLRR/DocArchive/Land-Reform/Communal_Land_Reform_Act_Nama.pdf |archive-date=25 Februarie 2016 |url-status=dead}}</ref><br /> ''Orepublika yaNamibia'' ([[Oshiwambo]])<ref>{{cite web |url=http://baslerafrika.ch/wp-content/uploads/Neuerwerbungsliste-2013.pdf |title=Communal Land Reform Act, Oshiwambo|publisher=Regering van Namibië |accessdate=11 September 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160301124906/http://baslerafrika.ch/wp-content/uploads/Neuerwerbungsliste-2013.pdf |archive-date=1 Maart 2016}}</ref><br /> ''Repaboleki ya Namibia'' ([[Tswana]])<ref>{{cite web |url=http://209.88.21.36/opencms/export/sites/default/grnnet/MLRR/DocArchive/Land-Reform/Communal_Land_Reform_Act_Setswana.pdf |title=Communal Land Reform Act, Setswana |publisher=Regering van Namibië |accessdate=11 September 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160225105008/http://209.88.21.36/opencms/export/sites/default/grnnet/MLRR/DocArchive/Land-Reform/Communal_Land_Reform_Act_Setswana.pdf |archive-date=25 Februarie 2016 |url-status=dead}}</ref><br /> ''(al nege name is amptelik)''</small> |algemene_naam = Namibië |beeld_vlag = Flag of Namibia.svg |beeld_wapen = Coat of arms of Namibia.svg |simbool_tipe = Wapen |beeld_kaart = Location Namibia AU Africa.svg |leuse = ''Unity, Liberty, Justice''<br /><small>''(Engels vir: "Eenheid, Vryheid, Geregtigheid")''</small> |volkslied = ''[[Namibia, Land of the Brave]]''<br /><small>''(Engels vir: "Namibië, Land van die Dapper")''</small> |amptelike_tale = [[Engels]]{{smallsup|a}}<br /><small>'''Nasionale tale''': [[Afrikaans]] (''[[lingua franca]]''), [[Duits]], [[Herero (taal)|Herero]], [[Kwangali]], [[Lozi]], [[Nama]], [[Oshiwambo]], [[Tswana]]</small> |hoofstad = [[Windhoek]] {{Koördinate|22|34|S|17|05|O}} |latd = 22 |latm = 34 |latNS = S |longd = 17 |longm = 05 |longEW = O |grootste_stad = [[Windhoek]] |regeringsvorm = Unitêre semi-presidensiële<br />grondwetlike [[republiek]]<ref>{{en}} {{cite journal |last=Shugart |first=Matthew Søberg |date=September 2005 |title=Semi-Presidential Systems: Dual Executive and Mixed Authority Patterns |url=http://dss.ucsd.edu/~mshugart/semi-presidentialism.pdf |journal=Graduate School of International Relations and Pacific Studies |location=United States |publisher=University of California, San Diego |accessdate=19 Augustus 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080819200307/http://dss.ucsd.edu/~mshugart/semi-presidentialism.pdf |archive-date=19 Augustus 2008 |pages=}}</ref><ref>{{en}} {{cite journal |last=Shugart |first=Matthew Søberg |date=Desember 2005 |title=Semi-Presidential Systems: Dual Executive And Mixed Authority Patterns |url=https://link.springer.com/content/pdf/10.1057%2Fpalgrave.fp.8200087.pdf |journal=French Politics |publisher=Palgrave Macmillan Journals |volume=3 |issue=3 |pages= 323–351 |doi=10.1057/palgrave.fp.8200087 |issn=1476-3419 |accessdate=21 Maart 2019}}</ref> |leiertitels = <br />• [[President van Namibië|President]]<br />• [[Adjunkpresident van Namibië|Adjunkpresident]]<br />• [[Eerste minister van Namibië|Eerste minister]]<br />• [[Adjunkpremier van Namibië|Adjunkpremier]] |leiername = [[Netumbo Nandi-Ndaitwah]]<br />[[Lucia Witbooi]]<br />[[Elijah Ngurare]]<br />[[Natangwe Ithete]] |oppervlak_rang = 35^ste |oppervlak_grootte = |oppervlak = 824&nbsp;292<ref name="CIA">{{en}} {{cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/namibia/|title=Namibia|publisher=[[Central Intelligence Agency]]|accessdate=21 Maart 2025|archive-date=10 Januarie 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210110010829/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/namibia|url-status=dead}}</ref> |oppervlakmi² = 318&nbsp;261 |persent_water = feitlik geen |bevolking_skatting = 2&nbsp;803&nbsp;660<ref name="CIA" /> |bevolking_skatting_jaar = 2024 |bevolking_rang = 141^ste |bevolking_sensus = 3&nbsp;022&nbsp;401<ref>{{en}} {{cite web |url=https://census.nsanamibia.com/wp-content/uploads/2024/10/2023-Population-and-Housing-Census-Main-Report-28-Oct-2024.pdf |title=Namibia 2023 Population and Housing Census Main Report |publisher=Namibiese Statistiekagentskap |accessdate=21 Maart 2025 |archive-date=10 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241110234059/https://census.nsanamibia.com/wp-content/uploads/2024/10/2023-Population-and-Housing-Census-Main-Report-28-Oct-2024.pdf |url-status=dead }}</ref> |bevolking_sensus_jaar = 2017 |bevolkingsdigtheid = 3,4 |bevolkingsdigtheidmi² = 8,8 |bevolkingsdigtheidrang = 235^ste |BBP_PPP = $37,200&nbsp;miljard<ref name=imf2>{{en}} {{cite web |url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2024/October/weo-report?c=728,&s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&sy=2022&ey=2029&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=1 |title=Namibia |publisher=[[Internasionale Monetêre Fonds]] |date=Oktober 2024 |accessdate=21 Maart 2025}}</ref> |BBP_PPP_rang = |BBP_PPP_jaar = 2025 |BBP_PPP_per_kapita = $12&nbsp;200<ref name=imf2 /> |BBP_PPP_per_kapita_rang = |BBP = $14,364&nbsp;miljard<ref name=imf2 /> |BBP_rang = |BBP_jaar = 2025 |BBP_per_kapita = $4&nbsp;711<ref name=imf2 /> |BBP_per_kapita_rang = |onafhanklikheidstipe = • Huidige grondwet<br />• Erken |onafhanklikheidsgebeure = |onafhanklikheidsdatums = van [[Suid-Afrika]]<br />[[9 Februarie]] [[1990]]<br />[[21 Maart]] [[1990]] |MOI = {{wins}} 0,610<ref>{{en}} {{cite web |url=https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2023-24reporten.pdf |title=Human Development Report 2023/2024 |publisher=United Nations Development Programme |date=13 Maart 2024 |accessdate=21 Maart 2025}}</ref> |MOI_rang = 142^ste |MOI_jaar = 2022 |MOI_kategorie = {{kleur|#fc0|medium}} |Gini = 59,1<ref>{{en}} {{cite web |url=https://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI?locations=NA |title=Gini Index – Namibia |publisher=[[Wêreldbank]] |accessdate=21 Maart 2025}}</ref> |Gini_rang = |Gini_jaar = 2015 |Gini_kategorie = {{kleur|#990000|hoog}} |geldeenheid = [[Namibiese dollar|Dollar]] |geldeenheid_kode = NAD |land_kode = NA |tydsone = [[Sentraal-Afrika Tyd|SAT]] |utc_afwyking = [[UTC+02:00|+2]] |tydsone_somer = nie toegepas nie |utc_afwyking_DST = [[UTC+02:00|+2]] |internet_domein = [[.na]] |skakelkode = 264 |voetskrif = {{smallsup|a}}<small>[[Duits]] en [[Afrikaans]] was ook amptelike tale tot onafhanklikheid in [[1990]]. Die meerderheid van die bevolking praat Afrikaans as ’n [[tweede taal]], terwyl [[Oshiwambo]] die [[moedertaal]] van die helfte van die bevolking is. Duits is die moedertaal van sowat 32% van die blanke inwoners, terwyl net 3,4% [[Engels]] as huistaal praat.<ref name="CIA" /></small> }} '''Namibië''' ([[Duits]]: ''Namibia'', [naˈmiːbi̯a]; [[Engels]]: ''Namibia'', [nəˈmɪbiə], [næˈmɪbiə], {{Audio|En-ca-Namibia.oga|luister}}), amptelik die '''Republiek van Namibië''' (Engels: ''Republic of Namibia''; Duits: ''Republik Namibia'', {{Audio|De-Republik Namibia.ogg|luister}}), is ’n [[republiek]] in [[Suider-Afrika]] waarvan die westelike grens die [[Atlantiese Oseaan]] is. Die land grens ook aan [[Angola]] en [[Zambië]] in die noorde, [[Botswana]] in die ooste en [[Suid-Afrika]] in die ooste en suide. Hoewel dit nie aan [[Zimbabwe]] grens nie, is Namibië deur 200&nbsp;m van die [[Zambezirivier]] se rivierbedding van Zimbabwe geskei (dit is waar die grens met Zambië en Botswana is). Volgens ander menings ontmoet die grense van die vier lande Botswana, Namibië, Zambië en Zimbabwe op een enkele punt en sal vervolgens die enigste internasionale vierlandepunt wêreldwyd vorm.<ref>{{en}} {{cite news|title=Location|url=http://www.botswanatourism.co.bw/location | work=Botswana Tourism | date=21 Maart 2019}}</ref> Namibië land het op 21 Maart 1990 onafhanklikheid van Suid-Afrika gekry na afloop van die [[Namibiese Onafhanklikheidsoorlog]]. Die [[hoofstad]] en grootste stad is [[Windhoek]]. Namibië is ’n lidland van die [[Afrika-unie]], [[Gemeenskaplike Monetêre Gebied]], [[Suider-Afrikaanse Doeane-unie]], [[Suider-Afrikaanse Ontwikkelingsgemeenskap]], [[Britse Statebond]] en die [[Verenigde Nasies]]. Namibië geniet ’n hoë politieke, ekonomiese en sosiale stabiliteit.<ref name="HAT Taal-en-feitegids">HAT Taal-en-feitegids, Pearson, Desember 2013, {{ISBN|978-1-77578-243-8}}</ref> [[Lêer:Namibia sat.png|duimnael|links|[[Nasa]]-satellietbeeld van Namibië]] [[Lêer:Namibiekaart.png|duimnael|links|Kaart van Namibië]] Die naam "Namibië" is afgelei van die [[Namibwoestyn]], wat die hele kusgebied van dié land beslaan. Dit is as ’n neutrale naam ná dié land se onafhanklikheid gekies om ’n moontlike benadeling van een van die Namibiese volke te voorkom. Mburumba Karina word as Namibië se naamgewer beskou.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.namibian.com.na/index.php?id=127811&page=archive-read|title=The Man Who Named Namibia- Mburumba Kerina|publisher=[[The Namibian]]|date=9 September 2014 |accessdate=21 Maart 2019}}</ref> Namibië is die droogste land in [[Afrika suid van die Sahara]]<ref>{{en}} {{cite web |url=https://edition.cnn.com/2012/10/23/world/africa/namibia-eye-on-country-profile/index.html |title=Namibia country profile: moving on from a difficult past |author=Peter Shadbolt |website=[[CNN]] |date=24 Oktober 2012 |accessdate=21 Maart 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200220120821/https://edition.cnn.com/2012/10/23/world/africa/namibia-eye-on-country-profile/index.html |archive-date=20 Februarie 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> en is sedert die vroegste tye deur [[Boesman]]s, [[Damaras]] en [[Namas]] bewoon. Omtrent die 14de eeu n.C. het immigrerende [[Bantoe]]s tydens die Bantoemigrasie die gebied bereik. Sedertdien vorm die Bantoegroepe, waarvan die [[Ovambo's]] die grootste is, die dominante bevolkingsgroep en sedert die laat 19de eeu vorm hulle die bevolkingsmeerderheid. In 1878 het die Britse [[Kaapkolonie]] die hawe van [[Walvisbaai]] en die aflandige [[Pikkewyn-eilande]] geannekseer; met die stigting van die [[Unie van Suid-Afrika]] in 1910 het hulle ’n integrale deel van dié unie geword. In 1884 het die grootste deel van Namibië as [[Duits-Suidwes-Afrika]] ’n protektoraat (''Schutzgebiet'') van die [[Duitse Keiserryk]] geword. Die [[Duitsers]] het met die ontwikkeling van die [[infrastruktuur]] en [[landbou]] begin. Dit het en ’n Duitse kolonie gebly tot aan die einde van die [[Eerste Wêreldoorlog]], nadat die Duitse troepe tydens die [[Suidwes-Afrika-veldtog]] in 1915 deur die [[Suid-Afrikaanse Leër]] verslaan is. In 1920 het die [[Volkebond]] die mandaat aan die [[Verenigde Koninkryk]] onder die administrasie van Suid-Afrika oorgedra. Vervolgens het Suid-Afrika sy wette, insluitende die rasseklassifikasies en reëls, [[Suidwes-Afrika]] opgelê. Vanaf 1948, toe die [[Nasionale Party]] tydens die [[Suid-Afrikaanse algemene verkiesing van 1948|algemene verkiesing van 1948]] ’n meerderheid behaal het, het Suid-Afrika sy [[Apartheid]]swette ook op die destydse Suidwes-Afrika toegepas. In die laat 20ste eeu het opstande en eise deur Afrikaleiers wat vir die Namibiese onafhanklikheid gepleit het, daartoe gelei dat die [[Verenigde Nasies]] in 1966 direkte verantwoordelikheid vir die gebied aanvaar het, maar Suidwes-Afrika het ''[[de facto]]'' onder Suid-Afrikaanse gesag gebly. Die VN het in 1973 [[SWAPO]] as die amptelike verteenwoordiger van die Namibiërs erken; dié party is deur die Ovambo's oorheers, wat die grootste deel van die bevolking vorm. Na interne konflikte het Suid-Afrika in 1985 ’n tussentydse administrasie in Namibië ingestel. Namibië het in 1990 volle onafhanklikheid van Suid-Afrika verkry, met die uitsondering van Walvisbaai en die Pikkewyn-eilande wat tot 1994 onder Suid-Afrikaanse beheer gebly het. Namibië het ’n bevolking van 2,8 miljoen en is ’n parlementêre demokrasie met ’n veelpartystelsel. [[Landbou]], veeteelt, [[toerisme]] en [[mynbou]] – insluitend die myn van [[diamant]]e, [[uraan]], [[goud]], [[silwer]] en onedele metale – vorm die ruggraat van die [[Ekonomie van Namibië|Namibiese ekonomie]]. Gegewe die teenwoordigheid van die onherbergsame Namibwoestyn is Namibië een van die ylbevolkste lande ter wêreld. Ongeveer die helfte van die bevolking leef onder die internasionale broodlyn en die land is swaar getref deur die [[Vigs]]-epidemie met 15% van die volwasse bevolking wat teen 2007 besmet was. == Etimologie == Die landsnaam is ontleen aan die Namibwoestyn, die oudste woestyn in die wêreld.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.worldwildlife.org/ecoregions/at1315 |title=Africa: Namibia |author=Spriggs, A. |year=2001 |publisher=[[Wêreldnatuurlewefonds]] |accessdate=21 Maart 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200304162628/https://www.worldwildlife.org/ecoregions/at1315 |archive-date=4 Maart 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Die naam ''Namib'' is op sigself van [[Nama]]-oorsprong en beteken "groot plek". Voor sy onafhanklikheid in 1990 was die gebied bekend as [[Duits-Suidwes-Afrika]] (''Deutsch-Südwestafrika'') en daarna as Suidwes-Afrika. Dit weerspieël die koloniale besetting van Duitsland en die Suid-Afrikaanse regering namens die Britse kroon (as gevolg van Suid-Afrika se dominiumstatus binne die [[Britse Ryk]]). == Geskiedenis == {{Hoofartikel|Geskiedenis van Namibië}} === Pre-koloniale era === [[Lêer:White lady 2008 08.jpg|duimnael|links|Die ''Wit Vrou'']] Die droë gebiede van Namibië is sedert die vroegste tye bewoon deur [[Boesman]]s, [[Damaras]] en [[Namas]] en sedert ongeveer die 14de eeu deur immigrerende Bantoes wat met die Bantoemigrasie uit sentraal Afrika gekom het. Van die laat 18de eeu en daarna het [[Oorlam]]stamme vanuit die [[Kaapkolonie]] die [[Oranjerivier]] oorgesteek en hulle in die area wat vandag suidelike Namibië is, gevestig.<ref name="KDA">{{en}} {{cite web |url=http://www.klausdierks.com/Biographies/Biographies_A.htm |last=Dierks |first=Klaus |title=Biografieë van Namibiese Persoonlikhede, A |accessdate=21 Maart 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190804032931/http://www.klausdierks.com/Biographies/Biographies_A.htm |archive-date=4 Augustus 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Hulle ontmoetinge met die nomadiese Namastamme was oorwegend vreedsaam. Die sendelinge wat saam met die Oorlams getrek het, is goed ontvang deur die Namas<ref name="Dierks">{{en}} {{cite web |last=Dierks |first=Klaus |title=Warmbad word tweehonderd |url=http://www.klausdierks.com/Warm_Bath/index.htm |accessdate=21 Maart 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190821172028/http://www.klausdierks.com/Warm_Bath/index.htm |archive-date=21 Augustus 2019 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> en die reg om watergate en weiding te gebruik is teen ’n jaarlikse fooi toegestaan.{{sfn|Vedder|1997|p=177}} Op hul pad noordwaarts het die Oorlams ontmoetings met segmente van die [[Herero]]stam by Windhoek, [[Gobabis]] en [[Okahandja]] gehad wat nie so akkommoderend was nie. Die Nama-Herero-oorlog het in 1880 uitgebreek met vyandighede wat eers afgeneem het nadat die Duitse Keiserryk troepe ontplooi het in die betwiste gebiede. Hulle het die status quo tussen die Namas, Oorlams en Herero's gehandhaaf.{{sfn|Vedder|1997|p=659}} [[Lêer:Herero.jpg|duimnael|’n Groep Herero’s, ca. 1910]] Die eerste Europeërs wat voet aan wal gesit en die gebied verken het was die [[Portugal|Portugese]] seevaarder [[Diogo Cão]] in 1485 en [[Bartolomeus Dias]] in 1486; die gebied is egter nie deur die Portugese kroon beset nie. Soos die grootste deel van Afrika suid van die Sahara, is Namibië nie omvangryk verken deur Europeërs tot die 19de eeu nie, toe handelaars en setlaars, hoofsaaklik vanuit Duitsland en [[Swede]], daar aangekom het. In die laat 19de eeu het die [[Dorslandtrek]]kers die gebied oorgesteek op pad van die [[Zuid-Afrikaansche Republiek]] na Angola. Van die Trekkers het in Namibië agtergebly in plaas daarvan om die tog na Angola te voltooi. Andere het na Namibië teruggekeer nadat Angola deur die Portugese hulle tot die katolisisme probeer bekeer het en die gebruik van hul taal in skole verbied het.<ref name="Joubert">{{en}} {{cite web |last=Joubert |first=Bruce |title=’n Historiese perspektief op die gebruik van dierkrag in Suid-Afrika |url=http://www.atnesa.org/sanat/Joubert-95-HistoryanimalpowerSouthAfrica.pdf |publisher=Animal Traction Network for Eastern and Southern Africa |accessdate=21 Maart 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190302212939/http://www.atnesa.org/sanat/Joubert-95-HistoryanimalpowerSouthAfrica.pdf |archive-date=2 Maart 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> === Duitse bewind === {{Hoofartikel|Duits-Suidwes-Afrika|Suidwes-Afrika-veldtog}} [[Lêer:Adolf Lüderitz.jpg|duimnael|links|upright|[[Adolf Lüderitz]], die stigter van [[Duits-Suidwes-Afrika]]]] Namibië het in 1884 onder [[Otto von Bismarck]] ’n Duitse kolonie geword om Britse besetting te voorkom en het bekend gestaan as Duits-Suidwes-Afrika (''Deutsch-Südwestafrika''); in die omgangstaal is hierdie benaming dikwels afgekort tot ''Deutsch-Südwest'' ("Duits-Suidwes").<ref>{{en}} {{cite web |title=Duits-Suidwes-Afrika |work=[[Encyclopædia Britannica]] |url=https://www.britannica.com/place/German-South-West-Africa |accessdate=21 Maart 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190402183130/https://www.britannica.com/place/German-South-West-Africa |archive-date=2 April 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Die Palgrave-sendingstasie van die Britse Goewerneur het bepaal dat slegs die natuurlike diepwaterhawe van Walvisbaai die moeite werd was om te beset – dit is vir die Brittanje deur die Kaapkolonie beset. [[Lêer:Kirche denkmal nam.jpg|duimnael|Die Christuskerk en Ruiterstandbeeld in Windhoek]] Van 1904 tot 1907 het die Herero's en die Namakwas die wapen teen die [[Duitsers]] opgeneem en in die gevolglike [[Namibiese volksmoord 1904–1908|opstand]] het 10&nbsp;000 Namas (ongeveer die helfte van die bevolking) en naastenby 65&nbsp;000 Herero's (ongeveer 80% van die bevolking) omgekom.<ref>{{de}} Drechsler, Horst (1980). Die werklike sterftegevalle in die relatief min veldslae was nie so baie nie, en meeste sterftes het plaasgevind ná die veldslae as gevolg van ’n bevel wat deur [[Lothar von Trotha]] uitgevaardig is. ’n Aansienlike minderheid van Herero's het oor die Kalahari na Betsjoeanaland gegaan waar ’n klein gemeenskap steeds woon (in Wes-Botswana) naby die Namibiese grens. ''Ons sal vegtend sterf'', aanvanklik in 1966 uitgegee onder die titel “Südwestafrika unter deutsche Kolonialherrschaft”. Berlyn: Akademie-Verlag.</ref><ref>{{en}} Mohamed Adhikari, "'Bloedstrome en geldstrome': Nuwe perspektiewe op die uitwissing van die Herero- en Namavolke van Namibië, 1904–1908," ''Kronos: Tydskrif van Kaapse geskiedenis'' 2008 34: 303–320</ref> Nadat die oorlewendes uit aanhouding vrygelaat is, is hulle onderwerp aan onteiening, deportasie, gedwonge arbeid en segregasie. Die meeste Afrikane is beperk tot sogenaamde inboorlinggebiede wat later onder Suid-Afrikaanse regering tot [[Bantoestan]]s verklaar is. Sommige historici gaan selfs sover as om te spekuleer dat die volksmoord in Namibië as model vir die Nazi’s in die [[sjoa]]<ref>{{en}} Benjamin Madley, "Van Afrika na Auschwitz: Hoe Duits-Suidwes-Afrika idees en metodes gekweek het wat deur die Nazi’s in Oos-Europa gebruik is," ''European History Quarterly'' 2005 35(3): 429–464 sê dit het die Nazi’s beïnvloed.</ref> of Joodse volksmoord gedien het, maar die meeste geleerdes meen dat dit nie werklik ’n invloed op die Nazi’s, wat in daardie tyd kinders was, gehad het nie. Die vader van Hermann Göring, [[Heinrich Göring]], was wel op sy dag ’n koloniale goewerneur in Namibië en ’n straat in Swakopmund is na hom vernoem.<ref>{{fr}} Robert Gerwarth, et al. "L'Antichambre de l'Holocauste? A propos du Debat sur les Violences Coloniales et la Guerre d'Extermination Nazie" ("Die voorkamer van die sjoa? Die debat oor koloniale geweld en die Nazi-oorlog van uitwissing") ''Vingtième Siècle'' 2008 (99): 143–159 meen die meeste geleerdes het nie gedink dat die Nazi’s beïnvloed is nie.</ref> Die gedagte van die volksmoord bly relevant tot die etniese identiteit in onafhanklike Namibië en tot verhoudinge met Duitsland.<ref>{{de}} Reinhart Kössler, en Henning Melber, "Völkermord und Gedenken: Der Genozid an den Herero und Nama in Deutsch-Südwestafrika 1904–1908," ("Volksmoord en herinnering: die volksmoord van die Herero en Nama in Duits-Suidwes-Afrika, 1904–08") ''Jahrbuch zur Geschichte und Wirkung des Holocaust'' 2004: 37–75</ref> Die Duitse regering het in 2004 formeel om verskoning gevra vir die Namibiese volksmoord.<ref>{{en}} {{cite web |author=Andrew Meldrum |title=German minister says sorry for genocide in Namibia |url=https://www.theguardian.com/world/2004/aug/16/germany.andrewmeldrum |work=The Guardian |date=15 Augustus 2004 |accessdate=21 Maart 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200504204816/https://www.theguardian.com/world/2004/aug/16/germany.andrewmeldrum |archive-date=4 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> === Suid-Afrikaanse bewind en die stryd om onafhanklikheid === {{Hoofartikel|Suidwes-Afrika|Namibiese Onafhanklikheidsoorlog}} [[Lêer:Un-namibia1975-263-264.jpg|duimnael|links|VN-[[Posseël]] van 1975, wat die Onafhanklikheid van Namibië eis]] [[Lêer:Plan Odendaal.png|duimnael|Die Odendaal-plan vir [[Bantoestan]]s in Suidwes-Afrika in 1964]] [[Lêer:Namibia homelands 78.jpeg|duimnael|Kaart van tuislande in Suidwes-Afrika in 1978]] Suid-Afrika het die kolonie in 1915 beset nadat die Duitse magte in die Eerste Wêreldoorlog verslaan is. Dit is as ’n mandaatgebied van die Volkebond vanaf 1919 geadministreer. Hoewel die Suid-Afrikaanse regering Suidwes in sy eie gebied wou inkorporeer, het dit nooit amptelik gebeur nie maar dit is deurgaans as die de facto ‘vyfde provinsie’ bestuur met die bevolking van Namibië wat verteenwoordiging in die Parlement van Suid-Afrika geniet het. Hulle het ook hul eie administrasie en Wetgewende Vergadering gekies. Die Suid-Afrikaanse regering het ’n administrateur vir SWA aangestel wat uitgebreide magte gehad het. Na die Volkebond se tersydestelling en die ontstaan van die Verenigde Nasies in 1946 het Suid-Afrika geweier dat sy vroeëre mandaat deur ’n Trusteeskap van die Verenigde Nasies vervang moet word (wat nadere internasionale monitering van die gebied se administrasie saam met ’n definitiewe onafhenklikheidskedule vereis het). Die Herero's se Raad van Hoofmanne het ’n aantal petisies by die VN ingedien om te vra vir Namibië se onafhanklikheid gedurende die 1950’s. Gedurende die 1960’s, toe Europese moondhede onafhanklikheid aan hul kolonies en trustgebiede begin gee het, het die druk op Suid-Afrika begin toeneem om dieselfde met Namibië te doen. In 1966 het die [[Internasionale Geregshof]] ’n klag teen Suid-Afrika se volgehoue teenwoordigheid in die gebied van [[Ethiopië]] en [[Liberië]] van die hand gewys maar die VN se Algemene Vergadering het uiteindelik Suid-Afrika se mandaat teruggetrek. In 1971 het die Internasionale Geregshof ’n “adviserende mening” uitgebring waarin verklaar is dat Suid-Afrika se volgehoue administrasie van die gebied onwettig is.<ref>{{en}} {{cite web |publisher=Armed Conflict Events Database |title=Namibiese Onafhanklikheidsoorlog 1966–1988 |url=https://www.onwar.com/aced/chrono/index2010.htm |accessdate=21 Maart 2019 |archive-date=1 Mei 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180501171609/https://www.onwar.com/aced/chrono/index2010.htm |url-status=dead}}</ref> In reaksie op die 1966-beslissing deur die Internasionale Geregshof het SWAPO se militêre vleuel, Volksbevrydingsleër van Namibië (PLAN), ’n guerrilla-oorlog begin voer in die stryd om onafhanklikheid<ref>{{en}} {{cite news |author=Petronella Sibeene |publisher=[[New Era (Namibië)|New Era]] |title=Swapo word 49 |url=http://www.newera.com.na/article.php?articleid=3769 |date=17 April 2009 |accessdate=21 Maart 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120218185514/http://www.newera.com.na/article.php?articleid=3769 |archive-date=18 Februarie 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> maar dit was eers in 1988 wat Suid-Afrika ingestem het om die besetting van Namibië op te hef,<ref>{{en}} [http://www.klausdierks.com/Chronology/119.htm Klaus Dierks] Chronologie van Namibiese Geskiedenis, 1977</ref> in ooreenstemming met ’n VN-vredesplan vir die hele gebied. Buite die sentraal-suidelike gebied van Namibië (bekend as die “Polisie-sone” sedert die Duitse era en waar die hoof dorpe, industrieë, myne en landbougrond was) is die land opgedeel in “tuislande‘, soortgelyk aan die Suid-Afrikaanse Bantoestans maar die Swart bevolking het nie hul samewerking gegee nie. Na baie onsuksesvolle pogings deur die VN om Suid-Afrika te oorreed om in te stem tot die VN-besluit 435 te implementeer, wat in 1978 deur die VN se [[Veiligheidsraad]] aanvaar is as die internasionaal-ooreengekome dekoloniseringsplan vir Namibië. In 1988 het die oorgang na onafhanklikheid begin onder ’n drieledige diplomatieke ooreenkoms tussen Suid-Afrika, Angola en Kuba, met die VSA en die USSR as waarnemers, waaronder Suid-Afrika ingestem het om uit die gebied te onttrek en sy troepe te demobiliseer en Kuba ingestem het om sy troepe vanuit suid-Angola, wat gestuur is om die MPLA te ondersteun in sy stryd om Angola teen UNITA. ’n Gekombineerde VN Burgerlike en vredesmag onder die Finse diplomaat Martti Ahtisaari het toesig gehou oor die militêre onttrekkings, die terugkeer van SWAPO-bannelinge en die hou van Namibië se eerste verkiesing vir ’n grondwetlike vergadering in Oktober 1989. SWAPO het gewen maar nie hul eie verwagting van ’n twee-derde meerderheid gekry nie; die Suid-Afrikaans gesteunde [[Demokratiese Turnhalle-alliansie]] (DTA) het die amptelike opposisie geword. Na die aanvaarding van die Namibiese grondwet, wat beskerming van menseregte, vergoeding vir staatsonteienings van privaat eiendom, ’n onafhanklike regbank en ’n uitvoerende presidensie (die grondwetgewende vergadering het die nasionale vergadering geword), ingesluit het, het Namibië op 21 Maart 1990 amptelik onafhanklik geword. [[Sam Nujoma]] is ingesweer as die eerste [[President van Namibië]] met verteenwoordigers van 147 lande, insluitend 20 staatshoofde, wat die plegtigheid bygewoon het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.klausdierks.com/Chronology/132.htm |title=Chronologie van Namibiese Onafhanklikheid |publisher=Klausdierks.com |accessdate=21 Maart 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200523021428/http://www.klausdierks.com/Chronology/132.htm |archive-date=23 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Dié seremonie is ook deur die Suid-Afrikaanse [[Nelson Mandela]], wat die vorige maand uit die tronk vrygelaat is, bygewoon. Na die einde van Apartheid in 1994 is die Walvisbaai en die Pikkewyn-eilande deur Suid-Afrika aan Namibië afgestaan.<ref>{{en}} {{cite web |title=Treaty between the Government of the Republic of South Africa and the Government of the Republic of Namibia with respect to Walvis Bay and the off-shore Islands, 28 February 1994 |url=https://www.un.org/Depts/los/LEGISLATIONANDTREATIES/PDFFILES/TREATIES/ZAF-NAM1994OI.PDF |website=Verenigde Nasies |accessdate=21 Maart 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200519121348/https://www.un.org/Depts/los/LEGISLATIONANDTREATIES/PDFFILES/TREATIES/ZAF-NAM1994OI.PDF |archive-date=19 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> === Na onafhanklikheid === [[Lêer:Netumbo Nandi-Ndaitwah Namibia's Deputy Prime Minister (cropped).jpg|duimnael|Netumbo Nandi-Ndaitwah, die huidige president van Namibië (sedert 2025)]] Veelpartydemokrasie is ingestel en is volhou, ten spyte daarvan dat SWAPO telkens die verkiesings met ’n oorweldigende meerderheid wen, en verkiesings word gereeld op plaaslike, provinsiale en nasionale vlak gehou. Verskeie geregistreerde politieke partye is aktief en word in die Nasionale Vergadering verteenwoordig.<ref>{{en}} {{cite web |title=Landverslag: Fokus op Namibië |publisher=Statebond-sekretariaat |url=http://www.thecommonwealth.org/news/34580/34581/224187/250510spotlightonnamibia.htm |accessdate=21 Maart 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120924024752/http://www.thecommonwealth.org/news/34580/34581/224187/250510spotlightonnamibia.htm |archive-date=24 September 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die oorgang van die 15 jaarbewind van president Nujoma na sy opvolger [[Hifikepunye Pohamba]] op 21 Maart 2005 het glad verloop.<ref name="IRIN">{{en}} {{cite web |title=IRIN-landprofiel vir Namibië |publisher=IRIN |url=http://www.irinnews.org/country.aspx?CountryCode=NA&RegionCode=SAF |accessdate=21 Maart 2015 |archive-date=17 Februarie 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100217173041/http://www.irinnews.org/country.aspx?CountryCode=NA&RegionCode=SAF |url-status=dead}}</ref> Pohamba is op 21 Maart 2015, Namibië se 25ste onafhanklikheidsdag, deur [[Hage Geingob]] opgevolg. Geingob is op 4 Februarie 2024 aan kanker oorlede en deur adjunkpresident [[Nangolo Mbumba]] opgevolg, wat tot in 2025 gedien het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-68196412 |title=Hage Geingob: Namibia's president dies aged 82 |publisher=[[BBC]] |date=4 Februarie 2024 |accessdate=21 Maart 2025}}</ref> Op 21 Maart 2025, die land se 35ste onafhanklikheidsdag, is [[Netumbo Nandi-Ndaitwah]] as Namibië se eerste vrou in dié pos ingesweer.<ref name="NNN">{{en}} {{cite web |url=https://www.namibian.com.na/namibias-35th-independence-day-anniversary-and-swearing-in-of-the-5th-president-of-namibia/ |title=Namibia’s 35th Independence Day Anniversary and Swearing-in of the 5th President of Namibia |publisher=[[The Namibian]] |date=21 Maart 2025 |accessdate=21 Maart 2025}}</ref> Die Namibiese regering het ’n beleid van nasionale versoening bevorder en amnestie gegee aan mense wat aan beide kante van die oorlog geveg het. Die burgeroorlog in Angola het ’n beperkte impak gehad op Namibiërs wat in die noorde van die land woon. In 1998 het die Namibiese Weermagtroepe na die [[Demokratiese Republiek van die Kongo]] gestuur as deel van ’n [[Suider-Afrikaanse Ontwikkelingsgemeenskap]]-kontingent. In Augustus 1999 is ’n poging tot afskeiding in die noordoostelike [[Kaprivistrook]] suksesvol onderdruk.<ref name="IRIN" /> Die Kaprivikonflik is deur die Caprivi Liberation Army (CLA), ’n rebelgroep onder leiding van Mishake Muyongo, geïnisieer. Dit wou hê dat die Kaprivistrook ten einde van sy eie samelewing van Namibië moet skei. ’n Langlopende geskil oor die suidelike grens van Namibië se Kaprivistrook met Botswana was die onderwerp van ’n uitspraak deur die [[Internasionale Geregshof]] in Desember 1999. Die hof het beslis dat die [[Kasikili-eiland]] aan Botswana behoort.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.un.org/press/en/1999/19991213.icj594.doc.html |title=ICJ FINDS THAT KASIKILI/SEDUDU ISLAND FORMS PART OF TERRITORY OF BOTSWANA |publisher=[[Verenigde Nasies]] |date=13 Desember 1999 |accessdate=21 Maart 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190325191209/https://www.un.org/press/en/1999/19991213.icj594.doc.html |archive-date=25 Maart 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> == Politiek en regering == {{Hoofartikel|Politiek van Namibië}} [[Lêer:Tintenpalast-Windhoek.jpg|duimnael|Die [[Tintenpalast]], setel van die Namibiese regering]] Die Namibiese politiek vind plaas in die raamwerk van ’n presidensiële verteenwoordigende demokratiese republiek waar die president van Namibië vir ’n vyf-jaar termyn verkies word en die staatshoof asook die hoof van die regering is.<ref>{{en}} [http://www.eisa.org.za/WEP/nam5.htm Namibian_President/Constitution eisa.org.za: ''Namibia: Constitution''] Besoek op 21 Maart 2015.</ref> Die Grondwet van Namibië waarborg die [[Trias politica|skeiding van magte]]:<ref name="Bösl">{{en}} {{cite book |last1=Shivute |first1=Peter |editor1-last=Bösl |editor1-first=Anton |editor2-last=Horn |editor2-first=Nico |url=https://www.kas.de/c/document_library/get_file?uuid=f4281780-d707-58d1-179c-fcf53a38c317&groupId=252038 |format=pdf |chapter=Voorwoord |page=10 |title=Die onafhanklikheid van die regbank in Namibië |publisher=Macmillan Education Namibia |series= Publications sponsored by Konrad Adenauer Stiftung |isbn=978-99916-0-807-5 |year=2008 |accessdate=21 Maart 2019 }}</ref> * Uitvoerende mag word deur die president en die Namibiese kabinet uitgevier. * Wetgewende mag: Namibië het ’n [[Parlement van Namibië|tweekamerstelselparlement]] met die [[Nasionale Vergadering van Namibië|Nasionale Vergadering]] as laerhuis en die [[Nasionale Raad van Namibië|Nasionale Raad]] as hoërhuis. * Regbank: Namibië het ’n hofstelsel wat die reg in die naam van die staat interpreteer en toepas. Hoewel die grondwet ’n veelpartystelsel beoog vir Namibië se regering beoog het, lyk dit meer na ’n eenpartystaat met SWAPO wat sedert 1990 elke verkiesing gedomineer het.<ref>{{en}} [http://www.swapoparty.org/throw_out_nyamu_motion.html swapoparty.org: ''SWAPO: Dominant party?''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303222946/http://www.swapoparty.org/throw_out_nyamu_motion.html |date=3 Maart 2016}}. Besoek op 21 Maart 2019.</ref> In Desember 2019 is President Hage Geingob tydens die algemene verkiesing vir ’n tweede termyn verkies met 56,3% van die stemme.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-50618516 |title=Namibia's President Hage Geingob wins re-election |publisher=[[BBC]] |date=1 Desember 2019 |accessdate=11 Oktober 2022}}</ref> Geingob is op 4 Februarie 2024 oorlede en deur adjunkpresident [[Nangolo Mbumba]] opgevolg.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.the-star.co.ke/news/2024-02-04-nangolo-mbumba-sworn-in-as-namibias-fourth-president/ |title=Nangolo Mbumba sworn in as Namibia’s fourth President |publisher=The Star Kenya |author=Maureen Kinyanjui |date=4 Februarie 2024 |accessdate=21 Maart 2025}}</ref> Mbumba is op 21 Maart 2025 deur [[Netumbo Nandi-Ndaitwah]] opgevolg.<ref name="NNN" /> === Buitelandse betrekkinge === {{Hoofartikel|Buitelandse betrekkinge van Namibië}} [[Lêer:Diplomatic missions of Namibia.png|duimnael|links|Plekke oor die wêreld heen waar Namibië ambassadeurs of hoëkommissarisse het]] [[Lêer:Platanenallee 36, Reichsstraße 17 (09096391) 002.jpg|duimnael|Namibiese Ambassade in [[Berlyn]]]] Namibië volg ’n grootliks onafhanklike buitelandse beleid met voortslepende affiliasies met state wat bygestaan het in die stryd om onafhanklikheid, insluitend [[Libië]], [[Kuba]] en die [[Volksrepubliek China]]. Met ’n klein weermag en ’n swak ekonomie was die Namibiese regering se vernaamste buitelandse beleid gemoeid met die ontwikkeling van sterker bande met die ander lande in Suider-Afrika. As ’n dinamiese lid van die Suider-Afrikaanse Ontwikkelingsgemeenskap is Namibië ’n uitgesproke voorstander vir groter streeksintegrasie. Namibië het op 23 April 1990 die 160ste lid van die Verenigde Nasies geword. Dit het ook met onafhanklikheid die vyftiende lid van die [[Britse Statebond]] geword.<ref>{{en}} [https://www.thoughtco.com/africa-and-the-commonwealth-of-nations-43744 africanhistory.about.com: ''Africa and the CON'']. Besoek op 21 Maart 2019.</ref> === Weermag === [[Lêer:Flag of the Namibian Defence Force.svg|duimnael|Vlag van die Namibiese Weermag]] Namibië het geen vyande in sy onmiddellike omgewing nie maar spandeer gedurig meer geld op sy weermag as ander lande in Suider-Afrika (behalwe vir Angola). Militêre uitgawes het toegeneem van 2,7% van die BBP in 2000 tot 3,7% van BBP in 2009 en die koms van 12 Chengdu F-7 Airguard-stralers in 2006 en 2008 het Namibië vir ’n kort rukkie die grootste wapeninvoerder in Afrika suid van die Sahara gemaak.<ref name=flying>{{en}} {{cite news |title=Vlieg hoog |last=Hopwood |first=Graham |date=Februarie 2012 |work=Insight Namibia }}</ref> Die Namibiese grondwet beskryf die rol van die weermag as die “''verdediging van die gebied en nasionale belange''”. Namibië het die Namibiese Weermag (NW) gestig wat uit voormalige vyande in die 23-jarige bosoorlog bestaan: die Volksbevrydingsleër van Namibië (PLAN) en die Suidwes-Afrikaanse Gebiedsmag (SWAGM)<!-- South West African Territorial Force, SWATF -->. Brittanje het die plan vir die integrasie van hierdie magte opgestel en met opleiding van die NW begin. Die NW bestaan uit ’n klein hoofkantoor en vyf bataljons. Die Verenigde Nasies se Oorgangshulpgroep (UNTAG)se Keniaanse infanteriebataljon het vir drie maande na die verkryging van onafhanklikheid in Namibië gebly om te help om die NW op te lei en om die noorde van die land te stabiliseer. Volgens die Namibiese Ministerie van Verdediging sal daar nie meer as 7&nbsp;500 weermaglede (manlik en vroulik ingesluit) wees nie. == Geografie en klimaat == {{Hoofartikel|Geografie van Namibië}} [[Lêer:Namibia map of Köppen climate classification.svg|duimnael|links|Klimaatsones in Namibië volgens die [[Köppen-klimaatklassifikasie]]]] [[Lêer:Namib Desert Namibia(2).jpg|duimnael|Sandduine in die [[Namibwoestyn]]]] [[Lêer:Namibia Natural Earth 1.jpg|duimnael|Geskakeerde reliëfkaart van Namibië]] Met ’n grootte van 824&nbsp;292&nbsp;km²<ref name="CIA" /> is Namibië die vyf-en-dertigste grootste land (net na [[Venezuela]]) in die wêreld. Dit lê tussen 17°en 29° suiderbreedte (’n klein area is noord van 17°) en 11° en 26° oosterlengte. In geologiese opsig word Namibië as een van die oudste dele van die Afrika-vasteland beskou. Lank voordat die reusevasteland [[Gondwana]]land ontstaan het, het in die gebied van die huidige Afrika twee plato’s gevorm – die Kongo- en die Kalahari-Kraton. Die laasgenoemde beslaan groot dele van die huidige Namibië. Die vastelandgebied van Gondwana, wat destyds dele van Afrika, [[Suid-Amerika]], [[Australië]], [[Indië]] en [[Antarktika]] bevat het, het eers sowat 550 miljoen jaar gelede as gevolg van tektoniese prosesse ontstaan. Sowat 150 miljoen jaar gelede het Gondwana uitmekaar gebreek, om sodoende die huidige vastelande te vorm. Namibië se [[klimaat]]toestande het oor ’n lang tydperk feitlik onveranderd gebly, en baie geologiese strukture, prosesse en verskynsels is tot vandag toe baie goed bewaar. Een van die bekendste voorbeelde is die Namibwoestyn, wat as die oudste ter wêreld beskou word. === Administratiewe streke === {{Hoofartikel|Streke van Namibië}} Namibië is opgedeel in 14 streke en onderverdeel in 121 kiesafdelings. Die administratiewe streke van Namibië word deur die ''Afbakeningskomitee'' ter tafel gelê en aanvaar of verwerp deur die Nasionale Vergadering. Sedert die stigting van die staat was daar reeds drie Afbakeningskomitees, met die mees onlangse een in 2013 onder leiding van regter Alfred Siboleka.<ref>{{en}} {{cite book |title=Fokus op: Khomas-streek |chapter=Khomas-streek, ’n konstitusionele, politieke en geografiese hibriede |last=Matundu-Tjiparuro |first=Mae |publisher=aanvullung tot [[New Era (Namibië)|New Era]] |page=3 |date=28 Februarie 2011}}</ref> Streeksraadslede word direk verkies deur ’n geheime stemming (in streeksverkiesings) deur die inwoners van hul kiesafdelings.<ref>{{en}} {{cite web |title=Namibië Nasionale Raad |url=http://archive.ipu.org/parline/reports/2226.htm |publisher=Inter-Parliamentêre Unie |accessdate=21 Maart 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180525132836/http://archive.ipu.org/parline/reports/2226.htm |archive-date=25 Mei 2018 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Plaaslike owerhede in Namibië kan in die vorm van munisipaliteite (hetsy deel 1 of deel 2 munisipaliteite), stadsrade of dorpe wees.<ref name=alan>{{en}} {{cite web |title=Local Authorities |url=http://www.alan.org.na/?q=localauthorities/list |publisher=Association of Local Authorities in Namibia |accessdate=21 Maart 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190216094129/http://www.alan.org.na/?q=localauthorities%2Flist |archive-date=16 Februarie 2019 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> === Geografiese streke === Die Namibiese landskap bestaan algemeen uit vyf geografiese streke, elk met sy eie unieke abiotiese faktore en plantegroei met sommige variasie in en oorvleueling tussen die streke: die Sentrale Plato, die Namibwoestyn, die Groot Platorand, die Bosveld en die [[Kalahari]]. ==== Sentrale plato ==== <!---Moet asb. nie hierdie beelde opskuif nie aangesien dit die uitleg beïnvloed wanneer op ’n wye skerm gewerk word.---> [[Lêer:SAC Namibia-cactus.jpg|duimnael|[[Visrivier-canyon]]]] [[Lêer:SAC Namibia-desert-1.jpg|duimnael|[[Namibwoestyn]]]] [[Lêer:SAC Namibia-escarpment2.jpg|duimnael|Namib Platorand]] [[Lêer:Kalahari C17.JPG|duimnael|Die [[Kalahari]]]] [[Lêer:Windhoek-Skyline.jpg|duimnael|[[Windhoek]] se kimlyn]] Die Sentrale Plato lê van noord na suid en word begrens deur die Skedelkus na die noordweste, die Namibwoestyn en sy kusvlaktes na die suidweste, die [[Oranjerivier]] na die suide en die Kalahari na die ooste. Die hoogste punt in Namibië, die [[Brandberg]] (2&nbsp;606&nbsp;m) is in die Sentrale Plato.<ref name="elevation">{{en}} {{cite web |url=http://landsat.usgs.gov/gallery/detail/367/ |title=Landsat.usgs.gov |publisher=Landsat.usgs.gov |accessdate=21 Maart 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080907062948/http://landsat.usgs.gov/gallery/detail/367/ |archive-date=7 September 2008 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Binne die wye plat Sentrale Plato is die meerderheid van Namibië se bevolking en ekonomiese aktiwiteit. Windhoek, die hoofstad, is hier geleë asook. Die beste landbougrond is ook in hierdie gebied. Hoewel landbougrond slegs 1% van die land se oppervlak uitmaak word ongeveer die helfte van die land se bevolking deur landbou in diens geneem.<ref name="World Almanac 2004">{{en}} World Almanac. 2004.</ref> Die abiotiese faktore in die plato is naastenby dieselfde as op die platorand maar die topografiese kompleksiteit is egter verminder. Somertemperature kan so hoog as 40&nbsp;°C word en ryp is algemeen in die winter. ==== Namibwoestyn ==== {{Hoofartikel|Namibwoestyn}} Die Namibwoestyn is ’n wye uitspansel van hiperonvrugbare gruisvlaktes en duine wat langs die hele Namibiese kuslyn strek. Dit wissel van 100 tot honderde kilometer in breedte. Areas in die Namib sluit die Skedelkus en die [[Kaokoveld]] in die noorde in asook die uitgebreide Namib Sandsee langs die sentrale kus.<ref name="Spriggs, A. 2001.(AT1315)">{{en}} Spriggs, A. 2001.(AT1315)</ref> Die sand waaruit die sandsee bestaan ontstaan uit ’n erosieproses wat in die Oranjeriviervallei in die suide plaasvind. Soos wat sandbelaaide water hul swewende belastings in die [[Atlantiese Oseaan]] laat uitspoel, word dit weer op land uitgespoel deur seestrome. Die heersende suidwestelike winde tel dit dan op en plaas dit in die vorm van reuse sandduine in die wydverspreide sandsee. So word die grootste sandduine in die wêreld gevorm. In areas waar die sandaanvoer afgeneem het weens die onvermoë van die sand om rivierbeddings oor te steek, skuur die wind die land om groot gruisvlaktes te vorm. In baie areas van die Namibwoestyn is daar bitter min plantegroei behalwe vir korsmosse wat in die gruisvlaktes en opgedroogte rivierbeddings gevind word waar plante toegang het tot ondergrondse water. ==== Groot Platorand ==== Die Groot Platorand styg tot meer as 2&nbsp;000&nbsp;m. Gemiddelde temperature neem toe hoe verder ’n mens van die koue Atlantiese waters beweeg terwyl die talmende kusmis stadig afneem. Hoewel die streek rotserig is met swak ontwikkelde grond, is dit nietemin aansienlik meer produktief as die Namibwoestyn. Soos somerwinde oor die platorand geforseer word, word vog as neerslag onttrek.<ref name="Spriggs, A. 2001.(AT1316)">{{en}} Spriggs, A. 2001.(AT1316)</ref> Die water, saam met die vinnig veranderende topografie, is verantwoordelik vir die voortbringing van mikrohabitatte wat ’n wye verskeidenheid organismes huisves waarvan baie endemies is. Plantegroei op die platorand wissel in vorm en digtheid met gemeenskapstrukture wat wissel van digte bosse na meer struikagtige gebiede en verspreide bome. ’n Aantal [[Acacia]]-spesies word hier aangetref asook grasse en ander struikagtige plante. ==== Bosveld ==== Die Bosveld is in die noordooste van die land langs die grens met Angola en in die Kaprivistrook, wat die oorblyfsel is van ’n nou gang is waardeur die Duitse Keiserryk die Zambezirivier bereik het, aangetref. Die area kry aansienlik meer reën as die res van die land met ’n gemiddeld van ongeveer 400&nbsp;mm per jaar. Temperature is ook koeler en meer gematig, met benaderde seisoenvariasies van tussen 10&nbsp;°C en 30&nbsp;°C. Die gebied is oor die algemeen plat en die grond is sanderig sodat dit nie goed water hou nie.<ref name="Cowling, bl. 2001">{{en}} Cowling, bl. 2001.</ref> Reg langs die Bosveld in noord-sentraal Namibië is een van die natuur se groot wonderwerke: die [[Etoshapan]]. Dit is vir die grootste gedeelte van die jaar ’n droë, sout woesteny maar gedurende die nat seisoen vorm daar ’n vlak meer wat oor meer as 6&nbsp;000&nbsp;km² strek. Die area is van ekologiese belang vir die groot getalle [[voël]]s en diere van die omliggende [[savanne]] wat deur droogte na die watergate om die meer gedwing word. Die bosveldstreek is deur die Wêreld Wildlewefonds afgebaken as deel van die Angola Mopane-boomveld ekogebied wat tot noord verby die [[Kunenerivier]] tot in Angola strek. ==== Kalahari ==== {{Hoofartikel|Kalahari}} Die Kalahari is waarskynlik Namibië se bekendste geografiese kenmerk. Dit word gedeel met Suid-Afrika en Botswana en het ’n verskeidenheid van gelokaliseerde omgewings wat wissel van hiperonvrugbare sanderige woestyn tot areas wat nie in die algemene beskrywing van woestyn inpas nie. Een van hierdie areas, bekend as die [[Sukkulente Karoo]], is die tuiste van meer as 5&nbsp;000 plantspesies waarvan meer as die helfte endemies is; een derde van die wêreld se [[vetplant]]e word in die Karoo aangetref. Die rede vir hierdie hoë produktiwiteit en endemisiteit is waarskynlik die relatief stabiele aard van neerslag.<ref name="Spriggs, A. 2001.(AT0709)">{{en}} Spriggs, A. 2001.(AT0709)</ref> Die Karoo ervaar nie op ’n gereelde basis droogte nie, en alhoewel die gebied tegnies woestyn is, bied gereelde winterreën genoeg vog om die gebied se interessante plantgemeenskap te onderhou. ’n Ander eienskap van die Kalahari en ook ander gebiede van Namibië, is koppe, geïsoleerde bergies wat mikroklimate en -habitatte vir organismes skep wat nie aangepas is om in die omliggende woestyngebied te oorleef nie. ==== Kuswoestyn ==== [[Lêer:Sossusvlei creek.JPG|duimnael|Die Sesriemcanyon in die Namibwoestyn]] Namibië se kuswoestyne is een van die oudste woestyne ter wêreld. Die sandduine, wat geskep is deur sterk landwaartse winde, is die hoogste in die wêreld.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.nasa.gov/multimedia/imagegallery/image_feature_540.html |title=NASA – Namibië se Kuswoestyn |publisher=www.nasa.gov |accessdate=21 Maart 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190321190008/https://www.nasa.gov/multimedia/imagegallery/image_feature_540.html |archive-date=21 Maart 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Die Namibwoestyn en die [[Namib-Naukluft Nasionale Park]] is hier geleë. Die Namibiese kuswoestyne is een van die rykste diamantvelde ter wêreld. Die area is opgedeel in die noordelike Skedelkus en die suidelike Diamantkus. Weens die ligging van die kuslyn – op die punt waar die koue water van die Atlantiese Oseaan by Afrika uitkom – is daar dikwels baie digte mis.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.geographia.com/namibia/ |title=’n Inleiding tot Namibië |publisher=www.geographia.com |accessdate=21 Maart 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20010604205022/http://www.geographia.com/namibia/ |archive-date=4 Junie 2001 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> 54% van die kuslyn is sanderige strande, 28% is sand en rots deurmekaar en 16% is slegs rotsagtig. Die kusvlaktes is “duinevelde” met korsmosse en ’n paar verspreide soutpanne. Naby die kus is daar gebiede waar die duine met plante bedek is.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.nacoma.org.na/Our_Coast/WalkOnOurCoastline.htm |title=NACOMA – Namibiese Kusbewaring- en Bestuursprojek |publisher=www.nacoma.org.na |accessdate=21 Maart 2015 |archive-date=21 Julie 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090721154939/http://www.nacoma.org.na/Our_Coast/WalkOnOurCoastline.htm |url-status=dead }}</ref> Namibië is ryk aan kus- en seehulpbronne wat grootliks onverken is.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://afraf.oxfordjournals.org/cgi/pdf_extract/83/333/477 |title=Namibië se kus- en see-ontwikkelingspotensiaal – Sparks 83 (333): 477 – African Affairs |publisher=afraf.oxfordjournals.org |accessdate=21 Maart 2015 |last=Sparks |first=Donald L. }}</ref> === Weer en klimaat === [[Lêer:Namib Desert Namibia(1).jpg|duimnael|Sandduine in die Namibwoestyn teen aandskemer]] [[Lêer:Namibia-1113.jpg|duimnael|Namibië is hoofsaaklik ’n groot woestyn en halfwoestyn plato]] Namibië is geleë in die subtropiese hoëdrukgordel en neem af van sub-vogtig (gemiddelde neerslag hoër as 500&nbsp;mm), na halfdroog (tussen 300&nbsp;mm en 500&nbsp;mm met die grootste gedeelte van die Kalahari wat in Namibië val) na onvrugbaar (tussen 150&nbsp;mm en 300&nbsp;mm). Hierdie drie klimaatstreke is landwaarts van die westelike platorand na die hiper-droë kusvlakte waar die neerslag minder as 100&nbsp;mm gemiddeld is. Veranderlikheid in reënval en temperatuur is die kenmerk van die onvrugbare klimaat. Reënvalgemiddeldes wissel van minder as 100&nbsp;mm per jaar oor die lengte van die Namibwoestyn tot 700&nbsp;mm per jaar vir [[Katima Mulilo]] en die oostelike punt van die [[Sambesi]]; veranderlikheid wissel van geen reënval na soveel as 800&nbsp;mm en meer in ’n oorvloedige seisoen. Hoewel die kern van die reënvalseisoen – Januarie tot Maart – ongeveer 70% van die algehele reën kry word dit tot soveel as 95% wanneer November, Desember en April bygereken word. Reën is egter nie beperk tot hierdie maande nie. Dit is slegs in die [[Kawango]] en die Kaprivistrook se reënvalstasies waar die maandelikse minimum ten minste een reëndag het. Die verre-suidweste, vernaam by [[Rosh Pinah]] se stasie is die swaarste reënval kwalik meer as 10&nbsp;mm in een dag. Winterreëns is voorspelbaar in die [[Karas]] en [[Hardap]]-streke en bied vogtigheid vir die omgewing. Die subtropiese hoëdrukgordel het gewoonlik wolklose dae en daar is meer as 300 sonskyndae per jaar. Dit is geleë aan die duidelike rand van die trope; die [[Steenbokskeerkring]] loop naastenby in die middel van die land deur. Die winter is gewoonlik droog met reënval wat normaalweg in die somer plaasvind. Die klein reënseisoen is tussen September en November en die groot reënseisoen is tussen Februarie en April.<ref>{{en}} {{cite web |publisher=Real Namibia |title=Die Reënseisoen |url=http://www.realnamibia.com/rn_028rainyseason.htm |accessdate=21 Maart 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160101084530/http://www.realnamibia.com/rn_028rainyseason.htm |archive-date=1 Januarie 2016 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Humiditeit is laag en die gemiddelde reënval wissel van amper geen in die kuswoestyn tot meer as 600&nbsp;mm in die Kaprivistrook. Reënval is egter hoogs veranderlik en droogtes is algemeen.<ref name="EBClimate">{{en}} {{cite web |title=Namibië |url=https://www.britannica.com/place/Namibia |publisher=[[Encyclopædia Britannica]] |accessdate=21 Maart 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200510165738/https://www.britannica.com/place/Namibia |archive-date=10 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Weer en klimaat in die kusgebied word oorheers deur die koue, noordvloeiende [[Benguela-stroom]] van die [[Atlantiese Oseaan]] wat verantwoordelik is vir ’n baie lae neerslag (gemiddeld 50&nbsp;mm of minder per jaar), gereelde digte mis en algemeen laer temperature as in die res van die land.<ref name="EBClimate" /> In die winter kom [[bergwind]]e of oosweer soms voor. Dit is ’n warm droë wind wat van die binneland na die kus waai. Aangesien die area agter die kus woestyn is kan hierdie winde in sandstorms ontwikkel, soveel so dat sandstortings in die Atlantiese Oseaan op satellietbeelde sigbaar is.<ref name="Olszewski2">{{en}} {{cite news |last=Olszewski |first=John |newspaper=Namibia Economist |title=Om weer te begryp – nie te voorspel nie |url=http://www.economist.com.na/index.php?option=com_content&view=category&layout=blog&id=575&Itemid=54&limitstart=5 |date=25 Junie 2010 }}</ref> Die Sentrale Plato en Kalahari het wye daaglikse temperatuurvariasies van soveel as 30°C.<ref name="EBClimate" /> ''Efundja'', die jaarlikse vloede in die noordelike dele van die land het dikwels skade aan infrastruktuur en lewensverlies tot gevolg.<ref>{{en}} {{cite news |url=http://www.unmultimedia.org/radio/english/2011/04/debilitating-floods-hit-northern-and-central-namibia/ |title=Verlammende vloede tref noordelike en sentraal-Namibië |last=Adams |first=Gerry |date=15 April 2011 |publisher=United Nations Radio |archive-url=https://web.archive.org/web/20161220185613/http://www.unmultimedia.org/radio/english/2011/04/debilitating-floods-hit-northern-and-central-namibia/ |archive-date=20 Desember 2016 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die reën wat hierdie vloede veroorsaak het hul oorsprong in Angola vanwaar dit in Namibië se Cuvelai-kom vloei en die vloedvlaktes (''Oshanas'' in [[Oshiwambo]]) opvul. Die ergste vloede het in Maart 2011 plaasgevind en 21,000 mense moes verplaas word.<ref>{{en}} {{cite news |url=http://www.namibian.com.na/index.php?id=28&tx_ttnews%5Btt_news%5D=79689&no_cache=1 |title=Swaarste vloede nog ooit in Namibië |last=van den Bosch |first=Servaas |date=29 Maart 2011 |work=[[The Namibian]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20180822014824/https://www.namibian.com.na/index.php?id=28 |archive-date=22 Augustus 2018 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> == Ekonomie == {{Hoofartikel|Ekonomie van Namibië}} [[Lêer:Tsumeb-Main Road.JPG|duimnael|[[Tsumeb]] se hoofstraat]] Namibië se ekonomie is as gevolg van sy geskiedenis nou verbind met dié van Suid-Afrika.<ref name="Intelligence1">{{en}} ([[Central Intelligence Agency]], 2007)</ref><ref name="Department1">{{en}} (Amerikaanse Departement van Buitelandse Sake, 2007)</ref> Die grootste ekonomiese sektore is mynbou (10,4% van die bruto binnelandse produk in 2009), landbou (5,0%), vervaardiging (13,5%) en toerisme.<ref name=usds>{{en}} {{cite web |url=https://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/5472.htm |title=Agtergrondnota: Namibië |publisher=VS Departement van Buitelandse Sake |date=21 Maart 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190512170904/https://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/5472.htm |archive-date=12 Mei 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Namibië het ’n hoogs ontwikkelde banksektor met moderne infrastruktuur soos aanlyn-bankwese, selfoon-bankwese ens. Die Bank van Namibië (BoN) is die sentrale bank van Namibië en is verantwoordelik vir alle pligte van ’n sentrale bank. Die vier grootste handelsbanke in Namibië is: Bank Windhoek, Eerste Nasionale Bank, Nedbank en Standard Bank.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bon.com.na/ |title=Bank van Namibië (BoN) |accessdate=21 Maart 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200515032858/https://www.bon.com.na/ |archive-date=15 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Namibië het ’n hoë werksloosheidskoers. “Streng werkloosheid” (mense wat aktief na werk soek) was in 2000 20,2%, in 2004 was dit 21,9% en in 2008 was dit 29,4%. Onder ’n breë definisie (insluitend mense wat opgehou soek het na werk) het werkloosheid van 36,7% in 2004 gestyg na 51,2% in 2008. Hierdie skatting ag mense in die informele werksektor as werksaam. Die Minister van Arbeid en Sosiale Welstand, [[Immanuel Ngatjizeko]] het die studie in 2008 geloof as “by verre beter in omvang en kwaliteit as enigiets wat dit vooraf gegaan het”<ref>{{en}} {{cite news |url=http://www.namibian.com.na/news-articles/national/full-story/archive/2010/february/article/half-of-all-namibians-unemployed/ |title=Helfte van alle Namibiërs werkloos |newspaper=The Namibian |date=4 Februarie 2010 |first=Jo-Mare |last=Duddy |archive-url=https://web.archive.org/web/20120303042203/http://www.namibian.com.na/news-articles/national/full-story/archive/2010/february/article/half-of-all-namibians-unemployed/ |archive-date=3 Maart 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> maar hierdie metodologie het kritiek ontlok.<ref>{{af}} {{cite news |url=http://www.newera.com.na/article.php?articleid=41737 |title=Mwinga praat oor sy bevindinge |last=Ndjebela |first=Toivo |date=18 November 2011 |newspaper=[[New Era (Namibië)|New Era]] |accessdate=12 Januarie 2013 |archive-url=https://archive.ph/20130112001055/http://www.newera.com.na/article.php?articleid=41737 |archive-date=12 Januarie 2013 |url-status=dead}}</ref> Ongeveer die helfte van die bevolking leef onder die internasionale broodlyn van VS$1,25 per dag.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://hdr.undp.org/en/media/HDI_2008_EN_Tables.pdf |title=Menslike Ontwikklingsindekse, tabel 3: Menslike en inkomste-armoede |accessdate=21 Maart 2019 |format=pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20200520061654/http://hdr.undp.org/en/media/HDI_2008_EN_Tables.pdf |archive-date=20 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Daar is ’n aantal wetgewende maatreëls in plek om armoede en werkloosheid te verlig. In 2004 is ’n arbeidswet afgekondig wat mense teen werksdiskriminasie op grond van hul MIV/Vigs-status beskerm. Vroeg in 2010 het die regering se tenderraad aangekondig dat “100 persent van alle ongeskoolde en halfgeskoolde arbeid voortaan sonder uitsondering vanuit Namibië bekom moet word”.<ref>{{en}} {{cite news |url=http://www.namibian.com.na/news/full-story/archive/2010/february/article/tender-board-tightens-rules-to-protect-jobs |newspaper=The Namibian |date=3 Februarie 2010 |title=Tenderraad lê strenger reêls neer om werke te beskerm |first=Tileni |last=Mongudhi |archive-url=https://web.archive.org/web/20120303042154/http://www.namibian.com.na/news/full-story/archive/2010/february/article/tender-board-tightens-rules-to-protect-jobs/ |archive-date=3 Maart 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> === Vervoer === [[Lêer:Sandstorm while driving from Swakopmund to Walfish Bay, 2005.jpg|duimnael|Die [[B2-hoofweg (Namibië)|B2]] tussen [[Swakopmund]] en [[Walvisbaai]], Namibië]] Ten spyte van die afgeleë aard van groot dele van die land, het Namibië hawens, lughawens, snelweë en spoorweë (smalspoor). Die land streef daarna om ’n middelpunt vir vervoer in die gebied te word; dit het ’n belangrike hawe en verskeie land-ingeslote bure. Die Sentrale Plato dien reeds as ’n vervoerdeurgang vir die digter bevolkte noorde van Suid-Afrika (die bron van vier vyfdes van Namibië se invoere).<ref name="World Almanac 2004" /> === Landbou === [[Lêer:Schildburgsdorf.jpg|duimnael|Verwelkomingsbord van die plaas ''Burgsdorf'' in [[Hardap]]]] Ongeveer die helfte van die bevolking is van landbou afhanklik (hoofsaaklik bestaansboerdery) vir hul lewensbestaan maar Namibië moet nietemin kos invoer. Hoewel die BBP per capita vyf keer hoër is as dié van Afrika se armste lande, woon die meeste van Namibië se bevolking in landelike gebiede en voer ’n bestaansleefwyse. Namibië het een van die wêreld se hoogste koerse van inkomste-ongelykheid, deels weens die feit dat daar ’n stedelike ekonomie en ’n landelike kontantlose ekonomie is. Die ongelykheidsyfer neem dus mense in ag wat nie werklik op die formele economie steun vir hul oorlewing nie. Omstreeks 4&nbsp;000 kommersiële boere besit ongeveer die helfte van Namibië se bewerkbare grond.<ref>{{en}} {{cite news |url=https://www.nytimes.com/2004/12/25/world/africa/tensions-simmer-as-namibia-divides-its-farmland.html |title=Spanning sluimer soos Namibië boerderygrond opdeel |newspaper=The New York Times |date=25 Desember 2004 |accessdate=21 Maart 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190831003205/https://www.nytimes.com/2004/12/25/world/africa/tensions-simmer-as-namibia-divides-its-farmland.html |archive-date=31 Augustus 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Die regerings van Duitsland en Groot-Brittanje finansier Namibië se grondhervormingsproses en die Namibiese regering het reeds grond van blanke boere begin onteien om grondlose swart Namibiërs van grond te voorsien.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.thenewhumanitarian.org/news/2004/10/01/key-step-land-reform-completed |title=Namibië: Sleutel stap in grondhervorming afgehandel |publisher=The New Humanitarian |accessdate=21 Maart 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190831003156/http://www.thenewhumanitarian.org/news/2004/10/01/key-step-land-reform-completed |archive-date=31 Augustus 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Daar is ooreengekom op die privatisering van verskeie ondernemings in die hoop dat dit buitelandse belegging sal stimuleer. Herbelegging van omgewingsafgeleide kapitaal het die Namibiese per capita-inkomste egter gekniehalter.<ref>{{en}} (Lange, 2004)</ref> Een van die vinnig groeiende areas van ekonomiese ontwikkeling in Namibië is die toename van wildbewaringsgebiede. Hierdie natuurreservate is veral belangrik vir die landelike oorwegend werklose bevolking. ’n Watervoerende laag genaamd “Ohangwena II” is ontdek wat 800&nbsp;000 mense in die noorde vir 400 jaar van water kan voorsien.<ref name=aqui>{{en}} {{cite web |last=McGrath |first=Matt |url=https://www.bbc.com/news/science-environment-18875385 |title=Groot waterdraende laag in Namibië gevind, kan vir eeue hou |publisher=BBC World Service |date=20 Julie 2012 |accessdate=21 Maart 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200203120632/https://www.bbc.com/news/science-environment-18875385 |archive-date=3 Februarie 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Kundiges skat dat Namibië 7720&nbsp;km³ se ondergrondse water het.<ref name=afr>{{en}} {{cite web |last=McGrath |first=Matt |url=https://www.bbc.com/news/science-environment-17775211 |title='Groot' waterhulpbron bestaan onder Afrika |publisher=BBC World Service |date=20 April 2012 |accessdate=21 Maart 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191005065039/https://www.bbc.com/news/science-environment-17775211 |archive-date=5 Oktober 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref name=aqmap>{{en}} {{cite journal |author=A.M. MacDonald; Bonsor, H.C.; Dochartaigh, B.É.Ó.; Taylor, R.G. |url=https://iopscience.iop.org/article/10.1088/1748-9326/7/2/024009 |title=Kwantitatiewe kaarte van ondergrondse waterhulpbronne in Afrika |journal=British Geological Survey |volume=7 |issue=2 |doi=10.1088/1748-9326/7/2/024009 |date=19 April 2012 |accessdate=21 Maart 2019}}</ref> === Mynbou en elektrisiteit === [[Lêer:Arandis Mine quer.jpg|duimnael|Myn naby Arandis]] Mynbou is die belangrikste bydrae tot die Namibiese ekonomie en verskaf 25% van die inkomste.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.nied.edu.na/divisions/projects/SEEN/SEEN%20Publications/Environmental%20Information%20Sheets/Development%20and%20Environment/4.%20Mining%20in%20Namibia.pdf |title=Mynbou in Namibië |format=PDF |publisher=NIED |accessdate=21 Maart 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131018235504/http://www.nied.edu.na/divisions/projects/SEEN/SEEN%20Publications/Environmental%20Information%20Sheets/Development%20and%20Environment/4.%20Mining%20in%20Namibia.pdf |archive-date=18 Oktober 2013 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Namibië is die vierde grootste uitvoerder van nie-brandstof minerale in Afrika en wêreld se vierde grootste produsent van [[uraan]]. Daar is ’n noemenswaardige belegging in uraan-ontginning en Namibië gaan moontlik teen 2015 die wêreld se grootste uitvoerder van uraan wees.<ref>{{en}} {{cite web |first=Dan |last=Oancea |title=Uraan-ontginning by Namibië se Heinrich-myn |url=http://www.infomine.com/publications/docs/Mining.com/Feb2008e.pdf |format=pdf }}</ref> Ryk spoeldiamantvelde maak Namibië ’n primêre bron van juweelkwaliteit diamante.<ref>{{en}} {{cite web |first=Dan |last=Oancea |title=Diepsee-ontginning en verkenning |url=http://technology.infomine.com/articles/1/99/deep-sea-mining.undersea-miners.black-smoker/deep-sea.mining.and.aspx |accessdate=27 Junie 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170627093407/http://technology.infomine.com/articles/1/99/deep-sea-mining.undersea-miners.black-smoker/deep-sea.mining.and.aspx |archive-date=27 Junie 2017 |url-status=dead}}</ref> Hoewel Namibië hoofsaaklik bekend is vir sy juweel[[diamant]]e en uraanvelde word ’n aantal ander minerale soos [[lood]], [[wolfram]], [[tin]], [[vloeispaat]], [[mangaan]], [[marmer]], [[koper]] en [[sink]] ontgin. Daar is aflandige gasvelde in die Atlantiese Oseaan wat waarskynlik in die toekoms ontgin gaan word.<ref name="usds" /> Volgens ''Die Diamantondersoek'' (''The Diamond Investigation''), ’n boek oor die wêreldwye diamantmark sedert 1978, het [[De Beers]], die wêreld se grootste diamantmaatskappy, die meeste van die Namibiese diamante gekoop en sal hulle voortgaan om dit te doen omdat “watter regering ookal oorneem uiteindelik die inkomste nodig sal hê om te oorleef”.<ref>{{en}} {{cite book |url=http://www.edwardjayepstein.com/diamond/chap1.htm |title=Die Diamantondersoek |chapter=1 |first=Edward Jay |last=Epstein }} in ’n onderhoud met [[Harry Frederick Oppenheimer]], eienaar van De Beers.</ref> Binnelandse toevoerspanning is 220V (wisselstroom). Elektrisiteit word hoofsaaklik deur termiese en hidro-elektriese kragstasies van Nampower opgewek. Nie-konvensionele metodes van elektrisiteitsopwekking speel ook ’n rol. Die Namibiese regering word deur die ryk uraanvelde aangemoedig om teen 2018 ’n kernkragstasie op te rig. Dit blyk ook of uraanverryking plaaslik gedoen gaan word.<ref name=Saveorsink>{{en}} {{cite news |title=Uraan: Help dit om Namibië te red of te verdrink? |last=Weidlich |first=Brigitte |newspaper=[[The Namibian]] |date=7 Januarie 2011 |url=http://www.namibian.com.na/news/full-story/archive/2011/january/article/uranium-saving-or-sinking-namibia/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20120516011631/http://www.namibian.com.na/news/full-story/archive/2011/january/article/uranium-saving-or-sinking-namibia/ |archive-date=16 Mei 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> === Ruolie en aardgas === Volgens ramings in 2022 kan een eksplorasieskag in die aflandige [[Oranjekom]] twee miljard vate olie hou, terwyl ’n tweede drie miljard vate kan hou. Die verwagte inkomste kan Namibië se binnelandse ekonomie transformeer en volhoubare ontwikkelingsdoelwitte fasiliteer.<ref>{{en}} {{cite news |last1=Brandt |first1=Edgar |title=Namibia: Orange Basin potential shoots up to billions of barrels |url=https://allafrica.com/stories/202204080598.html |accessdate=13 April 2022 |agency=allafrica.com |publisher=All Africa |date=8 April 2022}}</ref> === Toerisme === [[Lêer:Visa policy of Namibia.png|duimnael|links|Burgers van lande in groen mag Namibië sonder visum besoek]] [[Lêer:Equus burchelli 4.jpg|duimnael|’n Voorbeeld van Namibiese wild, die [[Bontkwagga]], ’n toerismefokus]] Toerisme is ’n groot bydraer (14,5%) tot Namibië se BBP wat duisende werkgeleenthede skep (18,2% van Namibië se beroepsbevolking). Dit dien jaarliks meer as ’n miljoen toeriste op ’n direkte of indirekte wyse.<ref>{{en}} {{cite web |title=’n Raamwerk/Model om torisme-BBP in Suid-Afrika te normaliseer |publisher=Pan African Research & Investment Services |page=34 |date=Maart 2010 |url=http://www.southafrica.net/sat/action/media/downloadFile?media_fileid=29571}}</ref> Die land is onder die hoofbestemmings in Afrika en is bekend vir [[ekotoerisme]] waarvan Namibië se uitgebreide wildlewe ’n kenmerk is.<ref name=goodshape>{{en}} {{cite news |title=Toerisme in goeie kondisie – Minister |last=Hartman |first=Adam |newspaper=[[The Namibian]] |date=30 September 2009 |url=http://www.namibian.com.na/index.php?id=28&tx_ttnews%5Btt_news%5D=51487&no_cache=1}}</ref> Daar is baie jaghuise en reservate om ekotoeriste te akkommodeer. Sportjag is ook gewild en speel ’n al hoe belangriker rol in die Namibiese ekonomie. 14% van die totale jaarlikse toerisme in 2000 (of VS$19,6&nbsp;miljoen) was gewy aan sportjag deurdat baie spesies gesog is onder internasionale sportjagters.<ref>{{en}} {{cite journal |last=Humavindu |first=Michael N; Barnes, Jonothan I. |title=Trofeejag in die Namibiese ekonomie: ’n Assessering. |publisher=Omgewingsekonomie-eenheid, Direktoraat van Omgewingsake, Ministerie van Omgeing en Toerisme, Namibië. |journal=South African Journal of Wildlife Research |volume=33 |issue=2 |pages=65–70 |date=Oktober 2003 }}</ref> Daarnaas is ekstreme sportsoorte soos sandplank en 4x4-veldry ook gewild en daar is baie maatskappye wat toere aanbied. Die gunstelingplekke, wat deur toeriste besoek word, sluit die Kaprivistrook, die [[Visrivier-canyon]], [[Sossusvlei]], die Skedelkus, [[Sesriem]], die Etoshapan en die kusdorpe [[Swakopmund]], [[Walvisbaai]] en [[Lüderitz]] in.<ref>{{en}} [http://www.namibiatourism.com.na/namibia-top-attractions/ namibiatourism.com.na: ''Namibia top tourist destinations''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161227102320/http://www.namibiatourism.com.na/namibia-top-attractions/ |date=27 Desember 2016 }}. Besoek op 21 Maart 2015.</ref> === Belasting en lewenskoste in Namibië === Lewenskoste in Namibië is relatief hoog omdat die meeste goedere ingevoer moet word. Sakemonopolië in sekere sektore sorg ook vir hoër winsmarges en verdere stygings in pryse. Windhoek is gelys as die 150ste duurste plek in die wêreld vir uitgewekenes.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.xpatulator.com/cost-of-living-review/Namibia-Windhoek_142.cfm |title=Namibië, Windhoek Lewenskoste |accessdate=21 Maart 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190831003155/https://www.xpatulator.com/cost-of-living-review/Namibia-Windhoek_142.cfm |archive-date=31 Augustus 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Persoonlike belasting is van toepassing op totale belasbare inkomste van ’n indiwidu en dit word op progressief marginale koerse oor ’n aantal inkomstegroepe belas. Belasting op toegevoegde waarde (BTW) is van toepassing op die meeste handelsware en dienste.<ref>{{en}} PAYE12 Volume 18 uitgegee deur Die Ministerie van Finansies in Namibië</ref> == Demografie == [[Lêer:Herero women.jpg|duimnael|links|Herero-vroue in Windhoek]] [[Lêer:Namibie Himba 0720a.jpg|duimnael|upright|’n Jong [[Himba]]-vrou in Namibië]] [[Lêer:Children in Namibia(1 cropped).jpg|duimnael|links|Kinders in Khorixas, Namibië]] [[Lêer:San tribesman.jpg|duimnael|upright|’n San-man in Namibië]] [[Lêer:Keetmanshoop 1926.jpg|duimnael|links|Duitse Namibiërs in Keetmanshoop, 1926]] Namibië het die tweede laagste bevolkingsdigtheid van enige soewereine staat (na [[Mongolië]]).<ref name=unpop>{{en}} {{cite journal |url=http://www.un.org/esa/population/publications/wpp2008/wpp2008_text_tables.pdf |title=Wêreld Bevolkingsvooruitskatting, Tabel A.1 |version=2008-hersiening |format=pdf |publisher=Verenigde Nasies |author=Departement van Ekonomiese en Sosiale Sake Bevolkingsafdeling |year=2009 |accessdate=21 Maart 2015}}</ref> Die meerderheid van die Namibiese bevolking is van Bantoe-sprekende oorsprong – hoofsaaklik van Ovambo-etnisiteit (wat ongeveer die helfte van die bevolking uitmaak) en is woonagtig in die noorde van die land. Hulle is egter nou regoor Namibië versprei. Ander etniese groepe is die Herero's en [[Himba]] (wat ’n soortgelyke taal praat) en die Damaras wat dieselfde kliktaal as die Namas praat. Benewens die Bantoe-meerderheid is daar groot groepe Khoisan-mense (soos die Namas en Boesmans) wat afstammelinge is van die oorspronklike bewoners van suider Afrika. Die land het ook afstammelinge van Angolese vlugtelinge. Daar is ook twee groepe van mense met gemengde rasse, genaamd die [[Bruin mense|Bruines]] en die [[Rehoboth-basters|Basters]]. Saam maak hulle 6,6% van die bevolking uit. Daar is ook ’n aantal [[Han-Sjinese]] in Namibië.<ref>{{en}} [http://www.migrationinformation.org/Feature/display.cfm?id=690 Sjina en Afrika: Sterker ekonomiese bande beteken meer migrasie], deur Malia Politzer, ''Migration Information Source'', Augustus 2008</ref> Blankes van [[Portugese]], [[Nederlanders|Nederlandse]], Duitse, Britse en [[Franse]] oorsprong maak ongeveer 6,4% van die bevolking uit; hulle is getalsgewys die tweede grootste populasie van Europese oorsprong naas Suid-Afrika in [[Afrika suid van die Sahara]].<ref name="CIA" /> Die meeste blanke Namibiërs en omtrent almal van gemengde herkoms praat [[Afrikaans]] en deel dieselfde oorsprong, kultuur en geloof as die blanke en bruin bevolkings van Suid-Afrika. ’n Kleiner verhouding van blankes (ongeveer 30&nbsp;000) kan hul stambome direk terugvoer na Duitse koloniale setlaars en behou die Duitse kultuur en onderwysinstellings. Naastenby alle Portugese setlaars het uit die voormalige [[Portugees-Wes-Afrika|Portugese kolonie]] van Angola na Namibië gekom.<ref>{{en}} [https://www.economist.com/middle-east-and-africa/1975/08/16/flight-from-angola Vlug van Angola], ''The Economist '', 16 Augustus 1975, besoek op 21 Maart 2019.</ref> Volgens die sensus van 1960 was daar 526&nbsp;004 mense in Suidwes-Afrika, insluitend 73&nbsp;464 blankes (14%).<ref>{{en}} {{cite book |author=Lalita Prasad Singh |title=Die Verenigde Nasies en Namibië |publisher=East African Publishing House |year=1980}}</ref> Daar is elke tien jaar ’n sensus in Namibië. Na onafhanklikheid is die eerste Bevolkings- en Behuisingsensus in 1991 gehou, met daaropvolgende sensusse in 2001 en 2011.<ref name=2001Census>{{en}} {{cite web |url=http://www.npc.gov.na/census/index.htm |title=Sensus opsommende verslag |publisher=Nasionale Beplanningskommissie van Namibië |accessdate=21 Maart 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130828154120/http://www.npc.gov.na/census/index.htm |archive-date=28 Augustus 2013 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die metode van dataversameling is om elke persoon wat in Namibië woon op die nag van die sensus te tel, waarookal hulle mag wees – ’n statistiese prosedure wat ''de facto''-metode genoem word.<ref>{{en}} {{cite news |url=http://allafrica.com/stories/201108080754.html |title=Namibië: 2011-sensus amptelik afgeskop |last=Kapitako |first=Alvine |date=8 Augustus 2011 |work=[[New Era (Namibië)|New Era]] |publisher=via allafrica.com}}</ref> Vir opsommingsdoeleindes word die land in 4042 ''opsommingsareas'' opgedeel. Hierdie areas oorvleuel nie met die grense van kiesafdelings nie sodat betroubare gegewens vir verkiesingsdoeleindes ook verkry kan word.<ref name=2001Census /> Die Bevolkings- en Behuisingsensus van 2011 het ’n bevolking van 2&nbsp;113&nbsp;077 in Namibië getel. Tussen 2001 en 2011 was die jaarlikse bevolkingsgroeikoers 1,4%, ’n neerdaal <!-- wat is ’n neerdaal en is dit persentasie of persentasiepunte? -->van 2,6% in die vorige tydperk van tien jaar.<ref>{{en}} {{cite news |url=http://allafrica.com/stories/201303280355.html |title=Census gives snapshot of Namibia's population |last=Duddy |first=Jo Maré |publisher=[[The Namibian]] |date=28 Maart 2013 |accessdate=11 September 2016}}</ref> === Grootste stede === {{Grootste stede in Namibië}} === Godsdiens === [[Lêer:Kirche Windhuk.JPG|duimnael|links|Die [[Christuskerk, Windhoek|Christuskerk]] in [[Windhoek]]]] [[Lêer:St. Marien-Kathedrale Windhoek.jpg|duimnael|Die Sint Mariakerk in Windhoek]] Die Christelike gemeenskap maak tussen 80% en 90% van die Namibiese bevolking uit met minstens 50% hiervan [[Lutheranisme|Luthers]], 20% [[Rooms-Katolieke Kerk|Rooms-Katolieke]], 5% [[Nederduitse Gereformeerde Kerk|Nederduitse Gereformeerdes]] en 5% [[Anglikaanse Gemeenskap|Anglikane]] en ander denominasies.<ref>{{de}} [http://www.bpb.de/nachschlagen/lexika/fischer-weltalmanach/65751/namibia ''www.bpb.de: Lexika – Fischer Weltalmanach 2013: Namibia'']</ref> 10% tot 20% van die bevolking beoefen inheemse gelowe.<ref name="CIA" /> Van die Duitse bevolking is sowat 5&nbsp;200 lidmate van die [[Evangelies-Lutherse Kerk in Namibië (DELK)]]. Die kerk bedryf drie ouetehuise en twee preprimêre skole. Sendingwerk gedurende die 1800’s, deur onder meer die [[Rynse Sendinggenootskap]], het baie Namibiërs tot die Christenskap bekeer. Hoewel die meeste Namibiërs Luthers is, is daar ook Rooms-Katolieke, [[Metodisme|Metodistiese]], Anglikaanse, Afrika Metodistiese Episkopaalse, [[Gereformeerde Kerke in Namibië|Gereformeerde]] en [[Rynse Sendinggenootskap|Rynse]] Christene. Daarbenewens is daar ook [[Mormone]] (Heiliges van die Laaste Dae) en sowat 100 [[Jode]].<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/5472.htm |title=U.S. Department of State |publisher=State.gov |date=10 Junie 2010 |accessdate=21 Maart 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190512170904/https://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/5472.htm |archive-date=12 Mei 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} [https://www.jewishvirtuallibrary.org/namibia-virtual-jewish-history-tour Jewish Vritual Library]. URL besoek op 21 Maart 2019.</ref> === Taal === [[Lêer:NamibiaMehrsprachigkeit.jpg|duimnael|Hoewel die amptelike taal Engels is, kan uit hierdie foto (met voorbeelde van Engels, Duits, Afrikaans en Oshivambu) gesien word dat Namibië ’n veeltalige land is]] Die land se amptelike taal is Engels. Tot 1990 het Duits en Afrikaans hierdie status met Engels gedeel. Lank voor Namibië se onafhanklikheid van Suid-Afrika het SWAPO besluit dat die land amptelik eentalig moet wees. Dit was ’n bewustelike besluit wat in teenstelling met sy buurlande beskou is as “ ’n doelbewuste beleid van etnolinguïstieke fragmentasie.”<ref>{{en}} Pütz, Martin. ''Amptelike eentaligheid in Afrika: ’n sosiolinguïstieke assessering van linguistieke en kulturele pluralisme in Afrika.'' in: Diskriminasie deur taal in Afrika? Perspektiewe op die Namibiese ervaring. Mouton de Gruyter. Berlin: 1995. bl. 155.</ref> Gevolglik het Engels die enigste amptelike taal van Namibië geword. Party ander tale het halfamptelike erkenning geniet deur toegelaat te word as onderrigmedium in primêre skole. Die meerderheid van Namibiërs wat in die noorde van die land woon praat [[Oshivambo]] maar die taal wat naastenby oral verstaan en gepraat kan word is Afrikaans. Onder die jonger geslagte is Engels en Afrikaans die tale wat wyd verstaan word. Afrikaans en Engels word primêr gebruik as die tweede taal vir openbare kommunikasie, maar klein gemeenskappe moedertaalsprekers van hierdie tale bestaan regdeur die land. Hoewel Engels die enigste amptelike taal is, praat die blanke bevolking merendeels Duits of Afrikaans. Selfs 90 jaar na die einde van die Duitse koloniale era speel Duits steeds ’n leidende rol as kommersiële taal. Afrikaans word deur 60% van die blanke bevolking gepraat, Duits deur 32%, Engels deur 7% en [[Portugees]] deur 1%.<ref name="CIA" /> Die ligging naby die Portugeessprekende Angola verklaar die relatief hoë getal Portugeessprekendes.<ref>{{en}} {{citation |first=Catherine |last=Sasman |date=15 Augustus 2011 |url=http://www.namibian.com.na/index.php?id=28&tx_ttnews%5Btt_news%5D=85817&no_cache=1 |title=Portugees gaan in skole ingevoer word |periodical=The Namibian |accessdate=21 Maart 2015}}</ref> [[Kombuis-Duits]], ’n vereenvoudigde kontak- of mengeltaal, wat tydens die Duitse koloniale bewind ontwikkel is, word nog deur sowat 15&nbsp;000 meestal bejaarde Namibiërs gepraat. ==== Afrikaans in Namibië ==== ===== Afrikaans as vroeë verkeerstaal ===== Alhoewel Afrikaanssprekendes hulle al vroeër in Namaland gevestig het, dateer die eerste verwysing na hul aanwesigheid uit 1738. Jagters, handelaars en nuuskierige reisigers het dikwels besoeke aan die gebied gebring, terwyl Namakwa-gesinne en ander hulle daar gevestig het. Robert Gordon, ’n offisier in diens van die [[Verenigde Oos-Indiese Kompanjie]], het die Gariep in 1777 ter ere van die [[Nederland]]se [[Huis van Oranje-Nassau]], die Oranjerivier genoem. Gedurende die 1780's het drie Afrikanerboere hulle tydelik so ver noord as Swartmodder, die huidige Keetmanshoop, gevestig. In 1796 het ’n groot groep Oorlamses, wat na hulself as Afrikaners verwys, hulle in ’n gebied net noord van die Oranjerivier in die suidooste van die land gevestig. ’n Deel van hierdie Afrikaanssprekende gemeenskap het later, in 1835, noordwaarts getrek na Aigams, ’n plek wat hulle Windhoek genoem het en wat vanaf 1890 as administratiewe sentrum van die Duitse kolonie Suidwes-Afrika sou dien. Ander groepe van Oorlamses uit die Kaapkolonie, wat in 1806 onder Britse bewind gekom het, het later gevolg en hulle op plekke soos Bethanien, Gibeon en Naosanabis naby Gobabis gevestig. Afrikaans het sodoende as omgangstaal oor die hele suide van Namibië versprei. Sedert die 1820's het ook steeds groter getalle Afrikaanssprekende Basters uit die Kaapkolonie ’n nuwe tuiste in Namaland gevind en hulle so ver as Walvisbaai aan die Atlantiese Oseaankus gevestig. Hulle was hoofsaaklik in nedersettings soos Rehoboth suid van Windhoek en Rietfontein aan die rand van die Namibwoestyn in Oos-Namibië saamgetrek. In die omgewing van Walvisbaai, wat reeds in 1793 onder hierdie naam bekend gestaan het, het daar al vroeg ’n behoefte aan ’n verkeerstaal ontstaan. Weens die oorheersende posisie, wat Afrikaanssprekende Oorlamses in Windhoek ingeneem het, en die aanwesigheid van Afrikaanssprekende gemeenskappe langs die [[Swakoprivier]], die hoofroete tussen die kusgebied en die binneland, was kennis van Afrikaans ’n noodsaaklikheid vir reisigers, handelaars en jagters wat besoeke aan Herero- en Damaraland gebring het. Reisigers soos Sir Francis Galton, Charles John Anderson, James Chapman en William Coates Palgrave was tydens hul toere in die gebied op Afrikaanssprekende tolke aangewese. Die gebruik en status van Afrikaans is in die 19de eeu deur ’n aantal faktore bevorder. Sendinggenootskappe – soos die [[Londense Sendinggenootskap|Londense]], [[Rynse Sendinggenootskap|Rynse]] en Wesleyaanse Sendinggenootskap – het die Christelike godsdiens vanaf 1805 in die suidelike en vanaf 1842 in die sentrale dele ingevoer. Terwyl sendelinge moeite gedoen het om inheemse tale soos Nama en Herero vir hulle sendingwerk aan te leer, het almal dit nuttig gevind om ook Afrikaans of [[Nederlands]] vir hierdie doelwit te gebruik. Afrikaanse taallesse was dus ook deel van die opleiding aan die Augustineum, ’n opvoedkundige instelling vir sendelinge wat in 1864 op [[Otjimbingwe]] gevestig is, ’n plek aan die oewer van die Swakoprivier wat vinnig tot ’n smeltkroes van kulture ontwikkel het. Namahoofde soos David Christiaan in Bethanien en Oorlamse leiers soos Jonker Afrikaner in Windhoek en Moses Witbooi in [[Gibeon]] het daarop aangedring dat kinders in Afrikaans (destyds gewoonlik "Hollands" genoem) onderrig moes word. Afrikaans het daarnaas die status van saketaal gehad waarin feitlik alle handelsaktiwiteite plaasgevind het. Jonker Afrikaner het handelsbande aktief bevorder deur die bou van paaie wat deur die bergagtige terrein van Auas en die Khomas-hoogland rondom Windhoek geloop het. ’n Derde faktor, wat die status van Afrikaans bevorder het, was die feit dat die taal nie net op hoëfunksie-gebiede soos onderwys en godsdiens gebruik is nie, maar ook vir formele onderhandelinge en ooreenkomste. Belangrike vredesooreenkomste tussen Nama-, Oorlams-, Baster- en Herero-partye is in respektiewelik Nederlands en Afrikaans gesluit, en die taal is ook in alle dokumente gebruik wat by grondverkope onderteken moes word. In die suide was Afrikaans die taal van die plaaslike administrasies wat deur hoofde en hul rade gebesig is. Afrikaans het sodoende in die tyd voor die Duitse kolonisasie op ’n informele wyse die status van ampstaal geniet. Vir twee derdes van die gebied van die huidige Namibië het Afrikaans as algemene moeder- en verkeerstaal in die privaat sfeer, in onderwys en in die kerklike lewe gedien. Terwyl ’n aantal handelaars van hoofsaaklik Engelse afkoms hulle op verskillende plekke in die land gevestig het, het Afrikaanssprende blankes vanaf 1885 na die gebied geïmmigreer. Deur grond van Namas, Oorlamses en Basters te koop of te leen, het hierdie Afrikaners, wat hulle permanent as boere in die land gevestig het, ’n deel van die Namibiese bevolking geword. ===== Afrikaans gedurende die Duitse koloniale bewind ===== Gedurende die 18de en vir die grootste deel van die 19de eeu het alle taalkundige ontwikkelinge in die land op ’n natuurlike wyse plaasgevind. Die prentjie het egter verander toe die Duitse Ryk die gebied tussen die Kunenerivier in die noorde, die Oranjerivier in die suide, die Atlantiese Oseaan in die weste en die Kalahariwoestyn in die ooste as sy oorsese besitting oorgeneem het. Die koloniale bewind is deur ’n verdragstelsel gevestig waarvolgens inheemse bevolkingsgroepe hulle aan die gesag van die Duitse keiser onderwerp het. In ruil hiervoor is hulle onder sy "beskerming" geplaas. Sommige gemeenskappe soos die Oorlamses onder Witbooi en die Herero's in die Gobabisgebied het weerstand teen die Duitsers gebied, maar in 1894 was die hele land suid van die Etoshapan onder Duitse koloniale bewind. Die Duitse bewind was daarop gemik om ’n Duitse karakter aan die kolonie te gee, veral deur die stigting van Duitse instellings en die bevordering van Duitse immigrasie, maar aanvanklik is Afrikaans se status nie aangetas nie. Afrikaans is steeds gebruik vir briefwisseling, onderhandelinge en ooreenkomste. Omstreeks 1900 is van Duitse amptenare egter verwag om Duits as enigste ampstaal te vestig. So is daarop aangedring dat die [[Rynse Sendinggenootskap]] in sy skole Afrikaans deur Duits moes vervang. Sendelinge het wel ingestem om Duits as bykomende skoolvak te onderrig, maar gewaarsku dat dit in opvoedkundige opsig nie raadsaam sou wees om Duits as onderrigmedium af te dwing nie, juis omdat Afrikaans al lank as algemene omgangstaal gevestig was. ===== Afrikaans tydens die Suid-Afrikaanse administrasie van Suidwes-Afrika ===== Taalkundige inmenging van regeringskant was iets wat versigtig gehandhaaf moes word, nie net tydens die Duitse bewind tussen 1884 en 1915 nie, maar ook nadat die kolonie ná die Eerste Wêreldoorlog as mandaatsgebied van die Volkebond deur die [[Unie van Suid-Afrika]] geadministreer is. Net soos in Suid-Afrika is Nederlands en Engels as ampstale ingevoer. Aanvanklik is hoofsaaklik Engels as administratiewe taal gebruik, en eers nadat Afrikaans Nederlands in 1925 as ampstaal in Suid-Afrika vervang het, het dié taal toenemend ingang tot regeringsake gevind. In die volgende dekades is Afrikaans, net soos in Suid-Afrika, deur sommige politieke kringe met die beleid van rasseskeiding verbind. ===== Afrikaans in die onafhanklike Namibië ===== [[Lêer:Distribution of Afrikaans in Namibia.png|duimnael|Die verspreiding van Afrikaans in Namibië volgens die Sensus van 2001]] Toe Namibië in 1990 onafhanklik geword het, het Afrikaans, net soos Duits, sy status as ampstaal kwytgeraak. Nogtans was in 1991 sowat die helfte van alle 765&nbsp;000 geletterdes in die land Afrikaanssprekend. Afrikaans was ook allesbehalwe ’n taal van blanke Afrikaners, maar is van begin af deur mense van alle etniese groepe gebesig sodat blanke Afrikaanssprekendes steeds ’n minderheid verteenwoordig het. Afrikaanssprekende Namibianers is trots op hulle afkoms, en wys dit deur hul taalgebruik. Namibië se Afrikaanse dagblad, ''Die Republikein'', het die tweede grootste sirkulasie na die anglofone ''The Namibian'', terwyl die Namibiese uitsaaikorporasie NBC steeds Afrikaanse programme uitsaai. Die getal Afrikaanse radiostasies, media en boekvrystellings het selfs gegroei.<ref>{{af}} [http://www.namibianederland.net/img/pdf/dk2_ch3.pdf ''www.namibianederland.net: Só het Afrikaans na Namibië gekom'']</ref> Tans kan driekwart van die Namibiese bevolking Afrikaans praat of verstaan, en dit is nie waarskynlik dat die taal ooit sal verdwyn nie. Weens die oorheersende rol van Engels as onderwystaal (moedertaalonderrig in openbare skole is beperk tot grade 1 tot 3) sal Afrikaanse lees- en skryfvaardighede onder jongmense moontlik gaandeweg afneem, net soos die belangrikheid van Afrikaans as verkeerstaal. Volgens berigte word in biblioteke teen Afrikaans gediskrimineer, en al is dit geen amptelike beleid nie, word geen nuwe Afrikaanse boeke aangeskaf nie.<ref>{{af}} [http://fak.org.za/afrikaans-in-namibie/ ''fak.org.za: Afrikaans in Namibië''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305005732/http://www.fak.org.za/afrikaans-in-namibie/ |date=5 Maart 2016}}</ref> === Gesondheid === [[Lêer:AIDS-Namibie.JPG|duimnael|Verspreiding van Vigs in Namibië]] By geboorte was die [[Lys van lande volgens lewensverwagting|lewensverwagting]] van ’n Namibiër 52,2 jaar in 2012 – onder die laagste in die wêreld.<ref name="CIA" /> Die Vigsepidemie is ’n groot probleem in Namibië. Hoewel die omvang van infeksie aansienlik laer is as Botswana, het ongeveer 13,1% van die volwasse bevolking MIV.<ref>{{en}} [http://www.hivinsight.com/global?page=cr09-wa-00 Hivinsight.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140707115125/http://www.hivinsight.com/global?page=cr09-wa-00 |date=7 Julie 2014}}, MIV InSite Kennisbasis, Omvattende opdatum inligting oor MIV/Vigs-behandeling, -voorkoming en -beleid van die Universiteit van Kalifornië San Francisco</ref> In 2001 was daar ’n geraamde 210&nbsp;000 mense wat MIV gehad het en in 2003 was die sterfte as gevolg daarvan 16&nbsp;000. Volgens UNAIDS se 2011-verslag “wil dit voorkom of die epidemie afplat.”<ref>{{en}} {{citation |url=http://files.unaids.org/en/media/unaids/contentassets/documents/unaidspublication/2011/JC2216_WorldAIDSday_report_2011_en.pdf |title=UNAIDS Wêreld Vigsdagverslag 2011 |publisher=UNAIDS |accessdate=21 Maart 2019 |archivedate=17 Junie 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200617224932/https://files.unaids.org/en/media/unaids/contentassets/documents/unaidspublication/2011/JC2216_WorldAIDSday_report_2011_en.pdf }}</ref> Soos wat die epidemie die ouer bevolking laat krimp het, het die getal weeskinders toegeneem. Die onus lê op die regering om opvoeding, kos, skuiling en klerasie aan hierdie wesies te bied.<ref>{{en}} (aidsinafrica.net, 2007)</ref> Die probleem van [[malaria]] word ook nog vererger deur die Vigsepidemie. Navorsing toon dat die risiko in Namibië 14,5% groter is om malaria te kry indien ’n persoon ook Vigs het. Die sterfterisiko van malaria neem ook toe met 50% wanneer daar ’n gelyklopende MIV-infeksie is.<ref>{{en}} (Korenromp, et al. 2005)</ref> Gegewe die koers van infeksie van malaria, kan dit vir die regering moeilik wees om die mediese en ekonomiese impakte van die epidemie te hanteer. In 2002 was daar slegs 2002 dokters in Namibië.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.afro.who.int/home/countries/fact_sheets/namibia.pdf |title=Who.int |publisher=Afro.who.int |accessdate=21 Maart 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100107105806/http://www.afro.who.int/home/countries/fact_sheets/namibia.pdf |archive-date=7 Januarie 2010 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> == Kultuur == === Opvoeding === [[Lêer:42817 06.JPG|duimnael|Hoërskoolleerders]] [[Lêer:Namibia classroom.jpg|duimnael|Klaskamer van ’n Namibiese staatskool]] [[Lêer:UNAM Campus Ongwediva 1.jpg|duimnael|Ingang van die Hifikepunye Pohamba-kampus van die [[Universiteit van Namibië]] in [[Ongwediva]]]] [[Lêer:Himba Mobile School.JPG|duimnael|’n Regering-befondsde mobiele skool vir [[Himba]]-kinders in Ottati, Kunene-streek]] Namibië het ’n verpligte gratis opvoedingstelsel vir kinders tussen 6 en 16. Grade 1–7 is laeronderwys en grade 8–12 is hoëronderwys. In 1998 was daar 400&nbsp;325 leerlinge in laerskole en 115&nbsp;237 in hoërskole. Die leerling-onderwyserverhouding is in 1999 geskat as 32:1 met ongeveer 8% van die BBP wat op opvoeding spandeer word.<ref>{{en}} [https://www.nationsencyclopedia.com/Africa/Namibia-EDUCATION.html Ensiklopedie van Nasies] Namibië – Opvoeding</ref> Kurrikulumontwikkeling, opvoedkundige navorsing en professionele ontwikkeling van onderwysers word deur die Nasionale Instituut vir Opvoedkundige Ontwikkeling in Okahandja georganiseer.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.nied.edu.na/ |title=Nasionale Instituut vir Opvoedkundige Ontwikkeling |publisher=Nied.edu.na |accessdate=21 Maart 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200512213852/http://www.nied.edu.na/ |archive-date=12 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Die meeste skole in Namibië is staatskole maar daar is ook ’n aantal privaat skole wat deel uitmaak van die land se opvoedingstelsel. Daar is vier onderwyskolleges, drie landboukolleges, ’n polisie-opleidingskollege, die [[Namibiese Universiteit van Wetenskap en Tegnologie]] (eertydse Politegnikum van Namibië) en ’n [[Universiteit van Namibië|nasionale universiteit]]. Sedert onafhanklikwording het onder meer die volgende privaat skole tot stand gekom: {| class="wikitable sortable" ! Naam !! Ligging !! Onderrigmedium !! Jaar gestig || Webtuiste |- | Privaatskool Moria|| Outjo || Afrikaans || 1991 || [http://www.privaatskool-moria.com/Index.html Privaatskool-Moria.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160311004435/http://privaatskool-moria.com/index.html |date=11 Maart 2016 }} |- | [[Windhoek Afrikaanse Privaatskool]] || [[Windhoek]] || Afrikaans || 1995 || [http://www.wap.edu.na/ Wap.edu.za] |- | Constantia Private School || [[Windhoek]] || Engels || || [http://www.cpsgo.org/ Cpsgo.org] |- | Windhoek Gymnasium || [[Windhoek]] || Eng. (Afr. gr. 1–7) || 2007 || [http://www.windhoekgymnasium.com/general-info/basic-principles WindhoekGymnasium.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121014050422/http://www.windhoekgymnasium.com/general-info/basic-principles |date=14 Oktober 2012 }} |- | [[Privaatskool Swakopmund]] || [[Swakopmund]] || Eng. (Duits gr. 1–7) || Onbekend || [http://www.pss.com.na/ PSS.com.na] |- | [[Privaatskool Elnatan]] || [[Stampriet]] || Afrikaans || 1992 || [http://www.privaatskool-elnatan.com/index.html Privaatskool-Elnatan.com] |- | Zambezi Privaatskool || [[Katima Mulilo]] || Afrikaans || Onbekend || Onbekend |- | Tsumeb Gimnasium || [[Tsumeb]] || Afrikaans || Onbekend || [https://www.tsumeb-gimnasium.com/af// Tsumeb-Gimnasium.com] |- | Berg-op Akademie || [[Okahandja]] || Afr. gr. 1–3, Eng. gr. 4–12 || 2008 || [http://www.bergopakademie.com/ BergopAkademie.com] |- | Pro-Ed Akademie || [[Swakopmund]] || Afr. gr. 1–12, Eng. 1–5, 8–10 || 1995 || [http://www.proedakademie.com/ Pro-Ed-Swakopmund.com] |- | Edugate Akademie || [[Otjiwarongo]] || Afr. gr. 1–4, Eng. gr. 5–12 || 2003 || [http://edugate.org.na/ Edugate.org.za] |- | Excelsior Privaatskool || [[Aroab]] || Afrikaans || Onbekend || Onbekend |- | [[Keetmanshoop Privaatskool]] || [[Keetmanshoop]] || Afrikaans || 1996 || [http://www.keetmanshoop-privaatskool.com/ Keetmanshoop-Privaatskool.com] |- | Mariental Gymnasium Private School || [[Mariental]] || Engels || 2016 || Onbekend |- | Grootfontein Agri College || [[Grootfontein]] || Afrikaans || 2011 || Onbekend |- | Gobabis Gimnasium || [[Gobabis]] || Afr. gr. 1–3, Eng. gr. 4–12 || 2000 || [http://www.gymnasiumgobabis.com/ GobabisGymansium.edu.za] |- | Privaat Hoërskool Walvisbaai || [[Walvisbaai]] || Eng. (sedert 1995) || 1961 || [http://www.wbphs.com/ WBPHS.com] |} === Gemeenskapsgebaseerde wildbewaringsgebiede === [[Lêer:SAC Namibia-bushveld.jpg|duimnael|links|Kokerboomwoud, Bosveld]] Namibië is een van min lande in die wêreld wat die bewaring en beskerming van natuurlike hulpbronne spesifiek in sy grondwet aanspreek.<ref name="Stefanova">{{en}} (Stefanova 2005)</ref> Artikel 95 lui “Die Staat sal die welstand van die mense aktief bevorder en onderhou deur internasionale beleide te aanvaar wat op die volgende gemik is: onderhoud van ekostelsels, noodsaaklike ekologiese prosesse en biologiese verskeidenheid van Namibië en die gebruik van lewende natuurlike hulpbronne op ’n volhoubare basis tot voordeel van alle Namibiërs, nou en in die toekoms.”<ref name="Stefanova" /> In 1993 het die Namibiese regering befondsing van die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]] se Agentskap vir Internasionale Ontwikkeling (USAID) ontvang deur sy projek Leef in ’n Beperkte Omgewing (LIFE).<ref>{{en}} (Gemeenskapsgebaseerde Natuurlike Hulpbronbestuur, datum onbekend)</ref> Die Ministerie van Omgewing en Toerisme vorm saam met organisasies soos USAID, die Bedreidge Wildlewetrust, die Wêreldwye Natuurfonds en die Kanadese Ambassadeursfonds ’n Gemeenskapsgebaseerde Natuurlike Hulpbronbestuur-ontersteuningstruktuur. Die hoofdoel van hierdie projek is om volhoubare natuurlike hulpbronbestuur te bevorder deur plaaslike gemeenskappe regte tot wildsbestuur en toerisme te gee.<ref>{{en}} (UNEP ''et al''. 2005)</ref> === Sport === [[Lêer:SamNujomaStadium.JPG|duimnael|[[Windhoek]] se [[Sam Nujoma-stadion]] net voor ’n o/20-[[sokker]]wedstryd tussen Namibië en Suid-Afrika in Maart 2008]] [[Lêer:Namibia NT 2015 RWC New Zealand.jpg|duimnael|Die [[Namibiese nasionale rugbyspan|Namibiese rugbyspan]]]] In 1990 het die Republiek van Namibië ’n lidland van die Britse Statebond geword en ook sy [[Nasionale Olimpiese Komitee]] (NOK) gevestig om sy belange in die [[Internasionale Olimpiese Komitee]] (IOK) te behartig. Die Namibiese NOK is in die volgende jaar amptelik deur die IOK erken. Die nasionale span het sy debuut tydens die [[Statebondspele]] van 1994 gemaak wat in [[Victoria, Brits-Columbië|Victoria]], [[Kanada]], gehou is. Sedertdien het Namibiese atlete hul land gereeld by die Statebondspele verteenwoordig.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.thecgf.com/countries/intro.asp?loc=NAM |title=Namibia |publisher=The Commonwealth Games Federation |accessdate=28 Julie 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140728153652/http://www.thecgf.com/countries/intro.asp?loc=NAM |archive-date=28 Julie 2014}}</ref> Namibië se nasionale sportsoorte is [[netbal]], [[rugby]] en [[sokker]],<ref>{{en}} ''Cabinet approves categorisation of sports codes.'' Namibia Press Agency, 2 Augustus 2018.</ref> waarvan laasgenoemde dié land se gewildste sportsoort is. Die [[Namibiese nasionale sokkerspan|Namibiese sokkerspan]] het vir die [[Afrikanasiesbeker]] 2008 gekwalifiseer maar kon nog nie vir ’n [[Sokker-Wêreldbeker]]toernooi kwalifiseer nie. Die nasionale span met die meeste sukses is egter die [[Namibiese nasionale rugbyspan|nasionale rugbyspan]] wat al aan sewe [[rugbywêreldbeker]]toernooie deelgeneem het. Namibië is verteenwoordig by die [[Rugbywêreldbeker 1999|1999]], [[Rugbywêreldbeker 2003|2003]], [[Rugbywêreldbeker 2007|2007]], [[Rugbywêreldbeker 2011|2011]], [[Rugbywêreldbeker 2015|2015]], [[Rugbywêreldbeker 2019|2019]] en [[Rugbywêreldbeker 2023|2023]]-toernooie. Die span word as die naasbeste Afrikaspan na die Suid-Afrikaanse [[Springbokke]] beskou en ding gereeld met ander opkomende rugbyspanne in die Afrikabeker mee. Hulle het dié toernooi al nege keer gewen, meer as enige ander span. [[Krieket]] is ook gewild en die [[Namibiese nasionale krieketspan|nasionale krieketspan]] het aan die [[Krieketwêreldbeker 2003]], wat in Suid-Afrika, Kenia en Zimbabwe aangebied is, deelgeneem. In Desember 2017 het die Namibiese Krieketraad vir die eerste keer die eindstryd van die Suid-Afrikaanse Provinsiale Krieket-Eendag-uitdaging bereik.<ref name=NCYR>{{en}} {{cite web |title=Namibia Cricket Year Review |author=Helge Schütz |url=https://www.namibian.com.na/172785/archive-read/Namibia-Cricket-Year-Review |publisher=[[The Namibian]] |date=19 Desember 2017 |accessdate=24 Augustus 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191009105718/https://www.namibian.com.na/172785/archive-read/Namibia-Cricket-Year-Review |archive-date=9 Oktober 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> In Februarie 2018 het Namibië die IKR Wêreld Krieketliga se Divisie 2 met Namibië, [[Keniaanse nasionale krieketspan|Kenia]], die [[Verenigde Arabiese Emirate se nasionale krieketspan|Verenigde Arabiese Emirate]], [[Nepalese nasionale krieketspan|Nepal]], [[Kanadese nasionale krieketspan|Kanada]] en [[Omanse nasionale krieketspan|Oman]] gehuisves, ’n uitspeelrondte ter voorbereiding op die [[Krieketwêreldbeker 2019]]-kwalifisering van 2018 in Zimbabwe, waartydens vir die laaste twee plekke meegeding is.<ref name="NCYR" /> Die Namibiese krieketspan het tot dusver vir vier [[T20I-wêreldbeker]]toernooie (in [[T20I-wêreldbeker 2021|2021]], [[T20I-wêreldbeker 2022|2022]], [[T20I-wêreldbeker 2024|2024]] en [[T20I-wêreldbeker 2026|2026]]) gekwalifiseer en tydens die 2021-toernooi vir die eerste keer die tweede rondte gehaal.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.stuff.co.nz/sport/cricket/black-caps/126880270/late-batting-surge-sets-black-caps-up-to-beat-namibia-at-twenty20-world-cup |title=Late batting surge sets Black Caps up to beat Namibia at Twenty20 World Cup |publisher=Stuff |author=Andrew Voerman |date=6 November 2021 |accessdate=9 November 2021}}</ref> In November 2021 is Namibië saam met Suid-Afrika en Zimbabwe as medegasheer vir die [[Krieketwêreldbeker 2027]] benoem.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.espncricinfo.com/story/usa-co-hosts-for-2024-t20-wc-pakistan-gets-2025-champions-trophy-india-and-bangladesh-2031-world-cup-1289589 |title=USA co-hosts for 2024 T20 WC, Pakistan gets 2025 Champions Trophy, India and Bangladesh 2031 World Cup |publisher=ESPNcricinfo |author=Nagraj Gollapudi |date=16 November 2021 |accessdate=16 November 2021}}</ref> Rolskaatshokkie is vir die eerste keer in 1995 gespeel en het ook toegeneem in gewildheid. Die nasionale vroue rolskaatshokkiespan het in die Wêreldkampioenskap 2008 van die [[Internasionale Rolskaatssportfederasie]] deelgeneem. Namibië bied een van die strafste wedlope, die Namibiese ultramarathon, aan. Die bekendste Namibiese naelloper is [[Frankie Fredericks]]. Hy het vier Olimpiese silwermedaljes gewen (1992 en 1996) en het ook medaljes van verskeie Wêreldatletiekkampioenskappe. Hy is ook bekend vir sy humanitêre aktiwiteite binne en buite Namibië.<ref>{{en}} Tonchi, Victor L., William A. Lindeke, and John J. Grotpeter, "Frederics, Frankie (1967- )" Historical Dictionary of Namibia. 2nd edition. Toronto: The Scarecrow Press, Inc, bl. 129.</ref> Frankie Fredericks is die mees bekende Namibiese naelloper en het hom in die 100 en 200&nbsp;m gespesialiseer. Hy het al vier Olimpiese silwermedaljes (in [[Olimpiese Somerspele 1992|1992]] en [[Olimpiese Somerspele 1996|1996]]), maar ook verskeie medaljes tydens IAAF se Atletiese Wêreldkampioenskappe gewen.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.gbrathletics.com/ic/wc.htm |title=IAAF World Championships in Athletics |website=www.gbrathletics.com |accessdate=20 November 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191120030558/http://www.gbrathletics.com/ic/wc.htm |archive-date=20 November 2019 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> Die gholfspeler [[Trevor Dodds]] het in 1998 die Groter Greensboro-ope, en van 15 toernooie in sy loopbaan, ingepalm. Hy het in dieselfde jaar sy beste rang op die wêreldranglys behaal, naamlik 79.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://dps.endavadigital.net/owgr/doc/content/archive/1998/owgr19f1998.pdf |title=Week 19 1998 Ending 10 May 1998 |website=Official World Golf Ranking |accessdate=20 November 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190925070000/http://dps.endavadigital.net/owgr/doc/content/archive/1998/owgr19f1998.pdf |archive-date=25 September 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Die beroepsfietsryer en Namibiese padwedloopkampioen [[Dan Craven]] het Namibië tydens die [[Olimpiese Somerspele 2016]] in beide padwedloop en individuele tydtoets verteenwoordig.<ref>{{de}} {{cite web |url=https://www.watson.ch/sport/velo/933716775-der-letzte-als-grosser-sieger-dan-craven-baertiger-veloprofi-aus-namibia |title=Der Letzte, der auch ein grosser Sieger ist: Dan Craven, der bärtige Veloprofi aus Namibia |website=watson.ch |accessdate=20 November 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200523043259/https://www.watson.ch/sport/velo/933716775-der-letzte-als-grosser-sieger-dan-craven-baertiger-veloprofi-aus-namibia |archive-date=23 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Die bokser [[Julius Indongo]] was in 2016 en 2017 die wêreldkampioen in die WBA, IBF en IBO se onderskeidelike ligte weltergewig-afdelings.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/boxing/39611722 |title=Ricky Burns loses WBA super-lightweight belt to Julius Indongo in Glasgow |publisher=[[BBC]] |date=16 April 2017 |accessdate=20 November 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181229034959/https://www.bbc.com/sport/boxing/39611722 |archive-date=29 Desember 2018 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> === Media === [[Lêer:Windhoek Observer offices.jpg|duimnael|Die Windhoek Observer se hoofkantoor]] [[Lêer:Die Republikein.png|duimnael|Kenteken van die Republikein]] [[Lêer:Schriftzug der Allgemeinen Zeitung (Namibia) seit 14.1.2013.jpg|duimnael|Kenteken van die Allgemeine Zeitung]] Hoewel Namibië se bevolking betreklik klein is, het die land ’n wye mediaverskeidenheid: twee televisiestasies, 19 radiostasies (gemeenskapsradiostasies is nie ingesluit nie), 5 dagblaaie, verskeie weekblaaie en spesiale publikasies ding mee om ’n gehoor. Daarbenewens is daar ook baie buitelandse media, veral vanuit Suid-Afrika, beskikbaar. Aanlynmedia is hoofsaaklik gebaseer op die inhoud van gedrukte media. Namibië het ’n staatsbeheerde persagentskap genaamd NAMPA (Namibiese Persagentskap).<ref name=Rothe>{{en}} Rothe, Andreas (2010): Mediastelsels en nuusseleksie in Namibië. bl. 14–96</ref> ==== Geskiedenis ==== Die eerste koerant in Namibië was die ''[[Windhoek Anzeiger]]'' wat in 1898 gestig is. Radio is in 1969 bekendgestel en televisie in 1981. Gedurende die Duitse bewind het die koerante hoofsaaklik nuus aan die Duitssprekende gemeenskap gebied. Die media is ook grootliks beïnvloed deur Suid-Afrika. ==== Gedrukte media ==== [[The Namibian]], [[Republikein]] (die enigste Afrikaanse dagblad buite Suid-Afrika), [[Allgemeine Zeitung (Namibië)|Allgemeine Zeitung]] (die enigste Duitse dagblad in Afrika),<ref>{{en}} [http://namibiamediaholdings.com/our-history Die geskiedenis van Namibia Media Holdings] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170316211432/http://namibiamediaholdings.com/our-history |date=16 Maart 2017 }}. URL besoek op 30 Oktober 2017.</ref> die [[Namibian Sun]] en die staatsbeheerde [[New Era (Namibië)|New Era]] is dagblaaie in Namibië. Buiten die grootste dagblad, "The Namibian", wat deur ’n trust besit word, en New Era, is die ander koerante privaat blaaie en deel van Namibia Media Holdings (NMH, tot 2014 bekend as Democratic Media Holdings).<ref name=Rothe /> Ander noemenswaardige nuusblaaie is die poniekoerant [[Informanté]] wat deur TrustCo besit word, die weekblaaie [[Windhoek Observer]] en [[Namibia Economist]] en die streeksblad [[Namib Times]] (gemik op [[Swakopmund]] en [[Walvisbaai]]). [[Insight Namibia]] en [[Prime Focus]] is tydskrifte wat aktuele sake bespreek. [[Sister Namibia]] staan uit as die langslopende tydskrif van ’n nieregeringsorganisasie in Namibië terwyl [[Namibia Sport]] die enigste nasionale sporttydskrif is. Voorts word die drukmark aangevul deur partypublikasies, studenteblaaie en tydskrifte van openbare betrekkinge.<ref name=Rothe /> ==== Uitsaaiwese ==== Die uitsaaisektor word oorheers deur die staatsbeheerde [[Namibiese Uitsaaikorporasie]] (nbc). Die openbare uitsaaier bied ’n televisiestasie asook ’n “Nasionale Radio” in Engels en nege taaldienste in inheemse tale. Die nege privaat radiostasies in die land is hoofsaaklik Engels behalwe vir Radio Omulunga (Oshiwambo) en Kosmos 94.1 (Afrikaans). Sedert die 2000’s het One Africa Television wat in privaatbesit is, met die Namibiese Uitsaaikorporasie begin meeding.<ref name=Rothe /><ref name="oneafricabackground">{{en}} [http://www.oneafrica.tv/node/2 One Africa TV – agtergrond] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100928202233/http://www.oneafrica.tv/node/2 |date=28 September 2010 }}</ref> ==== Vryheid ==== Vergeleke met buurlande het Namibië sterk mediavryheid. Oor die laaste paar jaar is die land gewoonlik in die boonste kwart van die statistiek van Verslaggewers Sonder Grense, en was 21ste in 2010.<ref>{{en}} [http://en.rsf.org/press-freedom-index-2010,1034.html Persvryheidsindeks 2010 – Verslaggewers Sonder Grense] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101124050702/http://en.rsf.org/press-freedom-index-2010,1034.html |date=24 November 2010 }}</ref> Die land is dus gelyk met Kanada en is die besgeplaasde Afrikaland. Die Persvryheidsindeks en die Afrika-mediabarometer toon soortgelyke positiewe resultate. Soos in ander lande is daar egter steeds noemenswaardige invloed van staats- en ekonomiese verteenwoordigers op die media in Namibië.<ref name=Rothe /> Sommige van hierdie probleme word gereflekteer in die val na 44ste op die 2009-lys van die Verslaggewers Sonder Grense.<ref>{{en}} [http://en.rsf.org/spip.php?page=classement&id_rubrique=1001 Persvryheidsindeks 2009 – Verslaggewers Sonder Grense] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120128213104/http://en.rsf.org/spip.php?page=classement&id_rubrique=1001 |date=28 Januarie 2012 }}</ref> ==== Organisasies ==== Media en joernaliste in Namibië word verteenwoordig deur die Namibiese afdeling van die Media Instituut van Suider-Afrika en die Redakteursforum van Namibië. ’n Onafhanklike media-ombudsman is in 2009 aangestel om ’n staatsbeheerde mediaraad te voorkom.<ref name=Rothe /> == Sien ook == * [[Verenigde Nasionale Suidwes-party]] * [[Suid-Afrika-Namibië-betrekkinge]] == Verwysings == === Voetnotas === {{Verwysings|4}} === Bibliografie === * {{de}} {{cite book |last=Vedder |first=Heinrich |authorlink=Heinrich Vedder |title=Das alte Südwestafrika. Südwestafrikas Geschichte bis zum Tode Mahareros 1890 (Die ou Suidwes-Afrika. Suidwes-Afrika se geskiedenis tot Maharero se dood in 1890) |year=1997 |edition=7de |publisher=Namibië Wetenskaplike Vereniging |location=Windhoek |isbn=0-949995-33-9}} * {{en}} {{cite book |last=Olusoga |first=David |last2=Erichsen |first2=Casper W. |title=The Kaiser’s Holocaust: Germany’s Forgotten Genocide |year=2010 |publisher=Farber and Farber |location=[[Londen]] |isbn=978-0-571-23142-3}} * {{af}} [http://www.oulitnet.co.za/akademies_geestes/pdf/LA_7_3_groenewald.pdf ''Gerald Groenewald: Afrikaans as lingua franca in Namibië, ca. 1800–1920. In: LitNet Akademies, jaargang 7 (3), Desember 2010''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140705180412/http://www.oulitnet.co.za/akademies_geestes/pdf/LA_7_3_groenewald.pdf |date=5 Julie 2014}} === Bronnelys === ; Algemeen * {{en}} {{cite web|url=https://www.britannica.com/place/Namibia|title=Namibia|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=21 Maart 2025}} * {{en}} {{cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/namibia/|title=Namibia|publisher=[[Central Intelligence Agency]]|accessdate=21 Maart 2025}} === Algemene verwysings === * {{en}} AIDSinAfrica.net Web Publikasie (2007), URL besoek op 20 Mei 2007. Van [http://www.aidsinafrica.net/ Aidsinafrica.net] * {{en}} Christy, S.A. (2007) Namibiese Reisfotografie * {{en}} Gemeenskapsgebaseerde Natuurlike Hulpbronbestuur (CBNRM) Programbesonderhede (s.a.). [http://www.met.gov.na/programmes/cbnrm/cbnrmHome.htm Met.gov.na] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070609180850/http://www.met.gov.na/programmes/cbnrm/cbnrmHome.htm |date=9 Junie 2007}} * {{en}} Cowling, S. 2001. Vetplant-Karoo (AT 1322) Wêreld Wildlefefonds-webblad: [http://worldwildlife.org/wildworld/profiles/terrestrial/at/at1322_full.html Worldwildlife.org] * {{en}} Horn, N/Bösl, A (reds), Menseregte en die oppergesag van die reg in Namibië, Macmillan Namibia 2008. * {{en}} Horn, N/Bösl, A (reds), Die onafhanklikheid van die regbank in Namibië, Macmillan Namibia 2008. * {{en}} KAS Feiteboek Namibië, Feite en syfers omtrent die status en ontwikkeling van Namibië, Ed. Konrad-Adenauer-Stiftung e.V. * {{en}} Korenromp, E.L., Williams, B.G., de Vlas, S.J., Gouws, E., Gilks, C.F., Ghys, P.D., Nahlen, B.L. (2005). Malaria toe te skryf aan dieMIV-1 epidemie, Sub-Sahara Afrika. ''Emerging Infectious Diseases'', 11(9):1410–1419. * {{en}} Lange, Glenn-marie. 2004. Rykdom, natuurlike kapitaal en volhoubare ontwikkeling: teenstrydige voorbeelde van Botswana en Namibië. ''Environmental & Resource Economics'', 29(3):257–83, Nov. * {{fr}} Fritz, Jean-Claude. La Namibie indépendante. Les coûts d'une décolonisation retardée, Paris, L'Harmattan, 1991. * {{en}} Spriggs, A. 2001. Namibwoestyn (AT1315) Wêreld Wildlefefonds-webblad: [http://www.worldwildlife.org/wildworld/profiles/terrestrial/at/at1315_full.html Worldwildlife.org] * {{en}} Spriggs, A. 2001. Namibiese Savanne-boomveld (AT1316) Wêreld Wildlefefonds-webblad: [http://www.worldwildlife.org/wildworld/profiles/terrestrial/at/at1316_full.html Worldwildlife.org] * {{en}} Spriggs, A. 2001. Namibian Savanne-boomveld (AT0709) Wêreld Wildlefefonds-webblad: [http://www.worldwildlife.org/wildworld/profiles/terrestrial/at/at0709_full.html Worldwildlife.org] * {{en}} [http://usinfo.state.gov/journals/ites/0805/ijee/stefanova.htm Stefanova K. 2005. Die beskerming van Namibië se natuurlike hulpbronne. EjournalUSA.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080110052258/http://usinfo.state.gov/journals/ites/0805/ijee/stefanova.htm |date=10 Januarie 2008 }} * {{en}} UNEP, UNDP, WRI, en World Bank. 2005. Natuur in plaaslike hande: ’n saak vir Namibië se bewareas. [http://www.wri.org/biodiv/pubs_content_text.cfm?cid=3842 Wri.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070715215231/http://www.wri.org/biodiv/pubs_content_text.cfm?cid=3842 |date=15 Julie 2007 }} * {{en}} World Almanac. 2004. World Almanac Books. New York, NY == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie|Namibia|Namibië}} {{Wikt|Namibië}} * {{en}} {{Wikivoyage|Namibia|Namibië}} * {{en}} [http://www.gov.na/ Regering van Namibië] * {{en}} [http://www.op.gov.na/ President van Namibië] * {{en}} [http://www.opm.gov.na/ Eerste minister van Namibië] * {{en}} [http://www.biodiversity.org.na/ Biodiversiteit van Namibië] – Gedeeltelik in Afrikaans beskikbaar {{en-vertaal|Namibia}} {{Geografiese ligging | Senter = {{vlagland|Namibië}} | Noord = {{vlagland|Angola}} | Noordoos = {{vlagland|Zambië}} • {{vlagland|Zimbabwe}} | Oos = {{vlagland|Botswana}} | Suidoos = {{vlagland|Suid-Afrika}} | Suid = {{vlagland|Suid-Afrika}} | Suidwes = {{vlagland|Tristan da Cunha}} • [[Atlantiese Oseaan]] | Wes = [[Atlantiese Oseaan]] | Noordwes = {{vlagland|Sint Helena}} • [[Atlantiese Oseaan]] }} {{Artikels oor Namibië}} {{Lande van Afrika}} {{Suider-Afrikaanse Ontwikkelingsgemeenskap}} {{Normdata}} {{Voorbladster}} {{DEFAULTSORT:Namibie}} [[Kategorie:Namibië| ]] [[Kategorie:Britse Statebond]] [[Kategorie:Voormalige Duitse kolonies]] j4uwf2g4ujgk04xdxoawseimcap943w 4 5209 2919029 2918878 2026-07-24T08:46:16Z Oesjaar 7467 /* Gebruiker:Elmarie Waltman */ nuwe afdeling 2919029 wikitext text/x-wiki __NEWSECTIONLINK__ __NOINDEX__ {{spring ondertoe}} [[Lêer:Vandalenjaeger 01.jpg|duimnael|260px|links|'n Versoek aan al die admins: help ons asseblief om vandalisme uit te roei!]]<!-- [[Lêer:Jessica isn't getting involved in this discussion.jpg|duimnael|links|230px|Kom praat met ons op die Geselshoekie, ons kuier lekker saam!]] [[Lêer:Perde by Glen Reenenkamp, Golden Gate NP (1).jpg|duimnael|links|320px|Dis langnaweek! Kom ry die mak perde by die asemrowende [[Golden Gate-Hoogland- Nasionale Park]]! [[Lêer:Ceratotherium simum Kruger Park 02.JPG|duimnael|260px|links|"Dis beter om in die [[Krugerwildtuin]] as op kantoor te wees!" 'n Witrenoster in 2003.]] [[Lêer:Rooibokram KNP suide.JPG|duimnael|220px|links|Aliwal2012 sê: "Dis beter om in die [[Krugerwildtuin]] as op kantoor te wees!" 'n Rooibokram in 2011 in die suide.]] [[Lêer:Rosy-faced lovebirds (Agapornis roseicollis roseicollis) composite.jpg|duimnael|links|350px|Maak vrede in [[Israel-Hamas-oorlog|Gasa]] en [[Russiese inval in Oekraïne sedert 2022|Oekraïne]], nie oorlog nie!]] --> <div style="background:#f9f9f9; border:1px solid #aaaaaa; clear:right; float:right; font-size:90%; margin:1em 0 1em 1em; padding:1em; width:20em;"> <big>'''Sien ook:'''</big> * [[Wikipedia:Welkom nuwelinge]] wat veral op nuwelinge gemik is. * [[Wikipedia:Gebruikersportaal]] vir nuttige skakels vir alle gebruikers. * [[Wikipediabespreking:Geselshoekie]] vir bespreking oor die toekoms van hierdie bladsy. * [[/Taalforum/]] vir besprekings oor taalprobleme. Die juiste terme, spellings ensomeer. <center>'''Verdere hulp:'''<br /></center> Vir volledige hulp, riglyne en beleid (algemeen en spesifiek), raadpleeg gerus die * [[:en:Wikipedia:Community Portal|Engelse ''Community Portal'']], * [[:nl:Wikipedia:Gebruikersportaal|Nederlandse Gebruikersportaal]] en * [[:m:|Meta Wikipedia]]. </div> {{Argiefboks|14 | argief1 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2006|2004+05+06]] | argief2 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2007|2007+08+09]] | argief3 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2010+2011|2010+11]] | argief4 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2012|2012]] | argief5 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2013|2013+14+15]] | argief6 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2016|2016]] | argief7 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2017|2017]] | argief8 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2018|2018]] | argief9 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2019|2019]] | argief10 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2020|2020]] | argief11 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2021+2022+2023|2021+22+23]] | argief12 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2024|2024]] | argief13 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2025|2025]] | argief14 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2026|2026]] }} '''Welkom''' by die Afrikaanse Wikipedia se algemene geselshoekie. Enigiemand is welkom om deel te neem aan die besprekings hier: '''onderteken asseblief u besprekings''' deur <nowiki>~~~~</nowiki> te tik, of die "Handtekening met datum"-ikoon ([[Lêer:button sig.png|Handtekening met datum|link=]]) te kies op die redigeringskieslys. Ou besprekings word na die '''argief''' geskuif (sien die navigasiekas regs). As u 'n gesprek wil voortsit wat reeds in die argief is, word aanbeveel dat u die betrokke dele uitknip en hier plak. Hierdie blad is vir algemene besprekings, besprekings omtrent 'n spesifieke artikel kan op daardie artikel se besprekingsblad begin word; sodoende kan dit ook deur toekomstige bydraers en redigeerders gelees word. Vir die jongste nuus van WikimediaZA, besoek gerus ons [https://www.facebook.com/groups/231160206984566 Facebook bladsy], word lid van die [http://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikipedia-af Afrikaanse poslys] of besoek ons [http://wikimedia.org.za/wiki/Tuisblad_in_Afrikaans Tuisblad in Afrikaans] <div class="plainlinks"><center>'''>>> [//af.wikipedia.org/w/wiki.phtml?title=Wikipedia:Geselshoekie&action=edit&section=new Voeg 'n nuwe onderwerp by] <<<'''</center></div> == Uitslag van die 2026-skryfwedstryd == Navraag geskuif na [[Wikipediabespreking:Skryfwedstryd 2026]] == Bloedrivier == Gemeenskap, kan iemand wat slimmer as ek is asb weer na die koördinate kyk. Sien [[https://af.wikipedia.org/wiki/Slag_van_Bloedrivier#Liggings Liggings]]. Iets wat soos hierdie lyk is verwarrend: -28.436033,31.267480 Ons kinders word van grade, minute en sekondes geleer, nie hierdie desimale (vermoed ek) gedoente nie. Groete. [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 20:01, 17 Junie 2026 (UTC) :Gedoen, en stem saam dat die desimale 'n verwarrende kortpad is. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 09:18, 18 Junie 2026 (UTC) :: Dankie! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 09:20, 18 Junie 2026 (UTC) ::: Baie van ons KZN-gehuggie-artikels blyk terloops net benaderde koördinate te hê, en dié moet nog nagegaan word. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 09:24, 18 Junie 2026 (UTC) == Genealogiese inligting == Toe ek [[Slag van Bloedrivier|hierdie artikel]] besoek het, sien ek 'n paar vreemde kodes na verskeie mense se name. 'n Tipiese kode is "(b3c1d5e11)". Dit het my 'n rukkie geneem om af te lei dat dit genealogiese inligting is. Mag ek voorstel dat 'n sjabloon geskryf word wat aan die eerste voorkoms van sulke kodes in enige artikel geheg kan word om die kode te verduidelik. Die sjabloon self sal in 'n verwysing of 'n nota uitgebrei word. [[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 21:48, 18 Junie 2026 (UTC) :Ek sien nie die nodigheid van die genealogiese inligting in die artikel nie, aangesien geen famileverband tussen die mense genoem word nie. Ek dink 'n mens moet dit uithaal. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 09:46, 19 Junie 2026 (UTC) ::Dit is 'n deksels goeie vraag, ek kan verstaan hoekom hierdie kodes ingesluit is, omdat daar so baie familiename is wat presies oorvleuel, omdat almal presies dieselfde doopname het. Dit skep dus inderdaad verwarring. '''Ek voel egter 'n geboortedatum kan dalk help as jy dit in die voetnotas sou insluit.''' Dan weet jy presies met wie jy te doen het. ::Die kodes self skep wel dikwels verwarring. My moeder en suster sal sukkel om te verstaan hoe b3c1d5e11 presies werk, naamlik: :::b3 = 2de geslag, 3de kind :::c1 = 3de geslag (uit b3 gebore), 1ste kind (van b3) :::d5 = 4de geslag (uit c1 gebore), 5de kind (van c1) :::e11 = 5de geslag (uit d5 gebore), 11de kind (van d5) ::ens. ::In die meeste gevalle is dit patriliniêre inligting - stamvader se seun, se seun, se seun, se seun.... Maklik genoeg, dis 'n loodreguit lyn. Maar, soos ek in die familieboek oor die Malans gesien het, word die dogters dikwels uitgelaat. Dit is verkeerd, want my skrywersvriend van Bellville is nie die eerste kind nie, al word hy so aangedui; hy het 'n ouer suster. ::Daar is hoeveel ander voorsate wat buite rekening gelaat word, soos die ma se pa se ma se pa se pa se ma se... tot jy later 'n stamvader of -moeder kry. Jy gaan boonop later [[kwartierverlies]] kry. ::Aangesien ek gelukkig Rotterdamse grootouers het wat in 1951 geïmmigreer en in die 1960's genaturaliseer het, kan ek net sê ek is b2c2 (my pa is die tweede kind, ek is weer sy tweede kind). Dis maklik genoeg. Van moederskant... dis 'n diep put. ::Maar weer - die leser moet presies weet '''wie hy as stamouer as verwysing''' gebruik, omdat die stamvaders dieselfde vanne kan hê, maar totale ander mense is. [[Gebruiker:Suidpunt|Suidpunt]] ([[Gebruikerbespreking:Suidpunt|kontak]]) 10:28, 19 Junie 2026 (UTC) :::Die Uyse van die groot Uys-familie alleen, gaan (baie) moeilik te onderskei wees sonder daardie notas. Ek voel jy kry iets daaruit, en verloor niks, deur dit by te voeg. Die voorgestelde hulp-sjabloon sal baie nuttig wees. Daar is mense wat twyfel dat hierdie dinge enigsins gebeur het — sien dit as een of ander propaganda — en die notas koppel dit eenduidig aan spesifieke persone. Die voortrekkers het ook nie altyd hul name dieselde gespel nie, Oosthuijse op een lys, sal Oosthuize word op 'n ander, maar met die kodes kan jy uitwerk wie is wie. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 10:44, 19 Junie 2026 (UTC) ::::Het nou met tooltips die genealogiese kodes (by die betrokke artikel) in "g"-notas saamgevat. Dis net om aan te dui hoe die sjabloon kan werk as iemand dit wil skryf. Weet nie of "g" die beste afkorting daarvoor is, en of dit wel as "kodes" bekend staan nie. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 14:57, 19 Junie 2026 (UTC) :::::Twee van die deelnemers by die [[Slag van Bloedrivier]] was :::::*Jacobs, Pieter Daniel (a15b5c3d8e1) :::::*De Lange, Johan Hendrik (Hans Dons) (b10c2) :::::Waarom begin die stamkode van Jacobs met 'n "a" maar dié van De Lange met 'n "b"? [[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 15:07, 19 Junie 2026 (UTC) ::::::Ek raai daar moes 15 Jacobs-kinders by dieselde ouerpaar gewees het. En slegs een De Lange het die land binnegekom, sodat "a1" oorbodig is. Dit vertel ook vir ons dat die De Langes redelik onlangse immigrante was, in teenstelling met die Jacobse. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 15:21, 19 Junie 2026 (UTC) :::::::Ek het self die antwoord [[Genealogie#De Villiers/Pama nommeringstelsel|hier]] gevind. Die letter "a" dui aan die stamvader wie na Suid Afrika geëmigreer het. Indien twee broers saam geëmigreer het, gebruik ons die kodes "a1" en "a2". [[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 15:28, 19 Junie 2026 (UTC) ::::::::In die geval van Jacobs blyk a15 te verwys na Pierre Jacob (soms aangeteken as Pierre Jacobs), 'n Franse hugenoot wat in 1688 aanboord De Schelde arriveer, en hom dan in die Groot Drakenstein area vestig met sy gade Suzanne de Vos, en hul kinders. Ek raai dan daar was 14 ander Jacobse, hetsy broers aldan nie, wat ook in JA Heese (en later Pama) se register as immigrante aangeteken is. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 15:33, 19 Junie 2026 (UTC) {{uitkeep}} Ons dorpsbiblioteek is ongelukkig oor naweke toe, maar gelukkig het ek voorheen fotostate gemaak oor my eie familie-aangeleenthede. Jy kry, soos met die familienaam "LOUW", die volgende (''Suid-Afrikaanse geslagsregisters'', Deel 5 (L-M), p. 245): {{cquote|Twee Louws het uit Nederland na Suid-Afrika verhuis: a1 : Jan (1628-1691) wat in 1658 na die Kaap kom a2 : Dirk (1824-1886) wat in 1860 met sy vrou en 5 kinders in Durban land om hulle in Natal te vestig. }} Met ander woorde, die hele indeling is eintlik baie arbitrêr. Vind mens môre in 'n kalkgrot bewyse van 'n derde of vierde Louw-stamvader uit die 1700's, moet alles oorgedoen word. [[Gebruiker:Suidpunt|Suidpunt]] ([[Gebruikerbespreking:Suidpunt|kontak]]) 15:37, 19 Junie 2026 (UTC) :Toe die stelsel aanvanklik deur Christoffel Coetzee de Villiers (1850-1887) ontwikkel is, was dit waarskynlik nuttig, maar het nou sy nut oorleef. Waar sulke kodes wel bestaan, sal dit waarskynlik beter wees om dit met die persoon se geboortedatum (of doopdatum) te vervang. Verder is die genealogieë van baie vroeë Suid-Afrikaanse setlaarfamilies sedert de Villier se tyd opgeskryf. [[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 15:57, 19 Junie 2026 (UTC) ::Ek waardeer die Nederlandse ''kwartierstaat'', al is dit feitlik onmoontlik om niggies en nefies daarop aan te dui. Hier werk die "Suid-Afrikaanse stelsel" beter. Die grootste probleem is - in Europa en ook in die Afrikakulture kan die "Suid-Afrikaanse stelsel" onmoontlik nie werk nie, want - wie gebruik jy as verwysingspunt? 'n Grotbewoner, of selfs 'n rietrot (Boreoeutheria - die gemene deler tussen mens en hond) of die eerste alge uit die oertyd (uit 'n evolusionêre oogpunt)? In Europa werk julle dus volgens 'n probandus-stelsel, naamlik: die wêreld begin by my, en werk homself agteruit. Dus, geen stelsel is perfek nie. ::Maar tussen ons, as [[Julius Caesar]] sy voorsate tot by Venus en Mars kon terugvoer, laat niemand in jou pad staan nie. [[Gebruiker:Suidpunt|Suidpunt]] ([[Gebruikerbespreking:Suidpunt|kontak]]) 16:05, 19 Junie 2026 (UTC) :::Die Suid-Afrikaanse stelsel is ontwerp om met bekende stamvaders te werk, nie met onbekende stamvaders nie. As sodanig is dit veral nuttig wanneer die afstammelinge van immigrante opgespoor word, wat de Villiers gedoen het.[[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 20:31, 20 Junie 2026 (UTC) == [[Gebruiker:Jcb]] word weer 'n admin == Waarom is hierdie bladsy [[Sciëntologie]] beskerm? Ek wil graag hierdie skakel deduplikeer: ''"<nowiki><ref>Willms (2005), bl. 79</ref></nowiki>"'', maar ek kan dit nie nou doen nie. Dit gebeur gereeld. Sal dit 'n idee wees om my 'n administrateur vir hierdie soort onderhoud te maak? Ek was voorheen 'n administrateur op hierdie Wiki (lank gelede). [[Gebruiker:Jcb|Jcb]] ([[Gebruikerbespreking:Jcb|kontak]]) 15:36, 19 Junie 2026 (UTC) :{{Ondersteun}} jou benoeming. Jy verdien dit! --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 16:03, 19 Junie 2026 (UTC) :{{Ondersteun}} jou benoeming. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 17:46, 19 Junie 2026 (UTC) ::[[Gebruiker:Jcb|Jcb]], as 'n kandidaat kan ek jou seker twee vrae vra. Hoekom wil jy 'n administrateur op 'n anderstalige Wikipedia word? En hoekom het jy die eerste keer verdwyn? [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 18:02, 19 Junie 2026 (UTC) :::In die vroeë jare het ons baie met robotte gedoen. [https://af.wikipedia.org/w/index.php?title=709&diff=prev&oldid=53924 Byvoorbeeld interwiki]. Robotte het soms foute gemaak. In 2005 het ek 'n administrateur geword sodat ek die foute van my eie robot kon opruim. In 2013 is dit herroep weens onaktiwiteit. [[Gebruiker:Jcb|Jcb]] ([[Gebruikerbespreking:Jcb|kontak]]) 18:24, 19 Junie 2026 (UTC) :{{Ondersteun}} [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 19:20, 19 Junie 2026 (UTC) :{{Ondersteun}}, maar hy gaan nie baie besig wees nie omrede al die foute wat die hulpmiddel uitgewys het nou reggemaak is. Dankie [[Gebruiker:Jcb|Jcb]] vir al jou hardewerk hier. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 19:59, 19 Junie 2026 (UTC) :{{Ondersteun}} – {{Ping|Jcb}} baie geluk, jy is nou 'n administrateur op die Afrikaanse Wikipedia! Sterkte daarmee! Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 10:00, 20 Junie 2026 (UTC) ::Baie dankie almal! [[Gebruiker:Jcb|Jcb]] ([[Gebruikerbespreking:Jcb|kontak]]) 14:14, 20 Junie 2026 (UTC) == Die [[Nederlandse Wikipedia]] is hierdie week 25 jaar oud! == [https://nl.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Feestjaar_2026/Gefeliciteerd_Wikipedia! Wens hulle hier geluk!] --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 11:50, 20 Junie 2026 (UTC) == Vernoem, hernoem & genoem? == Die taalkundiges, is die volgende sin reg: ''Die spesie is na die Suid-Afrikaanse botanikus Abraham Erasmus van Wyk vernoem.'' Ek verwys na [[Indigofera vanwykii]]. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 18:49, 24 Junie 2026 (UTC) : Hi, Oesjaar. Hier is die verskil tussen vernoem, hernoem en genoem: :* '''Vernoem''' beteken om iemand se naam aan iemand of iets anders te gee, gewoonlik ter ere van iemand, byvoorbeeld: Die straat is na President Kruger vernoem. :*'''Hernoem''' beteken om die naam van iets te verander na iets anders, byvoorbeeld: Die lughawe is hernoem na 'n nuwe naam. :*'''Genoem''' beteken om na iemand of iets te verwys, byvoorbeeld: Ek het hom op sy naam genoem. : Ek hoop hierdie help sommer almal. Vernoem is korrek. Die Engelse ekwivalente van hierdie woorde is as volg: genoem = "mentioned", vernoem = "named after" en hernoem is "renamed". : Laat dit goed gaan, [[Gebruiker:Lefcentreright|Lefcentreright]] ([[Gebruikerbespreking:Lefcentreright|kontak]]) 20:26, 24 Junie 2026 (UTC) ::Genoem en vernoem is albei reg, want hulle is sinonieme. Uit die HAT: Ek is na my ouma genoem/vernoem. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 22:54, 24 Junie 2026 (UTC) ::Dit laat my hare reis/rys/ruis as iemand my "genoem" na "vernoem" verander. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 22:57, 24 Junie 2026 (UTC) == Ontplooiing van Regs- en Veiligheidskontakte-skakel op jou Wiki == Hallo gemeenskap, die Wikimedia-stigting het 'n [[wmf:Special:MyLanguage/Legal:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contact Information|enkele regs- en veiligheidskontakbladsy]] ontwerp, wat in die voetskrif van jou wiki gekoppel moet word om toegang tot akkurate regsinligting te verseker. Dit is 'n regulatoriese vereiste. Ons het reeds skakels na Engelse, Duitse, Italiaanse, Spaanse en ander wiki's uitgerol en sal dit binnekort ook op jou wiki ontplooi. [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_Legal_and_Safety_Contacts_FAQ|Lees asseblief meer op die projekbladsy]] en plaas enige kommentaar onder hierdie hofie of op die [[m:Special:MyLanguage/Talk:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contacts FAQ|besprekingsbladsy]]. <section end="Message"/> </div> -- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 13:28, 25 Junie 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Sannita_(WMF)/Mass_sending_test&oldid=30731267 --> :Hi @[[Gebruiker:Sannita (WMF)|Sannita (WMF)]] I've read through the linked docs. It is not 100% clear to me if there are any actions required of our wiki. And it is not clear when this change is going to take place. :Specifically [https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_Legal_and_Safety_Contacts_FAQ#What_if_a_wiki_already_has_a_%E2%80%9CContact%E2%80%9D_link? this section]. We already have a contact page. So which link is going to be updated, and what is the URL of the new legal contact page? And if the existing contact link is being edited, how will people find the link to the other page? - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 12:17, 2 Julie 2026 (UTC) ::@[[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] the change will take place by the end of July. Also, the community managed contact pages will remain. We will only add a link to the [[foundation:Legal:Wikimedia_Foundation_Legal_and_Safety_Contact_Information|foundation's legal contacts page]] in the footer below the pages of the wiki. The URL is: https://foundation.wikimedia.org/wiki/Legal:Wikimedia_Foundation_Legal_and_Safety_Contact_Information. It was linked in @[[Gebruiker:Sannita (WMF)|Sannita (WMF)]]'s message. –– [[Gebruiker:STei (WMF)|STei (WMF)]] ([[Gebruikerbespreking:STei (WMF)|kontak]]) 20:46, 2 Julie 2026 (UTC) :::Thanks, so to be clear: the contact page link in the sidebar remains as is, and you will add a new link for the new legal contact page in the footer? :::And what kind of wording will be used for the new legal contact page, considering we don't want to overload the meaning of "contact"? Will it be something like "contact legal" or just simply "legal" (translated of course). - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 07:20, 3 Julie 2026 (UTC) == Afrikaanse Wikipedia op die Radio == 'n Woord van dank aan professor [[Gerhard van Huyssteen]], wat vandag die Wikipedia-praatjie op [[Overvaal Stereo]] behartig het. Sy entoesiasme vir die Afrikaanse Wikipedia en die wyse waarop hy die waarde van die projek beklemtoon het, het ongetwyfeld by baie gebruikers en luisteraars aanklank gevind. Veral sy beklemtoning dat die Afrikaanse Wikipedia 'n gemeenskapsprojek is wat tot voordeel van alle Afrikaanssprekendes strek – van toevallige lesers en studente tot aktiewe bydraers – was besonder bemoedigend. Openbare gesprekke soos hierdie help om die sigbaarheid van die Afrikaanse Wikipedia te vergroot, nuwe bydraers aan te moedig en waardering te skep vir die duisende ure se vrywillige werk wat in die opbou van hierdie kennisbron belê word. Opregte dank aan professor Van Huyssteen vir sy tyd, sy ondersteuning en sy positiewe ambassadeurskap vir die Afrikaanse Wikipedia. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 09:18, 30 Junie 2026 (UTC) :Is die prof besig om ons van agter af aan te moedig by sy Engelse universiteit, of het hy ook 'n af.wiki-rekening? My broer het sy seun na Potch gestuur menend dat hy daar nog Afrikaans gaan kry, en toe ons die oë uitvee is dit alles Engels. Dis deel van die rede hoekom ek nou meestal Afrikaans skryf. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 12:47, 1 Julie 2026 (UTC) ::Hy is inderdaad 'n gebruiker hier; [[Gebruiker:Geebee100]] [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 13:58, 1 Julie 2026 (UTC) == Besoeke vir Junie. == Gemeenskap, die besoeke vir April, Mei en Junie is 2,334; 2,303 en 2,205 miljoen respektiewelik. Ek het verwag dat Junie se besoeke amper by die 3 miljoen sou draai gesien in die lig van die Sokker-Wêreldbeker vir 2026 en die feit dat daar die afgelope 2 maande soveel artikels oor sokkerspelers geskep is. Miskien gaan Juliemaand beter lyk. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 18:28, 1 Julie 2026 (UTC) :Ons moenie ons te veel blindstaar teen die "User"-syfers nie. As ons kyk na "Automatic" is dit duidelik meer mense gebruik ChatGPT en Google Gemini. En glo my, dikwels is Automatic tien keer meer as 'n enkele User-getal. Elke keer wanneer iemand 'n onderwerp opper of aanroer skraap 'n paar GPU's oor 'n paar Wikipedia-artikels. En wat ek ook ervaar het (vandaar dat mens byna mikroskopies spesifiek moet skryf of selfs die arme lesers met konteks moet oorlaai) - ons liewe rekenaars som op. Maar mens wil weet: maar "wat as dit?" of "wat as dat?" Dit raak soos 'n mikroskoop waar jy net al hoe meer inzoem. Nou in die regte wêreld het jy dieselfde sprinkaan onder 'n dekglas, maar dit lyk bietjie baie anders onder my speelgoed-mikroskoop as die elektronmikroskoop. En ons weet wat gebeur as KI inzoem: hy raai. Hy gorrel. Hy weet nie van sy gat af nie, maar sy programmering is so geskryf om 'n antwoord gedwonge te moet gee, of rekonstrueer met broodkrummels. Hy sal nooit erken: "ons weet nog nie".[[Gebruiker:Suidpunt|Suidpunt]] ([[Gebruikerbespreking:Suidpunt|kontak]]) 07:22, 6 Julie 2026 (UTC) :: Dit verklaar hoekom die meeste besoekers volgens hierdie statistieke uit die VSA kom. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 14:19, 6 Julie 2026 (UTC) :::Ek sien dit anders om. Ons moet ons glad nie bekommer oor die outomatiese verkeer nie. (Botte, KI en soekenjinspinnekoppe). Dit sal mettertyd massief toeneem, veral omdat een draaiboek wat een persoon in 'n dag kan skryf, meer verkeer kan genereer as wat 'n mens ooit natuurlik op sy eie sou kon doen. Sien: [[:en:Dead Internet theory]]. :::Die feit dat baie gebruikers hul Wikipedia-inhoud deur KI-opsommings kry, is meestal nie hul eie keuse nie, aangesien baie soekenjins dit in elk geval by verstek doen. :::En boonop, daardie mense wat tevrede is met 'n KI-opsomming sonder om die bladsy eintlik te lees, is in elk geval nie ons teikengehoor nie. Hulle sou nooit 'n hele Wikipedia-artikel lees nie. :::Ons is hier om diegene te bedien wat werklik wil lees en leer. Laat ons dus die verstandelose robotte en mense ignoreer en aangaan soos ons nog altyd gedoen het. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 18:10, 6 Julie 2026 (UTC) == Maandelikse sintaksfoute == Hier is die nuutste: https://checkwiki.toolforge.org/cgi-bin/checkwiki.cgi?project=afwiki&view=project Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 18:58, 2 Julie 2026 (UTC) :Ek het probeer werk maak van die foute, maar kon nie hond haaraf maak nie! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 20:03, 6 Julie 2026 (UTC) == Kategorie:Flora van Suid-Afrika == Gemeenskap, juig saam met my! Hierdie kategorie het die 10,000 artikel mylpaal bereik! Dankie prof. [[Braam van Wyk]] vir die foto's! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 10:35, 8 Julie 2026 (UTC) :Uitstekend behalwe vir 'n sekere outoriteit se swak oordeel en bemoeisiekheid wat ek sou ignoreer. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 20:35, 8 Julie 2026 (UTC) == Seedier-voortplanting == In Engels vind ek die term "broadcast spawning", wat beteken dat seediere, bv. visse, uitwendig voortplant/bevrug word deur die sperm- of eierselle in water te laat drywe, waar dié gameetselle mekaar lukraak danksy hul getalsterkte ontmoet. Mens kry ook "benthic spawning" en ander. In my beperkte dierkunde-bronne (nie bewus van 'n Afrikaanse dierkundewoordeboek) vind ek nie 'n Afrikaanse ekwivalent nie, en vertaal dit voorlopig as "uitsaai-kuitskieting". As daar 'n beter Afrikaanse woord hiervoor bestaan, hoor ek graag. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 20:31, 8 Julie 2026 (UTC) :Ook gewonder: as mens die woord [[akwakultuur]] beskou, wat is dit presies? 'n "Boerdery" kan 'n praktyk of proses wees, of selfs die fisiese plek plus gewas waar bv. graan verbou word. 'n Akwakultuur (as die lidwoord toepaslik is) kan dan benewens die proses, praktyk of metode, ook miskien die "plaas", "boerdery", óf die versameling van tenks of damme wees waar waterdiere verbou word. En ek gebruik eerder die woord "verbou" as "kweek", want ek dink jy kweek sampioene of plante, en nie seediere nie. As jy kweek het jy 'n kwekery. In 'n petriebakkie kan jy 'n kultuur propageer. Enige kommentaar welkom. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 07:17, 9 Julie 2026 (UTC) :: EK het dit na een van my taalkundige vrinne verwys... Nou wag ons! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 08:04, 9 Julie 2026 (UTC) ::: Van dr. [[Mariëtta Alberts]] ''Uitsaaikuit.. by seediere die nieseksuele gelyktydige vrystelling van eierselle deur wyfie en spermselle deur mannetjie''. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 10:10, 9 Julie 2026 (UTC) :::: Die WAT kan ook nie help nie. EK het 'n boodskap na die [[SAIAB]] gestuur. Kom ons kyk... Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 13:30, 9 Julie 2026 (UTC) ::::: Om met die SAIAB te probeer gesels is 'n ander storie.... Ek het uiteindelik met 'n Dr. Suzanne Redelinghuys gesels. Sy sal kyk wat sy kan doen. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 13:54, 9 Julie 2026 (UTC) : Dr. Mariëtta Alberts stel voor julle gebruik ''kuituitsaaiing''. Ek ken die woorde: ''...die harders skiet kuit...''. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 13:54, 9 Julie 2026 (UTC) ::Al die bg. help, dankie! [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 14:08, 9 Julie 2026 (UTC) == Swem in Suid-Afrika == Gemeenskap, ek sien 'n gebruiker het nou 'n duisternis eksterne skakels in [[Swem in Suid-Afrika|bogenoemde artikels]] geplaas. Myns insiens laat ons dit nie toe nie, is ek reg? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 11:18, 9 Julie 2026 (UTC) : Die gebruik is om slegs skakels na bestaande artikels in die Afrikaanse Wikipedia te plaas en nie na ander tale Wiki artikels of eksterne webblaaie nie. Dink van die nuwe skakels in hierdie artikel sou miskien werk as bronne maar moet dan volgens die Wikipedia konvensies geformateer word. Daar is ook 'n eksterne skakel afdeling onder aan die artikel wat gebruik kan word om meer skakels na omvattende bronne op ander webwerwe te plaas. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 11:41, 9 Julie 2026 (UTC) ::Daar is altyd 'n uitsondering op die reël - sien die plasing wat ek 'n paar minute gelede op hierdie bladsy gemaak het. [[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 17:27, 13 Julie 2026 (UTC) :::Wat ek gesien het, was 'n reeks swak uitgevoerde verwysings (kaal URL-skakels) en 'n paar skakels na ander Wikipedia's. Ek stem nie saam dat hulle verwyder moet word nie. Die kaal URL's moet behoorlik as verwysings geformateer word, terwyl die skakels na ander Wikipedia's geformateer moet word met behulp van Sjabloon:Intertaalskakels.[[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 17:38, 13 Julie 2026 (UTC) ::::Stem saam met Martin - die URL'e lyk soos verwysings. Skakels na anderstalige wikis mag spaarsamig gebruik word m.b.v. die sjabloon {{ss|ill}}. Sien bv. die Engelse artikel [[:en:Pepin the Short]]. Hulle gebruik {{ss|ill}} om na {{Ill|Frankiese Interregnum|fr|Interrègne franc}} te skakel, waarskynlik omdat die gebruiker voel dit gaan jare vat voor die Engelse Wikipedia 'n artikel daaroor kry, en 'n leser wat Frans verstaan of weet hoe om 'n vertaler te gebruik, kan daarby baat deur na die Franse artikel verwys te word. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 18:46, 13 Julie 2026 (UTC) :::::Die alternatief vir die gebruik van die {{ss|ill}}-sjabloon is om 'n saadjie te skep wat 'n behoorlike inligtingsboks bevat en behoorlik in Wikidata geïndekseer is. Dit sal die leser basiese inligting gee en hulle in staat stel om dieper in die onderwerp te delf in die taal van hul keuse. [[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 18:03, 14 Julie 2026 (UTC) == Onderwatervaartuig == Is dit nodig om so 'n lang naam te gebruik? Watse opsies het ons volgens die kenners? Ek voel "dompeltuig" sal werk, want dompel kan in hierdie konteks net onderwater beteken, en tuig beteken jy ry in hom, of dit bevat instrumente vir 'n missie. Dus "Titan-dompeltuig"? Nietemin, net 'n voorstel. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 09:34, 13 Julie 2026 (UTC) :Toe ek op die skool was ('n half-eeu gelede), was dit altyd 'n "duikboot". In die [[:nl:Onderzeeboot|Nederlanse Wikipedia]], skryf hulle "Een '''onderzeeboot''', '''onderzeeër''' of vroeger '''duikboot''', is een vaartuig dat zich onder water kan voortbewegen." [[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 17:23, 13 Julie 2026 (UTC) ::In verband met die ''Titan''-tuig gebruik Netwerk24 onderwatervaartuig,[https://www.netwerk24.com/nuus/internasionaal/tydlyn-van-gebeure-toe-titan-verdwyn-20230621][https://www.netwerk24.com/nuus/internasionaal/nog-wrakstukke-oorskot-gevind-na-dodelike-titan-ekspedisie-20231011][https://www.netwerk24.com/nuus/internasionaal/titan-wonderwerk-as-hulle-lewend-gevind-word-20230621] dompelduikboot,[https://www.netwerk24.com/nuus/internasionaal/titan-vervaardiger-staak-alle-ekspedisies-20230706] dompeltuig[https://www.netwerk24.com/nuus/internasionaal/titan-vervaardiger-staak-alle-ekspedisies-20230706][https://www.netwerk24.com/huisgenoot/nuus/titan-diepseeramp-waar-het-alles-so-verskriklik-verkeerd-geloop-20230630] en onderwatertuig [https://www.netwerk24.com/nuus/internasionaal/titan-soos-titanic-gesink-deur-arrogansie-20230625][https://www.netwerk24.com/nuus/internasionaal/waarskuwings-oor-veiligheid-van-titan-glo-geignoreer-20230623]. In [https://www.netwerk24.com/nuus/internasionaal/titan-wonderwerk-as-hulle-lewend-gevind-word-20230621 hierdie artikel] van 21 Junie 2023 verwys hulle daarna as 'n duikboot, maar ek vermoed dit is verkeerd en dit was voor hulle die terminologie uitgeklaar het. ChatGPT sê 'n duikboot is 'n selfstandige vaartuig wat vir lang tydperke onafhanklik onderwater kan bly terwyl tuie soos die ''Titan'' afhanklik is van 'n "moederskip" en slegs beperkte lewensondersteunende voorraad het en gewoonlik vir korter tydperke as duikbote onderwater kan bly. ''Maroela Media'' verwys ook na die ''Titan'' as 'n dompeltuig.[https://maroelamedia.co.za/nuus/wereld/oceangate-staak-alle-ekspedisies/]. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 18:36, 13 Julie 2026 (UTC) :::Dankie vir al die bostaande. Het gedink dat "Titan-onderwatervaartuig-inploffing" nogal lank is. Tensy iemand beswaar maak sal ek dit miskien later skuif na "Titan-dompeltuig-inploffing". [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 21:09, 18 Julie 2026 (UTC) == Ons vriend BurgertB == Gemeenskap, neem kennis dat ons vriend [[Gebruiker:BurgertB]] tans in die hospitaal is. Ons sê sterkte vir hom en wens die beste toe. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 20:02, 13 Julie 2026 (UTC) :Sterkte Burgert, ek hoop nie dis te ernstig nie! Beterskap! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 08:00, 15 Julie 2026 (UTC) ::Hi Burgert, hoop dit gaan al beter, ons dink aan jou. Sterkte. Laat weet hoe dit gaan. [[Gebruiker:Thermofan|Thermofan]] ([[Gebruikerbespreking:Thermofan|kontak]]) 08:25, 21 Julie 2026 (UTC) == Jy het jou huiswerk gedoen... == ...as die Engelse Wikipedia sê dat van hulle artikels met 'n Afrikaanse (of Duitse artikel) uitgebrei kan word. Ek het onlangs twee voorbeelde rakende my sportartikels gesien: * [[:en:South Korea national rugby union team]] wat met hulp van beide die [[:af:Koreaanse nasionale rugbyspan|Afrikaanse voorbladartikel]] en die [[:de:Südkoreanische Rugby-Union-Nationalmannschaft|Duitse lesenswaardige artikel]] verbeter kan word. * [[:en:Tanzania national cricket team]] wat met hulp van die [[:de:Tansanische Cricket-Nationalmannschaft|nuwe Duitse lesenswaardige artikel]] (laas maand aangewys) verbeter kan word. Myns insiens is dit baie interessant dat die Afrikaanse en Duitse Wikipedia in beide krieket en rugby (hoegenaamd dié Engelse sportsoorte) deels beter artikels het as die Engelse Wikipedia. My doel was nog altyd om met artikels oor nasionale spanne en wêreldbekertoernooie die Engelse artikel te klop, nou word in die een of ander amptelik daarna verwys dat dit wel die geval is. Volgens my beskeie mening is dit die geval by die meeste artikels oor nasionale spanne, en hulle het in Afrikaans en Duits altyd dieselfde inhoud. Terloops, die Swahili-Wikipedia (Swahili is 'n ampstaal in Kenia, Rwanda, Tanzanië en Uganda) het nie een artikel oor nasionale krieket- of rugbyspanne nie. Tydens laasjaar se Wikimania in Nairobi wou ek 'n projek van stapel stuur om hulle ook te betrek, maar my versoek het nie geslaag nie (ek was nie daar nie). Hulle het wel artikels soos [[:sw:Steve Tikolo]] waar ek met 'n inligtingskas kon help, maar hulle het nie iets soos [[:sw:Timu ya kriketi ya Kenya]] ([[Keniaanse nasionale krieketspan]]) nie. Gemeenskap, dit is wat van my sportartikels vir die Afrikaanse Wikipedia (en Duitse ook) kan bied en myns insiens is dit een van baie moontlikhede om Afrikaans volstoom te ondersteun: '''met kwaliteit bo kwantiteit'''. Daarmee kan ons veral lesers lok, dink ek. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 20:45, 13 Julie 2026 (UTC) :In die kol. Weens die druk op Afrikaanse onderwys-instellings moet daar aanlyn-aktiwiteit oor 'n alternatiewe en breë front wees. Die wiki-artikels oor gewilde onderwerpe plaas terminologie in die volksmond, en is beleggings in die taaltoekoms. 'n Leserspubliek wat meer lees, meer krities lees en meer in feite belangstel sal wel ook help. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 21:09, 18 Julie 2026 (UTC) == Maria == Kan iemand asb. vir my die artikel "Maria Boleyn" skep sodat ek kan sien of ek dit op hierdie gemors van 'n app kan doen - die app waarop ek glo geblokkeer is? Hoe is dit moontlik? - Burgert [[Spesiaal:Bydraes/&#126;2026-40485-20|&#126;2026-40485-20]] ([[Gebruikerbespreking:&#126;2026-40485-20|talk]]) 04:46, 20 Julie 2026 (UTC) ::{{ping|Rooiratel}}, enige raad hier? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 06:07, 20 Julie 2026 (UTC) :::Bedoel jy die Selfoon app? Dit werk net so 'n klein bietjie vir my, soms... maar ek vermy dit soos die pes vir bydraes. [[Gebruiker:Thermofan|Thermofan]] ([[Gebruikerbespreking:Thermofan|kontak]]) 08:38, 20 Julie 2026 (UTC) == [[Wikipedia:Bladsyverwydering]] == Admins, daar is 'n bietjie werk. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 05:55, 21 Julie 2026 (UTC) :Oesjaar, is jy nie weg Frankryk toe vir Wikimania 2026 nie? [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 06:50, 21 Julie 2026 (UTC) :: Nee ongelukkig nie. As pensioenaris met inkomste van R0.00 per maand kon ek nie die Schengen Visa bekostig nie, my bakkie het dringend instandhouding vereis. So werk dit maar. Groete. [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 06:58, 21 Julie 2026 (UTC) :::Jammer om te hoor, miskien kan jy nog virtueel aanbied? Sopas self ook R11750 vir my Mercedes se diens moes uithaal! Groete tuis, [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 07:54, 21 Julie 2026 (UTC) :::: [[Gebruiker:Discott]] bied namens my aan. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 08:02, 21 Julie 2026 (UTC) == Wikimania 2026 == As ‘n ontvanger van ‘n beurs van [[Wikimedia ZA]], is ek in Parys om [[Wikimania]] 2026 in [[Parys]] by te woon. My eerste Wikimania. Vandag was die voorkonferensie vir gebruikers met spesiale regte wat inderdaad weereens die omvang van aktiwiteite binne Wikimedia onder aandag bring. Mens kan uiteraard ook aanlyn verskeie van die sessies van more bywoon deur te registreer op die Wikimania 2026 blad. Die weeklikse radio inset by [[Overvaal Stereo]] is ook vandag van die byeenkoms gedoen. ‘n Volledige verslag van Wikimedia 2026 sal na afloop van die konferensie gedoen word. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 19:48, 21 Julie 2026 (UTC) : Ek is ook hier. Uiteindelik [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ontmoet. [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 15:26, 22 Julie 2026 (UTC) ::Lekker julle manne, geniet dit terdeë! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 18:02, 22 Julie 2026 (UTC) ::: Ja is goed om uiteindelik Dumbassman te ontmoet. Ek het ook twee Duitse gebruikers raakgeloop wat al artikels op die Afrikaanse Wikipedia geskep het. Die een wat oorspronklik van Suid-Afrika kom, het aangedui hy mag weer betrokke word. Ek het hom sterk aangemoedig. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 20:34, 22 Julie 2026 (UTC) == RFC oor KI-gegenereerde inhoud in Commons (en ter plaatse) == Soos op 23 Junie hier genoem, is Commons nog besig om uit te werk wat hulle presies wil hê wat beelde betref wat deur KI geskep is. Hulle is veral versigtig vir beelde wat werklike mense uitbeeld, selfs as dié historiese figure is, waar etiese oorwegings (soos persoonsregte) effektief geen rol speel nie. Ook hou hulle nie daarvan in enige wetenskaplike aanwending nie. Sulke beelde noem hulle spekulatief, ensomeer, en wil nie valse inligting die wêreld instuur nie. Ook beskou sommige persone daar KI-beelde as opvoedkundig waardeloos, en byna enige menslike poging as baie beter. Ons het natuurlik talle artikels aangaande historiese figure waar die uitbeelding volkome spekulatief is, soos [[Plautus]] en baie ander, alhoewel dan nie KI nie. By die Commons-bespreking word gemeld: :"Groot getalle beelde wat nie die werklikheid weerspieël nie, word [op commons] opgelaai. Wanneer 'n minderwaardige KI-beeld in 'n artikel ingevoeg word, ontmoedig dit werklike fotograwe en grafiese kunstenaars om beelde te skep, omdat hulle meer geneig is om 'n beeld te skep vir 'n artikel wat geen illustrasie het nie. Hierdie opdatering vereis dat sommige KI-inhoud as sodanig in-beeld gemerk word. Hierdie opdatering redaksioneer andersins nié projekte buite Commons nie. Commons het geen voorneme om ander projekte te redaksioneer nie, ons wil net verseker dat óns nie bydra tot die waninligting van die publiek nie." Die kwessie dus: af.wiki moet nog besluit wat ons plaaslike beleid is, want wikimedia gaan nie aan ons voorskryf nie.<br> :a) Word <u>oplaai</u> van KI-beelde hier op af.wiki toegelaat, benewens waar dit KI-konsepte self illustreer?<br> :b) Word dit toegelaat waar dit werklike mense illustreer? Hier dink mens bv. aan gevalle waar ons 'n vae foto of illustrasie het, wat deur KI in 'n meer realistiese of gekleurde portret (maar met onafwendbare spekulatiewe elemente) omskep kan word.<br> :c) Word KI-beelde enigsins in artikels toegelaat?<br> Op en.wiki word dit oorwegend nie toegelaat nie. Ons moet ook in ag neem, dat selfs indien dit nie in ons artikels toegelaat word nie, dit steeds vir die publiek en private webwerwe nuttig mag wees. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 10:31, 22 Julie 2026 (UTC) ::Ek verstaan... Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 10:35, 22 Julie 2026 (UTC) :::Vandag ‘n Wikimania 2026 paneelbespreking oor [[Kunsmatige intelligensie|KI]] binne die Wiki-omgewing bygewoon. Beide die potensiële bedreigings en moontlike voordele daarvan, is deur die paneellede geopper. Selfs oor die idee van ‘n aanvanklike sentrale beleid daaroor of gedesentraliseerde benadering, was daar nie eenstemmigheid nie. Aangesien daar konsensus was dat ‘n realiteit is wat hanteer sal moet word, gaan gesprekvoering voort en hopelik gaan meer duidelike riglyne in die verband ontwikkel word. Ek gaan poog om ‘n oog op die verwikkelinge te hou en wat ons in die interim selfs in die Afrikaanse Wikipedia kan begin bespreek. Meer as een paneellid het daarop gewys dat selfs in van die groot Wikipedia’s nog nie voldoende kennis is oor wat werklik die implikasies van KI is. [[Jimmy Wales]] het ook indirek daarna verwys in sy openingstoespraak. Wikipedia se rol in die era van [[groot taalmodel]]le kan self nog belangriker word, in sy toespraak ‘n optimistiese toon oor die toekoms van Wikipedia en sê dat die dood van Wikipedia al van die begin voorspel is, dit nog steeds van krag tot krag sal gaan. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 20:21, 22 Julie 2026 (UTC) == Gebruiker:Elmarie Waltman == Gemeenskap, dit is vir my 'n plesier om julle voor te stel aan [[Gebruiker:Elmarie Waltman|Elmarie]]. Sy het ingestem om ons te help met Admin werk, meer hieroor later. Sy gaan ook deel van die Radiospan wees. Welkom hier by ons Elmarie. Onthou, hierdie klomp ou toppies hier betrokke se blaf is erger as hulle byt! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 08:46, 24 Julie 2026 (UTC) 0t9thx80npngz96qhn5nkj8vvxud54u 2919034 2919029 2026-07-24T09:02:58Z Elmarie Waltman 211432 /* Gebruiker:Elmarie Waltman */ Antwoord 2919034 wikitext text/x-wiki __NEWSECTIONLINK__ __NOINDEX__ {{spring ondertoe}} [[Lêer:Vandalenjaeger 01.jpg|duimnael|260px|links|'n Versoek aan al die admins: help ons asseblief om vandalisme uit te roei!]]<!-- [[Lêer:Jessica isn't getting involved in this discussion.jpg|duimnael|links|230px|Kom praat met ons op die Geselshoekie, ons kuier lekker saam!]] [[Lêer:Perde by Glen Reenenkamp, Golden Gate NP (1).jpg|duimnael|links|320px|Dis langnaweek! Kom ry die mak perde by die asemrowende [[Golden Gate-Hoogland- Nasionale Park]]! [[Lêer:Ceratotherium simum Kruger Park 02.JPG|duimnael|260px|links|"Dis beter om in die [[Krugerwildtuin]] as op kantoor te wees!" 'n Witrenoster in 2003.]] [[Lêer:Rooibokram KNP suide.JPG|duimnael|220px|links|Aliwal2012 sê: "Dis beter om in die [[Krugerwildtuin]] as op kantoor te wees!" 'n Rooibokram in 2011 in die suide.]] [[Lêer:Rosy-faced lovebirds (Agapornis roseicollis roseicollis) composite.jpg|duimnael|links|350px|Maak vrede in [[Israel-Hamas-oorlog|Gasa]] en [[Russiese inval in Oekraïne sedert 2022|Oekraïne]], nie oorlog nie!]] --> <div style="background:#f9f9f9; border:1px solid #aaaaaa; clear:right; float:right; font-size:90%; margin:1em 0 1em 1em; padding:1em; width:20em;"> <big>'''Sien ook:'''</big> * [[Wikipedia:Welkom nuwelinge]] wat veral op nuwelinge gemik is. * [[Wikipedia:Gebruikersportaal]] vir nuttige skakels vir alle gebruikers. * [[Wikipediabespreking:Geselshoekie]] vir bespreking oor die toekoms van hierdie bladsy. * [[/Taalforum/]] vir besprekings oor taalprobleme. Die juiste terme, spellings ensomeer. <center>'''Verdere hulp:'''<br /></center> Vir volledige hulp, riglyne en beleid (algemeen en spesifiek), raadpleeg gerus die * [[:en:Wikipedia:Community Portal|Engelse ''Community Portal'']], * [[:nl:Wikipedia:Gebruikersportaal|Nederlandse Gebruikersportaal]] en * [[:m:|Meta Wikipedia]]. </div> {{Argiefboks|14 | argief1 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2006|2004+05+06]] | argief2 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2007|2007+08+09]] | argief3 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2010+2011|2010+11]] | argief4 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2012|2012]] | argief5 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2013|2013+14+15]] | argief6 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2016|2016]] | argief7 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2017|2017]] | argief8 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2018|2018]] | argief9 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2019|2019]] | argief10 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2020|2020]] | argief11 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2021+2022+2023|2021+22+23]] | argief12 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2024|2024]] | argief13 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2025|2025]] | argief14 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2026|2026]] }} '''Welkom''' by die Afrikaanse Wikipedia se algemene geselshoekie. Enigiemand is welkom om deel te neem aan die besprekings hier: '''onderteken asseblief u besprekings''' deur <nowiki>~~~~</nowiki> te tik, of die "Handtekening met datum"-ikoon ([[Lêer:button sig.png|Handtekening met datum|link=]]) te kies op die redigeringskieslys. Ou besprekings word na die '''argief''' geskuif (sien die navigasiekas regs). As u 'n gesprek wil voortsit wat reeds in die argief is, word aanbeveel dat u die betrokke dele uitknip en hier plak. Hierdie blad is vir algemene besprekings, besprekings omtrent 'n spesifieke artikel kan op daardie artikel se besprekingsblad begin word; sodoende kan dit ook deur toekomstige bydraers en redigeerders gelees word. Vir die jongste nuus van WikimediaZA, besoek gerus ons [https://www.facebook.com/groups/231160206984566 Facebook bladsy], word lid van die [http://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikipedia-af Afrikaanse poslys] of besoek ons [http://wikimedia.org.za/wiki/Tuisblad_in_Afrikaans Tuisblad in Afrikaans] <div class="plainlinks"><center>'''>>> [//af.wikipedia.org/w/wiki.phtml?title=Wikipedia:Geselshoekie&action=edit&section=new Voeg 'n nuwe onderwerp by] <<<'''</center></div> == Uitslag van die 2026-skryfwedstryd == Navraag geskuif na [[Wikipediabespreking:Skryfwedstryd 2026]] == Bloedrivier == Gemeenskap, kan iemand wat slimmer as ek is asb weer na die koördinate kyk. Sien [[https://af.wikipedia.org/wiki/Slag_van_Bloedrivier#Liggings Liggings]]. Iets wat soos hierdie lyk is verwarrend: -28.436033,31.267480 Ons kinders word van grade, minute en sekondes geleer, nie hierdie desimale (vermoed ek) gedoente nie. Groete. [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 20:01, 17 Junie 2026 (UTC) :Gedoen, en stem saam dat die desimale 'n verwarrende kortpad is. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 09:18, 18 Junie 2026 (UTC) :: Dankie! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 09:20, 18 Junie 2026 (UTC) ::: Baie van ons KZN-gehuggie-artikels blyk terloops net benaderde koördinate te hê, en dié moet nog nagegaan word. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 09:24, 18 Junie 2026 (UTC) == Genealogiese inligting == Toe ek [[Slag van Bloedrivier|hierdie artikel]] besoek het, sien ek 'n paar vreemde kodes na verskeie mense se name. 'n Tipiese kode is "(b3c1d5e11)". Dit het my 'n rukkie geneem om af te lei dat dit genealogiese inligting is. Mag ek voorstel dat 'n sjabloon geskryf word wat aan die eerste voorkoms van sulke kodes in enige artikel geheg kan word om die kode te verduidelik. Die sjabloon self sal in 'n verwysing of 'n nota uitgebrei word. [[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 21:48, 18 Junie 2026 (UTC) :Ek sien nie die nodigheid van die genealogiese inligting in die artikel nie, aangesien geen famileverband tussen die mense genoem word nie. Ek dink 'n mens moet dit uithaal. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 09:46, 19 Junie 2026 (UTC) ::Dit is 'n deksels goeie vraag, ek kan verstaan hoekom hierdie kodes ingesluit is, omdat daar so baie familiename is wat presies oorvleuel, omdat almal presies dieselfde doopname het. Dit skep dus inderdaad verwarring. '''Ek voel egter 'n geboortedatum kan dalk help as jy dit in die voetnotas sou insluit.''' Dan weet jy presies met wie jy te doen het. ::Die kodes self skep wel dikwels verwarring. My moeder en suster sal sukkel om te verstaan hoe b3c1d5e11 presies werk, naamlik: :::b3 = 2de geslag, 3de kind :::c1 = 3de geslag (uit b3 gebore), 1ste kind (van b3) :::d5 = 4de geslag (uit c1 gebore), 5de kind (van c1) :::e11 = 5de geslag (uit d5 gebore), 11de kind (van d5) ::ens. ::In die meeste gevalle is dit patriliniêre inligting - stamvader se seun, se seun, se seun, se seun.... Maklik genoeg, dis 'n loodreguit lyn. Maar, soos ek in die familieboek oor die Malans gesien het, word die dogters dikwels uitgelaat. Dit is verkeerd, want my skrywersvriend van Bellville is nie die eerste kind nie, al word hy so aangedui; hy het 'n ouer suster. ::Daar is hoeveel ander voorsate wat buite rekening gelaat word, soos die ma se pa se ma se pa se pa se ma se... tot jy later 'n stamvader of -moeder kry. Jy gaan boonop later [[kwartierverlies]] kry. ::Aangesien ek gelukkig Rotterdamse grootouers het wat in 1951 geïmmigreer en in die 1960's genaturaliseer het, kan ek net sê ek is b2c2 (my pa is die tweede kind, ek is weer sy tweede kind). Dis maklik genoeg. Van moederskant... dis 'n diep put. ::Maar weer - die leser moet presies weet '''wie hy as stamouer as verwysing''' gebruik, omdat die stamvaders dieselfde vanne kan hê, maar totale ander mense is. [[Gebruiker:Suidpunt|Suidpunt]] ([[Gebruikerbespreking:Suidpunt|kontak]]) 10:28, 19 Junie 2026 (UTC) :::Die Uyse van die groot Uys-familie alleen, gaan (baie) moeilik te onderskei wees sonder daardie notas. Ek voel jy kry iets daaruit, en verloor niks, deur dit by te voeg. Die voorgestelde hulp-sjabloon sal baie nuttig wees. Daar is mense wat twyfel dat hierdie dinge enigsins gebeur het — sien dit as een of ander propaganda — en die notas koppel dit eenduidig aan spesifieke persone. Die voortrekkers het ook nie altyd hul name dieselde gespel nie, Oosthuijse op een lys, sal Oosthuize word op 'n ander, maar met die kodes kan jy uitwerk wie is wie. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 10:44, 19 Junie 2026 (UTC) ::::Het nou met tooltips die genealogiese kodes (by die betrokke artikel) in "g"-notas saamgevat. Dis net om aan te dui hoe die sjabloon kan werk as iemand dit wil skryf. Weet nie of "g" die beste afkorting daarvoor is, en of dit wel as "kodes" bekend staan nie. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 14:57, 19 Junie 2026 (UTC) :::::Twee van die deelnemers by die [[Slag van Bloedrivier]] was :::::*Jacobs, Pieter Daniel (a15b5c3d8e1) :::::*De Lange, Johan Hendrik (Hans Dons) (b10c2) :::::Waarom begin die stamkode van Jacobs met 'n "a" maar dié van De Lange met 'n "b"? [[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 15:07, 19 Junie 2026 (UTC) ::::::Ek raai daar moes 15 Jacobs-kinders by dieselde ouerpaar gewees het. En slegs een De Lange het die land binnegekom, sodat "a1" oorbodig is. Dit vertel ook vir ons dat die De Langes redelik onlangse immigrante was, in teenstelling met die Jacobse. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 15:21, 19 Junie 2026 (UTC) :::::::Ek het self die antwoord [[Genealogie#De Villiers/Pama nommeringstelsel|hier]] gevind. Die letter "a" dui aan die stamvader wie na Suid Afrika geëmigreer het. Indien twee broers saam geëmigreer het, gebruik ons die kodes "a1" en "a2". [[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 15:28, 19 Junie 2026 (UTC) ::::::::In die geval van Jacobs blyk a15 te verwys na Pierre Jacob (soms aangeteken as Pierre Jacobs), 'n Franse hugenoot wat in 1688 aanboord De Schelde arriveer, en hom dan in die Groot Drakenstein area vestig met sy gade Suzanne de Vos, en hul kinders. Ek raai dan daar was 14 ander Jacobse, hetsy broers aldan nie, wat ook in JA Heese (en later Pama) se register as immigrante aangeteken is. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 15:33, 19 Junie 2026 (UTC) {{uitkeep}} Ons dorpsbiblioteek is ongelukkig oor naweke toe, maar gelukkig het ek voorheen fotostate gemaak oor my eie familie-aangeleenthede. Jy kry, soos met die familienaam "LOUW", die volgende (''Suid-Afrikaanse geslagsregisters'', Deel 5 (L-M), p. 245): {{cquote|Twee Louws het uit Nederland na Suid-Afrika verhuis: a1 : Jan (1628-1691) wat in 1658 na die Kaap kom a2 : Dirk (1824-1886) wat in 1860 met sy vrou en 5 kinders in Durban land om hulle in Natal te vestig. }} Met ander woorde, die hele indeling is eintlik baie arbitrêr. Vind mens môre in 'n kalkgrot bewyse van 'n derde of vierde Louw-stamvader uit die 1700's, moet alles oorgedoen word. [[Gebruiker:Suidpunt|Suidpunt]] ([[Gebruikerbespreking:Suidpunt|kontak]]) 15:37, 19 Junie 2026 (UTC) :Toe die stelsel aanvanklik deur Christoffel Coetzee de Villiers (1850-1887) ontwikkel is, was dit waarskynlik nuttig, maar het nou sy nut oorleef. Waar sulke kodes wel bestaan, sal dit waarskynlik beter wees om dit met die persoon se geboortedatum (of doopdatum) te vervang. Verder is die genealogieë van baie vroeë Suid-Afrikaanse setlaarfamilies sedert de Villier se tyd opgeskryf. [[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 15:57, 19 Junie 2026 (UTC) ::Ek waardeer die Nederlandse ''kwartierstaat'', al is dit feitlik onmoontlik om niggies en nefies daarop aan te dui. Hier werk die "Suid-Afrikaanse stelsel" beter. Die grootste probleem is - in Europa en ook in die Afrikakulture kan die "Suid-Afrikaanse stelsel" onmoontlik nie werk nie, want - wie gebruik jy as verwysingspunt? 'n Grotbewoner, of selfs 'n rietrot (Boreoeutheria - die gemene deler tussen mens en hond) of die eerste alge uit die oertyd (uit 'n evolusionêre oogpunt)? In Europa werk julle dus volgens 'n probandus-stelsel, naamlik: die wêreld begin by my, en werk homself agteruit. Dus, geen stelsel is perfek nie. ::Maar tussen ons, as [[Julius Caesar]] sy voorsate tot by Venus en Mars kon terugvoer, laat niemand in jou pad staan nie. [[Gebruiker:Suidpunt|Suidpunt]] ([[Gebruikerbespreking:Suidpunt|kontak]]) 16:05, 19 Junie 2026 (UTC) :::Die Suid-Afrikaanse stelsel is ontwerp om met bekende stamvaders te werk, nie met onbekende stamvaders nie. As sodanig is dit veral nuttig wanneer die afstammelinge van immigrante opgespoor word, wat de Villiers gedoen het.[[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 20:31, 20 Junie 2026 (UTC) == [[Gebruiker:Jcb]] word weer 'n admin == Waarom is hierdie bladsy [[Sciëntologie]] beskerm? Ek wil graag hierdie skakel deduplikeer: ''"<nowiki><ref>Willms (2005), bl. 79</ref></nowiki>"'', maar ek kan dit nie nou doen nie. Dit gebeur gereeld. Sal dit 'n idee wees om my 'n administrateur vir hierdie soort onderhoud te maak? Ek was voorheen 'n administrateur op hierdie Wiki (lank gelede). [[Gebruiker:Jcb|Jcb]] ([[Gebruikerbespreking:Jcb|kontak]]) 15:36, 19 Junie 2026 (UTC) :{{Ondersteun}} jou benoeming. Jy verdien dit! --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 16:03, 19 Junie 2026 (UTC) :{{Ondersteun}} jou benoeming. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 17:46, 19 Junie 2026 (UTC) ::[[Gebruiker:Jcb|Jcb]], as 'n kandidaat kan ek jou seker twee vrae vra. Hoekom wil jy 'n administrateur op 'n anderstalige Wikipedia word? En hoekom het jy die eerste keer verdwyn? [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 18:02, 19 Junie 2026 (UTC) :::In die vroeë jare het ons baie met robotte gedoen. [https://af.wikipedia.org/w/index.php?title=709&diff=prev&oldid=53924 Byvoorbeeld interwiki]. Robotte het soms foute gemaak. In 2005 het ek 'n administrateur geword sodat ek die foute van my eie robot kon opruim. In 2013 is dit herroep weens onaktiwiteit. [[Gebruiker:Jcb|Jcb]] ([[Gebruikerbespreking:Jcb|kontak]]) 18:24, 19 Junie 2026 (UTC) :{{Ondersteun}} [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 19:20, 19 Junie 2026 (UTC) :{{Ondersteun}}, maar hy gaan nie baie besig wees nie omrede al die foute wat die hulpmiddel uitgewys het nou reggemaak is. Dankie [[Gebruiker:Jcb|Jcb]] vir al jou hardewerk hier. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 19:59, 19 Junie 2026 (UTC) :{{Ondersteun}} – {{Ping|Jcb}} baie geluk, jy is nou 'n administrateur op die Afrikaanse Wikipedia! Sterkte daarmee! Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 10:00, 20 Junie 2026 (UTC) ::Baie dankie almal! [[Gebruiker:Jcb|Jcb]] ([[Gebruikerbespreking:Jcb|kontak]]) 14:14, 20 Junie 2026 (UTC) == Die [[Nederlandse Wikipedia]] is hierdie week 25 jaar oud! == [https://nl.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Feestjaar_2026/Gefeliciteerd_Wikipedia! Wens hulle hier geluk!] --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 11:50, 20 Junie 2026 (UTC) == Vernoem, hernoem & genoem? == Die taalkundiges, is die volgende sin reg: ''Die spesie is na die Suid-Afrikaanse botanikus Abraham Erasmus van Wyk vernoem.'' Ek verwys na [[Indigofera vanwykii]]. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 18:49, 24 Junie 2026 (UTC) : Hi, Oesjaar. Hier is die verskil tussen vernoem, hernoem en genoem: :* '''Vernoem''' beteken om iemand se naam aan iemand of iets anders te gee, gewoonlik ter ere van iemand, byvoorbeeld: Die straat is na President Kruger vernoem. :*'''Hernoem''' beteken om die naam van iets te verander na iets anders, byvoorbeeld: Die lughawe is hernoem na 'n nuwe naam. :*'''Genoem''' beteken om na iemand of iets te verwys, byvoorbeeld: Ek het hom op sy naam genoem. : Ek hoop hierdie help sommer almal. Vernoem is korrek. Die Engelse ekwivalente van hierdie woorde is as volg: genoem = "mentioned", vernoem = "named after" en hernoem is "renamed". : Laat dit goed gaan, [[Gebruiker:Lefcentreright|Lefcentreright]] ([[Gebruikerbespreking:Lefcentreright|kontak]]) 20:26, 24 Junie 2026 (UTC) ::Genoem en vernoem is albei reg, want hulle is sinonieme. Uit die HAT: Ek is na my ouma genoem/vernoem. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 22:54, 24 Junie 2026 (UTC) ::Dit laat my hare reis/rys/ruis as iemand my "genoem" na "vernoem" verander. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 22:57, 24 Junie 2026 (UTC) == Ontplooiing van Regs- en Veiligheidskontakte-skakel op jou Wiki == Hallo gemeenskap, die Wikimedia-stigting het 'n [[wmf:Special:MyLanguage/Legal:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contact Information|enkele regs- en veiligheidskontakbladsy]] ontwerp, wat in die voetskrif van jou wiki gekoppel moet word om toegang tot akkurate regsinligting te verseker. Dit is 'n regulatoriese vereiste. Ons het reeds skakels na Engelse, Duitse, Italiaanse, Spaanse en ander wiki's uitgerol en sal dit binnekort ook op jou wiki ontplooi. [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_Legal_and_Safety_Contacts_FAQ|Lees asseblief meer op die projekbladsy]] en plaas enige kommentaar onder hierdie hofie of op die [[m:Special:MyLanguage/Talk:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contacts FAQ|besprekingsbladsy]]. <section end="Message"/> </div> -- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 13:28, 25 Junie 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Sannita_(WMF)/Mass_sending_test&oldid=30731267 --> :Hi @[[Gebruiker:Sannita (WMF)|Sannita (WMF)]] I've read through the linked docs. It is not 100% clear to me if there are any actions required of our wiki. And it is not clear when this change is going to take place. :Specifically [https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_Legal_and_Safety_Contacts_FAQ#What_if_a_wiki_already_has_a_%E2%80%9CContact%E2%80%9D_link? this section]. We already have a contact page. So which link is going to be updated, and what is the URL of the new legal contact page? And if the existing contact link is being edited, how will people find the link to the other page? - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 12:17, 2 Julie 2026 (UTC) ::@[[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] the change will take place by the end of July. Also, the community managed contact pages will remain. We will only add a link to the [[foundation:Legal:Wikimedia_Foundation_Legal_and_Safety_Contact_Information|foundation's legal contacts page]] in the footer below the pages of the wiki. The URL is: https://foundation.wikimedia.org/wiki/Legal:Wikimedia_Foundation_Legal_and_Safety_Contact_Information. It was linked in @[[Gebruiker:Sannita (WMF)|Sannita (WMF)]]'s message. –– [[Gebruiker:STei (WMF)|STei (WMF)]] ([[Gebruikerbespreking:STei (WMF)|kontak]]) 20:46, 2 Julie 2026 (UTC) :::Thanks, so to be clear: the contact page link in the sidebar remains as is, and you will add a new link for the new legal contact page in the footer? :::And what kind of wording will be used for the new legal contact page, considering we don't want to overload the meaning of "contact"? Will it be something like "contact legal" or just simply "legal" (translated of course). - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 07:20, 3 Julie 2026 (UTC) == Afrikaanse Wikipedia op die Radio == 'n Woord van dank aan professor [[Gerhard van Huyssteen]], wat vandag die Wikipedia-praatjie op [[Overvaal Stereo]] behartig het. Sy entoesiasme vir die Afrikaanse Wikipedia en die wyse waarop hy die waarde van die projek beklemtoon het, het ongetwyfeld by baie gebruikers en luisteraars aanklank gevind. Veral sy beklemtoning dat die Afrikaanse Wikipedia 'n gemeenskapsprojek is wat tot voordeel van alle Afrikaanssprekendes strek – van toevallige lesers en studente tot aktiewe bydraers – was besonder bemoedigend. Openbare gesprekke soos hierdie help om die sigbaarheid van die Afrikaanse Wikipedia te vergroot, nuwe bydraers aan te moedig en waardering te skep vir die duisende ure se vrywillige werk wat in die opbou van hierdie kennisbron belê word. Opregte dank aan professor Van Huyssteen vir sy tyd, sy ondersteuning en sy positiewe ambassadeurskap vir die Afrikaanse Wikipedia. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 09:18, 30 Junie 2026 (UTC) :Is die prof besig om ons van agter af aan te moedig by sy Engelse universiteit, of het hy ook 'n af.wiki-rekening? My broer het sy seun na Potch gestuur menend dat hy daar nog Afrikaans gaan kry, en toe ons die oë uitvee is dit alles Engels. Dis deel van die rede hoekom ek nou meestal Afrikaans skryf. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 12:47, 1 Julie 2026 (UTC) ::Hy is inderdaad 'n gebruiker hier; [[Gebruiker:Geebee100]] [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 13:58, 1 Julie 2026 (UTC) == Besoeke vir Junie. == Gemeenskap, die besoeke vir April, Mei en Junie is 2,334; 2,303 en 2,205 miljoen respektiewelik. Ek het verwag dat Junie se besoeke amper by die 3 miljoen sou draai gesien in die lig van die Sokker-Wêreldbeker vir 2026 en die feit dat daar die afgelope 2 maande soveel artikels oor sokkerspelers geskep is. Miskien gaan Juliemaand beter lyk. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 18:28, 1 Julie 2026 (UTC) :Ons moenie ons te veel blindstaar teen die "User"-syfers nie. As ons kyk na "Automatic" is dit duidelik meer mense gebruik ChatGPT en Google Gemini. En glo my, dikwels is Automatic tien keer meer as 'n enkele User-getal. Elke keer wanneer iemand 'n onderwerp opper of aanroer skraap 'n paar GPU's oor 'n paar Wikipedia-artikels. En wat ek ook ervaar het (vandaar dat mens byna mikroskopies spesifiek moet skryf of selfs die arme lesers met konteks moet oorlaai) - ons liewe rekenaars som op. Maar mens wil weet: maar "wat as dit?" of "wat as dat?" Dit raak soos 'n mikroskoop waar jy net al hoe meer inzoem. Nou in die regte wêreld het jy dieselfde sprinkaan onder 'n dekglas, maar dit lyk bietjie baie anders onder my speelgoed-mikroskoop as die elektronmikroskoop. En ons weet wat gebeur as KI inzoem: hy raai. Hy gorrel. Hy weet nie van sy gat af nie, maar sy programmering is so geskryf om 'n antwoord gedwonge te moet gee, of rekonstrueer met broodkrummels. Hy sal nooit erken: "ons weet nog nie".[[Gebruiker:Suidpunt|Suidpunt]] ([[Gebruikerbespreking:Suidpunt|kontak]]) 07:22, 6 Julie 2026 (UTC) :: Dit verklaar hoekom die meeste besoekers volgens hierdie statistieke uit die VSA kom. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 14:19, 6 Julie 2026 (UTC) :::Ek sien dit anders om. Ons moet ons glad nie bekommer oor die outomatiese verkeer nie. (Botte, KI en soekenjinspinnekoppe). Dit sal mettertyd massief toeneem, veral omdat een draaiboek wat een persoon in 'n dag kan skryf, meer verkeer kan genereer as wat 'n mens ooit natuurlik op sy eie sou kon doen. Sien: [[:en:Dead Internet theory]]. :::Die feit dat baie gebruikers hul Wikipedia-inhoud deur KI-opsommings kry, is meestal nie hul eie keuse nie, aangesien baie soekenjins dit in elk geval by verstek doen. :::En boonop, daardie mense wat tevrede is met 'n KI-opsomming sonder om die bladsy eintlik te lees, is in elk geval nie ons teikengehoor nie. Hulle sou nooit 'n hele Wikipedia-artikel lees nie. :::Ons is hier om diegene te bedien wat werklik wil lees en leer. Laat ons dus die verstandelose robotte en mense ignoreer en aangaan soos ons nog altyd gedoen het. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 18:10, 6 Julie 2026 (UTC) == Maandelikse sintaksfoute == Hier is die nuutste: https://checkwiki.toolforge.org/cgi-bin/checkwiki.cgi?project=afwiki&view=project Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 18:58, 2 Julie 2026 (UTC) :Ek het probeer werk maak van die foute, maar kon nie hond haaraf maak nie! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 20:03, 6 Julie 2026 (UTC) == Kategorie:Flora van Suid-Afrika == Gemeenskap, juig saam met my! Hierdie kategorie het die 10,000 artikel mylpaal bereik! Dankie prof. [[Braam van Wyk]] vir die foto's! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 10:35, 8 Julie 2026 (UTC) :Uitstekend behalwe vir 'n sekere outoriteit se swak oordeel en bemoeisiekheid wat ek sou ignoreer. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 20:35, 8 Julie 2026 (UTC) == Seedier-voortplanting == In Engels vind ek die term "broadcast spawning", wat beteken dat seediere, bv. visse, uitwendig voortplant/bevrug word deur die sperm- of eierselle in water te laat drywe, waar dié gameetselle mekaar lukraak danksy hul getalsterkte ontmoet. Mens kry ook "benthic spawning" en ander. In my beperkte dierkunde-bronne (nie bewus van 'n Afrikaanse dierkundewoordeboek) vind ek nie 'n Afrikaanse ekwivalent nie, en vertaal dit voorlopig as "uitsaai-kuitskieting". As daar 'n beter Afrikaanse woord hiervoor bestaan, hoor ek graag. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 20:31, 8 Julie 2026 (UTC) :Ook gewonder: as mens die woord [[akwakultuur]] beskou, wat is dit presies? 'n "Boerdery" kan 'n praktyk of proses wees, of selfs die fisiese plek plus gewas waar bv. graan verbou word. 'n Akwakultuur (as die lidwoord toepaslik is) kan dan benewens die proses, praktyk of metode, ook miskien die "plaas", "boerdery", óf die versameling van tenks of damme wees waar waterdiere verbou word. En ek gebruik eerder die woord "verbou" as "kweek", want ek dink jy kweek sampioene of plante, en nie seediere nie. As jy kweek het jy 'n kwekery. In 'n petriebakkie kan jy 'n kultuur propageer. Enige kommentaar welkom. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 07:17, 9 Julie 2026 (UTC) :: EK het dit na een van my taalkundige vrinne verwys... Nou wag ons! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 08:04, 9 Julie 2026 (UTC) ::: Van dr. [[Mariëtta Alberts]] ''Uitsaaikuit.. by seediere die nieseksuele gelyktydige vrystelling van eierselle deur wyfie en spermselle deur mannetjie''. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 10:10, 9 Julie 2026 (UTC) :::: Die WAT kan ook nie help nie. EK het 'n boodskap na die [[SAIAB]] gestuur. Kom ons kyk... Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 13:30, 9 Julie 2026 (UTC) ::::: Om met die SAIAB te probeer gesels is 'n ander storie.... Ek het uiteindelik met 'n Dr. Suzanne Redelinghuys gesels. Sy sal kyk wat sy kan doen. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 13:54, 9 Julie 2026 (UTC) : Dr. Mariëtta Alberts stel voor julle gebruik ''kuituitsaaiing''. Ek ken die woorde: ''...die harders skiet kuit...''. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 13:54, 9 Julie 2026 (UTC) ::Al die bg. help, dankie! [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 14:08, 9 Julie 2026 (UTC) == Swem in Suid-Afrika == Gemeenskap, ek sien 'n gebruiker het nou 'n duisternis eksterne skakels in [[Swem in Suid-Afrika|bogenoemde artikels]] geplaas. Myns insiens laat ons dit nie toe nie, is ek reg? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 11:18, 9 Julie 2026 (UTC) : Die gebruik is om slegs skakels na bestaande artikels in die Afrikaanse Wikipedia te plaas en nie na ander tale Wiki artikels of eksterne webblaaie nie. Dink van die nuwe skakels in hierdie artikel sou miskien werk as bronne maar moet dan volgens die Wikipedia konvensies geformateer word. Daar is ook 'n eksterne skakel afdeling onder aan die artikel wat gebruik kan word om meer skakels na omvattende bronne op ander webwerwe te plaas. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 11:41, 9 Julie 2026 (UTC) ::Daar is altyd 'n uitsondering op die reël - sien die plasing wat ek 'n paar minute gelede op hierdie bladsy gemaak het. [[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 17:27, 13 Julie 2026 (UTC) :::Wat ek gesien het, was 'n reeks swak uitgevoerde verwysings (kaal URL-skakels) en 'n paar skakels na ander Wikipedia's. Ek stem nie saam dat hulle verwyder moet word nie. Die kaal URL's moet behoorlik as verwysings geformateer word, terwyl die skakels na ander Wikipedia's geformateer moet word met behulp van Sjabloon:Intertaalskakels.[[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 17:38, 13 Julie 2026 (UTC) ::::Stem saam met Martin - die URL'e lyk soos verwysings. Skakels na anderstalige wikis mag spaarsamig gebruik word m.b.v. die sjabloon {{ss|ill}}. Sien bv. die Engelse artikel [[:en:Pepin the Short]]. Hulle gebruik {{ss|ill}} om na {{Ill|Frankiese Interregnum|fr|Interrègne franc}} te skakel, waarskynlik omdat die gebruiker voel dit gaan jare vat voor die Engelse Wikipedia 'n artikel daaroor kry, en 'n leser wat Frans verstaan of weet hoe om 'n vertaler te gebruik, kan daarby baat deur na die Franse artikel verwys te word. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 18:46, 13 Julie 2026 (UTC) :::::Die alternatief vir die gebruik van die {{ss|ill}}-sjabloon is om 'n saadjie te skep wat 'n behoorlike inligtingsboks bevat en behoorlik in Wikidata geïndekseer is. Dit sal die leser basiese inligting gee en hulle in staat stel om dieper in die onderwerp te delf in die taal van hul keuse. [[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 18:03, 14 Julie 2026 (UTC) == Onderwatervaartuig == Is dit nodig om so 'n lang naam te gebruik? Watse opsies het ons volgens die kenners? Ek voel "dompeltuig" sal werk, want dompel kan in hierdie konteks net onderwater beteken, en tuig beteken jy ry in hom, of dit bevat instrumente vir 'n missie. Dus "Titan-dompeltuig"? Nietemin, net 'n voorstel. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 09:34, 13 Julie 2026 (UTC) :Toe ek op die skool was ('n half-eeu gelede), was dit altyd 'n "duikboot". In die [[:nl:Onderzeeboot|Nederlanse Wikipedia]], skryf hulle "Een '''onderzeeboot''', '''onderzeeër''' of vroeger '''duikboot''', is een vaartuig dat zich onder water kan voortbewegen." [[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 17:23, 13 Julie 2026 (UTC) ::In verband met die ''Titan''-tuig gebruik Netwerk24 onderwatervaartuig,[https://www.netwerk24.com/nuus/internasionaal/tydlyn-van-gebeure-toe-titan-verdwyn-20230621][https://www.netwerk24.com/nuus/internasionaal/nog-wrakstukke-oorskot-gevind-na-dodelike-titan-ekspedisie-20231011][https://www.netwerk24.com/nuus/internasionaal/titan-wonderwerk-as-hulle-lewend-gevind-word-20230621] dompelduikboot,[https://www.netwerk24.com/nuus/internasionaal/titan-vervaardiger-staak-alle-ekspedisies-20230706] dompeltuig[https://www.netwerk24.com/nuus/internasionaal/titan-vervaardiger-staak-alle-ekspedisies-20230706][https://www.netwerk24.com/huisgenoot/nuus/titan-diepseeramp-waar-het-alles-so-verskriklik-verkeerd-geloop-20230630] en onderwatertuig [https://www.netwerk24.com/nuus/internasionaal/titan-soos-titanic-gesink-deur-arrogansie-20230625][https://www.netwerk24.com/nuus/internasionaal/waarskuwings-oor-veiligheid-van-titan-glo-geignoreer-20230623]. In [https://www.netwerk24.com/nuus/internasionaal/titan-wonderwerk-as-hulle-lewend-gevind-word-20230621 hierdie artikel] van 21 Junie 2023 verwys hulle daarna as 'n duikboot, maar ek vermoed dit is verkeerd en dit was voor hulle die terminologie uitgeklaar het. ChatGPT sê 'n duikboot is 'n selfstandige vaartuig wat vir lang tydperke onafhanklik onderwater kan bly terwyl tuie soos die ''Titan'' afhanklik is van 'n "moederskip" en slegs beperkte lewensondersteunende voorraad het en gewoonlik vir korter tydperke as duikbote onderwater kan bly. ''Maroela Media'' verwys ook na die ''Titan'' as 'n dompeltuig.[https://maroelamedia.co.za/nuus/wereld/oceangate-staak-alle-ekspedisies/]. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 18:36, 13 Julie 2026 (UTC) :::Dankie vir al die bostaande. Het gedink dat "Titan-onderwatervaartuig-inploffing" nogal lank is. Tensy iemand beswaar maak sal ek dit miskien later skuif na "Titan-dompeltuig-inploffing". [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 21:09, 18 Julie 2026 (UTC) == Ons vriend BurgertB == Gemeenskap, neem kennis dat ons vriend [[Gebruiker:BurgertB]] tans in die hospitaal is. Ons sê sterkte vir hom en wens die beste toe. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 20:02, 13 Julie 2026 (UTC) :Sterkte Burgert, ek hoop nie dis te ernstig nie! Beterskap! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 08:00, 15 Julie 2026 (UTC) ::Hi Burgert, hoop dit gaan al beter, ons dink aan jou. Sterkte. Laat weet hoe dit gaan. [[Gebruiker:Thermofan|Thermofan]] ([[Gebruikerbespreking:Thermofan|kontak]]) 08:25, 21 Julie 2026 (UTC) == Jy het jou huiswerk gedoen... == ...as die Engelse Wikipedia sê dat van hulle artikels met 'n Afrikaanse (of Duitse artikel) uitgebrei kan word. Ek het onlangs twee voorbeelde rakende my sportartikels gesien: * [[:en:South Korea national rugby union team]] wat met hulp van beide die [[:af:Koreaanse nasionale rugbyspan|Afrikaanse voorbladartikel]] en die [[:de:Südkoreanische Rugby-Union-Nationalmannschaft|Duitse lesenswaardige artikel]] verbeter kan word. * [[:en:Tanzania national cricket team]] wat met hulp van die [[:de:Tansanische Cricket-Nationalmannschaft|nuwe Duitse lesenswaardige artikel]] (laas maand aangewys) verbeter kan word. Myns insiens is dit baie interessant dat die Afrikaanse en Duitse Wikipedia in beide krieket en rugby (hoegenaamd dié Engelse sportsoorte) deels beter artikels het as die Engelse Wikipedia. My doel was nog altyd om met artikels oor nasionale spanne en wêreldbekertoernooie die Engelse artikel te klop, nou word in die een of ander amptelik daarna verwys dat dit wel die geval is. Volgens my beskeie mening is dit die geval by die meeste artikels oor nasionale spanne, en hulle het in Afrikaans en Duits altyd dieselfde inhoud. Terloops, die Swahili-Wikipedia (Swahili is 'n ampstaal in Kenia, Rwanda, Tanzanië en Uganda) het nie een artikel oor nasionale krieket- of rugbyspanne nie. Tydens laasjaar se Wikimania in Nairobi wou ek 'n projek van stapel stuur om hulle ook te betrek, maar my versoek het nie geslaag nie (ek was nie daar nie). Hulle het wel artikels soos [[:sw:Steve Tikolo]] waar ek met 'n inligtingskas kon help, maar hulle het nie iets soos [[:sw:Timu ya kriketi ya Kenya]] ([[Keniaanse nasionale krieketspan]]) nie. Gemeenskap, dit is wat van my sportartikels vir die Afrikaanse Wikipedia (en Duitse ook) kan bied en myns insiens is dit een van baie moontlikhede om Afrikaans volstoom te ondersteun: '''met kwaliteit bo kwantiteit'''. Daarmee kan ons veral lesers lok, dink ek. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 20:45, 13 Julie 2026 (UTC) :In die kol. Weens die druk op Afrikaanse onderwys-instellings moet daar aanlyn-aktiwiteit oor 'n alternatiewe en breë front wees. Die wiki-artikels oor gewilde onderwerpe plaas terminologie in die volksmond, en is beleggings in die taaltoekoms. 'n Leserspubliek wat meer lees, meer krities lees en meer in feite belangstel sal wel ook help. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 21:09, 18 Julie 2026 (UTC) == Maria == Kan iemand asb. vir my die artikel "Maria Boleyn" skep sodat ek kan sien of ek dit op hierdie gemors van 'n app kan doen - die app waarop ek glo geblokkeer is? Hoe is dit moontlik? - Burgert [[Spesiaal:Bydraes/&#126;2026-40485-20|&#126;2026-40485-20]] ([[Gebruikerbespreking:&#126;2026-40485-20|talk]]) 04:46, 20 Julie 2026 (UTC) ::{{ping|Rooiratel}}, enige raad hier? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 06:07, 20 Julie 2026 (UTC) :::Bedoel jy die Selfoon app? Dit werk net so 'n klein bietjie vir my, soms... maar ek vermy dit soos die pes vir bydraes. [[Gebruiker:Thermofan|Thermofan]] ([[Gebruikerbespreking:Thermofan|kontak]]) 08:38, 20 Julie 2026 (UTC) == [[Wikipedia:Bladsyverwydering]] == Admins, daar is 'n bietjie werk. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 05:55, 21 Julie 2026 (UTC) :Oesjaar, is jy nie weg Frankryk toe vir Wikimania 2026 nie? [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 06:50, 21 Julie 2026 (UTC) :: Nee ongelukkig nie. As pensioenaris met inkomste van R0.00 per maand kon ek nie die Schengen Visa bekostig nie, my bakkie het dringend instandhouding vereis. So werk dit maar. Groete. [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 06:58, 21 Julie 2026 (UTC) :::Jammer om te hoor, miskien kan jy nog virtueel aanbied? Sopas self ook R11750 vir my Mercedes se diens moes uithaal! Groete tuis, [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 07:54, 21 Julie 2026 (UTC) :::: [[Gebruiker:Discott]] bied namens my aan. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 08:02, 21 Julie 2026 (UTC) == Wikimania 2026 == As ‘n ontvanger van ‘n beurs van [[Wikimedia ZA]], is ek in Parys om [[Wikimania]] 2026 in [[Parys]] by te woon. My eerste Wikimania. Vandag was die voorkonferensie vir gebruikers met spesiale regte wat inderdaad weereens die omvang van aktiwiteite binne Wikimedia onder aandag bring. Mens kan uiteraard ook aanlyn verskeie van die sessies van more bywoon deur te registreer op die Wikimania 2026 blad. Die weeklikse radio inset by [[Overvaal Stereo]] is ook vandag van die byeenkoms gedoen. ‘n Volledige verslag van Wikimedia 2026 sal na afloop van die konferensie gedoen word. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 19:48, 21 Julie 2026 (UTC) : Ek is ook hier. Uiteindelik [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ontmoet. [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 15:26, 22 Julie 2026 (UTC) ::Lekker julle manne, geniet dit terdeë! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 18:02, 22 Julie 2026 (UTC) ::: Ja is goed om uiteindelik Dumbassman te ontmoet. Ek het ook twee Duitse gebruikers raakgeloop wat al artikels op die Afrikaanse Wikipedia geskep het. Die een wat oorspronklik van Suid-Afrika kom, het aangedui hy mag weer betrokke word. Ek het hom sterk aangemoedig. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 20:34, 22 Julie 2026 (UTC) == RFC oor KI-gegenereerde inhoud in Commons (en ter plaatse) == Soos op 23 Junie hier genoem, is Commons nog besig om uit te werk wat hulle presies wil hê wat beelde betref wat deur KI geskep is. Hulle is veral versigtig vir beelde wat werklike mense uitbeeld, selfs as dié historiese figure is, waar etiese oorwegings (soos persoonsregte) effektief geen rol speel nie. Ook hou hulle nie daarvan in enige wetenskaplike aanwending nie. Sulke beelde noem hulle spekulatief, ensomeer, en wil nie valse inligting die wêreld instuur nie. Ook beskou sommige persone daar KI-beelde as opvoedkundig waardeloos, en byna enige menslike poging as baie beter. Ons het natuurlik talle artikels aangaande historiese figure waar die uitbeelding volkome spekulatief is, soos [[Plautus]] en baie ander, alhoewel dan nie KI nie. By die Commons-bespreking word gemeld: :"Groot getalle beelde wat nie die werklikheid weerspieël nie, word [op commons] opgelaai. Wanneer 'n minderwaardige KI-beeld in 'n artikel ingevoeg word, ontmoedig dit werklike fotograwe en grafiese kunstenaars om beelde te skep, omdat hulle meer geneig is om 'n beeld te skep vir 'n artikel wat geen illustrasie het nie. Hierdie opdatering vereis dat sommige KI-inhoud as sodanig in-beeld gemerk word. Hierdie opdatering redaksioneer andersins nié projekte buite Commons nie. Commons het geen voorneme om ander projekte te redaksioneer nie, ons wil net verseker dat óns nie bydra tot die waninligting van die publiek nie." Die kwessie dus: af.wiki moet nog besluit wat ons plaaslike beleid is, want wikimedia gaan nie aan ons voorskryf nie.<br> :a) Word <u>oplaai</u> van KI-beelde hier op af.wiki toegelaat, benewens waar dit KI-konsepte self illustreer?<br> :b) Word dit toegelaat waar dit werklike mense illustreer? Hier dink mens bv. aan gevalle waar ons 'n vae foto of illustrasie het, wat deur KI in 'n meer realistiese of gekleurde portret (maar met onafwendbare spekulatiewe elemente) omskep kan word.<br> :c) Word KI-beelde enigsins in artikels toegelaat?<br> Op en.wiki word dit oorwegend nie toegelaat nie. Ons moet ook in ag neem, dat selfs indien dit nie in ons artikels toegelaat word nie, dit steeds vir die publiek en private webwerwe nuttig mag wees. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 10:31, 22 Julie 2026 (UTC) ::Ek verstaan... Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 10:35, 22 Julie 2026 (UTC) :::Vandag ‘n Wikimania 2026 paneelbespreking oor [[Kunsmatige intelligensie|KI]] binne die Wiki-omgewing bygewoon. Beide die potensiële bedreigings en moontlike voordele daarvan, is deur die paneellede geopper. Selfs oor die idee van ‘n aanvanklike sentrale beleid daaroor of gedesentraliseerde benadering, was daar nie eenstemmigheid nie. Aangesien daar konsensus was dat ‘n realiteit is wat hanteer sal moet word, gaan gesprekvoering voort en hopelik gaan meer duidelike riglyne in die verband ontwikkel word. Ek gaan poog om ‘n oog op die verwikkelinge te hou en wat ons in die interim selfs in die Afrikaanse Wikipedia kan begin bespreek. Meer as een paneellid het daarop gewys dat selfs in van die groot Wikipedia’s nog nie voldoende kennis is oor wat werklik die implikasies van KI is. [[Jimmy Wales]] het ook indirek daarna verwys in sy openingstoespraak. Wikipedia se rol in die era van [[groot taalmodel]]le kan self nog belangriker word, in sy toespraak ‘n optimistiese toon oor die toekoms van Wikipedia en sê dat die dood van Wikipedia al van die begin voorspel is, dit nog steeds van krag tot krag sal gaan. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 20:21, 22 Julie 2026 (UTC) == Gebruiker:Elmarie Waltman == Gemeenskap, dit is vir my 'n plesier om julle voor te stel aan [[Gebruiker:Elmarie Waltman|Elmarie]]. Sy het ingestem om ons te help met Admin werk, meer hieroor later. Sy gaan ook deel van die Radiospan wees. Welkom hier by ons Elmarie. Onthou, hierdie klomp ou toppies hier betrokke se blaf is erger as hulle byt! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 08:46, 24 Julie 2026 (UTC) :Hoe lekker lag ek nou! Dankie Deon, hoop om die Wikipedia naam op al die platforms hoog te hou. [[Gebruiker:Elmarie Waltman|Elmarie Waltman]] ([[Gebruikerbespreking:Elmarie Waltman|kontak]]) 09:02, 24 Julie 2026 (UTC) tazqn4gz2dwkbirlrinico82dj3ns0c 2919047 2919034 2026-07-24T09:48:04Z Aliwal2012 39067 /* Gebruiker:Elmarie Waltman */ Antwoord 2919047 wikitext text/x-wiki __NEWSECTIONLINK__ __NOINDEX__ {{spring ondertoe}} [[Lêer:Vandalenjaeger 01.jpg|duimnael|260px|links|'n Versoek aan al die admins: help ons asseblief om vandalisme uit te roei!]]<!-- [[Lêer:Jessica isn't getting involved in this discussion.jpg|duimnael|links|230px|Kom praat met ons op die Geselshoekie, ons kuier lekker saam!]] [[Lêer:Perde by Glen Reenenkamp, Golden Gate NP (1).jpg|duimnael|links|320px|Dis langnaweek! Kom ry die mak perde by die asemrowende [[Golden Gate-Hoogland- Nasionale Park]]! [[Lêer:Ceratotherium simum Kruger Park 02.JPG|duimnael|260px|links|"Dis beter om in die [[Krugerwildtuin]] as op kantoor te wees!" 'n Witrenoster in 2003.]] [[Lêer:Rooibokram KNP suide.JPG|duimnael|220px|links|Aliwal2012 sê: "Dis beter om in die [[Krugerwildtuin]] as op kantoor te wees!" 'n Rooibokram in 2011 in die suide.]] [[Lêer:Rosy-faced lovebirds (Agapornis roseicollis roseicollis) composite.jpg|duimnael|links|350px|Maak vrede in [[Israel-Hamas-oorlog|Gasa]] en [[Russiese inval in Oekraïne sedert 2022|Oekraïne]], nie oorlog nie!]] --> <div style="background:#f9f9f9; border:1px solid #aaaaaa; clear:right; float:right; font-size:90%; margin:1em 0 1em 1em; padding:1em; width:20em;"> <big>'''Sien ook:'''</big> * [[Wikipedia:Welkom nuwelinge]] wat veral op nuwelinge gemik is. * [[Wikipedia:Gebruikersportaal]] vir nuttige skakels vir alle gebruikers. * [[Wikipediabespreking:Geselshoekie]] vir bespreking oor die toekoms van hierdie bladsy. * [[/Taalforum/]] vir besprekings oor taalprobleme. Die juiste terme, spellings ensomeer. <center>'''Verdere hulp:'''<br /></center> Vir volledige hulp, riglyne en beleid (algemeen en spesifiek), raadpleeg gerus die * [[:en:Wikipedia:Community Portal|Engelse ''Community Portal'']], * [[:nl:Wikipedia:Gebruikersportaal|Nederlandse Gebruikersportaal]] en * [[:m:|Meta Wikipedia]]. </div> {{Argiefboks|14 | argief1 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2006|2004+05+06]] | argief2 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2007|2007+08+09]] | argief3 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2010+2011|2010+11]] | argief4 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2012|2012]] | argief5 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2013|2013+14+15]] | argief6 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2016|2016]] | argief7 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2017|2017]] | argief8 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2018|2018]] | argief9 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2019|2019]] | argief10 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2020|2020]] | argief11 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2021+2022+2023|2021+22+23]] | argief12 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2024|2024]] | argief13 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2025|2025]] | argief14 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2026|2026]] }} '''Welkom''' by die Afrikaanse Wikipedia se algemene geselshoekie. Enigiemand is welkom om deel te neem aan die besprekings hier: '''onderteken asseblief u besprekings''' deur <nowiki>~~~~</nowiki> te tik, of die "Handtekening met datum"-ikoon ([[Lêer:button sig.png|Handtekening met datum|link=]]) te kies op die redigeringskieslys. Ou besprekings word na die '''argief''' geskuif (sien die navigasiekas regs). As u 'n gesprek wil voortsit wat reeds in die argief is, word aanbeveel dat u die betrokke dele uitknip en hier plak. Hierdie blad is vir algemene besprekings, besprekings omtrent 'n spesifieke artikel kan op daardie artikel se besprekingsblad begin word; sodoende kan dit ook deur toekomstige bydraers en redigeerders gelees word. Vir die jongste nuus van WikimediaZA, besoek gerus ons [https://www.facebook.com/groups/231160206984566 Facebook bladsy], word lid van die [http://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikipedia-af Afrikaanse poslys] of besoek ons [http://wikimedia.org.za/wiki/Tuisblad_in_Afrikaans Tuisblad in Afrikaans] <div class="plainlinks"><center>'''>>> [//af.wikipedia.org/w/wiki.phtml?title=Wikipedia:Geselshoekie&action=edit&section=new Voeg 'n nuwe onderwerp by] <<<'''</center></div> == Uitslag van die 2026-skryfwedstryd == Navraag geskuif na [[Wikipediabespreking:Skryfwedstryd 2026]] == Bloedrivier == Gemeenskap, kan iemand wat slimmer as ek is asb weer na die koördinate kyk. Sien [[https://af.wikipedia.org/wiki/Slag_van_Bloedrivier#Liggings Liggings]]. Iets wat soos hierdie lyk is verwarrend: -28.436033,31.267480 Ons kinders word van grade, minute en sekondes geleer, nie hierdie desimale (vermoed ek) gedoente nie. Groete. [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 20:01, 17 Junie 2026 (UTC) :Gedoen, en stem saam dat die desimale 'n verwarrende kortpad is. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 09:18, 18 Junie 2026 (UTC) :: Dankie! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 09:20, 18 Junie 2026 (UTC) ::: Baie van ons KZN-gehuggie-artikels blyk terloops net benaderde koördinate te hê, en dié moet nog nagegaan word. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 09:24, 18 Junie 2026 (UTC) == Genealogiese inligting == Toe ek [[Slag van Bloedrivier|hierdie artikel]] besoek het, sien ek 'n paar vreemde kodes na verskeie mense se name. 'n Tipiese kode is "(b3c1d5e11)". Dit het my 'n rukkie geneem om af te lei dat dit genealogiese inligting is. Mag ek voorstel dat 'n sjabloon geskryf word wat aan die eerste voorkoms van sulke kodes in enige artikel geheg kan word om die kode te verduidelik. Die sjabloon self sal in 'n verwysing of 'n nota uitgebrei word. [[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 21:48, 18 Junie 2026 (UTC) :Ek sien nie die nodigheid van die genealogiese inligting in die artikel nie, aangesien geen famileverband tussen die mense genoem word nie. Ek dink 'n mens moet dit uithaal. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 09:46, 19 Junie 2026 (UTC) ::Dit is 'n deksels goeie vraag, ek kan verstaan hoekom hierdie kodes ingesluit is, omdat daar so baie familiename is wat presies oorvleuel, omdat almal presies dieselfde doopname het. Dit skep dus inderdaad verwarring. '''Ek voel egter 'n geboortedatum kan dalk help as jy dit in die voetnotas sou insluit.''' Dan weet jy presies met wie jy te doen het. ::Die kodes self skep wel dikwels verwarring. My moeder en suster sal sukkel om te verstaan hoe b3c1d5e11 presies werk, naamlik: :::b3 = 2de geslag, 3de kind :::c1 = 3de geslag (uit b3 gebore), 1ste kind (van b3) :::d5 = 4de geslag (uit c1 gebore), 5de kind (van c1) :::e11 = 5de geslag (uit d5 gebore), 11de kind (van d5) ::ens. ::In die meeste gevalle is dit patriliniêre inligting - stamvader se seun, se seun, se seun, se seun.... Maklik genoeg, dis 'n loodreguit lyn. Maar, soos ek in die familieboek oor die Malans gesien het, word die dogters dikwels uitgelaat. Dit is verkeerd, want my skrywersvriend van Bellville is nie die eerste kind nie, al word hy so aangedui; hy het 'n ouer suster. ::Daar is hoeveel ander voorsate wat buite rekening gelaat word, soos die ma se pa se ma se pa se pa se ma se... tot jy later 'n stamvader of -moeder kry. Jy gaan boonop later [[kwartierverlies]] kry. ::Aangesien ek gelukkig Rotterdamse grootouers het wat in 1951 geïmmigreer en in die 1960's genaturaliseer het, kan ek net sê ek is b2c2 (my pa is die tweede kind, ek is weer sy tweede kind). Dis maklik genoeg. Van moederskant... dis 'n diep put. ::Maar weer - die leser moet presies weet '''wie hy as stamouer as verwysing''' gebruik, omdat die stamvaders dieselfde vanne kan hê, maar totale ander mense is. [[Gebruiker:Suidpunt|Suidpunt]] ([[Gebruikerbespreking:Suidpunt|kontak]]) 10:28, 19 Junie 2026 (UTC) :::Die Uyse van die groot Uys-familie alleen, gaan (baie) moeilik te onderskei wees sonder daardie notas. Ek voel jy kry iets daaruit, en verloor niks, deur dit by te voeg. Die voorgestelde hulp-sjabloon sal baie nuttig wees. Daar is mense wat twyfel dat hierdie dinge enigsins gebeur het — sien dit as een of ander propaganda — en die notas koppel dit eenduidig aan spesifieke persone. Die voortrekkers het ook nie altyd hul name dieselde gespel nie, Oosthuijse op een lys, sal Oosthuize word op 'n ander, maar met die kodes kan jy uitwerk wie is wie. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 10:44, 19 Junie 2026 (UTC) ::::Het nou met tooltips die genealogiese kodes (by die betrokke artikel) in "g"-notas saamgevat. Dis net om aan te dui hoe die sjabloon kan werk as iemand dit wil skryf. Weet nie of "g" die beste afkorting daarvoor is, en of dit wel as "kodes" bekend staan nie. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 14:57, 19 Junie 2026 (UTC) :::::Twee van die deelnemers by die [[Slag van Bloedrivier]] was :::::*Jacobs, Pieter Daniel (a15b5c3d8e1) :::::*De Lange, Johan Hendrik (Hans Dons) (b10c2) :::::Waarom begin die stamkode van Jacobs met 'n "a" maar dié van De Lange met 'n "b"? [[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 15:07, 19 Junie 2026 (UTC) ::::::Ek raai daar moes 15 Jacobs-kinders by dieselde ouerpaar gewees het. En slegs een De Lange het die land binnegekom, sodat "a1" oorbodig is. Dit vertel ook vir ons dat die De Langes redelik onlangse immigrante was, in teenstelling met die Jacobse. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 15:21, 19 Junie 2026 (UTC) :::::::Ek het self die antwoord [[Genealogie#De Villiers/Pama nommeringstelsel|hier]] gevind. Die letter "a" dui aan die stamvader wie na Suid Afrika geëmigreer het. Indien twee broers saam geëmigreer het, gebruik ons die kodes "a1" en "a2". [[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 15:28, 19 Junie 2026 (UTC) ::::::::In die geval van Jacobs blyk a15 te verwys na Pierre Jacob (soms aangeteken as Pierre Jacobs), 'n Franse hugenoot wat in 1688 aanboord De Schelde arriveer, en hom dan in die Groot Drakenstein area vestig met sy gade Suzanne de Vos, en hul kinders. Ek raai dan daar was 14 ander Jacobse, hetsy broers aldan nie, wat ook in JA Heese (en later Pama) se register as immigrante aangeteken is. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 15:33, 19 Junie 2026 (UTC) {{uitkeep}} Ons dorpsbiblioteek is ongelukkig oor naweke toe, maar gelukkig het ek voorheen fotostate gemaak oor my eie familie-aangeleenthede. Jy kry, soos met die familienaam "LOUW", die volgende (''Suid-Afrikaanse geslagsregisters'', Deel 5 (L-M), p. 245): {{cquote|Twee Louws het uit Nederland na Suid-Afrika verhuis: a1 : Jan (1628-1691) wat in 1658 na die Kaap kom a2 : Dirk (1824-1886) wat in 1860 met sy vrou en 5 kinders in Durban land om hulle in Natal te vestig. }} Met ander woorde, die hele indeling is eintlik baie arbitrêr. Vind mens môre in 'n kalkgrot bewyse van 'n derde of vierde Louw-stamvader uit die 1700's, moet alles oorgedoen word. [[Gebruiker:Suidpunt|Suidpunt]] ([[Gebruikerbespreking:Suidpunt|kontak]]) 15:37, 19 Junie 2026 (UTC) :Toe die stelsel aanvanklik deur Christoffel Coetzee de Villiers (1850-1887) ontwikkel is, was dit waarskynlik nuttig, maar het nou sy nut oorleef. Waar sulke kodes wel bestaan, sal dit waarskynlik beter wees om dit met die persoon se geboortedatum (of doopdatum) te vervang. Verder is die genealogieë van baie vroeë Suid-Afrikaanse setlaarfamilies sedert de Villier se tyd opgeskryf. [[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 15:57, 19 Junie 2026 (UTC) ::Ek waardeer die Nederlandse ''kwartierstaat'', al is dit feitlik onmoontlik om niggies en nefies daarop aan te dui. Hier werk die "Suid-Afrikaanse stelsel" beter. Die grootste probleem is - in Europa en ook in die Afrikakulture kan die "Suid-Afrikaanse stelsel" onmoontlik nie werk nie, want - wie gebruik jy as verwysingspunt? 'n Grotbewoner, of selfs 'n rietrot (Boreoeutheria - die gemene deler tussen mens en hond) of die eerste alge uit die oertyd (uit 'n evolusionêre oogpunt)? In Europa werk julle dus volgens 'n probandus-stelsel, naamlik: die wêreld begin by my, en werk homself agteruit. Dus, geen stelsel is perfek nie. ::Maar tussen ons, as [[Julius Caesar]] sy voorsate tot by Venus en Mars kon terugvoer, laat niemand in jou pad staan nie. [[Gebruiker:Suidpunt|Suidpunt]] ([[Gebruikerbespreking:Suidpunt|kontak]]) 16:05, 19 Junie 2026 (UTC) :::Die Suid-Afrikaanse stelsel is ontwerp om met bekende stamvaders te werk, nie met onbekende stamvaders nie. As sodanig is dit veral nuttig wanneer die afstammelinge van immigrante opgespoor word, wat de Villiers gedoen het.[[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 20:31, 20 Junie 2026 (UTC) == [[Gebruiker:Jcb]] word weer 'n admin == Waarom is hierdie bladsy [[Sciëntologie]] beskerm? Ek wil graag hierdie skakel deduplikeer: ''"<nowiki><ref>Willms (2005), bl. 79</ref></nowiki>"'', maar ek kan dit nie nou doen nie. Dit gebeur gereeld. Sal dit 'n idee wees om my 'n administrateur vir hierdie soort onderhoud te maak? Ek was voorheen 'n administrateur op hierdie Wiki (lank gelede). [[Gebruiker:Jcb|Jcb]] ([[Gebruikerbespreking:Jcb|kontak]]) 15:36, 19 Junie 2026 (UTC) :{{Ondersteun}} jou benoeming. Jy verdien dit! --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 16:03, 19 Junie 2026 (UTC) :{{Ondersteun}} jou benoeming. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 17:46, 19 Junie 2026 (UTC) ::[[Gebruiker:Jcb|Jcb]], as 'n kandidaat kan ek jou seker twee vrae vra. Hoekom wil jy 'n administrateur op 'n anderstalige Wikipedia word? En hoekom het jy die eerste keer verdwyn? [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 18:02, 19 Junie 2026 (UTC) :::In die vroeë jare het ons baie met robotte gedoen. [https://af.wikipedia.org/w/index.php?title=709&diff=prev&oldid=53924 Byvoorbeeld interwiki]. Robotte het soms foute gemaak. In 2005 het ek 'n administrateur geword sodat ek die foute van my eie robot kon opruim. In 2013 is dit herroep weens onaktiwiteit. [[Gebruiker:Jcb|Jcb]] ([[Gebruikerbespreking:Jcb|kontak]]) 18:24, 19 Junie 2026 (UTC) :{{Ondersteun}} [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 19:20, 19 Junie 2026 (UTC) :{{Ondersteun}}, maar hy gaan nie baie besig wees nie omrede al die foute wat die hulpmiddel uitgewys het nou reggemaak is. Dankie [[Gebruiker:Jcb|Jcb]] vir al jou hardewerk hier. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 19:59, 19 Junie 2026 (UTC) :{{Ondersteun}} – {{Ping|Jcb}} baie geluk, jy is nou 'n administrateur op die Afrikaanse Wikipedia! Sterkte daarmee! Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 10:00, 20 Junie 2026 (UTC) ::Baie dankie almal! [[Gebruiker:Jcb|Jcb]] ([[Gebruikerbespreking:Jcb|kontak]]) 14:14, 20 Junie 2026 (UTC) == Die [[Nederlandse Wikipedia]] is hierdie week 25 jaar oud! == [https://nl.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Feestjaar_2026/Gefeliciteerd_Wikipedia! Wens hulle hier geluk!] --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 11:50, 20 Junie 2026 (UTC) == Vernoem, hernoem & genoem? == Die taalkundiges, is die volgende sin reg: ''Die spesie is na die Suid-Afrikaanse botanikus Abraham Erasmus van Wyk vernoem.'' Ek verwys na [[Indigofera vanwykii]]. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 18:49, 24 Junie 2026 (UTC) : Hi, Oesjaar. Hier is die verskil tussen vernoem, hernoem en genoem: :* '''Vernoem''' beteken om iemand se naam aan iemand of iets anders te gee, gewoonlik ter ere van iemand, byvoorbeeld: Die straat is na President Kruger vernoem. :*'''Hernoem''' beteken om die naam van iets te verander na iets anders, byvoorbeeld: Die lughawe is hernoem na 'n nuwe naam. :*'''Genoem''' beteken om na iemand of iets te verwys, byvoorbeeld: Ek het hom op sy naam genoem. : Ek hoop hierdie help sommer almal. Vernoem is korrek. Die Engelse ekwivalente van hierdie woorde is as volg: genoem = "mentioned", vernoem = "named after" en hernoem is "renamed". : Laat dit goed gaan, [[Gebruiker:Lefcentreright|Lefcentreright]] ([[Gebruikerbespreking:Lefcentreright|kontak]]) 20:26, 24 Junie 2026 (UTC) ::Genoem en vernoem is albei reg, want hulle is sinonieme. Uit die HAT: Ek is na my ouma genoem/vernoem. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 22:54, 24 Junie 2026 (UTC) ::Dit laat my hare reis/rys/ruis as iemand my "genoem" na "vernoem" verander. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 22:57, 24 Junie 2026 (UTC) == Ontplooiing van Regs- en Veiligheidskontakte-skakel op jou Wiki == Hallo gemeenskap, die Wikimedia-stigting het 'n [[wmf:Special:MyLanguage/Legal:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contact Information|enkele regs- en veiligheidskontakbladsy]] ontwerp, wat in die voetskrif van jou wiki gekoppel moet word om toegang tot akkurate regsinligting te verseker. Dit is 'n regulatoriese vereiste. Ons het reeds skakels na Engelse, Duitse, Italiaanse, Spaanse en ander wiki's uitgerol en sal dit binnekort ook op jou wiki ontplooi. [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_Legal_and_Safety_Contacts_FAQ|Lees asseblief meer op die projekbladsy]] en plaas enige kommentaar onder hierdie hofie of op die [[m:Special:MyLanguage/Talk:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contacts FAQ|besprekingsbladsy]]. <section end="Message"/> </div> -- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 13:28, 25 Junie 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Sannita_(WMF)/Mass_sending_test&oldid=30731267 --> :Hi @[[Gebruiker:Sannita (WMF)|Sannita (WMF)]] I've read through the linked docs. It is not 100% clear to me if there are any actions required of our wiki. And it is not clear when this change is going to take place. :Specifically [https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_Legal_and_Safety_Contacts_FAQ#What_if_a_wiki_already_has_a_%E2%80%9CContact%E2%80%9D_link? this section]. We already have a contact page. So which link is going to be updated, and what is the URL of the new legal contact page? And if the existing contact link is being edited, how will people find the link to the other page? - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 12:17, 2 Julie 2026 (UTC) ::@[[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] the change will take place by the end of July. Also, the community managed contact pages will remain. We will only add a link to the [[foundation:Legal:Wikimedia_Foundation_Legal_and_Safety_Contact_Information|foundation's legal contacts page]] in the footer below the pages of the wiki. The URL is: https://foundation.wikimedia.org/wiki/Legal:Wikimedia_Foundation_Legal_and_Safety_Contact_Information. It was linked in @[[Gebruiker:Sannita (WMF)|Sannita (WMF)]]'s message. –– [[Gebruiker:STei (WMF)|STei (WMF)]] ([[Gebruikerbespreking:STei (WMF)|kontak]]) 20:46, 2 Julie 2026 (UTC) :::Thanks, so to be clear: the contact page link in the sidebar remains as is, and you will add a new link for the new legal contact page in the footer? :::And what kind of wording will be used for the new legal contact page, considering we don't want to overload the meaning of "contact"? Will it be something like "contact legal" or just simply "legal" (translated of course). - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 07:20, 3 Julie 2026 (UTC) == Afrikaanse Wikipedia op die Radio == 'n Woord van dank aan professor [[Gerhard van Huyssteen]], wat vandag die Wikipedia-praatjie op [[Overvaal Stereo]] behartig het. Sy entoesiasme vir die Afrikaanse Wikipedia en die wyse waarop hy die waarde van die projek beklemtoon het, het ongetwyfeld by baie gebruikers en luisteraars aanklank gevind. Veral sy beklemtoning dat die Afrikaanse Wikipedia 'n gemeenskapsprojek is wat tot voordeel van alle Afrikaanssprekendes strek – van toevallige lesers en studente tot aktiewe bydraers – was besonder bemoedigend. Openbare gesprekke soos hierdie help om die sigbaarheid van die Afrikaanse Wikipedia te vergroot, nuwe bydraers aan te moedig en waardering te skep vir die duisende ure se vrywillige werk wat in die opbou van hierdie kennisbron belê word. Opregte dank aan professor Van Huyssteen vir sy tyd, sy ondersteuning en sy positiewe ambassadeurskap vir die Afrikaanse Wikipedia. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 09:18, 30 Junie 2026 (UTC) :Is die prof besig om ons van agter af aan te moedig by sy Engelse universiteit, of het hy ook 'n af.wiki-rekening? My broer het sy seun na Potch gestuur menend dat hy daar nog Afrikaans gaan kry, en toe ons die oë uitvee is dit alles Engels. Dis deel van die rede hoekom ek nou meestal Afrikaans skryf. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 12:47, 1 Julie 2026 (UTC) ::Hy is inderdaad 'n gebruiker hier; [[Gebruiker:Geebee100]] [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 13:58, 1 Julie 2026 (UTC) == Besoeke vir Junie. == Gemeenskap, die besoeke vir April, Mei en Junie is 2,334; 2,303 en 2,205 miljoen respektiewelik. Ek het verwag dat Junie se besoeke amper by die 3 miljoen sou draai gesien in die lig van die Sokker-Wêreldbeker vir 2026 en die feit dat daar die afgelope 2 maande soveel artikels oor sokkerspelers geskep is. Miskien gaan Juliemaand beter lyk. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 18:28, 1 Julie 2026 (UTC) :Ons moenie ons te veel blindstaar teen die "User"-syfers nie. As ons kyk na "Automatic" is dit duidelik meer mense gebruik ChatGPT en Google Gemini. En glo my, dikwels is Automatic tien keer meer as 'n enkele User-getal. Elke keer wanneer iemand 'n onderwerp opper of aanroer skraap 'n paar GPU's oor 'n paar Wikipedia-artikels. En wat ek ook ervaar het (vandaar dat mens byna mikroskopies spesifiek moet skryf of selfs die arme lesers met konteks moet oorlaai) - ons liewe rekenaars som op. Maar mens wil weet: maar "wat as dit?" of "wat as dat?" Dit raak soos 'n mikroskoop waar jy net al hoe meer inzoem. Nou in die regte wêreld het jy dieselfde sprinkaan onder 'n dekglas, maar dit lyk bietjie baie anders onder my speelgoed-mikroskoop as die elektronmikroskoop. En ons weet wat gebeur as KI inzoem: hy raai. Hy gorrel. Hy weet nie van sy gat af nie, maar sy programmering is so geskryf om 'n antwoord gedwonge te moet gee, of rekonstrueer met broodkrummels. Hy sal nooit erken: "ons weet nog nie".[[Gebruiker:Suidpunt|Suidpunt]] ([[Gebruikerbespreking:Suidpunt|kontak]]) 07:22, 6 Julie 2026 (UTC) :: Dit verklaar hoekom die meeste besoekers volgens hierdie statistieke uit die VSA kom. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 14:19, 6 Julie 2026 (UTC) :::Ek sien dit anders om. Ons moet ons glad nie bekommer oor die outomatiese verkeer nie. (Botte, KI en soekenjinspinnekoppe). Dit sal mettertyd massief toeneem, veral omdat een draaiboek wat een persoon in 'n dag kan skryf, meer verkeer kan genereer as wat 'n mens ooit natuurlik op sy eie sou kon doen. Sien: [[:en:Dead Internet theory]]. :::Die feit dat baie gebruikers hul Wikipedia-inhoud deur KI-opsommings kry, is meestal nie hul eie keuse nie, aangesien baie soekenjins dit in elk geval by verstek doen. :::En boonop, daardie mense wat tevrede is met 'n KI-opsomming sonder om die bladsy eintlik te lees, is in elk geval nie ons teikengehoor nie. Hulle sou nooit 'n hele Wikipedia-artikel lees nie. :::Ons is hier om diegene te bedien wat werklik wil lees en leer. Laat ons dus die verstandelose robotte en mense ignoreer en aangaan soos ons nog altyd gedoen het. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 18:10, 6 Julie 2026 (UTC) == Maandelikse sintaksfoute == Hier is die nuutste: https://checkwiki.toolforge.org/cgi-bin/checkwiki.cgi?project=afwiki&view=project Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 18:58, 2 Julie 2026 (UTC) :Ek het probeer werk maak van die foute, maar kon nie hond haaraf maak nie! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 20:03, 6 Julie 2026 (UTC) == Kategorie:Flora van Suid-Afrika == Gemeenskap, juig saam met my! Hierdie kategorie het die 10,000 artikel mylpaal bereik! Dankie prof. [[Braam van Wyk]] vir die foto's! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 10:35, 8 Julie 2026 (UTC) :Uitstekend behalwe vir 'n sekere outoriteit se swak oordeel en bemoeisiekheid wat ek sou ignoreer. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 20:35, 8 Julie 2026 (UTC) == Seedier-voortplanting == In Engels vind ek die term "broadcast spawning", wat beteken dat seediere, bv. visse, uitwendig voortplant/bevrug word deur die sperm- of eierselle in water te laat drywe, waar dié gameetselle mekaar lukraak danksy hul getalsterkte ontmoet. Mens kry ook "benthic spawning" en ander. In my beperkte dierkunde-bronne (nie bewus van 'n Afrikaanse dierkundewoordeboek) vind ek nie 'n Afrikaanse ekwivalent nie, en vertaal dit voorlopig as "uitsaai-kuitskieting". As daar 'n beter Afrikaanse woord hiervoor bestaan, hoor ek graag. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 20:31, 8 Julie 2026 (UTC) :Ook gewonder: as mens die woord [[akwakultuur]] beskou, wat is dit presies? 'n "Boerdery" kan 'n praktyk of proses wees, of selfs die fisiese plek plus gewas waar bv. graan verbou word. 'n Akwakultuur (as die lidwoord toepaslik is) kan dan benewens die proses, praktyk of metode, ook miskien die "plaas", "boerdery", óf die versameling van tenks of damme wees waar waterdiere verbou word. En ek gebruik eerder die woord "verbou" as "kweek", want ek dink jy kweek sampioene of plante, en nie seediere nie. As jy kweek het jy 'n kwekery. In 'n petriebakkie kan jy 'n kultuur propageer. Enige kommentaar welkom. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 07:17, 9 Julie 2026 (UTC) :: EK het dit na een van my taalkundige vrinne verwys... Nou wag ons! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 08:04, 9 Julie 2026 (UTC) ::: Van dr. [[Mariëtta Alberts]] ''Uitsaaikuit.. by seediere die nieseksuele gelyktydige vrystelling van eierselle deur wyfie en spermselle deur mannetjie''. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 10:10, 9 Julie 2026 (UTC) :::: Die WAT kan ook nie help nie. EK het 'n boodskap na die [[SAIAB]] gestuur. Kom ons kyk... Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 13:30, 9 Julie 2026 (UTC) ::::: Om met die SAIAB te probeer gesels is 'n ander storie.... Ek het uiteindelik met 'n Dr. Suzanne Redelinghuys gesels. Sy sal kyk wat sy kan doen. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 13:54, 9 Julie 2026 (UTC) : Dr. Mariëtta Alberts stel voor julle gebruik ''kuituitsaaiing''. Ek ken die woorde: ''...die harders skiet kuit...''. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 13:54, 9 Julie 2026 (UTC) ::Al die bg. help, dankie! [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 14:08, 9 Julie 2026 (UTC) == Swem in Suid-Afrika == Gemeenskap, ek sien 'n gebruiker het nou 'n duisternis eksterne skakels in [[Swem in Suid-Afrika|bogenoemde artikels]] geplaas. Myns insiens laat ons dit nie toe nie, is ek reg? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 11:18, 9 Julie 2026 (UTC) : Die gebruik is om slegs skakels na bestaande artikels in die Afrikaanse Wikipedia te plaas en nie na ander tale Wiki artikels of eksterne webblaaie nie. Dink van die nuwe skakels in hierdie artikel sou miskien werk as bronne maar moet dan volgens die Wikipedia konvensies geformateer word. Daar is ook 'n eksterne skakel afdeling onder aan die artikel wat gebruik kan word om meer skakels na omvattende bronne op ander webwerwe te plaas. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 11:41, 9 Julie 2026 (UTC) ::Daar is altyd 'n uitsondering op die reël - sien die plasing wat ek 'n paar minute gelede op hierdie bladsy gemaak het. [[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 17:27, 13 Julie 2026 (UTC) :::Wat ek gesien het, was 'n reeks swak uitgevoerde verwysings (kaal URL-skakels) en 'n paar skakels na ander Wikipedia's. Ek stem nie saam dat hulle verwyder moet word nie. Die kaal URL's moet behoorlik as verwysings geformateer word, terwyl die skakels na ander Wikipedia's geformateer moet word met behulp van Sjabloon:Intertaalskakels.[[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 17:38, 13 Julie 2026 (UTC) ::::Stem saam met Martin - die URL'e lyk soos verwysings. Skakels na anderstalige wikis mag spaarsamig gebruik word m.b.v. die sjabloon {{ss|ill}}. Sien bv. die Engelse artikel [[:en:Pepin the Short]]. Hulle gebruik {{ss|ill}} om na {{Ill|Frankiese Interregnum|fr|Interrègne franc}} te skakel, waarskynlik omdat die gebruiker voel dit gaan jare vat voor die Engelse Wikipedia 'n artikel daaroor kry, en 'n leser wat Frans verstaan of weet hoe om 'n vertaler te gebruik, kan daarby baat deur na die Franse artikel verwys te word. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 18:46, 13 Julie 2026 (UTC) :::::Die alternatief vir die gebruik van die {{ss|ill}}-sjabloon is om 'n saadjie te skep wat 'n behoorlike inligtingsboks bevat en behoorlik in Wikidata geïndekseer is. Dit sal die leser basiese inligting gee en hulle in staat stel om dieper in die onderwerp te delf in die taal van hul keuse. [[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 18:03, 14 Julie 2026 (UTC) == Onderwatervaartuig == Is dit nodig om so 'n lang naam te gebruik? Watse opsies het ons volgens die kenners? Ek voel "dompeltuig" sal werk, want dompel kan in hierdie konteks net onderwater beteken, en tuig beteken jy ry in hom, of dit bevat instrumente vir 'n missie. Dus "Titan-dompeltuig"? Nietemin, net 'n voorstel. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 09:34, 13 Julie 2026 (UTC) :Toe ek op die skool was ('n half-eeu gelede), was dit altyd 'n "duikboot". In die [[:nl:Onderzeeboot|Nederlanse Wikipedia]], skryf hulle "Een '''onderzeeboot''', '''onderzeeër''' of vroeger '''duikboot''', is een vaartuig dat zich onder water kan voortbewegen." [[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 17:23, 13 Julie 2026 (UTC) ::In verband met die ''Titan''-tuig gebruik Netwerk24 onderwatervaartuig,[https://www.netwerk24.com/nuus/internasionaal/tydlyn-van-gebeure-toe-titan-verdwyn-20230621][https://www.netwerk24.com/nuus/internasionaal/nog-wrakstukke-oorskot-gevind-na-dodelike-titan-ekspedisie-20231011][https://www.netwerk24.com/nuus/internasionaal/titan-wonderwerk-as-hulle-lewend-gevind-word-20230621] dompelduikboot,[https://www.netwerk24.com/nuus/internasionaal/titan-vervaardiger-staak-alle-ekspedisies-20230706] dompeltuig[https://www.netwerk24.com/nuus/internasionaal/titan-vervaardiger-staak-alle-ekspedisies-20230706][https://www.netwerk24.com/huisgenoot/nuus/titan-diepseeramp-waar-het-alles-so-verskriklik-verkeerd-geloop-20230630] en onderwatertuig [https://www.netwerk24.com/nuus/internasionaal/titan-soos-titanic-gesink-deur-arrogansie-20230625][https://www.netwerk24.com/nuus/internasionaal/waarskuwings-oor-veiligheid-van-titan-glo-geignoreer-20230623]. In [https://www.netwerk24.com/nuus/internasionaal/titan-wonderwerk-as-hulle-lewend-gevind-word-20230621 hierdie artikel] van 21 Junie 2023 verwys hulle daarna as 'n duikboot, maar ek vermoed dit is verkeerd en dit was voor hulle die terminologie uitgeklaar het. ChatGPT sê 'n duikboot is 'n selfstandige vaartuig wat vir lang tydperke onafhanklik onderwater kan bly terwyl tuie soos die ''Titan'' afhanklik is van 'n "moederskip" en slegs beperkte lewensondersteunende voorraad het en gewoonlik vir korter tydperke as duikbote onderwater kan bly. ''Maroela Media'' verwys ook na die ''Titan'' as 'n dompeltuig.[https://maroelamedia.co.za/nuus/wereld/oceangate-staak-alle-ekspedisies/]. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 18:36, 13 Julie 2026 (UTC) :::Dankie vir al die bostaande. Het gedink dat "Titan-onderwatervaartuig-inploffing" nogal lank is. Tensy iemand beswaar maak sal ek dit miskien later skuif na "Titan-dompeltuig-inploffing". [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 21:09, 18 Julie 2026 (UTC) == Ons vriend BurgertB == Gemeenskap, neem kennis dat ons vriend [[Gebruiker:BurgertB]] tans in die hospitaal is. Ons sê sterkte vir hom en wens die beste toe. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 20:02, 13 Julie 2026 (UTC) :Sterkte Burgert, ek hoop nie dis te ernstig nie! Beterskap! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 08:00, 15 Julie 2026 (UTC) ::Hi Burgert, hoop dit gaan al beter, ons dink aan jou. Sterkte. Laat weet hoe dit gaan. [[Gebruiker:Thermofan|Thermofan]] ([[Gebruikerbespreking:Thermofan|kontak]]) 08:25, 21 Julie 2026 (UTC) == Jy het jou huiswerk gedoen... == ...as die Engelse Wikipedia sê dat van hulle artikels met 'n Afrikaanse (of Duitse artikel) uitgebrei kan word. Ek het onlangs twee voorbeelde rakende my sportartikels gesien: * [[:en:South Korea national rugby union team]] wat met hulp van beide die [[:af:Koreaanse nasionale rugbyspan|Afrikaanse voorbladartikel]] en die [[:de:Südkoreanische Rugby-Union-Nationalmannschaft|Duitse lesenswaardige artikel]] verbeter kan word. * [[:en:Tanzania national cricket team]] wat met hulp van die [[:de:Tansanische Cricket-Nationalmannschaft|nuwe Duitse lesenswaardige artikel]] (laas maand aangewys) verbeter kan word. Myns insiens is dit baie interessant dat die Afrikaanse en Duitse Wikipedia in beide krieket en rugby (hoegenaamd dié Engelse sportsoorte) deels beter artikels het as die Engelse Wikipedia. My doel was nog altyd om met artikels oor nasionale spanne en wêreldbekertoernooie die Engelse artikel te klop, nou word in die een of ander amptelik daarna verwys dat dit wel die geval is. Volgens my beskeie mening is dit die geval by die meeste artikels oor nasionale spanne, en hulle het in Afrikaans en Duits altyd dieselfde inhoud. Terloops, die Swahili-Wikipedia (Swahili is 'n ampstaal in Kenia, Rwanda, Tanzanië en Uganda) het nie een artikel oor nasionale krieket- of rugbyspanne nie. Tydens laasjaar se Wikimania in Nairobi wou ek 'n projek van stapel stuur om hulle ook te betrek, maar my versoek het nie geslaag nie (ek was nie daar nie). Hulle het wel artikels soos [[:sw:Steve Tikolo]] waar ek met 'n inligtingskas kon help, maar hulle het nie iets soos [[:sw:Timu ya kriketi ya Kenya]] ([[Keniaanse nasionale krieketspan]]) nie. Gemeenskap, dit is wat van my sportartikels vir die Afrikaanse Wikipedia (en Duitse ook) kan bied en myns insiens is dit een van baie moontlikhede om Afrikaans volstoom te ondersteun: '''met kwaliteit bo kwantiteit'''. Daarmee kan ons veral lesers lok, dink ek. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 20:45, 13 Julie 2026 (UTC) :In die kol. Weens die druk op Afrikaanse onderwys-instellings moet daar aanlyn-aktiwiteit oor 'n alternatiewe en breë front wees. Die wiki-artikels oor gewilde onderwerpe plaas terminologie in die volksmond, en is beleggings in die taaltoekoms. 'n Leserspubliek wat meer lees, meer krities lees en meer in feite belangstel sal wel ook help. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 21:09, 18 Julie 2026 (UTC) == Maria == Kan iemand asb. vir my die artikel "Maria Boleyn" skep sodat ek kan sien of ek dit op hierdie gemors van 'n app kan doen - die app waarop ek glo geblokkeer is? Hoe is dit moontlik? - Burgert [[Spesiaal:Bydraes/&#126;2026-40485-20|&#126;2026-40485-20]] ([[Gebruikerbespreking:&#126;2026-40485-20|talk]]) 04:46, 20 Julie 2026 (UTC) ::{{ping|Rooiratel}}, enige raad hier? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 06:07, 20 Julie 2026 (UTC) :::Bedoel jy die Selfoon app? Dit werk net so 'n klein bietjie vir my, soms... maar ek vermy dit soos die pes vir bydraes. [[Gebruiker:Thermofan|Thermofan]] ([[Gebruikerbespreking:Thermofan|kontak]]) 08:38, 20 Julie 2026 (UTC) == [[Wikipedia:Bladsyverwydering]] == Admins, daar is 'n bietjie werk. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 05:55, 21 Julie 2026 (UTC) :Oesjaar, is jy nie weg Frankryk toe vir Wikimania 2026 nie? [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 06:50, 21 Julie 2026 (UTC) :: Nee ongelukkig nie. As pensioenaris met inkomste van R0.00 per maand kon ek nie die Schengen Visa bekostig nie, my bakkie het dringend instandhouding vereis. So werk dit maar. Groete. [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 06:58, 21 Julie 2026 (UTC) :::Jammer om te hoor, miskien kan jy nog virtueel aanbied? Sopas self ook R11750 vir my Mercedes se diens moes uithaal! Groete tuis, [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 07:54, 21 Julie 2026 (UTC) :::: [[Gebruiker:Discott]] bied namens my aan. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 08:02, 21 Julie 2026 (UTC) == Wikimania 2026 == As ‘n ontvanger van ‘n beurs van [[Wikimedia ZA]], is ek in Parys om [[Wikimania]] 2026 in [[Parys]] by te woon. My eerste Wikimania. Vandag was die voorkonferensie vir gebruikers met spesiale regte wat inderdaad weereens die omvang van aktiwiteite binne Wikimedia onder aandag bring. Mens kan uiteraard ook aanlyn verskeie van die sessies van more bywoon deur te registreer op die Wikimania 2026 blad. Die weeklikse radio inset by [[Overvaal Stereo]] is ook vandag van die byeenkoms gedoen. ‘n Volledige verslag van Wikimedia 2026 sal na afloop van die konferensie gedoen word. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 19:48, 21 Julie 2026 (UTC) : Ek is ook hier. Uiteindelik [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ontmoet. [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 15:26, 22 Julie 2026 (UTC) ::Lekker julle manne, geniet dit terdeë! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 18:02, 22 Julie 2026 (UTC) ::: Ja is goed om uiteindelik Dumbassman te ontmoet. Ek het ook twee Duitse gebruikers raakgeloop wat al artikels op die Afrikaanse Wikipedia geskep het. Die een wat oorspronklik van Suid-Afrika kom, het aangedui hy mag weer betrokke word. Ek het hom sterk aangemoedig. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 20:34, 22 Julie 2026 (UTC) == RFC oor KI-gegenereerde inhoud in Commons (en ter plaatse) == Soos op 23 Junie hier genoem, is Commons nog besig om uit te werk wat hulle presies wil hê wat beelde betref wat deur KI geskep is. Hulle is veral versigtig vir beelde wat werklike mense uitbeeld, selfs as dié historiese figure is, waar etiese oorwegings (soos persoonsregte) effektief geen rol speel nie. Ook hou hulle nie daarvan in enige wetenskaplike aanwending nie. Sulke beelde noem hulle spekulatief, ensomeer, en wil nie valse inligting die wêreld instuur nie. Ook beskou sommige persone daar KI-beelde as opvoedkundig waardeloos, en byna enige menslike poging as baie beter. Ons het natuurlik talle artikels aangaande historiese figure waar die uitbeelding volkome spekulatief is, soos [[Plautus]] en baie ander, alhoewel dan nie KI nie. By die Commons-bespreking word gemeld: :"Groot getalle beelde wat nie die werklikheid weerspieël nie, word [op commons] opgelaai. Wanneer 'n minderwaardige KI-beeld in 'n artikel ingevoeg word, ontmoedig dit werklike fotograwe en grafiese kunstenaars om beelde te skep, omdat hulle meer geneig is om 'n beeld te skep vir 'n artikel wat geen illustrasie het nie. Hierdie opdatering vereis dat sommige KI-inhoud as sodanig in-beeld gemerk word. Hierdie opdatering redaksioneer andersins nié projekte buite Commons nie. Commons het geen voorneme om ander projekte te redaksioneer nie, ons wil net verseker dat óns nie bydra tot die waninligting van die publiek nie." Die kwessie dus: af.wiki moet nog besluit wat ons plaaslike beleid is, want wikimedia gaan nie aan ons voorskryf nie.<br> :a) Word <u>oplaai</u> van KI-beelde hier op af.wiki toegelaat, benewens waar dit KI-konsepte self illustreer?<br> :b) Word dit toegelaat waar dit werklike mense illustreer? Hier dink mens bv. aan gevalle waar ons 'n vae foto of illustrasie het, wat deur KI in 'n meer realistiese of gekleurde portret (maar met onafwendbare spekulatiewe elemente) omskep kan word.<br> :c) Word KI-beelde enigsins in artikels toegelaat?<br> Op en.wiki word dit oorwegend nie toegelaat nie. Ons moet ook in ag neem, dat selfs indien dit nie in ons artikels toegelaat word nie, dit steeds vir die publiek en private webwerwe nuttig mag wees. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 10:31, 22 Julie 2026 (UTC) ::Ek verstaan... Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 10:35, 22 Julie 2026 (UTC) :::Vandag ‘n Wikimania 2026 paneelbespreking oor [[Kunsmatige intelligensie|KI]] binne die Wiki-omgewing bygewoon. Beide die potensiële bedreigings en moontlike voordele daarvan, is deur die paneellede geopper. Selfs oor die idee van ‘n aanvanklike sentrale beleid daaroor of gedesentraliseerde benadering, was daar nie eenstemmigheid nie. Aangesien daar konsensus was dat ‘n realiteit is wat hanteer sal moet word, gaan gesprekvoering voort en hopelik gaan meer duidelike riglyne in die verband ontwikkel word. Ek gaan poog om ‘n oog op die verwikkelinge te hou en wat ons in die interim selfs in die Afrikaanse Wikipedia kan begin bespreek. Meer as een paneellid het daarop gewys dat selfs in van die groot Wikipedia’s nog nie voldoende kennis is oor wat werklik die implikasies van KI is. [[Jimmy Wales]] het ook indirek daarna verwys in sy openingstoespraak. Wikipedia se rol in die era van [[groot taalmodel]]le kan self nog belangriker word, in sy toespraak ‘n optimistiese toon oor die toekoms van Wikipedia en sê dat die dood van Wikipedia al van die begin voorspel is, dit nog steeds van krag tot krag sal gaan. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 20:21, 22 Julie 2026 (UTC) == Gebruiker:Elmarie Waltman == Gemeenskap, dit is vir my 'n plesier om julle voor te stel aan [[Gebruiker:Elmarie Waltman|Elmarie]]. Sy het ingestem om ons te help met Admin werk, meer hieroor later. Sy gaan ook deel van die Radiospan wees. Welkom hier by ons Elmarie. Onthou, hierdie klomp ou toppies hier betrokke se blaf is erger as hulle byt! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 08:46, 24 Julie 2026 (UTC) :Hoe lekker lag ek nou! Dankie Deon, hoop om die Wikipedia naam op al die platforms hoog te hou. [[Gebruiker:Elmarie Waltman|Elmarie Waltman]] ([[Gebruikerbespreking:Elmarie Waltman|kontak]]) 09:02, 24 Julie 2026 (UTC) ::Baie welkom Elmarie, ons hoop jy geniet jou tyd hier terdeë! Sien uit na jou bydrae. Groete, [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 09:48, 24 Julie 2026 (UTC) bmnr9ek6dmvz2564vwaqhj8ega2u0q5 2919048 2919047 2026-07-24T09:54:39Z Aliwal2012 39067 /* RFC oor KI-gegenereerde inhoud in Commons (en ter plaatse) */ taalredigering van Sobaka 2919048 wikitext text/x-wiki __NEWSECTIONLINK__ __NOINDEX__ {{spring ondertoe}} [[Lêer:Vandalenjaeger 01.jpg|duimnael|260px|links|'n Versoek aan al die admins: help ons asseblief om vandalisme uit te roei!]]<!-- [[Lêer:Jessica isn't getting involved in this discussion.jpg|duimnael|links|230px|Kom praat met ons op die Geselshoekie, ons kuier lekker saam!]] [[Lêer:Perde by Glen Reenenkamp, Golden Gate NP (1).jpg|duimnael|links|320px|Dis langnaweek! Kom ry die mak perde by die asemrowende [[Golden Gate-Hoogland- Nasionale Park]]! [[Lêer:Ceratotherium simum Kruger Park 02.JPG|duimnael|260px|links|"Dis beter om in die [[Krugerwildtuin]] as op kantoor te wees!" 'n Witrenoster in 2003.]] [[Lêer:Rooibokram KNP suide.JPG|duimnael|220px|links|Aliwal2012 sê: "Dis beter om in die [[Krugerwildtuin]] as op kantoor te wees!" 'n Rooibokram in 2011 in die suide.]] [[Lêer:Rosy-faced lovebirds (Agapornis roseicollis roseicollis) composite.jpg|duimnael|links|350px|Maak vrede in [[Israel-Hamas-oorlog|Gasa]] en [[Russiese inval in Oekraïne sedert 2022|Oekraïne]], nie oorlog nie!]] --> <div style="background:#f9f9f9; border:1px solid #aaaaaa; clear:right; float:right; font-size:90%; margin:1em 0 1em 1em; padding:1em; width:20em;"> <big>'''Sien ook:'''</big> * [[Wikipedia:Welkom nuwelinge]] wat veral op nuwelinge gemik is. * [[Wikipedia:Gebruikersportaal]] vir nuttige skakels vir alle gebruikers. * [[Wikipediabespreking:Geselshoekie]] vir bespreking oor die toekoms van hierdie bladsy. * [[/Taalforum/]] vir besprekings oor taalprobleme. Die juiste terme, spellings ensomeer. <center>'''Verdere hulp:'''<br /></center> Vir volledige hulp, riglyne en beleid (algemeen en spesifiek), raadpleeg gerus die * [[:en:Wikipedia:Community Portal|Engelse ''Community Portal'']], * [[:nl:Wikipedia:Gebruikersportaal|Nederlandse Gebruikersportaal]] en * [[:m:|Meta Wikipedia]]. </div> {{Argiefboks|14 | argief1 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2006|2004+05+06]] | argief2 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2007|2007+08+09]] | argief3 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2010+2011|2010+11]] | argief4 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2012|2012]] | argief5 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2013|2013+14+15]] | argief6 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2016|2016]] | argief7 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2017|2017]] | argief8 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2018|2018]] | argief9 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2019|2019]] | argief10 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2020|2020]] | argief11 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2021+2022+2023|2021+22+23]] | argief12 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2024|2024]] | argief13 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2025|2025]] | argief14 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2026|2026]] }} '''Welkom''' by die Afrikaanse Wikipedia se algemene geselshoekie. Enigiemand is welkom om deel te neem aan die besprekings hier: '''onderteken asseblief u besprekings''' deur <nowiki>~~~~</nowiki> te tik, of die "Handtekening met datum"-ikoon ([[Lêer:button sig.png|Handtekening met datum|link=]]) te kies op die redigeringskieslys. Ou besprekings word na die '''argief''' geskuif (sien die navigasiekas regs). As u 'n gesprek wil voortsit wat reeds in die argief is, word aanbeveel dat u die betrokke dele uitknip en hier plak. Hierdie blad is vir algemene besprekings, besprekings omtrent 'n spesifieke artikel kan op daardie artikel se besprekingsblad begin word; sodoende kan dit ook deur toekomstige bydraers en redigeerders gelees word. Vir die jongste nuus van WikimediaZA, besoek gerus ons [https://www.facebook.com/groups/231160206984566 Facebook bladsy], word lid van die [http://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikipedia-af Afrikaanse poslys] of besoek ons [http://wikimedia.org.za/wiki/Tuisblad_in_Afrikaans Tuisblad in Afrikaans] <div class="plainlinks"><center>'''>>> [//af.wikipedia.org/w/wiki.phtml?title=Wikipedia:Geselshoekie&action=edit&section=new Voeg 'n nuwe onderwerp by] <<<'''</center></div> == Uitslag van die 2026-skryfwedstryd == Navraag geskuif na [[Wikipediabespreking:Skryfwedstryd 2026]] == Bloedrivier == Gemeenskap, kan iemand wat slimmer as ek is asb weer na die koördinate kyk. Sien [[https://af.wikipedia.org/wiki/Slag_van_Bloedrivier#Liggings Liggings]]. Iets wat soos hierdie lyk is verwarrend: -28.436033,31.267480 Ons kinders word van grade, minute en sekondes geleer, nie hierdie desimale (vermoed ek) gedoente nie. Groete. [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 20:01, 17 Junie 2026 (UTC) :Gedoen, en stem saam dat die desimale 'n verwarrende kortpad is. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 09:18, 18 Junie 2026 (UTC) :: Dankie! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 09:20, 18 Junie 2026 (UTC) ::: Baie van ons KZN-gehuggie-artikels blyk terloops net benaderde koördinate te hê, en dié moet nog nagegaan word. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 09:24, 18 Junie 2026 (UTC) == Genealogiese inligting == Toe ek [[Slag van Bloedrivier|hierdie artikel]] besoek het, sien ek 'n paar vreemde kodes na verskeie mense se name. 'n Tipiese kode is "(b3c1d5e11)". Dit het my 'n rukkie geneem om af te lei dat dit genealogiese inligting is. Mag ek voorstel dat 'n sjabloon geskryf word wat aan die eerste voorkoms van sulke kodes in enige artikel geheg kan word om die kode te verduidelik. Die sjabloon self sal in 'n verwysing of 'n nota uitgebrei word. [[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 21:48, 18 Junie 2026 (UTC) :Ek sien nie die nodigheid van die genealogiese inligting in die artikel nie, aangesien geen famileverband tussen die mense genoem word nie. Ek dink 'n mens moet dit uithaal. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 09:46, 19 Junie 2026 (UTC) ::Dit is 'n deksels goeie vraag, ek kan verstaan hoekom hierdie kodes ingesluit is, omdat daar so baie familiename is wat presies oorvleuel, omdat almal presies dieselfde doopname het. Dit skep dus inderdaad verwarring. '''Ek voel egter 'n geboortedatum kan dalk help as jy dit in die voetnotas sou insluit.''' Dan weet jy presies met wie jy te doen het. ::Die kodes self skep wel dikwels verwarring. My moeder en suster sal sukkel om te verstaan hoe b3c1d5e11 presies werk, naamlik: :::b3 = 2de geslag, 3de kind :::c1 = 3de geslag (uit b3 gebore), 1ste kind (van b3) :::d5 = 4de geslag (uit c1 gebore), 5de kind (van c1) :::e11 = 5de geslag (uit d5 gebore), 11de kind (van d5) ::ens. ::In die meeste gevalle is dit patriliniêre inligting - stamvader se seun, se seun, se seun, se seun.... Maklik genoeg, dis 'n loodreguit lyn. Maar, soos ek in die familieboek oor die Malans gesien het, word die dogters dikwels uitgelaat. Dit is verkeerd, want my skrywersvriend van Bellville is nie die eerste kind nie, al word hy so aangedui; hy het 'n ouer suster. ::Daar is hoeveel ander voorsate wat buite rekening gelaat word, soos die ma se pa se ma se pa se pa se ma se... tot jy later 'n stamvader of -moeder kry. Jy gaan boonop later [[kwartierverlies]] kry. ::Aangesien ek gelukkig Rotterdamse grootouers het wat in 1951 geïmmigreer en in die 1960's genaturaliseer het, kan ek net sê ek is b2c2 (my pa is die tweede kind, ek is weer sy tweede kind). Dis maklik genoeg. Van moederskant... dis 'n diep put. ::Maar weer - die leser moet presies weet '''wie hy as stamouer as verwysing''' gebruik, omdat die stamvaders dieselfde vanne kan hê, maar totale ander mense is. [[Gebruiker:Suidpunt|Suidpunt]] ([[Gebruikerbespreking:Suidpunt|kontak]]) 10:28, 19 Junie 2026 (UTC) :::Die Uyse van die groot Uys-familie alleen, gaan (baie) moeilik te onderskei wees sonder daardie notas. Ek voel jy kry iets daaruit, en verloor niks, deur dit by te voeg. Die voorgestelde hulp-sjabloon sal baie nuttig wees. Daar is mense wat twyfel dat hierdie dinge enigsins gebeur het — sien dit as een of ander propaganda — en die notas koppel dit eenduidig aan spesifieke persone. Die voortrekkers het ook nie altyd hul name dieselde gespel nie, Oosthuijse op een lys, sal Oosthuize word op 'n ander, maar met die kodes kan jy uitwerk wie is wie. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 10:44, 19 Junie 2026 (UTC) ::::Het nou met tooltips die genealogiese kodes (by die betrokke artikel) in "g"-notas saamgevat. Dis net om aan te dui hoe die sjabloon kan werk as iemand dit wil skryf. Weet nie of "g" die beste afkorting daarvoor is, en of dit wel as "kodes" bekend staan nie. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 14:57, 19 Junie 2026 (UTC) :::::Twee van die deelnemers by die [[Slag van Bloedrivier]] was :::::*Jacobs, Pieter Daniel (a15b5c3d8e1) :::::*De Lange, Johan Hendrik (Hans Dons) (b10c2) :::::Waarom begin die stamkode van Jacobs met 'n "a" maar dié van De Lange met 'n "b"? [[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 15:07, 19 Junie 2026 (UTC) ::::::Ek raai daar moes 15 Jacobs-kinders by dieselde ouerpaar gewees het. En slegs een De Lange het die land binnegekom, sodat "a1" oorbodig is. Dit vertel ook vir ons dat die De Langes redelik onlangse immigrante was, in teenstelling met die Jacobse. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 15:21, 19 Junie 2026 (UTC) :::::::Ek het self die antwoord [[Genealogie#De Villiers/Pama nommeringstelsel|hier]] gevind. Die letter "a" dui aan die stamvader wie na Suid Afrika geëmigreer het. Indien twee broers saam geëmigreer het, gebruik ons die kodes "a1" en "a2". [[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 15:28, 19 Junie 2026 (UTC) ::::::::In die geval van Jacobs blyk a15 te verwys na Pierre Jacob (soms aangeteken as Pierre Jacobs), 'n Franse hugenoot wat in 1688 aanboord De Schelde arriveer, en hom dan in die Groot Drakenstein area vestig met sy gade Suzanne de Vos, en hul kinders. Ek raai dan daar was 14 ander Jacobse, hetsy broers aldan nie, wat ook in JA Heese (en later Pama) se register as immigrante aangeteken is. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 15:33, 19 Junie 2026 (UTC) {{uitkeep}} Ons dorpsbiblioteek is ongelukkig oor naweke toe, maar gelukkig het ek voorheen fotostate gemaak oor my eie familie-aangeleenthede. Jy kry, soos met die familienaam "LOUW", die volgende (''Suid-Afrikaanse geslagsregisters'', Deel 5 (L-M), p. 245): {{cquote|Twee Louws het uit Nederland na Suid-Afrika verhuis: a1 : Jan (1628-1691) wat in 1658 na die Kaap kom a2 : Dirk (1824-1886) wat in 1860 met sy vrou en 5 kinders in Durban land om hulle in Natal te vestig. }} Met ander woorde, die hele indeling is eintlik baie arbitrêr. Vind mens môre in 'n kalkgrot bewyse van 'n derde of vierde Louw-stamvader uit die 1700's, moet alles oorgedoen word. [[Gebruiker:Suidpunt|Suidpunt]] ([[Gebruikerbespreking:Suidpunt|kontak]]) 15:37, 19 Junie 2026 (UTC) :Toe die stelsel aanvanklik deur Christoffel Coetzee de Villiers (1850-1887) ontwikkel is, was dit waarskynlik nuttig, maar het nou sy nut oorleef. Waar sulke kodes wel bestaan, sal dit waarskynlik beter wees om dit met die persoon se geboortedatum (of doopdatum) te vervang. Verder is die genealogieë van baie vroeë Suid-Afrikaanse setlaarfamilies sedert de Villier se tyd opgeskryf. [[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 15:57, 19 Junie 2026 (UTC) ::Ek waardeer die Nederlandse ''kwartierstaat'', al is dit feitlik onmoontlik om niggies en nefies daarop aan te dui. Hier werk die "Suid-Afrikaanse stelsel" beter. Die grootste probleem is - in Europa en ook in die Afrikakulture kan die "Suid-Afrikaanse stelsel" onmoontlik nie werk nie, want - wie gebruik jy as verwysingspunt? 'n Grotbewoner, of selfs 'n rietrot (Boreoeutheria - die gemene deler tussen mens en hond) of die eerste alge uit die oertyd (uit 'n evolusionêre oogpunt)? In Europa werk julle dus volgens 'n probandus-stelsel, naamlik: die wêreld begin by my, en werk homself agteruit. Dus, geen stelsel is perfek nie. ::Maar tussen ons, as [[Julius Caesar]] sy voorsate tot by Venus en Mars kon terugvoer, laat niemand in jou pad staan nie. [[Gebruiker:Suidpunt|Suidpunt]] ([[Gebruikerbespreking:Suidpunt|kontak]]) 16:05, 19 Junie 2026 (UTC) :::Die Suid-Afrikaanse stelsel is ontwerp om met bekende stamvaders te werk, nie met onbekende stamvaders nie. As sodanig is dit veral nuttig wanneer die afstammelinge van immigrante opgespoor word, wat de Villiers gedoen het.[[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 20:31, 20 Junie 2026 (UTC) == [[Gebruiker:Jcb]] word weer 'n admin == Waarom is hierdie bladsy [[Sciëntologie]] beskerm? Ek wil graag hierdie skakel deduplikeer: ''"<nowiki><ref>Willms (2005), bl. 79</ref></nowiki>"'', maar ek kan dit nie nou doen nie. Dit gebeur gereeld. Sal dit 'n idee wees om my 'n administrateur vir hierdie soort onderhoud te maak? Ek was voorheen 'n administrateur op hierdie Wiki (lank gelede). [[Gebruiker:Jcb|Jcb]] ([[Gebruikerbespreking:Jcb|kontak]]) 15:36, 19 Junie 2026 (UTC) :{{Ondersteun}} jou benoeming. Jy verdien dit! --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 16:03, 19 Junie 2026 (UTC) :{{Ondersteun}} jou benoeming. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 17:46, 19 Junie 2026 (UTC) ::[[Gebruiker:Jcb|Jcb]], as 'n kandidaat kan ek jou seker twee vrae vra. Hoekom wil jy 'n administrateur op 'n anderstalige Wikipedia word? En hoekom het jy die eerste keer verdwyn? [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 18:02, 19 Junie 2026 (UTC) :::In die vroeë jare het ons baie met robotte gedoen. [https://af.wikipedia.org/w/index.php?title=709&diff=prev&oldid=53924 Byvoorbeeld interwiki]. Robotte het soms foute gemaak. In 2005 het ek 'n administrateur geword sodat ek die foute van my eie robot kon opruim. In 2013 is dit herroep weens onaktiwiteit. [[Gebruiker:Jcb|Jcb]] ([[Gebruikerbespreking:Jcb|kontak]]) 18:24, 19 Junie 2026 (UTC) :{{Ondersteun}} [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 19:20, 19 Junie 2026 (UTC) :{{Ondersteun}}, maar hy gaan nie baie besig wees nie omrede al die foute wat die hulpmiddel uitgewys het nou reggemaak is. Dankie [[Gebruiker:Jcb|Jcb]] vir al jou hardewerk hier. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 19:59, 19 Junie 2026 (UTC) :{{Ondersteun}} – {{Ping|Jcb}} baie geluk, jy is nou 'n administrateur op die Afrikaanse Wikipedia! Sterkte daarmee! Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 10:00, 20 Junie 2026 (UTC) ::Baie dankie almal! [[Gebruiker:Jcb|Jcb]] ([[Gebruikerbespreking:Jcb|kontak]]) 14:14, 20 Junie 2026 (UTC) == Die [[Nederlandse Wikipedia]] is hierdie week 25 jaar oud! == [https://nl.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Feestjaar_2026/Gefeliciteerd_Wikipedia! Wens hulle hier geluk!] --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 11:50, 20 Junie 2026 (UTC) == Vernoem, hernoem & genoem? == Die taalkundiges, is die volgende sin reg: ''Die spesie is na die Suid-Afrikaanse botanikus Abraham Erasmus van Wyk vernoem.'' Ek verwys na [[Indigofera vanwykii]]. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 18:49, 24 Junie 2026 (UTC) : Hi, Oesjaar. Hier is die verskil tussen vernoem, hernoem en genoem: :* '''Vernoem''' beteken om iemand se naam aan iemand of iets anders te gee, gewoonlik ter ere van iemand, byvoorbeeld: Die straat is na President Kruger vernoem. :*'''Hernoem''' beteken om die naam van iets te verander na iets anders, byvoorbeeld: Die lughawe is hernoem na 'n nuwe naam. :*'''Genoem''' beteken om na iemand of iets te verwys, byvoorbeeld: Ek het hom op sy naam genoem. : Ek hoop hierdie help sommer almal. Vernoem is korrek. Die Engelse ekwivalente van hierdie woorde is as volg: genoem = "mentioned", vernoem = "named after" en hernoem is "renamed". : Laat dit goed gaan, [[Gebruiker:Lefcentreright|Lefcentreright]] ([[Gebruikerbespreking:Lefcentreright|kontak]]) 20:26, 24 Junie 2026 (UTC) ::Genoem en vernoem is albei reg, want hulle is sinonieme. Uit die HAT: Ek is na my ouma genoem/vernoem. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 22:54, 24 Junie 2026 (UTC) ::Dit laat my hare reis/rys/ruis as iemand my "genoem" na "vernoem" verander. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 22:57, 24 Junie 2026 (UTC) == Ontplooiing van Regs- en Veiligheidskontakte-skakel op jou Wiki == Hallo gemeenskap, die Wikimedia-stigting het 'n [[wmf:Special:MyLanguage/Legal:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contact Information|enkele regs- en veiligheidskontakbladsy]] ontwerp, wat in die voetskrif van jou wiki gekoppel moet word om toegang tot akkurate regsinligting te verseker. Dit is 'n regulatoriese vereiste. Ons het reeds skakels na Engelse, Duitse, Italiaanse, Spaanse en ander wiki's uitgerol en sal dit binnekort ook op jou wiki ontplooi. [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_Legal_and_Safety_Contacts_FAQ|Lees asseblief meer op die projekbladsy]] en plaas enige kommentaar onder hierdie hofie of op die [[m:Special:MyLanguage/Talk:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contacts FAQ|besprekingsbladsy]]. <section end="Message"/> </div> -- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 13:28, 25 Junie 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Sannita_(WMF)/Mass_sending_test&oldid=30731267 --> :Hi @[[Gebruiker:Sannita (WMF)|Sannita (WMF)]] I've read through the linked docs. It is not 100% clear to me if there are any actions required of our wiki. And it is not clear when this change is going to take place. :Specifically [https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_Legal_and_Safety_Contacts_FAQ#What_if_a_wiki_already_has_a_%E2%80%9CContact%E2%80%9D_link? this section]. We already have a contact page. So which link is going to be updated, and what is the URL of the new legal contact page? And if the existing contact link is being edited, how will people find the link to the other page? - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 12:17, 2 Julie 2026 (UTC) ::@[[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] the change will take place by the end of July. Also, the community managed contact pages will remain. We will only add a link to the [[foundation:Legal:Wikimedia_Foundation_Legal_and_Safety_Contact_Information|foundation's legal contacts page]] in the footer below the pages of the wiki. The URL is: https://foundation.wikimedia.org/wiki/Legal:Wikimedia_Foundation_Legal_and_Safety_Contact_Information. It was linked in @[[Gebruiker:Sannita (WMF)|Sannita (WMF)]]'s message. –– [[Gebruiker:STei (WMF)|STei (WMF)]] ([[Gebruikerbespreking:STei (WMF)|kontak]]) 20:46, 2 Julie 2026 (UTC) :::Thanks, so to be clear: the contact page link in the sidebar remains as is, and you will add a new link for the new legal contact page in the footer? :::And what kind of wording will be used for the new legal contact page, considering we don't want to overload the meaning of "contact"? Will it be something like "contact legal" or just simply "legal" (translated of course). - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 07:20, 3 Julie 2026 (UTC) == Afrikaanse Wikipedia op die Radio == 'n Woord van dank aan professor [[Gerhard van Huyssteen]], wat vandag die Wikipedia-praatjie op [[Overvaal Stereo]] behartig het. Sy entoesiasme vir die Afrikaanse Wikipedia en die wyse waarop hy die waarde van die projek beklemtoon het, het ongetwyfeld by baie gebruikers en luisteraars aanklank gevind. Veral sy beklemtoning dat die Afrikaanse Wikipedia 'n gemeenskapsprojek is wat tot voordeel van alle Afrikaanssprekendes strek – van toevallige lesers en studente tot aktiewe bydraers – was besonder bemoedigend. Openbare gesprekke soos hierdie help om die sigbaarheid van die Afrikaanse Wikipedia te vergroot, nuwe bydraers aan te moedig en waardering te skep vir die duisende ure se vrywillige werk wat in die opbou van hierdie kennisbron belê word. Opregte dank aan professor Van Huyssteen vir sy tyd, sy ondersteuning en sy positiewe ambassadeurskap vir die Afrikaanse Wikipedia. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 09:18, 30 Junie 2026 (UTC) :Is die prof besig om ons van agter af aan te moedig by sy Engelse universiteit, of het hy ook 'n af.wiki-rekening? My broer het sy seun na Potch gestuur menend dat hy daar nog Afrikaans gaan kry, en toe ons die oë uitvee is dit alles Engels. Dis deel van die rede hoekom ek nou meestal Afrikaans skryf. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 12:47, 1 Julie 2026 (UTC) ::Hy is inderdaad 'n gebruiker hier; [[Gebruiker:Geebee100]] [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 13:58, 1 Julie 2026 (UTC) == Besoeke vir Junie. == Gemeenskap, die besoeke vir April, Mei en Junie is 2,334; 2,303 en 2,205 miljoen respektiewelik. Ek het verwag dat Junie se besoeke amper by die 3 miljoen sou draai gesien in die lig van die Sokker-Wêreldbeker vir 2026 en die feit dat daar die afgelope 2 maande soveel artikels oor sokkerspelers geskep is. Miskien gaan Juliemaand beter lyk. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 18:28, 1 Julie 2026 (UTC) :Ons moenie ons te veel blindstaar teen die "User"-syfers nie. As ons kyk na "Automatic" is dit duidelik meer mense gebruik ChatGPT en Google Gemini. En glo my, dikwels is Automatic tien keer meer as 'n enkele User-getal. Elke keer wanneer iemand 'n onderwerp opper of aanroer skraap 'n paar GPU's oor 'n paar Wikipedia-artikels. En wat ek ook ervaar het (vandaar dat mens byna mikroskopies spesifiek moet skryf of selfs die arme lesers met konteks moet oorlaai) - ons liewe rekenaars som op. Maar mens wil weet: maar "wat as dit?" of "wat as dat?" Dit raak soos 'n mikroskoop waar jy net al hoe meer inzoem. Nou in die regte wêreld het jy dieselfde sprinkaan onder 'n dekglas, maar dit lyk bietjie baie anders onder my speelgoed-mikroskoop as die elektronmikroskoop. En ons weet wat gebeur as KI inzoem: hy raai. Hy gorrel. Hy weet nie van sy gat af nie, maar sy programmering is so geskryf om 'n antwoord gedwonge te moet gee, of rekonstrueer met broodkrummels. Hy sal nooit erken: "ons weet nog nie".[[Gebruiker:Suidpunt|Suidpunt]] ([[Gebruikerbespreking:Suidpunt|kontak]]) 07:22, 6 Julie 2026 (UTC) :: Dit verklaar hoekom die meeste besoekers volgens hierdie statistieke uit die VSA kom. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 14:19, 6 Julie 2026 (UTC) :::Ek sien dit anders om. Ons moet ons glad nie bekommer oor die outomatiese verkeer nie. (Botte, KI en soekenjinspinnekoppe). Dit sal mettertyd massief toeneem, veral omdat een draaiboek wat een persoon in 'n dag kan skryf, meer verkeer kan genereer as wat 'n mens ooit natuurlik op sy eie sou kon doen. Sien: [[:en:Dead Internet theory]]. :::Die feit dat baie gebruikers hul Wikipedia-inhoud deur KI-opsommings kry, is meestal nie hul eie keuse nie, aangesien baie soekenjins dit in elk geval by verstek doen. :::En boonop, daardie mense wat tevrede is met 'n KI-opsomming sonder om die bladsy eintlik te lees, is in elk geval nie ons teikengehoor nie. Hulle sou nooit 'n hele Wikipedia-artikel lees nie. :::Ons is hier om diegene te bedien wat werklik wil lees en leer. Laat ons dus die verstandelose robotte en mense ignoreer en aangaan soos ons nog altyd gedoen het. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 18:10, 6 Julie 2026 (UTC) == Maandelikse sintaksfoute == Hier is die nuutste: https://checkwiki.toolforge.org/cgi-bin/checkwiki.cgi?project=afwiki&view=project Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 18:58, 2 Julie 2026 (UTC) :Ek het probeer werk maak van die foute, maar kon nie hond haaraf maak nie! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 20:03, 6 Julie 2026 (UTC) == Kategorie:Flora van Suid-Afrika == Gemeenskap, juig saam met my! Hierdie kategorie het die 10,000 artikel mylpaal bereik! Dankie prof. [[Braam van Wyk]] vir die foto's! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 10:35, 8 Julie 2026 (UTC) :Uitstekend behalwe vir 'n sekere outoriteit se swak oordeel en bemoeisiekheid wat ek sou ignoreer. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 20:35, 8 Julie 2026 (UTC) == Seedier-voortplanting == In Engels vind ek die term "broadcast spawning", wat beteken dat seediere, bv. visse, uitwendig voortplant/bevrug word deur die sperm- of eierselle in water te laat drywe, waar dié gameetselle mekaar lukraak danksy hul getalsterkte ontmoet. Mens kry ook "benthic spawning" en ander. In my beperkte dierkunde-bronne (nie bewus van 'n Afrikaanse dierkundewoordeboek) vind ek nie 'n Afrikaanse ekwivalent nie, en vertaal dit voorlopig as "uitsaai-kuitskieting". As daar 'n beter Afrikaanse woord hiervoor bestaan, hoor ek graag. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 20:31, 8 Julie 2026 (UTC) :Ook gewonder: as mens die woord [[akwakultuur]] beskou, wat is dit presies? 'n "Boerdery" kan 'n praktyk of proses wees, of selfs die fisiese plek plus gewas waar bv. graan verbou word. 'n Akwakultuur (as die lidwoord toepaslik is) kan dan benewens die proses, praktyk of metode, ook miskien die "plaas", "boerdery", óf die versameling van tenks of damme wees waar waterdiere verbou word. En ek gebruik eerder die woord "verbou" as "kweek", want ek dink jy kweek sampioene of plante, en nie seediere nie. As jy kweek het jy 'n kwekery. In 'n petriebakkie kan jy 'n kultuur propageer. Enige kommentaar welkom. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 07:17, 9 Julie 2026 (UTC) :: EK het dit na een van my taalkundige vrinne verwys... Nou wag ons! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 08:04, 9 Julie 2026 (UTC) ::: Van dr. [[Mariëtta Alberts]] ''Uitsaaikuit.. by seediere die nieseksuele gelyktydige vrystelling van eierselle deur wyfie en spermselle deur mannetjie''. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 10:10, 9 Julie 2026 (UTC) :::: Die WAT kan ook nie help nie. EK het 'n boodskap na die [[SAIAB]] gestuur. Kom ons kyk... Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 13:30, 9 Julie 2026 (UTC) ::::: Om met die SAIAB te probeer gesels is 'n ander storie.... Ek het uiteindelik met 'n Dr. Suzanne Redelinghuys gesels. Sy sal kyk wat sy kan doen. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 13:54, 9 Julie 2026 (UTC) : Dr. Mariëtta Alberts stel voor julle gebruik ''kuituitsaaiing''. Ek ken die woorde: ''...die harders skiet kuit...''. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 13:54, 9 Julie 2026 (UTC) ::Al die bg. help, dankie! [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 14:08, 9 Julie 2026 (UTC) == Swem in Suid-Afrika == Gemeenskap, ek sien 'n gebruiker het nou 'n duisternis eksterne skakels in [[Swem in Suid-Afrika|bogenoemde artikels]] geplaas. Myns insiens laat ons dit nie toe nie, is ek reg? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 11:18, 9 Julie 2026 (UTC) : Die gebruik is om slegs skakels na bestaande artikels in die Afrikaanse Wikipedia te plaas en nie na ander tale Wiki artikels of eksterne webblaaie nie. Dink van die nuwe skakels in hierdie artikel sou miskien werk as bronne maar moet dan volgens die Wikipedia konvensies geformateer word. Daar is ook 'n eksterne skakel afdeling onder aan die artikel wat gebruik kan word om meer skakels na omvattende bronne op ander webwerwe te plaas. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 11:41, 9 Julie 2026 (UTC) ::Daar is altyd 'n uitsondering op die reël - sien die plasing wat ek 'n paar minute gelede op hierdie bladsy gemaak het. [[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 17:27, 13 Julie 2026 (UTC) :::Wat ek gesien het, was 'n reeks swak uitgevoerde verwysings (kaal URL-skakels) en 'n paar skakels na ander Wikipedia's. Ek stem nie saam dat hulle verwyder moet word nie. Die kaal URL's moet behoorlik as verwysings geformateer word, terwyl die skakels na ander Wikipedia's geformateer moet word met behulp van Sjabloon:Intertaalskakels.[[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 17:38, 13 Julie 2026 (UTC) ::::Stem saam met Martin - die URL'e lyk soos verwysings. Skakels na anderstalige wikis mag spaarsamig gebruik word m.b.v. die sjabloon {{ss|ill}}. Sien bv. die Engelse artikel [[:en:Pepin the Short]]. Hulle gebruik {{ss|ill}} om na {{Ill|Frankiese Interregnum|fr|Interrègne franc}} te skakel, waarskynlik omdat die gebruiker voel dit gaan jare vat voor die Engelse Wikipedia 'n artikel daaroor kry, en 'n leser wat Frans verstaan of weet hoe om 'n vertaler te gebruik, kan daarby baat deur na die Franse artikel verwys te word. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 18:46, 13 Julie 2026 (UTC) :::::Die alternatief vir die gebruik van die {{ss|ill}}-sjabloon is om 'n saadjie te skep wat 'n behoorlike inligtingsboks bevat en behoorlik in Wikidata geïndekseer is. Dit sal die leser basiese inligting gee en hulle in staat stel om dieper in die onderwerp te delf in die taal van hul keuse. [[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 18:03, 14 Julie 2026 (UTC) == Onderwatervaartuig == Is dit nodig om so 'n lang naam te gebruik? Watse opsies het ons volgens die kenners? Ek voel "dompeltuig" sal werk, want dompel kan in hierdie konteks net onderwater beteken, en tuig beteken jy ry in hom, of dit bevat instrumente vir 'n missie. Dus "Titan-dompeltuig"? Nietemin, net 'n voorstel. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 09:34, 13 Julie 2026 (UTC) :Toe ek op die skool was ('n half-eeu gelede), was dit altyd 'n "duikboot". In die [[:nl:Onderzeeboot|Nederlanse Wikipedia]], skryf hulle "Een '''onderzeeboot''', '''onderzeeër''' of vroeger '''duikboot''', is een vaartuig dat zich onder water kan voortbewegen." [[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 17:23, 13 Julie 2026 (UTC) ::In verband met die ''Titan''-tuig gebruik Netwerk24 onderwatervaartuig,[https://www.netwerk24.com/nuus/internasionaal/tydlyn-van-gebeure-toe-titan-verdwyn-20230621][https://www.netwerk24.com/nuus/internasionaal/nog-wrakstukke-oorskot-gevind-na-dodelike-titan-ekspedisie-20231011][https://www.netwerk24.com/nuus/internasionaal/titan-wonderwerk-as-hulle-lewend-gevind-word-20230621] dompelduikboot,[https://www.netwerk24.com/nuus/internasionaal/titan-vervaardiger-staak-alle-ekspedisies-20230706] dompeltuig[https://www.netwerk24.com/nuus/internasionaal/titan-vervaardiger-staak-alle-ekspedisies-20230706][https://www.netwerk24.com/huisgenoot/nuus/titan-diepseeramp-waar-het-alles-so-verskriklik-verkeerd-geloop-20230630] en onderwatertuig [https://www.netwerk24.com/nuus/internasionaal/titan-soos-titanic-gesink-deur-arrogansie-20230625][https://www.netwerk24.com/nuus/internasionaal/waarskuwings-oor-veiligheid-van-titan-glo-geignoreer-20230623]. In [https://www.netwerk24.com/nuus/internasionaal/titan-wonderwerk-as-hulle-lewend-gevind-word-20230621 hierdie artikel] van 21 Junie 2023 verwys hulle daarna as 'n duikboot, maar ek vermoed dit is verkeerd en dit was voor hulle die terminologie uitgeklaar het. ChatGPT sê 'n duikboot is 'n selfstandige vaartuig wat vir lang tydperke onafhanklik onderwater kan bly terwyl tuie soos die ''Titan'' afhanklik is van 'n "moederskip" en slegs beperkte lewensondersteunende voorraad het en gewoonlik vir korter tydperke as duikbote onderwater kan bly. ''Maroela Media'' verwys ook na die ''Titan'' as 'n dompeltuig.[https://maroelamedia.co.za/nuus/wereld/oceangate-staak-alle-ekspedisies/]. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 18:36, 13 Julie 2026 (UTC) :::Dankie vir al die bostaande. Het gedink dat "Titan-onderwatervaartuig-inploffing" nogal lank is. Tensy iemand beswaar maak sal ek dit miskien later skuif na "Titan-dompeltuig-inploffing". [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 21:09, 18 Julie 2026 (UTC) == Ons vriend BurgertB == Gemeenskap, neem kennis dat ons vriend [[Gebruiker:BurgertB]] tans in die hospitaal is. Ons sê sterkte vir hom en wens die beste toe. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 20:02, 13 Julie 2026 (UTC) :Sterkte Burgert, ek hoop nie dis te ernstig nie! Beterskap! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 08:00, 15 Julie 2026 (UTC) ::Hi Burgert, hoop dit gaan al beter, ons dink aan jou. Sterkte. Laat weet hoe dit gaan. [[Gebruiker:Thermofan|Thermofan]] ([[Gebruikerbespreking:Thermofan|kontak]]) 08:25, 21 Julie 2026 (UTC) == Jy het jou huiswerk gedoen... == ...as die Engelse Wikipedia sê dat van hulle artikels met 'n Afrikaanse (of Duitse artikel) uitgebrei kan word. Ek het onlangs twee voorbeelde rakende my sportartikels gesien: * [[:en:South Korea national rugby union team]] wat met hulp van beide die [[:af:Koreaanse nasionale rugbyspan|Afrikaanse voorbladartikel]] en die [[:de:Südkoreanische Rugby-Union-Nationalmannschaft|Duitse lesenswaardige artikel]] verbeter kan word. * [[:en:Tanzania national cricket team]] wat met hulp van die [[:de:Tansanische Cricket-Nationalmannschaft|nuwe Duitse lesenswaardige artikel]] (laas maand aangewys) verbeter kan word. Myns insiens is dit baie interessant dat die Afrikaanse en Duitse Wikipedia in beide krieket en rugby (hoegenaamd dié Engelse sportsoorte) deels beter artikels het as die Engelse Wikipedia. My doel was nog altyd om met artikels oor nasionale spanne en wêreldbekertoernooie die Engelse artikel te klop, nou word in die een of ander amptelik daarna verwys dat dit wel die geval is. Volgens my beskeie mening is dit die geval by die meeste artikels oor nasionale spanne, en hulle het in Afrikaans en Duits altyd dieselfde inhoud. Terloops, die Swahili-Wikipedia (Swahili is 'n ampstaal in Kenia, Rwanda, Tanzanië en Uganda) het nie een artikel oor nasionale krieket- of rugbyspanne nie. Tydens laasjaar se Wikimania in Nairobi wou ek 'n projek van stapel stuur om hulle ook te betrek, maar my versoek het nie geslaag nie (ek was nie daar nie). Hulle het wel artikels soos [[:sw:Steve Tikolo]] waar ek met 'n inligtingskas kon help, maar hulle het nie iets soos [[:sw:Timu ya kriketi ya Kenya]] ([[Keniaanse nasionale krieketspan]]) nie. Gemeenskap, dit is wat van my sportartikels vir die Afrikaanse Wikipedia (en Duitse ook) kan bied en myns insiens is dit een van baie moontlikhede om Afrikaans volstoom te ondersteun: '''met kwaliteit bo kwantiteit'''. Daarmee kan ons veral lesers lok, dink ek. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 20:45, 13 Julie 2026 (UTC) :In die kol. Weens die druk op Afrikaanse onderwys-instellings moet daar aanlyn-aktiwiteit oor 'n alternatiewe en breë front wees. Die wiki-artikels oor gewilde onderwerpe plaas terminologie in die volksmond, en is beleggings in die taaltoekoms. 'n Leserspubliek wat meer lees, meer krities lees en meer in feite belangstel sal wel ook help. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 21:09, 18 Julie 2026 (UTC) == Maria == Kan iemand asb. vir my die artikel "Maria Boleyn" skep sodat ek kan sien of ek dit op hierdie gemors van 'n app kan doen - die app waarop ek glo geblokkeer is? Hoe is dit moontlik? - Burgert [[Spesiaal:Bydraes/&#126;2026-40485-20|&#126;2026-40485-20]] ([[Gebruikerbespreking:&#126;2026-40485-20|talk]]) 04:46, 20 Julie 2026 (UTC) ::{{ping|Rooiratel}}, enige raad hier? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 06:07, 20 Julie 2026 (UTC) :::Bedoel jy die Selfoon app? Dit werk net so 'n klein bietjie vir my, soms... maar ek vermy dit soos die pes vir bydraes. [[Gebruiker:Thermofan|Thermofan]] ([[Gebruikerbespreking:Thermofan|kontak]]) 08:38, 20 Julie 2026 (UTC) == [[Wikipedia:Bladsyverwydering]] == Admins, daar is 'n bietjie werk. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 05:55, 21 Julie 2026 (UTC) :Oesjaar, is jy nie weg Frankryk toe vir Wikimania 2026 nie? [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 06:50, 21 Julie 2026 (UTC) :: Nee ongelukkig nie. As pensioenaris met inkomste van R0.00 per maand kon ek nie die Schengen Visa bekostig nie, my bakkie het dringend instandhouding vereis. So werk dit maar. Groete. [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 06:58, 21 Julie 2026 (UTC) :::Jammer om te hoor, miskien kan jy nog virtueel aanbied? Sopas self ook R11750 vir my Mercedes se diens moes uithaal! Groete tuis, [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 07:54, 21 Julie 2026 (UTC) :::: [[Gebruiker:Discott]] bied namens my aan. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 08:02, 21 Julie 2026 (UTC) == Wikimania 2026 == As ‘n ontvanger van ‘n beurs van [[Wikimedia ZA]], is ek in Parys om [[Wikimania]] 2026 in [[Parys]] by te woon. My eerste Wikimania. Vandag was die voorkonferensie vir gebruikers met spesiale regte wat inderdaad weereens die omvang van aktiwiteite binne Wikimedia onder aandag bring. Mens kan uiteraard ook aanlyn verskeie van die sessies van more bywoon deur te registreer op die Wikimania 2026 blad. Die weeklikse radio inset by [[Overvaal Stereo]] is ook vandag van die byeenkoms gedoen. ‘n Volledige verslag van Wikimedia 2026 sal na afloop van die konferensie gedoen word. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 19:48, 21 Julie 2026 (UTC) : Ek is ook hier. Uiteindelik [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ontmoet. [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 15:26, 22 Julie 2026 (UTC) ::Lekker julle manne, geniet dit terdeë! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 18:02, 22 Julie 2026 (UTC) ::: Ja is goed om uiteindelik Dumbassman te ontmoet. Ek het ook twee Duitse gebruikers raakgeloop wat al artikels op die Afrikaanse Wikipedia geskep het. Die een wat oorspronklik van Suid-Afrika kom, het aangedui hy mag weer betrokke word. Ek het hom sterk aangemoedig. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 20:34, 22 Julie 2026 (UTC) == RFC oor KI-gegenereerde inhoud in Commons (en ter plaatse) == Soos op 23 Junie hier genoem, is Commons nog besig om uit te werk wat hulle presies wil hê wat beelde betref wat deur KI geskep is. Hulle is veral versigtig vir beelde wat werklike mense uitbeeld, selfs as dié historiese figure is, waar etiese oorwegings (soos persoonsregte) effektief geen rol speel nie. Ook hou hulle nie daarvan in enige wetenskaplike aanwending nie. Sulke beelde noem hulle spekulatief, ensomeer, en wil nie valse inligting die wêreld instuur nie. Ook beskou sommige persone daar KI-beelde as opvoedkundig waardeloos, en byna enige menslike poging as baie beter. Ons het natuurlik talle artikels aangaande historiese figure waar die uitbeelding volkome spekulatief is, soos [[Plautus]] en baie ander, alhoewel dan nie KI nie. By die Commons-bespreking word gemeld: :"Groot getalle beelde wat nie die werklikheid weerspieël nie, word [op commons] opgelaai. Wanneer 'n minderwaardige KI-beeld in 'n artikel ingevoeg word, ontmoedig dit werklike fotograwe en grafiese kunstenaars om beelde te skep, omdat hulle meer geneig is om 'n beeld te skep vir 'n artikel wat geen illustrasie het nie. Hierdie opdatering vereis dat sommige KI-inhoud as sodanig in-beeld gemerk word. Hierdie opdatering redaksioneer andersins nié projekte buite Commons nie. Commons het geen voorneme om ander projekte te redaksioneer nie, ons wil net verseker dat óns nie bydra tot die waninligting van die publiek nie." Die kwessie dus: af.wiki moet nog besluit wat ons plaaslike beleid is, want wikimedia gaan nie aan ons voorskryf nie.<br> :a) Word <u>oplaai</u> van KI-beelde hier op af.wiki toegelaat, benewens waar dit KI-konsepte self illustreer?<br> :b) Word dit toegelaat waar dit werklike mense illustreer? Hier dink mens bv. aan gevalle waar ons 'n vae foto of illustrasie het, wat deur KI in 'n meer realistiese of gekleurde portret (maar met onafwendbare spekulatiewe elemente) omskep kan word.<br> :c) Word KI-beelde enigsins in artikels toegelaat?<br> Op en.wiki word dit oorwegend nie toegelaat nie. Ons moet ook in ag neem, dat selfs indien dit nie in ons artikels toegelaat word nie, dit steeds vir die publiek en private webwerwe nuttig mag wees. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 10:31, 22 Julie 2026 (UTC) ::Ek verstaan... Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 10:35, 22 Julie 2026 (UTC) :::Vandag ‘n Wikimania 2026 paneelbespreking oor [[Kunsmatige intelligensie|KI]] binne die Wiki-omgewing bygewoon. Beide die potensiële bedreigings en moontlike voordele daarvan, is deur die paneellede geopper. Selfs oor die idee van ‘n aanvanklike sentrale beleid daaroor of gedesentraliseerde benadering, was daar nie eenstemmigheid nie. Aangesien daar konsensus was dat dit ‘n realiteit is wat hanteer sal moet word, gaan gesprekvoering voort en hopelik gaan meer duidelike riglyne in dié verband ontwikkel word. :::Ek gaan poog om ‘n oog op die verwikkelinge te hou en wat ons in die interim selfs in die Afrikaanse Wikipedia kan begin bespreek. Meer as een paneellid het daarop gewys dat selfs in van die groot Wikipedia’s daar nog nie voldoende kennis is oor wat werklik die implikasies van KI is nie. [[Jimmy Wales]] het ook indirek daarna verwys in sy openingstoespraak. Wikipedia se rol in die era van [[groot taalmodel]]le kan self nog belangriker word, in sy toespraak ‘n optimistiese toon oor die toekoms van Wikipedia en sê dat die dood van Wikipedia al van die begin af voorspel is, dit nog steeds van krag tot krag sal gaan. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 20:21, 22 Julie 2026 (UTC) == Gebruiker:Elmarie Waltman == Gemeenskap, dit is vir my 'n plesier om julle voor te stel aan [[Gebruiker:Elmarie Waltman|Elmarie]]. Sy het ingestem om ons te help met Admin werk, meer hieroor later. Sy gaan ook deel van die Radiospan wees. Welkom hier by ons Elmarie. Onthou, hierdie klomp ou toppies hier betrokke se blaf is erger as hulle byt! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 08:46, 24 Julie 2026 (UTC) :Hoe lekker lag ek nou! Dankie Deon, hoop om die Wikipedia naam op al die platforms hoog te hou. [[Gebruiker:Elmarie Waltman|Elmarie Waltman]] ([[Gebruikerbespreking:Elmarie Waltman|kontak]]) 09:02, 24 Julie 2026 (UTC) ::Baie welkom Elmarie, ons hoop jy geniet jou tyd hier terdeë! Sien uit na jou bydrae. Groete, [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 09:48, 24 Julie 2026 (UTC) 5ukbyxe1uc10q8e4befhr6c7vegcj2x 2919050 2919048 2026-07-24T10:03:53Z Aliwal2012 39067 ruil 2 beelde om 2919050 wikitext text/x-wiki __NEWSECTIONLINK__ __NOINDEX__ {{spring ondertoe}} [[Lêer:Perde by Glen Reenenkamp, Golden Gate NP (1).jpg|duimnael|links|320px|Dis naweek! Kom ry die mak perde by die asemrowende [[Golden Gate-Hoogland- Nasionale Park]]!]]<!-- [[Lêer:Vandalenjaeger 01.jpg|duimnael|260px|links|'n Versoek aan al die admins: help ons asseblief om vandalisme uit te roei!]] [[Lêer:Jessica isn't getting involved in this discussion.jpg|duimnael|links|230px|Kom praat met ons op die Geselshoekie, ons kuier lekker saam!]] [[Lêer:Ceratotherium simum Kruger Park 02.JPG|duimnael|260px|links|'n Witrenoster in 2003.]] [[Lêer:Rooibokram KNP suide.JPG|duimnael|220px|links|Aliwal2012 sê: "Dis beter om in die [[Krugerwildtuin]] as op kantoor te wees!" 'n Rooibokram in 2011 in die suide.]] --> <div style="background:#f9f9f9; border:1px solid #aaaaaa; clear:right; float:right; font-size:90%; margin:1em 0 1em 1em; padding:1em; width:20em;"> <big>'''Sien ook:'''</big> * [[Wikipedia:Welkom nuwelinge]] wat veral op nuwelinge gemik is. * [[Wikipedia:Gebruikersportaal]] vir nuttige skakels vir alle gebruikers. * [[Wikipediabespreking:Geselshoekie]] vir bespreking oor die toekoms van hierdie bladsy. * [[/Taalforum/]] vir besprekings oor taalprobleme. Die juiste terme, spellings ensomeer. <center>'''Verdere hulp:'''<br /></center> Vir volledige hulp, riglyne en beleid (algemeen en spesifiek), raadpleeg gerus die * [[:en:Wikipedia:Community Portal|Engelse ''Community Portal'']], * [[:nl:Wikipedia:Gebruikersportaal|Nederlandse Gebruikersportaal]] en * [[:m:|Meta Wikipedia]]. </div> {{Argiefboks|14 | argief1 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2006|2004+05+06]] | argief2 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2007|2007+08+09]] | argief3 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2010+2011|2010+11]] | argief4 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2012|2012]] | argief5 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2013|2013+14+15]] | argief6 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2016|2016]] | argief7 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2017|2017]] | argief8 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2018|2018]] | argief9 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2019|2019]] | argief10 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2020|2020]] | argief11 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2021+2022+2023|2021+22+23]] | argief12 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2024|2024]] | argief13 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2025|2025]] | argief14 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2026|2026]] }} '''Welkom''' by die Afrikaanse Wikipedia se algemene geselshoekie. Enigiemand is welkom om deel te neem aan die besprekings hier: '''onderteken asseblief u besprekings''' deur <nowiki>~~~~</nowiki> te tik, of die "Handtekening met datum"-ikoon ([[Lêer:button sig.png|Handtekening met datum|link=]]) te kies op die redigeringskieslys. Ou besprekings word na die '''argief''' geskuif (sien die navigasiekas regs). As u 'n gesprek wil voortsit wat reeds in die argief is, word aanbeveel dat u die betrokke dele uitknip en hier plak. Hierdie blad is vir algemene besprekings, besprekings omtrent 'n spesifieke artikel kan op daardie artikel se besprekingsblad begin word; sodoende kan dit ook deur toekomstige bydraers en redigeerders gelees word. Vir die jongste nuus van WikimediaZA, besoek gerus ons [https://www.facebook.com/groups/231160206984566 Facebook bladsy], word lid van die [http://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikipedia-af Afrikaanse poslys] of besoek ons [http://wikimedia.org.za/wiki/Tuisblad_in_Afrikaans Tuisblad in Afrikaans] <div class="plainlinks"><center>'''>>> [//af.wikipedia.org/w/wiki.phtml?title=Wikipedia:Geselshoekie&action=edit&section=new Voeg 'n nuwe onderwerp by] <<<'''</center></div> == Uitslag van die 2026-skryfwedstryd == Navraag geskuif na [[Wikipediabespreking:Skryfwedstryd 2026]] == Bloedrivier == Gemeenskap, kan iemand wat slimmer as ek is asb weer na die koördinate kyk. Sien [[https://af.wikipedia.org/wiki/Slag_van_Bloedrivier#Liggings Liggings]]. Iets wat soos hierdie lyk is verwarrend: -28.436033,31.267480 Ons kinders word van grade, minute en sekondes geleer, nie hierdie desimale (vermoed ek) gedoente nie. Groete. [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 20:01, 17 Junie 2026 (UTC) :Gedoen, en stem saam dat die desimale 'n verwarrende kortpad is. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 09:18, 18 Junie 2026 (UTC) :: Dankie! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 09:20, 18 Junie 2026 (UTC) ::: Baie van ons KZN-gehuggie-artikels blyk terloops net benaderde koördinate te hê, en dié moet nog nagegaan word. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 09:24, 18 Junie 2026 (UTC) == Genealogiese inligting == Toe ek [[Slag van Bloedrivier|hierdie artikel]] besoek het, sien ek 'n paar vreemde kodes na verskeie mense se name. 'n Tipiese kode is "(b3c1d5e11)". Dit het my 'n rukkie geneem om af te lei dat dit genealogiese inligting is. Mag ek voorstel dat 'n sjabloon geskryf word wat aan die eerste voorkoms van sulke kodes in enige artikel geheg kan word om die kode te verduidelik. Die sjabloon self sal in 'n verwysing of 'n nota uitgebrei word. [[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 21:48, 18 Junie 2026 (UTC) :Ek sien nie die nodigheid van die genealogiese inligting in die artikel nie, aangesien geen famileverband tussen die mense genoem word nie. Ek dink 'n mens moet dit uithaal. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 09:46, 19 Junie 2026 (UTC) ::Dit is 'n deksels goeie vraag, ek kan verstaan hoekom hierdie kodes ingesluit is, omdat daar so baie familiename is wat presies oorvleuel, omdat almal presies dieselfde doopname het. Dit skep dus inderdaad verwarring. '''Ek voel egter 'n geboortedatum kan dalk help as jy dit in die voetnotas sou insluit.''' Dan weet jy presies met wie jy te doen het. ::Die kodes self skep wel dikwels verwarring. My moeder en suster sal sukkel om te verstaan hoe b3c1d5e11 presies werk, naamlik: :::b3 = 2de geslag, 3de kind :::c1 = 3de geslag (uit b3 gebore), 1ste kind (van b3) :::d5 = 4de geslag (uit c1 gebore), 5de kind (van c1) :::e11 = 5de geslag (uit d5 gebore), 11de kind (van d5) ::ens. ::In die meeste gevalle is dit patriliniêre inligting - stamvader se seun, se seun, se seun, se seun.... Maklik genoeg, dis 'n loodreguit lyn. Maar, soos ek in die familieboek oor die Malans gesien het, word die dogters dikwels uitgelaat. Dit is verkeerd, want my skrywersvriend van Bellville is nie die eerste kind nie, al word hy so aangedui; hy het 'n ouer suster. ::Daar is hoeveel ander voorsate wat buite rekening gelaat word, soos die ma se pa se ma se pa se pa se ma se... tot jy later 'n stamvader of -moeder kry. Jy gaan boonop later [[kwartierverlies]] kry. ::Aangesien ek gelukkig Rotterdamse grootouers het wat in 1951 geïmmigreer en in die 1960's genaturaliseer het, kan ek net sê ek is b2c2 (my pa is die tweede kind, ek is weer sy tweede kind). Dis maklik genoeg. Van moederskant... dis 'n diep put. ::Maar weer - die leser moet presies weet '''wie hy as stamouer as verwysing''' gebruik, omdat die stamvaders dieselfde vanne kan hê, maar totale ander mense is. [[Gebruiker:Suidpunt|Suidpunt]] ([[Gebruikerbespreking:Suidpunt|kontak]]) 10:28, 19 Junie 2026 (UTC) :::Die Uyse van die groot Uys-familie alleen, gaan (baie) moeilik te onderskei wees sonder daardie notas. Ek voel jy kry iets daaruit, en verloor niks, deur dit by te voeg. Die voorgestelde hulp-sjabloon sal baie nuttig wees. Daar is mense wat twyfel dat hierdie dinge enigsins gebeur het — sien dit as een of ander propaganda — en die notas koppel dit eenduidig aan spesifieke persone. Die voortrekkers het ook nie altyd hul name dieselde gespel nie, Oosthuijse op een lys, sal Oosthuize word op 'n ander, maar met die kodes kan jy uitwerk wie is wie. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 10:44, 19 Junie 2026 (UTC) ::::Het nou met tooltips die genealogiese kodes (by die betrokke artikel) in "g"-notas saamgevat. Dis net om aan te dui hoe die sjabloon kan werk as iemand dit wil skryf. Weet nie of "g" die beste afkorting daarvoor is, en of dit wel as "kodes" bekend staan nie. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 14:57, 19 Junie 2026 (UTC) :::::Twee van die deelnemers by die [[Slag van Bloedrivier]] was :::::*Jacobs, Pieter Daniel (a15b5c3d8e1) :::::*De Lange, Johan Hendrik (Hans Dons) (b10c2) :::::Waarom begin die stamkode van Jacobs met 'n "a" maar dié van De Lange met 'n "b"? [[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 15:07, 19 Junie 2026 (UTC) ::::::Ek raai daar moes 15 Jacobs-kinders by dieselde ouerpaar gewees het. En slegs een De Lange het die land binnegekom, sodat "a1" oorbodig is. Dit vertel ook vir ons dat die De Langes redelik onlangse immigrante was, in teenstelling met die Jacobse. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 15:21, 19 Junie 2026 (UTC) :::::::Ek het self die antwoord [[Genealogie#De Villiers/Pama nommeringstelsel|hier]] gevind. Die letter "a" dui aan die stamvader wie na Suid Afrika geëmigreer het. Indien twee broers saam geëmigreer het, gebruik ons die kodes "a1" en "a2". [[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 15:28, 19 Junie 2026 (UTC) ::::::::In die geval van Jacobs blyk a15 te verwys na Pierre Jacob (soms aangeteken as Pierre Jacobs), 'n Franse hugenoot wat in 1688 aanboord De Schelde arriveer, en hom dan in die Groot Drakenstein area vestig met sy gade Suzanne de Vos, en hul kinders. Ek raai dan daar was 14 ander Jacobse, hetsy broers aldan nie, wat ook in JA Heese (en later Pama) se register as immigrante aangeteken is. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 15:33, 19 Junie 2026 (UTC) {{uitkeep}} Ons dorpsbiblioteek is ongelukkig oor naweke toe, maar gelukkig het ek voorheen fotostate gemaak oor my eie familie-aangeleenthede. Jy kry, soos met die familienaam "LOUW", die volgende (''Suid-Afrikaanse geslagsregisters'', Deel 5 (L-M), p. 245): {{cquote|Twee Louws het uit Nederland na Suid-Afrika verhuis: a1 : Jan (1628-1691) wat in 1658 na die Kaap kom a2 : Dirk (1824-1886) wat in 1860 met sy vrou en 5 kinders in Durban land om hulle in Natal te vestig. }} Met ander woorde, die hele indeling is eintlik baie arbitrêr. Vind mens môre in 'n kalkgrot bewyse van 'n derde of vierde Louw-stamvader uit die 1700's, moet alles oorgedoen word. [[Gebruiker:Suidpunt|Suidpunt]] ([[Gebruikerbespreking:Suidpunt|kontak]]) 15:37, 19 Junie 2026 (UTC) :Toe die stelsel aanvanklik deur Christoffel Coetzee de Villiers (1850-1887) ontwikkel is, was dit waarskynlik nuttig, maar het nou sy nut oorleef. Waar sulke kodes wel bestaan, sal dit waarskynlik beter wees om dit met die persoon se geboortedatum (of doopdatum) te vervang. Verder is die genealogieë van baie vroeë Suid-Afrikaanse setlaarfamilies sedert de Villier se tyd opgeskryf. [[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 15:57, 19 Junie 2026 (UTC) ::Ek waardeer die Nederlandse ''kwartierstaat'', al is dit feitlik onmoontlik om niggies en nefies daarop aan te dui. Hier werk die "Suid-Afrikaanse stelsel" beter. Die grootste probleem is - in Europa en ook in die Afrikakulture kan die "Suid-Afrikaanse stelsel" onmoontlik nie werk nie, want - wie gebruik jy as verwysingspunt? 'n Grotbewoner, of selfs 'n rietrot (Boreoeutheria - die gemene deler tussen mens en hond) of die eerste alge uit die oertyd (uit 'n evolusionêre oogpunt)? In Europa werk julle dus volgens 'n probandus-stelsel, naamlik: die wêreld begin by my, en werk homself agteruit. Dus, geen stelsel is perfek nie. ::Maar tussen ons, as [[Julius Caesar]] sy voorsate tot by Venus en Mars kon terugvoer, laat niemand in jou pad staan nie. [[Gebruiker:Suidpunt|Suidpunt]] ([[Gebruikerbespreking:Suidpunt|kontak]]) 16:05, 19 Junie 2026 (UTC) :::Die Suid-Afrikaanse stelsel is ontwerp om met bekende stamvaders te werk, nie met onbekende stamvaders nie. As sodanig is dit veral nuttig wanneer die afstammelinge van immigrante opgespoor word, wat de Villiers gedoen het.[[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 20:31, 20 Junie 2026 (UTC) == [[Gebruiker:Jcb]] word weer 'n admin == Waarom is hierdie bladsy [[Sciëntologie]] beskerm? Ek wil graag hierdie skakel deduplikeer: ''"<nowiki><ref>Willms (2005), bl. 79</ref></nowiki>"'', maar ek kan dit nie nou doen nie. Dit gebeur gereeld. Sal dit 'n idee wees om my 'n administrateur vir hierdie soort onderhoud te maak? Ek was voorheen 'n administrateur op hierdie Wiki (lank gelede). [[Gebruiker:Jcb|Jcb]] ([[Gebruikerbespreking:Jcb|kontak]]) 15:36, 19 Junie 2026 (UTC) :{{Ondersteun}} jou benoeming. Jy verdien dit! --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 16:03, 19 Junie 2026 (UTC) :{{Ondersteun}} jou benoeming. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 17:46, 19 Junie 2026 (UTC) ::[[Gebruiker:Jcb|Jcb]], as 'n kandidaat kan ek jou seker twee vrae vra. Hoekom wil jy 'n administrateur op 'n anderstalige Wikipedia word? En hoekom het jy die eerste keer verdwyn? [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 18:02, 19 Junie 2026 (UTC) :::In die vroeë jare het ons baie met robotte gedoen. [https://af.wikipedia.org/w/index.php?title=709&diff=prev&oldid=53924 Byvoorbeeld interwiki]. Robotte het soms foute gemaak. In 2005 het ek 'n administrateur geword sodat ek die foute van my eie robot kon opruim. In 2013 is dit herroep weens onaktiwiteit. [[Gebruiker:Jcb|Jcb]] ([[Gebruikerbespreking:Jcb|kontak]]) 18:24, 19 Junie 2026 (UTC) :{{Ondersteun}} [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 19:20, 19 Junie 2026 (UTC) :{{Ondersteun}}, maar hy gaan nie baie besig wees nie omrede al die foute wat die hulpmiddel uitgewys het nou reggemaak is. Dankie [[Gebruiker:Jcb|Jcb]] vir al jou hardewerk hier. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 19:59, 19 Junie 2026 (UTC) :{{Ondersteun}} – {{Ping|Jcb}} baie geluk, jy is nou 'n administrateur op die Afrikaanse Wikipedia! Sterkte daarmee! Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 10:00, 20 Junie 2026 (UTC) ::Baie dankie almal! [[Gebruiker:Jcb|Jcb]] ([[Gebruikerbespreking:Jcb|kontak]]) 14:14, 20 Junie 2026 (UTC) == Die [[Nederlandse Wikipedia]] is hierdie week 25 jaar oud! == [https://nl.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Feestjaar_2026/Gefeliciteerd_Wikipedia! Wens hulle hier geluk!] --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 11:50, 20 Junie 2026 (UTC) == Vernoem, hernoem & genoem? == Die taalkundiges, is die volgende sin reg: ''Die spesie is na die Suid-Afrikaanse botanikus Abraham Erasmus van Wyk vernoem.'' Ek verwys na [[Indigofera vanwykii]]. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 18:49, 24 Junie 2026 (UTC) : Hi, Oesjaar. Hier is die verskil tussen vernoem, hernoem en genoem: :* '''Vernoem''' beteken om iemand se naam aan iemand of iets anders te gee, gewoonlik ter ere van iemand, byvoorbeeld: Die straat is na President Kruger vernoem. :*'''Hernoem''' beteken om die naam van iets te verander na iets anders, byvoorbeeld: Die lughawe is hernoem na 'n nuwe naam. :*'''Genoem''' beteken om na iemand of iets te verwys, byvoorbeeld: Ek het hom op sy naam genoem. : Ek hoop hierdie help sommer almal. Vernoem is korrek. Die Engelse ekwivalente van hierdie woorde is as volg: genoem = "mentioned", vernoem = "named after" en hernoem is "renamed". : Laat dit goed gaan, [[Gebruiker:Lefcentreright|Lefcentreright]] ([[Gebruikerbespreking:Lefcentreright|kontak]]) 20:26, 24 Junie 2026 (UTC) ::Genoem en vernoem is albei reg, want hulle is sinonieme. Uit die HAT: Ek is na my ouma genoem/vernoem. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 22:54, 24 Junie 2026 (UTC) ::Dit laat my hare reis/rys/ruis as iemand my "genoem" na "vernoem" verander. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 22:57, 24 Junie 2026 (UTC) == Ontplooiing van Regs- en Veiligheidskontakte-skakel op jou Wiki == Hallo gemeenskap, die Wikimedia-stigting het 'n [[wmf:Special:MyLanguage/Legal:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contact Information|enkele regs- en veiligheidskontakbladsy]] ontwerp, wat in die voetskrif van jou wiki gekoppel moet word om toegang tot akkurate regsinligting te verseker. Dit is 'n regulatoriese vereiste. Ons het reeds skakels na Engelse, Duitse, Italiaanse, Spaanse en ander wiki's uitgerol en sal dit binnekort ook op jou wiki ontplooi. [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_Legal_and_Safety_Contacts_FAQ|Lees asseblief meer op die projekbladsy]] en plaas enige kommentaar onder hierdie hofie of op die [[m:Special:MyLanguage/Talk:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contacts FAQ|besprekingsbladsy]]. <section end="Message"/> </div> -- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 13:28, 25 Junie 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Sannita_(WMF)/Mass_sending_test&oldid=30731267 --> :Hi @[[Gebruiker:Sannita (WMF)|Sannita (WMF)]] I've read through the linked docs. It is not 100% clear to me if there are any actions required of our wiki. And it is not clear when this change is going to take place. :Specifically [https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_Legal_and_Safety_Contacts_FAQ#What_if_a_wiki_already_has_a_%E2%80%9CContact%E2%80%9D_link? this section]. We already have a contact page. So which link is going to be updated, and what is the URL of the new legal contact page? And if the existing contact link is being edited, how will people find the link to the other page? - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 12:17, 2 Julie 2026 (UTC) ::@[[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] the change will take place by the end of July. Also, the community managed contact pages will remain. We will only add a link to the [[foundation:Legal:Wikimedia_Foundation_Legal_and_Safety_Contact_Information|foundation's legal contacts page]] in the footer below the pages of the wiki. The URL is: https://foundation.wikimedia.org/wiki/Legal:Wikimedia_Foundation_Legal_and_Safety_Contact_Information. It was linked in @[[Gebruiker:Sannita (WMF)|Sannita (WMF)]]'s message. –– [[Gebruiker:STei (WMF)|STei (WMF)]] ([[Gebruikerbespreking:STei (WMF)|kontak]]) 20:46, 2 Julie 2026 (UTC) :::Thanks, so to be clear: the contact page link in the sidebar remains as is, and you will add a new link for the new legal contact page in the footer? :::And what kind of wording will be used for the new legal contact page, considering we don't want to overload the meaning of "contact"? Will it be something like "contact legal" or just simply "legal" (translated of course). - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 07:20, 3 Julie 2026 (UTC) == Afrikaanse Wikipedia op die Radio == 'n Woord van dank aan professor [[Gerhard van Huyssteen]], wat vandag die Wikipedia-praatjie op [[Overvaal Stereo]] behartig het. Sy entoesiasme vir die Afrikaanse Wikipedia en die wyse waarop hy die waarde van die projek beklemtoon het, het ongetwyfeld by baie gebruikers en luisteraars aanklank gevind. Veral sy beklemtoning dat die Afrikaanse Wikipedia 'n gemeenskapsprojek is wat tot voordeel van alle Afrikaanssprekendes strek – van toevallige lesers en studente tot aktiewe bydraers – was besonder bemoedigend. Openbare gesprekke soos hierdie help om die sigbaarheid van die Afrikaanse Wikipedia te vergroot, nuwe bydraers aan te moedig en waardering te skep vir die duisende ure se vrywillige werk wat in die opbou van hierdie kennisbron belê word. Opregte dank aan professor Van Huyssteen vir sy tyd, sy ondersteuning en sy positiewe ambassadeurskap vir die Afrikaanse Wikipedia. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 09:18, 30 Junie 2026 (UTC) :Is die prof besig om ons van agter af aan te moedig by sy Engelse universiteit, of het hy ook 'n af.wiki-rekening? My broer het sy seun na Potch gestuur menend dat hy daar nog Afrikaans gaan kry, en toe ons die oë uitvee is dit alles Engels. Dis deel van die rede hoekom ek nou meestal Afrikaans skryf. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 12:47, 1 Julie 2026 (UTC) ::Hy is inderdaad 'n gebruiker hier; [[Gebruiker:Geebee100]] [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 13:58, 1 Julie 2026 (UTC) == Besoeke vir Junie == Gemeenskap, die besoeke vir April, Mei en Junie is 2,334; 2,303 en 2,205 miljoen respektiewelik. Ek het verwag dat Junie se besoeke amper by die 3 miljoen sou draai gesien in die lig van die Sokker-Wêreldbeker vir 2026 en die feit dat daar die afgelope 2 maande soveel artikels oor sokkerspelers geskep is. Miskien gaan Juliemaand beter lyk. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 18:28, 1 Julie 2026 (UTC) :Ons moenie ons te veel blindstaar teen die "User"-syfers nie. As ons kyk na "Automatic" is dit duidelik meer mense gebruik ChatGPT en Google Gemini. En glo my, dikwels is Automatic tien keer meer as 'n enkele User-getal. Elke keer wanneer iemand 'n onderwerp opper of aanroer skraap 'n paar GPU's oor 'n paar Wikipedia-artikels. En wat ek ook ervaar het (vandaar dat mens byna mikroskopies spesifiek moet skryf of selfs die arme lesers met konteks moet oorlaai) - ons liewe rekenaars som op. Maar mens wil weet: maar "wat as dit?" of "wat as dat?" Dit raak soos 'n mikroskoop waar jy net al hoe meer inzoem. Nou in die regte wêreld het jy dieselfde sprinkaan onder 'n dekglas, maar dit lyk bietjie baie anders onder my speelgoed-mikroskoop as die elektronmikroskoop. En ons weet wat gebeur as KI inzoem: hy raai. Hy gorrel. Hy weet nie van sy gat af nie, maar sy programmering is so geskryf om 'n antwoord gedwonge te moet gee, of rekonstrueer met broodkrummels. Hy sal nooit erken: "ons weet nog nie".[[Gebruiker:Suidpunt|Suidpunt]] ([[Gebruikerbespreking:Suidpunt|kontak]]) 07:22, 6 Julie 2026 (UTC) :: Dit verklaar hoekom die meeste besoekers volgens hierdie statistieke uit die VSA kom. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 14:19, 6 Julie 2026 (UTC) :::Ek sien dit anders om. Ons moet ons glad nie bekommer oor die outomatiese verkeer nie. (Botte, KI en soekenjinspinnekoppe). Dit sal mettertyd massief toeneem, veral omdat een draaiboek wat een persoon in 'n dag kan skryf, meer verkeer kan genereer as wat 'n mens ooit natuurlik op sy eie sou kon doen. Sien: [[:en:Dead Internet theory]]. :::Die feit dat baie gebruikers hul Wikipedia-inhoud deur KI-opsommings kry, is meestal nie hul eie keuse nie, aangesien baie soekenjins dit in elk geval by verstek doen. :::En boonop, daardie mense wat tevrede is met 'n KI-opsomming sonder om die bladsy eintlik te lees, is in elk geval nie ons teikengehoor nie. Hulle sou nooit 'n hele Wikipedia-artikel lees nie. :::Ons is hier om diegene te bedien wat werklik wil lees en leer. Laat ons dus die verstandelose robotte en mense ignoreer en aangaan soos ons nog altyd gedoen het. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 18:10, 6 Julie 2026 (UTC) == Maandelikse sintaksfoute == Hier is die nuutste: https://checkwiki.toolforge.org/cgi-bin/checkwiki.cgi?project=afwiki&view=project Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 18:58, 2 Julie 2026 (UTC) :Ek het probeer werk maak van die foute, maar kon nie hond haaraf maak nie! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 20:03, 6 Julie 2026 (UTC) == Kategorie:Flora van Suid-Afrika == Gemeenskap, juig saam met my! Hierdie kategorie het die 10,000 artikel mylpaal bereik! Dankie prof. [[Braam van Wyk]] vir die foto's! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 10:35, 8 Julie 2026 (UTC) :Uitstekend behalwe vir 'n sekere outoriteit se swak oordeel en bemoeisiekheid wat ek sou ignoreer. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 20:35, 8 Julie 2026 (UTC) == Seedier-voortplanting == In Engels vind ek die term "broadcast spawning", wat beteken dat seediere, bv. visse, uitwendig voortplant/bevrug word deur die sperm- of eierselle in water te laat drywe, waar dié gameetselle mekaar lukraak danksy hul getalsterkte ontmoet. Mens kry ook "benthic spawning" en ander. In my beperkte dierkunde-bronne (nie bewus van 'n Afrikaanse dierkundewoordeboek) vind ek nie 'n Afrikaanse ekwivalent nie, en vertaal dit voorlopig as "uitsaai-kuitskieting". As daar 'n beter Afrikaanse woord hiervoor bestaan, hoor ek graag. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 20:31, 8 Julie 2026 (UTC) :Ook gewonder: as mens die woord [[akwakultuur]] beskou, wat is dit presies? 'n "Boerdery" kan 'n praktyk of proses wees, of selfs die fisiese plek plus gewas waar bv. graan verbou word. 'n Akwakultuur (as die lidwoord toepaslik is) kan dan benewens die proses, praktyk of metode, ook miskien die "plaas", "boerdery", óf die versameling van tenks of damme wees waar waterdiere verbou word. En ek gebruik eerder die woord "verbou" as "kweek", want ek dink jy kweek sampioene of plante, en nie seediere nie. As jy kweek het jy 'n kwekery. In 'n petriebakkie kan jy 'n kultuur propageer. Enige kommentaar welkom. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 07:17, 9 Julie 2026 (UTC) :: EK het dit na een van my taalkundige vrinne verwys... Nou wag ons! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 08:04, 9 Julie 2026 (UTC) ::: Van dr. [[Mariëtta Alberts]] ''Uitsaaikuit.. by seediere die nieseksuele gelyktydige vrystelling van eierselle deur wyfie en spermselle deur mannetjie''. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 10:10, 9 Julie 2026 (UTC) :::: Die WAT kan ook nie help nie. EK het 'n boodskap na die [[SAIAB]] gestuur. Kom ons kyk... Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 13:30, 9 Julie 2026 (UTC) ::::: Om met die SAIAB te probeer gesels is 'n ander storie.... Ek het uiteindelik met 'n Dr. Suzanne Redelinghuys gesels. Sy sal kyk wat sy kan doen. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 13:54, 9 Julie 2026 (UTC) : Dr. Mariëtta Alberts stel voor julle gebruik ''kuituitsaaiing''. Ek ken die woorde: ''...die harders skiet kuit...''. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 13:54, 9 Julie 2026 (UTC) ::Al die bg. help, dankie! [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 14:08, 9 Julie 2026 (UTC) == Swem in Suid-Afrika == Gemeenskap, ek sien 'n gebruiker het nou 'n duisternis eksterne skakels in [[Swem in Suid-Afrika|bogenoemde artikels]] geplaas. Myns insiens laat ons dit nie toe nie, is ek reg? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 11:18, 9 Julie 2026 (UTC) : Die gebruik is om slegs skakels na bestaande artikels in die Afrikaanse Wikipedia te plaas en nie na ander tale Wiki artikels of eksterne webblaaie nie. Dink van die nuwe skakels in hierdie artikel sou miskien werk as bronne maar moet dan volgens die Wikipedia konvensies geformateer word. Daar is ook 'n eksterne skakel afdeling onder aan die artikel wat gebruik kan word om meer skakels na omvattende bronne op ander webwerwe te plaas. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 11:41, 9 Julie 2026 (UTC) ::Daar is altyd 'n uitsondering op die reël - sien die plasing wat ek 'n paar minute gelede op hierdie bladsy gemaak het. [[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 17:27, 13 Julie 2026 (UTC) :::Wat ek gesien het, was 'n reeks swak uitgevoerde verwysings (kaal URL-skakels) en 'n paar skakels na ander Wikipedia's. Ek stem nie saam dat hulle verwyder moet word nie. Die kaal URL's moet behoorlik as verwysings geformateer word, terwyl die skakels na ander Wikipedia's geformateer moet word met behulp van Sjabloon:Intertaalskakels.[[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 17:38, 13 Julie 2026 (UTC) ::::Stem saam met Martin - die URL'e lyk soos verwysings. Skakels na anderstalige wikis mag spaarsamig gebruik word m.b.v. die sjabloon {{ss|ill}}. Sien bv. die Engelse artikel [[:en:Pepin the Short]]. Hulle gebruik {{ss|ill}} om na {{Ill|Frankiese Interregnum|fr|Interrègne franc}} te skakel, waarskynlik omdat die gebruiker voel dit gaan jare vat voor die Engelse Wikipedia 'n artikel daaroor kry, en 'n leser wat Frans verstaan of weet hoe om 'n vertaler te gebruik, kan daarby baat deur na die Franse artikel verwys te word. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 18:46, 13 Julie 2026 (UTC) :::::Die alternatief vir die gebruik van die {{ss|ill}}-sjabloon is om 'n saadjie te skep wat 'n behoorlike inligtingsboks bevat en behoorlik in Wikidata geïndekseer is. Dit sal die leser basiese inligting gee en hulle in staat stel om dieper in die onderwerp te delf in die taal van hul keuse. [[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 18:03, 14 Julie 2026 (UTC) == Onderwatervaartuig == Is dit nodig om so 'n lang naam te gebruik? Watse opsies het ons volgens die kenners? Ek voel "dompeltuig" sal werk, want dompel kan in hierdie konteks net onderwater beteken, en tuig beteken jy ry in hom, of dit bevat instrumente vir 'n missie. Dus "Titan-dompeltuig"? Nietemin, net 'n voorstel. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 09:34, 13 Julie 2026 (UTC) :Toe ek op die skool was ('n half-eeu gelede), was dit altyd 'n "duikboot". In die [[:nl:Onderzeeboot|Nederlanse Wikipedia]], skryf hulle "Een '''onderzeeboot''', '''onderzeeër''' of vroeger '''duikboot''', is een vaartuig dat zich onder water kan voortbewegen." [[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 17:23, 13 Julie 2026 (UTC) ::In verband met die ''Titan''-tuig gebruik Netwerk24 onderwatervaartuig,[https://www.netwerk24.com/nuus/internasionaal/tydlyn-van-gebeure-toe-titan-verdwyn-20230621][https://www.netwerk24.com/nuus/internasionaal/nog-wrakstukke-oorskot-gevind-na-dodelike-titan-ekspedisie-20231011][https://www.netwerk24.com/nuus/internasionaal/titan-wonderwerk-as-hulle-lewend-gevind-word-20230621] dompelduikboot,[https://www.netwerk24.com/nuus/internasionaal/titan-vervaardiger-staak-alle-ekspedisies-20230706] dompeltuig[https://www.netwerk24.com/nuus/internasionaal/titan-vervaardiger-staak-alle-ekspedisies-20230706][https://www.netwerk24.com/huisgenoot/nuus/titan-diepseeramp-waar-het-alles-so-verskriklik-verkeerd-geloop-20230630] en onderwatertuig [https://www.netwerk24.com/nuus/internasionaal/titan-soos-titanic-gesink-deur-arrogansie-20230625][https://www.netwerk24.com/nuus/internasionaal/waarskuwings-oor-veiligheid-van-titan-glo-geignoreer-20230623]. In [https://www.netwerk24.com/nuus/internasionaal/titan-wonderwerk-as-hulle-lewend-gevind-word-20230621 hierdie artikel] van 21 Junie 2023 verwys hulle daarna as 'n duikboot, maar ek vermoed dit is verkeerd en dit was voor hulle die terminologie uitgeklaar het. ChatGPT sê 'n duikboot is 'n selfstandige vaartuig wat vir lang tydperke onafhanklik onderwater kan bly terwyl tuie soos die ''Titan'' afhanklik is van 'n "moederskip" en slegs beperkte lewensondersteunende voorraad het en gewoonlik vir korter tydperke as duikbote onderwater kan bly. ''Maroela Media'' verwys ook na die ''Titan'' as 'n dompeltuig.[https://maroelamedia.co.za/nuus/wereld/oceangate-staak-alle-ekspedisies/]. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 18:36, 13 Julie 2026 (UTC) :::Dankie vir al die bostaande. Het gedink dat "Titan-onderwatervaartuig-inploffing" nogal lank is. Tensy iemand beswaar maak sal ek dit miskien later skuif na "Titan-dompeltuig-inploffing". [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 21:09, 18 Julie 2026 (UTC) == Ons vriend BurgertB == Gemeenskap, neem kennis dat ons vriend [[Gebruiker:BurgertB]] tans in die hospitaal is. Ons sê sterkte vir hom en wens die beste toe. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 20:02, 13 Julie 2026 (UTC) :Sterkte Burgert, ek hoop nie dis te ernstig nie! Beterskap! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 08:00, 15 Julie 2026 (UTC) ::Hi Burgert, hoop dit gaan al beter, ons dink aan jou. Sterkte. Laat weet hoe dit gaan. [[Gebruiker:Thermofan|Thermofan]] ([[Gebruikerbespreking:Thermofan|kontak]]) 08:25, 21 Julie 2026 (UTC) == Jy het jou huiswerk gedoen... == ...as die Engelse Wikipedia sê dat van hulle artikels met 'n Afrikaanse (of Duitse artikel) uitgebrei kan word. Ek het onlangs twee voorbeelde rakende my sportartikels gesien: * [[:en:South Korea national rugby union team]] wat met hulp van beide die [[:af:Koreaanse nasionale rugbyspan|Afrikaanse voorbladartikel]] en die [[:de:Südkoreanische Rugby-Union-Nationalmannschaft|Duitse lesenswaardige artikel]] verbeter kan word. * [[:en:Tanzania national cricket team]] wat met hulp van die [[:de:Tansanische Cricket-Nationalmannschaft|nuwe Duitse lesenswaardige artikel]] (laas maand aangewys) verbeter kan word. Myns insiens is dit baie interessant dat die Afrikaanse en Duitse Wikipedia in beide krieket en rugby (hoegenaamd dié Engelse sportsoorte) deels beter artikels het as die Engelse Wikipedia. My doel was nog altyd om met artikels oor nasionale spanne en wêreldbekertoernooie die Engelse artikel te klop, nou word in die een of ander amptelik daarna verwys dat dit wel die geval is. Volgens my beskeie mening is dit die geval by die meeste artikels oor nasionale spanne, en hulle het in Afrikaans en Duits altyd dieselfde inhoud. Terloops, die Swahili-Wikipedia (Swahili is 'n ampstaal in Kenia, Rwanda, Tanzanië en Uganda) het nie een artikel oor nasionale krieket- of rugbyspanne nie. Tydens laasjaar se Wikimania in Nairobi wou ek 'n projek van stapel stuur om hulle ook te betrek, maar my versoek het nie geslaag nie (ek was nie daar nie). Hulle het wel artikels soos [[:sw:Steve Tikolo]] waar ek met 'n inligtingskas kon help, maar hulle het nie iets soos [[:sw:Timu ya kriketi ya Kenya]] ([[Keniaanse nasionale krieketspan]]) nie. Gemeenskap, dit is wat van my sportartikels vir die Afrikaanse Wikipedia (en Duitse ook) kan bied en myns insiens is dit een van baie moontlikhede om Afrikaans volstoom te ondersteun: '''met kwaliteit bo kwantiteit'''. Daarmee kan ons veral lesers lok, dink ek. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 20:45, 13 Julie 2026 (UTC) :In die kol. Weens die druk op Afrikaanse onderwys-instellings moet daar aanlyn-aktiwiteit oor 'n alternatiewe en breë front wees. Die wiki-artikels oor gewilde onderwerpe plaas terminologie in die volksmond, en is beleggings in die taaltoekoms. 'n Leserspubliek wat meer lees, meer krities lees en meer in feite belangstel sal wel ook help. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 21:09, 18 Julie 2026 (UTC) == Maria == Kan iemand asb. vir my die artikel "Maria Boleyn" skep sodat ek kan sien of ek dit op hierdie gemors van 'n app kan doen - die app waarop ek glo geblokkeer is? Hoe is dit moontlik? - Burgert [[Spesiaal:Bydraes/&#126;2026-40485-20|&#126;2026-40485-20]] ([[Gebruikerbespreking:&#126;2026-40485-20|talk]]) 04:46, 20 Julie 2026 (UTC) ::{{ping|Rooiratel}}, enige raad hier? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 06:07, 20 Julie 2026 (UTC) :::Bedoel jy die Selfoon app? Dit werk net so 'n klein bietjie vir my, soms... maar ek vermy dit soos die pes vir bydraes. [[Gebruiker:Thermofan|Thermofan]] ([[Gebruikerbespreking:Thermofan|kontak]]) 08:38, 20 Julie 2026 (UTC) == [[Wikipedia:Bladsyverwydering]] == Admins, daar is 'n bietjie werk. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 05:55, 21 Julie 2026 (UTC) == Wikimania 2026 == As ‘n ontvanger van ‘n beurs van [[Wikimedia ZA]], is ek in Parys om [[Wikimania]] 2026 in [[Parys]] by te woon. My eerste Wikimania. Vandag was die voorkonferensie vir gebruikers met spesiale regte wat inderdaad weereens die omvang van aktiwiteite binne Wikimedia onder aandag bring. Mens kan uiteraard ook aanlyn verskeie van die sessies van more bywoon deur te registreer op die Wikimania 2026 blad. Die weeklikse radio inset by [[Overvaal Stereo]] is ook vandag van die byeenkoms gedoen. ‘n Volledige verslag van Wikimedia 2026 sal na afloop van die konferensie gedoen word. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 19:48, 21 Julie 2026 (UTC) : Ek is ook hier. Uiteindelik [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ontmoet. [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 15:26, 22 Julie 2026 (UTC) ::Lekker julle manne, geniet dit terdeë! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 18:02, 22 Julie 2026 (UTC) ::: Ja, dis goed om Dumbassman uiteindelik te ontmoet. Ek het ook twee Duitse gebruikers raakgeloop wat al artikels op die Afrikaanse Wikipedia geskep het. Die een wat oorspronklik van Suid-Afrika kom, het aangedui hy mag weer betrokke word. Ek het hom sterk aangemoedig. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 20:34, 22 Julie 2026 (UTC) {{uitkeep}} Oesjaar, is jy nie weg Frankryk toe vir Wikimania 2026 nie? [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 06:50, 21 Julie 2026 (UTC) : Nee ongelukkig nie. As pensioenaris met inkomste van R0.00 per maand kon ek nie die Schengen Visa bekostig nie, my bakkie het dringend instandhouding vereis. So werk dit maar. Groete. [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 06:58, 21 Julie 2026 (UTC) ::Jammer om te hoor, miskien kan jy nog virtueel aanbied? Sopas self ook R11750 vir my Mercedes se diens moes uithaal! Groete tuis, [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 07:54, 21 Julie 2026 (UTC) ::: [[Gebruiker:Discott]] bied namens my aan. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 08:02, 21 Julie 2026 (UTC) == RFC oor KI-gegenereerde inhoud in Commons (en ter plaatse) == Soos op 23 Junie hier genoem, is Commons nog besig om uit te werk wat hulle presies wil hê wat beelde betref wat deur KI geskep is. Hulle is veral versigtig vir beelde wat werklike mense uitbeeld, selfs as dié historiese figure is, waar etiese oorwegings (soos persoonsregte) effektief geen rol speel nie. Ook hou hulle nie daarvan in enige wetenskaplike aanwending nie. Sulke beelde noem hulle spekulatief, ensomeer, en wil nie valse inligting die wêreld instuur nie. Ook beskou sommige persone daar KI-beelde as opvoedkundig waardeloos, en byna enige menslike poging as baie beter. Ons het natuurlik talle artikels aangaande historiese figure waar die uitbeelding volkome spekulatief is, soos [[Plautus]] en baie ander, alhoewel dan nie KI nie. By die Commons-bespreking word gemeld: :"Groot getalle beelde wat nie die werklikheid weerspieël nie, word [op commons] opgelaai. Wanneer 'n minderwaardige KI-beeld in 'n artikel ingevoeg word, ontmoedig dit werklike fotograwe en grafiese kunstenaars om beelde te skep, omdat hulle meer geneig is om 'n beeld te skep vir 'n artikel wat geen illustrasie het nie. Hierdie opdatering vereis dat sommige KI-inhoud as sodanig in-beeld gemerk word. Hierdie opdatering redaksioneer andersins nié projekte buite Commons nie. Commons het geen voorneme om ander projekte te redaksioneer nie, ons wil net verseker dat óns nie bydra tot die waninligting van die publiek nie." Die kwessie dus: af.wiki moet nog besluit wat ons plaaslike beleid is, want wikimedia gaan nie aan ons voorskryf nie.<br> :a) Word <u>oplaai</u> van KI-beelde hier op af.wiki toegelaat, benewens waar dit KI-konsepte self illustreer?<br> :b) Word dit toegelaat waar dit werklike mense illustreer? Hier dink mens bv. aan gevalle waar ons 'n vae foto of illustrasie het, wat deur KI in 'n meer realistiese of gekleurde portret (maar met onafwendbare spekulatiewe elemente) omskep kan word.<br> :c) Word KI-beelde enigsins in artikels toegelaat?<br> Op en.wiki word dit oorwegend nie toegelaat nie. Ons moet ook in ag neem, dat selfs indien dit nie in ons artikels toegelaat word nie, dit steeds vir die publiek en private webwerwe nuttig mag wees. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 10:31, 22 Julie 2026 (UTC) ::Ek verstaan... Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 10:35, 22 Julie 2026 (UTC) :::Vandag ‘n Wikimania 2026 paneelbespreking oor [[Kunsmatige intelligensie|KI]] binne die Wiki-omgewing bygewoon. Beide die potensiële bedreigings en moontlike voordele daarvan, is deur die paneellede geopper. Selfs oor die idee van ‘n aanvanklike sentrale beleid daaroor of gedesentraliseerde benadering, was daar nie eenstemmigheid nie. Aangesien daar konsensus was dat dit ‘n realiteit is wat hanteer sal moet word, gaan gesprekvoering voort en hopelik gaan meer duidelike riglyne in dié verband ontwikkel word. :::Ek gaan poog om ‘n oog op die verwikkelinge te hou en wat ons in die interim selfs in die Afrikaanse Wikipedia kan begin bespreek. Meer as een paneellid het daarop gewys dat selfs in van die groot Wikipedia’s daar nog nie voldoende kennis is oor wat werklik die implikasies van KI is nie. [[Jimmy Wales]] het ook indirek daarna verwys in sy openingstoespraak. Wikipedia se rol in die era van [[groot taalmodel]]le kan self nog belangriker word, in sy toespraak ‘n optimistiese toon oor die toekoms van Wikipedia en sê dat die dood van Wikipedia al van die begin af voorspel is, dit nog steeds van krag tot krag sal gaan. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 20:21, 22 Julie 2026 (UTC) == Gebruiker:Elmarie Waltman == Gemeenskap, dit is vir my 'n plesier om julle voor te stel aan [[Gebruiker:Elmarie Waltman|Elmarie]]. Sy het ingestem om ons te help met Admin werk, meer hieroor later. Sy gaan ook deel van die Radiospan wees. Welkom hier by ons Elmarie. Onthou, hierdie klomp ou toppies hier betrokke se blaf is erger as hulle byt! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 08:46, 24 Julie 2026 (UTC) :Hoe lekker lag ek nou! Dankie Deon, hoop om die Wikipedia naam op al die platforms hoog te hou. [[Gebruiker:Elmarie Waltman|Elmarie Waltman]] ([[Gebruikerbespreking:Elmarie Waltman|kontak]]) 09:02, 24 Julie 2026 (UTC) ::Baie welkom Elmarie, ons hoop jy geniet jou tyd hier terdeë! Sien uit na jou bydrae. Groete, [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 09:48, 24 Julie 2026 (UTC) 81bvn3o1zc76jhrvo35v75rtuwqoui4 2919051 2919050 2026-07-24T10:07:33Z Aliwal2012 39067 /* Genealogiese inligting */ 2919051 wikitext text/x-wiki __NEWSECTIONLINK__ __NOINDEX__ {{spring ondertoe}} [[Lêer:Perde by Glen Reenenkamp, Golden Gate NP (1).jpg|duimnael|links|320px|Dis naweek! Kom ry die mak perde by die asemrowende [[Golden Gate-Hoogland- Nasionale Park]]!]]<!-- [[Lêer:Vandalenjaeger 01.jpg|duimnael|260px|links|'n Versoek aan al die admins: help ons asseblief om vandalisme uit te roei!]] [[Lêer:Jessica isn't getting involved in this discussion.jpg|duimnael|links|230px|Kom praat met ons op die Geselshoekie, ons kuier lekker saam!]] [[Lêer:Ceratotherium simum Kruger Park 02.JPG|duimnael|260px|links|'n Witrenoster in 2003.]] [[Lêer:Rooibokram KNP suide.JPG|duimnael|220px|links|Aliwal2012 sê: "Dis beter om in die [[Krugerwildtuin]] as op kantoor te wees!" 'n Rooibokram in 2011 in die suide.]] --> <div style="background:#f9f9f9; border:1px solid #aaaaaa; clear:right; float:right; font-size:90%; margin:1em 0 1em 1em; padding:1em; width:20em;"> <big>'''Sien ook:'''</big> * [[Wikipedia:Welkom nuwelinge]] wat veral op nuwelinge gemik is. * [[Wikipedia:Gebruikersportaal]] vir nuttige skakels vir alle gebruikers. * [[Wikipediabespreking:Geselshoekie]] vir bespreking oor die toekoms van hierdie bladsy. * [[/Taalforum/]] vir besprekings oor taalprobleme. Die juiste terme, spellings ensomeer. <center>'''Verdere hulp:'''<br /></center> Vir volledige hulp, riglyne en beleid (algemeen en spesifiek), raadpleeg gerus die * [[:en:Wikipedia:Community Portal|Engelse ''Community Portal'']], * [[:nl:Wikipedia:Gebruikersportaal|Nederlandse Gebruikersportaal]] en * [[:m:|Meta Wikipedia]]. </div> {{Argiefboks|14 | argief1 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2006|2004+05+06]] | argief2 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2007|2007+08+09]] | argief3 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2010+2011|2010+11]] | argief4 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2012|2012]] | argief5 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2013|2013+14+15]] | argief6 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2016|2016]] | argief7 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2017|2017]] | argief8 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2018|2018]] | argief9 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2019|2019]] | argief10 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2020|2020]] | argief11 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2021+2022+2023|2021+22+23]] | argief12 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2024|2024]] | argief13 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2025|2025]] | argief14 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2026|2026]] }} '''Welkom''' by die Afrikaanse Wikipedia se algemene geselshoekie. Enigiemand is welkom om deel te neem aan die besprekings hier: '''onderteken asseblief u besprekings''' deur <nowiki>~~~~</nowiki> te tik, of die "Handtekening met datum"-ikoon ([[Lêer:button sig.png|Handtekening met datum|link=]]) te kies op die redigeringskieslys. Ou besprekings word na die '''argief''' geskuif (sien die navigasiekas regs). As u 'n gesprek wil voortsit wat reeds in die argief is, word aanbeveel dat u die betrokke dele uitknip en hier plak. Hierdie blad is vir algemene besprekings, besprekings omtrent 'n spesifieke artikel kan op daardie artikel se besprekingsblad begin word; sodoende kan dit ook deur toekomstige bydraers en redigeerders gelees word. Vir die jongste nuus van WikimediaZA, besoek gerus ons [https://www.facebook.com/groups/231160206984566 Facebook bladsy], word lid van die [http://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikipedia-af Afrikaanse poslys] of besoek ons [http://wikimedia.org.za/wiki/Tuisblad_in_Afrikaans Tuisblad in Afrikaans] <div class="plainlinks"><center>'''>>> [//af.wikipedia.org/w/wiki.phtml?title=Wikipedia:Geselshoekie&action=edit&section=new Voeg 'n nuwe onderwerp by] <<<'''</center></div> == Uitslag van die 2026-skryfwedstryd == Navraag geskuif na [[Wikipediabespreking:Skryfwedstryd 2026]] == Bloedrivier == Gemeenskap, kan iemand wat slimmer as ek is asb weer na die koördinate kyk. Sien [[https://af.wikipedia.org/wiki/Slag_van_Bloedrivier#Liggings Liggings]]. Iets wat soos hierdie lyk is verwarrend: -28.436033,31.267480 Ons kinders word van grade, minute en sekondes geleer, nie hierdie desimale (vermoed ek) gedoente nie. Groete. [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 20:01, 17 Junie 2026 (UTC) :Gedoen, en stem saam dat die desimale 'n verwarrende kortpad is. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 09:18, 18 Junie 2026 (UTC) :: Dankie! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 09:20, 18 Junie 2026 (UTC) ::: Baie van ons KZN-gehuggie-artikels blyk terloops net benaderde koördinate te hê, en dié moet nog nagegaan word. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 09:24, 18 Junie 2026 (UTC) == Genealogiese inligting == Toe ek die [[Slag van Bloedrivier]]-artikel besoek het, sien ek 'n paar vreemde kodes na verskeie mense se name. 'n Tipiese kode is "(b3c1d5e11)". Dit het my 'n rukkie geneem om af te lei dat dit genealogiese inligting is. Mag ek voorstel dat 'n sjabloon geskryf word wat aan die eerste voorkoms van sulke kodes in enige artikel geheg kan word om die kode te verduidelik. Die sjabloon self sal in 'n verwysing of 'n nota uitgebrei word. [[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 21:48, 18 Junie 2026 (UTC) :Ek sien nie die nodigheid van die genealogiese inligting in die artikel nie, aangesien geen famileverband tussen die mense genoem word nie. Ek dink 'n mens moet dit uithaal. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 09:46, 19 Junie 2026 (UTC) ::Dit is 'n deksels goeie vraag, ek kan verstaan hoekom hierdie kodes ingesluit is, omdat daar so baie familiename is wat presies oorvleuel, omdat almal presies dieselfde doopname het. Dit skep dus inderdaad verwarring. '''Ek voel egter 'n geboortedatum kan dalk help as jy dit in die voetnotas sou insluit.''' Dan weet jy presies met wie jy te doen het. ::Die kodes self skep wel dikwels verwarring. My moeder en suster sal sukkel om te verstaan hoe b3c1d5e11 presies werk, naamlik: :::b3 = 2de geslag, 3de kind :::c1 = 3de geslag (uit b3 gebore), 1ste kind (van b3) :::d5 = 4de geslag (uit c1 gebore), 5de kind (van c1) :::e11 = 5de geslag (uit d5 gebore), 11de kind (van d5) ::ens. ::In die meeste gevalle is dit patriliniêre inligting - stamvader se seun, se seun, se seun, se seun.... Maklik genoeg, dis 'n loodreguit lyn. Maar, soos ek in die familieboek oor die Malans gesien het, word die dogters dikwels uitgelaat. Dit is verkeerd, want my skrywersvriend van Bellville is nie die eerste kind nie, al word hy so aangedui; hy het 'n ouer suster. ::Daar is hoeveel ander voorsate wat buite rekening gelaat word, soos die ma se pa se ma se pa se pa se ma se... tot jy later 'n stamvader of -moeder kry. Jy gaan boonop later [[kwartierverlies]] kry. ::Aangesien ek gelukkig Rotterdamse grootouers het wat in 1951 geïmmigreer en in die 1960's genaturaliseer het, kan ek net sê ek is b2c2 (my pa is die tweede kind, ek is weer sy tweede kind). Dis maklik genoeg. Van moederskant... dis 'n diep put. ::Maar weer - die leser moet presies weet '''wie hy as stamouer as verwysing''' gebruik, omdat die stamvaders dieselfde vanne kan hê, maar totale ander mense is. [[Gebruiker:Suidpunt|Suidpunt]] ([[Gebruikerbespreking:Suidpunt|kontak]]) 10:28, 19 Junie 2026 (UTC) :::Die Uyse van die groot Uys-familie alleen, gaan (baie) moeilik te onderskei wees sonder daardie notas. Ek voel jy kry iets daaruit, en verloor niks, deur dit by te voeg. Die voorgestelde hulp-sjabloon sal baie nuttig wees. Daar is mense wat twyfel dat hierdie dinge enigsins gebeur het — sien dit as een of ander propaganda — en die notas koppel dit eenduidig aan spesifieke persone. Die voortrekkers het ook nie altyd hul name dieselde gespel nie, Oosthuijse op een lys, sal Oosthuize word op 'n ander, maar met die kodes kan jy uitwerk wie is wie. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 10:44, 19 Junie 2026 (UTC) ::::Het nou met tooltips die genealogiese kodes (by die betrokke artikel) in "g"-notas saamgevat. Dis net om aan te dui hoe die sjabloon kan werk as iemand dit wil skryf. Weet nie of "g" die beste afkorting daarvoor is, en of dit wel as "kodes" bekend staan nie. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 14:57, 19 Junie 2026 (UTC) :::::Twee van die deelnemers by die [[Slag van Bloedrivier]] was :::::*Jacobs, Pieter Daniel (a15b5c3d8e1) :::::*De Lange, Johan Hendrik (Hans Dons) (b10c2) :::::Waarom begin die stamkode van Jacobs met 'n "a" maar dié van De Lange met 'n "b"? [[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 15:07, 19 Junie 2026 (UTC) ::::::Ek raai daar moes 15 Jacobs-kinders by dieselde ouerpaar gewees het. En slegs een De Lange het die land binnegekom, sodat "a1" oorbodig is. Dit vertel ook vir ons dat die De Langes redelik onlangse immigrante was, in teenstelling met die Jacobse. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 15:21, 19 Junie 2026 (UTC) :::::::Ek het self die antwoord [[Genealogie#De Villiers/Pama nommeringstelsel|hier]] gevind. Die letter "a" dui aan die stamvader wie na Suid Afrika geëmigreer het. Indien twee broers saam geëmigreer het, gebruik ons die kodes "a1" en "a2". [[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 15:28, 19 Junie 2026 (UTC) ::::::::In die geval van Jacobs blyk a15 te verwys na Pierre Jacob (soms aangeteken as Pierre Jacobs), 'n Franse hugenoot wat in 1688 aanboord De Schelde arriveer, en hom dan in die Groot Drakenstein area vestig met sy gade Suzanne de Vos, en hul kinders. Ek raai dan daar was 14 ander Jacobse, hetsy broers aldan nie, wat ook in JA Heese (en later Pama) se register as immigrante aangeteken is. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 15:33, 19 Junie 2026 (UTC) {{uitkeep}} Ons dorpsbiblioteek is ongelukkig oor naweke toe, maar gelukkig het ek voorheen fotostate gemaak oor my eie familie-aangeleenthede. Jy kry, soos met die familienaam "LOUW", die volgende (''Suid-Afrikaanse geslagsregisters'', Deel 5 (L-M), p. 245): {{cquote|Twee Louws het uit Nederland na Suid-Afrika verhuis: a1 : Jan (1628-1691) wat in 1658 na die Kaap kom a2 : Dirk (1824-1886) wat in 1860 met sy vrou en 5 kinders in Durban land om hulle in Natal te vestig. }} Met ander woorde, die hele indeling is eintlik baie arbitrêr. Vind mens môre in 'n kalkgrot bewyse van 'n derde of vierde Louw-stamvader uit die 1700's, moet alles oorgedoen word. [[Gebruiker:Suidpunt|Suidpunt]] ([[Gebruikerbespreking:Suidpunt|kontak]]) 15:37, 19 Junie 2026 (UTC) :Toe die stelsel aanvanklik deur Christoffel Coetzee de Villiers (1850-1887) ontwikkel is, was dit waarskynlik nuttig, maar het nou sy nut oorleef. Waar sulke kodes wel bestaan, sal dit waarskynlik beter wees om dit met die persoon se geboortedatum (of doopdatum) te vervang. Verder is die genealogieë van baie vroeë Suid-Afrikaanse setlaarfamilies sedert de Villier se tyd opgeskryf. [[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 15:57, 19 Junie 2026 (UTC) ::Ek waardeer die Nederlandse ''kwartierstaat'', al is dit feitlik onmoontlik om niggies en nefies daarop aan te dui. Hier werk die "Suid-Afrikaanse stelsel" beter. Die grootste probleem is - in Europa en ook in die Afrikakulture kan die "Suid-Afrikaanse stelsel" onmoontlik nie werk nie, want - wie gebruik jy as verwysingspunt? 'n Grotbewoner, of selfs 'n rietrot (Boreoeutheria - die gemene deler tussen mens en hond) of die eerste alge uit die oertyd (uit 'n evolusionêre oogpunt)? In Europa werk julle dus volgens 'n probandus-stelsel, naamlik: die wêreld begin by my, en werk homself agteruit. Dus, geen stelsel is perfek nie. ::Maar tussen ons, as [[Julius Caesar]] sy voorsate tot by Venus en Mars kon terugvoer, laat niemand in jou pad staan nie. [[Gebruiker:Suidpunt|Suidpunt]] ([[Gebruikerbespreking:Suidpunt|kontak]]) 16:05, 19 Junie 2026 (UTC) :::Die Suid-Afrikaanse stelsel is ontwerp om met bekende stamvaders te werk, nie met onbekende stamvaders nie. As sodanig is dit veral nuttig wanneer die afstammelinge van immigrante opgespoor word, wat de Villiers gedoen het.[[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 20:31, 20 Junie 2026 (UTC) == [[Gebruiker:Jcb]] word weer 'n admin == Waarom is hierdie bladsy [[Sciëntologie]] beskerm? Ek wil graag hierdie skakel deduplikeer: ''"<nowiki><ref>Willms (2005), bl. 79</ref></nowiki>"'', maar ek kan dit nie nou doen nie. Dit gebeur gereeld. Sal dit 'n idee wees om my 'n administrateur vir hierdie soort onderhoud te maak? Ek was voorheen 'n administrateur op hierdie Wiki (lank gelede). [[Gebruiker:Jcb|Jcb]] ([[Gebruikerbespreking:Jcb|kontak]]) 15:36, 19 Junie 2026 (UTC) :{{Ondersteun}} jou benoeming. Jy verdien dit! --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 16:03, 19 Junie 2026 (UTC) :{{Ondersteun}} jou benoeming. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 17:46, 19 Junie 2026 (UTC) ::[[Gebruiker:Jcb|Jcb]], as 'n kandidaat kan ek jou seker twee vrae vra. Hoekom wil jy 'n administrateur op 'n anderstalige Wikipedia word? En hoekom het jy die eerste keer verdwyn? [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 18:02, 19 Junie 2026 (UTC) :::In die vroeë jare het ons baie met robotte gedoen. [https://af.wikipedia.org/w/index.php?title=709&diff=prev&oldid=53924 Byvoorbeeld interwiki]. Robotte het soms foute gemaak. In 2005 het ek 'n administrateur geword sodat ek die foute van my eie robot kon opruim. In 2013 is dit herroep weens onaktiwiteit. [[Gebruiker:Jcb|Jcb]] ([[Gebruikerbespreking:Jcb|kontak]]) 18:24, 19 Junie 2026 (UTC) :{{Ondersteun}} [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 19:20, 19 Junie 2026 (UTC) :{{Ondersteun}}, maar hy gaan nie baie besig wees nie omrede al die foute wat die hulpmiddel uitgewys het nou reggemaak is. Dankie [[Gebruiker:Jcb|Jcb]] vir al jou hardewerk hier. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 19:59, 19 Junie 2026 (UTC) :{{Ondersteun}} – {{Ping|Jcb}} baie geluk, jy is nou 'n administrateur op die Afrikaanse Wikipedia! Sterkte daarmee! Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 10:00, 20 Junie 2026 (UTC) ::Baie dankie almal! [[Gebruiker:Jcb|Jcb]] ([[Gebruikerbespreking:Jcb|kontak]]) 14:14, 20 Junie 2026 (UTC) == Die [[Nederlandse Wikipedia]] is hierdie week 25 jaar oud! == [https://nl.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Feestjaar_2026/Gefeliciteerd_Wikipedia! Wens hulle hier geluk!] --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 11:50, 20 Junie 2026 (UTC) == Vernoem, hernoem & genoem? == Die taalkundiges, is die volgende sin reg: ''Die spesie is na die Suid-Afrikaanse botanikus Abraham Erasmus van Wyk vernoem.'' Ek verwys na [[Indigofera vanwykii]]. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 18:49, 24 Junie 2026 (UTC) : Hi, Oesjaar. Hier is die verskil tussen vernoem, hernoem en genoem: :* '''Vernoem''' beteken om iemand se naam aan iemand of iets anders te gee, gewoonlik ter ere van iemand, byvoorbeeld: Die straat is na President Kruger vernoem. :*'''Hernoem''' beteken om die naam van iets te verander na iets anders, byvoorbeeld: Die lughawe is hernoem na 'n nuwe naam. :*'''Genoem''' beteken om na iemand of iets te verwys, byvoorbeeld: Ek het hom op sy naam genoem. : Ek hoop hierdie help sommer almal. Vernoem is korrek. Die Engelse ekwivalente van hierdie woorde is as volg: genoem = "mentioned", vernoem = "named after" en hernoem is "renamed". : Laat dit goed gaan, [[Gebruiker:Lefcentreright|Lefcentreright]] ([[Gebruikerbespreking:Lefcentreright|kontak]]) 20:26, 24 Junie 2026 (UTC) ::Genoem en vernoem is albei reg, want hulle is sinonieme. Uit die HAT: Ek is na my ouma genoem/vernoem. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 22:54, 24 Junie 2026 (UTC) ::Dit laat my hare reis/rys/ruis as iemand my "genoem" na "vernoem" verander. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 22:57, 24 Junie 2026 (UTC) == Ontplooiing van Regs- en Veiligheidskontakte-skakel op jou Wiki == Hallo gemeenskap, die Wikimedia-stigting het 'n [[wmf:Special:MyLanguage/Legal:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contact Information|enkele regs- en veiligheidskontakbladsy]] ontwerp, wat in die voetskrif van jou wiki gekoppel moet word om toegang tot akkurate regsinligting te verseker. Dit is 'n regulatoriese vereiste. Ons het reeds skakels na Engelse, Duitse, Italiaanse, Spaanse en ander wiki's uitgerol en sal dit binnekort ook op jou wiki ontplooi. [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_Legal_and_Safety_Contacts_FAQ|Lees asseblief meer op die projekbladsy]] en plaas enige kommentaar onder hierdie hofie of op die [[m:Special:MyLanguage/Talk:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contacts FAQ|besprekingsbladsy]]. <section end="Message"/> </div> -- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 13:28, 25 Junie 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Sannita_(WMF)/Mass_sending_test&oldid=30731267 --> :Hi @[[Gebruiker:Sannita (WMF)|Sannita (WMF)]] I've read through the linked docs. It is not 100% clear to me if there are any actions required of our wiki. And it is not clear when this change is going to take place. :Specifically [https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_Legal_and_Safety_Contacts_FAQ#What_if_a_wiki_already_has_a_%E2%80%9CContact%E2%80%9D_link? this section]. We already have a contact page. So which link is going to be updated, and what is the URL of the new legal contact page? And if the existing contact link is being edited, how will people find the link to the other page? - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 12:17, 2 Julie 2026 (UTC) ::@[[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] the change will take place by the end of July. Also, the community managed contact pages will remain. We will only add a link to the [[foundation:Legal:Wikimedia_Foundation_Legal_and_Safety_Contact_Information|foundation's legal contacts page]] in the footer below the pages of the wiki. The URL is: https://foundation.wikimedia.org/wiki/Legal:Wikimedia_Foundation_Legal_and_Safety_Contact_Information. It was linked in @[[Gebruiker:Sannita (WMF)|Sannita (WMF)]]'s message. –– [[Gebruiker:STei (WMF)|STei (WMF)]] ([[Gebruikerbespreking:STei (WMF)|kontak]]) 20:46, 2 Julie 2026 (UTC) :::Thanks, so to be clear: the contact page link in the sidebar remains as is, and you will add a new link for the new legal contact page in the footer? :::And what kind of wording will be used for the new legal contact page, considering we don't want to overload the meaning of "contact"? Will it be something like "contact legal" or just simply "legal" (translated of course). - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 07:20, 3 Julie 2026 (UTC) == Afrikaanse Wikipedia op die Radio == 'n Woord van dank aan professor [[Gerhard van Huyssteen]], wat vandag die Wikipedia-praatjie op [[Overvaal Stereo]] behartig het. Sy entoesiasme vir die Afrikaanse Wikipedia en die wyse waarop hy die waarde van die projek beklemtoon het, het ongetwyfeld by baie gebruikers en luisteraars aanklank gevind. Veral sy beklemtoning dat die Afrikaanse Wikipedia 'n gemeenskapsprojek is wat tot voordeel van alle Afrikaanssprekendes strek – van toevallige lesers en studente tot aktiewe bydraers – was besonder bemoedigend. Openbare gesprekke soos hierdie help om die sigbaarheid van die Afrikaanse Wikipedia te vergroot, nuwe bydraers aan te moedig en waardering te skep vir die duisende ure se vrywillige werk wat in die opbou van hierdie kennisbron belê word. Opregte dank aan professor Van Huyssteen vir sy tyd, sy ondersteuning en sy positiewe ambassadeurskap vir die Afrikaanse Wikipedia. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 09:18, 30 Junie 2026 (UTC) :Is die prof besig om ons van agter af aan te moedig by sy Engelse universiteit, of het hy ook 'n af.wiki-rekening? My broer het sy seun na Potch gestuur menend dat hy daar nog Afrikaans gaan kry, en toe ons die oë uitvee is dit alles Engels. Dis deel van die rede hoekom ek nou meestal Afrikaans skryf. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 12:47, 1 Julie 2026 (UTC) ::Hy is inderdaad 'n gebruiker hier; [[Gebruiker:Geebee100]] [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 13:58, 1 Julie 2026 (UTC) == Besoeke vir Junie == Gemeenskap, die besoeke vir April, Mei en Junie is 2,334; 2,303 en 2,205 miljoen respektiewelik. Ek het verwag dat Junie se besoeke amper by die 3 miljoen sou draai gesien in die lig van die Sokker-Wêreldbeker vir 2026 en die feit dat daar die afgelope 2 maande soveel artikels oor sokkerspelers geskep is. Miskien gaan Juliemaand beter lyk. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 18:28, 1 Julie 2026 (UTC) :Ons moenie ons te veel blindstaar teen die "User"-syfers nie. As ons kyk na "Automatic" is dit duidelik meer mense gebruik ChatGPT en Google Gemini. En glo my, dikwels is Automatic tien keer meer as 'n enkele User-getal. Elke keer wanneer iemand 'n onderwerp opper of aanroer skraap 'n paar GPU's oor 'n paar Wikipedia-artikels. En wat ek ook ervaar het (vandaar dat mens byna mikroskopies spesifiek moet skryf of selfs die arme lesers met konteks moet oorlaai) - ons liewe rekenaars som op. Maar mens wil weet: maar "wat as dit?" of "wat as dat?" Dit raak soos 'n mikroskoop waar jy net al hoe meer inzoem. Nou in die regte wêreld het jy dieselfde sprinkaan onder 'n dekglas, maar dit lyk bietjie baie anders onder my speelgoed-mikroskoop as die elektronmikroskoop. En ons weet wat gebeur as KI inzoem: hy raai. Hy gorrel. Hy weet nie van sy gat af nie, maar sy programmering is so geskryf om 'n antwoord gedwonge te moet gee, of rekonstrueer met broodkrummels. Hy sal nooit erken: "ons weet nog nie".[[Gebruiker:Suidpunt|Suidpunt]] ([[Gebruikerbespreking:Suidpunt|kontak]]) 07:22, 6 Julie 2026 (UTC) :: Dit verklaar hoekom die meeste besoekers volgens hierdie statistieke uit die VSA kom. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 14:19, 6 Julie 2026 (UTC) :::Ek sien dit anders om. Ons moet ons glad nie bekommer oor die outomatiese verkeer nie. (Botte, KI en soekenjinspinnekoppe). Dit sal mettertyd massief toeneem, veral omdat een draaiboek wat een persoon in 'n dag kan skryf, meer verkeer kan genereer as wat 'n mens ooit natuurlik op sy eie sou kon doen. Sien: [[:en:Dead Internet theory]]. :::Die feit dat baie gebruikers hul Wikipedia-inhoud deur KI-opsommings kry, is meestal nie hul eie keuse nie, aangesien baie soekenjins dit in elk geval by verstek doen. :::En boonop, daardie mense wat tevrede is met 'n KI-opsomming sonder om die bladsy eintlik te lees, is in elk geval nie ons teikengehoor nie. Hulle sou nooit 'n hele Wikipedia-artikel lees nie. :::Ons is hier om diegene te bedien wat werklik wil lees en leer. Laat ons dus die verstandelose robotte en mense ignoreer en aangaan soos ons nog altyd gedoen het. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 18:10, 6 Julie 2026 (UTC) == Maandelikse sintaksfoute == Hier is die nuutste: https://checkwiki.toolforge.org/cgi-bin/checkwiki.cgi?project=afwiki&view=project Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 18:58, 2 Julie 2026 (UTC) :Ek het probeer werk maak van die foute, maar kon nie hond haaraf maak nie! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 20:03, 6 Julie 2026 (UTC) == Kategorie:Flora van Suid-Afrika == Gemeenskap, juig saam met my! Hierdie kategorie het die 10,000 artikel mylpaal bereik! Dankie prof. [[Braam van Wyk]] vir die foto's! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 10:35, 8 Julie 2026 (UTC) :Uitstekend behalwe vir 'n sekere outoriteit se swak oordeel en bemoeisiekheid wat ek sou ignoreer. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 20:35, 8 Julie 2026 (UTC) == Seedier-voortplanting == In Engels vind ek die term "broadcast spawning", wat beteken dat seediere, bv. visse, uitwendig voortplant/bevrug word deur die sperm- of eierselle in water te laat drywe, waar dié gameetselle mekaar lukraak danksy hul getalsterkte ontmoet. Mens kry ook "benthic spawning" en ander. In my beperkte dierkunde-bronne (nie bewus van 'n Afrikaanse dierkundewoordeboek) vind ek nie 'n Afrikaanse ekwivalent nie, en vertaal dit voorlopig as "uitsaai-kuitskieting". As daar 'n beter Afrikaanse woord hiervoor bestaan, hoor ek graag. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 20:31, 8 Julie 2026 (UTC) :Ook gewonder: as mens die woord [[akwakultuur]] beskou, wat is dit presies? 'n "Boerdery" kan 'n praktyk of proses wees, of selfs die fisiese plek plus gewas waar bv. graan verbou word. 'n Akwakultuur (as die lidwoord toepaslik is) kan dan benewens die proses, praktyk of metode, ook miskien die "plaas", "boerdery", óf die versameling van tenks of damme wees waar waterdiere verbou word. En ek gebruik eerder die woord "verbou" as "kweek", want ek dink jy kweek sampioene of plante, en nie seediere nie. As jy kweek het jy 'n kwekery. In 'n petriebakkie kan jy 'n kultuur propageer. Enige kommentaar welkom. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 07:17, 9 Julie 2026 (UTC) :: EK het dit na een van my taalkundige vrinne verwys... Nou wag ons! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 08:04, 9 Julie 2026 (UTC) ::: Van dr. [[Mariëtta Alberts]] ''Uitsaaikuit.. by seediere die nieseksuele gelyktydige vrystelling van eierselle deur wyfie en spermselle deur mannetjie''. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 10:10, 9 Julie 2026 (UTC) :::: Die WAT kan ook nie help nie. EK het 'n boodskap na die [[SAIAB]] gestuur. Kom ons kyk... Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 13:30, 9 Julie 2026 (UTC) ::::: Om met die SAIAB te probeer gesels is 'n ander storie.... Ek het uiteindelik met 'n Dr. Suzanne Redelinghuys gesels. Sy sal kyk wat sy kan doen. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 13:54, 9 Julie 2026 (UTC) : Dr. Mariëtta Alberts stel voor julle gebruik ''kuituitsaaiing''. Ek ken die woorde: ''...die harders skiet kuit...''. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 13:54, 9 Julie 2026 (UTC) ::Al die bg. help, dankie! [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 14:08, 9 Julie 2026 (UTC) == Swem in Suid-Afrika == Gemeenskap, ek sien 'n gebruiker het nou 'n duisternis eksterne skakels in [[Swem in Suid-Afrika|bogenoemde artikels]] geplaas. Myns insiens laat ons dit nie toe nie, is ek reg? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 11:18, 9 Julie 2026 (UTC) : Die gebruik is om slegs skakels na bestaande artikels in die Afrikaanse Wikipedia te plaas en nie na ander tale Wiki artikels of eksterne webblaaie nie. Dink van die nuwe skakels in hierdie artikel sou miskien werk as bronne maar moet dan volgens die Wikipedia konvensies geformateer word. Daar is ook 'n eksterne skakel afdeling onder aan die artikel wat gebruik kan word om meer skakels na omvattende bronne op ander webwerwe te plaas. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 11:41, 9 Julie 2026 (UTC) ::Daar is altyd 'n uitsondering op die reël - sien die plasing wat ek 'n paar minute gelede op hierdie bladsy gemaak het. [[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 17:27, 13 Julie 2026 (UTC) :::Wat ek gesien het, was 'n reeks swak uitgevoerde verwysings (kaal URL-skakels) en 'n paar skakels na ander Wikipedia's. Ek stem nie saam dat hulle verwyder moet word nie. Die kaal URL's moet behoorlik as verwysings geformateer word, terwyl die skakels na ander Wikipedia's geformateer moet word met behulp van Sjabloon:Intertaalskakels.[[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 17:38, 13 Julie 2026 (UTC) ::::Stem saam met Martin - die URL'e lyk soos verwysings. Skakels na anderstalige wikis mag spaarsamig gebruik word m.b.v. die sjabloon {{ss|ill}}. Sien bv. die Engelse artikel [[:en:Pepin the Short]]. Hulle gebruik {{ss|ill}} om na {{Ill|Frankiese Interregnum|fr|Interrègne franc}} te skakel, waarskynlik omdat die gebruiker voel dit gaan jare vat voor die Engelse Wikipedia 'n artikel daaroor kry, en 'n leser wat Frans verstaan of weet hoe om 'n vertaler te gebruik, kan daarby baat deur na die Franse artikel verwys te word. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 18:46, 13 Julie 2026 (UTC) :::::Die alternatief vir die gebruik van die {{ss|ill}}-sjabloon is om 'n saadjie te skep wat 'n behoorlike inligtingsboks bevat en behoorlik in Wikidata geïndekseer is. Dit sal die leser basiese inligting gee en hulle in staat stel om dieper in die onderwerp te delf in die taal van hul keuse. [[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 18:03, 14 Julie 2026 (UTC) == Onderwatervaartuig == Is dit nodig om so 'n lang naam te gebruik? Watse opsies het ons volgens die kenners? Ek voel "dompeltuig" sal werk, want dompel kan in hierdie konteks net onderwater beteken, en tuig beteken jy ry in hom, of dit bevat instrumente vir 'n missie. Dus "Titan-dompeltuig"? Nietemin, net 'n voorstel. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 09:34, 13 Julie 2026 (UTC) :Toe ek op die skool was ('n half-eeu gelede), was dit altyd 'n "duikboot". In die [[:nl:Onderzeeboot|Nederlanse Wikipedia]], skryf hulle "Een '''onderzeeboot''', '''onderzeeër''' of vroeger '''duikboot''', is een vaartuig dat zich onder water kan voortbewegen." [[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 17:23, 13 Julie 2026 (UTC) ::In verband met die ''Titan''-tuig gebruik Netwerk24 onderwatervaartuig,[https://www.netwerk24.com/nuus/internasionaal/tydlyn-van-gebeure-toe-titan-verdwyn-20230621][https://www.netwerk24.com/nuus/internasionaal/nog-wrakstukke-oorskot-gevind-na-dodelike-titan-ekspedisie-20231011][https://www.netwerk24.com/nuus/internasionaal/titan-wonderwerk-as-hulle-lewend-gevind-word-20230621] dompelduikboot,[https://www.netwerk24.com/nuus/internasionaal/titan-vervaardiger-staak-alle-ekspedisies-20230706] dompeltuig[https://www.netwerk24.com/nuus/internasionaal/titan-vervaardiger-staak-alle-ekspedisies-20230706][https://www.netwerk24.com/huisgenoot/nuus/titan-diepseeramp-waar-het-alles-so-verskriklik-verkeerd-geloop-20230630] en onderwatertuig [https://www.netwerk24.com/nuus/internasionaal/titan-soos-titanic-gesink-deur-arrogansie-20230625][https://www.netwerk24.com/nuus/internasionaal/waarskuwings-oor-veiligheid-van-titan-glo-geignoreer-20230623]. In [https://www.netwerk24.com/nuus/internasionaal/titan-wonderwerk-as-hulle-lewend-gevind-word-20230621 hierdie artikel] van 21 Junie 2023 verwys hulle daarna as 'n duikboot, maar ek vermoed dit is verkeerd en dit was voor hulle die terminologie uitgeklaar het. ChatGPT sê 'n duikboot is 'n selfstandige vaartuig wat vir lang tydperke onafhanklik onderwater kan bly terwyl tuie soos die ''Titan'' afhanklik is van 'n "moederskip" en slegs beperkte lewensondersteunende voorraad het en gewoonlik vir korter tydperke as duikbote onderwater kan bly. ''Maroela Media'' verwys ook na die ''Titan'' as 'n dompeltuig.[https://maroelamedia.co.za/nuus/wereld/oceangate-staak-alle-ekspedisies/]. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 18:36, 13 Julie 2026 (UTC) :::Dankie vir al die bostaande. Het gedink dat "Titan-onderwatervaartuig-inploffing" nogal lank is. Tensy iemand beswaar maak sal ek dit miskien later skuif na "Titan-dompeltuig-inploffing". [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 21:09, 18 Julie 2026 (UTC) == Ons vriend BurgertB == Gemeenskap, neem kennis dat ons vriend [[Gebruiker:BurgertB]] tans in die hospitaal is. Ons sê sterkte vir hom en wens die beste toe. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 20:02, 13 Julie 2026 (UTC) :Sterkte Burgert, ek hoop nie dis te ernstig nie! Beterskap! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 08:00, 15 Julie 2026 (UTC) ::Hi Burgert, hoop dit gaan al beter, ons dink aan jou. Sterkte. Laat weet hoe dit gaan. [[Gebruiker:Thermofan|Thermofan]] ([[Gebruikerbespreking:Thermofan|kontak]]) 08:25, 21 Julie 2026 (UTC) == Jy het jou huiswerk gedoen... == ...as die Engelse Wikipedia sê dat van hulle artikels met 'n Afrikaanse (of Duitse artikel) uitgebrei kan word. Ek het onlangs twee voorbeelde rakende my sportartikels gesien: * [[:en:South Korea national rugby union team]] wat met hulp van beide die [[:af:Koreaanse nasionale rugbyspan|Afrikaanse voorbladartikel]] en die [[:de:Südkoreanische Rugby-Union-Nationalmannschaft|Duitse lesenswaardige artikel]] verbeter kan word. * [[:en:Tanzania national cricket team]] wat met hulp van die [[:de:Tansanische Cricket-Nationalmannschaft|nuwe Duitse lesenswaardige artikel]] (laas maand aangewys) verbeter kan word. Myns insiens is dit baie interessant dat die Afrikaanse en Duitse Wikipedia in beide krieket en rugby (hoegenaamd dié Engelse sportsoorte) deels beter artikels het as die Engelse Wikipedia. My doel was nog altyd om met artikels oor nasionale spanne en wêreldbekertoernooie die Engelse artikel te klop, nou word in die een of ander amptelik daarna verwys dat dit wel die geval is. Volgens my beskeie mening is dit die geval by die meeste artikels oor nasionale spanne, en hulle het in Afrikaans en Duits altyd dieselfde inhoud. Terloops, die Swahili-Wikipedia (Swahili is 'n ampstaal in Kenia, Rwanda, Tanzanië en Uganda) het nie een artikel oor nasionale krieket- of rugbyspanne nie. Tydens laasjaar se Wikimania in Nairobi wou ek 'n projek van stapel stuur om hulle ook te betrek, maar my versoek het nie geslaag nie (ek was nie daar nie). Hulle het wel artikels soos [[:sw:Steve Tikolo]] waar ek met 'n inligtingskas kon help, maar hulle het nie iets soos [[:sw:Timu ya kriketi ya Kenya]] ([[Keniaanse nasionale krieketspan]]) nie. Gemeenskap, dit is wat van my sportartikels vir die Afrikaanse Wikipedia (en Duitse ook) kan bied en myns insiens is dit een van baie moontlikhede om Afrikaans volstoom te ondersteun: '''met kwaliteit bo kwantiteit'''. Daarmee kan ons veral lesers lok, dink ek. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 20:45, 13 Julie 2026 (UTC) :In die kol. Weens die druk op Afrikaanse onderwys-instellings moet daar aanlyn-aktiwiteit oor 'n alternatiewe en breë front wees. Die wiki-artikels oor gewilde onderwerpe plaas terminologie in die volksmond, en is beleggings in die taaltoekoms. 'n Leserspubliek wat meer lees, meer krities lees en meer in feite belangstel sal wel ook help. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 21:09, 18 Julie 2026 (UTC) == Maria == Kan iemand asb. vir my die artikel "Maria Boleyn" skep sodat ek kan sien of ek dit op hierdie gemors van 'n app kan doen - die app waarop ek glo geblokkeer is? Hoe is dit moontlik? - Burgert [[Spesiaal:Bydraes/&#126;2026-40485-20|&#126;2026-40485-20]] ([[Gebruikerbespreking:&#126;2026-40485-20|talk]]) 04:46, 20 Julie 2026 (UTC) ::{{ping|Rooiratel}}, enige raad hier? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 06:07, 20 Julie 2026 (UTC) :::Bedoel jy die Selfoon app? Dit werk net so 'n klein bietjie vir my, soms... maar ek vermy dit soos die pes vir bydraes. [[Gebruiker:Thermofan|Thermofan]] ([[Gebruikerbespreking:Thermofan|kontak]]) 08:38, 20 Julie 2026 (UTC) == [[Wikipedia:Bladsyverwydering]] == Admins, daar is 'n bietjie werk. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 05:55, 21 Julie 2026 (UTC) == Wikimania 2026 == As ‘n ontvanger van ‘n beurs van [[Wikimedia ZA]], is ek in Parys om [[Wikimania]] 2026 in [[Parys]] by te woon. My eerste Wikimania. Vandag was die voorkonferensie vir gebruikers met spesiale regte wat inderdaad weereens die omvang van aktiwiteite binne Wikimedia onder aandag bring. Mens kan uiteraard ook aanlyn verskeie van die sessies van more bywoon deur te registreer op die Wikimania 2026 blad. Die weeklikse radio inset by [[Overvaal Stereo]] is ook vandag van die byeenkoms gedoen. ‘n Volledige verslag van Wikimedia 2026 sal na afloop van die konferensie gedoen word. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 19:48, 21 Julie 2026 (UTC) : Ek is ook hier. Uiteindelik [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ontmoet. [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 15:26, 22 Julie 2026 (UTC) ::Lekker julle manne, geniet dit terdeë! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 18:02, 22 Julie 2026 (UTC) ::: Ja, dis goed om Dumbassman uiteindelik te ontmoet. Ek het ook twee Duitse gebruikers raakgeloop wat al artikels op die Afrikaanse Wikipedia geskep het. Die een wat oorspronklik van Suid-Afrika kom, het aangedui hy mag weer betrokke word. Ek het hom sterk aangemoedig. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 20:34, 22 Julie 2026 (UTC) {{uitkeep}} Oesjaar, is jy nie weg Frankryk toe vir Wikimania 2026 nie? [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 06:50, 21 Julie 2026 (UTC) : Nee ongelukkig nie. As pensioenaris met inkomste van R0.00 per maand kon ek nie die Schengen Visa bekostig nie, my bakkie het dringend instandhouding vereis. So werk dit maar. Groete. [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 06:58, 21 Julie 2026 (UTC) ::Jammer om te hoor, miskien kan jy nog virtueel aanbied? Sopas self ook R11750 vir my Mercedes se diens moes uithaal! Groete tuis, [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 07:54, 21 Julie 2026 (UTC) ::: [[Gebruiker:Discott]] bied namens my aan. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 08:02, 21 Julie 2026 (UTC) == RFC oor KI-gegenereerde inhoud in Commons (en ter plaatse) == Soos op 23 Junie hier genoem, is Commons nog besig om uit te werk wat hulle presies wil hê wat beelde betref wat deur KI geskep is. Hulle is veral versigtig vir beelde wat werklike mense uitbeeld, selfs as dié historiese figure is, waar etiese oorwegings (soos persoonsregte) effektief geen rol speel nie. Ook hou hulle nie daarvan in enige wetenskaplike aanwending nie. Sulke beelde noem hulle spekulatief, ensomeer, en wil nie valse inligting die wêreld instuur nie. Ook beskou sommige persone daar KI-beelde as opvoedkundig waardeloos, en byna enige menslike poging as baie beter. Ons het natuurlik talle artikels aangaande historiese figure waar die uitbeelding volkome spekulatief is, soos [[Plautus]] en baie ander, alhoewel dan nie KI nie. By die Commons-bespreking word gemeld: :"Groot getalle beelde wat nie die werklikheid weerspieël nie, word [op commons] opgelaai. Wanneer 'n minderwaardige KI-beeld in 'n artikel ingevoeg word, ontmoedig dit werklike fotograwe en grafiese kunstenaars om beelde te skep, omdat hulle meer geneig is om 'n beeld te skep vir 'n artikel wat geen illustrasie het nie. Hierdie opdatering vereis dat sommige KI-inhoud as sodanig in-beeld gemerk word. Hierdie opdatering redaksioneer andersins nié projekte buite Commons nie. Commons het geen voorneme om ander projekte te redaksioneer nie, ons wil net verseker dat óns nie bydra tot die waninligting van die publiek nie." Die kwessie dus: af.wiki moet nog besluit wat ons plaaslike beleid is, want wikimedia gaan nie aan ons voorskryf nie.<br> :a) Word <u>oplaai</u> van KI-beelde hier op af.wiki toegelaat, benewens waar dit KI-konsepte self illustreer?<br> :b) Word dit toegelaat waar dit werklike mense illustreer? Hier dink mens bv. aan gevalle waar ons 'n vae foto of illustrasie het, wat deur KI in 'n meer realistiese of gekleurde portret (maar met onafwendbare spekulatiewe elemente) omskep kan word.<br> :c) Word KI-beelde enigsins in artikels toegelaat?<br> Op en.wiki word dit oorwegend nie toegelaat nie. Ons moet ook in ag neem, dat selfs indien dit nie in ons artikels toegelaat word nie, dit steeds vir die publiek en private webwerwe nuttig mag wees. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 10:31, 22 Julie 2026 (UTC) ::Ek verstaan... Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 10:35, 22 Julie 2026 (UTC) :::Vandag ‘n Wikimania 2026 paneelbespreking oor [[Kunsmatige intelligensie|KI]] binne die Wiki-omgewing bygewoon. Beide die potensiële bedreigings en moontlike voordele daarvan, is deur die paneellede geopper. Selfs oor die idee van ‘n aanvanklike sentrale beleid daaroor of gedesentraliseerde benadering, was daar nie eenstemmigheid nie. Aangesien daar konsensus was dat dit ‘n realiteit is wat hanteer sal moet word, gaan gesprekvoering voort en hopelik gaan meer duidelike riglyne in dié verband ontwikkel word. :::Ek gaan poog om ‘n oog op die verwikkelinge te hou en wat ons in die interim selfs in die Afrikaanse Wikipedia kan begin bespreek. Meer as een paneellid het daarop gewys dat selfs in van die groot Wikipedia’s daar nog nie voldoende kennis is oor wat werklik die implikasies van KI is nie. [[Jimmy Wales]] het ook indirek daarna verwys in sy openingstoespraak. Wikipedia se rol in die era van [[groot taalmodel]]le kan self nog belangriker word, in sy toespraak ‘n optimistiese toon oor die toekoms van Wikipedia en sê dat die dood van Wikipedia al van die begin af voorspel is, dit nog steeds van krag tot krag sal gaan. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 20:21, 22 Julie 2026 (UTC) == Gebruiker:Elmarie Waltman == Gemeenskap, dit is vir my 'n plesier om julle voor te stel aan [[Gebruiker:Elmarie Waltman|Elmarie]]. Sy het ingestem om ons te help met Admin werk, meer hieroor later. Sy gaan ook deel van die Radiospan wees. Welkom hier by ons Elmarie. Onthou, hierdie klomp ou toppies hier betrokke se blaf is erger as hulle byt! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 08:46, 24 Julie 2026 (UTC) :Hoe lekker lag ek nou! Dankie Deon, hoop om die Wikipedia naam op al die platforms hoog te hou. [[Gebruiker:Elmarie Waltman|Elmarie Waltman]] ([[Gebruikerbespreking:Elmarie Waltman|kontak]]) 09:02, 24 Julie 2026 (UTC) ::Baie welkom Elmarie, ons hoop jy geniet jou tyd hier terdeë! Sien uit na jou bydrae. Groete, [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 09:48, 24 Julie 2026 (UTC) amexxmathf8sls5mvs2fte269vbvlml 0 7301 2918965 2908541 2026-07-23T19:00:43Z SpesBona 2720 Statistieke hersien 2918965 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Land |noem_naam = Republiek Moldowa |volle_naam = <small>''Republica Moldova'' ([[Roemeens]])</small> |algemene_naam = Moldowa |beeld_vlag = Flag of Moldova.svg |beeld_wapen = Coat of arms of Moldova.svg |simbool_tipe = Wapen |beeld_kaart = Location Moldova Europe.png |leuse = |volkslied = ''Limba Noastră''<br /><small>''([[Roemeens]] vir: "Ons Taal")''</small><br /><center>[[Lêer:Imnul Republicii Moldova US NAVY.ogg]]</center> |amptelike_tale = [[Roemeens]] (ook [[Moldawies]] genoem){{smallsup|a}}<ref name="CCDecision2013">{{en}} {{cite web |url=https://www.rferl.org/a/moldova-romanian-official-language/25191455.html |title=Chisinau Recognizes Romanian As Official Language |author=Associated Press |date=5 Desember 2013 |publisher=Radio Free Europe/Radio Liberty |accessdate=2 September 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200304050434/https://www.rferl.org/a/moldova-romanian-official-language/25191455.html |archive-date=4 Maart 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref name="congress">{{en}} {{cite web |url=https://www.loc.gov/law/foreign-news/article/moldova-romanian-recognized-as-the-official-language/ |title=Moldova: Romanian Recognized as the Official Language |publisher=Law Library of Congress |date=23 Desember 2013 |accessdate=2 September 2021 |author=Roudik, Peter |archive-url=https://web.archive.org/web/20200425182317/https://www.loc.gov/law/foreign-news/article/moldova-romanian-recognized-as-the-official-language/ |archive-date=25 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref name="MCC">{{en}} {{cite web | url=http://constcourt.md/libview.php?l=en&idc=7&id=512&t=/Overview/Press-Service/News/The-text-of-the-Declaration-of-Independence-prevails-over-the-text-of-the-Constitution | title=The text of the Declaration of Independence prevails over the text of the Constitution | publisher=Constitutional Court of Moldova | date=5 Desember 2013 | accessdate=23 Desember 2016}}</ref> |hoofstad = [[Chișinău]] {{Koördinate|47|0|N|28|55|O}} |latd = 47 |latm = 0 |latNS = N |longd = 28 |longm = 55 |longEW = O |grootste_stad = [[Chișinău]] |regeringsvorm = Unitêre parlementêre<br />grondwetlike [[republiek]] |leiertitels = <br />• [[President]]<br />• [[Eerste minister]] |leiername = [[Maia Sandu]]<br />[[Vasile Tofan]] |oppervlak_rang = 139^ste |oppervlak_grootte = |oppervlak = 33&nbsp;851<ref name="CIA">{{en}} {{cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/moldova/|title=Moldova|publisher=[[Central Intelligence Agency]]|accessdate=5 Januarie 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210105015457/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/moldova/|archive-date=5 Januarie 2021|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref> |oppervlakmi² = 13&nbsp;070 <small>(met [[Transnistrië]])</small> |persent_water = 1,4 |bevolking_skatting = 3&nbsp;599&nbsp;528<ref name="CIA" /><br /><small>(met Transnistrië)</small> |bevolking_skatting_jaar = 2024 |bevolking_rang = 132^ste |bevolking_sensus = 2&nbsp;409&nbsp;207<ref>{{mo}} {{cite web |url=https://statistica.gov.md/files/files/serii_de_timp/recensamant_2024/date_finale/Date_finale_RPL_2024_15_07_25.xlsx |title=Recensământul Populației și Locuințelor 2024: Caracteristici Geografice (date finale) |publisher=Nasionale Statistiekkantoor van die Republiek Moldowa |date=15 Julie 2025 |accessdate=23 Julie 2026}}</ref> <small>(met Transnistrië)</small> |bevolking_sensus_jaar = 2024 |bevolkingsdigtheid = 106,3 |bevolkingsdigtheidmi² = 275,4 |bevolkingsdigtheidrang = 125^ste |BBP_PPP = $48,587&nbsp;miljard<ref name=imf2>{{en}} {{cite web |url=https://www.imf.org/en/publications/weo/weo-database/2025/april/weo-report?c=921&s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC&sy=2025&ey=2027&ssm=0&scsm=1&ssd=1&scc=1&ssc=1&sic=0&sort=country&ds=.&br=0 |title=Moldova |publisher=[[Internasionale Monetêre Fonds]] |date=April 2026 |accessdate=23 Julie 2026}}</ref> |BBP_PPP_rang = 135^ste |BBP_PPP_jaar = 2026 |BBP_PPP_per_kapita = $21&nbsp;208<ref name="imf2" /> |BBP_PPP_per_kapita_rang = 93^ste |BBP = $20,611&nbsp;miljard<ref name="imf2" /> |BBP_rang = 130^ste |BBP_jaar = 2026 |BBP_per_kapita = $8&nbsp;996<ref name="imf2" /> |BBP_per_kapita_rang = 89^ste |onafhanklikheidstipe = Vorming |onafhanklikheidsgebeure = • Prinsdom Moldawa<br />• Goewerment Bessarabië<br />• Demokratiese Republiek<br />• Vereniging met Roemenië<br />• Moldawiese ASSR<br />• [[Moldawiese Sosialistiese Sowjetrepubliek|Moldawiese SSR]]<br />• Transnistrië-oorlog<br />• Onafhanklikheid van<br />die [[Sowjetunie]]<br />• Huidige grondwet |onafhanklikheidsdatums = <br /><br />[[1346]]<br />[[1812]]<br />[[15 Desember]] [[1917]]<br />[[9 April]] [[1918]]<br />[[12 Oktober]] [[1924]]<br />[[2 Augustus]] [[1940]]<br />[[2 November]] [[1990]]<br /><br />[[27 Augustus]] [[1991]]{{smallsup|b}}<br />[[29 Julie]] [[1994]] |MOI = {{wins}} 0,785<ref>{{en}} {{cite web |url=https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2025reporten.pdf |title=Human Development Report 2025 |publisher=United Nations Development Programme |date=6 Mei 2025 |accessdate=23 Julie 2026}}</ref> |MOI_rang = 86^ste |MOI_jaar = 2023 |MOI_kategorie = {{kleur|#090|hoog}} |Gini = 26,8<ref>{{en}} {{cite web |url=https://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI?locations=MD |title=Gini Index – Moldova |publisher=[[Wêreldbank]] |accessdate=23 Julie 2026}}</ref> |Gini_rang = 6^de |Gini_jaar = 2023 |Gini_kategorie = {{kleur|#090|laag}} |geldeenheid = [[Moldawiese leu|Leu]] |geldeenheid_kode = MDL |land_kode = MD |tydsone = OET |utc_afwyking = [[UTC+02:00|+02]] |tydsone_somer = OEST |utc_afwyking_DST = [[UTC+03:00|+03]] |internet_domein = [[.md]] |skakelkode = 373 |voetskrif = a. Soos bepaal deur die Moldawiese Onafhanklikheidsverklaring – wat volgens die Grondwetlike hof van Moldawië voorrang geniet bo artikel 13 van die Moldawiese grondwet – wat die naam [[Moldawies]] gebruik".<ref name="CCDecision2013" /><br />b. Datum van proklamasie. Die onafhanklikheid is daarna in Desember 1991 met die ontbinding van die Sowjetunie gefinaliseer. }} '''Moldowa''' ([[Roemeens]]: ''Moldova'', [molˈdova], {{Audio|Ro-Moldova.ogg|luister}}, amptelik die '''Republiek Moldowa''' (''Republica Moldova''), voorheen '''Moldawië''', is ’n [[landingeslote land]] in [[Suidoos-Europa]], grotendeels geleë tussen die [[Proet]]- en die [[Dnister]]rivier. Dit word in die weste begrens deur [[Roemenië]] en verder deur [[Oekraïne]]. Die hoofstad is [[Chișinău]] ([[Russies]]: Kisjinef). Die land word beskou as een van die armstes in [[Europa]]. [[Lêer:Satellite image of Moldova in September 2003.jpg|duimnael|links|[[Nasa]]-satellietbeeld van Moldowa]] Die bevolking is oorwegend Moldowies (Sowjet-naam: [[Moldawies]]; ’n benaming wat ná die skeiding van die res van Moldawië in gebruik gekom het: die inwoners van Roemeense Moldawië word as [[Roemeniërs]] beskou). Daar is ook [[Oekraïners|Oekraïense]], [[Russe|Russiese]] en [[Gagaoesiërs|Gagaoesiese]] minderhede. Moldowa was tot in [[1991]] deel van die [[Sowjetunie]] as die [[Moldawiese Sosialistiese Sowjetrepubliek]]. Die grondgebied van die nuwe land kom ooreen met dié van die voormalige Sowjetrepubliek en gedeeltelik met dié van die ouer [[Bessarabië]] (wat tot die [[Tweede Wêreldoorlog]] Roemeens was). Slegs die suidelikste en noordelikste deel van Bessarabië behoort tot die Oekraïne, terwyl die gebied aan die linkeroewer van die Dnister, [[Transnistrië]], nooit tot Bessarabië behoort het nie, maar volgens die grootste deel van die wêreldgemeenskap wel behoort tot die huidige Moldowa. Transnistrië het hom in 1991 eensydig onafhanklik verklaar. Die tweede belangrikste stad van Moldowa, [[Tiraspol]], lê in dié gebied. Die land is ’n parlementêre republiek met ’n [[president]] as staatshoof en ’n premier as regeringshoof. Dit is in Maart 1992 toegelaat tot die [[Verenigde Nasies]]. Dit is ook lid van verskeie ander internasionale organisasies en hoop om lid te word van die [[Europese Unie]].<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.moldpres.md/default.asp?Lang=en&ID=68715 |title=Moldova will prove that it can and has chances to become EU member |publisher=Moldpress News Agency |date=19 Junie 2007 |accessdate=3 Maart 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303193244/http://www.moldpres.md/default.asp?Lang=en |archive-date=3 Maart 2016 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> == Etimologie == Die naam "Moldowa" is afgelei van die [[Moldowa (rivier)|Moldowa-rivier]]; die vallei van dié rivier was ’n politieke sentrum toe die Prinsdom Moldawië in 1359 ontstaan het.<ref>{{en}} [http://www.moldova.md/en/istorie/ History] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131222142800/http://www.moldova.md/en/istorie/ |date=22 Desember 2013 }}, Official site of Republic of Moldova</ref> Die oorsprong van die rivier se naam is onduidelik. Daar is ’n legende dat prins [[Dragoș]] dit sy naam gegee het nadat hy [[oeros]]se gejag en sy moeë hond Molda in die rivier verdrink het.<ref>{{en}} [http://rentmoldova.com/history-of-moldova/where-did-name-moldova.html Where did the name Moldova come from?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100127183235/http://rentmoldova.com/history-of-moldova/where-did-name-moldova.html |date=27 Januarie 2010 }}</ref> == Geskiedenis == === Voorgeskiedenis === Tydens die [[Neolitikum|Neolitiese Steentydperk]] was die gebied waarin Moldowa lê die middelpunt van die groot [[Cucuteni-kultuur]] wat ooswaarts gestrek het vanaf die Dnjester-rivier in die Oekraïne en weswaarts tot ná die [[Karpate]] in Roemenië. Die inwoners van dié beskawing, wat rofweg van 5500 tot 2750&nbsp;v.C. bestaan het, het landbou en veeteelt beoefen, gejag en fyn pottebakkerswerk gedoen.<ref>{{en}} {{Cite journal|last=Constantinescu|first=Bogdan|authorlink=|url=http://arheologija.ff.uni-lj.si/documenta/pdf34/DPConstantinescu34.pdf|last2=Bugoi|first2=Roxana|author2-link=|last3=Pantos|first3=Emmanuel|last4=Popovici|first4=Dragomir|title=Phase and chemical composition analysis of pigments used in Cucuteni Neolithic painted ceramics|journal=Documenta Praehistorica|volume=XXXIV|pages=281–288|publisher=Departement Argeologie, Universiteit van Ljubljana|location=Ljubljana|year=2007|issn=1408-967X|oclc=41553667|accessdate=2 Mei 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130502152113/http://arheologija.ff.uni-lj.si/documenta/pdf34/DPConstantinescu34.pdf|archive-date=2 Mei 2013|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref> === Antieke tyd en Middeleeue === [[Lêer:Stefan cel Mare.jpg|duimnael|links|upright|[[Stefanus III van Moldawië|Stefanus die Grote]], prins van Moldawië tussen 1457 en 1504.]] In die antieke tyd is die gebied bewoon deur [[Dasiërs|Dasiese stamme]]. Tussen die 1ste en 7de eeu n.C. was die suide van tyd tot tyd onder [[Romeinse Ryk|Romeinse]] en toe [[Bisantynse Ryk|Bisantynse]] heerskappy. Vanweë sy strategiese ligging tussen [[Europa]] en [[Asië]] is die gebied in die laat antieke tyd en vroeë [[Middeleeue]] dikwels binnegeval, onder andere deur die [[Gote]], [[Hunne]], [[Aware]], [[Bulgarye|Magjare]], [[Petsjenege]], [[Koemane]] en [[Mongole]]. Die '''Prinsdom Moldawië''', wat in 1359 gestig is, is begrens deur die Karpate in die weste, die Djester in die ooste en die [[Donau]] en die [[Swartsee]] in die suide. Dit het bestaan uit die hedendaagse gebied van die Republiek Mongolië, die oostelike agt distrikte van Roemenië, en die Tsjerniftsi-oblast en Boedjak-streek van die Oekraïne. Nes die huidige republiek en die noordoostelike streek van Roemenië was dit onder die inwoners bekend as Moldowa. Die prinsdom is herhaaldelik deur [[Tatare]] van die [[Krim]] binnegeval en sedert die 15de eeu deur die [[Ottomaanse Turke]]. In 1538 het dit ’n belastingpligtige deel van die [[Ottomaanse Ryk]] geword, maar sy outonomiteit behou.<ref>{{en}} "[http://lcweb2.loc.gov/cgi-bin/query/r?frd/cstdy:@field(DOCID+md0013) Moldova]". Library of Congress Country Studies</ref> === Moderne geskiedenis === ==== Russiese Ryk ==== [[Lêer:Coat of arms of Bessarabia Governorate 1878.svg|duimnael|Wapen van die Bessarabiese Goewernement tussen 1878 en 1917.]] Ondanks besware deur die Moldawiese adel het die Ottomaanse Ryk in 1812 kragtens die Verdrag van Boekarest die oostelike helfte van die prinsdom asook [[Khotyn]] en die ou Bessarabië (moderne Boedjak) aan die [[Russiese Ryk]] afgestaan. Die nuwe Russiese provinsie is die '''Oblast Moldawië en Bessarabië''' genoem en het aanvanklik ’n groot mate van onafhanklikheid gehad. Ná 1828 is dié outonomie al hoe meer beperk en in 1871 is die Oblast verander in die '''Bessarabiese Goewernement''' as deel van ’n russifikasieproses. Die administrasie van die [[tsaar]] in Bessarabië het geleidelik [[Roemeens]] as amptelike en godsdienstige taal in onbruik laat verval.<ref>{{en}} [http://depts.washington.edu/cartah/text_archive/clark/bc_10.shtml#bc_10 ''Bessarabia'' deur Charles Upson Clark, 1927, hoofstuk 10] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121209212714/http://depts.washington.edu/cartah/text_archive/clark/bc_10.shtml#bc_10 |date= 9 Desember 2012 }}</ref> Die westelike deel van Moldawië (wat vandag deel van Roemenië is) het ’n outonome prinsdom gebly, en in 1859 het dit met [[Wallachye]] verenig en die [[Koninkryk Roemenië]] gevorm. Die Verdrag van Parys van 1856 het drie distrikte van Bessarabië — Cahul, Bolgrad en Ismail — aan Moldawië toegeken, maar in die Verdrag van Berlyn van 1878 het die Koninkryk Roemenië ingestem om dit aan die Russiese Ryk terug te gee. In die 19de eeu het die Russiese owerhede Russe, Roemeniërs,<ref>{{en}} Vasile Baican, "Human settlements in Moldavia represented on «the Russian map» between 1828-1829", ''Scientific Annals of "Alexandru Ioan Cuza" Universiteit van Iasi – Geography series'', 54, 2008, bl. 65.</ref> Oekraïners, [[Kosakke]], [[Bulgare]],<ref>{{en}} [http://depts.washington.edu/cartah/text_archive/clark/bc_8.shtml#bc_8 ''Bessarabia'' deur Charles Upson Clark, 1927, hoofstruk8] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121212063455/http://depts.washington.edu/cartah/text_archive/clark/bc_8.shtml#bc_8 |date=12 Desember 2012 }}</ref> [[Duitsers]]<ref>{{en}} [http://www.ualberta.ca/%7Egerman/PAA/Bessarabians.htm The Germans from Bessarabia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110513110142/http://www.ualberta.ca/%7Egerman/PAA/Bessarabians.htm |date=13 Mei 2011 }}</ref> en [[Gagaoesiërs]] aangemoedig om in die streek te gaan bly en al hoe meer [[Jode]] uit Bessarabië daar toegelaat<ref>{{en}} [http://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/vjw/moldova.html].</ref> om die groot Nogai-Tataarse bevolking te vervang wat uitgesit is in die 1770's en 1780's tydens die [[Russies-Turkse Oorloë]].<ref>{{en}} [http://www.goshen.edu/mqr/pastissues/apr00staples.html Mennonite-Nogai Economic Relations, 1825–1860] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130108093628/http://www.goshen.edu/mqr/pastissues/apr00staples.html |date= 8 Januarie 2013 }}</ref> Die Moldawiese deel van die bevolking het afgeneem van sowat 86% in 1816<ref>{{ro}} Ion Nistor, ''Istoria Bassarabiei'', Cernăuţi, 1921</ref> tot omtrent 52% in 1905.<ref>{{de}} Flavius Solomon, ''Die Republik Moldau und ihre Minderheiten'' (Länderlexikon), in: Ethnodoc-Datenbank für Minderheitenforschung in Südostosteuropa, bl. 52</ref> In dié tyd was daar anti-Semitiese opstande en dit het daartoe gelei dat duisende Jode na die [[VSA]] geëmigreer het.<ref>{{en}} [http://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/vjw/moldova.html Moldova]</ref> ==== Groter Roemenië ==== [[Lêer:Greater Romania.svg|duimnael|links|’n Kaart van Groter Roemenië tussen 1920 en 1940.]] In die [[Eerste Wêreldoorlog]] het die politieke en kulturele (etniese) bewustheid onder die inwoners van die streek toegeneem, toe 300&nbsp;000 Bessarabiërs opgeroep is om in die Rooi Leër te dien wat in 1917 gestig is. Ná die [[Russiese Rewolusie (1917)|Russiese Rewolusie]] van 1917 is ’n Bessarabiese parlement, Sfatul Ţării, verkies. Dit het die '''Moldawiese Demokratiese Republiek''' op {{OuVormDatum|15 Desember|1917|2 Desember}} uitgeroep binne ’n federale Russiese staat en ’n regering op {{OuVormDatum|21 Desember|1917|8 Desember}} gevorm. Bessarabië het hom op {{OuVormDatum|6 Februarie|1918|24 Januarie}} onafhanklik van Rusland verklaar en die hulp gevra van die [[Frankryk|Franse]] leër wat toe in Roemenië was.<ref>{{en}} Anthony Babel: La Bessarabie (Bessarabia), Félix Alcan, Genève, Switzerland, 1931</ref> Op {{OuVormDatum|9 April|1918|27 Maart}} het die Sfatul Ţării met 86 stemme teen 3 (met 36 buite stemming) besluit om op sekere voorwaardes met die Koninkryk Roemenië te verenig.<ref>{{en}} {{cite book|last=King|first=Charles|title= The Moldovans: Romania, Russia, and the politics of culture|publisher=Hoover Press|location=|year=2000|chapter=From Principality to Province|url=http://books.google.com/books?id=ldBFWtuv8DQC&pg=PA33|pages=33–35|isbn=0-8179-9792-X|accessdate=31 Oktober 2010}}</ref> Later het Bukovina en Transilvanië ook by die koninkryk aangesluit. Hierdie samesmelting is in die Verdrag van Parys van 1920 deur die [[Geallieerdes van die Eerste Wêreldoorlog|Geallieerdes]] goedgekeur. Dit is egter nie deur al die lede bekragtig nie.<ref name="legal">{{en}} {{siteer vaktydskrif |titel=The Legal Status of the Bukovina and Bessarabia |outeur=Malbone W. Graham |tydskrif=The American Journal of International Law |datum=Oktober 1944 |volume=38 |uitgawe=4 |bladsye=667–673 |uitgewer=American Society of International Law |doi=10.2307/2192802 |jstor=2192802}}</ref><ref>{{en}} {{cite book|last=Mitrasca|first=Marcel|title=Moldova: a Romanian province under Russian rule: diplomatic history from the archives of the great powers|publisher=Algora Publishing|year=2002|chapter=Introduction |url=http://books.google.com/books?id=mZogbSmBR-4C&pg=PA13|page=13|isbn=1-892941-86-4|accessdate=31 Oktober 2010}}</ref> Van die groot magte, soos die VSA en die [[RSFSR|nuwe Kommunistiese Rusland]], het nie Roemeense heerskappy oor Bessarabië goedgekeur nie en laasgenoemde het dit beskou as die besetting van Russiese grondgebied.<ref>{{en}} Wayne S. Vucinich, ''Bessarabia'' In: ''Collier's Encyclopedia'' (Crowell Collier and MacMillan Inc., 1967) vol. 4, bl. 103</ref> In Mei 1919 is die Bessarabiese Sosialistiese Sowjetrepubliek verklaar tot ’n regering in bannelingskap. Ná ’n opstand deur die kleinboere in 1924 wat deur die Russe geïnspireer is, is die '''Moldawiese Outonome Sosialistiese Sowjetrepubliek''' (Moldawiese OSSR) gestig. In Augustus 1939 is die [[Molotof-Ribbentrop-verdrag]] en sy geheime bykomende protokol onderteken. Daarvolgens het [[Nazi-Duitsland]] Bessarabië erken as binne die [[Sowjetunie|Sowjet]]-invloedsfeer. Dit het daartoe gelei dat laasgenoemde sy aanspraak op die gebied met nuwe ywer hervat het.<ref name="Olson 1994 483">{{en}} {{cite book|last=Olson|first=James|title=An Ethnohistorical Dictionary of the Russian and Soviet Empires|year=1994|page=483}}</ref> Op 28 Junie 1940 het die [[Sowjetunie]], met die medewete van Nazi-Duitsland, ’n ultimatum aan Roemenië uitgereik waarin die land versoek word om Bessarabië en Noord-Bukovina aan die Sowjetunie af te staan. Roemenië het dit die volgende dag gedoen. Kort daarna is die '''Moldawiese Sosialistiese Sowjetrepubliek''' (Moldawiese SSR) gestig.<ref name="Olson 1994 483" /> Dit het bestaan uit sowat 70% van Bessarabië en 50% van die toe ontbinde Moldawiese OSSR. As deel van die [[Spilmoondhede]] se inval in die Sowjetunie het Roemenië beslag gelê op die gebiede Bessarabië, Noord-Bukovina en Transnistrië. Die Roemeense soldate en Duitsers het sowat 300&nbsp;000 Jode verban of vermoor, onder andere 147&nbsp;000 van Bessarabië en Bukovina.<ref>{{en}} [http://www.presidency.ro/static/ordine/RAPORT_FINAL_CPADCR.pdf Tismăneanu Report], bl. 748-749</ref> Die [[Rooi Leër|Sowjet-leër]] het die streek in Februarie tot Augustus 1944 herower en weer die Moldawiese SSR gestig. Tussen Augustus 1944 en die einde van die oorlog in Mei 1945 is 256&nbsp;800 inwoners van die Moldawiese SSR deur die Sowjet-leër opgeroep. Altesaam 40&nbsp;592 van hulle is in die oorlog dood.<ref name="history">{{ro}} {{cite book|title=Istoria Republicii Moldova: din cele mai vechi timpuri pină în zilele noastre|editor=Asociaţia Oamenilor de știinţă din Moldova. H. Milescu-Spătaru.|edition=2nd|year=2002|publisher=Elan Poligraf|location=Chișinău|isbn=9975-9719-5-4|pages=239–244}}</ref> ==== Sowjet-tydperk (1940–1991) ==== : ''Hoofartikel: [[Moldawiese Sosialistiese Sowjetrepubliek]].'' [[Lêer:Bundesarchiv Bild 137-065360, Bessarabien, Abtransport von Umsiedlern.jpg|duimnael|links|300px|Etniese Duitsers gaan woon in 1940 in Bessarabië.]] In die [[Stalin]]istiese tydperke 1940–1941 en 1944–1953 het die deportasie van plaaslike inwoners na die [[Oeralgebergte|Oeral]], [[Siberië]] en Noord-[[Kasakstan]] gereeld plaasgevind. Die grootstes hiervan was op 12–13 Junie 1941 en 5–6 Julie 1949, met onderskeidelik 18&nbsp;392 en 35&nbsp;796 mense net uit die Moldawiese SSR.<ref name="tismrep">{{en}} [http://www.presidency.ro/static/ordine/RAPORT_FINAL_CPADCR.pdf Tismăneanu Report], bl. 747 en 752</ref> Ander vorme van vervolging sluit in 32&nbsp;433 politieke arrestasies, waarna mense tereggestel (in 8&nbsp;360 gevalle) of na die [[Goelag]] gestuur is. In 1946, weens ’n groot droogte en buitensporige produksiekwotas deur die Sowjet-regering, het die suidwestelike deel van die USSR ’n groot [[hongersnood]] ondervind.<ref>{{en}} [http://www1.fee.uva.nl/pp/mjellman/ Michael Ellman], [http://www.paulbogdanor.com/left/soviet/famine/ellman1947.pdf The 1947 Soviet Famine and the Entitlement Approach to Famines] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090325075851/http://www.paulbogdanor.com/left/soviet/famine/ellman1947.pdf |date=25 Maart 2009 }} ''Cambridge Journal of Economics'' 24 (2000): 603–630.</ref> In 1946–1947 was daar volgens historici 216&nbsp;000 sterfgevalle en 350&nbsp;000 gevalle van wanvoeding net in die Moldawiese SSR.<ref name="tismrep" /> In 1944–53 was daar verskeie weerstandsgroepe teen die USSR in Moldawië, maar die [[FSB|NKWD]] en later [[FSB|MGB]] het die lede eindelik gearresteer en tereggestel of verban.<ref name="tismrep" /> In die tydperk ná die oorlog het die Sowjetunie baie mense (hoofsaaklik Russe, Belo-Russe en Oekraïners) na Moldawië gestuur, veral na stedelike gebiede, om op te maak vir die verlies aan inwoners weens die oorlog en verbanning van die plaaslike bevolking.<ref>{{en}} Pal Kolsto, ''National Integration and Violent Conflict in Post-Soviet Societies: The Cases of Estonia and Moldova'', Rowman & Littlefield, 2002, {{ISBN|0-7425-1888-4}}, bl. 202</ref> In die 1970's en 1980's het die Moldawiese SSR ’n aansienlike deel van die Sowjet-begroting gekry vir nywerheids- en wetenskapgeriewe en behuising. In 1971 het die Sowjet-raad van ministers ’n besluit aanvaar oor "die verdere ontwikkeling van [[Chișinău|Kisjinef]]" (die hedendaagse Chișinău) en meer as ’n miljard [[roebel]] toegeken vir bouprojekte.<ref>{{en}} {{cite web|url= http://www.kishinev.info/architecture_en|title= Architecture of Chișinău|publisher= on Kishinev.info|accessdate= 12 Oktober 2008|archive-date= 13 Mei 2010|archive-url= https://web.archive.org/web/20100513230114/http://kishinev.info/architecture_en/|url-status= dead}}</ref> Met nog geld later en gekwalifiseerde spesialiste uit die res van die Sowjetunie is Moldawië se nywerheid verder uitgebrei. Die Sowjet-regering het ’n veldtog begin om ’n Moldawiese etniese identiteit te ontwikkel onafhanklik van dié van die [[Roemene]]. Volgens amptelike Sowjet-beleid was die [[Moldawies]] wat die plaaslike bevolking gepraat het, ’n ander taal as [[Roemeens]]. Om ’n onderskeid tussen die twee te maak is Moldawies tydens die Sowjet-tyd in die [[Cyrilliese alfabet]] geskryf, in teenstelling met Roemeens, wat sedert 1860 in die [[Latynse alfabet]] geskryf word. In die 1980's, in die politieke toestande wat deur [[glasnost]] en [[perestroika]] geskep is, is die Demokratiese Beweging van Moldawië gestig, wat in 1989 bekend geword het as die nasionalistiese [[Volksfront van Moldowa]] (FPM).<ref name="lang matei">{{ro}} Horia C. Matei, "State lumii. Enciclopedie de istorie." Meronia, București, 2006, bl. 292-294</ref><ref>{{en}} "[http://miris.eurac.edu/mugs2/do/blob.pdf?type=pdf&serial=1047909431571 Romanian Nationalism in the Republic of Moldova] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110719192119/http://miris.eurac.edu/mugs2/do/blob.pdf?type=pdf&serial=1047909431571 |date=19 Julie 2011 }}" deur Andrei Panici, American University in Bulgaria, 2002; bl. 40 en 41</ref> Nes verskeie ander Sowjet-republieke van 1988 af, het Moldawië begin voorbrand maak vir onafhanklikheid. Op 27 Augustus 1989 het die FPM ’n massademonstrasie in Kisjinef gereël wat bekend geword het as die Groot Nasionale Raad. Die raad het druk op die Moldawiese owerhede uitgeoefen om ’n taalwet op 31 Augustus 1989 te aanvaar waarvolgens Moldawies in die Latynse alfabet die amptelike taal van die Moldawiese SSR is. Die verband tussen dié taal en Roemeens is ook bevestig.<ref name="lang matei" /> Die Kommunistiese Party van Moldawië het ook in dié jaar minder gewild geword en in November is groot opstande gehou.<ref>{{ro}} {{cite web |url=http://basarabialiterara.com.md/?p=3231 |title=Ion Costaș: 7 APRILIE 2009 NE AMINTEșTE DE 10 NOIEMBRIE 1989 |date=28 Februarie 2010 |publisher=Basarabia Literară [[.ro]] |accessdate=9 Oktober 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191009105737/http://basarabialiterara.com.md/%3Fp%3D3231/ |archive-date=9 Oktober 2019 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref>{{ro}} {{cite web |url=http://www.europalibera.org/content/article/1871579.html |title=Igor Cașu, Chișinău 7 noiembrie 1989: "Jos dictatura comunistă!" |date=7 November 2009 |publisher=Radio Free Europe |accessdate=30 Maart 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160330020430/http://www.europalibera.org/content/article/1871579.html |archive-date=30 Maart 2016 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> ==== Onafhanklikheid (1990) ==== [[Lêer:Gheorghe Ghimpu arboreaza Tricolorul.jpg|duimnael|200px|Gheorghe Ghimpu vervang op 27 April 1990 die Sowjet-vlag met die Moldowiese vlag.]] Die eerste demokratiese parlementêre verkiesing in Moldowa is in Februarie en Maart 1990 gehou. Mircea Snegur is verkies tot speaker van die parlement en Mircea Druc tot premier. Op 23 Junie 1990 het die parlement die Verklaring van die Soewereiniteit van die "Sosialistiese Sowjet-republiek Moldova" aanvaar waarin verklaar is dat Moldowiese wette voorrang geniet bo dié van die Sowjetunie.<ref name="lang matei" /> Ná die mislukking van die Sowjet-staatsgreeppoging op [[27 Augustus]] [[1991]], het Moldowa hom onafhanklik verklaar. Roemenië was die eerste land wat sy onafhanklikheid erken het. Op 21 Desember van dié jaar het Moldowa saam met die meeste van die ander oud-republieke van die Sowjetunie die stigtingsdokument van die [[Gemenebes van Onafhanklike State]] (GOS) onderteken. Moldowa het op [[25 Desember]] amptelike erkenning gekry en homself as ’n neutrale staat verklaar. Op 26 Desember het die Sowjetunie ophou bestaan. Drie maande later, op 2 Maart 1992, het die Verenigde Nasies Moldowa amptelik as ’n onafhanklike staat erken. In 1994 het die land lid van [[Navo]] se Vennootskap vir Vrede-program geword en op 29 Junie 1995 lid van die Raad van Europa.<ref name="lang matei" /> In die streek oos van die Dnjester-rivier, Transnistrië, wat ’n groot bevolking Russe (26%) en Oekraïners (28%) het wat saam meer as die etniese Moldowiërs (40%) is, is ’n onafhanklike sosialistiese sowjetrepubliek op 16 Augustus 1990 uitgeroep, met [[Tiraspol]] as hoofstad.<ref name="lang matei" /> Die motiewe daaragter was ’n vrees vir die opkoms van nasionalisme in Moldowa en die verwagting dat die land met Roemenië sou herenig. In die winter van 1991–1992 het botsings tussen Transnistriese magte en die Moldowiese polisie plaasgevind, en tussen 2 Maart en 26 Julie 1992 het dit ontaard in ’n militêre stryd. Op 2 Januarie 1992 het Moldowa ’n [[markekonomie]] ingestel en pryse vrygemaak, wat gelei het tot ’n vinnige groei in inflasie. Van 1992 tot 2001 het die jong land ’n ernstige ekonomiese krisis beleef en ’n groot deel van die bevolking het onder die [[broodlyn]] gelewe. In 1993 is ’n nasionale geldeenheid, die Moldowiese leu, bekend gestel om die tydelike Moldowiese koepon te vervang. In 2001 het die ekonomie begin verbeter en tot 2008 was daar ’n bestendige jaarlikse groei van tussen 5% en 10%. In die vroeë 2000's was daar ook ’n taamlike emigrasie van Moldowiërs wat werk soek (meestal onwettig) in Rusland (veral die [[Moskou]]-gebied), [[Italië]], [[Portugal]], [[Spanje]], [[Griekeland]], [[Siprus]], [[Turkye]] en ander lande. Geld wat van Moldowiërs in die buiteland huis toe gestuur is, het amper 38% van die land se [[BBP]] uitgemaak, die tweede grootste persentasie in die wêreld.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://iom.ramdisk.net/iom/artikel.php?menu_id=10&artikel_id=557&history_back=true |title=Moldova: Information Campaign to Increase the Efficiency of Remittance Flows |publisher=Internasionale Organisasie vir Migrasie |date=10 Desember 2008 |accessdate=20 Maart 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120320161647/http://iom.ramdisk.net/iom/artikel.php?menu_id=10&artikel_id=557&history_back=true |archive-date=20 Maart 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> In die Moldowiese parlementêre verkiesing van 1994 het die Demokratiese Landbouparty ’n meerderheid van die setels gewen en dit was ’n keerpunt in die land se politiek. Nuwe maatreëls is aanvaar om die etniese spanning te verlig. Planne om met Roemenië te herenig is laat vaar<ref name="lang matei" /> en in die nuwe 1994-grondwet is Transnistrië en Gagaoesië se onafhanklikheid erken. [[Lêer:Petru Lucinschi, March 2012-2.jpg|duimnael|160px|links|Petru Lucinschi, die tweede president van Moldowa.]] Nadat hy die presidentsverkiesing in 1996 gewen het, het [[Petru Lucinschi]], die voormalige eerste sekretaris van die land se Kommunistiese Party, op 15 Januarie 1997 die tweede president geword (1997–2001) ná Mircea Snegur (1991–1996). In 2000 is die grondwet aangepas om Moldowa in ’n parlementêre republiek te verander waarin die president indirek verkies word in plaas van by die stembus. [[Lêer:Chisinau riot 2009-04-07 02.jpg|duimnael|300px|’n Burgerlike opstand in 2009 buite die Moldowiese parlementsgebou.]] Nadat hulle 49,9% van die stemme gewen het, het die Party van Kommuniste van die Republiek Moldowa (wat in 1993 weer gewettig is nadat hulle in 1991 verbied is) 71 van die LP-setels gewen en op 4 April 2001 het hulle [[Vladimir Voronin]] tot die land se derde president verkies. Hy is in 2005 herkies. Die land is die eerste staat ná die Sowjet-tydperk waar ’n onhervormde Kommunistiese Party weer aan die bewind gekom het.<ref name="lang matei" /> ’n Nuwe regering is deur Vasile Tarlev (19 April 2001 – 31 Maart 2008) en Zinaida Greceanîi (31 Maart 2008 – 14 September 2009) gevorm. In 2001–2003 het die betrekkinge tussen Moldowa en Rusland verbeter, maar in 2003–2006 het dit weer versleg ná die mislukking van die [[Kozak-memorandum]] oor ’n voorgestelde hereniging met Transnistrië, en dit het gelei tot ’n Russiese verbod op die invoer van Moldowiese en Georgiese wyn in 2006. Die Party van Kommuniste het agt jaar lank aan die bewind gebly. Hulle het in 2009 begin steun verloor nadat Marian Lupu by die Demokratiese Party aangesluit en so baie mense van die Kommuniste af weggelok het.<ref>{{en}} Marandici, Ion, The Factors Leading to the Electoral Success, Consolidation and Decline of the Moldovan Communists' Party During the Transition Period (23 April 2010). By die Midwestern Political Science Association Convention van April 2010. Beskikbaar by SSRN: http://ssrn.com/abstract=1809029</ref> In die parlementsverkiesing van 2009 het die Kommuniste 49,48% van die stemme gewen, gevolg deur die Liberale Party (13,14%). Die omstrede uitslag van die verkiesing het gelei tot burgerlike opstande.<ref>{{en}} SevenTimes.ro: [http://www.seventimes.ro/politics/supporting_actions_for_moldovas_riot.html "Supporting actions for Moldova's riot"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100121031517/http://seventimes.ro/politics/supporting_actions_for_moldovas_riot.html |date=21 Januarie 2010 }}, 08 April 2009</ref><ref name="omg.md">{{en}} "[http://omg.md/Content.aspx?id=2437&lang=2 The protest initiative group: LDPM is the guilty one for the devastations in the Chișinău downtown] {{dooie skakel}}", 8 April 2009</ref><ref name="unimedia.info">{{en}} [http://unimedia.info/stiri/-11183.html "EU flags flying on the Presidency and Parliament, to calm the masses] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131023060456/http://unimedia.info/stiri/-11183.html |date=23 Oktober 2013 }}", 2 Junie 2009</ref> In Augustus 2009 het vier partye – die Liberaal-Demokratiese, die Liberale en die Demokratiese Party en die Ons Moldowa-alliansie – besluit om die Alliansie vir Europese Integrasie te vorm en dit het die Kommuniste die amptelike opposisie gemaak. Vladimir Voronin, wat sedert 2009 president was, het eindelik op 11 September 2009 bedank, maar in die presidentsverkiesing van 2009 kon die parlement nie ’n president kies nie en die waarnemende president, Mihai Ghimpu, het ’n kommissie vir grondwetlike hervorming in Moldowa in die lewe geroep om ’n nuwe grondwet op te stel. Ná die mislukking van ’n referendum in 2010 om die hervorming goed te keur,<ref>{{en}} [[Reuters]], [http://www.reuters.com/article/idUSLDE6840FD20100905 Moldovan referendum appears to flop on low turnout]</ref> is die regering weer ontbind en ’n nuwe parlementsverkiesing is uitgeroep vir 28 November van dié jaar.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-11430570 |title=Moldova going to third election in two years |date=28 September 2010 |publisher=[[BBC]] |accessdate=21 Mei 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200521033544/https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-11430570 |archive-date=21 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Op 30 Desember 2010 is Marian Lupu verkies tot speaker.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.allmoldova.com/en/moldova-news/1249049268.html |title=Marian Lupu elected Head of Parliament |date=30 November 2010 |publisher=allmoldova |accessdate=13 Augustus 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140813184732/http://www.allmoldova.com/en/moldova-news/1249049268.html |archive-date=13 Augustus 2014 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Kragtens die grondwet sou hy dien as waarnemende president. Nadat die Alliansie vir Europese Integrasie ’n [[mosie van wantroue]] verloor het, is die Pro-Europese Koalisie op 30 Mei 2013 gevorm. == Regering == [[Lêer:Parlament Building Moldova.jpg|duimnael|250px|Die Moldowiese parlement.]] Moldowa is ’n unitêre, parlementêre, verteenwoordigende en demokratiese republiek. Die grondwet van 1994 vorm die raamwerk vir die land se regering. ’n Parlementêre meerderheid van minstens twee derdes is nodig om die grondwet te wysig en dit kan nie verander word in tye van oorlog of ’n nasionale krisis nie. Sekere veranderings kan eers ná ’n referendum gedoen word. Geen veranderings kan aangebring word wat die fundamentele regte van die land se inwoners beperk nie.<ref name="const">{{en}} [http://www.e-democracy.md/en/legislation/constitution/ The Constitution of the Republic of Moldova], 2000. Besoek op 31-10-2010.</ref> Die sentrale wetgewende liggaam is die eenkamer-parlement met sy 101 setels. Die lede word elke vier jaar gekies deur middel van ’n algemene verkiesing. Die staatshoof is die president, wat deur die parlement gekies word en die steun van drie vyfdes van die afgevaardigdes verg (minstens 61 stemme). Die president stel ’n premier aan, wat as regeringshoof dien en op sy beurt ’n kabinet saamstel, wat deur die parlement goedgekeur moet word. Daar is ook ’n onafhanklike konstitusionele hof, wat uit ses regters bestaan waarvan twee deur die president aangestel word, twee deur die parlement en twee deur die raad van magistrate. Hulle dien vir ses jaar en in dié tyd kan hulle nie verwyder word en is hulle aan geen mag onderwerp nie.<ref name="const" /> === Buitelandse betrekkinge === [[Lêer:European Union and Moldova locator map.svg|duimnael|250px|Moldowa het lidmaatskap van die EU ’n saak van prioriteit gemaak.]] Ná sy onafhanklikheid van die Sowjetunie het Moldowa betrekkinge met ander Europese lande aangeknoop. Uiteindelike lidmaatskap van die [[Europese Unie]] en neutraliteit definieer die land se riglyne vir buitelandse betrekkinge. In 1995 is Moldowa toegelaat tot die Raad van Europa. Benewens die land se deelname aan [[Navo]] se Vennootskap vir Vrede-program is Moldowa ook ’n lidstaat van die [[Verenigde Nasies]] (VN), die Oragnaisasie vir Sekuriteit en Samewerking in Europa, die [[Noord-Atlantiese Verdragsorganisasie]] (Navo), die [[Wêreldhandelsorganisasie]] (WHO), die [[Internasionale Monetêre Fonds]] (IMF), die [[Wêreldbank]] en die Europese Bank vir Rekonstruksie en Ontwikkeling. Aan die einde van 2005 is ’n ooreenkoms tussen Moldowa en die Oekraïne gesluit waarvolgens die EU die twee lande sal help om hul grense en doeaneprosedures vas te stel en die lande sal steun in hul bestryding van misdaad oor hul grens heen. Ná die Oorlog van Transnistrië in 1990–1992 het Moldowa hom beywer vir ’n vreedsame oplossing vir die konflik in Transnistrië deur met Roemenië, die Oekraïne en Rusland saam te werk en te vra vir internasionale bemiddeling. Die Moldowiese minister van buitelandse sake het herhaaldelik gesê die Russiese soldate in die streek is daar teen die wil van die Moldowiese regering en gevra dat hulle "volkome en onvoorwaardelik" onttrek.<ref>{{en}} {{cite web|url=http://www.easybourse.com/bourse-actualite/marches/moldova-calls-on-russian-troops-to-leave-transdniestr-574221|title=Moldova Calls On Russian Troops To Leave Transdniestr}} {{dooie skakel}}</ref> In September 2010 het die [[Europese Parlement]] ’n lening van €90&nbsp;miljoen aan Moldowa toegestaan.<ref>{{en}} [http://www.europarl.europa.eu/en/pressroom/content/20100907IPR81460/ EU to grant €90 million to crisis-hit Moldova] {{dooie skakel}}</ref> Ook die IMF,<ref>{{en}} {{cite web |url=http://en.rian.ru/exsoviet/20100130/157721106.html |title=Moldova to get $570 million in IMF loans &#124; Ex-Soviet States &#124; RIA Novosti |publisher=En.rian.ru |date=30 Januarie 2010 |accessdate=1 Mei 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130501013319/http://en.rian.ru/exsoviet/20100130/157721106.html |archive-date=1 Mei 2013 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Wêreldbank en ander organisasies het vir die land geld geleen. Van die lande wat hulp met allerlei projekte verleen, is Roemenië<ref>{{en}} [http://www.balkaninsight.com/en/article/romania-moldova-to-boost-relations Romania, Moldova to Boost Relations]</ref> en [[Pole]].<ref>{{en}} [http://www.azi.md/en/story/9504 Poland will support Moldova in its European integration efforts] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130827015717/http://www.azi.md/en/story/9504 |date=27 Augustus 2013}}</ref> === Administratiewe verdeling === {{Moldowa-gebiede|links}} Moldowa is verdeel in 32 distrikte (''raioane''), drie munisipaliteite en twee outonome gebiede ([[Gagaoesië]] en [[Transnistrië]]).<ref>{{en}} {{cite web|url=http://descentralizare.gov.md/regionmap.php?l=ro&idc=310|title=Autorităţi publice locale|publisher=Government of Moldova|accessdate=12 Oktober 2010}}</ref> Die finale status van Transnistrië word betwis, aangesien die sentrale regering nie die gebied beheer nie. Die stede [[Comrat]] en [[Tiraspol]], die hoofstede van die twee outonome gebiede, het ook munisipale status. === Weermag === [[Lêer:У Києві на Хрещатику пройшов військовий парад з нагоди 27-ї річниці Незалежності України (43414556415).jpg|duimnael|250px|Soldate van die Moldowiese leër.]] Die Moldowiese weermag bestaan uit die leër en lugmag. Die land het al die wapenbeheervereistes van die voormalige Sowjetunie nagekom en op 30 Oktober 1992 die Verdrag oor Konvensionele Weermagte in Europa bekragtig, wat groot perke stel wat betref sleutelkategorieë van konvensionele militêre toerusting. Die land het die voorwaardes van die Atoomwapensperverdrag in Oktober 1994 in [[Washington, D.C.]] aanvaar. Dit het geen [[kernwapen|kern-]], biologiese of chemiese wapens nie. Moldowa lê hom ook neer by verskeie internasionale en streeksregulasies vir die beheer van wapens soos die VN se Vuurwapenprotokol en Program van Aksie. === Menseregte === Volgens [[Amnestie Internasionaal]] kom "marteling en ander mishandeling" in polisie-aanhouding gereeld voor; die staat stel nie onmiddellike en onpartydigee ondersoeke in nie en polisiebeamptes spring soms straf vry. Politieke andersdenkendes van die [[Ilaşcu-groep]], wat in hegtenis geneem is oor die moord op twee seperatiste-amptenare, is eers vrygelaat van vrywillige aanhouding ná ’n bevel van die [[Europese Hof van Menseregte]].<ref>{{en}} [http://humanrightshouse.org/Articles/6039.html Ilascu and Others vs. Moldova and Russia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180613032014/http://humanrightshouse.org/Articles/6039.html |date=13 Junie 2018 }}</ref> In 2009, toe Moldowa sy ernstigste opstande in ’n dekade beleef het, is verskeie burgers deur die polisie vermoor en talle ander beseer.<ref>{{en}} Bureau of Diplomatic Security, [https://www.osac.gov/pages/ContentReportDetails.aspx?cid=10459 Moldova 2011 Crime and Safety Report] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171014093247/https://www.osac.gov/pages/ContentReportDetails.aspx?cid=10459 |date=14 Oktober 2017}}</ref> Volgens ’n verslag van die Amerikaanse departement van buitelandse sake in April 2011 is geen moorde deur die veiligheidsmagte aangeteken nie, in teenstelling met die vorige jaar, en verslae oor die regering wat buitensporige druk op die media uitgeoefen het, het verminder. "Maar Transnistriese owerhede val steeds onafhanklike media en wetmakers van die opposisie lastig, beperk vryheid van assosiasie, beweging en godsdiens, en diskrimineer teen Roemeenssprekendes."<ref>{{en}} United States Department of State, [http://www.state.gov/j/drl/rls/hrrpt/2010/eur/154439.htm 2010 Human Rights Report: Moldova]</ref> Moldowa "het noemenswaardige vooruitgang gemaak in verband met godsdiensvryheid sedert die tydperk van die Sowjetunie, maar dit kan steeds verdere stappe doen om diversiteit aan te moedig," het die VN se spesiale beriggewer oor die vryheid van godsdiens, Heiner Bielefeldt, in September 2011 in Chișinău gesê.<ref>{{en}} [http://www.un.org/apps/news/story.asp?NewsID=39500 Moldova: UN human rights expert calls for more fostering of religious diversity]</ref> == Geografie == Moldowa lê tussen die [[breedtegraad|breedtegrade]] 45° en 49°&nbsp;N, en tussen die [[lengtegraad|lengtegrade]] 26° en 30°&nbsp;O. Die land se totale oppervlakte is 33&nbsp;851&nbsp;km². Die grootste deel van die land lê tussen twee rivier, die Dnjester en Proet. Die westelike grens van Moldowa word deur die Proet gevorm, waarna dit by die [[Donou]] aansluit voordat dit in die [[Swartsee]] uitmond. Moldowa het net vir sowat 480&nbsp;m toegang tot die Donou, en Giurgiulești is die enigste hawe in dié deel. In die ooste is die Dnjester die grootste rivier; dit vloei van noord tot suid deur die land en kry water van verskeie ander riviere. Hoewel die land naby die Swartsee is, word dit deur land omring. Die grootste deel is heuwelagtig, maar dit is nooit hoër as 430&nbsp;m nie — die hoogste punt is die Bălănești-heuwel. Die heuwels is deel van die Moldowiese Plato, wat geografies in die [[Karpate]] begin. In die suide is daar ’n klein vlakte, die Bugeac-vlakte. {{Wide image|Orhei panorama 01.jpeg|1100px|Panorama van die museumkompleks Ou Orhei, ’n reeks historiese monumente en natuurlike landskappe, wat bekend is vir sy grotkloosters.}} === Klimaat === [[Lêer:Koppen-Geiger Map MDA present.svg|duimnael|Klimaatsones in Moldowa volgens die [[Köppen-klimaatklassifikasie]]]] Omdat Moldowa so naby aan die [[Swartsee]] lê, het dit ’n matige en sonnige klimaat.<ref>{{en}} [http://www.weatheronline.co.uk/reports/climate/Moldova.htm Moldova's Climate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131014031249/http://www.weatheronline.co.uk/reports/climate/Moldova.htm |date=14 Oktober 2013}}</ref> Dit is matig kontinentaal: die somers is lank en warm met temperature van gemiddeld sowat 20&nbsp;°C, en die winters is relatief matig en droog met Januarie-temperature van gemiddeld sowat {{nowrap|-4&nbsp;°C}}. Die jaarlikse reënval, wat kan wissel van sowat 600&nbsp;mm in die noorde tot 400&nbsp;mm in die suide, is wisselvallig; lang tyd sonder reën is nie ongewoon nie. Die grootste reënval vind in die vroeë somer en weer in Oktober plaas; swaar reënval en donderstorms is algemeen. Vanweë die onegalige terrein veroorsaak die somerreën dikwels erosie en slik in die riviere. Die hoogste temperatuur wat nog in Moldowa gemeet is, was 41,5&nbsp;°C op 21 Julie 2007 in Camenca.<ref>{{en}} [http://www.weather-forecast.com/locations/Camenca Camenca temperature]</ref> Die laagste temperatuur was {{nowrap|-35,5&nbsp;°C}} op 20 Januarie 1963 in Brătușeni.<ref>{{en}} [http://www.worldweatheronline.com/Bratuseni-weather/Gagauzia/MD.aspx Bratuseni temperature]</ref> == Ekonomie == [[Lêer:MoldovanGDPBySector af.svg|duimnael|Moldowa se BBP volgens sektor.]] [[Lêer:Karte-Moldawien-Wein-01.png|duimnael|Kaart van Moldowa se wynboustreke]] Ná die verbrokkeling van die Sowjetunie in 1991 het [[energie]]tekorte gelei tot ’n groot afname in produksie. Ná ’n ekonomiese reddingsplan het die ekonomie ’n positiewe groei getoon van 2,1% in 2000 en 6,1% in 2001, en daarna bly groei. Ná Rusland se finansiële krisis van 1998 het Moldowa groot vordering gemaak om makro-ekonomiese en finansiële stabiliteit te bereik en te handhaaf. Tog is lewensomstandighede van ’n lae gehalte in verhouding met ander oorgangsekonomieë. Min is in die afgelope dekade gedoen om die land minder kwesbaar te maak. Ná ’n groot ekonomiese agteruitgang, maatskaplike en ekonomiese uitdagings, en energieprobleme is Moldowa een van die lande in Europa met die laagste inkomste per capita. In 2005 het sowat 20,8% van die bevolking onder die broodlyn gelewe en minder as $2,15 per dag verdien. Die BBP en menslike-ontwikkelingsindeks is ver onder die wêreldgemiddelde. Die BBP in 2011 was maar $12,15&nbsp;miljard.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.indexmundi.com/moldova/economy_profile.html |title=Moldova Economy Profile 2014 |publisher=Indexmundi.com |accessdate=4 Julie 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180704182811/https://www.indexmundi.com/moldova/economy_profile.html |archive-date=4 Julie 2018 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> ; Energie: Moldowa voer sy [[petrol]], [[steenkool]] en [[gas]] hoofsaaklik van Rusland af in. Die land is lid van die EU se energieprogram wat ten doel het om lidlande se energiesekuriteit en volhoubare energieontwikkeling te verhoog en beleggings te lok vir energieprojekte.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.inogate.org |title=INOGATE website |accessdate=18 November 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191118080914/http://www.inogate.org/ |archive-date=18 November 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> ; Wynbedryf: Moldowa is bekend vir sy wyne. Baie jare lank was wynbou die algemene beroep van die bevolking. Bewyse hiervan kan gesien word in historiese gedenktekens en dokumente, [[folklore]] en gesproke Moldowies. Die land het ’n goed gevestigde wynbedryf. Dit het wingerde van 147&nbsp;000&nbsp;ha, waarvan 102&nbsp;500&nbsp;ha gebruik word vir kommersiële produksie. Die meeste van die land se wyne word gemaak vir uitvoer. Baie gesinne het hul eie resepte en wingerde wat van geslag tot geslag oorgedra word. Volgens ’n 2011-verslag van die [[Wêreldgesondheidsorganisasie]] het Moldowa in 2005 die meeste alkohol per kop in die wêreld verbruik.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.who.int/substance_abuse/publications/global_alcohol_report/msbgsruprofiles.pdf |title=Global Status Report on Alcohol and Health 2011, Appendix III |publisher=[[Wêreldgesondheidsorganisasie]] |accessdate=6 Mei 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200506084206/https://www.who.int/substance_abuse/publications/global_alcohol_report/msbgsruprofiles.pdf |archive-date=6 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> ; Landbou: Moldowa se [[tsjernozjom]] (vrugbare swart grond) en kontinentale klimaat met sy warm somers en matige winters het tot gevolg dat dié streek sedert antieke tye groot sukses behaal in die landbousektor. Die land is ’n groot verskaffer van landbouprodukte in Suidoos-Europa. ; Toerisme: Die land se toerisme fokus op die natuurlike landskap en geskiedenis. Wyntoere word landwyd aangebied. Bekende kelders sluit in Cricova, Purcari, Ciumai, Romanesti, Cojușna en Milestii Mici. ; Vervoer: Die meeste vervoer vind plaas per treinspoor (1&nbsp;138&nbsp;km) en snelweë (12&nbsp;730&nbsp;km). Die enigste internasionale lughawe is Chișinău. Klein bote gebruik die Giurgiulești-terminaal op die Donou-rivier. Die riviere Proet en Nistru speel net ’n klein rol in die land se vervoerstelsel. ; Telekommunikasie: In September 2005 is ’n miljoen gebruikers van selfone geregistreer. Die aantal gebruikers het in die eerste kwartaal van 2008 met 47,3% toegeneem teenoor die vorige jaar en was toe meer as 2,89 miljoen.<ref name="2mil">{{ro}} [http://www.anrceti.md/ R. Moldova are deja peste două milioane de utilizatori ai serviciilor de telefonie mobilă] – Agenţia Naţionala pentru Reglementare în Comunicaţii Electronice și Tehnologia Informaţiei (ANRCETI)</ref> In September 2009 was Moldowa die eerste land in die wêreld wat hoëdefinisie-stemdienste vir selfone gekry het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/business/2009/dec/31/orange-launches-hd-mobile-phone-service |title=Orange launches HD mobile phone service |author=Katie Allen |date=31 Desember 2009 |publisher=[[The Guardian]] |accessdate=14 Maart 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130314093452/http://www.guardian.co.uk/business/2009/dec/31/orange-launches-hd-mobile-phone-service |archive-date=14 Maart 2013 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Daar was in 2010 reeds sowat 1&nbsp;295&nbsp;000 [[internet]]gebruikers.<ref>{{en}} [http://www.itu.int/ITU-D/icteye/Reporting/ShowReportFrame.aspx?ReportName=/WTI/InformationTechnologyPublic&ReportFormat=HTML4.0&RP_intYear=2010&RP_intLanguageID=1&RP_bitLiveData=False International Telecommunication Union – BDT] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121106002436/http://www.itu.int/ITU-D/icteye/Reporting/ShowReportFrame.aspx?ReportName=/WTI/InformationTechnologyPublic&ReportFormat=HTML4.0&RP_intYear=2010&RP_intLanguageID=1&RP_bitLiveData=False |date=6 November 2012}}</ref> == Demografie == === Kulturele en etniese samestelling === [[Lêer:Harta etnica a Republicii Moldova - 2004.jpg|duimnael|Verspreiding van [[etniese groep]]e in Moldowa, 2014]] Die laaste syfers wat bekend is, is dié van die 2004-sensus in Moldowa<ref name="2004census_ethnic">{{ro}} [http://www.statistica.md/public/files/Recensamint/Recensamintul_populatiei/vol_1/6_Nationalitati_de_baza_ro.xls Population by main nationalities, in territorial aspect]</ref> (in dele wat deur die sentrale regering beheer word) en die 2004-sensus in Transnistrië (in dele wat deur die wegbreekrepublieke beheer word, onder meer Transnistrië, Bender en vier naburige kommunes): {| class="wikitable sortable" style="text-align:right;" |- style="line-height:1.2em;" ! Selfidentifikasie !! Moldowiese<br />sensus !! % van <br />Moldowa !! Transnistriese<br />sensus !! % van Transnistrië<br />+ Bender !! Totaal !! % |- |align="left"| [[Moldawiërs|Moldowiërs]]{{smallsup|A}} || 2 564 849 || 75,81% || 177 382 || 31,94% || 2 742 231 || 69,62% |- |align="left"| [[Oekraïners]] || 282 406 || 8,35% || 160 069 || 28,82% || 442 475 || 11,23% |- |align="left"| [[Russe]] || 201 218 || 5,95% || 168 678 || 30,37% || 369 896 || 9,39% |- |align="left"| [[Gagaoesiërs]] || 147 500 || 4,36% || 4 096 || 0,74% || 151 596 || 3,85% |- |align="left"| [[Roemene]]{{smallsup|A}} || 73 276 || 2,17% || 253 || 0,05% || 73 529 || 1,87% |- |align="left"| [[Bulgare]] || 65 662 || 1,94% || 13 858 || 2,50% || 79 520 || 2,02% |- |align="left"| [[Roma]]ni || 12 271 || 0,36% || 507 || 0,09% || 12 778 || 0,32% |- |align="left"| [[Pole (volk)|Pole]] || 2 383 || 0,07% || 1 791 || 0,32% || 4 174 || 0,11% |- |align="left"| Ander || 30 159 || 0,89% || 27 454 || 4,94% || 57 613 || 1,46% |- class="sortbottom" |align="left"| '''TOTAAL''' || {{nbsp|2}}'''3 383 332''' || {{nbsp|2}}'''100%''' || {{nbsp|2}}'''555 347''' || {{nbsp|2}}'''100%''' || {{nbsp|2}}'''3 938 679''' || {{nbsp|2}}'''100%''' |} {{smallsup|A}} Daar is steeds ’n geskil oor of [[Moldawiërs]] en Roemene tot dieselfde etniese groep behoort – dus of die Moldawiërs se selfidentiteit ’n aparte etniese groep of ’n Roemeense subgroep is. Wat die resultaat nog ingewikkelder maak, is dat 18,8% van die respondente wat hulself as Moldawiërs beskou, Roemeens as hul moedertaal aangegee het.<ref>{{en}} {{cite book |last=Protsyk |first=Oleh |others=Andrzej Marcin Suszycki, Ireneusz Pawel Karolewski |title=Nation and Nationalism. Political and Historical Studies |publisher=Oficyna Wydawnicza Atut Wrocawskie Wydawn. Oswiatowe |date=1 Januarie 2007 |chapter=Nation-building in Moldova |isbn=978-83-7432-261-4 |url=http://www.policy.hu/protsyk/Publications/NationalisminMoldova.pdf}}</ref> === Stede === Die grootste stede is die hoofstad, [[Chișinău]], in die middel van die land, [[Tiraspol]] in die ooste van Transnistrië, [[Bălţi]] in die noorde en [[Bender]] in die suidooste. [[Comrat]] is die hoofstad van Gagaoesië. Daar is altesaam 66 stede en dorpe, insluitende die vyf met munisipale status, en 916 kommunes. Nog 699 dorpe is te klein om aparte administrasies te hê en vorm deel van óf stede (40 van hulle) óf kommunes (659). Dit is altesaam 1&nbsp;681 nedersettings, waarvan almal behalwe twee bewoon word. {{Grootste stede van Moldowa}} {{clear}} === Tale === [[Lêer:Limba noastră graffiti in Moldova.jpg|duimnael|120px|’n Advertensie vir die volkslied, Limba Noastră (Ons Taal), waaroor iemand die woord ''Română'' gespuitverf het.]] Die 1994-grondwet van Moldowa gee [[Moldawies]] aan as die amptelike taal en die [[alfabet]] waarin dit geskryf word, is [[Latynse alfabet|Latyns]].<ref name="Constitution">{{en}} {{cite web |url=http://www.e-democracy.md/en/legislation/constitution/ |title=Article 13, line 1 – of Constitution of Republic of Moldova |accessdate=25 April 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200425182448/http://www.e-democracy.md/en/legislation/constitution/ |archive-date=25 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> In 1991 se onafhanklikheidsverklaring word die amptelike taal as [[Roemeens]] aangegee.<ref>{{ro}} [http://www.moldova-suverana.md/index.php?start_from=&ucat=7&subaction=showfull&id=1156426235&archive=1156767681& Declaraţia de independenţa a Republicii Moldova], Moldova Suverană</ref><ref>{{en}} [http://ec.europa.eu/translation/language_aids/recognition/field_guide_main_languages_of_europe_en.pdf A Field Guide to the Main Languages of Europe – Spot that language and how to tell them apart] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070224120109/http://ec.europa.eu/translation/language_aids/recognition/field_guide_main_languages_of_europe_en.pdf |date=24 Februarie 2007 }}, Europese Kommissie</ref> In 1989 se staatstaalwet word gepraat van ’n Moldowies-Roemeense taalidentiteit. In 2003–2009 het die Kommunistiese regering ’n nasionale politieke wetsvoorstel aanvaar dat die bestaan van Moldowies verseker moet word.<ref name="conceptia" /> Geleerdes stem saam dat Moldowies en Roemeens dieselfde taal is, maar dat "Moldowies" in ’n sekere politieke verband gebruik word.<ref>{{ro}} {{cite web |url=http://www.realitatea.net/marian-lupu--romana-si-moldoveneasca-sunt-aceeasi-limba_288666.html |title=Marian Lupu: Româna și moldoveneasca sunt aceeași limbă |publisher=Realitatea .NET |accessdate=22 Desember 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151222141515/http://www.realitatea.net/marian-lupu--romana-si-moldoveneasca-sunt-aceeasi-limba_288666.html |archive-date=22 Desember 2015 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Russies het die status van "taal vir interetniese kommunikasie" (naas die amptelike taal) en word in die praktyk wyd gebruik op alle vlakke van die gemeenskap en die staat. Volgens bogenoemde politieke wetsvoorstel is ’n Russies-Moldawiese tweetaligheid kenmerkend van Moldowa.<ref name="conceptia">{{ro}} "[http://old.parlament.md/download/laws/ro/546-XV-19.12.2003.doc Concepţia politicii naţionale a Republicii Moldova] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120314113035/http://old.parlament.md/download/laws/ro/546-XV-19.12.2003.doc |date=14 Maart 2012 }}" Moldowiese Parlement</ref> Volgens die 2004-sensus het Moldowa ’n aansienlike persentasie Russe (6%) en Oekraïners (8,4%). Sowat 50% van Oekraïners, 27% van Gagaoesiërs, 35% van Bulgare en 54% van kleiner etniese groepe praat [[Russies]] as eerste taal. Daar is altesaam 541&nbsp;000 mense (of 16% van die bevolking) in Moldowa wat Russies as eerste taal praat, onder andere 130&nbsp;000 etniese Moldowiërs. Aan die ander kant gebruik 47&nbsp;000 lede van etniese minderhede Roemeens as eerste taal. [[Gagaoesies]] en [[Oekraïens]] word algemeen in spesifieke streke gepraat en het saam met Russies amptelike status in Gagaoesië en Transnistrië onderskeidelik. === Godsdiens === {{Staafgrafiek kas |sweef=regs |byskrif=Godsdiens in Moldowa |wydte=300px |stawe = {{Staafgrafiek persent|[[Oosters-Ortodokse Kerk|Ortodoks]]|rooi|93.34}} {{Staafgrafiek persent|[[Protestantisme|Protestants]]|blou|1.89}} {{Staafgrafiek persent|[[Ougelowiges]]|groen|0.15}} {{Staafgrafiek persent|[[Rooms-Katolieke Kerk|Katoliek]]|geel|0.14}} {{Staafgrafiek persent|[[Jode|Joods]]|blou|0.11}} {{Staafgrafiek persent|Ateïsties|oranje|0.38}} {{Staafgrafiek persent|Geen|rooi|0.98}} {{Staafgrafiek persent|Geen antwoord|grys|2.24}} {{Staafgrafiek persent|Ander|blou|0.88}} }} Vir die 2004-sensus was dit nie nodig vir [[Oosters-Ortodokse Kerk|Ortodokse]] Moldowiërs (93,3% van die bevolking) om aan te dui of hulle behoort tot die Moldowies-Ortodokse Kerk (wat onder die [[Russies-Ortodokse Kerk]] val) of die Ortodokse Kerk van Bessarabië (wat onder die [[Roemeens-Ortodokse Kerk]] val en beweer hulle is die nasionale kerk van die land) nie. Altesaam 1,9% van die bevolking is Protestants, 0,9% beoefen ander godsdienste, 1% is nie godsdienstig nie, 0,4% is ateïsties en 2,2% het nie die vraag oor godsdiens geantwoord nie. === Opvoeding === [[Lêer:Biblioteca Nationala Vasile Alecsandri, Chisinau, Republica Moldova Vasile Alecsandri National Library, Chisinau, Republic of Moldova (51171201087).jpg|duimnael|250px|Die Nasionale Biblioteek van Moldowa.]] Daar is 16 staats- en 15<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.ond.vlaanderen.be/hogeronderwijs/bologna/links/National-reports-2007/National_Report_moldova2007.pdf |title=Bologna Process Template for National Reports: 2005–2007 (Moldova) |last=Moldovanu-Batrinac |first=Viorelia |date=18 Desember 2006 |work=Bologna Process website |publisher=European Higher Education Area |page=3 |accessdate=3 Maart 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303184124/http://www.ond.vlaanderen.be/hogeronderwijs/bologna/links/National-reports-2007/National_Report_moldova2007.pdf |archive-date=3 Maart 2016 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> privaat instellings vir hoër onderwys in Moldowa, met altesaam 126&nbsp;100 studente (104&nbsp;300 in staatsinstellings en 21&nbsp;700 in privaat instellings). Die getal studente per 10&nbsp;000 inwoners het konstant toegeneem sedert die verbrokkeling van die Sowjetunie; dit was 217 in 2000–2001 en 351 in 2005–2006. Die Nasionale Biblioteek van Moldowa is in 1832 gestig. Die Staatsuniversiteit van Moldowa en die Akademie vir Wetenskap is in 1946 gestig. === Misdaad === Volgens die [[CIA World Factbook]] is wydverspreide misdaad en ondergrondse ekonomiese bedrywighede van die grootste misdaadkwessies in Moldowa. === Gesondheid === Die gemiddelde geboortekoers is 1,5 per vrou.<ref name="autogenerated1">{{en}} {{cite web|url=http://hdrstats.undp.org/en/countries/data_sheets/cty_ds_MDA.html|title=Human Development Report 2009 – Moldova|publisher=Hdrstats.undp.org|accessdate=23 Maart 2010|archive-date=23 Maart 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100323184920/http://hdrstats.undp.org/en/countries/data_sheets/cty_ds_MDA.html|url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Openbare uitgawes vir gesondheid was 4,2% van die BBP en die privaat uitgawes 3,2%.<ref name="autogenerated1" /> Daar is sowat 264 dokters per 100&nbsp;000 mense.<ref name="autogenerated1" /> Sedert die verbrokkeling van die Sowjetunie het die land minder aan gesondheidsorg bestee en as gevolg daarvan het die gevalle van [[tuberkulose]] toegeneem.<ref name="autogenerated2">{{en}} {{cite web |url=http://pulitzercenter.org/blog/untold-stories/health-system-declined-tb-increased |title=Pulitzer Center Reporting on MDR-TB in Moldova |accessdate=8 Januarie 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170108190022/http://pulitzercenter.org/blog/untold-stories/health-system-declined-tb-increased |archive-date=8 Januarie 2017 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Moldawië is een van die lande met die meeste gevalle van middelweerstandige tuberkulose in die wêreld.<ref name="autogenerated3">{{en}} {{cite web|url=http://www.kaisernetwork.org/daily_reports/rep_index.cfm?DR_ID=58042|title=Tuberculosis,Former Soviet Nations, China Face High MDR-TB Prevalence}} {{dooie skakel}}</ref> === Emigrasie === Emigrasie is ’n massaverskynsel in Moldowa en dit het ’n groot invloed op die land se demografie en ekonomie. Die Moldowiese intelligensie-en-veiligheidsdiens raam dat 600&nbsp;000 tot ’n miljoen Moldowiërs (amper 25% van die bevolking) oorsee werk.<ref>{{en}} [http://www.outreachworld.org/Files/u_texas/Decision-Activity_Russia.pdf Understanding Migration, Emigration from Moldova] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110514225142/http://www.outreachworld.org/Files/u_texas/Decision-Activity_Russia.pdf |date=14 Mei 2011 }}</ref> == Kultuur == [[Lêer:Eminescu.jpg|duimnael|140px|Mihai Eminescu.]] Deurdat Moldova op die kruispad van Roemeense, Slawiese en ander beskawings lê, het die land sy kultuur verryk met van die tradisies van sy bure en ander invloedsbronne. ’n Deel van die land se kultuur word gekenmerk deur verskeie [[Kerk (gebou)|kerke]] en [[klooster]]s wat in die 15de eeu deur die Moldawiese leier [[Stefanus III van Moldawië|Stefanus die Grote]] laat bou is, asook die werke van die latere [[renaissance]]-metropoliete Varlaam en Dosoftei, en dié van geleerdes soos Grigore Ureche, Miron Costin, Nicolae Milescu, Dimitrie Cantemir en Ion Neculce. In die 19de eeu het Moldawiërs van die gebiede van die Middeleeuse Prinsdom Moldawië in ’n groot mate bygedra tot die vorming van die moderne Roemeense kultuur. Tussen hulle was baie Bessarabiërs, soos Alecu Donici, Alexandru Hâjdeu, Bogdan Petriceicu Hasdeu, Constantin Stamati, Constantin Stamati-Ciurea, Costache Negruzzi, Alecu Russo en Constantin Stere. Mihai Eminescu, ’n laat-Romantiese digter, en Ion Creangă, ’n skrywer, is die invloedrykste kunstenaar in Roemeens en word in sowel Roemenië as Moldawië as nasionale skrywers beskou.<ref>{{en}} [http://www.poemhunter.com/mihai-eminescu/biography/ Biography of Mihai Eminescu] at poemhunter.com<br />[http://www.creatingculturalcapitals.eu/rom/?My_heroes:Mihai_Eminescu Mihai Eminescu] {{dooie skakel}} at creatingculturalcapitals.eu<br />[http://www.refugeesinpa.org/RefugeeResettlementProgram/Map/Europe.aspx Moldova] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130402074315/http://www.refugeesinpa.org/refugeeresettlementprogram/Map/Europe.aspx |date= 2 April 2013 }} at refugeesinpa.org<br />[http://www.ce-review.org/00/3/lovatt3.html 2000: Year of Eminescu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150923201420/http://www.ce-review.org/00/3/lovatt3.html |date=23 September 2015 }} at Central Europe Review<br />[http://explore.theculturetrip.com/europe/moldova/ Moldova] {{dooie skakel}} at explore.theculturetrip.com</ref> Die grootste etniese groep in die land praat Roemeens/Moldowies en deel die Roemeense kultuur. Die land het ook belangrike etniese minderhede. Gagaoesiërs maak 4,4% van die bevolking uit; hulle is ’n [[Christendom|Christelike]] [[Turkse volke|Turkse volk]]. Ook [[Grieke]], [[Armeniërs]], [[Pole (volk)|Pole]] en [[Oekraïners]] was in kleiner hoeveelhede sedert die 17de eeu in die land aanwesig en het ’n kulturele invloed gehad. In die 19de eeu het nog Oekraïners, asook Lipowane, Bulgare en Duitsers hulle hier gevestig. In die tweede helfte van die 20ste eeu het ’n groot aantal Sowjet-immigrante gearriveer en hulle het baie elemente van die Sowjet-kultuur saam met hulle gebring. === Gewilde media === In Oktober 1939 was ''Radio Basarabia'', ’n plaaslike stasie van die Roemeense Radio-uitsaaimaatskappy, die eerste radiostasie wat in Kisjinef (Chișinău) begin is. Televisie-uitsendings het in April 1958 begin, binne die raamwerk van Sowjet-TV. Deur kabel-TV kan Moldowiërs baie Russiese kanale, ’n paar Roemeense kanale en verskeie Russiese weergawes van internasionale kanale opvang. === Voedsel === [[Lêer:Sarmalute mamaliguta.JPG|duimnael|220px|’n Gewilde Moldowiese gereg van opgestopte koolrolletjies, met sauerkraut en mămăligă.]] Moldowiese kos stem baie ooreen met dié van Roemenië, en het sterk invloede van Russiese, Turkse en Oekraïense geregte. Hoofgeregte sluit in [[beesvleis]], [[varkvleis]], [[aartappel]]s, [[kool (plant)|kool]] en ’n verskeidenheid graansoorte. Gewilde drankies is Moldowiese [[wyn]], [[brandewyn]] en [[bier]]. Omtrent ewe veel sterk drank, bier en wyn word verbruik. === Musiek === [[Lêer:Moldova at ESC 2011.jpg|duimnael|220px|Zdob și Zdub tree op by die Eurovision Song Contest in 2011.]] Onder Moldowië se bekendste komponiste is Gavriil Musicescu, Ştefan Neaga en Eugen Doga. Op die gebied van gewilde musiek is daar die groep O-Zone, wat in 2003 bekend geword het, met hul liedjie "Dragostea Din Tei." Moldowa neem sedert 2005 deel aan die [[Eurovision Song Contest]]. Nog ’n gewilde groep is Zdob și Zdub, wat die land verteenwoordig het by die [[Eurovision-sangfees]] in 2005; hulle het sesde geëindig. In Mei 2007 het Natalia Barbu Moldowa in dié jaar se Eurovision Song Contest in [[Helsinki]], [[Finland]], verteenwoordig met haar liedjie "Fight". Sy het die tiende plek behaal. In 2011 het Zdob și Zdub die land weer verteenwoordig en die twaalfde plek behaal. Dan Bălan, nog ’n gewilde kunstenaar, het die album ''Chica Bomb'' in 2010 uitgereik. Die groep SunStroke Project met Olia Tira het die land in 2010 by die Eurovision Song Contest verteenwoordig net hul liedjie "Run Away". Hul optrede het internasionaal bekend geraak as ’n [[internet]]fenomeen vanweë die heupbewegings van Sergey Stepanov, die groep se [[Saksofoon|saksofonis]]. Onder die bekendste klassieke musikante in Moldowa is Mark Pester, ’n [[viool]]speler en dirigent. Hy was ’n leerling van die beroemde vioolafrigter Leopold Auer by die [[Sint Petersburg]]se Konservatorium. As dirigent het hy die eerste [[opera]]s in Moldowa aangebied en saam met die grootste soliste soos [[Sergei Rachmaninof]] gespeel. Nog ’n klassieke musikant is Maria Biesu, een van die wêreld se voorste [[Sopraan|soprane]], die [[Klavier|pianis]] Mark Zeltser en Oleg Maisenberg, ook ’n pianis. === Sport === [[Lêer:AUT vs. MDA 2015-09-05 (006).jpg|duimnael|Die [[Moldowiese nasionale sokkerspan]] in 2015]] [[Sokker]] is die gewildste sportsoort in Moldowa. Die beheerliggaam is die [[Moldowiese Sokkervereniging]] en is ’n lid van [[UEFA]]. Die [[Moldowiese nasionale sokkerspan]] het sy eerste wedstryd in 1994 gespeel, maar nog nie vir die [[UEFA Europa-beker]] gekwalifiseer nie. Die suksesvolste sokkerklub is [[Sheriff Tiraspol]], die eerste en enigste Moldowiese klub wat vir die groepfase van die [[UEFA Champions League|Champions League]] en die [[UEFA Europa League|Europa League]] gekwalifiseer het. Ander wenners van die [[Moldowiese Nasionale Divisie]] sluit in [[FC Zimbru Chișinău|Zimbru Chișinău]], [[FC Dacia Chișinău|Dacia Chișinău]], [[FC Tiraspol]] en [[FC Milsami Orhei|Milsami Orhei]]. ''[[Trânta]]'' (’n soort [[stoei]]) is die land se nasionale sportsoort. [[Rugby]] is ook baie gewild. Meer as ’n 10&nbsp;000 ondersteuners besoek tuiswedstryde. Sedert 2004 het die aantal spelers op alle vlakte tot meer as 3&nbsp;200 verdubbel. Die nasionale span is tans (Julie 2026) 51ste op [[Wêreldrugby]] se wêreldranglys gelys.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.world.rugby/rankings |title=Women’s and Men’s Rankings |publisher=[[Wêreldrugby]] |accessdate=23 Julie 2026}}</ref> Die bekendste [[Fietsry|fietsresies]] is die Moldowiese Presidentsbekerresies, wat sedert 2004 aangebied word. In [[skaak]] het Moldowa verskeie internasionale meesters opgelewer soos [[Viorel Iordăchescu]], [[Dmitry Svetushkin]] en [[Victor Bologan]]. [[Radu Albot]] is een van die suksesvolste Moldowiese [[tennis]]spelers en het titels in ATP-enkel- (Delray Beach Open 2019) en dobbelspeel (Istanboel-ope) gewen. Moldowiese atlete het al Europese medaljes gewen in [[atletiek]], [[tweekamp]], [[sokker]] en [[gimnastiek]]; wêreldmedaljies in [[boogskiet]], [[judo]], [[swem]] en [[taekwondo]]; asook [[Olimpiese Spele|Olimpiese]] medaljes in [[boks]], [[kanovaart]], [[skyfskiet]], [[gewigoptel]] en stoei. Moldowa het sy Olimpiese debuut tydens die [[Olimpiese Winterspele 1994]] in [[Lillehammer]] gemaak. Olimpiese medaljewenners sluit in [[Sergei Mureiko]], [[Oleg Moldovan]], [[Vitalie Grușac]], [[Veaceslav Gojan]] en [[Serghei Tarnovschi]]. [[Nicolae Juravschi]] het die Sowjetunie tydens die [[Olimpiese Somerspele 1988]] in [[Seoel]] verteenwoordig en twee medaljes gewen. == Vervoer == Die land se twee besigste [[lughawe]]ns is die [[Chișinău Internasionale Lughawe|Chișinău]] en [[Bălți-Leadoveni Internasionale Lughawe]]ns. == Verwysings == {{Verwysings|4}} == Bronnelys == ; Algemeen * {{en}} {{cite web|url=https://www.britannica.com/place/Moldova|title=Moldova|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=23 Julie 2026}} * {{en}} {{cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/moldova/|title=Moldova|publisher=[[Central Intelligence Agency]]|accessdate=23 Julie 2026}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie|Moldova|Moldowa}} {{Wikt|Moldowa}} * {{en}} {{Wikivoyage|Moldova|Moldowa}} * {{ro}} [https://moldova.md/ Amptelike webwerf] * {{en}} [https://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/moldova.htm Moldova, Republic of] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304054002/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/moldova.htm |date= 4 Maart 2016 }} van ''UCB Libraries GovPubs''. * {{en}} [https://www.bbc.com/news/world-europe-17601580 Moldowa op die BBC-webtuiste] {{Geografiese ligging | Senter = {{vlagland|Moldowa}} | Noord = {{vlagland|Oekraïne}} | Noordoos = {{vlagland|Oekraïne}} | Oos = {{vlagland|Oekraïne}} | Suidoos = {{vlagland|Oekraïne}} | Suid = {{vlagland|Roemenië}} | Suidwes = {{vlagland|Roemenië}} | Wes = {{vlagland|Roemenië}} | Noordwes = {{vlagland|Oekraïne}} }} {{Lande van Europa}} {{SEVA}} {{Normdata}} {{Voorbladster}} [[Kategorie:Moldowa| ]] 50hayu9skkf06gb46gxjthy7wp3zs8q 0 9289 2918959 2826380 2026-07-23T16:56:01Z AFM 21229 2918959 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Koeberg Power Station.jpg|duimnael|300px|Die Koeberg-kernkragsentrale]] [[Lêer:Koebergnps.jpg|duimnael|300px|Koeberg van nader]] [[Lêer:Koeberg Nuclear Powerplant - Entry Prohibited beach sign.jpg|duimnael|Teken verbied toegang tot Koeberg-kernkragsentrale]] {{Location map+|Suid-Afrika|relief=yes|float=right|width=300|caption=Ligging van die Koeberg-kernkragsentrale|places= {{Location map~|Suid-Afrika|label=Koeberg|lat=-33.676444|long=18.432047|position=bottom|mark=blue pog.svg}} }} '''Koeberg''' in die provinsie [[Wes-Kaap]] ([[Republiek van Suid-Afrika]]) is die eerste en enigste [[kernkrag]]sentrale op die vasteland van [[Afrika]], wat op [[15 Maart]] [[1984]] sy kritiese fase bereik. Op [[4 April]] van dieselfde jaar begin die kernreaktor vir die eerste keer [[elektrisiteit]] opwek, gevolg deur die tweede reaktor op [[25 Julie]] [[1985]]. Koeberg beskik oor twee turbogenerators van 921 megawatt elk, wat tot die grootstes in die [[Suidelike Halfrond]] behoort. == Geskiedenis == Die Suid-Afrikaanse Elektrisiteitsvoorsieningskommissie ([[Eskom]]) het reeds in [[Mei]] [[1971]] die plaas Duynefontein, sowat 28&nbsp;km noord van [[Kaapstad]], gekoop wat as geskik vir die oprigting van 'n kernkragsentrale geag is. Seewater van die [[Atlantiese Oseaan]] kan hier vir verkoeling gebruik word, wat groot hoeveelhede vars water bespaar. Die knellende tekort aan water, wat deur droogtes versterk word, maak binnelandse steenkoolsentrales met hulle groot behoeftes aan verkoelingswater minder aantreklik, alhoewel Suid-Afrika oor groot afsettings van [[steenkool]] beskik. Met die oprigting van Koeberg het die Kaap minder afhanklik van die [[Mpumalanga]]se steenkoolsentrales geword, wat in 1983 in naastenby 90 persent van sy kragbehoeftes voorsien het. Maar eers met die begin van die oliekrisis in [[1973]], wat op die [[Jom Kippoeroorlog]] in Oktober van dieselfde jaar gevolg het, het die projek van 'n Suid-Afrikaanse kernkragsentrale lewensvatbaar geword. Suid-Afrika het onder die boikot van Arabiese state gely wat destyds geweier het om [[ru-olie]] direk na die land uit te voer. Die RSA is in dié tyd gedwing om olie teen hoër pryse op die vrye mark te koop. Tegelykertyd het Eskom daarvoor gepleit om die steenkoolreserwes van die land eerder vir die bestaande kragsentrales, die [[SASOL]]-projek en vir die uitvoer na oorsese lande te gebruik. Suid-Afrika het eers beoog om 'n Switsers-Nederlandse aanbod vir die oprigting van 'n kernkragsentrale goed te keur, maar weens politieke drukgroepe in [[Nederland]] en hulle optrede teen Suid-Afrika is dié projek uiteindelik gestaak. 'n Frans-Belgiese konsortium van Framatome, Spie-Batignolles en Alsthom het geblyk om meer betroubaar te wees. Die verdrag oor die Koeberg-projek is in [[Augustus]] [[1976]] in [[Johannesburg]] en [[Parys]] onderteken, en 'n tweesydige ooreenkoms tussen [[Frankryk]] en Suid-Afrika is in Oktober van dié jaar bereik. Die Franse het oor die grootste kapasiteit van kernkragsentrales in [[Europa]] beskik en was soos [[België]] nie bereid om die handel met Suid-Afrika weens politieke geskille te laat vaar nie. Daarbenewens het Franse banke 82 persent van die kapitaal verskaf wat vir die oprigting van Koeberg noodsaaklik was, terwyl Frankryk ook aangebied het om Koeberg se kernafval te verwerk. Die Frans-Belgiese reaktor was gebaseer op 'n Amerikaanse tipe drukwaterreaktor, wat oorspronklik deur die Amerikaanse maatskappy Westinghouse ontwerp is. Ondanks tegniese probleme wat Eskom met die reaktors ondervind het – hulle moes aanvanklik jaarliks afgeskakel word om kernbrandstof te kan herlaai – het kernkrag in [[1992]] in naastenby 6 persent van Suid-Afrika se elektrisiteitsbehoeftes voorsien. Koeberg het twee 922 MW kernreaktors wat elektrisiteit in 1985 begin lewer het. Die kragsentrale gebruik plaaslike [[uraan]] wat deur Suid-Afrikaanse wetenskaplikes vir die kragsentrale ontwikkel is. Een van die kernreaktors het in Desember 2005 weens instandhoudingsprobleme die gees gegee en die Wes-Kaap provinsie vir maande sonder voldoende kragvoorsiening gelaat. Op 12 September 2010 is 91 personeellede met kobalt-58 stof besmet in 'n voorval wat blykbaar tot die stasie beperk is.<ref>{{cite web | author=SAPA | title=Koeberg workers contaminated | date=20 September 2010 | work=News24 | url=http://www.news24.com/SouthAfrica/News/Koeberg-workers-contaminated-20100920 | access-date=22 September 2010}} </ref> Die regering se ooreengekome 2019 Geïntegreerde Hulpbronplan (IRP) beplan 'n lewensverlenging van 20 jaar vir Koeberg tot 2044, en 'n vertraagde kernnuutbouprogram met 'n scenario wat nuwe kapasiteit na 2030 kan bou.<ref name=wnn-20191018>{{cite news |url=http://www.world-nuclear-news.org/Articles/Nuclear-remains-in-South-Africas-energy-plans |title=Nuclear remains in South Africa's energy plans |publisher=World Nuclear News |date=18 Oktober 2019 |access-date=22 October 2019}}</ref> Eskom het op 10 September 2020 aangekondig hy gaan ses nuwe stoomopwekkers in 2021 installeer.<ref name=Reuters>{{cite news |url=https://www.reuters.com/article/idUSL8N2G71WZ |title=UPDATE 1-S.Africa's Eskom expects 2021 replacement of generators at nuclear plant |publisher=Reuters |date=10 September 2020 |access-date=10 September 2020}}</ref> == Tegniese gegewens == Koeberg beskik oor twee kernreaktors: {| class="wikitable" style="width:100%;" |- !width="17%;" bgcolor="#CFCFCF"| Reaktor<ref name="IAEA">[http://www.iaea.org/programmes/a2/ Power Reactor Information System] van die IAEA: [http://www.iaea.org/cgi-bin/db.page.pl/pris.powrea.htm?country=ZA&sort=&sortlong=Alphabetic „South Africa, Republic of: Nuclear Power Reactors“] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050309045729/http://www.iaea.org/cgi-bin/db.page.pl/pris.powrea.htm?country=ZA&sort=&sortlong=Alphabetic |date= 9 Maart 2005 }} {{en}}</ref> !width="19%;" bgcolor="#CFCFCF"| Reaktortipe !width="10%;" bgcolor="#CFCFCF"| Netto<br />kapasiteit !width="10%;" bgcolor="#CFCFCF"| Bruto<br />kapasiteit !width="11%;" bgcolor="#CFCFCF"| Oprigting begin op !width="11%;" bgcolor="#CFCFCF"| Netwerk-<br />sinchronisasie !width="11%;" bgcolor="#CFCFCF"| Kommersiële <br />bedryf !width="11%;" bgcolor="#CFCFCF"| Afskakeling<br /> |- | Koeberg-1 | Drukwaterreaktor | align="right" | 900 MW | align="right" | 944 MW | align="right" | 1 Julie 1976 | align="right" | 4 April 1984 | align="right" | 21 Julie 1984 | align="right" | |- | Koeberg-2 | Drukwaterreaktor | align="right" | 900 MW | align="right" | 944 MW | align="right" | 1 Julie 1976 | align="right" | 25 Julie 1985 | align="right" | 9 November 1985 | align="right" | |- |} ==Lees ook== *[[Duynefontein]] *[[Thyspunt]] == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie|Koeberg Nuclear Power Station}} * {{en}} [http://www.nucleartourist.com/world/koeberg.htm Virtual Nuclear Tourist] – meer inligting oor Koeberg * [http://wikimapia.org/#lat=-33.6766578&lon=18.4316468&z=16&l=0&m=a&v=2 Kernkragreaktor (kaart)] ([[WikiMapia]]) {{Koördinate|33|40|35.2|S|18|25|55.37|O|type:landmark_scale:12500_region:ZA|aansig=titel}} {{Normdata}} [[Kategorie:Geboue en strukture in Suid-Afrika]] [[Kategorie:Kernkragsentrales]] [[Kategorie:Kerntegnologie in Suid-Afrika]] [[Kategorie:Wes-Kaap]] iktuen8p9wes5q2oxifd853fy8ms2ce 0 10914 2918977 2918843 2026-07-23T20:30:26Z SpesBona 2720 Bygewerk 2918977 wikitext text/x-wiki {| align="right" cellpadding="2" cellspacing="0" style="border:1px solid #88a; background:#CEDAF2; padding:5px; font-size: 85%; margin: 0 0 0.5em 1em; border-collapse:collapse;" ! align="center" colspan="2" style="color: #000000; background: #f7f8ff; padding: 4px; font-size:170%;" | '''San Francisco'''<br /> [[Lêer:San Francisco California Montage.jpg|280px]] |- style="background: #CEDAF2; text-align:center;border-bottom:1px solid #999" | '''Kaart''' |style="border-left:1px solid #999"| '''Seël''' |- style="background:white" |rowspan=6| [[Lêer:California county map (San Francisco County enlarged).svg|180px|senter]] |- style="background: white" |style="border-left:1px solid #999"| [[Lêer:Seal of San Francisco.svg|75px|senter]] |- style="background: #f7f8ff;border-top:1px solid #999; text-align:center;" |style="border-left:1px solid #999"| |- style="background: #CEDAF2; text-align:center;" |style="border-left:1px solid #999;border-top:1px solid #999"| '''Vlag''' |- style="background: white; border-top:1px solid #999;" |style="border-left:1px solid #999"| [[Lêer:Flag of San Francisco, California.svg|90px|senter]] |- style="background: #f7f8ff; border-top:1px solid #999; text-align:center;" |style="border-left:1px solid #999"| |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Land''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | {{vlagland|Verenigde State}} |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''[[Deelstate van die Verenigde State van Amerika|Deelstaat]]''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | [[Lêer:Flag of California.svg|23px]] [[Kalifornië]] |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''[[County (Verenigde State)|County]]''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | City and County <br />of San Francisco |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Koördinate''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | {{Koördinate|37|47|N|122|25|W|aansig=inlyn,titel}} |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Gestig op''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | [[29 Junie]] [[1776]] |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Geïnkorporeer op''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | [[16 April]] [[1850]] |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Oppervlakte:''' | style="background: #f7f8ff" | &nbsp; |- | &nbsp;- Totaal | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 600,6 [[vierkante kilometer|vk km]] |- | &nbsp;- waarvan land | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 121,4 [[vierkante kilometer|vk km]] |- | &nbsp;'''Hoogte bo seevlak''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 16&nbsp;m (0–282&nbsp;m) |- style="border-top:1px solid #999;" |- style="border-top:1px solid #999;" |- |&nbsp;'''Bevolking:''' | style="background: #f7f8ff" | &nbsp; |- | &nbsp;- Totaal (1 Januarie 2016) | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 866&nbsp;583 |- | &nbsp;- Bevolkingsdigtheid | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 7&nbsp;138,2/vk km |- | &nbsp;- Metropolitaanse gebied | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 4&nbsp;335&nbsp;391 |- | &nbsp;- ''Combined statistical area (CSA)'' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 8&nbsp;371&nbsp;000 |- |&nbsp;'''Tydsone''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | PST ([[UTC]] -8) <br /> Somertyd:<br /> PDT (UTC -7) |- style="border-top:1px solid #999;" |- |&nbsp;'''Klimaat''' | style="background: #f7f8ff" | &nbsp; |- | &nbsp;- Tipe | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | Mediterreens |- | &nbsp;- Gemiddelde jaarlikse temperatuur | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 14,6&nbsp;°C |- | &nbsp;- Gem. temp. Januarie/Julie | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 11,3 / 16,3&nbsp;°C |- | &nbsp;- Gemiddelde jaarlikse neerslae | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 566 mm |- |&nbsp;'''Burgemeester''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | London Breed (D) |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Amptelike Webwerf''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | [http://www.sfgov.org/ ''sfgov.org''] |} '''San Francisco''' ([[Engels]]: [ˌsæn fɹənˈsɪskoʊ], {{Audio|LL-Q1860 (eng)-Noaius Paticus-San Francisco.wav|luister}}; [[Spaans]]: [saɱ fɾanˈsisko], letterlik: "[[Franciskus van Assisi|Sint Franciskus]]) is die vierde grootste stad van die [[Verenigde State van Amerika|Amerikaanse]] deelstaat [[Kalifornië]] na [[Los Angeles]], [[San Diego]] en [[San Jose, Kalifornië|San Jose]]. Die stad aan die weskus van die Verenigde State staan sedert die sestigerjare, toe dit die hoofstad van die hippie-beweging was, ook bekend onder sy [[diminutief]] Frisco. Bewoners van Noord-Kalifornië noem die metropool dikwels kortweg ''the City''. [[Lêer:Sanfrancisco10182006.jpg|duimnael|400px|links|'n Uitsig oor San Francisco, soos gesien vanaf 'n hoogte van sowat 5&nbsp;000 meter]] San Francisco is aan die noordelike kant van die San Francisco-skiereiland geleë, met die [[Stille Oseaan]] en die San Franciscobaai aan weerskante, en het 'n bevolking van meer as 866&nbsp;000 (meer as 4,3 miljoen in die amptelike metropolitaanse gebied). Die nieamptelike metropolitaanse gebied van San Francisco strek tot by San Jose in die suide en is met sowat 8,4 miljoen inwoners (2012) die vierde grootste in die Verenigde State na New York, Los Angeles en [[Chicago]]. San Francisco is die tweede belangrikste toeristebestemming in die Verenigde State na [[New York]]. Die bekendste bakens van die stad is die [[Golden Gate-brug]] met 'n lengte van 2,7 kilometer en 'n maksimale hoogte van 227 meter, die voormalige gevangeniseiland [[Alcatraz]], die Transamerica-gebou in die vorm van 'n piramide met 'n hoogte van 260 meter en die ''cable car''-trem. San Francisco was, as een van die snelste groeiende stede in die Unie, die eerste groot metropool in die jong deelstaat Kalifornië, sy kulturele hoofstad as "Parys van die Stille Oseaan", soos dit in die 19de eeu genoem is, en dekades lank die Verenigde State se vernaamste seehawe aan die Weskus. Los Angeles se ongekende groei het eers in die vroeë 20ste eeu begin. Ná die [[Tweede Wêreldoorlog]] het die samespel van terugkerende soldate, grootskaalse immigrasie, liberaliserende houdings en ander faktore bygedra tot die rol wat San Francisco gedurende die ''[[Summer of Love]]'' en as hoofstad van die gay-regte-beweging gespeel het. Hierdie ontwikkelinge het van die stad 'n sentrum van liberale aktivisme in die Verenigde State gemaak. == Geografie == [[Lêer:San Francisco Sunset from the top of SalesForce Tower.jpg|duimnael|links|Sonop oor San Francisco]] [[Lêer:San Francisco downtown aerial 2015.jpg|duimnael|links|Die sakekern van San Francisco in 2015]] [[Lêer:Market Street San Francisco.jpg|duimnael|links|Market Street, soos gesien vanuit die Twin Peaks-heuwel. San Francisco is die mees digbevolkte metropool in die Amerikaanse Weste]] [[Lêer:The Painted Ladies 03.JPG|duimnael|links|Na die kleurryke Victoriaanse huise op Alamo Square word as ''Painted Ladies'' verwys. Hout vir San Francisco se laat 19de eeuse woongeboue is uit die [[Russian River (Kalifornië)|Russian River-gebied]] per boot na die San Francisco-baai vervoer. Huurgelde en huispryse in San Francisco het weens die vestiging van duisende goedbetaalde medewerkers van internetreuse soos ''[[Google|Google, Inc.]]'' stratosferiese hoogtes bereik]] Die stadsgebied beslaan die noordelike gedeelte van die San-Francisco-skiereiland wat hier sewe myl wyd is: Met die Stille Oseaan in die weste, die [[Golden Gate]] in die noorde en die Baai van San Francisco in die ooste is daar min ruimte vir uitbreiding sodat San Francisco tot 'n kompakte metropool met 'n verskeidenheid digbeboude en digbevolkte kwartiere ontwikkel het wat op heuwels sowel as in valleie en laer geleë terrein ontstaan het. San Francisco se ligging digby die geologiese [[San Andreas-breuk]], 'n bron van voortdurende seismiese aktiwiteite, maak van die stad 'n gebied wat in 'n groot mate deur aardbewegings bedreig word. Die grootste [[aardbewing]] in die moderne geskiedenis het die stad in 1906 getref. Die [[Loma Prieta-aardbewing]] in 1989 eis tientalle menselewens en berokken groot skade in die stad en sy omgewing. Die gevaar dat 'n soortgelyke aardbewing soos dié van 1906 die stad in die nabye toekoms sal kan skud spel 'n groot rol by die ontwikkeling van San Francisco se infrastruktuur. Nuwe geboue moet aan hoë veiligheidsvereistes voldoen om die strukturele skade van 'n groot bewing so klein moontlik te hou, terwyl miljoene dollar aan die opgradering van ouer geboue en brûe bestee word. Die mees sorgwekkende geologiese gebiede is die landaanwinningsprojekte in die San Franciscobaai soos byvoorbeeld Marina en Hunters Point; die ondergrond bestaan hier uit modder, sand en afval wat in die gevolg van vroeër aardbewings opgehoop is. Hierdie grond blyk uiters onstabiel te wees en lei in die geval van 'n nuwe aardbewing moontlik tot groot skade soos in die Loma Prieta-bewing. San Francisco staan bekend vir die oorspronklik sewe heuwels waarop dit uitgebrei het; in totaal is daar 42 heuwels van meer as 30 meter hoogte binne die stadsgrense. Sommige van die heuwels het tot woonbuurte ontwikkel, soos Nob Hill, Pacific Heights, [[Russian Hill]] en Telegraph Hill, terwyl ander soos Twin Peaks, Mount Sutro, Mount Davidson en Buena Vista-park as publieke parke en onbeboude gebiede bewaar is. Die bekende voormalige gevangeniseiland Alcatraz lê in die San Franciscobaai en is vandag 'n museum. == Geskiedenis == [[Lêer:A Trip Down Market Street.jpg|duimnael|'n Skermkiekie uit die stomfilm ''A Trip Down Street Market'' wat in 1906, kort voor die verwoestende aardbewing en brandramp, ontstaan het]] [[Lêer:Belvedere around San Francisco Yacht Club.jpg|duimnael|Die ''San Francisco Yacht Club'' is in 1869 as die oudste Amerikaanse [[Jag (plesierboot)|jagklub]] aan die Stille Oseaankus gestig. Sy klubhuis en tuishawe is in 1926 na Belvedere in Marin County (foto) verskuif]] [[Lêer:1 chinatown san francisco arch gateway.JPG|duimnael|Dragon Gate, die poort van Chinatown]] Die eerste bewoners van die San Franciscobaai was die Muwekma Ohlone ("die volk van die weste") wat nog in die 19de eeu byna uitgeroei is. Die oorspronklike 18de eeuse Indiaanse bevolking op die skiereiland, kort voordat hulle in aanraking met die eerste Spanjaarde gekom het, word op sowat 10&nbsp;000 beraam. Hulle het hoogs waarskynlik ander dele van die skiereiland bewoon as die huidige stadsgebied wat destyds hoofsaaklik uit winderige heuwels en sandduine bestaan het. Tydens die 16de eeu stuur die Spaanse veroweraars twee ekspedisies na die noorde om die weskus van Amerika te verken. Hernán Cortés het toe al "'n skiereiland tussen die golf en die oseaan" ontdek en dit California genoem, tog staan Juan Rodriguez Cabrillo, wat die gebied tien jaar later besoek, in die Spaanse geskiedenisskrywing as die ware ontdekker bekend. Ook ander Europese ekspedisies, onder meer een onder die leiding van sir [[Francis Drake]], verken die weskus tydens die 16de eeu, tog bly die baai van San Francisco weggesteek en onsigbaar vir die Europeërs agter sy tipiese misbanke. San Francisco word in 1776 as 'n sendingstasie van die Spaanse Fransiskaner-orde gestig. Aanvanklik dra die gebied die naam ''El Parage de Yerba Buena'' ("Vallei van die Goeie Kruid"). As 'n gevolg van die Amerikaans-Meksikaanse Oorlog, wat in 1846 uitbreek, verloor Meksiko sy gesag oor Kalifornië. In 1848, toe Spanje die gebied aan die VSA afstaan, word die naam van die nedersetting verander na San Francisco. Die Kaliforniese goudstormloop teen die middel van die 19de eeu lei tot 'n vinnige groei van die stad, wat van 'n klein dorpie met 900 inwoners tot 'n stad met 'n bevolking van 20&nbsp;000 ontwikkel. Die grafstene op die plaaslike begraafplase begin geleidelik meer Ierse as Spaanse name te toon. Die naam ''Golden Gate'' verwys nog steeds na hierdie tydperk. Baie immigrante laat hulle skepe na hul aankoms in die hawe agter; hulle word later saam met aarde en puin vir landaanwinningsprojekte gebruik. Groot dele van San Francisco se binnestad is op hierdie ''landfills'' opgerig. Die 19de eeu word ook deur die stigting van 'n aantal belangrike ondernemings gekenmerk, waaronder ''Wells Frago Bank'', ''Levi Stauss & Co.'' en ''Ghirardelli Chocolate Company''. San Francisco word die ekonomiese sentrum van Kalifornië. Vroeg soggens op 18 April 1906 is San Francisco deur 'n [[San Francisco-aardbewing|swaar aardbewing]] geskud. Stadsdele en geboue, wat nie deur die aardskudding vernietig of beskadig is nie, het in die daaropvolgende dae die verwoestende brande ten prooi geval wat ook die buurte van welvarendes op Nob Hill en in Pacific Heights sou verswelg. San Francisco se brandweer was in 1906 nie op 'n grootskaalse natuurramp voorbereid nie. Ook het die brandweerhoof een van die slagoffers van die aardbewing geword. Die amptelike dodetal was volgens statistieke van die stadsregering slegs 437, maar was waarskynlik baie keer hoër. Die stadsregering het geskroom om die ware syfers te publiseer – uit vrees dat dit voornemende beleggers kon afskrik. Honderde burgers het slagoffers van die skietbevel geword wat uitgereik is om plunderings te voorkom. Uiteindelik was dit vir soldate en polisiemanne onmoontlik om 'n onderskeiding te maak tussen plunderaars en inwoners wat net 'n poging onderneem het om hul besittings uit die ruïnes te red. Amptelike statistieke het melding van ses plunderaars gemaak wat geskiet is, naas 'n vrou wat nie bereid was om haar beurt af te wag toe dakloses tou gestaan het vir brood nie. Waarskynlik is omstreeks vyfhonderd persone doodgeskiet. In die weke en maande na die aardbewing het aansteeklike siektes, waaronder [[builepes]], duisende slagoffers geëis.<ref>{{en}} ''Disaster by the Bay: The Great San Francisco Earthquake and the Fire of 1906''. Dokumentêr, PDQ Films, VSA 2006</ref> Sterftes as gevolg van builepes is reeds in die periode tussen 1900 en 1904 aangeteken, veral onder die Chinese bevolking, maar die omvang van die probleem is doodgeswyg om nie beleggers af te skrik nie. Ná die aardbewing het San Francisco se rotbevolking vinnig gegroei. 'n Tweede builepes-pandemie in 1907 het slagoffers onder die hele bevolking geëis.<ref>{{en}} [https://www.historyandheadlines.com/may-27-1907-bubonic-plague-hits-san-francisco/ ''History & Headlines, 27 Mei 2017: May 27, 1907: Bubonic Plague Hits San Francisco, Again! Besoek op 24 Mei 2020'']</ref> San Francisco is in die volgende drie jare herbou. Tydens die Konferensie van San Francisco in 1945 is die [[Verenigde Nasies]] gestig, en met die Vrede van San Francisco, wat in 1951 gesluit is, is die [[Tweede Wêreldoorlog]] in die [[Verre Ooste]] deur die VSA en [[Japan]] amptelik beëindig. Vanaf die sestigerjare is San Francisco die Amerikaanse sentrum van verskillende teenkulture, soos byvoorbeeld die hippie-beweging. Danksy die liberale maatskaplike klimaat vestig baie gay mans hulle in die stad. == Klimaat == [[Lêer:San francisco in fog with rays.jpg|duimnael|Digte mis is 'n gereelde verskynsel gedurende die somermaande. By die Golden Gate-landpunt ontmoet vogtige Stille Oseaan-winde die koue water wat uit die diepte van die San Franciscobaai opstyg. Die vog kondenseer soos waterdruppels op 'n glas met ysblokkies, en mis begin vorm. Gedurende die somermaande beweeg dié missluier teen 'n snelheid van tussen 10 en 20 myl per uur deur die Golden Gate as hoë temperature in Kalifornië se Sentrale Vallei warm lugmassas laat opstyg en gelykertyd die mis landinwaarts trek. Gedurende die wintermaande is dit juis andersom – laagliggende mis beweeg vanuit die binneland na die oop see]] San Francisco word aan drie kante deur water omring sodat sy klimaat sterk deur die koue stromings van die Stille Oseaan beïnvloed word. Die stad geniet 'n Mediterreense klimaat met gematigde temperature dwarsdeur die jaar en relatief klein temperatuurskommelinge. Die somers is relatief fris met temperature wat tussen 15° en 20&nbsp;°C lê en dikwels mistige weer, wat as gevolg van die kombinasie van koue Pasifiese en warm binnelandse lugmassas ontstaan, terwyl die winters deur gematigde temperature en hoë reënval gekenmerk word. {{Tabel weergemiddeldes | locatie = San Francisco (Downtown), 1981–2010 gemiddeldes, uiterstes 1849–hede | bron = NOAA (son 1961–1974)<ref>{{en}} {{cite web| url = http://w2.weather.gov/climate/xmacis.php?wfo=mtr| title = NowData – NOAA Online Weather Data| publisher = National Oceanic and Atmospheric Administration| accessdate = 10 Junie 2016| archive-date = 26 Oktober 2019| archive-url = https://web.archive.org/web/20191026211635/https://w2.weather.gov/climate/xmacis.php?wfo=mtr| url-status = dead}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=ftp://ftp.ncdc.noaa.gov/pub/data/normals/1981-2010/products/station/USW00023272.normals.txt |publisher=National Oceanic and Atmospheric Administration |title=Station Name: CA SAN FRANCISCO DWTN |url-status=live |accessdate=10 Junie 2016}}</ref><ref>{{en}} {{cite web | title = San Francisco/Mission Dolores, CA Climate Normals 1961–1990| url = ftp://dossier.ogp.noaa.gov/GCOS/WMO-Normals/RA-IV/US/GROUP1/00047772.TXT| publisher = National Oceanic and Atmospheric Administration| accessdate = 23 April 2013}}</ref> <!-- gemiddelde maandtemperatuur (°C) en gemiddelde neerslag per maand (mm) --> | jan_gem = | jan_gem_ns = 4.50 | feb_gem = | feb_gem_ns = 4.46 | mrt_gem = | mrt_gem_ns = 3.26 | apr_gem = | apr_gem_ns = 1.46 | mei_gem = | mei_gem_ns = 0.70 | jun_gem = | jun_gem_ns = 0.16 | jul_gem = | jul_gem_ns = 0.00 | aug_gem = | aug_gem_ns = 0.06 | sep_gem = | sep_gem_ns = 0.21 | okt_gem = | okt_gem_ns = 1.12 | nov_gem = | nov_gem_ns = 3.16 | dec_gem = | dec_gem_ns = 4.56 | jaar_gem = | jaar_gem_ns = 23.65 <!-- gemiddelde minimum- en maksimumtemperatuur per maand (°C) --> | jan_gem_min = 7.6 | jan_gem_max = 13.8 | feb_gem_min = 8.6 | feb_gem_max = 15.7 | mrt_gem_min = 9.2 | mrt_gem_max = 16.6 | apr_gem_min = 9.6 | apr_gem_max = 17.3 | mei_gem_min = 10.6 | mei_gem_max = 17.9 | jun_gem_min = 11.6 | jun_gem_max = 19.1 | jul_gem_min = 12.3 | jul_gem_max = 19.2 | aug_gem_min = 12.8 | aug_gem_max = 20.1 | sep_gem_min = 12.8 | sep_gem_max = 21.2 | okt_gem_min = 12.1 | okt_gem_max = 20.7 | nov_gem_min = 10.1 | nov_gem_max = 17.3 | dec_gem_min = 7.8 | dec_gem_max = 13.9 | jaar_gem_min = 10.4 | jaar_gem_max = 17.7 <!-- absolute minima en absolute maxima per maand (°C) --> | jan_a_min = −2 | jan_a_max = 26 | feb_a_min = −1 | feb_a_max = 27 | mrt_a_min = 1 | mrt_a_max = 31 | apr_a_min = 4 | apr_a_max = 34 | mei_a_min = 6 | mei_a_max = 36 | jun_a_min = 8 | jun_a_max = 39 | jul_a_min = 8 | jul_a_max = 37 | aug_a_min = 8 | aug_a_max = 37 | sep_a_min = 8 | sep_a_max = 38 | okt_a_min = 6 | okt_a_max = 39 | nov_a_min = 3 | nov_a_max = 30 | dec_a_min = −3 | dec_a_max = 24 | jaar_a_min = −3 | jaar_a_max = 39 <!-- gemiddeld aantal reëndae per maand --> | rdjan = 11.7 | rdfeb = 11.1 | rdmrt = 11.0 | rdapr = 6.5 | rdmei = 3.8 | rdjun = 1.5 | rdjul = 0.3 | rdaug = 1.0 | rdsep = 1.7 | rdokt = 3.9 | rdnov = 8.9 | rddec = 11.6 }} == Besienswaardighede == [[Lêer:Cable Car.jpg|duimnael|Kabelkarretjie]] [[Lêer:San Francisco aerial.jpg|duimnael|'n Lugaansig van San Francisco]] * Die '''sendingstasie''' uit die jaar 1776 is een van die gewildste historiese besienswaardighede in San Francisco. * Die '''Golden Gate-brug''', wat in 1936 voltooi is, is die bekendste baken van die stad. Die brug verbind die stad met die noordelike voorstede. * '''Chinatown''', die Sjinese stadsbuurt van San Francisco, word met sy 80&nbsp;000 inwoners as die grootste Sjinese nedersetting buite Asië beskou. Dit is 'n digbevolkte kwartier met talryke winkels, ateljees en restourante. Die ''Golden Gate Fortune Cookie Factory'' is 'n buitengewoon eksotiese bakkery wat besigtig mag word. * Die '''Cable Car''', San Francisco se bekende berg-en-dal-trem, is al in 1873 in diens gestel en ry teen 'n snelheid van hoogstens vyftien kilometer per uur. Die oudste van die waentjies, wat nog steeds in bedryf is, dateer uit die jaar 1887. * Die stad beskik oor 'n aantal eersterangse museums soos die '''M.H. de Young-museum vir Asiatiese kuns''', die '''Kaliforniese Museum''' en die '''Meksikaanse Museum'''. == Sport == San Francisco was een van die gasheerstede tydens die [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2026]]. == Susterstede == {{columns-list|3| * {{vlagikoon|Ivoorkus}} [[Abidjan]], [[Ivoorkus]], sedert 1986.<ref name="Susterstede">{{en}} {{cite web |url=http://oewd.org/san-francisco-sister-cities |title=San Francisco Sister Cities |publisher=Office of Economic and Workforce Development |accessdate=10 Junie 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200523192032/https://oewd.org/san-francisco-sister-cities |archive-date=23 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> * {{vlagikoon|Jordanië}} [[Amman]], [[Jordanië]], sedert 2010.<ref name="Susterstede" /> * {{vlagikoon|Italië}} [[Assisi]], [[Italië]], sedert 1969.<ref name="Susterstede" /> * {{vlagikoon|Indië}} [[Bangalore]], [[Indië]], sedert 2009.<ref name="Susterstede" /> * {{vlagikoon|Spanje}} [[Barcelona]], [[Spanje]], sedert 2010.<ref name="Susterstede" /> * {{vlagikoon|Ierland}} [[Cork]], [[Ierland]], sedert 1984.<ref name="Susterstede" /> * {{vlagikoon|Israel}} [[Haifa]], [[Israel]], sedert 1973.<ref name="Susterstede" /> * {{vlagikoon|Viëtnam}} [[Ho Chi Minh-stad]], [[Viëtnam]], sedert 1995.<ref name="Susterstede" /> * {{vlagikoon|Pole}} [[Krakau]], [[Pole]], sedert 2009.<ref name="Susterstede" /> * {{vlagikoon|Filippyne}} [[Manila]], [[Filippyne]], sedert 1981.<ref name="Susterstede" /> * {{vlagikoon|Japan}} [[Osaka]], [[Japan]], sedert 1957.<ref name="Susterstede" /> * {{vlagikoon|Frankryk}} [[Parys]], [[Frankryk]], sedert 1997.<ref name="Susterstede" /> * {{vlagikoon|Suid-Korea}} [[Seoel]], [[Suid-Korea]], sedert 1975.<ref name="Susterstede" /> * {{vlagikoon|China}} [[Shanghai]], [[Volksrepubliek China|China]], sedert 1979.<ref name="Susterstede" /> * {{vlagikoon|Australië}} [[Sydney]], [[Australië]], sedert 1968.<ref name="Susterstede" /> * {{vlagikoon|Taiwan}} [[Taipei]], [[Republiek China|Taiwan]], sedert 1969.<ref name="Susterstede" /> * {{vlagikoon|Griekeland}} [[Thessaloniki]], [[Griekeland]], sedert 1990.<ref name="Susterstede" /> * {{vlagikoon|Switserland}} [[Zürich]], [[Switserland]], sedert 2003.<ref name="Susterstede" /> }} == Verwysings == {{Verwysings|2}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie}} ; Amptelike webtuiste ---- * {{en}} [http://www.sfgov.org/ ''Amptelike webtuiste''] ; Algemene inliging ---- * {{en}} {{cite web|url=https://www.britannica.com/place/San-Francisco-California|title=San Francisco|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=22 Julie 2026}} ; Toerisme ---- * {{en}} {{Wikivoyage}} * {{en}} [https://www.sftravel.com/ ''San Francisco Travel Association''] ; Vervoer ---- * {{en}} [http://londonist.com/london/history/san-francisco-cable-cars-from-london?rel=handpicked ''Londonist: San Francisco's Cable Cars Were Invented By A Londoner''] {{Normdata}} [[Kategorie:Kusstede]] [[Kategorie:San Francisco| ]] 00mvx6tkjbiumwrmxeub60rhffaa4cz 2918981 2918977 2026-07-23T21:10:57Z SpesBona 2720 Jammer! 2918981 wikitext text/x-wiki {| align="right" cellpadding="2" cellspacing="0" style="border:1px solid #88a; background:#CEDAF2; padding:5px; font-size: 85%; margin: 0 0 0.5em 1em; border-collapse:collapse;" ! align="center" colspan="2" style="color: #000000; background: #f7f8ff; padding: 4px; font-size:170%;" | '''San Francisco'''<br /> [[Lêer:San Francisco California Montage.jpg|280px]] |- style="background: #CEDAF2; text-align:center;border-bottom:1px solid #999" | '''Kaart''' |style="border-left:1px solid #999"| '''Seël''' |- style="background:white" |rowspan=6| [[Lêer:California county map (San Francisco County enlarged).svg|180px|senter]] |- style="background: white" |style="border-left:1px solid #999"| [[Lêer:Seal of San Francisco.svg|75px|senter]] |- style="background: #f7f8ff;border-top:1px solid #999; text-align:center;" |style="border-left:1px solid #999"| |- style="background: #CEDAF2; text-align:center;" |style="border-left:1px solid #999;border-top:1px solid #999"| '''Vlag''' |- style="background: white; border-top:1px solid #999;" |style="border-left:1px solid #999"| [[Lêer:Flag of San Francisco, California.svg|90px|senter]] |- style="background: #f7f8ff; border-top:1px solid #999; text-align:center;" |style="border-left:1px solid #999"| |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Land''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | {{vlagland|Verenigde State}} |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''[[Deelstate van die Verenigde State van Amerika|Deelstaat]]''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | [[Lêer:Flag of California.svg|23px]] [[Kalifornië]] |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''[[County (Verenigde State)|County]]''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | City and County <br />of San Francisco |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Koördinate''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | {{Koördinate|37|47|N|122|25|W|aansig=inlyn,titel}} |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Gestig op''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | [[29 Junie]] [[1776]] |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Geïnkorporeer op''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | [[16 April]] [[1850]] |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Oppervlakte:''' | style="background: #f7f8ff" | &nbsp; |- | &nbsp;- Totaal | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 600,6 [[vierkante kilometer|vk km]] |- | &nbsp;- waarvan land | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 121,4 [[vierkante kilometer|vk km]] |- | &nbsp;'''Hoogte bo seevlak''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 16&nbsp;m (0–282&nbsp;m) |- style="border-top:1px solid #999;" |- style="border-top:1px solid #999;" |- |&nbsp;'''Bevolking:''' | style="background: #f7f8ff" | &nbsp; |- | &nbsp;- Totaal (1 Januarie 2016) | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 866&nbsp;583 |- | &nbsp;- Bevolkingsdigtheid | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 7&nbsp;138,2/vk km |- | &nbsp;- Metropolitaanse gebied | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 4&nbsp;335&nbsp;391 |- | &nbsp;- ''Combined statistical area (CSA)'' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 8&nbsp;371&nbsp;000 |- |&nbsp;'''Tydsone''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | PST ([[UTC]] -8) <br /> Somertyd:<br /> PDT (UTC -7) |- style="border-top:1px solid #999;" |- |&nbsp;'''Klimaat''' | style="background: #f7f8ff" | &nbsp; |- | &nbsp;- Tipe | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | Mediterreens |- | &nbsp;- Gemiddelde jaarlikse temperatuur | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 14,6&nbsp;°C |- | &nbsp;- Gem. temp. Januarie/Julie | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 11,3 / 16,3&nbsp;°C |- | &nbsp;- Gemiddelde jaarlikse neerslae | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 566 mm |- |&nbsp;'''Burgemeester''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | London Breed (D) |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Amptelike Webwerf''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | [http://www.sfgov.org/ ''sfgov.org''] |} '''San Francisco''' ([[Engels]]: [ˌsæn fɹənˈsɪskoʊ], {{Audio|LL-Q1860 (eng)-Noaius Paticus-San Francisco.wav|luister}}; [[Spaans]]: [saɱ fɾanˈsisko], letterlik: "[[Franciskus van Assisi|Sint Franciskus]]") is die vierde grootste stad van die [[Verenigde State van Amerika|Amerikaanse]] deelstaat [[Kalifornië]] na [[Los Angeles]], [[San Diego]] en [[San Jose, Kalifornië|San Jose]]. Die stad aan die weskus van die Verenigde State staan sedert die sestigerjare, toe dit die hoofstad van die hippie-beweging was, ook bekend onder sy [[diminutief]] Frisco. Bewoners van Noord-Kalifornië noem die metropool dikwels kortweg ''the City''. [[Lêer:Sanfrancisco10182006.jpg|duimnael|400px|links|'n Uitsig oor San Francisco, soos gesien vanaf 'n hoogte van sowat 5&nbsp;000 meter]] San Francisco is aan die noordelike kant van die San Francisco-skiereiland geleë, met die [[Stille Oseaan]] en die San Franciscobaai aan weerskante, en het 'n bevolking van meer as 866&nbsp;000 (meer as 4,3 miljoen in die amptelike metropolitaanse gebied). Die nieamptelike metropolitaanse gebied van San Francisco strek tot by San Jose in die suide en is met sowat 8,4 miljoen inwoners (2012) die vierde grootste in die Verenigde State na New York, Los Angeles en [[Chicago]]. San Francisco is die tweede belangrikste toeristebestemming in die Verenigde State na [[New York]]. Die bekendste bakens van die stad is die [[Golden Gate-brug]] met 'n lengte van 2,7 kilometer en 'n maksimale hoogte van 227 meter, die voormalige gevangeniseiland [[Alcatraz]], die Transamerica-gebou in die vorm van 'n piramide met 'n hoogte van 260 meter en die ''cable car''-trem. San Francisco was, as een van die snelste groeiende stede in die Unie, die eerste groot metropool in die jong deelstaat Kalifornië, sy kulturele hoofstad as "Parys van die Stille Oseaan", soos dit in die 19de eeu genoem is, en dekades lank die Verenigde State se vernaamste seehawe aan die Weskus. Los Angeles se ongekende groei het eers in die vroeë 20ste eeu begin. Ná die [[Tweede Wêreldoorlog]] het die samespel van terugkerende soldate, grootskaalse immigrasie, liberaliserende houdings en ander faktore bygedra tot die rol wat San Francisco gedurende die ''[[Summer of Love]]'' en as hoofstad van die gay-regte-beweging gespeel het. Hierdie ontwikkelinge het van die stad 'n sentrum van liberale aktivisme in die Verenigde State gemaak. == Geografie == [[Lêer:San Francisco Sunset from the top of SalesForce Tower.jpg|duimnael|links|Sonop oor San Francisco]] [[Lêer:San Francisco downtown aerial 2015.jpg|duimnael|links|Die sakekern van San Francisco in 2015]] [[Lêer:Market Street San Francisco.jpg|duimnael|links|Market Street, soos gesien vanuit die Twin Peaks-heuwel. San Francisco is die mees digbevolkte metropool in die Amerikaanse Weste]] [[Lêer:The Painted Ladies 03.JPG|duimnael|links|Na die kleurryke Victoriaanse huise op Alamo Square word as ''Painted Ladies'' verwys. Hout vir San Francisco se laat 19de eeuse woongeboue is uit die [[Russian River (Kalifornië)|Russian River-gebied]] per boot na die San Francisco-baai vervoer. Huurgelde en huispryse in San Francisco het weens die vestiging van duisende goedbetaalde medewerkers van internetreuse soos ''[[Google|Google, Inc.]]'' stratosferiese hoogtes bereik]] Die stadsgebied beslaan die noordelike gedeelte van die San-Francisco-skiereiland wat hier sewe myl wyd is: Met die Stille Oseaan in die weste, die [[Golden Gate]] in die noorde en die Baai van San Francisco in die ooste is daar min ruimte vir uitbreiding sodat San Francisco tot 'n kompakte metropool met 'n verskeidenheid digbeboude en digbevolkte kwartiere ontwikkel het wat op heuwels sowel as in valleie en laer geleë terrein ontstaan het. San Francisco se ligging digby die geologiese [[San Andreas-breuk]], 'n bron van voortdurende seismiese aktiwiteite, maak van die stad 'n gebied wat in 'n groot mate deur aardbewegings bedreig word. Die grootste [[aardbewing]] in die moderne geskiedenis het die stad in 1906 getref. Die [[Loma Prieta-aardbewing]] in 1989 eis tientalle menselewens en berokken groot skade in die stad en sy omgewing. Die gevaar dat 'n soortgelyke aardbewing soos dié van 1906 die stad in die nabye toekoms sal kan skud spel 'n groot rol by die ontwikkeling van San Francisco se infrastruktuur. Nuwe geboue moet aan hoë veiligheidsvereistes voldoen om die strukturele skade van 'n groot bewing so klein moontlik te hou, terwyl miljoene dollar aan die opgradering van ouer geboue en brûe bestee word. Die mees sorgwekkende geologiese gebiede is die landaanwinningsprojekte in die San Franciscobaai soos byvoorbeeld Marina en Hunters Point; die ondergrond bestaan hier uit modder, sand en afval wat in die gevolg van vroeër aardbewings opgehoop is. Hierdie grond blyk uiters onstabiel te wees en lei in die geval van 'n nuwe aardbewing moontlik tot groot skade soos in die Loma Prieta-bewing. San Francisco staan bekend vir die oorspronklik sewe heuwels waarop dit uitgebrei het; in totaal is daar 42 heuwels van meer as 30 meter hoogte binne die stadsgrense. Sommige van die heuwels het tot woonbuurte ontwikkel, soos Nob Hill, Pacific Heights, [[Russian Hill]] en Telegraph Hill, terwyl ander soos Twin Peaks, Mount Sutro, Mount Davidson en Buena Vista-park as publieke parke en onbeboude gebiede bewaar is. Die bekende voormalige gevangeniseiland Alcatraz lê in die San Franciscobaai en is vandag 'n museum. == Geskiedenis == [[Lêer:A Trip Down Market Street.jpg|duimnael|'n Skermkiekie uit die stomfilm ''A Trip Down Street Market'' wat in 1906, kort voor die verwoestende aardbewing en brandramp, ontstaan het]] [[Lêer:Belvedere around San Francisco Yacht Club.jpg|duimnael|Die ''San Francisco Yacht Club'' is in 1869 as die oudste Amerikaanse [[Jag (plesierboot)|jagklub]] aan die Stille Oseaankus gestig. Sy klubhuis en tuishawe is in 1926 na Belvedere in Marin County (foto) verskuif]] [[Lêer:1 chinatown san francisco arch gateway.JPG|duimnael|Dragon Gate, die poort van Chinatown]] Die eerste bewoners van die San Franciscobaai was die Muwekma Ohlone ("die volk van die weste") wat nog in die 19de eeu byna uitgeroei is. Die oorspronklike 18de eeuse Indiaanse bevolking op die skiereiland, kort voordat hulle in aanraking met die eerste Spanjaarde gekom het, word op sowat 10&nbsp;000 beraam. Hulle het hoogs waarskynlik ander dele van die skiereiland bewoon as die huidige stadsgebied wat destyds hoofsaaklik uit winderige heuwels en sandduine bestaan het. Tydens die 16de eeu stuur die Spaanse veroweraars twee ekspedisies na die noorde om die weskus van Amerika te verken. Hernán Cortés het toe al "'n skiereiland tussen die golf en die oseaan" ontdek en dit California genoem, tog staan Juan Rodriguez Cabrillo, wat die gebied tien jaar later besoek, in die Spaanse geskiedenisskrywing as die ware ontdekker bekend. Ook ander Europese ekspedisies, onder meer een onder die leiding van sir [[Francis Drake]], verken die weskus tydens die 16de eeu, tog bly die baai van San Francisco weggesteek en onsigbaar vir die Europeërs agter sy tipiese misbanke. San Francisco word in 1776 as 'n sendingstasie van die Spaanse Fransiskaner-orde gestig. Aanvanklik dra die gebied die naam ''El Parage de Yerba Buena'' ("Vallei van die Goeie Kruid"). As 'n gevolg van die Amerikaans-Meksikaanse Oorlog, wat in 1846 uitbreek, verloor Meksiko sy gesag oor Kalifornië. In 1848, toe Spanje die gebied aan die VSA afstaan, word die naam van die nedersetting verander na San Francisco. Die Kaliforniese goudstormloop teen die middel van die 19de eeu lei tot 'n vinnige groei van die stad, wat van 'n klein dorpie met 900 inwoners tot 'n stad met 'n bevolking van 20&nbsp;000 ontwikkel. Die grafstene op die plaaslike begraafplase begin geleidelik meer Ierse as Spaanse name te toon. Die naam ''Golden Gate'' verwys nog steeds na hierdie tydperk. Baie immigrante laat hulle skepe na hul aankoms in die hawe agter; hulle word later saam met aarde en puin vir landaanwinningsprojekte gebruik. Groot dele van San Francisco se binnestad is op hierdie ''landfills'' opgerig. Die 19de eeu word ook deur die stigting van 'n aantal belangrike ondernemings gekenmerk, waaronder ''Wells Frago Bank'', ''Levi Stauss & Co.'' en ''Ghirardelli Chocolate Company''. San Francisco word die ekonomiese sentrum van Kalifornië. Vroeg soggens op 18 April 1906 is San Francisco deur 'n [[San Francisco-aardbewing|swaar aardbewing]] geskud. Stadsdele en geboue, wat nie deur die aardskudding vernietig of beskadig is nie, het in die daaropvolgende dae die verwoestende brande ten prooi geval wat ook die buurte van welvarendes op Nob Hill en in Pacific Heights sou verswelg. San Francisco se brandweer was in 1906 nie op 'n grootskaalse natuurramp voorbereid nie. Ook het die brandweerhoof een van die slagoffers van die aardbewing geword. Die amptelike dodetal was volgens statistieke van die stadsregering slegs 437, maar was waarskynlik baie keer hoër. Die stadsregering het geskroom om die ware syfers te publiseer – uit vrees dat dit voornemende beleggers kon afskrik. Honderde burgers het slagoffers van die skietbevel geword wat uitgereik is om plunderings te voorkom. Uiteindelik was dit vir soldate en polisiemanne onmoontlik om 'n onderskeiding te maak tussen plunderaars en inwoners wat net 'n poging onderneem het om hul besittings uit die ruïnes te red. Amptelike statistieke het melding van ses plunderaars gemaak wat geskiet is, naas 'n vrou wat nie bereid was om haar beurt af te wag toe dakloses tou gestaan het vir brood nie. Waarskynlik is omstreeks vyfhonderd persone doodgeskiet. In die weke en maande na die aardbewing het aansteeklike siektes, waaronder [[builepes]], duisende slagoffers geëis.<ref>{{en}} ''Disaster by the Bay: The Great San Francisco Earthquake and the Fire of 1906''. Dokumentêr, PDQ Films, VSA 2006</ref> Sterftes as gevolg van builepes is reeds in die periode tussen 1900 en 1904 aangeteken, veral onder die Chinese bevolking, maar die omvang van die probleem is doodgeswyg om nie beleggers af te skrik nie. Ná die aardbewing het San Francisco se rotbevolking vinnig gegroei. 'n Tweede builepes-pandemie in 1907 het slagoffers onder die hele bevolking geëis.<ref>{{en}} [https://www.historyandheadlines.com/may-27-1907-bubonic-plague-hits-san-francisco/ ''History & Headlines, 27 Mei 2017: May 27, 1907: Bubonic Plague Hits San Francisco, Again! Besoek op 24 Mei 2020'']</ref> San Francisco is in die volgende drie jare herbou. Tydens die Konferensie van San Francisco in 1945 is die [[Verenigde Nasies]] gestig, en met die Vrede van San Francisco, wat in 1951 gesluit is, is die [[Tweede Wêreldoorlog]] in die [[Verre Ooste]] deur die VSA en [[Japan]] amptelik beëindig. Vanaf die sestigerjare is San Francisco die Amerikaanse sentrum van verskillende teenkulture, soos byvoorbeeld die hippie-beweging. Danksy die liberale maatskaplike klimaat vestig baie gay mans hulle in die stad. == Klimaat == [[Lêer:San francisco in fog with rays.jpg|duimnael|Digte mis is 'n gereelde verskynsel gedurende die somermaande. By die Golden Gate-landpunt ontmoet vogtige Stille Oseaan-winde die koue water wat uit die diepte van die San Franciscobaai opstyg. Die vog kondenseer soos waterdruppels op 'n glas met ysblokkies, en mis begin vorm. Gedurende die somermaande beweeg dié missluier teen 'n snelheid van tussen 10 en 20 myl per uur deur die Golden Gate as hoë temperature in Kalifornië se Sentrale Vallei warm lugmassas laat opstyg en gelykertyd die mis landinwaarts trek. Gedurende die wintermaande is dit juis andersom – laagliggende mis beweeg vanuit die binneland na die oop see]] San Francisco word aan drie kante deur water omring sodat sy klimaat sterk deur die koue stromings van die Stille Oseaan beïnvloed word. Die stad geniet 'n Mediterreense klimaat met gematigde temperature dwarsdeur die jaar en relatief klein temperatuurskommelinge. Die somers is relatief fris met temperature wat tussen 15° en 20&nbsp;°C lê en dikwels mistige weer, wat as gevolg van die kombinasie van koue Pasifiese en warm binnelandse lugmassas ontstaan, terwyl die winters deur gematigde temperature en hoë reënval gekenmerk word. {{Tabel weergemiddeldes | locatie = San Francisco (Downtown), 1981–2010 gemiddeldes, uiterstes 1849–hede | bron = NOAA (son 1961–1974)<ref>{{en}} {{cite web| url = http://w2.weather.gov/climate/xmacis.php?wfo=mtr| title = NowData – NOAA Online Weather Data| publisher = National Oceanic and Atmospheric Administration| accessdate = 10 Junie 2016| archive-date = 26 Oktober 2019| archive-url = https://web.archive.org/web/20191026211635/https://w2.weather.gov/climate/xmacis.php?wfo=mtr| url-status = dead}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=ftp://ftp.ncdc.noaa.gov/pub/data/normals/1981-2010/products/station/USW00023272.normals.txt |publisher=National Oceanic and Atmospheric Administration |title=Station Name: CA SAN FRANCISCO DWTN |url-status=live |accessdate=10 Junie 2016}}</ref><ref>{{en}} {{cite web | title = San Francisco/Mission Dolores, CA Climate Normals 1961–1990| url = ftp://dossier.ogp.noaa.gov/GCOS/WMO-Normals/RA-IV/US/GROUP1/00047772.TXT| publisher = National Oceanic and Atmospheric Administration| accessdate = 23 April 2013}}</ref> <!-- gemiddelde maandtemperatuur (°C) en gemiddelde neerslag per maand (mm) --> | jan_gem = | jan_gem_ns = 4.50 | feb_gem = | feb_gem_ns = 4.46 | mrt_gem = | mrt_gem_ns = 3.26 | apr_gem = | apr_gem_ns = 1.46 | mei_gem = | mei_gem_ns = 0.70 | jun_gem = | jun_gem_ns = 0.16 | jul_gem = | jul_gem_ns = 0.00 | aug_gem = | aug_gem_ns = 0.06 | sep_gem = | sep_gem_ns = 0.21 | okt_gem = | okt_gem_ns = 1.12 | nov_gem = | nov_gem_ns = 3.16 | dec_gem = | dec_gem_ns = 4.56 | jaar_gem = | jaar_gem_ns = 23.65 <!-- gemiddelde minimum- en maksimumtemperatuur per maand (°C) --> | jan_gem_min = 7.6 | jan_gem_max = 13.8 | feb_gem_min = 8.6 | feb_gem_max = 15.7 | mrt_gem_min = 9.2 | mrt_gem_max = 16.6 | apr_gem_min = 9.6 | apr_gem_max = 17.3 | mei_gem_min = 10.6 | mei_gem_max = 17.9 | jun_gem_min = 11.6 | jun_gem_max = 19.1 | jul_gem_min = 12.3 | jul_gem_max = 19.2 | aug_gem_min = 12.8 | aug_gem_max = 20.1 | sep_gem_min = 12.8 | sep_gem_max = 21.2 | okt_gem_min = 12.1 | okt_gem_max = 20.7 | nov_gem_min = 10.1 | nov_gem_max = 17.3 | dec_gem_min = 7.8 | dec_gem_max = 13.9 | jaar_gem_min = 10.4 | jaar_gem_max = 17.7 <!-- absolute minima en absolute maxima per maand (°C) --> | jan_a_min = −2 | jan_a_max = 26 | feb_a_min = −1 | feb_a_max = 27 | mrt_a_min = 1 | mrt_a_max = 31 | apr_a_min = 4 | apr_a_max = 34 | mei_a_min = 6 | mei_a_max = 36 | jun_a_min = 8 | jun_a_max = 39 | jul_a_min = 8 | jul_a_max = 37 | aug_a_min = 8 | aug_a_max = 37 | sep_a_min = 8 | sep_a_max = 38 | okt_a_min = 6 | okt_a_max = 39 | nov_a_min = 3 | nov_a_max = 30 | dec_a_min = −3 | dec_a_max = 24 | jaar_a_min = −3 | jaar_a_max = 39 <!-- gemiddeld aantal reëndae per maand --> | rdjan = 11.7 | rdfeb = 11.1 | rdmrt = 11.0 | rdapr = 6.5 | rdmei = 3.8 | rdjun = 1.5 | rdjul = 0.3 | rdaug = 1.0 | rdsep = 1.7 | rdokt = 3.9 | rdnov = 8.9 | rddec = 11.6 }} == Besienswaardighede == [[Lêer:Cable Car.jpg|duimnael|Kabelkarretjie]] [[Lêer:San Francisco aerial.jpg|duimnael|'n Lugaansig van San Francisco]] * Die '''sendingstasie''' uit die jaar 1776 is een van die gewildste historiese besienswaardighede in San Francisco. * Die '''Golden Gate-brug''', wat in 1936 voltooi is, is die bekendste baken van die stad. Die brug verbind die stad met die noordelike voorstede. * '''Chinatown''', die Sjinese stadsbuurt van San Francisco, word met sy 80&nbsp;000 inwoners as die grootste Sjinese nedersetting buite Asië beskou. Dit is 'n digbevolkte kwartier met talryke winkels, ateljees en restourante. Die ''Golden Gate Fortune Cookie Factory'' is 'n buitengewoon eksotiese bakkery wat besigtig mag word. * Die '''Cable Car''', San Francisco se bekende berg-en-dal-trem, is al in 1873 in diens gestel en ry teen 'n snelheid van hoogstens vyftien kilometer per uur. Die oudste van die waentjies, wat nog steeds in bedryf is, dateer uit die jaar 1887. * Die stad beskik oor 'n aantal eersterangse museums soos die '''M.H. de Young-museum vir Asiatiese kuns''', die '''Kaliforniese Museum''' en die '''Meksikaanse Museum'''. == Sport == San Francisco was een van die gasheerstede tydens die [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2026]]. == Susterstede == {{columns-list|3| * {{vlagikoon|Ivoorkus}} [[Abidjan]], [[Ivoorkus]], sedert 1986.<ref name="Susterstede">{{en}} {{cite web |url=http://oewd.org/san-francisco-sister-cities |title=San Francisco Sister Cities |publisher=Office of Economic and Workforce Development |accessdate=10 Junie 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200523192032/https://oewd.org/san-francisco-sister-cities |archive-date=23 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> * {{vlagikoon|Jordanië}} [[Amman]], [[Jordanië]], sedert 2010.<ref name="Susterstede" /> * {{vlagikoon|Italië}} [[Assisi]], [[Italië]], sedert 1969.<ref name="Susterstede" /> * {{vlagikoon|Indië}} [[Bangalore]], [[Indië]], sedert 2009.<ref name="Susterstede" /> * {{vlagikoon|Spanje}} [[Barcelona]], [[Spanje]], sedert 2010.<ref name="Susterstede" /> * {{vlagikoon|Ierland}} [[Cork]], [[Ierland]], sedert 1984.<ref name="Susterstede" /> * {{vlagikoon|Israel}} [[Haifa]], [[Israel]], sedert 1973.<ref name="Susterstede" /> * {{vlagikoon|Viëtnam}} [[Ho Chi Minh-stad]], [[Viëtnam]], sedert 1995.<ref name="Susterstede" /> * {{vlagikoon|Pole}} [[Krakau]], [[Pole]], sedert 2009.<ref name="Susterstede" /> * {{vlagikoon|Filippyne}} [[Manila]], [[Filippyne]], sedert 1981.<ref name="Susterstede" /> * {{vlagikoon|Japan}} [[Osaka]], [[Japan]], sedert 1957.<ref name="Susterstede" /> * {{vlagikoon|Frankryk}} [[Parys]], [[Frankryk]], sedert 1997.<ref name="Susterstede" /> * {{vlagikoon|Suid-Korea}} [[Seoel]], [[Suid-Korea]], sedert 1975.<ref name="Susterstede" /> * {{vlagikoon|China}} [[Shanghai]], [[Volksrepubliek China|China]], sedert 1979.<ref name="Susterstede" /> * {{vlagikoon|Australië}} [[Sydney]], [[Australië]], sedert 1968.<ref name="Susterstede" /> * {{vlagikoon|Taiwan}} [[Taipei]], [[Republiek China|Taiwan]], sedert 1969.<ref name="Susterstede" /> * {{vlagikoon|Griekeland}} [[Thessaloniki]], [[Griekeland]], sedert 1990.<ref name="Susterstede" /> * {{vlagikoon|Switserland}} [[Zürich]], [[Switserland]], sedert 2003.<ref name="Susterstede" /> }} == Verwysings == {{Verwysings|2}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie}} ; Amptelike webtuiste ---- * {{en}} [http://www.sfgov.org/ ''Amptelike webtuiste''] ; Algemene inliging ---- * {{en}} {{cite web|url=https://www.britannica.com/place/San-Francisco-California|title=San Francisco|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=22 Julie 2026}} ; Toerisme ---- * {{en}} {{Wikivoyage}} * {{en}} [https://www.sftravel.com/ ''San Francisco Travel Association''] ; Vervoer ---- * {{en}} [http://londonist.com/london/history/san-francisco-cable-cars-from-london?rel=handpicked ''Londonist: San Francisco's Cable Cars Were Invented By A Londoner''] {{Normdata}} [[Kategorie:Kusstede]] [[Kategorie:San Francisco| ]] i1n6nycp0xkanlsx73w9etbupqqo67p 0 13460 2918966 2918548 2026-07-23T19:30:11Z SpesBona 2720 /* Regering en politiek */ + Prent 2918966 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Land |noem_naam = Republiek Korea |volle_naam = <small>대한민국 / 大韓民國 ([[Koreaans]])<br />''Daehanminguk''</small> |algemene_naam = Suid-Korea |beeld_vlag = Flag of South Korea.svg |beeld_wapen = Coat of arms of South Korea.svg |simbool_tipe = Wapen |beeld_kaart = Republic of Korea (orthographic projection).svg |leuse = 홍익인간/弘益人間<ref name="lie">{{en}} {{cite journal |url=https://www.fssp.uaic.ro/argumentum/Numarul%2010%20(2)/Articol%20Cozmiuc.pdf |page=6 |format=PDF |title=A New Way of Seeing Country Social Responsibility |journal=Faculty of Philosophy and Social-Political Sciences |publisher=Alexandru Ioan Cuza University |accessdate=1 Julie 2026}}</ref><br /><small>''([[Koreaans]] vir: "Bring voordeel vir die mensdom"'')</small> |volkslied = ''[[Aegukga]]''<br />애국가<br /><small>''(Koreaans vir: "Die Patriotiese Lied")''</small><br /><center>[[Lêer:National anthem of South Korea, performed by the United States Navy Band.wav]]</center> |amptelike_tale = [[Koreaans]] en [[gebaretaal]]<ref>{{ko}} {{cite web |url=http://www.law.go.kr/%EB%B2%95%EB%A0%B9/%ED%95%9C%EA%B5%AD%EC%88%98%ED%99%94%EC%96%B8%EC%96%B4%EB%B2%95/(13978,20160203) |title=[시행 2016.8.4.] [법률 제13978호, 2016.2.3., 제정] (Handhawing 2016.8.4. Wet No 13978, uitgevaardig op 3 Februarie 2016 |year=2016 |accessdate=11 Maart 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160311124649/http://www.law.go.kr/%EB%B2%95%EB%A0%B9/%ED%95%9C%EA%B5%AD%EC%88%98%ED%99%94%EC%96%B8%EC%96%B4%EB%B2%95/(13978,20160203) |archive-date=11 Maart 2016 |url-status=live}}</ref> |hoofstad = [[Seoel]] {{Koördinate|37|33|N|126|58|O}} |latd = 37 |latm = 33 |latNS = N |longd = 126 |longm = 58 |longEW = O |grootste_stad = [[Seoel]] |regeringsvorm = Unitêre presidensiële<br />grondwetlike [[republiek]] |leiertitels = <br />• [[President]]<br />• [[Eerste minister]] |leiername = [[Lee Jae-myung]]<br />[[Han Seong-sook]] |oppervlak_rang = 109^de |oppervlak_grootte = |oppervlak = 99&nbsp;720<ref name="CIA">{{en}} {{cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/korea-south/|title=Korea, South|publisher=[[Central Intelligence Agency]]|accessdate=2 Februarie 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260202173845/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/korea-south/|archive-date=2 Februarie 2026|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref> |oppervlakmi² = 38&nbsp;502 |persent_water = 2,7 (2015)<ref>{{en}} {{cite web|url=https://stats.oecd.org/Index.aspx?DataSetCode=SURFACE_WATER#|title=Surface water and surface water change|publisher=[[OESO]]|accessdate=1 Julie 2026}}</ref> |bevolking_skatting = 52&nbsp;081&nbsp;799<ref name="CIA" /> |bevolking_skatting_jaar = 2024 |bevolking_rang = 28^ste |bevolking_sensus = 48&nbsp;580&nbsp;000 |bevolking_sensus_jaar = 2010 |bevolkingsdigtheid = 522,3 |bevolkingsdigtheidmi² = 1&nbsp;352,7 |bevolkingsdigtheidrang = 15^de |BBP_PPP = $3&nbsp;488&nbsp;miljard<ref name=imf2>{{en}} {{cite web |url=https://www.imf.org/en/publications/weo/weo-database/2025/april/weo-report?c=542&s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC&sy=2025&ey=2027&ssm=0&scsm=1&ssd=1&scc=1&ssc=1&sic=0&sort=country&ds=.&br=0 |title=Korea |publisher=[[Internasionale Monetêre Fonds]] |date=April 2025 |accessdate=1 Julie 2026}}</ref> |BBP_PPP_rang = 14^de |BBP_PPP_jaar = 2026 |BBP_PPP_per_kapita = $67&nbsp;589<ref name=imf2 /> |BBP_PPP_per_kapita_rang = 27^ste |BBP = $1&nbsp;852&nbsp;miljard<ref name=imf2 /> |BBP_rang = 15^de |BBP_jaar = 2026 |BBP_per_kapita = $35&nbsp;880<ref name=imf2 /> |BBP_per_kapita_rang = 36^ste |onafhanklikheidstipe = Vorming |onafhanklikheidsgebeure = • Gojoseon (mitologies)<br />• [[Drie koninkryke van Korea|Drie Koninkryke]]<br />• Balhae- en Silla-koninkryke<br />• [[Goryeo]]-dinastie<br />• [[Joseon]]-dinastie<br />• [[Koreaanse Keiserryk|Keiserryk]]<br />• [[Japannese Keiserryk|Japannese]] anneksasie<br />• Onafhanklikheidsverklaring<br />• Voorlopige regering<br />• Japannese oorgawe<br />• Amerikaanse administrasie<br />• Eerste republiek<br />• Huidige grondwet |onafhanklikheidsdatums = <br /><br />2333 v.C.<br />[[57 v.C.]]<br />[[668]]<br />[[25 Julie]] [[918]]<br />[[13 Augustus]] [[1392]]<br />[[12 Oktober]] [[1897]]<br />[[29 Augustus]] [[1910]]<br />[[1 Maart]] [[1919]]<br />[[11 April]] [[1919]]<br />[[15 Augustus]] [[1945]]<br />[[8 September]] [[1945]]<br />[[15 Augustus]] [[1948]]<br />[[25 Februarie]] [[1988]] |MOI = {{wins}} 0,937<ref>{{en}} {{cite web |url=https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2025reporten.pdf |title=Human Development Report 2025 |publisher=United Nations Development Programme |date=6 Mei 2025 |accessdate=1 Julie 2026}}</ref> |MOI_rang = 20^ste |MOI_jaar = 2023 |MOI_kategorie = {{kleur|#009900|baie hoog}} |Gini = 32,9<ref>{{en}} {{cite web |url=https://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI?locations=KR |title=Gini Index – Korea, Rep. |publisher=[[Wêreldbank]] |accessdate=1 Julie 2026}}</ref> |Gini_rang = 93^ste |Gini_jaar = 2021 |Gini_kategorie = {{kleur|#fc0|medium}} |geldeenheid = [[Suid-Koreaanse won|'''Won''']] (simbool: '''₩''') |geldeenheid_kode = KRW |land_kode = KR |tydsone = [[Korea Standaardtyd|KST]] |utc_afwyking = [[UTC+09:00|+9]] |tydsone_somer = nie toegepas nie |utc_afwyking_DST = [[UTC+09:00|+9]] |internet_domein = [[.kr]], .한국 |skakelkode = 82 |voetskrif = }} '''Suid-Korea''' ([[Koreaans]]: 한국, [[Hanja]]: 韓國, ''Hanguk''), amptelik die '''Republiek Korea''' (Koreaans: 대한민국, Hanja: 大韓民國, ''Daehanminguk'', {{Audio|Ko-Daehan Minguk.ogg|luister}}, letterlik: "Groot Han-Republiek" of "Groot Koreaanse Republiek"), is 'n [[grondwet]]like [[republiek]] in [[Oos-Asië]] wat die suidelike helfte van die [[Korea|Koreaanse Skiereiland]] en eilande langs die kus beslaan. [[Jeju]], die grootste eiland, is ongeveer 82&nbsp;km suid van die vasteland af geleë. Die land word in die noorde begrens deur die Demokratiese Volksrepubliek Korea ([[Noord-Korea]]), in die ooste deur die [[See van Japan]] (wat in Suid-Korea egter Oossee genoem word), die [[Oos-Chinese See]] in die suide en die [[Geelsee]] in die weste. Die land word in die suidooste deur die [[Straat van Korea]] van die [[Japan]]nese eiland Tsushima geskei. Die [[Volksrepubliek China]] is oorkant die Geelsee geleë. [[Lêer:Seoul sykline.jpg|duimnael|links|[[Seoel]], Suid-Korea se [[hoofstad]] en grootste stad]] [[Lêer:Satellite image of South Korea in January 2004.jpg|duimnael|links|[[Nasa]]-satellietbeeld van Suid-Korea]] [[Lêer:KOCIS Korea Snowfall in Gyeongbokgung 03 (11318876484).jpg|duimnael|links|Korea staan tradisioneel as die "Land van die Oggendstilte" bekend]] [[Lêer:Lotte World Tower at sunset.jpg|duimnael|links|Lotte World Tower in Seoel in Augustus 2015 – een van die wêreld se hoogste wolkekrabbers]] Die [[hoofstad]] en grootste metropolitaanse gebied is [[Seoel]] aan die Hanrivier waar byna die helfte van die Suid-Koreaanse bevolking saamgetrek is. Seoel is die ekonomiese spilpunt van dié land en het sentraal gestaan in die sogenoemde "Wonder aan die Hanrivier", die vinnige industrialisering en verstedeliking van Suid-Korea ná die [[Korea-oorlog]] (1950–1953) wat van die republiek – oorspronklik 'n arm agrariese samelewing – binne enkele dekades een van die vernaamste en tegnologies gevorderdste nywerheidslande ter wêreld gemaak het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.britannica.com/place/South-Korea |title=South Korea |publisher=[[Encyclopædia Britannica]] |accessdate=1 Julie 2026}}</ref> Multinasionale ondernemings en konglomerate soos [[Samsung Groep|Samsung]], [[LG]], [[Hyundai Motormaatskappy|Hyundai]] en [[Kia]] het in globale rolspelers ontwikkel. Suid-Korea het, net soos sy buurland Japan, 'n etnies uiters homogene bevolking van meer as 52 miljoen. [[Koreane]] se nasionale identiteit en selfbeskouing as lotgemeenskap spruit voort uit hierdie eendersheid en 'n geskiedenis as 'n [[Onafhanklikheid|onafhanklike]] land wat tot in die 7de eeu n.C. terugstrek. So word die politieke verdeling van Korea ná die [[Tweede Wêreldoorlog]] volgens 'n ooreenkoms tussen die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]] en die [[Sowjetunie]] steeds as 'n traumatiese en smartvolle gebeurtenis ervaar. Die stigting van Suid-Korea in 1948 is voorafgegaan deur die Japannese besetting van Korea van 1910 af. Nadat die [[Kommunisme|kommunistiese]] Noord-Korea op 25 Junie 1950 die suide binnegeval het, het die Korea-oorlog as internasionale konflik, waarby ook [[Suid-Afrika]] militêr betrokke was, drie jaar lank op die skiereiland gewoed. Die oorlogshandelinge is in 1953 met 'n [[wapenstilstand]]sooreenkoms beëindig waarvolgens Noord- en Suid-Korea deur 'n gedemilitariseerde sone met 'n wydte van vier kilometer van mekaar geskei word. Dié sone, wat oor 'n afstand van 240&nbsp;km loop en ongeveer die 38ste noordelike breedtegraad vanaf die monding van die Hanrivier aan die weskus van die Koreaanse Skiereiland tot 'n punt aan die ooskus, net suid van die Noord-Koreaanse nedersetting Kosŏng, volg, kom grootliks ooreen met die wapenstilstandslyn van 1953. Sedert republiekwording het Suid-Korea vyf groot [[grondwet]]like veranderinge ondergaan wat dié land van outokrasieë en militêre diktature tot 'n volwaardige veelpartydemokrasie gelei het. == Etimologie == [[Lêer:History of Korea-476.PNG|duimnael|links|Die naam ''Korea'' is ontleen aan die verkorte vorm van ''Goguryeo'': ''Goryeo'' (''Koryŏ)'']] Die naam ''Korea'' is 'n [[eksoniem]] ontleen aan die naam van die historiese koninkryk ''[[Goryeo]]'' (hersiene romanisering) of ''Koryŏ'' (McCune-Reischauer-transkripsie). ''Goryeo'' is die verkorte naam wat deur [[Goguryeo]] in die vyfde eeu amptelik in gebruik geneem is<ref>{{en}} {{cite book|last1=Roberts|first1=John Morris|last2=Westad|first2=Odd Arne|title=The History of the World|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-993676-2|page=443|url=https://books.google.com/books?id=A2cfZkU5aQgC&q=koguryo+powerful+empire|accessdate=15 Julie 2016|year=2013|archive-date=14 Januarie 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230114234403/https://books.google.com/books?id=A2cfZkU5aQgC&q=koguryo+powerful+empire|url-status=live}}</ref><ref>{{en}} {{cite book|last1=Gardner|first1=Hall|title=Averting Global War: Regional Challenges, Overextension, and Options for American Strategy|publisher=Palgrave Macmillan|isbn=978-0-230-60873-3|pages=158–159|url=https://books.google.com/books?id=acvGAAAAQBAJ&q=great+powers|archive-url=https://web.archive.org/web/20210417203941/https://books.google.com/books?id=acvGAAAAQBAJ&q=great+powers|url-status=dead|archive-date=17 April 2021|accessdate=15 Julie 2016|date=27 November 2007}}</ref><ref>{{en}} {{cite book|last1=Laet|first1=Sigfried J. de|title=History of Humanity: From the seventh to the sixteenth century|publisher=UNESCO|isbn=978-92-3-102813-7|page=1133|url=https://books.google.com/books?id=PvlthkbFU1UC&pg=PA1133|accessdate=8 November 2016|year=1994|archive-date=14 Januarie 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230114234404/https://books.google.com/books?id=PvlthkbFU1UC&pg=PA1133|url-status=live}}</ref> en die naam van sy 10de-eeuse opvolgerstaat Goryeo.<ref name="Koryo1">{{en}} {{cite book|last1=Rossabi|first1=Morris|title=China Among Equals: The Middle Kingdom and Its Neighbors, 10th–14th Centuries|publisher=University of California Press|isbn=978-0-520-04562-0|page=323|url=https://books.google.com/books?id=sNpD5UKmkswC&q=%22As+the+self-proclaimed+successor+to+Koguryo+and+the+protector+of+Parhae+refugees%2C+many+of+them+of+Koguryo+origin%2C+Koryo+considered+the+northern+territories+in+Manchuria+its+rightful+legacy.%22|accessdate=8 November 2016|date=20 Mei 1983|archive-date=14 Januarie 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230114234928/https://books.google.com/books?id=sNpD5UKmkswC&q=%22As+the+self-proclaimed+successor+to+Koguryo+and+the+protector+of+Parhae+refugees%2C+many+of+them+of+Koguryo+origin%2C+Koryo+considered+the+northern+territories+in+Manchuria+its+rightful+legacy.%22|url-status=live}}</ref><ref name="Koryo2">{{en}} {{cite book|last1=Yi|first1=Ki-baek|title=A New History of Korea|publisher=Harvard University Press|isbn=978-0-674-61576-2|page=103|url=https://books.google.com/books?id=g2mdVwXpMzwC&pg=PA103|accessdate=8 November 2016|year=1984|archive-date=14 Januarie 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230114234927/https://books.google.com/books?id=g2mdVwXpMzwC&pg=PA103|url-status=live}}</ref> Besoekende [[Arabiere|Arabiese]] en [[Perse|Persiese]] handelaars het die naam uitgespreek as "Korea".<ref>{{en}} {{citation |last = Yunn |first = Seung-Yong |year = 1996 |title = Religious culture of Korea |chapter = Muslims earlier contact with Korea |publisher = Hollym International |page = 99}}</ref> Die moderne naam Korea het in 1568 vir die eerste keer verskyn op die eerste [[Portugal|Portugese]] kaart deur João vaz Dourado as ''Conrai''<ref>{{pt}} {{cite web|last=Dourado|first=Fernão|title=Atlas de Fernão Vaz Dourado|url=https://digitarq.arquivos.pt/details?id=4162624|website=Arquivo nacional da Torre do Tombo|accessdate=13 Augustus 2020|archive-date=21 Junie 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200621104001/http://digitarq.arquivos.pt/details?id=4162624|url-status=live}}</ref> en later in die laat 16de eeu en vroeë 17de eeu as ''Corea'' (Korea) op die kaarte deur Teixeira Albernaz in 1630.<ref>{{es}} {{cite web|title=1369MAPAS E ICONOGRAFIA DOS SÉCS. XVI E XVII|url=https://www.tdx.cat/bitstream/handle/10803/4951/fmpnro4de4.pdf?sequence=4&isAllowed=y|accessdate=13 Augustus 2020|archive-date=6 Februarie 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210206024701/https://www.tdx.cat/bitstream/handle/10803/4951/fmpnro4de4.pdf?sequence=4&isAllowed=y|url-status=live}}</ref> Die Koninkryk ''Goryeo'' het vir die eerste keer aan [[Weste]]rlinge bekend geword, toe [[Afonso de Albuquerque]] in 1511 [[Malacca]] verower en die mense beskryf het wat met dié wêrelddeel handel gedryf het, wat deur die Portugese die ''Gores'' genoem is.<ref>{{pt}} {{cite web|last=pato|first=Raymundo|title=Cartas de Afonso de Albuquerque, vol. 1|url=https://pt.scribd.com/doc/123188359/Cartas-de-Afonso-de-Albuquerque-vol-1|accessdate=13 Augustus 2020|archive-date=17 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210417213142/https://pt.scribd.com/doc/123188359/Cartas-de-Afonso-de-Albuquerque-vol-1|url-status=live}}</ref> Ondanks die naasbestaan van die spellings ''Corea'' en ''Korea'' in 19de-eeuse publikasies meen sommige Koreane, dat die [[Japannese Keiserryk]] tydens die Japannese besetting doelbewus die spelling na ''Korea'' gestandaardiseer het, waarvolgens Japan in die alfabet eerste verskyn.<ref name="UDN">{{zh}} {{cite web|date=5 Julie 2008|title=Korea原名Corea? 美國改的名|url=http://city.udn.com/54543/2933925|accessdate=28 Maart 2014|publisher=[[United Daily News]]|archive-date=6 Oktober 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141006101951/http://city.udn.com/54543/2933925|url-status=live}}</ref><ref name="LATimes0309">{{en}} {{cite web|url=https://articles.latimes.com/2003/sep/15/world/fg-corea15|title=A 'C' Change in Spelling Sought for the Koreas|publisher=[[Los Angeles Times]]|author=Barbara Demick|date=15 September 2003|accessdate=28 Maart 2016|archive-date=11 April 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160411062040/http://articles.latimes.com/2003/sep/15/world/fg-corea15|url-status=live}}</ref> Nadat Goryeo in 1392 deur die Koninkryk [[Joseon]] (조선; 朝鮮; ''Chosŏn'') opgevolg is, het Joseon die amptelike naam vir die hele gebied geword, hoewel dit nie algemeen aanvaar is nie. Die nuwe amptelike naam het sy oorsprong in die antieke koninkryk [[Gojoseon]] (2333 v.C.). In 1897 het die Joseon-dinastie die land se amptelike naam verander van ''Joseon'' na [[Koreaanse Keiserryk]] (대한제국; 大韓帝國; ''Daehan Jeguk''; ''Taehan Cheguk''; letterlik: "Keiserryk Groot-Korea"). 'n Deel van die Koreaanse Keiserryk se naam ''Daehan'' (대한; 大韓; letterlik: "Groot Han") is afgelei van ''Samhan'' ("Drie Han") en verwys na die [[drie koninkryke van Korea]], maar nie na die antieke konfederasie in die Suidelike Koreaanse Skiereiland nie.<ref>{{ko}} {{cite web |last1=이기환 |title=[이기환의 흔적의 역사]국호논쟁의 전말…대한민국이냐 고려공화국이냐 |url=http://news.khan.co.kr/kh_news/khan_art_view.html?artid=201708300913001&code=960100&www |website=경향신문 |publisher=Kyunghyang Shinmun |accessdate=2 Julie 2018 |date=30 Augustus 2017 |archive-date=12 Augustus 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190812154305/http://news.khan.co.kr/kh_news/khan_art_view.html?artid=201708300913001&code=960100&www |url-status=live }}</ref><ref>{{ko}} {{cite web |last1=이덕일 |title=[이덕일 사랑] 대~한민국 |url=http://news.chosun.com/site/data/html_dir/2008/08/14/2008081401512.html |website=조선닷컴 |publisher=The Chosun Ilbo |accessdate=2 Julie 2018 |archive-date=18 Februarie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200218134345/http://news.chosun.com/site/data/html_dir/2008/08/14/2008081401512.html |url-status=live}}</ref> Hoewel dit nie meer die amptelike naam was nie, is die naam ''Joseon'' egter steeds gebruik deur die meeste Koreane om na hul land te verwys. Tydens die Japannese heerskap is die twee name ''Han'' en ''Joseon'' langs mekaar gebruik. Ná die oorgawe deur Japan in 1945 is Republiek Korea ([[Koreaans]]: 대한민국; 大韓民國, ''Daehan Minguk'', {{Audio|Ko-Daehan Minguk.ogg|luister}}, letterlik: "Groot Han-Republiek") goedgekeur as die amptelike [[Afrikaans]]e naam vir die nuwe land. Dit is egter nie 'n regstreekse vertaling van die Koreaanse naam nie.<ref name="unloved" /> Vervolgens word soms die Koreaanse naam "Daehan Minguk" deur Suid-Koreane as 'n [[metoniem]] gebruik om na die Koreaanse [[etniese groep]] (of "ras") in sy geheel te verwys pleks vir slegs die Suid-Koreaanse staat.<ref name="thefreelibrary.com">{{en}} {{cite web|url=https://www.thefreelibrary.com/North+Korea%27s+state-loyalty+advantage.-a0274114570|archive-url=https://archive.today/20180520092751/https://www.thefreelibrary.com/North+Korea's+state-loyalty+advantage.-a0274114570|url-status=dead|last=Myers|first=Brian Reynolds|title=North Korea's state-loyalty advantage.|publisher=Free Online Library|date=20 Mei 2018|archive-date=20 Mei 2018|accessdate=26 Mei 2018}}</ref><ref name=unloved>{{en}} {{Cite web|url=http://sthelepress.com/index.php/2016/12/28/still-the-unloved-republic/|title=Still the Unloved Republic|date=28 Desember 2016|accessdate=10 Junie 2019|last=Myers|first=Brian Reynolds|publisher=Sthele Press|archive-date=13 Maart 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180313210134/http://sthelepress.com/index.php/2016/12/28/still-the-unloved-republic/|url-status=dead}}</ref> == Geskiedenis == === Prehistoriese Korea === ==== Paleolitikum ==== [[Lêer:Stone hand axe. Imjin-Hantan river. Korea. Lower Paleolithic.jpg|duimnael|'n Ou Paleolitiese handbyl uit die [[Imjin]]-[[Hantan]]-gebied by die grens tussen Noord- en Suid-Korea]] Die Koreaanse Skiereiland is vermoedelik in die Ou Paleolitiese tydperk vir die eerste keer deur [[mens]]e bevolk. Daarop dui sowat 30 vondsplekke uit die [[Paleolitikum]] wat oor die hele Koreaanse Skiereiland en die grootste deel van Noordoos-China versprei is. 'n Groot deel van dié vondse bestaan uit steen-, horing- en beengereedskap, met gepoleerde klipgereedskap wat domineer. Ander vondse behels klipdierefigure of in klip gegraveerde dierefigure wat op kunssinnige of magies-religieuse handelinge dui. Daarbenewens is bene van ''[[Homo erectus]]'' opgegrawe, waaronder twee volledige kinderskelette. Volgens die [[radiokoolstofdatering]] is die vondse sowat 400&nbsp;000 tot 500&nbsp;000 jaar oud.<ref name="Kim1-3">{{de}} {{cite book |author=Hiyoul Kim |title=Koreanische Geschichte. Einführung in die Koreanische Geschichte von der Vorgeschichte bis zur Moderne |publisher=Asgard-Verlag |location=Bonn |year=2004 |ISBN=3-537-82040-2 |pages=1–3}}</ref><ref>{{de}} {{cite book |author=Dieter Kuhn |title=Neue Fischer-Weltgeschichte: Ostasien bis 1800 |publisher=Fischer |location=Frankfurt am Main |year=2014 |ISBN=978-3-10-010843-2 |pages=68}}</ref> Die Koreaanse Skiereiland se vroeë bewoners het gebly in grotte of hutte wat hulle self opgerig het, dikwels op sonnige plekke naby waterbronne. Hulle het vuur gebruik vir verhitting en kook en staat gemaak op jag, visvang en die versameling van vrugte, bessies en eetbare wortels. Deesdae se [[Koreane]] is meestal egter geen etniese nakomelinge van hierdie vroeë bewoners nie.<ref name="Kim1-3" /> ==== Jeulmun-tydperk ==== Argeologiese vondse dui daarop dat die skiereiland sowat 18&nbsp;000 tot 12&nbsp;000 jaar gelede bevolk was. Die skiereiland se ou bevolking het uit inheemse Noordoos-Asiatiese kusbewoners en aan die Jomon-verwante groepe bestaan. Sogenoemde Kamkeramiek met visgraatpatrone is in al die landsdele gevind. Die Jeulmun-kultuur, wat op 6000 tot 1500 v.C. gedateer word, toon groot ooreenkomste met die gelyktydige kultuur van die [[Japannese Argipel]].<ref>{{de}} {{cite book |author=Dieter Kuhn |title=Ostasien bis 1800 |publisher=Fischer |location=Frankfurt am Main |year=2014 |pages=71}}</ref> Die mense in hierdie tydperk het bestaan gemaak as [[jagter-versamelaar]]s en [[Vissery|vissers]] en het wilde rys, [[Manna (graan)|manna]], [[gars]] en [[sorghum]] verbou. Met garsverbouing is omstreeks 4500 v.C. begin.<ref name=":1">{{en}} {{cite book |author=John Whitman |title=Northeast Asian Linguistic Ecology and the Advent of Rice Agriculture in Korea and Japan |series=Rice |edition=4 |volume=3 |year=2012 |ISSN=1939-8433 |DOI=10.1007/s12284-011-9080-0 |pages=149–158 |url=https://thericejournal.springeropen.com/articles/10.1007/s12284-011-9080-0 |accessdate=1 Julie 2026}}</ref> Die Jomon-volk toon 'n groot genetiese verwantskap met Oos-Asiatiese kusvolke soos [[Ainoe]], Japannese, Koreane, [[Oeltsje]], [[Nifchers]] en die [[inheemse volke van Taiwan]] ([[Amis]] en [[Atayal]]).<ref>{{en}} {{cite book |authors=Naoki Osada, Yosuke Kawai |title=Exploring models of human migration to the Japanese archipelago using genome-wide genetic data |series=Anthropological Science |edition=129 |volume=1 |year=2021 |DOI=10.1537/ase.201215 |pages=45–58 |url=https://www.jstage.jst.go.jp/article/ase/129/1/129_201215/_html/-char/en |accessdate=1 Julie 2026}}</ref> Die Jeulmun-Kultur het tussen 1500 v.C. en 700 v.C. tot 'n einde gekom. Gedurende die [[Neolitikum]] het die Mumun-kultuur ontstaan. === Mumun- en Bronstydperk === Aanvanklik is koudbestande droë [[rys]] verbou. Die verbouing van nat rys het later in Korea en Japan ontwikkel, vanuit [[Shandong]] en rondom 1500 v.C. oor die [[Liaodong]]-skiereiland Korea bereik. Hierdie verspreiding word met die Mumun-kultuur ná 1500 v.C. op die Koreaanse Skiereiland en die Yayoi-kultuur ná 950 v.C. op die Japannese Argipel geassosieer.<ref name=":1" /> Die vervaardiging van [[sy]], [[spin]] en [[weef]] dateer uit die eerste eeu v.C.<ref>{{de}} {{cite book |author=Dieter Kuhn |title=Ostasien bis 1800 |publisher=Fischer |location=Frankfurt am Main |year=2014 |pages=78}}</ref> Omtrent 35&nbsp;000 Dolmen, sowat 40% van al die megaliete wêreldwyd, bevind hulle in Korea, waarvolgens na Korea ook as die "Koninkryk van die Dolmen" verwys word. In hierdie dolmen is [[brons]]- en [[jade]]juweliersware gevind. 'n Genetiese studie deur Siska et al. (2017) dui daarop dat moderne Koreane 'n baie sterk verwantskap met beenvondse in die ''Devil’s Gate'' in Rusland, naby Noord-Korea toon, saam met die [[Oeltsje]], [[Oroqe]], [[Nanai]] en gedeeltelik ook met die [[Japannese]].<ref name="Siska-et-al-2017">{{en}} {{cite book |author=Veronika Siska |title=Genome-wide data from two early Neolithic East Asian individuals dating to 7700 years ago |publisher=Science Advances |edition=3 |series=2 |date=2017 |url=https://advances.sciencemag.org/content/3/2/e1601877.full |accessdate=21 Maart 2017 |DOI=10.1126/sciadv.1601877}}</ref> Bevolkingsgroepe uit die Mumun- en Yayoi-tydperk is [[Taalwetenskappe|taalkundig]] verwant aan die Koreaanse en [[Japannese tale]].<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.academia.edu/35280086/Origins_of_the_Japanese_Language |title=Origins of the Japanese Language |author=Alexander Vovin |accessdate=17 Januarie 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230117140020/https://www.academia.edu/35280086/Origins_of_the_Japanese_Language |archive-date=17 Januarie 2023 |url-status=dead}}</ref> In die 3de eeu v.C. verdwyn rysverbouingsplekke uit argeologiese vondse en verskyn weer in die 1ste eeu n.C. Die onderbreking in die verbouing van nat rys gaan gepaard met die ontstaan van die Koreaanse Bronsdolk-kultuur in die 3de eeu v.C.<ref name=":1" /> Die met Gojoseon geassosieerde Bronsdolk-vondse van Liaoning se Bronsdolk-kultuur of Koreaanse Bronsdolk-kultuur verdwyn wes van die [[Liao]] ná die verowering van die boloop deur die [[Yan (staat)|Yan-staat]] in Noordoos-China. === Gojoseon === [[Lêer:History of Korea-108 BC.png|duimnael|'n Kaart van Korea in 108 v.C.]] Volgens die Samguk Yusa, oftewel Verhale van die Drie Koninkryke, is die eerste Koreaanse staat [[Gojoseon]] (고조선, 古朝鮮, letterlik: "Alt-Joseon") in die 2300's v.C. deur die mitologiese halfgod [[Dangun]] gestig. Die [[voorvoegsel]] ''Go-'' "oud" is 'n moderne konvensie om die antieke staat van die latere [[Joseon]] te onderskei. Die eintlike naam was Joseon. Na Joseon word vir die eerste keer in die Chinese skrifte uit die [[tydperk van die Lente en die Herfs]] (8ste tot 5de eeu v.C.) verwys en dit was volgens die bronne in die noordooste van die destydse China en die [[Bohai-baai]] geleë. Die histories verifieerbare Gojoseon se ontstaan word volgens argeologiese vondste op die laatste in die 7de eeu v.C. beraam. In die huidige geskiedskrywing word Gojoseon met die gelyktydige Bronstydperk, veral die verspreiding van blaarvormige bronsdolke in Noordoos-Asië, geassosieer.<ref name=":0">{{en}} {{cite book |authors=Michael D. Shin, Injae Lee |title=Korean History in Maps: From Prehistory to the Twenty-First Century |publisher=Cambridge University Press |location=Cambridge |year=2014 |ISBN=978-1-107-09846-6}}</ref> Soos dit uit 'n vonds van 'n bronsskild met 'n uitbeelding van 'n [[Sjamanisme|sjamanistiese]] paal blyk was daar teen 300 v.C. in Korea sogenoemde ''sottae'' met drie voëls bo-op waarmee op die eerste volmaandag van die jaar steeds talle dorpsingange versier word. Die voëls was gunstige draers van graansaad. In die werk Samguk Sagi word na sy hoofstad as ''Asadal'' (아사달, 阿斯達) verwys. In teenstelling met die naam van Wiman Joseon se hoofstad ''Wanggeomseong'' is die naam Asadal se fonetiese waarde uit die Oud-Koreaansse alfabet oorgedra pleks van 'n semantiese vertolking. Dit is dalk saamgestel uit die twee woorde ''*asa'' vir "opkomende (oggend-)son" (vergelyk Koreaans ''achim'' en Middel-Koreaans ''achóm'') en ''*dal'' wat "groot veld" beteken. ==== Wiman Joseon ==== [[Lêer:History of Korea-001.png|duimnael|'n Kaart van Korea in 1 n.C.]] Nadat [[Wei Man]] (Koreaans ''Wiman''), 'n generaal uit die Noordoos-Chinese [[Yan (staat)|Yan]] wat op sy eie opgetree het, in 194 v.C. na Gojoseon gekom en daar bewind oorgeneem het, is na die land onder hom en sy opvolgers as ''Wiman Joseon'' verwys. Dit het vir 'n rukkie langs die China onder die [[Han-dinastie]] bestaan, maar is uiteindelik deur dit verower en onder beheer van vier militêre kommandanture geplaas. Teen die einde van sy bestaan het 'n aantal deelstate weggebreek, waaronder [[Goguryeo]] in die noorde, [[Buyeo (staat)|Buyeo]] in Mantsjoerye asook [[Okjeo]] en [[Dongye]] in die noordooste van Korea, wat een-een by Goguryeo ingelyf is. Die [[Taoïsme]] was vermoedelik die eerste van die [[Oosterse filosofie|Oosterse filosofieë]] wat Korea bereik het. Daarteenoor bestaan vir Gija Joseon uit die 11de eeu v.C. geen historiese bronne nie en dit het in Joseon in 16de-eeuse in [[Nieu-Konfusianisme|Nieu-konfusianistiese]] geskrifte verskyn. Die [[Gija]]-verhaal is vermoedelik bedink om 'n niebestaande teenwoordigheid van die [[Konfusianisme]] te skep en sodoende 'n voorrang teenoor die ouer Koreaanse [[Boeddhisme]] te skep. === Jinguk en die Proto-Drie Koninkryke-tydperk === ==== Jinguk ==== Wiman Joseon het dele van die noordweste van Korea beheer; in die suide was daar die ryk ''Jin'' (辰), waaroor min bekend is, omdat dit nie oor 'n skryfstelsel beskik het nie of geen skriftelike optekeninge vervat is nie (nie verwant met die 金 van die Chinese Jin-dinastieë nie). Die konfederasie het kort ná die val van Gojoseon ontbind en saam met migrante uit Gojoseon die lande van die [[Samhan]]-tydperk gevorm. Voordat die groot aantal state tot Mahan, Jinhan en Byeonhan saamgesluit het, het daar volgens die Dongyi-hoofstuk van ''Sanguo zhi'' 70 state op die Koreaanse Skiereiland bestaan.<ref name=":0" /> ==== Die vier Han-kommandanture ==== [[Lêer:Hyondo-rom.png|duimnael|Die Han-kommandanture (Lelang, Zhenfan, Lintun, Xuantu)]] Die Han-kommandanture (Lelang, Zhenfan, Lintun, Xuantu en later die van Zhenfan afgestigte Daifang)<ref name=":0" /> is in die jare ná die verowering van Gojoseon in sy invloedsfeer deur [[Han Wudi]] gestig. In die noorde van die Koreaanse Skiereiland is die Koreaanse opvolgerstaat [[Buyeo]] gestig, wat wesentlik was in die vorming van Goguryeo tot 'n koninkryk. Lelang het die regstreeks deur Wiman Joseon beheerde gebied gekontroleer, terwyl Zhenfan en Lintun twee van Gojoseon afhanklike satellietstate vervang het. Xuantu is op die Yemaek se stamgebied gestig. Daifang is op die plek van die in 75 v.C. vernielde Zhenfan-kommandantur opgerig. Die Han-kommandanture is deur goewerneurs beheer wat deur die sentrale mag in China ontplooi is. Die goewerneurs het op hul beurt ondergeskikte burokrate uit die inheemse bevolking benoem. ==== Samhan ==== Uit Mahan en Jinhan het veral twee state voortgespruit, naamlik Saro/Seora/Seorabeol (Silla) en Baekje met sy hoofstad Soburi/Sabi, wat hul grondgebied plek-plek uitgebrei en uiteindelik met onderskeidelik Mahan en Jinhan verenig het. Byeonhan het by die Gaya-stadstatebond aangesluit. Silla is glo in 57 v.c. deur [[Hyeokgeose]] naby die huidige [[Gyeongju]] gestig en Baekje deur 'n migrant uit Goguryeo in die [[Hangang|Han]]-riviervallei. Volgens taalkundiges het in die suide van die Koreaanse Skiereiland sprekers van 'n Proto-Japannese taal gebly wat hulle tussen die 10de en 3de eeu v.C. hulle gedeeltelik op die [[Japannese Argipel]] gevestig het. Hul nasate het later die huidige Japannese geword. Na dié taal word ook as "Skiereilandse Japannees" verwys en dit word as 'n lid van die [[Japannese tale]] geklassifiseer. Die oorsake agter die Yayoi-migrasie is onduidelik, vermoedelik was dit die gevolg van 'n verdringing of assimilasie deur Proto-Koreaanse ruiternomades uit Suid-Siberië.<ref>{{en}} Vovin, Alexander: ''From Kogury to T’amna: Slowly riding to the South with speakers of Proto-Korean.'' 2013, Korean Linguistics. [[doi:10.1075/kl.15.2.03vov]].</ref> === Drie koninkryke van Korea === {{Hoofartikel|Drie koninkryke van Korea}} [[Lêer:Three Kingdoms of Korea Map.png|duimnael|Die drie koninkryke op die Koreaanse Skiereiland aan die einde van die 5de eeu]] In die eerste eeue n.C. kon die koninkryke [[Goguryeo]], [[Baekje]] en [[Silla]] hulle eindelik vestig – die sogenoemde drie koninkryke van Korea. Die [[Boeddhisme]] het in hierdie tydperk in die hele Korea versprei. Aanvanklik was Goguryeo in die noorde die magtigste ryk, maar dit het meer en meer in konflik gekom met China. In 313 het Goguryeo die Chinese kommandantuur Lelang verower, wat hom ongeveer op die grens tussen die twee Koreas bevind het. Daarmee het dit 'n buurstaat geword van Baekje en Silla, waarmee konflikte met dié twee kleiner ryke ontstaan het, wat oor baie eeue sou streek. Japan en China het in aanmerking gekom vir alliansies. In 655 het Silla 'n militêre alliansie gesluit met die Chinese [[Tang-dinastie]] en in 660 eers Baekje en in 668 ook Goguryeo verslaan. In albei gevalle het dit baat gevind by sy teenstanders se binnelandse meningsverskille. === Verenigde Silla en Balhae === [[Lêer:History of Korea-Inter-country Age-830 CE.gif|duimnael|Silla en Balhae in 830]] Ná sy oorwinning oor die ander deelryke het Silla tot aan die einde van die 9de eeu die skiereiland beheer. Die hoofstad ''Seorabeol'' (letterlik: "hoofstad"), ook ''Gyerim'' ("hanebos") of ''Geumseong'' ("goudstad") was op die plek van die huidige [[Gyeongju]] geleë en 'n vir sy rykdom en welvaart bekende metropool. Seorabeol was 'n deel van die [[Syroete]]netwerk en het deelgeneem aan die kulturele uitruil tot in die [[Islam]]itiese wêreld en die [[Sentraal-Asië|Sentraal-Asiatiese]] [[steppe]]. In Arabiese geografiese beskrywings oor Silla word daarna as 'n [[eilandstaat]] aan die oostelike hoek van die wêreld verwys.<ref>{{en}} {{cite book |author=Hee-soo Lee |title=Early Korea-Arabic Maritime Relations Based on Muslim Sources |publisher=Silk Road Programme, Knowledge Bank |location=Republiek Korea}}</ref> In die verre noorde van die Koreaanse Skiereiland en veral in Mantsjoerye het die koninkryk ''Balhae'' ontwikkel, wat die vlugtelinge uit Goguryeo deels opgeneem het. Aangesien Balhae ongeveer in dieselfde tyd as Silla ineengestort het, het baie Koreane vanuit die noorde na die Koreaanse Skiereiland geïmmigreer. === Dinastieë van rykseenheid === ==== Goryeo ==== {{Hoofartikel|Goryeo}} [[Lêer:History of Korea-Later three Kingdoms Period-915 CE.gif|duimnael|Die latere drie koninkryke van Korea]] Die nuut gestigte Goryeo-ryk (918–1392), wat aanvanklik die sentrale deel van die huidige Korea beheer het, het die Silla-ryk geannekseer en van 936 tot 1392 bestaan met die nuwe hoofstad van die verenigde Korea, [[Kaesong|Kaegyeong]]. In die 10de en vroeë 11de eeue was Goryeo in drie oorloë betrokke met die para-Mongoolse [[Liao-dinastie]] wat Goryeo kon wen. Die daaropvolgende tyd van die 11de en 12de eeu word as Goryeo se bloeitydperk beskou. Die 12de-eeuese internasionale balans in Oos-Asië is deur die [[Jin-dinastie (1115–1234)|Jin-dinastie]] se invalpogings teen Liao en Song gestuit. Die grootste deel van die skiereiland is ná die [[Mongole]] se invalle in 1231/32 en 1238 beset, nogtans het die destydse militêre regime (onder beheer van 'n militêre diktator pleks van 'n magtelose heerser) in die daaropvolgende 30 jaar en altesaam nege opeenvolgende invalle kwaai weerstand ontbied. Ná die omverwerping van die militêre diktatuur het die koninklike familie, wat aanvanklik gevlug het, ná jare se asiel op die eiland Gangwha oorgegee. Vir die daaropvolgende 150 jaar was Korea 'n vasalstaat van die Mongole wat [[tribuut]] moes betaal (''Quda'') en was ook deur afgedwonge huwelike en bloedbande (''Khüregen'') aan die Khagan se familie verbonde. Gevolglik was die Goryeo-dinastie ook betrokke by die Mongoolse pogings om Japan te annekseer en het bygedra met skepe en matrose. In 1356 het Goryeo ná 'n verrassingsaanval op die Mongoolse garnisoene by die [[Yalu|Amnok]] sy diplomatieke betrekkinge met die [[Yuan-dinastie]] beëindig en sodoende sy volle soewereiniteit herwin. ==== Joseon ==== {{Hoofartikel|Joseon}} [[Lêer:Paldochongdo dokdo.jpg|duimnael|'n Kaart van 1531]] [[Lêer:Stielers Handatlas 1891 63.jpg|duimnael|'n Kaart van 1891]] Nadat die regerende familie van Goryeo in die nasleep van binnelandse politieke krisisse asook 'n invalplan op die [[Liaodong]]-skiereiland in 1392 omvergewerp is, het generaal Yi Seong-gye die Koninkryk Joseon gestig. Joseon was betrokke in plaaslike militêre konflikte, waaronder die Oei-invasie op Tsushima om [[seerowery]] langs die Koreaanse kus te beëindig. In die 1390's tot 1410's is die noordelike grense tot by die [[Tumen]]-rivier verskuif, wat sedertdien die Koreaanse grens vorm. In 1443 is onder die bewind van koning [[Sejong]] die [[Hangul|Koreaanse alfabet]] ontwikkel. In 1592 het die onder [[Toyotomi Hideyoshi]] verenigde Japan met 'n groot strydmag Korea binnegeval. Die Imjin-oorlog het geduur van 1592 tot 1595 en van 1596 tot 1598, en is gewen deur Joseon, veral danksy generaal [[Yi Sun-sin]] se suksesse ter see. In 1637 het Joseon 'n vasalstaat geword van die [[Mantsjoes]] se [[Qing-dinastie]] wat tribuut moes betaal. Dit was van toepassing tot op 17 April 1895, toe China as deel van die konflik oor die Koreaanse Skiereiland die [[Eerste Chinees-Japannese Oorlog]] teen die [[Japannese Keiserryk]] verloor het. In die Verdrag van Shimonoseki het China sy tradisionele betrekkinge met Korea beëindig. In 1897 het koning [[Gojong van Korea|Gojong]] die [[Koreaanse Keiserryk]] gestig, waarmee die Koninkryk Joseon amptelik beëindig is. ==== Koreaanse Keiserryk ==== {{Hoofartikel|Koreaanse Keiserryk}} Ná die [[Russies-Japannese Oorlog]] (1904–1905) het Japan homself as oorheersende mag in Oos-Asië gevestig. In 1905 het Joseon met die Eulsa-verdrag (of Japan-Korea-Anneksasieverdrag van 1910) 'n Japannese protektoraat geword en onder Gojong se seun, keiser [[Sunjong van Korea|Sunjong]], is 'n Japannese generaal-resident vir Joseon benoem. Op 22 Augustus 1910 is die Koreaanse keiser deur die Japannese regering gedwing om te abdikeer, nadat die Japannese eerste minister [[Itō Hirobumi]] op 26 Oktober 1909 die slagoffer van 'n sluipmoordpoging geword het. === Koloniale tydperk === [[Lêer:China 1910.jpg|duimnael|'n Kaart uit 1910 met die Japannese Keiserryk se grondgebied (in grys). Dit het die Koreaanse Skiereiland as nuwe provinsie ''Chosen'' ingesluit.]] In 1910 is Korea deur Japan geannekseer. Deur die hele besettingstyd heen is min moeite gedoen om Korea te moderniseer en dit was tot aan die einde 'n verarmde landbouhinterland. Dit het gepaard gegaan met die onderdrukking van die Koreaanse kultuur en taal. Die algehele [[geletterdheid]]syfer het by 20% gestagneer, 'n vlak identies aan dié voor die besetting. Aan die einde van die [[Tweede Wêreldoorlog]] op 15 Augustus 1945 het die Japannese Keiserryk oorgegee. Die [[Keiserlike Japannese Weermag]] se soldate in die noorde van Chosen (noord van die 38ste [[Breedtegraad]]) moes hulleself aan die [[Sowjetunie]] se magte oorgee, dié in die suide aan die Amerikaners. Die 15 Augustus 1945 word vandag in albei dele van Korea as [[Onafhanklikheid]]sdag (광복절, ''Gwangbokjeol'') gevier. === Verdeling in Noord- en Suid-Korea === Nadat die onderhandelinge tussen die Verenigde State en die Sowjetunie oor 'n verenigde Korea tot in 1947 misluk het, het die Verenigde State die Koreavraag by die [[Verenigde Nasies]] voorgelê. Die Verenigde State het op 14 November 1947 'n [[VN-resolusie]] bereik, wat vrye verkiesings, die onttrekking van al die buitelandse magte en die stigting van 'n VN-kommissie (UNTCOK: ''UN Temporary Commission on Korea'') vir Korea bedoel het. Die Verenigde State het hul troepe uit die suide onttrek en die USSR het hom volgens die vertrag tot aan die einde van 1948 uit Noord-Korea onttrek. Op 10 Mei 1948 is in die suide verkiesings gehou wat deur [[Syngman Rhee]] gewen is. Dié verkiesings is egter deur die linkse partye geboikot. Op 13 Augustus 1948 het Syngman Rhee amptelik bewind oorgeneem by die Amerikaanse militêre regering. Die Sowjetbeheerde noorde het dit op 9 September 1948 met die stigting van die [[Noord-Korea|Demokratiese Volksrepubliek Korea]] beantwoord, met [[Kim Il-sung]] as die eerste president. Albei regerings het hulleself as wettige regering oor die hele Korea beskou en verder aangekondig, dat hulle dié eis ook militêr wou afdwing. Aangemoedig deur 'n verklaring van die Amerikaanse minister van buitelandse sake, [[Dean Acheson]], wat as sodanig geïnterpreteer kon word, dat die Verenigde State nie vir Korea sou veg nie, het Noord-Korea op 25 Junie 1950 Suid-Korea binnegeval en daarmee die [[Korea-oorlog]] ontketen. === Republiek Korea === [[Lêer:Kaart Korea Nederlands.PNG|duimnael|Korea sedert die Korea-oorlog]] Aan die einde van die Tweede Wêreldoorlog het Amerikaanse troepe en troepe uit die Sowjetunie die suidelike en noordelike helftes van die Koreaanse Skiereiland onderskeidelik beset. Die Koreaanse Skiereiland is effektief langs die 38ste breedtelyn in twee verdeel. Ten spyte van beloftes van 'n onafhanklike en verenigde Korea tydens die [[Kaïro]]-Deklarasie van 1943 het die [[Koue Oorlog]] spoedig gelei tot die vestiging van twee afsonderlike regerings: 'n [[Kapitalisme|kapitalistiese]] Suid-Korea en 'n kommunistiese Noord-Korea. Die Sowjetunie het [[Kim Il-sung]] as die Noord-Koreaanse premier aangewys. Terwyl talle Koreane hulle vir 'n nasionale verkiesing beywer het om 'n regeerder vir die hele land te kies, het die Kommuniste geweier om aan die verkiesing deel te neem deur toegang tot Noord-Korea te blokkeer. Gevolglik is demokratiese verkiesings slegs in die Suide gehou en is [[Syngman Rhee]] as president verkies en die Republiek Korea as 'n wettige regering deur die [[Verenigde Nasies]] erken. Op 25 Junie 1950 het Noord-Korea die Suide binnegeval met die ondersteuning en goedkeuring van [[Josef Stalin]] en [[Mao Zedong]]. Dit het gelei tot 'n bloedige oorlog waarin meer as vier miljoen burgerlikes en soldate gesterf het. Die oorlog staan vandag bekend as die Korea-oorlog. Die Verenigde Nasies het ten behoewe van Suid-Korea ingegryp toe dit blyk dat die Kommunistiese magte die oorhand begin kry het. Noord-Korea is deur sy kommunistiese bondgenote gesteun en die Volksrepubliek China het miljoene troepe na Korea gestuur. Die oorlog is deur 'n wapenstilstand in 1953 beëindig en is tegnies gesproke nog aan die gang. Beide Suid- en Noord-Korea word verdeel deur 'n swaar bewapende gedemilitariseerde sone.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://edition.cnn.com/2004/WORLD/asiapcf/06/03/koreas.agree/index.html |title=Koreas agree to military hotline |publisher=[[CNN]] |date=4 Junie 2004 |accessdate=1 Julie 2026}}</ref> In 1960 het 'n studenteopstand gelei tot die bedanking van president Syngman Rhee, wie se regering outokraties en korrup geword het. Dit het verder gelei tot 'n tydperk van burgerlike onrus en politieke onsekerheid. Generaal [[Park Chung-hee]] het die daaropvolgende jaar 'n militêre staatsgreep uitgevoer (die sogenoemde "5.16 staatsgreep") en is in 1961 as president aangestel. Hy het die pos beklee tot en met die [[sluipmoord]] op hom in 1979. Sy leierskap is gekenmerk deur die vestiging van 'n snelgroeiende uitvoerekonomie, maar ook politieke onderdrukking. Die jaar na die sluipmoord op Park is deur politieke onrus gekenmerk. In 1980 het Generaal [[Chun Doo-hwan]] 'n suksesvolle staatsgreep uitgevoer en die oorgangsregering van [[Choi Gyu Hwa]] (voormalige premier onder Park) omvergewerp. Chun se magsoorname het 'n nasionale protesaksie en 'n pleidooi vir demokratisering uitgelok. In [[Gwangju]] in die Suid-Jeolla provinsie het Chun sy spesiale magte die stad ingestuur om studente en burgerlikes wat onder die vaandel van 'n Burgerlike Weermag betoog het te stuit. 'n Beraamde 207 mense is deur sy magte gedood en 'n verdere duisend is beseer tydens die bekende [[Gwangju-slagting]] in Mei 1980. Hierdie slagting het 'n langtermyn demokratiese era vir Suid-Korea ingelei. Die regering het later formeel verskoning aangebied vir die slagting en 'n nasionale begraafplaas vir die slagoffers opgerig. Chun het hom daarna tot 'n enkele leierskapstermyn verbind en in 1988 weens druk van landwye opstand die eerste direkte presidensiële verkiesings toegelaat. In dieselfde jaar het Seoel as gasheer van die [[Olimpiese Somerspele 1988|XXIVste Olimpiese Somerspele]] en die [[Paralimpiese Somerspele 1988|VIIIste Paralimpiese Somerspele]] opgetree. In 2001 het Suid-Korea saam met Japan die [[FIFA Sokker-Konfederasiebeker in 2001|3de FIFA Sokker-Konfederasiebeker]] aangebied en in 2002 saam met Japan die [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2002|17de FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi]]. In 2018 is die [[Olimpiese Winterspele 2018|XXIIIste Olimpiese Winterspele]] en die [[Paralimpiese Winterspele 2018|XIIde Paralimpiese Winterspele]] in die Suid-Koreaanse stad [[Pyeongchang]] aangebied. === 2024-staatskrisis === {{Hoofartikel|Suid-Koreaanse krygswetafkondiging van 2024}} Op 3 Desember 2024 het die destydse Suid-Koreaanse president [[Yoon Suk-yeol]] die [[krygswet]] afgekondig om sy begroting teen die opposisie deur te druk, wat in die parlement oor 'n meerderheid beskik het. Met die Suid-Koreaanse krygswet is al die politieke aktiwiteite, vergaderings en saamtrekke verbied.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://apnews.com/article/south-korea-yoon-martial-law-997c22ac93f6a9bece68454597e577c1 |title=South Korea lifts president’s martial law decree after lawmakers reject military rule |publisher=Associated Press |author=Kim Tong-hyung |date=4 Desember 2024 |accessdate=1 Julie 2026}}</ref> Ná enkele ure het die parlement, deels nadat afgevaardigdes oor die heinings van die deur die polisie afgesperde parlementsgebou moes klim, die krygswet eenparig opgehef. Die daaropvolgende dag het die president Yoon op sy beurt die krygswet opgehef en die weermag het onttrek.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/news/live/cn38321180et |title=South Korean president faces impeachment vote as defence minister offers to resign |publisher=[[BBC]] |date=3 Desember 2024 |accessdate=1 Julie 2026}}</ref> Die opposisie het die bedanking van die president geëis en met 'n [[mosie van wantroue]] gedreig.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/news/articles/c8rjd064012o |title=South Korea opposition files motion to impeach President Yoon |publisher=[[BBC]] |authors=Kelly Ng, Jake Kwon & Yuna Ku |date=4 Desember 2024 |accessdate=1 Julie 2026}}</ref> Op 14 Desember het die parlement met 204 teenoor 85 met agt ongeldige stemme asook drie onthoudings vir Yoon Suk-yeol se afsetting gestem.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.abc.net.au/news/2024-12-14/south-korean-parliament-votes-to-impeach-president/104726176 |title=South Korean parliament votes to impeach President Yoon Suk Yeol |publisher=ABC News |date=14 Desember 2024 |accessdate=1 Julie 2026}}</ref> Einde Desember 2024 het die parlement ook gestem om die tussentydse president [[Han Duck-soo]] af te sit, waarvolgens [[Choi Sang-mok]] tydelik as president oorgeneem het. Einde Maart 2025 het Han Duck-soo weer in die amp oorgeneem. Op 4 April 2025 is Yoon Suk-yeol uiteindelik deur die Konstitusionele Hof uit sy amp verwyder.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://edition.cnn.com/2025/04/03/asia/yoon-impeachment-verdict-south-korea-intl-hnk/index.html |title=South Korea’s impeached president is removed from office, four months after declaring martial law |publisher=[[CNN]] |authors=Yoonjung Seo, Gawon Bae, Mike Valerio, Jessie Yeung |date=4 April 2025 |accessdate=1 Julie 2026}}</ref> [[Lee Jae-myung]] het die daaropvolgende presidentsverkiesings op 3 Junie 2025 gewen en is die volgende dag as president ingehuldig.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.koreatimes.co.kr/southkorea/politics/20250604/lee-jae-myung-to-take-presidential-oath-at-national-assembly-at-11-am |title=Lee Jae-myung to take presidential oath at National Assembly at 11 am |publisher=The Korea Times |date=4 Junie 2025 |accessdate=1 Julie 2026}}</ref> == Regering en politiek == [[Lêer:President Lee Jae Myung 20260306.jpg|duimnael|links|upright|[[Lee Jae-myung]], die huidige Suid-Koreaanse president]] [[Lêer:National Assembly Building of the Republic of Korea.png|duimnael|Die Nasionale Vergadering (국회, ''Gukhoe'') in Seoel]] [[Lêer:Main conference room of South korean national assembly building.JPG|duimnael|Die hoofkonferensiekamer van die nasionale vergadering]] [[Lêer:Prime Minister Han Seong-sook 20260707.jpg|duimnael|links|upright|[[Han Seong-sook]], die huidige eerste minister van Suid-Korea]] Suid-Korea is 'n grondwetlike republiek en die grondwet definieer die land as 'n demokratiese republiek met 'n regering bestaande uit drie takke: wetgewende gesag, uitvoerende gesag en regsprekende gesag. Die uitvoerende gesag en wetgewing werk veral op nasionale vlak, hoewel baie departemente in die uitvoerende gesag ook plaaslike funksies waarneem. Die regsprekende gesag werk op beide nasionale en plaaslike vlak. Plaaslike regerings is halfoutonoom en beskik oor hul eie uitvoerende gesag en wetgewers. Die staatshoof van die Republiek Korea is die regstreeks deur die volk verkose president. Die president word vir 'n termyn van vyf jaar verkies en kan nie herkies word nie. Hy is die hoogste verteenwoordiger van die republiek en verteenwoordig dit binne en buite. Onder andere verwelkom hy buitelandse diplomate, ken medaljes toe en kan kwytskelding gee. Hy is ook die hoof van die administrasie en implementeer in hierdie hoedanigheid wette wat deur die Nasionale Vergadering goedgekeur is. Hy is die Weermag se Bevelvoerder en kan oorlog verklaar. Suid-Korea se wetgewende orgaan is die Gukhoe of Nasionale Vergadering, 'n eenkamerparlement. Die Nasionale Vergadering bestaan uit die hoofkonferensiekamer, met 300 setels, wat verkies word deur algemene verkiesings elke vier jaar of wanneer dit ontbind word. Die President van Suid-Korea is die regeringshoof, terwyl die eerste minister as sy adjunk dien en deur hom benoem word. Die kabinet bestaan uit tussen 15 en 30 lede, dit word ook deur die president saamgestel. Sowel die eerste minister asook die kabinetslede moet deur die parlement bevestig word. Die mees onlangse verkiesings is op 10 April 2024 gehou. Die regerende sosiaalliberale Demokratiese Party het 170 van die 300 setels gewen, terwyl die opposisie, konserwatiewe Volksmagparty 108 setels gewen het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/south-korea-opposition-wins-landslide-parliamentary-vote-resounding-blow-yoon-2024-04-10/ |title=Opposition win in South Korea election to deepen policy stalemate for Yoon |publisher=[[Reuters]] |authors=Hyunsu Yim, Jack Kim |date=11 April 2024 |accessdate=1 Julie 2026}}</ref> 'n Ander belangrike politieke liggaam in die Suid-Koreaanse stelsel is die Grondwetlike Hof. Dit hou toesig oor die Regeringswerk en beslis in gevalle van mosies van wantroue en dies meer. Die hof bestaan uit nege Hoofregters: Die President benoem drie regters, die parlement benoem ook drie regters wat deur die president bekragtig moet word en die oorblywende drie regters word deur die Grondwetlike Hof se Voorsitter benoem. == Buitelandse betrekkinge == Suid-Korea se buitelandse betrekkinge weerspieël sy 20ste-eeuse geskiedenis. Sedert die stigting van die Republiek Korea en veral ná die Korea-oorlog het Suid-Korea noue bande aangeknoop met Westerse liberale demokrasieë wat dié land ook in die oorlog bygestaan het, waaronder veral die Verenigde State. Sedert die Korea-oorlog en die veredeling van die Koreaanse Skiereiland maak beide Suid- en Noord-Korea aanspraak op die hele Korea en erken mekaar nie aan nie. Die verhouding met die noordelike aartsvyand wissel van hoogtepunte met noue besprekings oor 'n moontlike Koreaanse hereniging tussen albei leiers en 'n gesamentlike Koreaanse span op Olimpiese Spele onder die vlag van Koreaanse hereniging tot laagtepunte met voortgesette oorlogsdreigemente en Noord-Koreaanse kerntoetse, waarop Suid-Korea saam met sy nouste bondgenoot, die Verenigde State, met grootskaalse militêre oefeninge antwoord.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/world/2024/jan/16/unification-with-south-korea-no-longer-possible-says-kim-jong-un |title=Unification with South Korea no longer possible, says Kim Jong-un |publisher=[[The Guardian]] |author=Justin McCurry |date=16 Januarie 2024 |accessdate=1 Julie 2026}}</ref> Hoewel beide Suid-Korea en Japan die vorste liberale demokrasieë met 'n belangrike en wêreldwyd invloedryke ekonomie is, is die betrekkinge tussen albei lande ook wisselvallig. Dit het sy oorsprong veral in die Japannese kolonisering van Korea, die plundering van Koreaanse grondstowwe vir die Japannese oorlogsekonomie tydens die Tweede Wêreldoorlog, die onderdrukking van die Koreaanse taal en kultuur en die vergryping aan vroue as sogenoemde "troosvroue". Daarbenewens is Suid-Korea betrokke in 'n gebiedsgeskil met Japan oor die [[Rotse van Liancourt|Liancourtrotse]]. Daar is egter ook baie ooreenkomste in albei lande se buitelandse beleid, aangesien albei lande die nouste bondgenote van die Verenigde State in die streek is en hulle dieselfde dreigemente deur Noord-Korea, die Volksrepubliek China en Rusland in die gesig staar.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.nytimes.com/2023/05/07/world/asia/south-korea-japan-kishida-yoon.html |title=The Forces Behind South Korea's and Japan's Thaw |publisher=[[The New York Times]] |author=Sang-Hun Choe |date=7 Mei 2023 |accessdate=1 Julie 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.japantimes.co.jp/news/2023/10/06/japan/south-korea-japan-strategic-dialogue/ |title=Japan and South Korea hold first strategic dialogue in nine years |publisher=The Japan Times |date=6 Oktober 2023 |accessdate=1 Julie 2026}}</ref> == Administratiewe streke == Die belangrikste administratiewe afdelings in Suid-Korea is die elf provinsies, drie spesiale selfregerende provinsies, ses metropolitaanse stede (selfregerende stede wat nie deel is van enige provinsie nie), een spesiale stad en een spesiale selfregerende stad. {| class="wikitable" !Kaart!!Stad!![[Hangul|Hangeul]]!![[Hanja]]!!Bevolking^c |- |rowspan="28" |[[Lêer:Provinces of Korea (ROK point of view)-en+Inter-Korean border.svg|500px]] ! colspan="6"|Spesiale stad (''Teukbyeol-si'')^a |- |[[Seoel]]||서울특별시||서울特別市^b||9&nbsp;830&nbsp;452 |- ! colspan="6"|Metropolitaanse stad (''Gwangyeok-si'')^a |- |[[Busan]]||부산광역시||釜山廣域市||3&nbsp;460&nbsp;707 |- |[[Daegu]]||대구광역시||大邱廣域市||2&nbsp;471&nbsp;136 |- |[[Incheon]]||인천광역시||仁川廣域市||2&nbsp;952&nbsp;476 |- |[[Gwangju]]||광주광역시||光州廣域市||1&nbsp;460&nbsp;972 |- |[[Daejeon]]||대전광역시||大田廣域市||1&nbsp;496&nbsp;123 |- |[[Ulsan]]||울산광역시||蔚山廣域市||1&nbsp;161&nbsp;303 |- ! colspan="6"|Spesiale selfregerende stad (''Teukbyeol-jachi-si'')^a |- |[[Sejong]]||세종특별자치시||世宗特別自治市||295&nbsp;041 |- ! colspan="6"|Provinsie (''Do'')^a |- |[[Gyeonggi]]||경기도||京畿道||12&nbsp;941&nbsp;604 |- |[[Noord-Chungcheong]]||충청북도||忠淸北道||1&nbsp;595&nbsp;164 |- |[[Suid-Chungcheong]]||충청남도||忠淸南道||2&nbsp;120&nbsp;666 |- |[[Suid-Jeolla]]||전라남도||全羅南道||1&nbsp;890&nbsp;412 |- |[[Noord-Gyeongsang]]||경상북도||慶尙北道||2&nbsp;682&nbsp;897 |- |[[Suid-Gyeongsang]]||경상남도||慶尙南道||3&nbsp;377&nbsp;126 |- ! colspan="6"|Spesiale selfregerende provinsie (''Teukbyeol-jachi-do'')^a |- |[[Jeju]]||제주특별자치도||濟州特別自治道||661&nbsp;511 |- |[[Gangwon]]||강원특별자치도||江原特別自治道||1&nbsp;545&nbsp;452 |- |[[Jeonbuk]]||전북특별자치도||全北特別自治道||1&nbsp;847&nbsp;089 |- ! colspan="6"|Opgeëiste maar onbeheerde provinsie ([[Noord-Korea]]) |- |''[[Noord-Hamgyeong]]'' ||함경북도||咸鏡北道||— |- |''[[Suid-Hamgyeong]]''||함경남도||咸鏡南道||— |- |''[[Noord-Pyeongan]]''||평안북도||平安北道||— |- |''[[Suid-Pyeongan]]'' |평안남도||平安南道||— |- |''[[Hwanghae]]''||황해도||黃海道||— |} {{Kleiner|^a hersiene romanisering; ^b Name van Seoel; ^c Teen Mei 2018;<ref>{{ko}} {{cite web |url=http://www.mois.go.kr/frt/sub/a05/totStat/screen.do |title=행정안전부> 정책자료> 통계> 주민등록 인구통계 |publisher=Departement van Binnelandse Sake en Veiligheid |accessdate=20 April 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180420175139/http://www.mois.go.kr/frt/sub/a05/totStat/screen.do |archive-date=20 April 2018 |url-status=dead}}</ref> ^d Gebiede wat volgens die Grondwet van die Republiek Korea tot sy grondgebied behoort, maar nog nie herwin is nie.}} == Geografie == [[Lêer:Korea south map.png|duimnael|Kaart van Suid-Korea]] Suid-Korea beslaan die suidelike deel van die Koreaanse Skiereiland, wat oor sowat 1&nbsp;100&nbsp;km van die [[Asië|Asiatiese]] hoofkontinent strek. Die bergagtige skiereiland word aan die westelike kant deur die [[Geelsee]] (wes) en aan die oostelike kant deur die [[See van Japan]] (Koreaans: Oossee) omring. Die suidelike punte van Korea is aan die [[Straat van Korea]] en die [[Oos-Chinese See]] geleë. Suid-Korea beslaan 'n oppervlakte van 99&nbsp;720 vierkante kilometer. [[Jeju]] is verreweg die grootste eiland van Suid-Korea en bevind hom in die suide van die land, sowat 80&nbsp;km van die kus af. Op dié eiland is ook Suid-Korea se hoogste berg, [[Hallasan]], geleë, 'n [[skildvulkaan]] met 'n hoogte van 1&nbsp;947&nbsp;m. In die ooste is die [[Rotse van Liancourt]] geleë, wat deur Suid-Korea beset en ook deur Japan opgeëis word.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/4361343.stm |title=South Koreans vent fury at Japan |publisher=[[BBC]] |author=Charles Scanlon |date=18 Maart 2005 |accessdate=1 Julie 2026}}</ref> Suid-Korea kan in vier algemene streke verdeel word: 'n oosterse streek met hoë bergreekse en nou kuslaagtes; 'n heuwelagtige westelike streek met breë kuslaagtes en rivierbekkens; 'n suidwestelike streek met berge en valleie en 'n suidoostelike streek waar die Nakdongrivier uitloop. Volgens die Suid-Koreaanse grondwet streek die grondgebied ook oor die noordelike deel van die Koreaanse Skiereiland tot by die grens met die Volksrepubliek China in die noorde en Rusland in die noordooste. Vervolgens vorm die [[Yalu]]- en [[Tumen]]-riviere volgens die siening van die regering in Seoel die noordelike grens van Suid-Korea. Tussen albei riviere se brongebiede en op die grens met die Volksrepubliek China is die hoogste berg van die hele Korea, [[Paektusan]], geleë met 'n hoogte van 2&nbsp;744&nbsp;m. == Klimaat == [[Lêer:Snow-covered Bukhansan.jpg|duimnael|links|'n Wintertoneel op die Bukhan-bergpiek (Bukhansan)]] [[Lêer:South Korea map of Köppen climate classification.svg|duimnael|Klimaatsones in Suid-Korea volgens die [[Köppen-klimaatklassifikasie]]]] Suid-Korea maak deel uit van die Suid-Asiatiese monsoensone en het 'n gematigde [[klimaat]] met vier verskillende seisoene. Kontinentale lugmassas, wat uit die noorde na die Koreaanse Skiereiland beweeg, oefen 'n groter invloed op Suid-Korea se weer uit as mariene lugmassas vanuit die [[Stille Oseaan]]. Koreaanse [[winter]]s is gewoonlik lank en koud, met droë weer, terwyl die kort [[somer]]s neig om warm en bedompig te wees, met baie neerslae. [[Lente]]- en [[herfs]]maande word deur aangename temperature gekenmerk, maar is betreklik kort. Die gemiddelde temperature in Seoel wissel van tussen -5,0 en -2,5&nbsp;°C in Januarie tot tussen 22,5 en 25&nbsp;°C in Julie. Die eiland Jeju het 'n meer gematigde klimaat as ander landsdele vanweë sy suidelike ligging temidde van die see. Hier beweeg die gemiddelde temperature tussen 2,5&nbsp;°C in Januarie en 25&nbsp;°C in Julie. == Omgewing == [[Lêer:CheonggyecheonSeoul.jpg|duimnael|Die Cheonggyecheon-rivier is 'n moderne openbare ontspanningsruimte in die middestad van Seoel]] Gedurende die eerste 20 jaar van Suid-Korea se ekonomiese opbloeiing is min moeite gedoen om die omgewing te beskerm.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www1.american.edu/TED/KORPOLL.HTM |title=Korea Air Pollution Problems |publisher=Amerikaanse Universiteit van Washington |accessdate=9 Maart 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100309142227/http://www1.american.edu/TED/KORPOLL.HTM |archive-date=9 Maart 2010 |url-status=dead}}</ref> Onbeheerste industrialisasie en stedelike ontwikkeling het gelei tot ontbossing en die voortdurende vernietiging van vleilande soos die Songdo-getyvlakte.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://english.hani.co.kr/arti/english_edition/e_opinion/373552.html |title=Letter to Lee administration: Save the Songdo Tidal Flat |publisher=The Hankyoreh |author=Randolph T. Hester |date=28 Augustus 2009 |accessdate=11 Mei 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110511181051/http://english.hani.co.kr/arti/english_edition/e_opinion/373552.html |archive-date=11 Mei 2011 |url-status=dead}}</ref> Daar is egter onlangse pogings om hierdie probleme te balanseer, insluitende 'n regeringsbestuurde vyfjaar groengroeiprojekt ter waarde van $84&nbsp;miljard wat daarop mik om energiedoeltreffendheid en groen tegnologieë te bevorder.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.greentechmedia.com/articles/south-korea-to-boost-renewable-energy-investments-by-60-1191.html |title=South Korea Boosts Renewable-Energy Investments by 60% |publisher=Greentechmedia |author=Ucilla Wang |date=28 Julie 2008 |accessdate=16 Desember 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081216145303/http://www.greentechmedia.com/articles/south-korea-to-boost-renewable-energy-investments-by-60-1191.html |archive-date=16 Desember 2008}}</ref> Die groengebaseerde ekonomiese strategie is 'n omvattende hersiening van Suid-Korea se ekonomie wat sowat twee persent van die nasionale BBP bestee. Die vergroeningsinisiatief sluit voornemens in soos 'n landswye fietsnetwerk, [[Sonenergie|son-]] en [[windenergie]], die vermindering van olie-afhanklike vaartuie, die handhawing van dagligbesparingstyd en die uitgebreide gebruik van omgewingsvriendelike tegnologieë soos ligdiodes in elektronika en beligting. Die land — een van die mees bedrade ter wêreld — beplan ter vermindering van energiegebruik om 'n landwye volgende generasie netwerk te bou wat tien keer vinniger as breëbandfasiliteite sal wees.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://edition.cnn.com/video/#/video/international/2009/10/18/eok.lah.greening.korea.cnn?iref=videosearch |title=South Korea's green new deal |publisher=[[CNN]] |date=18 Oktober 2009 |accessdate=31 Augustus 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100831124519/http://edition.cnn.com/video/#/video/international/2009/10/18/eok.lah.greening.korea.cnn?iref=videosearch |archive-date=31 Augustus 2010 |url-status=dead}}</ref> In 2017 was Suid-Korea die wêreld se sewende grootste vrysteller van [[kweekhuisgasse]] en die vyfde grootste vrysteller per inwoner. President Moon Jae-in het belowe om kweekhuisgasvrystelling teen 2050 tot nul te verminder.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.reuters.com/article/us-southkorea-environment-newdeal-analys-idUSKBN23F0SV/ |title=Jobs come first in South Korea's ambitious 'Green New Deal' climate plan |publisher=[[Reuters]] |authors=Josh Smith, Sangmi Cha |date=8 Junie 2020 |accessdate=1 Julie 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.koreaherald.com/view.php?ud=20200908000676 |title=Moon vows to shut down 30 more coal plants to bring cleaner air and battle climate change |publisher=The Korea Herald |author=Ko Jun-tae |date=8 September 2020 |accessdate=1 Julie 2026}}</ref> == Ekonomie == === Ekonomiese ontwikkeling === [[Lêer:South Korea's GDP (PPP) growth from 1911 to 2008.png|duimnael|Suid-Korea se ekonomiese groei van 1911 tot 2008, waarna dikwels as die "Wonder aan die Hanrivier" verwys word]] Van die 1960's af het Suid-Korea 'n ekonomiese en tegnologiese transformasieproses deurloop wat van dié land – nog in die 1950's een van die armste samelewings ter wêreld – een van die tien gevorderdste [[nywerheid]]slande gemaak het. Hierdie ontwikkeling is ongeëwenaar en teen 'n asemberowende snelheid voltrek.<ref>{{de}} Werner Pascha: ''Von der Agrargesellschaft zum IT-Staat: Der Aufstieg Südkoreas zur Wirtschaftsmacht''. In: Lee Eun-Jeung/Hannes B. Mosler (reds.): ''Länderbericht Korea''. Bonn: Bundeszentrale für politische Bildung 2015, bl. 231</ref> Dié ekonomiese opswaai het van Suid-Korea een van die vier sogenoemde [[Vier Asiatiese Tiere]] gemaak, saam met [[Hongkong]], die [[Republiek China]] en [[Singapoer]].<ref>{{en}} {{cite journal |last1=Day |first1=Dong-Ching |title=Four Asian Tigers' Political and Economic Development Revisited 1998–2017: From the Perspective of National Identity |journal=Asian Journal of Interdisciplinary Research |date=2021 |volume=4 |issue=4 |pages=54–61 |doi=10.54392/ajir2147 |doi-access=free}}</ref> In die 1950's was die ekonomie in Korea gekenmerk deur die Japannese kolonisasie se nalatenskap. Destyds het die ekonomie in die vrugbare Suid-Korea hom veral op [[landbou]] toegespits, terwyl die nywerhede veral in die ryk aan mineraalbronne Noord-Korea saamgetrek was. Vandag is Suid-Koreaanse nywerhede wêreldmarkleiers in [[skeepsbou]], [[halfgeleier]]s, [[Geïntegreerde stroombaan|geïntegreerde stroombane]], platskerms en [[rekenaars]]. === Vervoer === [[Lêer:KTX-1.jpg|duimnael|Die Korea Train Express]] [[Lêer:Subway gwangju.jpg|duimnael|Die Metro van Gwangju]] Vervoer in Suid-Korea bestaan uit 'n uitgebreide netwerk van spoorweë, snelweë, skeeps-, bus- en lugroetes. Al die stede het plaaslike busdienste en word verder deur tussenstedelike busdienste met mekaar verbind. Suid-Korea se 3&nbsp;000 kilometer lange netwerk van snelweë bestaan uit snelweë (''expressways/motorways''), nasionale snelweë en ander sekondêre roetes. Die Koreaanse Snelwegkorporasie bedryf dié land se tolweë en belangrikste diensroetes. "Korail" bedryf treindienste met gereelde dienste na al die Suid-Koreaanse groot stede. 'n Spoorverbinding met Noord-Korea deur die Gyeongui- en Donghae Bukbu-lyne is in die herstelproses. Suid-Korea spog sedert 2004 met 'n hoëspoedtrein. Die KTX (Korea Train Express) bedryf gereelde sneldienste teen ongeveer 300&nbsp;km per uur via die Honam en Gyeongby-lyne na Suid-Korea se vernaamste stede, te wete Daejeon, Gwangju, Mokpo, Daegu en Busan. Seoel, Busan, Daegu, Incheon, Gwangju en Daejoen het ondergrondse treine. Die "Seoel Metropolitan Subway" is een van die besigstes ter wêreld, bestaan uit 23 lyne en 768 stasies en bedien 1,9 miljard passasiers per jaar. Die treine word deur Korail en die Seoul Metropolitan Rapid Transit Corporation (SMRT) bedryf. Die internasionale hooflughawe staan bekend as die [[Incheon Internasionale Lughawe]]. Suid-Korea het 'n verdere agt internasionale en sewe plaaslike lughawens. [[Korean Air]] en [[Asiana Airlines]] is Suid-Korea se vernaamste [[lugredery]]e. === Handelsvennote === [[Lêer:South Korea's Exclusive Economic Zone.png|duimnael|Die eksklusiewe ekonomiese sone van Suid-Korea]] Suid-Korea se hoofuitvoervennote is die Volksrepubliek China 25%, die Verenigde State 18%, Hongkong 4%, Japan 4% en die Republiek China 4% (in 2023). Suid-Korea se hoofuitvoere is geïntegreerde stroombane, motors, geraffineerde petroleum, plastiek en masjienonderdele. Met weinig natuurlike hulpbronne om ekonomiese ontwikkeling te onderhou steun Suid-Korea op ander lande vir meeste van sy grondstowwe; die land voer dus 'n verskeidenheid goedere in. Die land se hoofinvoervennote is die Volksrepubliek China 31%, die Verenigde State 13%, Japan 9%, Duitsland 5% en Australië 4% (ook in 2023). Suid-Korea se hoofinvoere is geïntegreerde stroombane, [[aardgas]], [[ruolie]], masjinerie, motors geraffineerde petroleum en ander grondstowwe vir sy industrieë. Suid-Korea se algehele grootste handelsvennote is die Volksrepubliek China en die Verenigde State.<ref name="CIA" /> == Wetenskap en tegnologie == [[Lêer:KSLV-1 Naro Replica.jpg|duimnael|links|upright|'n Replika van [[Korea Space Launch Vehicle|Naro-1]]]] [[Lêer:Einstein-Hubo.jpg|duimnael|upright|Albert HUBO]] Suid-Korea het in 2014 4,3% van sy [[Bruto binnelandse produk|BBP]] vir navorsing en ontwikkeling spandeer en en daarmee meer as enige ander land.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.nature.com/articles/534020a |title=Why South Korea is the world’s biggest investor in research |publisher=[[Nature]] |author=Mark Zastrow |date=3 Junie 2016 |accessdate=1 Julie 2026}}</ref> In 2006 het die Suid-Koreaanse regering 'n regulasie geïmplementeer, waarvolgens skrywers van vakartikels in vername tydskrifte soos ''[[Science]]'', ''[[Nature]]'' en ''[[Cell]]'' drie miljoen won ontvang.<ref>{{en}} {{cite journal |url=https://www.researchgate.net/publication/51547613_Changing_Incentives_to_Publish |title=Changing Incentives to Publish |journal=[[Science]] |authors=Chiara Franzoni, Giuseppe Scellato, Paula E. Stephan |edition=333 |volume=6043 |date=2011 |pages=702 |format=PDF |accessdate=1 Julie 2026 |DOI=10.1126/science.1197286}}</ref><ref>{{en}} {{cite book |author=Paula E. Stephan |title=How Economics Shapes Science |publisher=Harvard University Press |location=Cambridge, Massachusetts |year=2012 |ISBN=978-0-674-04971-0 |pages=44}}</ref> Ter ondersteuning van die navorsing is die ''Institute for Basic Science'' gestig, soortgelyk aan [[RIKEN]] in [[Japan]] en die [[Max Planck-geselskap]] in [[Duitsland]].<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.nature.com/articles/nature.2012.10667 |title=South Korean research centre seeks place at the top |publisher=[[Nature]] |author=Soo Bin Park |date=17 Mei 2012 |accessdate=1 Julie 2026}}</ref> Suid-Korea is die [[OESO]]-lid met die hoogste graag aan gegradueerdes in [[natuurwetenskap]] en [[ingenieurswese]].<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.oecd-ilibrary.org/science-and-technology/oecd-science-technology-and-industry-scoreboard-2015_sti_scoreboard-2015-en |title=OECD Science, Technology and Industry Scoreboard 2015. Innovation for growth and society |publisher=[[OESO]] |date=2015 |accessdate=1 Julie 2026}}</ref> Die land is ook eerste in die ''[[Bloomberg L.P.|Bloomberg]]-Innovasie-indeks''.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2017-01-17/sweden-gains-south-korea-reigns-as-world-s-most-innovative-economies |title=These Are the World's Most Innovative Economies |publisher=[[Bloomberg L.P.|Bloomberg]] |authors=Michelle Jamrisko, Wei Lu |date=17 Januarie 2017 |accessdate=1 Julie 2026}}</ref> Daarbenewens plaas Suid-Korea min perke op nuwe tegnologie en is derhalwe ook 'n toetsmark, veral vir [[slimfoon]]-tegniek. Talle uitvindings van nuwe media en toepassings, asook [[4G]]- en [[5G]]-infrastruktuur word in Suid-Korea opgerig.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://consent.yahoo.com/v2/collectConsent?sessionId=3_cc-session_bf0e07a8-7c4b-4f3d-8f87-cfaf7c08d7ce |title=Can South Korean startups (and the government) save its flailing giant tech conglomerates? |publisher=TechCrunch |author=Martin Pasquier |date=17 Mei 2016 |accessdate=1 Julie 2026}} {{dooie skakel}}</ref> Ná [[Japan]], die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]] en [[Duitsland]] het Suid-Korea die vierde meeste industriële robotte wêreldwyd. Die aantal het van 2011 tot 2014 met sowat 59% gegroei op 'n totaal van 150&nbsp;505 industriële robotte.<ref>{{de}} {{cite book |title=Gutachten zu Forschung, Innovation und technologischer Leistungsfähigkeit Deutschlands 2016 |publisher=Expertenkommission Forschung und Innovation |location=Berlyn |year=2016 |ISBN=978-3-00-051948-2 |pages=52 |url=https://www.bmbf.de/files/EFI_Gutachten_2016.pdf |accessdate=11 Februarie 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170211155923/https://www.bmbf.de/files/EFI_Gutachten_2016.pdf |archive-date=11 Februarie 2017 |url-status=dead}}</ref> Wat diensrobotte betref is Suid-Korea saam met Japan die leier.<ref>{{de}} {{cite book |title=Gutachten zu Forschung, Innovation und technologischer Leistungsfähigkeit Deutschlands 2016 |publisher=Expertenkommission Forschung und Innovation |location=Berlyn |year=2016 |ISBN=978-3-00-051948-2 |pages=53 |url=https://www.bmbf.de/files/EFI_Gutachten_2016.pdf |accessdate=11 Februarie 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170211155923/https://www.bmbf.de/files/EFI_Gutachten_2016.pdf |archive-date=11 Februarie 2017 |url-status=dead}}</ref> In 2005 het navorsers van die Koreaanse Gevorderde Instituut vir Wetenskap en Tegnologie (''Korea Advanced Institute of Science and Technology'', KAIST) die wêreld se tweede lopende [[humanoïde robot]], [[HUBO]], ontwikkel. 'n Span van die Koreaanse Instituut vir Nywerheidstegnologie (''Korea Institute of Industrial Technology'', KITECH) het in Mei 2006 die eerste Koreaanse [[Androïde]], [[Ever-1]], ontwikkel.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://news.nationalgeographic.com/news/2006/05/android-korea-1.html |title=Photo in the News: Female Android Debuts in S. Korea |publisher=[[National Geographic Society|National Geographic]] |author=Victoria Gilman |date=15 Mei 2006 |accessdate=14 Augustus 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140814135526/https://news.nationalgeographic.com/news/2006/05/android-korea-1.html |archive-date=14 Augustus 2014}}</ref> Die ''Korea AeroSpace Administration'' (KASA) is die regeringsbefondsde ruimte- en lugvaartagentskap wat onder die Ministerie van Wetenskap en IKT gestig is. Dit hou toesig oor die Koreaanse Lugvaartnavorsingsinstituut en die Koreaanse Sterrekunde- en Ruimtewetenskapinstituut.<ref>{{ko}} {{cite web |url=https://www.segye.com/newsView/20240108514061 |title=‘한국판 나사’ 우주항공청, 과기부에 설치… 항우연·천문연도 편입 |publisher=Segye |date=8 Januarie 2024 |accessdate=1 Julie 2026}}</ref> Suid-Korea het planne in ruimteverkenning, insluitend 'n [[maan]]landing teen 2032 en 'n [[mars]]landing teen 2045.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://ipdefenseforum.com/2025/01/south-korea-plans-mars-landing-in-2045-as-it-launches-space-agency/ |title=South Korea Plans Mars Landing In 2045 As It Launches Space Agency |publisher=Indo-Pacific Defense FORUM |date=27 Januarie 2025 |accessdate=1 Julie 2026}}</ref> Sedert 1992 het Suid-Korea meer as 15 satelliete in die ruimte gelanseer, waaronder as deel van die [[KOMPSAT]]-program sedert 1999 in samewerking met Rusland ook twaalf afstandswaarnemingsatelliete.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.defencetalk.com/korea-russia-enter-full-fledged-space-partnership-12504/ |title=Korea, Russia Enter Full-Fledged Space Partnership |publisher=Defence Talk |date=5 Julie 2007 |accessdate=1 Julie 2026}}</ref> Die eerste van hierdie satelliete, ''Arirang-1'', het in 2008 ná nege jaar se gebruikstyd in die ruimte verlore gegaan.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://directory.eoportal.org/satellite-missions/kompsat-1#eop-quick-facts-section |title=KOMPSAT-1 (Korea Multi-Purpose Satellite-1) / Arirang-1 |publisher=eoPortal |date=1 Junie 2012 |accessdate=1 Julie 2026}}</ref> In April 2008 het [[Yi So-yeon]] die eerste Koreaanse ruimtevaarder geword wat aan boord van 'n Russiese [[Sojoes-program|Sojoes TMA-12]] die ruimte ingevlieg het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/7335874.stm |title=First S Korean astronaut launches |publisher=[[BBC]] |date=8 April 2008 |accessdate=1 Julie 2026}}</ref> In Junie 2009 is Suid-Korea se eerste [[ruimtehawe]], die [[Naro-Ruimtesentrum]], in Goheung (Jeollanam-do) ingewy.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.koreatimes.co.kr/www/news/nation/2009/09/113_46562.html |title=S. Korea Completes Work on Naro Space Center |publisher=The Korea Times |date=10 Junie 2009 |accessdate=1 Julie 2026}}</ref> Die lansering van die Naro-1-vuurpyl in August 2009 het misluk.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://english.yonhapnews.co.kr/techscience/2009/08/26/15/0601000000AEN20090826005500320F.HTML |title=(3rd LD) S. Korean satellite lost shortly after launch: gov’t |publisher=Yonhap |date=26 Augustus 2009 |accessdate=1 Oktober 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181001085526/http://english.yonhapnews.co.kr/techscience/2009/08/26/15/0601000000AEN20090826005500320F.HTML |archive-date=1 Oktober 2018}}</ref> In Junie 2010 het ook die tweede poging misluk. Die derde lansering in Januarie 2013 het eindelik geslaag.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.nasaspaceflight.com/2013/01/south-korea-stsat-2c-via-kslv-1/ |title=South Korea launch STSAT-2C via KSLV-1 |publisher=NASASpaceflight.com |author=Chris Bergin |date=30 Januarie 2013 |accessdate=1 Julie 2026}}</ref> == Demografie == === Etnogenese en samestelling === [[Lêer:Korea-Seoul-Royal wedding ceremony 1365-06.JPG|duimnael|'n Tradisionele Koreaanse koninklike troue]] Navorsers neem aan dat die Koreaanse volk oorspronklik 'n historiese verbintenis met [[etniese groep]]e in [[Sentraal-Asië]], die [[Baikalmeer]]gebied in [[Siberië]], [[Mongolië]] en die kusgebiede van die [[Geelsee]] gehad het. So toon werktuie uit die Paleolitiese tydperk wat in Sokchang naby Kongju ontdek is, baie ooreenkomste met soortgelyke argeologiese vondse in die Baikalmeergebied en in Mongolië. Vandag het Suid-Korea 'n uiters homogene bevolking van etniese [[Koreane]], met klein minderhede [[Han-Chinese]]. Weens Suid-Korea se militêre en ekonomiese bande met ander wêrelddele vestig steeds meer buitelanders hulle in stedelike gebiede, veral Amerikaners (waaronder lede van die [[Amerikaanse Gewapende Magte]] wat hier gestasioneer is), [[Japannese]] en Han-Chinese. Enkele tienduisend Chinese en [[Suidoos-Asië|Suidoos-Asiate]] het hulle as buitelandse werknemers in Suid-Korea gevestig. Die Chinese gemeenskap in Suid-Korea besig onder andere tale soos [[Wu]]. Wat geloofsoortuiging betref, is sowat 60% van die bevolking ongebonde, terwyl die oorblywende helfte uit [[Christendom|Christene]] ([[Protestantisme|Protestante]] 17% en [[Rooms-Katolieke Kerk|Rooms-Katolieke]] 6%) en [[Boeddhisme|Boeddhiste]] (16%) bestaan.<ref name="CIA" /> === Demografiese ontwikkeling === [[Lêer:Korea Spring of Insadong 23 (13326968084).jpg|duimnael|links|upright|Kleurryke lentefeesviering in Insadong, Seoel]] [[Lêer:Seoul Suburbs (1366869739).jpg|duimnael|Seoel het ná die Korea-oorlog tot een van die grootste metropolitaanse gebiede ter wêreld gegroei. Die grootskaalse oprigting van woonstelblokke soos dié in 'n voorstad van Seoel het in die afgelope dekades die woningsnood verlig, maar intussen val die klemtoon op die verhoging van lewenskwaliteit en -waarde]] Suid-Korea se bevolking het in die tweede helfte van die 20ste eeu meer as verdubbel, maar intussen toon dié land se demografiese patrone baie ooreenkomste met dié van ander [[ontwikkelde land]]e van die [[Weste]]rse wêreld. So het die geboortekoers van 1960 af drasties begin daal en die natuurlike bevolkingsgroei in die vroeë 21ste eeu feitlik tot stilstand gekom. Steftesyfers het in dieselfde periode eweneens afgeneem – 'n tendens wat die algemene verhoging van lewenstandaarde in Suid-Korea weerspieël. Die vinnig groeiende stedelike bevolking en ontvolking van groot dele van die Suid-Koreaanse platteland is tans die belangrikste demografiese vraagstukke. Meer as vier vyfdes van die huidige bevolking is verstedelik en ongeveer die helfte van al die Suid-Koreane is in die sewe grootste stedelike nedersettings saamgetrek. Al is die natuurlike bevolkingsaanwas intussen laag, is Suid-Korea nogtans een van die digbevolkste lande op aarde. Sy bevolkingsdigtheid is twee en 'n half keer hoër as dié van Noord-Korea. Nóg 'n belangrike faktor in Suid-Korea se demografiese ontwikkeling was migrasie. Voor die Tweede Wêreldoorlog het groot getalle Koreane geëmigreer, waarby [[Mantsjoerye]] in Noordoos-China die belangrikste bestemming vir Noord- en Japan die vernaamste immigrasieland vir Suid-Koreane was. Daar word beraam dat die Koreaanse bevolking in Mantsjoerye en [[Siberië]] in 1945 op sowat twee miljoen gestaan het. Rofweg dieselfde aantal Koreane het hulle in Japan gevestig, waarvan sowat die helfte ná 1945 na Suid-Korea teruggekeer het.<ref>{{en}} {{cite book |author=Sonia Ryang |title=Koreans in Japan: Critical Voices from the Margin |chapter=The North Korean homeland of Koreans in Japan |year=2000 |publisher=Taylor & Francis |isbn=978-1-136-35312-3 |url=https://books.google.de/books?id=ZUVGAQAAQBAJ&pg=PP1&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false |accessdate=1 Julie 2026}}</ref> Die belangrikste migrasiepatroon was egter die vestiging van twee miljoen Noord-Koreane in die suide, hoofsaaklik gedurende en kort ná die Korea-oorlog. Die meeste binnelandse migrante het hulle in die metropolitaanse gebiede van Suid-Korea gevestig. Groot gemeenskappe Koreaanse immigrante word daarnaas ook in die Verenigde State (veral in [[Kalifornië]]), die Volksrepubliek China, Japan en [[Kanada]] aangetref.<ref>{{ko}} {{cite web |url=https://www.mofa.go.kr/www/wpge/m_21509/contents.do |title=다수거주국가 |publisher=Suid-Koreaanse Departement van Buitelandse Sake |accessdate=1 Julie 2026}}</ref> === Taal === [[Lêer:Hangeul.svg|duimnael|''Hangeul'' in Koreaans]] [[Koreaans]] is 'n lid van die Koreaanse taalfamilie saam met die Jeju-taal of -[[dialek]]. Sommige taalkundiges het dit by die [[Altaïese tale|Altaïese]] familie ingesluit, maar die Altaïese voorstel het die meeste van sy vorige steun verloor.<ref>{{en}} {{cite book |authors=Sungdai Cho, John Whitman |title=Korean: A Linguistic Introduction |publisher=Cambridge University Press |year=2020 |isbn=978-0-521-51485-9 |pages=11–12}}</ref> Koreaanse streek[[dialek]]te is onderling verstaanbaar, met die uitsondering van die dialek wat op die eiland Jeju gebesig word.<ref>{{en}} Andrea Matles Savada en William Shaw: ''South Korea: A Country Study''. Vierde uitgawe. Washington, DC: Federal Research Division / Library of Congress 1992, bl. xvi</ref> Die ontwikkeling van 'n eie [[alfabet]], wat die klanke van Koreaans stelselmatig weergee, ''[[Hangul|Hangeul]]'', is een van die grootste kulturele prestasies van Korea. Dié alfabet behels tien eenvoudige klinkers en veertien medeklinkers as fonetiese simbole. Koreaans word in Suid-Korea nogtans dikwels as 'n kombinasie van Chinese ideogramme en Hangeul-letters, waarby die gebruik van Chinese skriftekens tendensieel afneem. Die aanwesigheid van honderdduisende Amerikaanse troepe, sakemanne, ''Peace Corps''-vrywilligers en sendelinge sedert die einde van die Korea-oorlog word deur 'n groot aantal [[Engels]]e [[leenwoord]]e en uitdrukkings weerspieël wat óf regstreeks en onveranderd oorgeneem is óf by Koreaanse taalgebruik en uitspraakgewoontes aangepas is. Hulle bly onverstaanbaar vir Noord-Koreane. ''Hangeul'' is danksy die inisiatief van koning Sejong in 1443 deur 'n span geleerdes ontwikkel. ''Hunminjeongeum'', 'n historiese dokument met aanwysings vir die onderrig van ''Hangeul'', is in 1997 as 'n kulturele [[Unesco]]-wêrelderfenis gelys.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/hunminjeongum-manuscript |title=Hunminjeongum Manuscript |publisher=[[Unesco]] |accessdate=1 Julie 2026}}</ref> Unesco ken ter herdenking van die uitvinders van ''Hangeul'' jaarliks die Koning Sejong-literatuurprys toe.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000393075 |title=Statutes of the UNESCO King Sejong Literacy Prize |publisher=[[Unesco]] |accessdate=1 Julie 2026}}</ref> == Onderwys en gesondheid == Vanweë Konfusianisme se groet invloed geniet opvoeding in Korea 'n baie groot reputasie. Opvoeding het 'n wesentlike invloed op 'n mens se latere sosiale status. Die hoë vlak aan entoesiasme vir onderwys word as 'n sleutelfaktor in die sterk ekonomiese opbloei beskou. Moderne skole is in die 1880's in Korea ingestel. Aan die begin van die 20ste eeu is moderne voorskoolse onderwys ingevoer. Met die stigting van Suid-Korea het die regering 'n moderne skoolstelsel volgens die Westerse model gevestig. Dit het 'n belangrike rol gespeel tydens die land se modernisering in die 1970's. Dit is sedert die 2000's hervorm en verder uitgebrei. Sowat 97% van 'n jaargroep voltooi hoërskool suksesvol, daarmee is Suid-Korea se onderwysstelsel die beste in die wêreld.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/education/4240668.stm |title=South Korea's education success |publisher=[[BBC]] |date=13 September 2005 |accessdate=1 Julie 2026}}</ref> Suid-Korea beskik oor een van die vorste gesondheidsstelsel wêreldwyd. In 2022 het die land sowat 9,7% van by BBP vir gesondheid spandeer.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://data.worldbank.org/indicator/SH.XPD.CHEX.GD.ZS?locations=KR |title=Current health expenditure (% of GDP) |publisher=[[Wêreldbank]] |date=2022 |accessdate=1 Julie 2026}}</ref> In 2019 was daar 24,8 dokters per 10&nbsp;000 inwoners in Suid-Korea.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.who.int/data/gho/data/themes/topics/health-workforce |title=Global Health Workforce statistics database |publisher=[[Wêreldgesondheidsorganisasie]] |date=2022 |accessdate=1 Julie 2026}}</ref> Vir elke lewende geboortes was daar in 2022 drie sterftes by onder vyfjariges.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://data.worldbank.org/indicator/SH.DYN.MORT?locations=KR |title=Mortality rate, under-5 (per 1,000 live births) |publisher=[[Wêreldbank]] |date=2022 |accessdate=1 Julie 2026}}</ref> == Kuns en kultuur == [[Lêer:Kpop fans in poland.jpg|duimnael|links|K-pop-aanhangers by die Koreaanse Kultuursentrum in [[Warskou]], [[Pole]], 2011]] [[Lêer:Psy performing Gangnam Style at the Future Music Festival 2013.jpg|duimnael|Psy tydens 'n optrede in [[Sydney]], [[Australië]], 2013]] [[Lêer:Korean.food-Hanjungsik-01.jpg|duimnael|'n Tipiese Koreaanse maaltyd]] Suid-Korea deel 'n tradisionele kultuur met Noord-Korea, maar sedert die Korea-oorlog word dit veral deur die buurlande China en Japan beïnvloed, asook die Verenigde State. Nogtans het die land daarin geslaag om sy eie, onafhanklike kultuur te ontwikkel wat veral sedert die begin van die 21ste 'n ongekende wêreldwye gewildheid beleef, waarna dikwels as "K-golf" (''K-wave'') of ''Hallyu'' (한류) verwys word. Van die bekendste voorbeelde sluit in "K-dramas", wat na Suid-Koreaanse televisiedramas verwys en waarmee die Koreaanse golf sy aanvang geneem het. "[[K-pop]]" of ''gayo'' (가요) is 'n sambreelterm vir kontemporêre Suid-Koreaanse [[popmusiek]], veral musiekgroepe, maar ook solokunstenaars soos [[Psy]] met sy treffer ''Gangnam Style'', wat 'n wêreldwye gewildheid geniet. 'n Ander bestanddeel is televisiedramas en rolprente soos ''[[Squid Game]]'' en ''[[Parasite (2019-rolprent)|Parasite]]''; laasgenoemde kon 'n ''[[Oscar]]'' wen. Hierdie fenomeen het van Suid-Korea 'n "sagte mag" gemaak en genereer intussen 'n belangrike bydrae tot die Suid-Koreaanse ekonomie met die uitvoer van goedere en [[toerisme|toeriste]] wat Suid-Korea besoek.<ref>{{en}} {{cite book |author=John Walsh |editor=Yasue Kuwahara |contribution=''Hallyu'' as a Government Construct: The Korean Wave in the Context of Economic and Social Development |title=The Korean Wave: Korean Popular Culture in Global Context |date=20 Februarie 2014 |pages=13–31 |publisher=Palgrave Macmillan |location=New York |isbn=978-1-137-35027-5 |doi=10.1057/9781137350282_2}}</ref> Die K-golf betrek intussen ook ander dele van die Suid-Koreaanse kultuur en samelewing wat wêreldwyd bekend is soos die Koreaanse taal, kookkuns ([[Kimchi]]), sportsoorte soos [[taekwondo]], maar ook maatskappye soos [[Samsung Groep|Samsung]]. Die Suid-Koreaanse kontemporêre letterkunde word veral deur drie hooftemas beïnvloed: Die verdeling van Korea, die Korea-oorlog en die industrialisasie van die land sedert die 1960's. Verder vind die vervreemding van die individu plaas in 'n kapitalistiese en verstedelikte samelewing wat worstel met sy tradisionele waardes. Na die generasie skrywers ná 1945 word ook verwys as die Hangul-generasie omdat hulle nie meer in die Japannese taal geskryf het nie.<ref>{{de}} {{cite web |url=https://www.deutschlandfunk.de/koreanische-literatur-ein-radio-essay-100.html |titel=Koreanische Literatur. Ein Radio-Essay |publisher=Deutschlandfunk |author=Claudia Kramatschek |date=28 Oktober 2002 |accessdate=1 Julie 2026}}</ref> Suid-Koreaanse [[Strokiesverhaal|strokiesverhale]] word ''Manhwa'' (만화) genoem en geniet 'n groeiende belangstelling wêreldwyd. In Suid-Korea is daar talle sogenoemde ''Manhwabangs'' (만화방), waar Manhwas gelees en geleen kan woord. Deur ''Webtoons'' (웹툰) en toepassings soos ''Daum Webtoon'' en ''Line Webtoon'' kry Suid-Koreaanse strokiesverhale internasionale aandag.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.koreaherald.com/view.php?ud=20151231000081 |title=‘It’s time for webtoons to go global in 2016’. Korean digital comic platforms zero in on overseas forays, cross-media deals |publisher=The Korea Herald |author=Park Hyong-ki |date=31 Desember 2015 |accessdate=1 Julie 2026}}</ref> Die term vir Suid-Koreaanse tradisionele volkskuns is ''Minhwa'' (민화), waarin veral die strewe na 'n gelukkige lewe uitgedruk word. In die Suid-Koreaanse kontemporêre kuns tree die tradisionele Koreaanse vormtaal in 'n dialoog met die Westerse moderne. Suid-Koreaanse kontemporêre kuns geniet die onlangse jare 'n toenemende belangstelling en genereer ook hoë pryse op groot kunsveilings, nadat dit vir 'n lang tydperk deur Chinese kuns oorskadu is.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.nytimes.com/2008/10/10/arts/10iht-rcartkor.1.16840287.html |title=Korean art emerges from China's shadow |publisher=[[The New York Times]] |author=Sonia Kolesnikov-Jessop |date=10 Oktober 2008 |accessdate=1 Julie 2026}}</ref> Aanlynspeletjies en die tradisionele bordspeletjie [[Baduk]] (Japannees: [[Go]]) het 'n belangrike deel van die Suid-Koreaanse kultuur geword. Onder andere word Baduk-wedstryde op televisie gebeeldsend en vir feitelike ontleding herhaal. Die Suid-Koreaanse nasionale gereg is [[Kimchi]] (김치), bestaande uit veral gefermenteerde geurige groente. Saam met die Koreaanse golf het ook die tradisionele Koreaanse braai wêreldwye bekendheid verwerf. Onder die Suid-Koreaanse hoofgeregte het [[Bulgogi]] (불고기, gebraaide beesvleisrepies) 'n besondere plek. Die repies vleis wat in 'n mengsel van [[sojasous]], [[sesam]] en [[spesery]]e gemarineer is, word oor 'n koolvuur gebraai. [[Galbi]] (갈비) is sagte stukkies ribbetjies, wat soos Bulgogi gemarineer en gebraai of gerooster word. In Suid-Korea is egter nie die vleis die hoofbestanddeel van die maaltyd nie, dit is steeds [[rys]] soos in die kookkunste van China, Japan en Viëtnam. In teenstelling met dié Asiatiese kookkunste speel soepe in die Koreaanse kookkuns 'n heelwat groter rol. == Sport en ontspanning == [[Lêer:Taekwondo1.jpg|duimnael|links|[[Taekwondo]], die nasionale sportsoort van Suid-Korea]] [[Lêer:South Korea national football team - October 2012.jpg|duimnael|Die [[Suid-Koreaanse nasionale sokkerspan]] in 2012]] [[Lêer:ARC2016-Top3 JPN-KOR 20160430 korsb.jpg|duimnael|Die [[Koreaanse nasionale rugbyspan]] teen [[Japannese nasionale rugbyspan|Japan]] tydens die Asiatiese Rugbykampioenskap in 2016]] [[Taekwondo]] is die nasionale [[sport]]soort van Suid-Korea<ref>{{en}} {{cite web |title=Taekwondo designated as South Korea's flagbearing national sport |url=https://www.insidethegames.biz/articles/1063449 |publisher=insidethegames |date=4 April 2018 |accessdate=1 Julie 2026 |archive-date=14 Mei 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190514230229/https://www.insidethegames.biz/articles/1063449 |url-status=dead}}</ref> en dit het in 2000 'n Olimpiese sportsoort geword.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.britannica.com/sports/tae-kwon-do |title=Tae kwon do |publisher=[[Encyclopædia Britannica]] |accessdate=1 Julie 2026}}</ref> Ander Koreaanse [[vegkuns]]te sluit in taekkyeon, hapkido, Tang Soo Do, Kuk Sool Won, kumdo en subak. Ná onafhanklikheidwording is talle Westerse sportsoorte na Suid-Korea ingevoer en het dit deur die onderwysstelsel versprei. Gelyktydig het die Koreaanse vegkunste in Westerse lande gewild geword en word nou wêreldwyd beoefen. [[Sokker]] en [[bofbal]] word tradisioneel as die gewildste sportsoorte in Suid-Korea beskou.<ref>{{ko}} {{cite web |url=https://www.news1.kr/articles/?2139988 |title=프로스포츠, 흥행 봄날 오나…야구·축구 인기몰이 중 |publisher=EBN |date=17 Maart 2015 |accessdate=1 Julie 2026}}</ref> Die [[Suid-Koreaanse nasionale sokkerspan]] is een van die suksesvolste spanne in Asië en het die [[AFC Asië-beker]] reeds twee keer gewen (in 1956 en 1960). Suid-Korea en Japan het die eerste Asiatiese lande geword wat 'n [[FIFA]] [[Sokker-Wêreldbeker]] gehuisves het en die [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2002]] saam aangebied. Tydens dié toernooi het Suid-Korea die eerste nasionale sokkerspan van die [[AFC|Asiatiese Sokkerkonfederasie]] geword om die halfeindrondte van 'n Sokker-Wêreldbekertoernooi te haal. Hulle kon tot dusver vir elke Sokker-Wêreldbeker sedert [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1986|1986]] kwalifiseer en het drie keer tot die uitklopfase deurgedring: in 2002, [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2010|2010]] en [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2022|2022]], waar hulle die agtste eindrondte gehaal het. Tydens die [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2026]] is hulle in die groepfase uitgeskakel. Daarbenewens het hulle een keer aan 'n FIFA [[Sokker-Konfederasiebeker]]toernooi deelgeneem, maar hulle is in [[FIFA Sokker-Konfederasiebeker in 2001|2001]] in die groepfase uitgeskakel. Bofbal is in 1905 deur Amerikaanse sendelinge ná Korea saamgebring en dit het sedertdien 'n sterk groei getoon, ook tydens die Japannese besetting. Die Koreaanse Bofbal-kampioenskap is in 1982 gestig en dit is een van die gewildste bofballigas wêreldwyd. Die Suid-Koreaanse nasionale bofbalspan het tydens die 2006 World Baseball Classic derde geëindig en tydens die 2009-toernooi tweede. Die span se 2009-eindstryd teen Japan is wyd gekyk in Suid-Korea. [[Basketbal]] is ook 'n gewilde sport in Suid-Korea. Suid-Korea word tradisioneel as een van die beste basketbalspanne in Asië beskou en het een van die sterkste basketbalafdelings op die vasteland. [[Rugby]] word ook in Suid-Korea gespeel, maar die [[Koreaanse nasionale rugbyspan]] kon tot dusver nog nie vir 'n [[rugbywêreldbeker]]toernooi kwalifiseer nie. Hulle is tans Asië se derde sterkste span ná [[Japannese nasionale rugbyspan|Japan]] en [[Hongkongse nasionale rugbyspan|Hongkong]]<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.world.rugby/rankings |title=Women’s and Men’s Rankings |publisher=[[Wêreldrugby]] |accessdate=1 Julie 2026}}</ref> en ding in die Asiatiese Rugbykampioenskap met ander opkomende rugbyspanne mee. Hulle het dié toernooi reeds vyf keer gewen (in 1982, 1986, 1988, 1990 en 2002), 18-keer in die derde en nege keer in die vierde plek geëindig. Ander ontspanningsaktiwiteite sluit ook die bordspeletjies [[Go]] en [[Janggi]] in. Go word deur tussen vyf en tien persent van die Suid-Koreaanse bevolking beoefen.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.britgo.org/intro/history |title=History of Go |date=4 Mei 2014 |publisher=British Go Association |accessdate=30 Mei 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200425115224/https://www.britgo.org/intro/history |archive-date=25 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Sowat 1,2 miljoen Koreane speel Janggi, waarvan 124 op professionele vlak.<ref>{{ko}} {{cite web |url=http://www.kja.or.kr/ |title=Koreaanse Janggivereniging |publisher=Koreaanse Janggivereniging |accessdate=1 Julie 2026}}</ref><ref>{{ko}} {{cite web |url=http://www.kja.or.kr/data_room/professional.php |title=프로기사 정보 ( 총 124 명 ) |publisher=Koreaanse Janggivereniging |accessdate=1 Julie 2026}}</ref> Suid-Korea is een van drie Asiatiese lande wat tot dusver beide [[Olimpiese Spele]] en [[Paralimpiese Spele]] gehuisves het. In Seoel is die [[Olimpiese Somerspele 1988]] en die [[Paralimpiese Somerspele 1988]] aangebied, die laaste tydens die Koue Oorlog. In [[Pyeongchang]] is die [[Olimpiese Winterspele 2018]] en daarna die [[Paralimpiese Winterspele 2018]] gehou. Boogskiet is 'n Olimpiese sportsoort wat sedert dekades deur Suid-Korea oorheers word.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://olympics.com/en/news/south-korean-archers-extend-their-olympic-reign |title=Republic of Korea's archers extend their Olympic reign |publisher=[[Internasionale Olimpiese Komitee]] |date=7 Augustus 2016 |accessdate=1 Julie 2026}}</ref> Daarbenewens vaar Suid-Korea gereeld goed in [[skyfskiet]], [[tafeltennis]], [[pluimbal]], [[kortbaanskaats]], [[handbal]], [[veldhokkie]], [[vrystylstoei]], [[Grieks-Romeinse stoei]], [[bofbal]], [[judo]], [[taekwondo]], [[langbaanskaats]], [[kunsskaats]] en [[gewigoptel]]. Die Olimpiese Museum Seoel behandel die Olimpiese Somerspele van 1988. Die [[Koreaanse Grand Prix]] is van 2010 tot 2013 as deel van die [[Formule Een]]-wêreldkampioenskap op die Koreaanse Internasionale renbaan van Yeongam beslis, maar dit het nie 'n breë ondersteuning geniet nie en is toe weer gekanselleer.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/formula1/25220593 |title=New Jersey, Mexico, and Korea dropped from 2014 F1 calendar |publisher=[[BBC]] |author=Andrew Benson |date=4 Desember 2013 |accessdate=1 Julie 2026}}</ref> == Korea en Suid-Afrika == [[Lêer:War Memorial of Korea main building.JPG|duimnael|links|Oorlogsgedenkteken in Korea wat die Korea-oorlog (1950–1953) herdenk (let op die [[Vlag van Suid-Afrika|Suid-Afrikaanse vlag]] regs)]] [[Lêer:South Africa-Korean War Memorial01.jpg|duimnael|Gedenkteken vir Suid-Afrikaners wat gesneuwel het in die Korea-oorlog. Die gedenkteken kan gevind word op 'n muur in die tuine van die [[Uniegebou]] in [[Pretoria]]]] Weens Suid-Afrika se destydse militêre alliansie met [[Weste]]rse lande het 'n eskader van die [[Suid-Afrikaanse Lugmag]] aan die [[Korea-oorlog]] (1950–1953) deelgeneem.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.kwva.org/brief_account_of_the_korean_war.htm |title=A Brief Account of the Korean War |author=Jack D. Walker |work=Information |publisher=Korean War Veterans Association |accessdate=1 Julie 2026}}</ref> Volgens die webtuiste van die Suid-Afrikaanse ambassade in Suid-Korea het die twee lande in 1992 formele diplomatieke betrekkinge aangeknoop. In Julie 1995 en April 1998 het die eertydse President [[Nelson Mandela]] en [[Thabo Mbeki]] in sy hoedanigheid as adjunkpresident onderskeidelik besoeke aan Suid-Korea afgelê en daarmee ekonomiese bilaterale handelsbande verstewig. Suid-Afrika is Suid-Korea se grootste handelsvennoot in [[Afrika]] en Suid-Korea is Suid-Afrika se vierde grootste handelsvennoot in Asië. Suid-Afrika voer veral onverwerkte minerale soos [[ferrochroom]] of [[platinum]], halfverwerkte goedere soos [[staal]] en voedsel soos [[suiker]] uit.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.southafrica-embassy.or.kr/eng/sankorea/bilateral.php |title=South African Embassy, Seoul |publisher=Suid-Afrikaanse Ambassade, Seoel |accessdate=1 Julie 2026}}</ref> Twee groeiende gebiede van moderne uitruiling sluit in groen energie, waar Suid-Koreaanse en Suid-Afrikaanse maatskappye sonenergie en [[seldsame aardelement]]e uitruil,<ref>{{en}} {{cite web |url=https://saiia.org.za/wp-content/uploads/2022/08/Opening-remarks_Amb-Lyeo-Woon-ki_President-of-the-Korea-Africa-Foundation.pdf |title=Opening remarks at the seminar commemorating the 30th anniversary of the relations between South Korea and South Africa |accessdate=1 Julie 2026}}</ref> en bilaterale beleggings. Vandag is daar heelwat gegradueerde Suid-Afrikaners wat aan Suid-Koreaanse privaat- en regeringskole Engels onderrig.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://iol.co.za/news/education/2021-08-25-teaching-english-in-south-korea--a-south-africans-journey/ |title=Teaching English in South Korea – a South African’s journey |publisher=[[IOL]] |accessdate=1 Julie 2026}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings|4}} == Bronnelys == ; Algemeen ---- * {{en}} {{cite web|url=https://www.britannica.com/place/South-Korea|title=South Korea|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=1 Julie 2026}} * {{en}} {{cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/korea-south/|title=Korea, South|publisher=[[Central Intelligence Agency]]|accessdate=2 Februarie 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260202173845/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/korea-south/|archive-date=2 Februarie 2026|url-status=dead|df=dmy-all}} ; Korea en Suid-Afrika ---- * {{en}} [http://www.korea.net/ Koreawebportaal] – Suid-Koreaanse Regeringsportaal == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie|South Korea|Suid-Korea}} * {{en}} {{Wikivoyage|South_Korea|Suid-Korea}} * {{en}} [http://www.visitkorea.or.kr/intro.html KTO, die Koreaanse Toerisme-organisasie: Visit Korea] * {{en}} [http://www.koreainfogate.com/ Korea Infogate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150102092655/http://www.koreainfogate.com/ |date= 2 Januarie 2015 }} Suid-Koreaanse Inligtingsportaal. * {{en}} [http://www.koreaherald.com/ The Korean Herald] Engelse dagblad. * {{en}} [https://www.koreasociety.org/ Die Korea Vereniging (The Korea Society)] * {{en}} {{ko}} [http://www.southafrica-embassy.or.kr/ Die Suid-Afrikaanse Ambassade in Seoel] {{Geografiese ligging | Senter = {{vlagland|Suid-Korea}} | Noord = ({{vlagland|Noord-Korea}}) • {{vlagland|Volksrepubliek China}} | Noordoos = {{vlagland|Rusland}} | Oos = [[See van Japan]] (Oossee) | Suidoos = [[See van Japan]] (Oossee) • {{vlagland|Japan}} | Suid = [[Straat van Korea]] • {{vlagland|Republiek China}} | Suidwes = {{vlagland|Volksrepubliek China}} • [[Oos-Chinese See]] | Wes = {{vlagland|Volksrepubliek China}} • [[Geelsee]] | Noordwes = {{vlagland|Volksrepubliek China}} • [[Geelsee]] }} {{Lande van Asië}} {{G20}} {{Normdata}} {{Voorbladster}} [[Kategorie:Suid-Korea| ]] [[Kategorie:Voormalige Japannese kolonies]] pjglz7z78exyz2gqc9qvo1r95jsia64 0 19477 2918945 2918668 2026-07-23T15:09:08Z Kontributor 2K 168202 Rol weergawe [[Special:Diff/2918668|2918668]] deur [[Special:Contributions/GeniusElephant678|GeniusElephant678]] ([[User talk:GeniusElephant678|bespreek]]) terug. 2918945 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Taal |naam=Champenois |inheemsenaam=Champaignat |familiekleur=Indo-Europees |state={{vlagland|Frankryk}}<br/>{{vlagland|België}}<br/>{{vlagland|Luxemburg}} |streek=[[Lêer:Flag_of_Champagne-Ardenne.svg|22px]] [[Champagne-Ardenne]]<br/>[[Lêer:Drapeau fr département Aisne.svg|22px]] [[Aisne]]<br/>[[Lêer:Flag province namur.svg|22px]] [[Namur (provinsie)|Namur]]<br/>[[Lêer:Flag of the Province of Luxembourg (Belgium).svg|22px]] [[Luxemburg (provinsie)|Luxemburg]] |sprekers=700&nbsp;000 |rang= |skrif=[[Latynse alfabet]] |fam2=[[Romaanse tale|Romaans]] |fam3=[[Wes-Romaanse tale|Wes-Romaans]] |fam4=[[Galloiberies]] |fam5=[[Galloromaans]] |fam6=[[Gallorhaeties]] |fam7=[[Langues d'oil|Oïl]] |nasie= |agentskap=''geen'' |iso1=-|iso2=-|iso3= |kaart=[[Lêer:Langues d'oïl.PNG|250px|Tale van Frankryk]] }} '''Champenois''' is 'n [[Romaanse taal]], wat deel is van die [[Langues d'oil]] en daarom naby verwant is aan [[Franse taal|Frans]] en die streekstale [[Lorreins]], [[Pikardies]] en [[Wallonies]]. Champenois is die omgangstaal van die historiese Franse provinsie Champagne en vir 'n klein stuk van [[Wallonië]], naamlik in suidelijk [[Namen, provinsie|Namen]], in die [[gemeente]] [[Vresse-sur-Semois]]. == Letterkunde == Die taal van die middeleeuse Franse digter en ''trouvère'' [[Chrétien de Troyes]] word gekenmerk deur Champenois trekke, maar die vroegste literatuur wat behou gebly het en doelbewus in Champenois geskryf is dateer uit die einde van die [[16de eeu]]. ''Le Bontemps de Carnaval de Chaumont'' is in [[1660]] opgedateer en heruitgegee - die taal wat daarin gebruik word kontrasteer die Frans wat deur die koning se boodskappers gebruik word met die Champenois van die plaaslike inwoners. 'n Kenmerk van [[18de eeu]]se Champenois letterkunde is die ''noëls'' (Kersliedere) wat kontemporêre en plaaslike verwysings in gewiede<!--pious--> tekste verweef het. {{Saadjie}} {{Romaans}} {{Normdata}} [[Kategorie:Champagne-Ardenne]] [[Kategorie:Luxemburg (provinsie)]] [[Kategorie:Namen (provinsie)]] [[Kategorie:Pikardië]] [[Kategorie:Romaanse tale]] [[Kategorie:Tale van Frankryk]] [[Kategorie:Tale van Luxemburg (land)]] [[Kategorie:Tale van Wallonië]] [[Kategorie:Oïltale]] [[Kategorie:Tale van België]] h6ewhjlw9ezpkxjngkwz23oa24028p5 0 24819 2918980 2889631 2026-07-23T21:03:09Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2918980 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Land |noem_naam = Mongoolse Staat |volle_naam = <small>Монгол улс ([[Mongools]])<br />{{MongolUnicode|ᠮᠣᠩᠭᠣᠯ}} {{MongolUnicode|ᠤᠯᠤᠰ}}</small> |algemene_naam = Mongolië |beeld_vlag = Flag of Mongolia.svg |beeld_wapen = State emblem of Mongolia.svg |simbool_tipe = Embleem |beeld_kaart = Mongolia (orthographic projection).svg |leuse = |volkslied = [[Volkslied van Mongolië|Монгол улсын төрийн дуулал]]<br /><small>([[Transliterasie|tr.]]: ''Mongol ulsyn töriin duulal'')</small><br /><small>''([[Mongools]] vir: "Volkslied van Mongolië")''</small> |amptelike_tale = [[Mongools]] |hoofstad = [[Ulaanbaatar]] (Oelan Bator) {{Koördinate|47|55|N|106|53|O}} |latd = 47 |latm = 55 |latNS = N |longd = 106 |longm = 53 |longEW = O |grootste_stad = [[Ulaanbaatar]] (Oelan Bator) |regeringsvorm = Unitêre semi-<br />presidensiële [[republiek]]<ref>{{en}} {{cite journal |last=Shugart |first=Matthew Søberg |date=September 2005 |title=Semi-Presidential Systems: Dual Executive and Mixed Authority Patterns |url=http://dss.ucsd.edu/~mshugart/semi-presidentialism.pdf |journal=Graduate School of International Relations and Pacific Studies |location=Verenigde State |publisher=University of California, San Diego |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080819200307/http://dss.ucsd.edu/~mshugart/semi-presidentialism.pdf |archivedate=19 Augustus 2008 |pages= |accessdate=21 Februarie 2016 }}</ref><ref>{{en}} {{cite journal |last=Shugart |first=Matthew Søberg |date=Desember 2005 |title=Semi-Presidential Systems: Dual Executive And Mixed Authority Patterns |url=http://www.palgrave-journals.com/fp/journal/v3/n3/pdf/8200087a.pdf |journal=French Politics |publisher=Palgrave Macmillan Journals |volume=3 |issue=3 |pages=323–351 |doi=10.1057/palgrave.fp.8200087 |accessdate=21 Februarie 2016 |archive-date= 4 Maart 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304053112/http://www.palgrave-journals.com/fp/journal/v3/n3/pdf/8200087a.pdf |url-status=dead }}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://constitutionnet.org/news/mongolia-vain-constitutional-attempt-consolidate-parliamentary-democracy |title=Mongolia: A Vain Constitutional Attempt to Consolidate Parliamentary Democracy |last=Odonkhuu |first=Munkhsaikhan |date=12 Februarie 2016 |website=ConstitutionNet |publisher=International Institute for Democracy and Electoral Assistance |accessdate=10 April 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200518192253/http://constitutionnet.org/news/mongolia-vain-constitutional-attempt-consolidate-parliamentary-democracy |archive-date=18 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> |leiertitels = <br />• [[President]]<br />• [[Eerste minister]] |leiername = [[Ukhnaagiin Khürelsükh]]<br />[[Nyam-Osoryn Uchral]] |oppervlak_rang = 20^ste |oppervlak_grootte = |oppervlak = 1&nbsp;564&nbsp;116<ref name="CIA">{{en}} {{cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/mongolia/|title=Mongolia|publisher=[[Central Intelligence Agency]]|accessdate=18 Januarie 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260118142802/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/mongolia/|archive-date=18 Januarie 2026|url-status=dead}}</ref> |oppervlakmi² = 603&nbsp;909 |persent_water = 0,67 |bevolking_skatting = 3&nbsp;281&nbsp;676<ref name="CIA" /> |bevolking_skatting_jaar = 2024 |bevolking_rang = 134^ste |bevolking_sensus = 3&nbsp;057&nbsp;778<ref>{{en}} {{cite web |url=http://1212.mn/BookLibraryDownload.ashx?url=2015_Population_and_housing_by-census_of_Mongolia_en.pdf&ln=En |title=2015 population and housing by census of mongolia |publisher=Mongoolse Diens vir Statistiese Inligting |date=1 Januarie 2016 |accessdate=28 Mei 2020 |archive-date=12 Junie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200612103546/http://1212.mn/BookLibraryDownload.ashx?url=2015_Population_and_housing_by-census_of_Mongolia_en.pdf&ln=En |url-status=dead }}</ref> |bevolking_sensus_jaar = 2015 |bevolkingsdigtheid = 2,09 |bevolkingsdigtheidmi² = 5,4 |bevolkingsdigtheidrang = 194^ste |BBP_PPP = $79,298&nbsp;miljard<ref name=imf2>{{en}} {{cite web |url=https://www.imf.org/en/publications/weo/weo-database/2025/april/weo-report?c=948&s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC&sy=2025&ey=2027&ssm=0&scsm=1&ssd=1&scc=1&ssc=1&sic=0&sort=country&ds=.&br=0 |title=Mongolia |publisher=[[Internasionale Monetêre Fonds]] |date=April 2025 |accessdate=2 April 2026}}</ref> |BBP_PPP_rang = 115^de |BBP_PPP_jaar = 2026 |BBP_PPP_per_kapita = $21&nbsp;889<ref name="imf2" /> |BBP_PPP_per_kapita_rang = 93^ste |BBP = $27,981&nbsp;miljard<ref name="imf2" /> |BBP_rang = 133^ste |BBP_jaar = 2026 |BBP_per_kapita = $7&nbsp;723<ref name="imf2" /> |BBP_per_kapita_rang = 116^de |onafhanklikheidstipe = Vorming |onafhanklikheidsgebeure = • Xianbei-ryk<br />• Khaganaat Rouran<br />• [[Khamag-Mongole]]<br />• [[Mongoolse Ryk]]<br />• Noordelike Yuan<br />• Dsjoengarye-Khaganaat<br />• Qing-verowering<br />• Onafhanklikheid verklaar<br />van die [[Qing-dinastie|Mantsjoe-Qing-ryk]]<br />• Mongoolse Volksrepubliek<br />• Huidige grondwet |onafhanklikheidsdatums = <br /><br />[[209 v.C.]]<br />[[330]] n.C.<br />[[1125]]<br />[[1206]]<br />[[1368]]<br />[[1634]]<br />[[1691]]–[[1758]]<br /><br />[[29 Desember]] [[1911]]<br />[[26 November]] [[1924]]<br />[[12 Februarie]] [[1992]] |MOI = {{wins}} 0,747<ref>{{en}} {{cite web |url=https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2025reporten.pdf |title=Human Development Report 2025 |publisher=United Nations Development Programme |date=6 Mei 2025 |accessdate=2 April 2026}}</ref> |MOI_rang = 104^de |MOI_jaar = 2023 |MOI_kategorie = {{kleur|#090|hoog}} |Gini = 31,4<ref>{{en}} {{cite web |url=https://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI?locations=MN |title=Gini index – Mongolia |publisher=[[Wêreldbank]] |accessdate=2 April 2026}}</ref> |Gini_rang = |Gini_jaar = 2022 |Gini_kategorie = {{kleur|#ffcc00|medium}} |geldeenheid = [[Mongoolse tögrög|Tögrög]] |geldeenheid_kode = MNT |land_kode = MN |tydsone = |utc_afwyking = [[UTC+07:00|+7]]/[[UTC+08:00|+8]]<ref>{{en}} {{cite web |title=Mongolia Standard Time is GMT (UTC) +8, some areas of Mongolia use GMT (UTC) +7 |publisher=Time Temperature.com |url=http://www.timetemperature.com/asia/mongolia_time_zone.shtml |accessdate=4 Oktober 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200518192317/https://www.timetemperature.com/asia/mongolia_time_zone.shtml |archive-date=18 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> |tydsone_somer = nie toegepas nie |utc_afwyking_DST = [[UTC+08:00|+8]]/[[UTC+09:00|+9]]<ref>{{en}} {{cite web |title=Clock changes in Ulaanbaatar, Mongolia |publisher=timeanddate.com |url=https://www.timeanddate.com/time/change/mongolia/ulaanbaatar |accessdate=10 April 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200518192321/https://www.timeanddate.com/time/change/mongolia/ulaanbaatar |archive-date=18 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> |internet_domein = [[.mn]], .мон |skakelkode = 976 |voetskrif = }} '''Mongolië''', amptelik die '''Mongoolse Staat''' ([[Mongools]]: Монгол улс in [[Mongoolse Cyrilliese skrif|Mongoolse Cyrillies]]; {{MongolUnicode|ᠮᠣᠩᠭᠣᠯ}} {{MongolUnicode|ᠤᠯᠤᠰ}} [mɔŋˈɢɔɮ ʊɮs] in [[Mongoolse skrif]]; [[Latynse alfabet]]: ''Mongol uls''), is 'n [[landingeslote land]] in [[Sentraal-Asië]] en lê tussen [[Rusland]] in die noorde en die [[Volksrepubliek China]] in die suide. Die [[hoofstad]] en grootste stad is [[Ulaanbaatar]] (ook bekend as Oelan Bator, [[Russies]]: Улан-Батор), waar sowat 45% van dié land se bevolking woon. [[Lêer:Mongolia 103.88219E 46.91703N.jpg|duimnael|links|[[Nasa]]-satellietbeeld van Mongolië]] Mongolië het in 2024 'n bevolking van 3&nbsp;281&nbsp;676 gehad en beslaan 'n oppervlakte van 1&nbsp;564&nbsp;116&nbsp;km².<ref name="CIA" /> Volgens oppervlakte is Mongolië naas [[Kasakstan]] die grootste land wat deur land omring word. Albei lande lê net sowat 37&nbsp;km uitmekaar. Daarbenewens is Mongolië die ylbevolkste land ter wêreld. Mongolië se gebied is ongeveer gelyk aan dié van die historiese gebied [[Buite-Mongolië]] en die term word soms gebruik om die onafhanklike land van die aangrensende Chinese outonome gewes [[Binne-Mongolië]] te onderskei. Die land se noorde word oorwegend gekenmerk deur [[steppe]], terwyl die suide deur die [[Gobi]]woestyn oorheers word. Mongolië se geskiedenis is veral bekend vir die [[Mongoolse Ryk]] wat in 1206 deur [[Djengis Khan]] gestig is nadat hy die [[Mongoolse tale|Mongoolse]] en [[Turkse volke]] in die gebied van die huidige Mongolië verenig het. Daarna het hy en sy opvolgers groot dele van Sentraal- en [[Wes-Asië]], China, [[Korea]] en [[Oos-Europa]] verower. == Ligging en klimaat == [[Lêer:Mongolia map of Köppen climate classification.svg|duimnael|links|Klimaatsones in Mongolië volgens die [[Köppen-klimaatklassifikasie]]]] [[Lêer:Mongolia CIA map.png|duimnael|links|Kaart van Mongolië]] [[Lêer:Map of Mongolia topographic de.jpg|duimnael|links|Topografiese kaart van Mongolië]] Die gebied van Mongolië beslaan 'n oppervlakte van 1&nbsp;564&nbsp;116&nbsp;km² en die gemiddelde hoogte bo seespieël is 1&nbsp;580&nbsp;m. Die land is in die oostelike deel van [[Sentraal-Asië]] geleë, en grens in die noorde aan [[Siberië]] en in die suide aan die Volksrepubliek China. 'n Groot gedeelte van die westelike en noordelike bergagtige gebiede is altyd met [[sneeu]] bedek. Die oostelike deel van Mongolië bestaan uit heuwelagtige vlaktes, terwyl die suide – wat ongeveer ’n derde van die land se oppervlakte beslaan – uit die Gobiwoestyn bestaan. Die grootste gedeelte van hierdie woestyn is eintlik halfwoestyngebied, met heelwat grasvelde (steppes) en oases. Die Gobi verdeel die streek in twee gebiede: die noordelike deel (vroeër bekend as Buite-Mongolië) en nou 'n onafhanklike staat, die Mongoolse Staat (1&nbsp;564&nbsp;116&nbsp;km²); en die suidelike deel, Binne-Mongolië (1&nbsp;778&nbsp;000&nbsp;km²), 'n outonome gebied binne die Volksrepubliek China. Mongolië het 'n kontinentale klimaat met koue [[winter]]s en warm [[somer]]s. Die gemiddelde temperatuur is 4&nbsp;°C, met temperature van tot -34&nbsp;°C in Januarie in die noorde, en somertemperature van tot 23&nbsp;°C in die suide. Die weer is dikwels onvoorspelbaar, sodat temperature binne een dag met 30&nbsp;°C kan wissel. Sand- en haelstorms kan onverwags voorkom, en in die somermaande kan skielike [[reën]]buie oorstromings veroorsaak. Hoewel die swaar sneeuneerslae slegs in die bergagtige gebiede voorkom, word die steppes ook soms deur hewige sneeustorms getref. == Bevolking == [[Lêer:Chinggis Square.jpg|duimnael|links|[[Ulaanbaatar]] is die hoofstad en grootste stad van Mongolië]] Die meeste inwoners woon in die akkerbougebied in die weste, terwyl die Gobiwoestyn baie yl bewoon is. Ongeveer 25% van die bevolking woon in die hoofstad, Ulaanbaatar, en 25% in ander stedelike nedersettings. As gevolg van 'n dalende sterftesyfer en 'n stygende geboortesyfer is die bevolkingsaanwas hoog. Die bevolking is taamlik homogeen, met 'n meerderheid [[Mongole]]. Die belangrikste subgroep is die [[Khalkha-Mongole]] (75% van die bevolking). Ander Mongoolse subgroepe is onder andere die [[Boerjate]] en die [[Dariganga]]. Die grootste nie-Mongoolse groep is die [[Kasakke]] (ongeveer 4% van die bevolking), 'n groep wat verwant is aan die Mongole maar 'n [[Turkse taal]] praat. Daar woon ook Mongole in Binne-Mongolië en Rusland. Alle Mongole toon geneties dieselfde fisieke eienskappe. Hulle is kort (selde langer as 1,68&nbsp;m), stewig gebou, met 'n ivoorkleurige tot bruin vel en swart hare. Kenmerkend is die kort skedels en ovaal of ronde gesigte, waardeur die hoë wangbene, skuins oë en neusstruktuur die indruk van platheid wek. Khalkha-Mongools, 'n subfamilie van die [[Altaïese tale]], is die spreektaal van Mongolië, terwyl die geskrewe taal 'n [[Cyrilliese alfabet]] is waarvan die lettertekens aan [[Russies]], [[Bulgaars]] en [[Serwies]] ontleen is. Tradisioneel het die oorgrote meerderheid van die bevolking Lamaïsme as godsdiens aangehang. Dit is 'n vorm van [[Tibettaanse Boeddhisme]]. Godsdiens speel in Mongolië 'n baie geringe rol en die land het dan ook geen staatsgodsdiens nie. Formeel bestaan daar nog godsdiensvryheid, maar die geestelike en wêreldlike mag van die lamas (priesters) is beperk en godsdiensbeoefening word nie aangemoedig nie. In die hoofstad Ulaanbaatar bestaan daar wel nog 'n Lamaïstiese [[klooster]] wat funksioneer. == Sosiale maatreëls == Hoewel die sterftesyfer in Mongolië in die laaste paar dekades baie gedaal het, veroorsaak swak higiëniese toestande en wanvoeding, onder meer vitamiengebreke, nog heelwat probleme. Siektes soos [[tuberkulose]], [[Seksueel oordraagbare infeksie|geslagsiektes]], [[geelsug]] en [[tifus]] kom algemeen voer, want ten spyte van 'n groot toename in die getal medici, is mediese toerusting skaars en word hospitale nog slegs in die stedelike sentra aangetref. Behandeling is egter byna altyd gratis. Op die gebied van die onderwys het Mongolië groot vordering gemaak. Die Mongoolse leiers beskou die onderwys, wat vroeër in die hande van die lamas was, as ’n geskikte instrument vir die opbouing van 'n nuwe gemeenskap. Voor die [[Tweede Wêreldoorlog]] was feitlik die hele bevolking analfabete en is daar klem gelê op die bevordering van die elementêre lees- en skryfkuns. Ná die Tweede Wêreldoorlog is meer aandag aan middelbare en hoër onderwys gegee. Onderwys is gratis en verpligtend vir alle 8- tot 14-jariges, en as gevolg daarvan behoort analfabetisme nou tot die verlede en is die skolingsgraad in Mongolië hoog. Die regering skep ook geriewe om die kinders van nomadiese veetelers van leermateriaal, klere en huisvesting te voorsien. In die praktyk beteken dit dat baie kinders van hulle ouers geskei word. Kleuterskole word ook opgerig om vroue die geleentheid te gee om tot die arbeidsmark toe te tree. In Ulaanbaatar is die Staatsuniversiteit van Mongolië, asook party hoërskole en inrigtings vir die opleiding van mediese personeel, [[landbou]]kundiges en onderwysers. Baie studente studeer in Rusland of in een van die Oos-Europese lande. Daar was in die laaste paar dekades 'n groot verbetering in behuising. Saam met die industrialisasie en die gevolglike verstedeliking, verruil 'n steeds groter aantal Mongole die tradisionele [[joert]] (of gher), 'n tentagtige, semipermanente nomadewoning, vir ’n woonstel in baksteenwoonstelkomplekse wat deur die regering opgerig word. Op die platteland is die joert egter steeds belangrik, veral in vaste nedersettings. == Ekonomie == [[Lêer:Oyu Tolgoi 23.JPG|duimnael|links|Oyu Tolgoi het sowat 18&nbsp;000 werkers in diens]] [[Lêer:UB downtown.jpg|duimnael|Ulaanbaatar-uitsig met die Blue Sky Tower aan die linkerkant]] Op ekonomiese gebied was Mongolië eeue lank van nomadiese veetelers afhanklik. Tot met die [[Tweede Wêreldoorlog]] het die Mongole hulle op veeteelt toegespits en was hulle vir voedsel, klere en behuising volkome daarvan afhanklik. Ongeveer die helfte van die bevolking is steeds van veeteelt afhanklik, maar die omstandighede waaronder dit bedryf word, het baie verander. In die begin van die twintigerjare (met die ontstaan van die Volksrepubliek Mongolië) is daar begin met ’n sosialiseringsproses wat veral ná die Tweede Wêreldoorlog op dreef gekom het. Die Mongole het begin wegbeweeg van 'n suiwer agrariese veeteeltekonomie na 'n agraries-industriële ekonomie. Die groot veekuddes behoort nie meer aan die lamas of wêreldlike vorste, tot wie die arat of veewagter vroeër in ’n feodale verhouding gestaan het nie. Die kuddes is nou in die gemeenskaplike besit van 'n agrariese koöperasie. Slegs 'n klein aantal veewagters trek deesdae met die vee rond, sodat mannekrag bespaar en op ander plekke (soos in die nywerhede) benut kan word. Mongolië se belangrikste uitvoerprodukte is lewende hawe, [[vleis]], [[wol]], [[klere]] en [[Leer (stof)|leer]], en daar word hoofsaaklik na Rusland, die Volksrepubliek China en die [[Verenigde Koninkryk]] uitgevoer. Sowat 33% van die land se invoere kom uit die Volksrepubliek China, Rusland, [[Japan]], [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]] en [[Suid-Korea]], en sluit landboumasjinerie, [[Voertuig|voertuie]], [[petroleum]] en petroleumprodukte, [[suiker]] en suikerprodukte, asook [[koring]] in. In 1921 was kameelkaravane Mongolië se hoofvervoermiddel. == Geskiedenis == [[Lêer:Mongol Empire map 2.gif|duimnael|Die uitbreiding van die [[Mongoolse Ryk]] van 1206 tot 1297]] Die Mongole se voorouers was die [[Hunne]] (of Hsiungnu), wat van ongeveer die 4de tot die 1ste eeu v.C. in Asië gewoon het. Ná eeue se oorlog met die [[Han-Chinese]], wat deur onderlinge burgeroorloë vererger is, het die Hsiung-nu-konfederasie ontbind. Party stamme het hulle in China gevestig, terwyl ander weswaarts tot in [[Europa]] getrek het. In 1206 het nomadiese stamme onder leiding van [[Djengis Khan]] 'n enkele Mongoolse feodale staat gevorm. Djengis Khan en sy opvolgers het ’n groot gedeelte van [[Eurasië]] geplunder en verower. In 1691 is Mongolië, wat verswak is deur twiste tussen die khans (vorste) en invalle van buite, deur die invallers uit [[Mantsjoerye]] verower. Eers in 1911 het Mongolië 'n onafhanklike feodale monargie geword. Aangevuur deur die [[Oktoberrewolusie]] van 1917 in Rusland het [[Damdini Sühbaatar]] ('n nasionale held) militante ondergrondse groepe georganiseer en die Russe en Chinese uit Mongolië begin verdryf. Sühbaatar se magte het op 11 Junie 1921 die oorhand gekry, en op 26 November 1924 is die Volksrepubliek Mongolië amptelik uitgeroep met Ulaanbaatar as hoofstad. (Ulaanbaatar beteken "rooi held".) Ná die Sowjetunie het die Volksrepubliek Mongolië die tweede kommunistiese staat in die wêreld geword en die Sowjetunie het van die begin af meegehelp dat die bewind gehandhaaf word. == Verwysings == {{Verwysings|2}} == Bronnelys == ; Algemeen ---- * {{en}} {{cite web|url=https://www.britannica.com/place/Mongolia|title=Mongolia|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=2 April 2026}} * {{en}} {{cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/mongolia/|title=Mongolia|publisher=[[Central Intelligence Agency]]|accessdate=18 Januarie 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260118142802/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/mongolia/|archive-date=18 Januarie 2026|url-status=dead}} * ''[[Wêreldspektrum]]'', 1982, {{ISBN|0-908409-60-5}}, volume 19, bl. 154 == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie|Mongolia|Mongolië}} * {{en}} {{Wikivoyage|Mongolia|Mongolië}} * {{mn}} [https://www.gov.mn/ Amptelike webwerf van die Mongoolse regering] {{Lande van Asië}} {{Normdata}} [[Kategorie:Mongolië| ]] 5lcgmki1x7wmon9sjun8duyid17u6he 0 42527 2918982 2892504 2026-07-23T21:15:09Z SpesBona 2720 /* Kleure, embleem en bynaam */ Details 2918982 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Rugbyspan | land = Zimbabwe | beeld = Zimbabwe rugby team logo.PNG | unie = [[Zimbabwiese Rugbyunie]] (ZRU) | bynaam = ''Sables'' (“die [[swartwitpens]]e”) | embleem = Zimbabwiese voël | stadion = | kapasiteit = | kaptein = [[Hilton Mudariki]] | afrigter = {{vlagikoon|Zimbabwe}} [[Piet Benade]] <small>(sedert 2024)</small> | patroon_la1 = _white_hoops | patroon_b1 = _whitehoops | patroon_ra1 = _white_hoops | patroon_sh1 = | patroon_so1 = _3whitehoops | linkerarm1 = 226825 | liggaam1 = 226825 | regterarm1 = 226825 | broek1 = FFFFFF | kouse1 = 226825 | patroon_la2 = | patroon_b2 = | patroon_ra2 = | patroon_sh2 = | patroon_so2 = | linkerarm2 = | liggaam2 = | regterarm2 = | broek2 = | kouse2 = | statistiek = Statistiek | toetse = [[Brendon Dawson]] (20)<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;orderby=matches;team=42;template=results;type=player |title=Most matches |publisher=ESPNscrum |accessdate=20 Julie 2025}}</ref> | toppuntebehaler = [[Kennedy Tsimba]] (72)<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;orderby=points;team=42;template=results;type=player |title=Most points |publisher=ESPNscrum |accessdate=20 Julie 2025}}</ref> | meestedrieë = [[Victor Olonga]] (8)<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;orderby=tries;team=42;template=results;type=player |title=Most tries |publisher=ESPNscrum |accessdate=20 Julie 2025}}</ref> | eerste = as '''Rhodesië'''<br />{{vlagikoon|Suid-Rhodesië}} '''Rhodesië''' 11–24 [[Britse en Ierse Leeus|Britse Leeus]] {{vlagikoon|Verenigde Koninkryk}}<br />([[Bulawayo]], [[Zimbabwe|Rhodesië]]; 30 Julie 1910)<br />as '''Zimbabwe'''<br />{{KENru}} 24–34 {{ZIMru-r}}<br />([[Nairobi]], [[Kenia]]; 23 Mei 1981) | grootwen = {{ZIMru}} 130–10 {{BOTru-r}}<br />(Bulawayo, Zimbabwe; 7 September 1996) | grootverloor = {{NAMru}} 80–6 {{ZIMru-r}}<br />([[Windhoek]], [[Namibië]]; 15 Augustus 2015) | Wêreldbekerverskynings = 2/10 | jaar = 1987 | beste = Laaste in groep [[Rugbywêreldbeker 1987|1987]] en [[Rugbywêreldbeker 1991|1991]] | url = | unieurl = www.zimbabwerugby.com }} Die '''Zimbabwiese nasionale rugbyspan''' ([[Engels]]: ''Zimbabwe national rugby union team'') is die nasionale [[rugby]]span wat [[Zimbabwe]] in internasionale wedstryde (toetswedstryde) verteenwoordig. Rugby word in Zimbabwe geadministreer deur die [[Zimbabwiese Rugbyunie]] (''Zimbabwe Rugby Union'', ZRU) wat in 1895 gestig is. Hulle dra die bynaam ''Sables'', genoem na die [[swartwitpens]] (Engels: ''sable antelope''). Zimbabwe word deur [[Wêreldrugby]] as ’n vlak drie-span erken. Die Zimbabwiese rugbyspan is tans (Julie 2025) 24ste op Wêreldrugby se wêreldranglys gelys.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.world.rugby/rankings |title=Women’s and Men’s Rankings |publisher=[[Wêreldrugby]] |accessdate=20 Julie 2025}}</ref> Saam met [[Ivoriaanse nasionale rugbyspan|Ivoorkus]] en [[Keniaanse nasionale rugbyspan|Kenia]] is Zimbabwe tradisioneel een van die sterker nasionale [[Afrika]]rugbyspanne na die [[Suid-Afrika]]anse [[Springbokke]] en die [[Namibië|Namibiese]] [[Namibiese nasionale rugbyspan|''Welwitschias'']]. Rugby het aan die einde van die 19de eeu onder “wit” setlaars begin versprei, terwyl die inheemse bevolking aanvanklik meestal uitgesluit was. Die [[Britse Ryk|Britse kolonie]] [[Suid-Rhodesië]] (en die in 1965 eensydig vir onafhanklik verklaarde [[Rhodesië]]) was oor dekades heen in die buurland Suid-Afrika se speelprogram geïntegreerd en het gereeld toerende oorsese nasionale spanne gehuisves. Die onafhanklike en volgens [[internasionale reg]] erkende Zimbabwe het in 1981 sy eerste toetswedstryd teen Kenia gespeel. Zimbabwe het al aan twee [[rugbywêreldbeker]]toernooie deelgeneem, maar sowel in [[Rugbywêreldbeker 1987|1987]] as in [[Rugbywêreldbeker 1991|1991]] al sy wedstryde in die groepfase verloor. As gevolg van dié land se ekonomiese agteruitgang het ook die inheemse rugbysport se vlak afgeneem. Hulle het tydens die Afrikabeker drie titels ingepalm, drie keer in die tweede en twee keer in die vierde plek geëindig. Die Zimbabwiese span speel tradisioneel in groen-wit-gestreepte truie met wit broeke en groen-wit-gestreepte sokkies. Twee voormalige Zimbabwiese rugbyspelers is in Wêreldrugby se Heldesaal opgeneem. == Beheerliggaam == {{Hoofartikel|Zimbabwiese Rugbyunie}} Die beheerliggaam vir rugby in Zimbabwe is die Zimbabwiese Rugbyunie (Engels: ''Zimbabwe Rugby Union'', ZRU). Die Zimbabwiese Rugbyunie is in 1895 as die Rhodesiese Rugbyvoetbalunie (''Rhodesia Rugby Football Union'', RRFU) gestig, in 1980 hernoem en het sewe jaar later ’n volle lid van die Internasionale Rugbyvoetbalraad (IRVR; nou [[Wêreldrugby]]) geword.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.world.rugby/organisation/membership/africa/zimbabwe |title=Zimbabwe |publisher=[[Wêreldrugby]] |accessdate=20 Julie 2025}}</ref> Ook in 1987 het die Zimbabwiese Rugbyunie ’n lid geword van die kontinentale beheerliggaam [[Rugby Afrika]].<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyafrique.com/unions/ |title=Rugby Africa Unions |publisher=[[Rugby Afrika]] |date=2020 |accessdate=20 Julie 2025}}</ref> Vanweë die swak strukture beskik Zimbabwe slegs oor ’n klein rugbyliga, die ''Super Six Rugby League'' met ses spanne.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.pressreader.com/zimbabwe/the-manica-post/20210507/281745567259331 |title=Super Six rugby is back |publisher=pressreader.com |author=Ray Bande |date=7 Mei 2021 |accessdate=20 Julie 2025}}</ref> Spelers met groter ambisies draf uit vir die keurspan ''Zimbabwe Goshawks'' wat aan die Suid-Afrikaanse [[Curriebeker]] deelneem en sy tuiswedstryde tydens dié toernooi in [[Kaapstad]] speel. Sedertdien is die meeste spelers van die Zimbabwiese nasionale span uit dié keurspan afkomstig of speel vir ander Suid-Afrikaanse spanne.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.newsday.co.zw/thestandard/sport/article/9931/jam-packed-currie-cup-schedule-for-zimbabwe |title=Jam-packed Currie Cup schedule for Zimbabwe |publisher=The Standard |author=Daniel Nhakaniso |date=13 Februarie 2022 |accessdate=20 Julie 2025}}</ref> Van die ander spelers is veral in [[Europa]] aktief. Naas die amptelike nasionale span roep die Zimbabwiese Rugbyunie ook ander keurspanne byeen. Net soos ander rugbylande beskik Zimbabwe oor ’n o/20-nasionale span wat aan die [[Wêreldrugby o/20-kampioenskap]] deelneem.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.world.rugby/tournaments/u20/championship |title=World Rugby U20 Championship |publisher=[[Wêreldrugby]] |accessdate=20 Julie 2025}}</ref> Die ''Zimbabwe Sevens'' is die Zimbabwiese [[sewesrugby]]span. Kinders en jongmense word reeds op skool aan rugby bekend gestel en na gelang van hul belangstelling en talent begin hulle met hul afrigting. Die aantal skole wat rugby aanbied, is om historiese redes egter klein. Dit is veral privaat skole wat op die behoeftes van ’n klein hoër- en middelklas gemik is en deur die bevolkingsmeerderheid nie bekostig kan word nie.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.herald.co.zw/rugby-needs-big-changes/ |title=Rugby needs big changes |publisher=The Herald |date=10 Junie 2011 |accessdate=20 Julie 2025}}</ref> == Geskiedenis == === Invoering en vestiging van rugby === [[Lêer:Fort-victoria-1952.jpg|duimnael|Fort Victoria in 1952, waar in 1890 glo die eerste rugbywedstryde in die destydse Rhodesië beslis is]] In 1890 het die Pionierskolom, ’n mag huursoldate wat deur [[Cecil John Rhodes]] en die [[British South Africa Company]] (BSAC) saamgestel is, vanuit die [[Kaapkolonie]] die gebiede noord van die [[Limpopo (rivier)|Limpoporivier]] bereik. Die eerste rugbywedstryde is glo in dieselfde jaar in [[Masvingo|Fort Victoria]] beslis.<ref name="History">{{en}} {{cite web |url=http://www.zimbabwerugby.com/index.php?option=com_content&view=article&id=93&Itemid=50 |title=The History of Zimbabwe Rugby |publisher=[[Zimbabwiese Rugbyunie]] |accessdate=4 Oktober 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091004155145/http://www.zimbabwerugby.com/index.php?option=com_content&view=article&id=93&Itemid=50 |archive-date=4 Oktober 2009 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Toe die huursoldate gekies is, het die koloniale amptenare, wat hul opleiding hoofsaaklik aan Britse openbare skole ontvang het, groot waarde aan sportprestasies geheg. Hulle het daarin belanggestel om Britse balsporte in die nuwe kolonie te vestig. Dienooreenkomstig het rugby en [[krieket]] ’n prominente rol gespeel, aangesien hulle ’n ideale verbinding met die [[Verenigde Koninkryk van Groot-Brittanje en Ierland|Verenigde Koninkryk]] sou vorm. Volgens die koloniste se siening het dié twee sportsoorte in ’n besondere mate “imperiale ideologieë van die Britte se mag en van manlikheid, wat uitgedruk is in sportprestasies” bevorder. In dié kolonie se beginjare, wat veral deur militêre konflikte ([[Jameson-inval]], [[Matabele-opstand]], [[Tweede Vryheidsoorlog]]) gekenmerk was, het die BSAC gepoog om deur gereelde sportverslae in die Suid-Afrikaanse en Britse pers ’n soort normaliteit voor te gee om die toestroming van nog setlaars aan te moedig.<ref>{{en}} {{cite book |author=Jonty Winch |title=‘There Were a Fine Manly Lot of Fellows’: Cricket, Rugby and Rhodesian Society during William Milton’s Administration, 1896–1914 |series=Sport in History |edition=28 |volume=4 |publisher=The British Society of Sports History |location=London |date=2008 |pages=584–585 |doi=10.1080/17460260802580636 |url=https://www.tandfonline.com/doi/pdf/10.1080/17460260802580636 |format=PDF |accessdate=20 Julie 2025}}</ref> In 1894 is in [[Bulawayo]] die land se eerste twee rugbyklubs gestig, ''Queens'' en ''Bulawayo Athletic Club''. Een Jaar later is die beheerliggaam Rhodesiese Rugbyvoetbalunie (''Rhodesia Rugby Football Union'', RRFU) gestig.<ref name="History" /> Dié beheerliggaam was aanvanklik slegs verantwoordelik vir die kolonie [[Suid-Rhodesië]], maar later ook vir die protektorate [[Noord-Rhodesië]] en [[Njassaland]]. Rhodes het na ’n geruime tyd besef dat die BSAC alleen nie in staat was om die deur die setlaars verkiesde suidelike deel van Rhodesië doeltreffend te administreer nie. In 1897 het hy dus sy vriend [[William Henry Milton]] as administrateur van die gebied [[Masjonaland]] (van 1901 af ook van [[Matabeleland]] en dus van die hele Suid-Rhodesië) aangestel om ’n siviele administrasie te vestig. Milton het in 1874/75 vir die [[Engelse nasionale rugbyspan]] uitgedraf en was van 1889 tot 1892 [[Kaptein (sport)|kaptein]] van die [[Proteas|Suid-Afrikaanse nasionale krieketspan]].<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.oldmiltonians.com/history/schoolname.html |title=Sir William Milton |publisher=Milton High School Bulawayo |accessdate=20 Julie 2025}}</ref> Tydens sy ampstermyn, wat tot 1914 geduur het, het hy onder meer strukture geskep vir sportaktiwiteite, byvoorbeeld deur die bekendstelling van skoolsport. Vir die setlaars was die beoefening van sport ’n belangrike manier vir sosiale akkulturasie, aangesien dit die interaksie tussen betreklik ver afgeleë nedersettings bevorder en tot die skepping van ’n eenvormige “wit” kultuur bygedra het. Die vorming van ’n uitsluitende setlaaridentiteit was glo noodsaaklik vir die handhawing van die oppergesag en beheer oor die veel groter inheemse bevolking.<ref name="novak">{{en}} {{cite book |author=Andrew Novak |title=Sport and Racial Discrimination in Colonial Zimbabwe: A Reanalysis |publisher=The International Journal of the History of Sport |url=https://www.rhodesianservices.org/user/image/sport-and-racial-discrimination-in-colonial-zimbabwe.pdf |year=2012 |edition=29 |volume=6 |doi=10.1080/09523367.2011.642550}}</ref> Milton se [[Rassisme|rassistiese]] invloed was aansienlik en hy was meer as enige ander verantwoordelik vir die skepping van ’n gesegregeerde speelprogram. Gevolglik is rugby feitlik uitsluitlik deur “wit” mense gespeel.<ref>{{en}} {{cite book |author=Jonty Winch |title=‘There Were a Fine Manly Lot of Fellows’: Cricket, Rugby and Rhodesian Society during William Milton’s Administration, 1896–1914 |series=Sport in History |edition=28 |volume=4 |publisher=The British Society of Sports History |location=London |date=2008 |pages=586 |doi=10.1080/17460260802580636 |url=https://www.tandfonline.com/doi/pdf/10.1080/17460260802580636 |format=PDF |accessdate=20 Julie 2025}}</ref> === Rhodesiese rugby === Toe die spoorlyn in 1897 Bulawayo bereik het, het dit die vestiging van gereelde sportverhoudings met [[Suid-Afrika]] vergemaklik. In 1898 het vir die eerste keer ’n keurspan van die RRVU deelgeneem aan die [[Curriebeker]], die Suid-Afrikaanse beheerliggame se kampioenskap. Die keurspan het bestaan uit spelers van die vyf grootste klubs in die land se twee belangrikste stede, Bulawayo en Salisbury (nou [[Harare]]). Met ’n gelykop teen [[Goue Leeus|Transvaal]], asook oorwinnings oor [[Oostelike Provinsie]] en [[Vrystaat Cheetahs|Oranje-Vrystaat]] het dit al die verwagtinge oortref. Daarna was die Rhodesiese rugby steeds blootgestel aan ’n sterk Suid-Afrikaanse invloed.<ref>{{en}} {{cite book |author=Jonty Winch |title=‘There Were a Fine Manly Lot of Fellows’: Cricket, Rugby and Rhodesian Society during William Milton’s Administration, 1896–1914 |series=Sport in History |edition=28 |volume=4 |publisher=The British Society of Sports History |location=London |date=2008 |pages=591 |doi=10.1080/17460260802580636 |url=https://www.tandfonline.com/doi/pdf/10.1080/17460260802580636 |format=PDF |accessdate=20 Julie 2025}}</ref> Toe die [[Springbokke|Suid-Afrikaanse nasionale span]] in 1906/07 deur Europa getoer het, het met [[Freddie Brooks]] ook ’n Rhodesiese setlaar deelgeneem, maar vir sy tuisland Engeland verskyn.<ref>{{en}} {{cite book |author=Jonty Winch |title=‘There Were a Fine Manly Lot of Fellows’: Cricket, Rugby and Rhodesian Society during William Milton’s Administration, 1896–1914 |series=Sport in History |edition=28 |volume=4 |publisher=The British Society of Sports History |location=London |date=2008 |pages=596–597 |doi=10.1080/17460260802580636 |url=https://www.tandfonline.com/doi/pdf/10.1080/17460260802580636 |format=PDF |accessdate=20 Julie 2025}}</ref> Dit was ’n voorbeeld van Rhodesië se tweespalt, wat van die suidelike buurland afhanklik was, maar nie deel wou word van die beplande [[Unie van Suid-Afrika]] nie. Die [[Suid-Afrikaanse Rugbyunie|Suid-Afrikaanse Rugbyraad]] (SARR) se voorstel om die Rhodesiese rugby heeltemal in die beheerliggaam [[Griekwaland-Wes]] te integreer, is in 1908 eenparig verwerp. Dié voorstel het die feit geïgnoreer dat onder die “wit”, meestal Brits-gebore Rhodesiërs intussen ’n nasionale gevoel ontwikkel het, wat van dié van die [[Afrikaans]]talige [[Boere]] (wat binnekort die toekomstige staat sou oorheers) verskil het.<ref>{{en}} {{cite book |author=Jonty Winch |title=‘There Were a Fine Manly Lot of Fellows’: Cricket, Rugby and Rhodesian Society during William Milton’s Administration, 1896–1914 |series=Sport in History |edition=28 |volume=4 |publisher=The British Society of Sports History |location=London |date=2008 |pages=597–598 |doi=10.1080/17460260802580636 |url=https://www.tandfonline.com/doi/pdf/10.1080/17460260802580636 |format=PDF |accessdate=20 Julie 2025}}</ref> Die RRVU het onafhanklik gebly, maar dit was as ’n deelbeheerliggaam van die SARR steeds in die Suid-Afrikaanse speelprogram geïntegreer. Die inkomste wat gegenereer is deur deelname aan die Curriebeker was van groot belang vir die uitbreiding van die Rhodesiese sportinfrastruktuur. Enersyds is Rhodesiërs onbeperk toegelaat om vir die nasionale span van die buurland te speel, andersyds was dit nou interessant vir oorsese spanne om ’n draai na Rhodesië te kom maak wanneer hulle Suid-Afrika besoek het. Die eerste “toetswedstryd” sonder toetswedstrydstatus is op 30 April 1910 beslis, toe die [[Britse en Ierse Leeus|Britse Leeus]] (die vier Britse Tuislande se keurspan) tydens hul maandelange toer na Suid-Afrika Bulawayo besoek en met 24–11 geseëvier het.<ref>{{en}} {{cite book |author=Jonty Winch |title=‘There Were a Fine Manly Lot of Fellows’: Cricket, Rugby and Rhodesian Society during William Milton’s Administration, 1896–1914 |series=Sport in History |edition=28 |volume=4 |publisher=The British Society of Sports History |location=London |date=2008 |pages=599 |doi=10.1080/17460260802580636 |url=https://www.tandfonline.com/doi/pdf/10.1080/17460260802580636 |format=PDF |accessdate=20 Julie 2025}}</ref> Verdere besoeke deur die Leeus het tydens die 1924- en 1938-toere gevolg. Die [[Nieu-Seeland]]se [[All Blacks]] is in 1928 gehuisves, die [[Australië|Australiese]] [[Wallabies]] in 1933. Na ’n afwesigheid van meer as dertig jaar was die Rhodesiese span van 1947 af deurlopend betrokke in die Curriebeker se eerste afdeling. Twee jaar later het die All Blacks weer Rhodesië besoek. Die gashere het op 27 Julie 1949 in Bulawayo ’n heeltemal verrassende 10–8-oorwinning aangeteken. Hoewel die Nieu-Seelanders weens die onlangs ingestelde [[apartheid]]wette sonder hul [[Maori's|Maori-spelers]] moes klaarkom, is hulle as groot gunsteling beskou. Hulle is nogtans deur die Rhodesiërs se aanvallende speelstyl verras, wat met [[Salty du Rand]] en [[Ryk van Schoor]] oor twee Springbokspelers beskik het. Drie dae later het Rhodesië in Salisbury met ’n 3–3-gelykop bewys dat dit geen toeval was nie.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theroar.com.au/2014/07/10/miracle-bulawayo/ |title=The Miracle of Bulawayo |publisher=The Roar |author=Harry Jones |date=9 Julie 2014 |accessdate=20 Julie 2025}}</ref> In 1953 kon hulle tydens die besoek deur die Australiërs nog ’n gelykop aanteken. Die Leeus is weer in 1955, 1962, 1968 en 1974 gehuisves, die [[Franse nasionale rugbyspan|Franse]] in 1958, 1964 en 1967, die Nieu-Seelanders in 1960 en 1970, die Australiërs in 1963 en 1969. Die gashere kon slegs in 1967 teen Frankryk ’n gelykop aanteken. Die Rhodesiërs het in 1965 teen [[Argentynse nasionale rugbyspan|Argentinië]] en in 1973 teen [[Italiaanse nasionale rugbyspan|Italië]] geseëvier. Die sedert 1953 bestaande [[Sentraal-Afrikaanse Federasie]] is tien jaar later ontbind, waarmee die RRVU sy verantwoordelikheid vir die nuwe onafhanklike lande [[Zambië]] en [[Malawi]] kwyt was. Die “wit” minderheid van Suid-Rhodesië het destyds oor ’n groot mate aan selfregering beskik en hulle wou hul bevoorregte posisie behou, wat vir die Britte weens die toenemende dekolonisasie egter onaanvaarbaar was. Nadat onderhandelinge oor die “swart” meerderheid se politieke gelykstelling misluk het, het die regering onder [[Ian Smith]] op 11 November 1965 eensydig [[Rhodesië]] se onafhanklikheid van die Verenigde Koninkryk verklaar. Die Britse regering onder [[Harold Wilson]] het dié gebeurtenis as ’n opstandige daad bestempel en talle pogings op internasionale vlak aangewend om die Rhodesiese regering enige internasionale legitimiteit te ontsê. Dit het spoedig die sportwêreld ingesluit en van 1967 af het die Britse regering aangevoer dat verbindinge op sportvlak ’n vorm van “ondersteuning vir die onwettige regime in Rhodesië” sou wees. Dit sou egter nog sewe jaar neem voordat die Rhodesiese rugbyspan heeltemal geboikot is.<ref>{{en}} {{cite book |author=Charles Little |title=The sports boycott against Rhodesia reconsidered |series=Sports in Society |edition=14 |volume=2 |publisher=Routledge |location=Londen |date=Maart 2011 |url=https://eds.p.ebscohost.com/eds/pdfviewer/pdfviewer?vid=2&sid=459f3b7a-58a2-4d74-8754-8b5903e33935%40redis |pages=196}}</ref> Die boikotpogings was nie op die rasseskeiding as sulks gemik nie, dit was egter uitdruklik gefokus op die onwettigheid van die Smith-administrasie. In teenstelling met Suid-Afrika was die diskriminasie van die bevolkingsmeerderheid in Rhodesië nie op ’n staatsbepaalde en georganiseerde apartheid gegrond nie, veral as sulks in Rhodesië weens ’n gebrek aan die nodige veiligheidsmagte in elk geval nie afdwingbaar was nie. Dit was eerder ’n uitdrukking van uitsluiting op sosiale en ekonomiese vlak. Op die gebied van sport het dit op verskillende maniere gemanifesteer. Sportsoorte wat duur toerusting en fasiliteite of spesiale afrigtingsmetodes vereis het, is oorheers deur die gegoede “wit” setlaargemeenskap, terwyl baie “swart” Rhodesiërs uitgesluit was bloot weens ’n gebrek aan finansiële middele. In sportsoorte sonder sulke vereistes was reeds sedert die 1950’s ’n wegval van skeidende hindernisse waarneembaar, wat veral die geval in [[sokker]] en [[atletiek]] was. Daarenteen het sportsoorte soos krieket en rugby, wie se beheerliggame noue verbindings met hul Suid-Afrikaanse eweknieë gehandhaaf het, ’n hoë mate aan segregasie getoon.<ref name="novak" /> === Ná onafhanklikheidwording === Ná die sluiting van die [[Lancasterhuis-ooreenkoms]] het die land op 18 April 1980 sy onafhanklikheid verkry en is hernoem in Zimbabwe wat ook die einde van die “wit” minderheidsheerskappy ingelui het. Dienooreenkomstig het die Rhodesiese Rugbyvoetbalunie (''Rhodesia Rugby Football Union'') sy naam verander in Zimbabwiese Rugbyunie (''Zimbabwe Rugby Union'', ZRU). Vanweë die groot internasionale druk om die Suid-Afrikaanse apartheidsregime te boikot, het die ZRU al sy verbindings met die SARR afgebreek en aan die Curriebeker asook ander toernooie onttrek. In ruil daarvoor is die ZRU in die internasionale strukture ingesluit. In September en Oktober dieselfde jaar het die nuwe nasionale span ’n toer vir ses wedstryde aangepak en teen verskillende Engelse deelbeheerliggame gespeel. Onder andere het hulle in ’n wedstryd teen die graafskap [[Surrey]] se span op die [[Londen]]se [[Twickenham-stadion|Twickenham]] gespeel.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyrelics.com/images/999/4j/88.jpg |title=Surrey v Zimbabwe |publisher=rugbyrelics.com |accessdate=20 Julie 2025}}</ref> Die Zimbabwiese nasionale span het sy eerste toetswedstryd op 7 Julie 1981 in [[Nairobi]] teen [[Keniaanse nasionale rugbyspan|Kenia]] gespeel en met 34–24 gewen. As eerste nie-Afrikaspan is [[Roemeense nasionale rugbyspan|Roemenië]] in 1982 vir twee wedstryde in Bulawayo gehuisves en hulle het in albei wedstryde naelskraapse oorwinnings aangeteken. In 1983 en 1984 kon Zimbabwe elk ’n oorwinning oor [[Spaanse nasionale rugbyspan|Spanje]] aanteken, in 1985 het hulle naelskraapse nederlae teen Italië, [[Portugese nasionale rugbyspan|Portugal]] en Spanje gely. Op 29 Junie 1986 het [[Richard Tsimba]] tydens die 26–19-tuisoorwinning oor die [[Sowjetse nasionale rugbyspan|Sowjetunie]] in Harare rugbygeskiedenis gemaak as die eerste “swart” speler vir Zimbabwe.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.world.rugby/halloffame/inductees/706491 |title=Richard Tsimba |work=World Rugby Hall of Fame |publisher=[[Wêreldrugby]] |date=2022 |accessdate=20 Julie 2025}}</ref> Zimbabwe was een van die 16 spanne wat deur die Internasionale Rugbyvoetbalraad (IRVR; nou [[Wêreldrugby]]) uitgenooi is om aan die eerste [[rugbywêreldbeker]]toernooi in [[Rugbywêreldbeker 1987|1987]] in [[Australië]] en [[Nieu-Seeland]] deel te neem. Daarmee gepaard gegaan het die Zimbabwiese beheerliggaam se aansluiting by die voorheen redelik eksklusiewe IRVR. Zimbabwe is pleks van Suid-Afrika, wat vanweë sy voortgesette apartheidsbeleid nie in aanmerking gekom het nie, as enigste Afrikaverteenwoordiger uitgenooi. In die eerste wedstryd teen Roemenië was Zimbabwe met 20–21 op die punt van ’n oorwinning, waartydens Richard Tsimba twee [[Drie (sport)|drieë]] gedruk het. Daarop het twee swak nederlae teen [[Skotse nasionale rugbyspan|Skotland]] (met 21–60) en Frankryk (met 12–70) gevolg. Met hul laaste plek is die Zimbabwiërs reeds in die groepfase uitgeskakel.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2019/archive/1987/overview |title=Rugby World Cup 1987: Overview |publisher=rugbyworldcup.com |date=2019 |accessdate=20 Julie 2025}}</ref> Ook in 1987 het die ZRU by die een jaar vroeër gestigte kontinentale beheerliggaam ''Confédération Africaine de Rugby'' (''Confederation of African Rugby'', nou [[Rugby Afrika]]) aangesluit. In 1988 het Zimbabwe twee toetswedstryde teen Skotland, in 1989 twee keer teen Spanje en een keer elk teen Roemenië en Italië verloor. Tydens die eerste rugbywêreldbekerkwalifisering het Zimbabwe al die drie wedstryde in die Afrikagroep teen die [[Ivoorkus nasionale rugbyspan|Ivoorkus]], [[Marokaanse nasionale rugbyspan|Marokko]] en [[Tunisiese nasionale rugbyspan|Tunisië]] gewen en vir die [[Rugbywêreldbeker 1991]] gekwalifiseer. In voorbereiding op dié toernooi het die nasionale span vyf agtereenvolgende toetswedstryde teen [[Namibiese nasionale rugbyspan|Namibië]] gespeel en al daardie wedstryde verloor. Die hooftoernooi is in die destydse [[Sesnasies-toernooi|Vyfnasies]] aangebied. Terwyl in 1987 slegs een “swart” speler vir die span uitgedraf het, was dit vier jaar later immers vier.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.newframe.com/long-read-rugby-in-post-colonial-zimbabwe/ |title=Rugby in post-colonial Zimbabwe |publisher=New Frame |author=Farai Mudzingwa |date=11 Maart 2020 |accessdate=16 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201116102347/https://www.newframe.com/long-read-rugby-in-post-colonial-zimbabwe/ |archive-date=16 November 2020 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Zimbabwe het drie swak nederlae teen [[Ierse nasionale rugbyspan|Ierland]] (met 11–55), Skotland (met 12–51) en [[Japannese nasionale rugbyspan|Japan]] (met 8–52) gely.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2019/archive/1991/overview |title=Rugby World Cup 1991: Overview |publisher=rugbyworldcup.com |date=2019 |accessdate=20 Julie 2025}}</ref> Ná die rugbywêreldbekertoernooi het sekere sleutelspelers van die “goue generasie” hulleself onttrek en die sedert Junie 1991 volgehoue reeks nederlae het vir amper twee jaar aangehou. Met Namibië en later Kenia het Zimbabwe twee ernstige aanspraakmakers om die plek as naasbeste span van die vasteland na Suid-Afrika gekry. Die in die 1990’s beginnende ekonomiese agteruitgang van die land, veroorsaak deur die toenemend outokratiese bewind van president [[Robert Mugabe]], het ook gelei tot ’n afname in die spelgehalte. Baie spelers is gedwing om die land om ekonomiese of politieke redes te verlaat en hul brood elders te verdien. Rugby se professionalisering wat in 1995 deur die IRVR moontlik gemaak is, het hierdie tendens verder versterk, veral omdat die Zimbabwiese liga net nie mededingend was nie. ’n Voorbeeld hiervoor is [[Kennedy Tsimba]] (Richard se broer), wat aanvanklik vir Zimbabwe gespeel het, maar na Suid-Afrika gegaan en ’n suksesvolle professionele loopbaan aangepak het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/rugby_union/international/1879545.stm |title=The king of Bloemfontein |publisher=[[BBC]] |author=Mohammed Allie |date=18 Maart 2002 |accessdate=20 Julie 2025}}</ref> Kort nadat hulle die Walliesers gehuisves het, het die Zimbabwiërs in Julie 1993 in die eerste rondte van die [[Rugbywêreldbeker 1995]]-kwalifisering begin. Ná oorwinnings oor Arabië en Kenia het hulle, ondanks ’n nederlaag teen Namibië, die tweede rondte in Junie 1994 gehaal. Die span het Marokko verslaan, maar hulle is deur Namibië en Ivoorkus geklop, waardeur hulle die Rugbywêreldbeker 1995 in Suid-Afrika misgeloop het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/171?Stagione=1995 |title=1995 Rugby World Cup – African qualifiers |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=20 Julie 2025}}</ref> Tydens die [[Rugbywêreldbeker 1999]]-kwalifisering moes die Zimbabwiërs in April 1998 eers in die derde rondte begin, waar hulle Tunisië verslaan het en deur Namibië geklop is. Aan die einde was al drie spanne gelyk op punte met die Zimbabwiërs wat weens hul beter punteverskil die vierde rondte gehaal het. In September dieselfde jaar het hulle Ivoorkus geklop, maar ná nederlae teen Marokko en Namibië die hooftoernooi misgeloop.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/171?Stagione=1999 |title=1999 Rugby World Cup – African qualifiers |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=20 Julie 2025}}</ref> === Agteruitgang en herstel === [[Lêer:Zimbabwe beats Namibia.jpg|duimnael|Zimbabwe tydens Namibië tydens die Afrikabeker 2024]] [[Lêer:Champions 2024.jpg|duimnael|Die Zimbabwiese span ná hul oorwinning tydens die Afrikabeker 2024]] Die toenemende verswakking van die nasionale span het tot gevolg gehad dat min van die beste spanne daarin belang gestel het om hulle te huisves of Zimbabwe te besoek. In 1998 sou [[Walliese nasionale rugbyspan|Wallis]] vir amper een en ’n half dekade die laaste oorsese teenstander wees. Ook in Afrika was die Zimbabwiërs byna nie meer mededingend nie; onder andere het hulle tydens die eerste Afrikabeker 2000 al hul vier wedstryde verloor, een jaar later drie van vier. Tydens die Afrikabeker 2002, wat deel was van die [[Rugbywêreldbeker 2003]]-kwalifisering, het Zimbabwe in die suidelike eerste rondte in die laaste plek geëindig. Later die dekade het die span in die Afrikatoernooi verder gegly, toe hulle in 2004 vir die eerste keer deur [[Malgassiese nasionale rugbyspan|Madagaskar]] verslaan en deur Namibië verneder is. Ondanks ’n oorwinning oor [[Ugandese nasionale rugbyspan|Uganda]] is hulle ook in 2005 reeds in die eerste rondte uitgeskakel. In Junie dieselfde jaar het Zimbabwe tydens die [[Rugbywêreldbeker 2007]]-kwalifisering [[Senegalese nasionale rugbyspan|Senegal]] verslaan, maar hulle het teen die latere eerste rondte-wenner Ivoorkus verloor en hulle is ook in die uitspeelwedstryd om die tweede plek deur Uganda geklop. Die Afrikabeker 2006 het ook teleurstellend verloop, toe die Zimbabwiërs in hul groep met Madagaskar en [[Zambiese nasionale rugbyspan|Zambië]] in die laaste plek geëindig het. Ook in 2007 het hulle die eerste rondte agter Madagaskar en die Suid-Afrikaanse amateurspan in die laaste plek afgesluit. In 2008 het hulle in die eerste rondte van die [[Rugbywêreldbeker 2011]]-kwalifisering hul laagtepunt bereik, toe die Senegalese span geweier het om Harare te besoek. Vanweë die toenemende [[hiperinflasie]] en gefreesde onluste ná die omstrede presidentsverkiesing het hulle bekommernisse rakende hul veiligheid uitgespreek.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://allafrica.com/stories/200806160211.html |title=Senegal Refuse to Play in Zimbabwe |publisher=allafrica.com |author=Enock Muchinjo |date=13 Junie 2008 |accessdate=20 Julie 2025}}</ref> Voorheen het ook Botswana se jeugspanne ’n beplande besoek aan Zimbabwe gekanselleer.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://allafrica.com/stories/200804110123.html |title=Botswana: Rugby Teams Cancel Zimbabwe Trip |publisher=allafrica.com |author=Boitumelo Khutsafalo |date=10 April 2008 |accessdate=20 Julie 2025}}</ref> Zimbabwe moes in 2009 aan die tweederangse ''CAR Development Trophy''-toernooi deelneem en ná oorwinnings oor Madagaskar, [[Mauritius nasionale rugbyspan|Mauritius]] en [[Botswana nasionale rugbyspan|Botswana]] het hulle die eerste plek beklee, waarmee hulle regstreekse promosie gehaal het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/38?Stagione=2009 |title=2009 CAR Development Trophy – South |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=20 Julie 2025}}</ref> Aan die begin van die 2010’s het die span weer ’n opwaartse neiging getoon. Tydens die Afrikabeker 2012 in Tunisië het die Zimbabwiërs hul grootste sukses tot nou toe aangeteken. Op die 30–14-halfeindstrydoorwinning oor Tunisië het die 22–18-eindstrydoorwinning oor Uganda gevolg. Vir die eerste keer ooit kon Zimbabwe die Afrikabeker beklink, hoewel die rekordwenner Namibië nie aan die toernooi deelgeneem het nie,<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/47?Stagione=2012 |title=2012 Africa Cup Division 1A |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=20 Julie 2025}}</ref> só ook in die daaropvolgende jaar, toe Zimbabwe die eindstryd teen die Keniane met 17–29 verloor het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/47?Stagione=2013 |title=2013 Africa Cup Division 1A |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=20 Julie 2025}}</ref> In 2014 het Zimbabwe in die Malgassiese hoofstad [[Antananarivo]] aan die Afrika-eindtoernooi van die [[Rugbywêreldbeker 2015]]-kwalifisering deelgeneem (wat gelyktydig die Afrikabeker 2014 was), waar hulle met hul tweede plek die regstreekse kwalifisering vir die hooftoernooi naelskraap misgeloop het; hul swakker punteverskil was beslissend. Tydens ’n interkontinentale uitspeeltoernooi is die laaste plek beslis. Zimbabwe het in [[Krasnojarsk]] teen [[Russiese nasionale rugbyspan|Rusland]] te staan gekom, naelskraap met 15–23 verloor en sodoende sy derde hooftoernooi misgeloop.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.world.rugby/news/34759/russia-book-place-in-repechage-final |title=Russia book place in Repechage final |publisher=[[Wêreldrugby]] |date=2 Augustus 2014 |accessdate=20 Julie 2025}}</ref> In dieselfde jaar het dit duidelik geword, dat die koloniale verlede steeds nie oorkom is nie. Die spanbestuurder Losson Mtongwiza het in ’n interne memorandum, wat aan die media oorhandig is, beweer dat ’n “magtige wit groep” binne die ZRU steeds “swart” amptenare van belangrike posisies uitsluit. Dit het glo in verwagting van ’n finansieel lonende deelname aan die rugbywêreldbekertoernooi gebeur.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.aljazeera.com/sports/2015/11/17/sports-in-zimbabwe-engulfed-by-bitter-legacy-of-racism |title=Sports in Zimbabwe engulfed by bitter legacy of racism |publisher=[[Al Jazeera]] |author=Enock Muchinjo |date=17 November 2015 |accessdate=20 Julie 2025}}</ref> Van 2012 tot 2016 het Zimbabwe drie keer deelgeneem aan die Nasiesbeker, ’n interkontinentale toernooi vir spanne van die tweede en derde vlak; hul beste prestasie was die derde plek in 2016. Ook tydens die Afrikabeker 2015 het Zimbabwe die tweede plek behaal, dié keer agter Namibië. Daarteenoor het die kontinentalen toernooie tussen 2016 en 2018 teleurstellend verloop, waardeur hulle versuim het om vir die [[Rugbywêreldbeker 2019]] te kwalifiseer. Nadat die toernooi twee keer vanweë die wêreldwye [[Covid-19-pandemie]] gekanselleer is, het die Zimbabwiërs wel deelgeneem aan die Afrikabeker 2021/22, wat by uitsteek oor twee jaar gestrek het. Die eerste rondte, wat in 2021 in Harare beslis is, het met twee maklike oorwinnings oor Burkina Faso afgeskop en die Zimbabwiërs het die uitklopfase gehaal. Om epidemiologiese redes is dit in Julie 2022 in die Franse stede [[Marseille]] en [[Aix-en-Provence]] beslis. Ná hul kwarteindstrydoorwinning oor Ivoorkus is hulle in die halfeindstryd deur Namibië verslaan en het sodoende ook versuim om vir die [[Rugbywêreldbeker 2023]] te kwalifiseer.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyworldcup.com/2023/news/731445/qualifier-africa-one-rugby-world-cup-france-2023 |title=Namibia win Rugby Africa Cup to secure place at Rugby World Cup 2023 |publisher=rugbyworldcup.com |date=10 Julie 2022 |accessdate=20 Julie 2025}}</ref> Tydens die Afrikabeker 2024 het die Zimbabwiërs in die halfeindstryd ’n verrassend maklike oorwinning oor die rekordwenner Namibië aangeteken (met 32–10), waarna hulle met ’n eindstrydoorwinning oor die Algeryne (met 29–3) hul tweede Afrikatitel kon inpalm.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.herald.co.zw/all-hail-african-champions-president-salutes-zim-sables/ |title=ALL HAIL AFRICAN CHAMPIONS . . . President salutes Zim Sables |publisher=The Herald |date=29 Julie 2024 |accessdate=29 Julie 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240729001508/https://www.herald.co.zw/all-hail-african-champions-president-salutes-zim-sables/ |archive-date=29 Julie 2024 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die Afrikabeker 2025 was deel van die [[Rugbywêreldbeker 2027]]-kwalifisering en die verdedigende kampioen Zimbabwe het in die eindstryd ’n naelskraapse oorwinning oor die Namibiërs aangeteken (met 30–28), waarmee hulle vir die eerste keer sedert 1991 weer vir ’n rugbywêreldbekertoernooi gekwalifiseer het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.americasrugbynews.com/2025/07/19/zimbabwe-qualify-for-rugby-world-cup-2027-and-end-34-year-wait/ |title=Zimbabwe Qualify for Rugby World Cup 2027 and end 34 year wait |publisher=Americas Rugby News |date=19 Julie 2025 |accessdate=20 Julie 2025}}</ref> === Spelerverlies === {{dubbelbeeld|regs|Takudzwa Ngwenya Churchill Cup 2010 vs Russia.jpg|150|David Pocock 2011.jpg|150|Takudzwa Ngwenya (links) en David Pocock is van die bekendste Zimbabwiërs wat vir ander nasionale spanne uitgedraf het}} In Zimbabwe word rugby – net soos [[krieket]], maar anders as [[sokker]] – tot vandag toe beskou as ’n deur “wit” mense oorheersde sport, wat hoogstens die middelklas betrek. Dit het die sosiale status van dié sportsoort in verskeie opsigte verswak, aangesien die nasionale span vir sy ontwikkeling vir ’n lang tydperk op Suid-Afrikaanse toernooie staat moes maak en die integrasie van minderbevoorregte dele van die samelewing eers ná 1980 aangepak kon word. ’n Ander probleem is die fokus op privaat skole, waardeur rugby vir die meeste kinders van laer sosiale klasse meestal ontoeganklik is. Ondanks die beskeie infrastruktuur en beperkte moontlikhede is die land tot op middelskoolvlak redelik mededingend. Daarna ontvang spelers egter min of geen salaris, waardeur klubrugby onderontwikkel en die plaaslike liga onaantreklik is. Baie talentvolle spelers gaan na die buiteland om hul loopbane voort te sit – veral na Suid-Afrika, maar ook na Europese lande.<ref name="novak" /> Volgens [[Wêreldrugby]] se reëls is ’n tydperk van vyf jaar ononderbroke blyplek genoeg om vir die nasionale span van ’n ander land uit te draf (tot aan die einde van 2020 was dit slegs drie jaar).<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/rugby-union/39868065 |title=World Rugby raises international eligibility period from three to five years |publisher=[[BBC]] |date=10 Mei 2017 |accessdate=20 Julie 2025}}</ref> Besonder talentvolle juniorspelers word regstreeks gestroop en die land se swak ekonomiese situasie dra ook by tot die agteruitgang van Zimbabwiese rugby. <ref name="novak" /> Van die bekendste Zimbabwiese rugbyspelers tel onder dié uitgewekenes. Vir Suid-Afrika het onder andere [[Tonderai Chavhanga]], [[Adrian Garvey]], [[Ray Mordt]], [[Tendai Mtawarira]], [[Brian Mujati]], [[Bobby Skinstad]] en [[Gary Teichmann]] uitgedraf.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbydump.com/news/watch-zimbabwe-rugby-tribute-as-country-celebrates-promising-future/ |title=Zimbabwe rugby tribute as country celebrates promising future |publisher=rugbydump.com |date=24 November 2017 |accessdate=20 Julie 2025}}</ref> [[David Pocock]] het vir Australië,<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.nzherald.co.nz/sport/the-man-apart-in-the-australian-rugby-world-cup-pack/C2JVWSJ22KAA4LE72B26XKLWYQ/ |title=The man apart in the Australian Rugby World Cup pack |publisher=[[The New Zealand Herald]] |author=Chris Rattue |date=7 Oktober 2011 |accessdate=8 November 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221108170925/https://www.nzherald.co.nz/sport/the-man-apart-in-the-australian-rugby-world-cup-pack/C2JVWSJ22KAA4LE72B26XKLWYQ/ |archive-date=8 November 2022 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> [[Takudzwa Ngwenya]] vir die Verenigde State,<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.goffrugbyreport.com/news/all-time-american-list-takudzwa-ngwenya |title=All-Time American List: Takudzwa Ngwenya |publisher=goffrugbyreport.com |author=Alex Goff |date=1 Junie 2021 |accessdate=20 Julie 2025}}</ref> [[Scott Gray]] vir Skotland,<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.theguardian.com/sport/2009/mar/20/scott-gray-rugby-union-six-nations-scotland-england |title=Gray's long journey back leaves flanker in debt to Hadden |publisher=[[The Guardian]] |author=Andy Bull |date=20 Maart 2009 |accessdate=20 Julie 2025}}</ref> [[Andy Marinos]] vir Wallis<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.newzimbabwe.com/zimbabwe-born-andy-marinos-named-new-rugby-australia-boss/ |title=Zimbabwe-Born Andy Marinos Named New Rugby Australia Boss |publisher=New Zimbabwe |date=24 Desember 2020 |accessdate=20 Julie 2025}}</ref> en [[Edmoore Takaendesa]] vir Duitsland gespeel.<ref>{{de}} {{cite web |url=http://www.totalrugby.de/content/view/1784/1/ |title=Constantine Dinha: Simbabwes Rugby-Ikone spricht über seine Karriere |publisher=totalrugby.de |date=18 Julie 2009 |accessdate=20 Julie 2025}}</ref> == Kleure, embleem en bynaam == [[Lêer:Zimbabwe Rugby Captain.jpg|duimnael|upright|Die Zimbabwiese [[Kaptein (sport)|kaptein]] Hilton Mudariki in die Zimbabwiese nasionale rugbyspan se trui in 2025]] Zimbabwe speel tradisioneel in ’n wit-groen-gestreepte trui met wit broeke en wit-groen-gestreepte sokkies. Dié kleurkombinasie stem ooreen met dié van die Rhodesiese span voor 1980. Hul alternatiewe trui is groen-swart met wit kleuraksente, swart broeke en swart-groen-gestreepte sokkies. Die Zimbabwiese nasionale span se huidige truiverskaffer is die Australiese sporttoerustingvervaardiger BLK<ref>{{en}} {{cite web |url=https://blksport.co.za/blogs/news/blk-zimbabwe-rugby-union-extend-long-term-deal |title=BLK & Zimbabwe Rugby Union Extend Long-Term Deal |publisher=BLK |author=Nicole Jones |date=1 April 2022 |accessdate=20 Julie 2025}}</ref> en die truiborg is die Suid-Afrikaanse [[Nedbank]].<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.newzimbabwe.com/nedbank-zimbabwe-unveiled-as-sables-headline-sponsors/ |title=Nedbank Zimbabwe Unveiled As Sables’ Headline Sponsors |publisher=New Zimbabwe |date=28 Mei 2021 |accessdate=20 Julie 2025}}</ref> Die beheerliggaam se kenteken verskyn op die regterbors, die truiverskaffer se kenteken links en die borgkenteken in die middel. Die beheerliggaam [[Zimbabwiese Rugbyunie]] se kenteken toon ’n goue [[Zimbabwiese voël]] (die [[Wapen van Zimbabwe|wapendier van die land]]) op ’n rooi ster, soos dit op die [[vlag van Zimbabwe]] verskyn. Die nasionale span se bynaam is ''Sables'', ontleen aan die [[swartwitpens]] (die nasionale dier van dié Afrikaland), wat in Engels ''sable antelope'' genoem word. == Tuisstadion == Die Zimbabwiese nasionale span gebruik vir hul tuiswedstryde meestal een stadion elk in die hoofstad [[Harare]] en in die naasgrootste stad [[Bulawayo]]. As “seremoniële tuiste van die Zimbabwiese rugby” was die ''Police Grounds'' in Harare oor dekades heen die tuisstadion. Vanweë die oorwegend swak toestand van die grond (’n egte pawiljoen bestaan nie meer nie) is hier tussen 1997 en 2016 geen wedstryde aangebied nie. Die grond word nou oorwegend vir krieketwedstryde ingespan. Ander fasiliteite in die hoofstad is by die klubs ''Old Hararians'' en ''Old Georgians Sports Club'' geleë.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.herald.co.zw/rugby-returns-to-police-grounds/ |title=Rugby returns to Police Grounds |publisher=The Herald |author=Paul Munyuki |date=19 Mei 2016 |accessdate=20 Julie 2025}}</ref> In Bulawayo, waar sowat een derde van al die tuiswedstryde beslis word, is die in 1938 geopende ''Hartsfield Rugby Grounds'' die enigste fasiliteit. Dit is die land se enigste stadion wat uitsluitlik vir rugbywedstryde gebruik word.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.zimbabwerugbyunion.co.zw/arena/ |title=Hartsfield Rugby Grounds |publisher=[[Zimbabwiese Rugbyunie]] |date=2022 |accessdate=7 November 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221107215110/https://www.zimbabwerugbyunion.co.zw/arena/ |archive-date=7 November 2022 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> == Toetswedstryde == Zimbabwe het 80 van sy 172 toetswedstryde gewen, ’n wenrekord van 46,51%. Zimbabwe se statistieke in toetswedstryde teen alle lande, in alfabetiese volgorde, is soos volg (korrek teen Julie 2025):<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;team=42;template=results;type=team;view=opposition |title=International Rugby Union Statistics – Zimbabwe |publisher=ESPNscrum |accessdate=20 Julie 2025}}</ref> {| class="sortable wikitable" ! Teenstander ! Gespeel ! Gewen ! Verloor ! Gelykop ! % Gewen |- bgcolor="#d0ffd0" align="center" |- | {{ALGru}} || 2 || 1 || 1 || 0 || 50,00 |- | [[Lêer:GCC Flag.svg|20px]] Arabië || 1 || 1 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{BELru}} || 1 || 0 || 1 || 0 || 0,00 |- | {{BOTru}} || 3 || 3 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{BRAru}} || 1 || 1 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{BFAru}} || 2 || 2 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{FRAru}} || 1 || 0 || 1 || 0 || 0,00 |- | {{HKGru}} || 3 || 0 || 3 || 0 || 0,00 |- | {{IRLru}} || 1 || 0 || 1 || 0 || 0,00 |- | {{ITAru}} || 3 || 0 || 3 || 0 || 0,00 |- | {{CIVru}} || 5 || 3 || 2 || 0 || 60,00 |- | {{JPNru}} || 1 || 0 || 1 || 0 || 0,00 |- | {{KENru}} || 25 || 15 || 10 || 0 || 60,00 |- | {{KORru}} || 1 || 1 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{MADru}} || 11 || 7 || 3 || 1 || 63,63 |- | {{MARru}} || 5 || 3 || 1 || 1 || 60,00 |- | {{MAUru}} || 1 || 1 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{NAMru}} || 34 || 4 || 30 || 0 || 11,76 |- | {{NEDru}} || 1 || 1 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{NIGru}} || 1 || 1 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{geenvlag|Oos-Afrika}} || 1 || 1 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{PNGru}} || 1 || 1 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{PORru}} || 4 || 2 || 2 || 0 || 50,00 |- | {{ROMru}} || 4 || 0 || 4 || 0 || 0,00 |- | {{RUSru}} || 3 || 0 || 3 || 0 || 0,00 |- | {{SENru}} || 2 || 2 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{SCOru}} || 4 || 0 || 4 || 0 || 0,00 |- | {{SOWru}} || 4 || 2 || 2 || 0 || 50,00 |- | {{ESPru}} || 7 || 2 || 5 || 0 || 28,57 |- | {{TGAru}} || 1 || 0 || 1 || 0 || 0,00 |- | {{TUNru}} || 7 || 5 || 2 || 0 || 71,43 |- | {{UGAru}} || 16 || 11 || 5 || 0 || 68,75 |- | {{UAEru}} || 2 || 2 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{WALru}} || 3 || 0 || 3 || 0 || 0,00 |- | {{ZAMru}} || 10 || 8 || 2 || 0 || 80,00 |- | align="left" |'''Algeheel''' || '''172''' || '''80''' || '''90''' || '''2''' || '''46,51''' |} == Rekords == === Wêreldbekerrekord === Die Zimbabwiese nasionale span het tot dusver aan twee [[rugbywêreldbeker]]toernooie deelgeneem. Hulle is tydens albei toernooie in die groepfase uitgeskakel. {| class="wikitable" ! Jaar !! Uitslag |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 1987|1987]] || Groepfase |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 1991|1991]] || Groepfase |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 1995|1995]] || Nie gekwalifiseer nie |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 1999|1999]] || Nie gekwalifiseer nie |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2003|2003]] || Nie gekwalifiseer nie |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2007|2007]] || Nie gekwalifiseer nie |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2011|2011]] || Nie gekwalifiseer nie |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2015|2015]] || Nie gekwalifiseer nie |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2019|2019]] || Nie gekwalifiseer nie |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2023|2023]] || Nie gekwalifiseer nie |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2027|2027]] || ''gekwalifiseer'' |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2031|2031]] || {{n.v.t.}} |} === Afrikabeker === [[Lêer:Champions 2025.jpg|duimnael|Die Zimbabwiese span met die Afrikabekertrofee in 2025]] Zimbabwe neem sedert 2000 aan die jaarlikse Afrikabeker deel. Hulle het die toernooi drie keer gewen. * Titeloorwinnings (3): 2012, 2024, 2025 === Ander toetswedstryde === Vanweë sy laat vestiging in 1981 het Zimbabwe gedurende die amateurtydperk min toere volgens die ou tradisie onderneem, aangesien dit teen die jaar 2000 tot ’n einde gekom het. Deesdae is toetswedstryde teen die spanne van die Noordelike Halfrond tweekeer per jaar moontlik. Gedurende Juniemaand se [[midjaarrugbytoetsreeks]] vertrek Europese spanne na Zimbabwe en gedurende Novembermaand se [[eindjaarrugbytoetsreeks]] reis die Zimbabwiërs na Europa. In teenstelling met die meeste ander rugbylande speel Zimbabwe nie vir enige trofee teen sy teenstanders nie. Buite die Afrikabeker neem die span ook aan die sporadiese Victoriabeker deel, saam met die Oos-Afrikaanse lande Kenia, Uganda en Zambië. Wedstryde teen nie-Afrikaspanne is skaars. == Spelers == === Huidige span === Die volgende spelers het die Zimbabwiese span gevorm tydens die Afrikabeker 2025:<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.newzimbabwe.com/sables-rugby-africa-cup-squad-named |title=Sables Rugby Africa Cup squad named |publisher=New Zimbabwe |date=2 Julie 2025 |accessdate=20 Julie 2025}}</ref> {| | valign="top"| {| class="wikitable" |+ Agterspelers ''(backs)'' |- ! Speler !! Posisie !! Klub !! Toetswedstryde |- | [[Keegan Joubert]] || [[Skrumskakel]] || [[Durbell RFC|Durbell]] || style="text-align:center" | {{0}}6 |- | [[Hilton Mudariki]] [[Lêer:Captain sports.svg|15px|Kaptein]] || Skrumskakel || [[Old Hararians]] || style="text-align:center" | 53 |- | [[Tyrone Gombe]] || Skrumskakel || [[Westelike Provinsie]] || style="text-align:center" | {{0}}3 |- | [[Ian Prior]] || [[Losskakel]] || [[Associates Rugby Club]] || style="text-align:center" | {{0}}4 |- | [[Lenience Tambwera]] || Losskakel || [[Harare Sportklub]] || style="text-align:center" | 36 |- | [[Bruce Houston]] || Losskakel || [[US Bressane|Bourg-en-Bresse]] || style="text-align:center" | {{0}}0 |- | [[Brandon Mudzekenyedzi]] || [[Senter]] || [[Okman Rugby|Okman]] || style="text-align:center" | {{0}}9 |- | [[Kudzai Mashawi]] || Senter || [[Harare Sportklub]] || style="text-align:center" | 23 |- | [[Dion Khumalo]] || Senter || [[Old Hararians]] || style="text-align:center" | {{0}}9 |- | [[Matthew McNab]] || [[Vleuel]] || [[Doncaster Knights]] || style="text-align:center" | 11 |- | [[Edward Sigauke]] || Vleuel || [[Varsity-kollege]] || style="text-align:center" | {{0}}6 |- | [[Trevor Gurwe]] || Vleuel || [[Old Georgians RFC|Old Georgians]] || style="text-align:center" | {{0}}7 |- | [[Takudzwa Musingwini]] || Vleuel || [[Iowa Central Community College]] || style="text-align:center" | {{0}}8 |- | [[Tapiwa Mafura]] || [[Heelagter]] || [[Lions (Verenigde Rugbykampioenskap)|Lions]] || style="text-align:center" | {{0}}7 |} | | valign="top"| {| class="wikitable" |+ Voorspelers ''(forwards)'' |- ! Speler !! Posisie !! Klub !! Toetswedstryde |- | [[Liam Larkan]] || [[Haker]] || [[Pirates Club Johannesburg]] || style="text-align:center" | {{0}}8 |- | [[Matthew Mandioma]] || Haker || [[Old Hararians]] || style="text-align:center" | 52 |- | [[Bryan Chiang]] || Haker || [[Broughton Park RFC|Broughton Park]] || style="text-align:center" | {{0}}4 |- | [[Bornwell Gwinji]] || [[Stut]] || [[Gernika Rugby Taldea]] || style="text-align:center" | 15 |- | [[Cleopas Kundiona]] || Stut || [[Northampton Saints]] || style="text-align:center" | 13 |- | [[Victor Mupunga]] || Stut || [[US Bressane|Bourg-en-Bresse]] || style="text-align:center" | {{0}}9 |- | [[Brian Makamure]] || Stut || [[Old Hararians]] || style="text-align:center" | {{0}}0 |- | [[Tyran Fagan]] || Stut || [[Gernika Rugby Taldea]] || style="text-align:center" | 12 |- | [[Zvikomborero Chimoto]] || Stut || [[Old Hararians]] || style="text-align:center" | {{0}}6 |- | [[Kudakwashe Nyakufaringwa]] || [[Slot (rugby)|Slot]] || [[Budowlani Lublin]] || style="text-align:center" | {{0}}7 |- | [[Simba Siraha]] || Slot || [[Rugby Białystok]] || style="text-align:center" | {{0}}6 |- | [[Tadiwanashe Gwashu]] || Slot || [[Harare Sportklub]] || style="text-align:center" | {{0}}6 |- | [[Brian Nyaude]] || Slot || [[Old Hararians]] || style="text-align:center" | 15 |- | [[Godfrey Muzanargwo]] || [[Losvoorspeler]] || [[Valke (rugbyspan)|Valke]] || style="text-align:center" | {{0}}9 |- | [[Aiden Burnett]] || Losvoorspeler || [[Old Hararians]] || style="text-align:center" | 18 |- | [[Jason Fraser]] || Losvoorspeler || [[USON Nevers|Nevers]] || style="text-align:center" | {{0}}3 |- | [[Dylan Utete]] || Losvoorspeler || [[Okman Rugby|Okman]] || style="text-align:center" | {{0}}5 |- | [[Tinotenda Mavesere]] || Losvoorspeler || [[Sharks (Verenigde Rugbykampioenskap)|Sharks]] || style="text-align:center" | {{0}}7 |} |} === Bekende spelers === Twee voormalige Zimbabwiese spelers is vir hul uitstekende prestasies in Wêreldrugby se Heldesaal opgeneem:<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.world.rugby/halloffame/inductees |title=Inductees |publisher=[[Wêreldrugby]] |accessdate=20 Julie 2025}}</ref> {| class="wikitable" ! Speler !! Posisie !! Inskrywing |- | [[Kennedy Tsimba]] || [[Losskakel]] || 2012 |- | [[Richard Tsimba]] || [[Senter]] || 2012 |} === Spelerstatistieke === Vervolgens die belangrikste statistieke van Zimbabwe se spelers. Die spelers wat met <nowiki>*</nowiki> gekenmerk is, is nog aktief en kan hul statistieke verbeter. <small>(Korrek teen Julie 2025)</small> {| | {| class="wikitable" |+ Meeste toetswedstryde<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;team=42;template=results;type=player |title=Total matches played (descending) |publisher=ESPNscrum |accessdate=20 Julie 2025}}</ref> |- style="background:#ABCDEF" ! style="width:50px"| Rang !! style="width:175px"| Naam !! style="width:100px"| Tydperk !! style="width:75px"| Toetswedstryde |- | {{0}}1 || [[Brendon Dawson]] || 1990–1998 || 20 |- | {{0}}2 || [[Brian Beattie]] || 1991–1998 || 16 |- | {{0}}3 || [[Shaun Landman]] || 1993–1998 || 16 |- | {{0}}4 || [[Victor Olonga]] || 1993–1998 || 14 |- | {{0}}5 || [[David Walters]] || 1990–1998 || 14 |- | {{0}}6 || [[Craig Brown]] || 1987–1998 || 13 |- | {{0}}7 || [[Gary Snyder]] || 1991–1998 || 12 |- | {{0}}8 || [[David Kirkman]] || 1993–1998 || 11 |- | {{0}}9 || [[Mark Letcher]] || 1990–1993 || 11 |- | 10 || [[Elimon Chimbima]] || 1990–1997 || 10 |} | {| class="wikitable" |+ Meeste toetswedstryde as kaptein<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?captain=1;class=1;filter=advanced;orderby=matches;team=42;template=results;type=player |title=Total matches played as captain (descending) |publisher=ESPNscrum |accessdate=20 Julie 2025}}</ref> |- style="background:#ABCDEF" ! style="width:50px"| Rang !! style="width:175px"| Naam !! style="width:100px"| Tydperk !! style="width:75px"| Toetswedstryde |- | {{0}}1 || [[Dave Walters]] || 1993–1994 || 6 |- | {{0}}2 || [[Andy Ferreira]] || 1990–1990 || 3 |- | {{0}}3 || [[Malcolm Jellicoe]] || 1987–1987 || 3 |- | {{0}}4 || [[Brian Currin]] || 1991–1991 || 3 |- | {{0}}5 || [[Kennedy Tsimba]] || 1998–1998 || 3 |- | {{0}}6 || [[David Kirkman]] || 1996–1996 || 2 |- | {{0}}7 || [[Brendon Dawson]] || 1998–1998 || 1 |- | {{0}}8 || [[Brian Beattie]] || 1993–1993 || 1 |} |} {| | {| class="wikitable" |+ Meeste punte aangeteken<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;filter=advanced;orderby=points;team=42;template=results;type=player |title=Total points scored (descending) |publisher=ESPNscrum |accessdate=20 Julie 2025}}</ref> |- style="background:#ABCDEF" ! style="width:50px"| Rang !! style="width:175px"| Naam !! style="width:100px"| Tydperk !! style="width:75px"| Punte |- | {{0}}1 || [[Kennedy Tsimba]] || 1997–1998 || 72 |- | {{0}}2 || [[Ian Noble]] || 1993–1996 || 66 |- | {{0}}3 || [[Marthinus Grobler]] || 1987–1994 || 61 |- | {{0}}4 || [[Andrew Ferreira]] || 1987–1991 || 54 |- | {{0}}5 || [[Anthony Papenfus]] || 1997–1998 || 48 |- | {{0}}6 || [[Victor Olonga]] || 1993–1998 || 40 |- | {{0}}7 || [[Shaun Landman]] || 1993–1998 || 35 |- | {{0}}8 || [[Douglas Trivella]] || 1997–1998 || 32 |- | {{0}}9 || [[David Walters]] || 1990–1998 || 18 |- | 10 || [[Aaron Jani]] || 1994–1997 || 15 |} | {| class="wikitable" |+ Meeste drieë gedruk<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;filter=advanced;orderby=tries;team=42;template=results;type=player |title=Total tries scored (descending) |publisher=ESPNscrum |accessdate=20 Julie 2025}}</ref> |- style="background:#ABCDEF" ! style="width:50px"| Rang !! style="width:175px"| Naam !! style="width:100px"| Tydperk !! style="width:75px"| Drieë |- | {{0}}1 || [[Victor Olonga]] || 1993–1998 || 8 |- | {{0}}2 || [[Shaun Landman]] || 1993–1998 || 7 |- | {{0}}3 || [[Kennedy Tsimba]] || 1997–1998 || 4 |- | {{0}}4 || [[Brendon Dawson]] || 1990–1998 || 3 |- | {{0}}5 || [[Aaron Jani]] || 1994–1997 || 3 |- | {{0}}6 || [[Ian Noble]] || 1993–1996 || 3 |- | {{0}}7 || [[Anthony Papenfus]] || 1997–1998 || 3 |- | {{0}}8 || [[Douglas Trivella]] || 1997–1998 || 3 |- | {{0}}9 || [[Richard Tsimba]] || 1987–1991 || 3 |- | 10 || [[Elimon Chimbima]] || 1990–1997 || 2 |} |} == Afrigters == [[Lêer:Peter de Villiers.jpg|duimnael|upright|Peter de Villiers (2011)]] Die volgende persone het al as hoofafrigters van die Zimbabwiese nasionale rugbyspan gedien: {| class="wikitable sortable" ! Naam !! Tydperk |- | {{vlagikoon|Zimbabwe}} [[Brian Murphy]] || 1987 |- | {{vlagikoon|St. Kitts en Nevis}} [[Colin Osborne]] || 1988–1989 |- | {{vlagikoon|Zimbabwe}} [[Ian Buchanan]] || 1990–1992 |- | {{vlagikoon|St. Kitts en Nevis}} [[Colin Osborne]] || 1992–1996 |- | {{vlagikoon|Suid-Afrika}} John Knox || 1997–1998 |- | {{vlagikoon|Zimbabwe}} [[Alex Nicholls]] (tussentyds) || 1998 |- | {{vlagikoon|Australië}} [[Mark Donato]] || 1999–2001 |- | {{vlagikoon|Zimbabwe}} [[Godwin Murambiwa]] || 2001–2003 |- | {{vlagikoon|Zimbabwe}} [[Alex Nicholls]] (tussentyds) || 2003 |- | {{vlagikoon|Zimbabwe}} [[Bright Chivandire]] || 2004 |- | {{vlagikoon|Zimbabwe}} [[Chris Lampard]] || 2005–2006 |- | {{vlagikoon|Zimbabwe}} [[Brendon Dawson]] || 2007–2010 |- | {{vlagikoon|Zimbabwe}} [[Cyprian Mandongle]] (tussentyds) || 2011 |- | {{vlagikoon|Zimbabwe}} [[Brendon Dawson]] || 2012–2014 |- | {{vlagikoon|Zimbabwe}} [[Cyprian Mandongle]] || 2015–2017 |- | {{vlagikoon|Suid-Afrika}} [[Peter de Villiers]] || 2018–2019 |- | {{vlagikoon|Zimbabwe}} [[Brendon Dawson]] || 2019–2023 |- | {{vlagikoon|Zimbabwe}} [[Piet Benade]] || sedert 2024 |} == Sien ook == {{Portaal|Rugby|Ru ball.svg}} * [[Zimbabwiese nasionale krieketspan]] == Verwysings == {{Verwysings|4}} == Bronnelys == * {{en}} {{cite book |author=Jonty Winch |title=‘There Were a Fine Manly Lot of Fellows’: Cricket, Rugby and Rhodesian Society during William Milton’s Administration, 1896–1914 |series=Sport in History |edition=28 |volume=4 |publisher=The British Society of Sports History |location=London |date=2008 |pages=584–585 |doi=10.1080/17460260802580636 |url=https://www.tandfonline.com/doi/pdf/10.1080/17460260802580636 |format=PDF |accessdate=20 Julie 2025}} * {{en}} {{cite book |author=Huw Richards |title=A Game for Hooligans: The History of Rugby Union |publisher=Mainstream Publishing |location=Edinburg |year=2007 |isbn=978-1-84596-255-5}} * {{en}} {{cite book |author=Richard Bath |title=The Complete Book of Rugby |publisher=Seven Oaks |year=1997 |isbn=1-86200-013-1}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie|Zimbabwe national rugby union team|Zimbabwiese nasionale rugbyspan}} * {{en}} [https://www.zimbabwerugbyunion.co.zw/ Amptelike webwerf van die Zimbabwiese Rugbyunie] * {{en}} [https://www.world.rugby/organisation/membership/africa/zimbabwe Zimbabwe by Wêreldrugby] {{Nasionale rugbyspanne}} {{Normdata}} {{Voorbladster}} [[Kategorie:Nasionale rugbyspanne van Afrika]] [[Kategorie:Rugby in Zimbabwe]] lmtbpddzr0gwcsri3l2lbmrcfqozomn 0 47326 2918983 2878357 2026-07-23T21:15:34Z SpesBona 2720 /* Sportembleem */ Details 2918983 wikitext text/x-wiki {{Taksoboks | name = Swartwitpens | status = LC | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref name="iucn">{{en}} {{IUCN2008|assessors=IUCN SSC Antelope Specialist Group|year=2008|id=10170|title=Hippotragus niger|downloaded=1 November 2008}}</ref> | trend = down | image = Sable antelope (Hippotragus niger) adult male.jpg | image_width = 250px | image_caption = Swartwitpensbul in die Tswalu Kalahari Reservaat, [[Suid-Afrika]] | image2 = Sable (Hippotragus niger) female crossing the road (16635641913), crop.jpg | image2_width = 250px | image2_caption = Swartwitpenskoei in die [[Krugerwildtuin]], Suid-Afrika | regnum = [[Animalia]] | phylum = [[Chordata]] | classis = [[Mammalia]] | ordo = [[Artiodactyla]] | familia = [[Bovidae]] | subfamilia = [[Hippotraginae]] | genus = ''[[Hippotragus]]'' | species = '''''H. niger''''' | binomial = ''Hippotragus niger'' | binomial_authority = [[William Cornwallis Harris|Harris]], 1838 | range_map = Hippotragus niger distribution.svg | range_map_width = 250px | range_map_caption = Verspreiding van die swartwitpens }} Die '''swartwitpens''' (''Hippotragus niger'') is 'n groot [[wildsbok]] wat in die beboste grasvelde van [[Oos-Afrika|Oos-]] en [[Suider-Afrika]] voorkom. Paring vind tydens die somer plaas. Die [[wyfie|koei]] is nege [[maand]]e dragtig en 'n enkele kalf word tussen [[Januarie]] en [[Maart]] gebore. Die swartwitpens het 'n moontlike lewensduur van 19 jaar. == Taksonomie == Die swartwitpens deel die genus Hippotragus met die uitgestorwe [[bloubok]] (''H. leucophaeus'') en die bastergemsbok (''H. equinus''), en is 'n lid van die [[Familie (biologie)|familie]] van [[horingdraers]]. In 1996 het 'n analise van [[mitochondriale DNS]] wat uit 'n [[Monster (wetenskap)|monster]] van die gemonteerde bloubok onttrek is, getoon dat dit buite die klade van die bastergemsbok en swartwitpens is. Die onderstaande kladogram toon die posisie van die swartwitpens onder sy familie, na aanleiding van die 1996-analise:<ref>{{en}} {{cite journal|last1=Robinson|first1=T. J.|last2=Bastos|first2=A. D.|last3=Halanych|first3=K. M.|last4=Herzig|first4=B.|title=Mitochondrial DNA sequence relationships of the extinct blue antelope Hippotragus leucophaeus|journal=Die Naturwissenschaften|date=1996|volume=83|issue=4|pages=178–82|pmid=8643125|doi=10.1007/s001140050269}}</ref> {{clade| style=font-size:100%; line-height:100% |1={{clade |1={{clade |1=[[Blesbok]] (''Damaliscus pygargus phillipsi'') |2=[[Bontebok]] (''Damaliscus pygargus pygarus'')}} |2={{clade |1=[[Bloubok]] (''Hippotragus leucophaeus'') |2={{clade |1=[[Bastergemsbok]] (''Hippotragus equinus'') |2='''Swartwitpens''' ('''''Hippotragus niger''''')}} }} }} }} == Fisiese beskrywing == Hierdie bokke se naam is beskrywend: hulle is inderdaad [[swart]] met 'n [[wit]] pens. Die onderkant van die agterkant en die snoet is ook wit. [[Volwassene|Volwasse]] swartwitpense het 'n gemiddelde massa van 220&nbsp;kg en 'n hoogte van 140&nbsp;cm. Die [[mannetjie|bulle]] het lang horings wat in 'n perfekte sirkel na agter buig; die langste aangetekende [[lengte]] van 'n paar horings is 155&nbsp;cm. Die swartwitpense is [[geslagsdimorfie]]s, met die bul swaarder en ongeveer een vyfde groter as die koei.<ref name=nowak>{{en}} {{cite book |last=Nowak |first=R. M.|title=Walker's Mammals of the World|date=1999|publisher=Johns Hopkins University Press|location=Baltimore, Maryland |isbn=0-8018-5789-9|pages=1174–5|edition=6th}}</ref> Bulle weeg ongeveer 235&nbsp;kg en koeie 220&nbsp;kg.<ref name=estes>{{en}} {{cite book|last=R. D.|first=Estes|title=The Safari Companion: A Guide to Watching African Mammals, Including Hoofed Mammals, Carnivores, and Primates|date=1999|publisher=Chelsea Green Pub. Co. |location=White River Junction|isbn=1-890132-44-6|pages=98–100|edition=Rev.}}</ref> Kenmerkend is die lang, swierig na agter geboë horings en die swart-en-wit kleur van die bulle. Die groot swartwitpens (''Hippotragus'' ''niger variani''), 'n subspesie wat net in [[Angola]] voorkom, is egter nog groter en swaarder en sy horings kan tot 160&nbsp;cm lank word, in teenstelling met die rekordlengte van 155&nbsp;cm by die gewone swartwitpens. Horings kom by albei geslagte voor. Dit is baie geriffeld en vorm 'n hoë boog na agter. Slegs volwasse bulle het 'n blinkswart bo-sy, maar die wit pens en wit strepe in die gesig kom ook by die koeie voor. Die koeie se bo-sy is [[rooibruin]] en word al hoe donkerder namate hulle ouer word. Jong bulle is [[kastaiingbruin]] van kleur. Bulle en koeie het albei kort, regop maanhare op die nek en skouers en die sterte is taamlik lank en eindig in 'n kwas. == Ekologie en gedrag == Swartwitpense leef in [[savanne]]<nowiki/>bosse en grasvelde gedurende die droë seisoen, waar hulle gras en blare vreet. Hulle besoek soutlekke en kou soms bene om minerale te verkry. Hulle is minder aktief gedurende die hitte van die dag. Hulle vorm troppe van 10 tot 30 koeie en kalwers wat deur 'n enkele bul gelei word. Bulle veg onder mekaar; hulle val op hul knieë neer en gebruik hul horings. Hoewel hul voedsel hoofsaaklik uit gras bestaan, vreet hulle net sekere grasse en kom gereeld water toe. Die bulle is in die paartyd baie aggressief en veg soms tot die dood toe om ’n koei. Hulle verdedig hulself kwaai teen [[roofdier]]e en selfs leeus val bulle selde aan. Koeie en kalwers is egter dikwels die prooi van troppe [[wildehonde]]. 'n Koei is sowat nege maande dragtig en een kalf word gewoonlik in die somer gebore. Swartwitpense is baie skaars oor hul hele verspreidingsgebied en word streng beskerm in [[Suid-Afrika]]. == Verspreiding == Die swartwitpens (''Hippotragus niger'') is een van die grootste en skaarste antiloopspesies in [[Suider-Afrika]] en kom in [[Limpopo]], [[Mpumalanga]], [[Zambië]], [[Malawi]], [[Kenia]] en Angola voor. == Nasionale embleem == Die [[Zimbabwiese nasionale rugbyspan]] se bynaam ''Sables'' is aan die swartwitpens se [[Engels]]e naam ''sable antelope'' ontleen. Ook die [[Angolese nasionale sokkerspan]] heet ''Palancas Negras'' ([[Portugees]]: "die Swartwitpense"). == Fotogalery == <gallery mode="packed" heights="160"> Lêer:Sable bull.jpg|Swartwitpensbul (Kafue, Zambië) Lêer:Sable antelope (Hippotragus niger) young male.jpg|Jong bul by die [[Tswalu Kalahari-reservaat]], Suid-Afrika </gallery> == Sien ook == * [[Lys van Suider-Afrikaanse soogdiere]] * [[Lys van Suider-Afrikaanse soogdiere volgens wetenskaplike name]] * [[Suider-Afrikaanse soogdiere en hul ordes]] == Verwysings == {{Verwysings}} == Bronnelys == * ''[[Wêreldspektrum]]'', 1982, {{ISBN|0-908409-68-0}}, volume 27, bl. 46 * ''Soogdiere van die Krugerwildtuin en ander Nasionale Parke'' (1979). Saamgestel deur Die Nasionale Parkeraad. 'n Publikasie van die Raad van Kuratore vir Nasionale Parke van die Republiek van Suid-Afrika. {{ISBN|0-86953-027-5}}. == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie|Hippotragus niger|Swartwitpens}} {{Wikispecies-inlyn|Hippotragus niger}} {{Wikt-inlyn|swartwitpens}} * {{en}} {{cite web|url=https://www.britannica.com/animal/sable-antelope|title=sable antelope|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=29 Maart 2022}} {{Normdata}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Wildsbokke]] 0rgrpn5aeu85aappyz2skey8ea4dkd2 0 50508 2918931 2892108 2026-07-23T13:01:51Z Amanich7 141889 2918931 wikitext text/x-wiki {| align="right" cellpadding="2" cellspacing="0" style="border:1px solid #88a; background:#CEDAF2; padding:5px; font-size: 85%; margin: 0 0 0.5em 1em; border-collapse:collapse;" ! align="center" colspan="2" style="color: #000000; background: #f7f8ff; padding: 4px; font-size:170%;" | <span style="font-size:16pt">'''Mombasa'''</span><br /> [[Lêer:Mombasa montage.png|280px]]<br /> |- style="background: #CEDAF2; text-align:center;border-bottom:1px solid #999" | '''Kaart''' |style="border-left:1px solid #999"| '''Wapen''' |- style="background:white" |rowspan=6| [[Lêer:KE-Mombasa.png|180px|senter]] |- style="background: white" |style="border-left:1px solid #999"| [[Lêer:Mombasa City Coat of Arms.png|75px|senter]] |- style="background: #f7f8ff;border-top:1px solid #999; text-align:center;" |style="border-left:1px solid #999"| |- style="background: #CEDAF2; text-align:center;" |style="border-left:1px solid #999;border-top:1px solid #999"| '''Vlag''' |- style="background: white; border-top:1px solid #999;" |style="border-left:1px solid #999"| [[Lêer:Mombasa flag.png|90px|senter]] |- style="background: #f7f8ff; border-top:1px solid #999; text-align:center;" |style="border-left:1px solid #999"| |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Land''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | {{vlagland|Kenia}} |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Provinsie''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | Coast |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Koördinate''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | {{Koördinate|04|03|S|39|40|O}} |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Stigting''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 11de eeu |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Oppervlakte:''' | style="background: #f7f8ff" | &nbsp; |- | &nbsp;- Totaal | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 220 [[vierkante kilometer|vk km]] |- | &nbsp;'''Hoogte bo seevlak''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 50 m |- style="border-top:1px solid #999;" |- style="border-top:1px solid #999;" |- |&nbsp;'''Bevolking:''' | style="background: #f7f8ff" | &nbsp; |- | &nbsp;- Totaal (2019) | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 1&nbsp;208&nbsp;333 |- | &nbsp;- Bevolkingsdigtheid | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 5&nbsp;492/vk km |- |&nbsp;'''Tydsone''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | [[UTC+3]] ([[Oos-Afrika Tyd|OAT]]) |- style="border-top:1px solid #999;" |- |&nbsp;'''Burgemeester''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | Abdullswamad<br />Shariff Nassir |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Amptelike webwerf''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | [https://mombasa.go.ke/ ''mombasa.go.ke''] |} '''Mombasa''' is 'n kusstad van [[Kenia]] aan die [[Indiese Oseaan]]. Die stad staan bekend as die wit-en-bloustad, weens sy geboue se kleurskema. Mombasa is die land se oudste (ongeveer 900 n.C.) en die naasgrootste stad ná die hoofstad [[Nairobi]], met 'n bevolking van 1&nbsp;208&nbsp;333 volgens die 2019-sensus. Die stad beslaan 'n oppervlakte van 295&nbsp;km² en sy metropolitaanse gebied is die naasgrootste in die land en het 'n bevolking van 3&nbsp;528&nbsp;940. In 1498 het Die portugese ekspedisie Van Vasco da gama Mombasa bereik. Sedert 1593 is dit die middelpunt van portugese besittings aan die oos-Afrikaanse kus, en in 1638 is dit tot'n Kolonie Van Portugal verklaar. == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn}} * {{en}} {{Wikivoyage}} * {{en}} [https://mombasa.go.ke/ Amptelike webwerf van Mombasa] * {{en}} {{cite web|url=http://www.britannica.com/place/Mombasa|title=Mombasa|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=9 April 2026}} {{Saadjie}} {{Normdata}} [[Kategorie:Kusstede]] [[Kategorie:Nedersettings in Kenia]] 0dz8imb2yg0zt23np86q1y2fnfejdpd 2918935 2918931 2026-07-23T13:23:49Z Amanich7 141889 2918935 wikitext text/x-wiki {| align="right" cellpadding="2" cellspacing="0" style="border:1px solid #88a; background:#CEDAF2; padding:5px; font-size: 85%; margin: 0 0 0.5em 1em; border-collapse:collapse;" ! align="center" colspan="2" style="color: #000000; background: #f7f8ff; padding: 4px; font-size:170%;" | <span style="font-size:16pt">'''Mombasa'''</span><br /> [[Lêer:Mombasa montage.png|280px]]<br /> |- style="background: #CEDAF2; text-align:center;border-bottom:1px solid #999" | '''Kaart''' |style="border-left:1px solid #999"| '''Wapen''' |- style="background:white" |rowspan=6| [[Lêer:KE-Mombasa.png|180px|senter]] |- style="background: white" |style="border-left:1px solid #999"| [[Lêer:Mombasa City Coat of Arms.png|75px|senter]] |- style="background: #f7f8ff;border-top:1px solid #999; text-align:center;" |style="border-left:1px solid #999"| |- style="background: #CEDAF2; text-align:center;" |style="border-left:1px solid #999;border-top:1px solid #999"| '''Vlag''' |- style="background: white; border-top:1px solid #999;" |style="border-left:1px solid #999"| [[Lêer:Mombasa flag.png|90px|senter]] |- style="background: #f7f8ff; border-top:1px solid #999; text-align:center;" |style="border-left:1px solid #999"| |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Land''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | {{vlagland|Kenia}} |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Provinsie''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | Coast |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Koördinate''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | {{Koördinate|04|03|S|39|40|O}} |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Stigting''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 11de eeu |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Oppervlakte:''' | style="background: #f7f8ff" | &nbsp; |- | &nbsp;- Totaal | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 220 [[vierkante kilometer|vk km]] |- | &nbsp;'''Hoogte bo seevlak''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 50 m |- style="border-top:1px solid #999;" |- style="border-top:1px solid #999;" |- |&nbsp;'''Bevolking:''' | style="background: #f7f8ff" | &nbsp; |- | &nbsp;- Totaal (2019) | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 1&nbsp;208&nbsp;333 |- | &nbsp;- Bevolkingsdigtheid | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 5&nbsp;492/vk km |- |&nbsp;'''Tydsone''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | [[UTC+3]] ([[Oos-Afrika Tyd|OAT]]) |- style="border-top:1px solid #999;" |- |&nbsp;'''Burgemeester''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | Abdullswamad<br />Shariff Nassir |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Amptelike webwerf''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | [https://mombasa.go.ke/ ''mombasa.go.ke''] |} '''Mombasa''' is 'n kusstad van [[Kenia]] aan die [[Indiese Oseaan]]. Die stad staan bekend as die wit-en-bloustad, weens sy geboue se kleurskema. Mombasa is die land se oudste (ongeveer 900 n.C.) en die naasgrootste stad ná die hoofstad [[Nairobi]], met 'n bevolking van 1&nbsp;208&nbsp;333 volgens die 2019-sensus. Die stad beslaan 'n oppervlakte van 295&nbsp;km² en sy metropolitaanse gebied is die naasgrootste in die land en het 'n bevolking van 3&nbsp;528&nbsp;940. In 1498 het Die portugese ekspedisie Van Vasco da gama Mombasa bereik. Sedert 1593 is dit die middelpunt van portugese besittings aan die oos-Afrikaanse kus, en in 1638 is dit tot'n Kolonie Van Portugal verklaar. In 1698 het die stad onder Die beheer van die heerser van Oman gekom. In 1741 het die plaaslike Arabiese-Swahili Mazrui-klan hulle in Mombasa gevestig. In 1837 is die Stad aan die Sultan van Zanzibar ondergeskik. In 1875 is Fort Jesus, wat deur die portugese in mombasa gebou is, deur twee Britse kanonnebote aangeval. Na'n artillerie-duel is die fort bestorm, en die era van Britse heerskappy in oos-Afrika het begin. == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn}} * {{en}} {{Wikivoyage}} * {{en}} [https://mombasa.go.ke/ Amptelike webwerf van Mombasa] * {{en}} {{cite web|url=http://www.britannica.com/place/Mombasa|title=Mombasa|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=9 April 2026}} {{Saadjie}} {{Normdata}} [[Kategorie:Kusstede]] [[Kategorie:Nedersettings in Kenia]] 9piei4f7j8psjz81p6zv5c6oayom6rz 2918936 2918935 2026-07-23T13:31:54Z Amanich7 141889 2918936 wikitext text/x-wiki {| align="right" cellpadding="2" cellspacing="0" style="border:1px solid #88a; background:#CEDAF2; padding:5px; font-size: 85%; margin: 0 0 0.5em 1em; border-collapse:collapse;" ! align="center" colspan="2" style="color: #000000; background: #f7f8ff; padding: 4px; font-size:170%;" | <span style="font-size:16pt">'''Mombasa'''</span><br /> [[Lêer:Mombasa montage.png|280px]]<br /> |- style="background: #CEDAF2; text-align:center;border-bottom:1px solid #999" | '''Kaart''' |style="border-left:1px solid #999"| '''Wapen''' |- style="background:white" |rowspan=6| [[Lêer:KE-Mombasa.png|180px|senter]] |- style="background: white" |style="border-left:1px solid #999"| [[Lêer:Mombasa City Coat of Arms.png|75px|senter]] |- style="background: #f7f8ff;border-top:1px solid #999; text-align:center;" |style="border-left:1px solid #999"| |- style="background: #CEDAF2; text-align:center;" |style="border-left:1px solid #999;border-top:1px solid #999"| '''Vlag''' |- style="background: white; border-top:1px solid #999;" |style="border-left:1px solid #999"| [[Lêer:Mombasa flag.png|90px|senter]] |- style="background: #f7f8ff; border-top:1px solid #999; text-align:center;" |style="border-left:1px solid #999"| |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Land''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | {{vlagland|Kenia}} |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Provinsie''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | Coast |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Koördinate''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | {{Koördinate|04|03|S|39|40|O}} |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Stigting''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 11de eeu |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Oppervlakte:''' | style="background: #f7f8ff" | &nbsp; |- | &nbsp;- Totaal | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 220 [[vierkante kilometer|vk km]] |- | &nbsp;'''Hoogte bo seevlak''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 50 m |- style="border-top:1px solid #999;" |- style="border-top:1px solid #999;" |- |&nbsp;'''Bevolking:''' | style="background: #f7f8ff" | &nbsp; |- | &nbsp;- Totaal (2019) | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 1&nbsp;208&nbsp;333 |- | &nbsp;- Bevolkingsdigtheid | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 5&nbsp;492/vk km |- |&nbsp;'''Tydsone''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | [[UTC+3]] ([[Oos-Afrika Tyd|OAT]]) |- style="border-top:1px solid #999;" |- |&nbsp;'''Burgemeester''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | Abdullswamad<br />Shariff Nassir |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Amptelike webwerf''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | [https://mombasa.go.ke/ ''mombasa.go.ke''] |} '''Mombasa''' is 'n kusstad van [[Kenia]] aan die [[Indiese Oseaan]]. Die stad staan bekend as die wit-en-bloustad, weens sy geboue se kleurskema. Mombasa is die land se oudste (ongeveer 900 n.C.) en die naasgrootste stad ná die hoofstad [[Nairobi]], met 'n bevolking van 1&nbsp;208&nbsp;333 volgens die 2019-sensus. Die stad beslaan 'n oppervlakte van 295&nbsp;km² en sy metropolitaanse gebied is die naasgrootste in die land en het 'n bevolking van 3&nbsp;528&nbsp;940. In 1498 het Die portugese ekspedisie Van Vasco da gama Mombasa bereik. Sedert 1593 is dit die middelpunt van portugese besittings aan die oos-Afrikaanse kus, en in 1638 is dit tot'n Kolonie Van Portugal verklaar. In 1698 het die stad onder Die beheer van die heerser van Oman gekom. In 1741 het die plaaslike Arabiese-Swahili Mazrui-klan hulle in Mombasa gevestig. In 1837 is die Stad aan die Sultan van Zanzibar ondergeskik. In 1875 is Fort Jesus, wat deur die portugese in mombasa gebou is, deur twee Britse kanonnebote aangeval. Na'n artillerie-duel is die fort bestorm, en die era van Britse heerskappy in oos-Afrika het begin.<ref>[https://www.dreamstime.com/blog/fort-jesus-man-s-first-racial-religious-melting-pot-51602 Fort Jesus, man’s first racial and religious melting pot]</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.roughguides.com/kenya/coast/mombasa/ |title=Mombasa |access-date=2023-09-04 |archive-date=2023-09-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230904105829/https://www.roughguides.com/kenya/coast/mombasa/ |url-status=live }}</ref> == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn}} * {{en}} {{Wikivoyage}} * {{en}} [https://mombasa.go.ke/ Amptelike webwerf van Mombasa] * {{en}} {{cite web|url=http://www.britannica.com/place/Mombasa|title=Mombasa|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=9 April 2026}} {{Saadjie}} {{Normdata}} [[Kategorie:Kusstede]] [[Kategorie:Nedersettings in Kenia]] 4s6rfi6m05435zgkbnfbh11mp0fvyo2 2918937 2918936 2026-07-23T13:37:39Z Amanich7 141889 2918937 wikitext text/x-wiki {| align="right" cellpadding="2" cellspacing="0" style="border:1px solid #88a; background:#CEDAF2; padding:5px; font-size: 85%; margin: 0 0 0.5em 1em; border-collapse:collapse;" ! align="center" colspan="2" style="color: #000000; background: #f7f8ff; padding: 4px; font-size:170%;" | <span style="font-size:16pt">'''Mombasa'''</span><br /> [[Lêer:Mombasa montage.png|280px]]<br /> |- style="background: #CEDAF2; text-align:center;border-bottom:1px solid #999" | '''Kaart''' |style="border-left:1px solid #999"| '''Wapen''' |- style="background:white" |rowspan=6| [[Lêer:KE-Mombasa.png|180px|senter]] |- style="background: white" |style="border-left:1px solid #999"| [[Lêer:Mombasa City Coat of Arms.png|75px|senter]] |- style="background: #f7f8ff;border-top:1px solid #999; text-align:center;" |style="border-left:1px solid #999"| |- style="background: #CEDAF2; text-align:center;" |style="border-left:1px solid #999;border-top:1px solid #999"| '''Vlag''' |- style="background: white; border-top:1px solid #999;" |style="border-left:1px solid #999"| [[Lêer:Mombasa flag.png|90px|senter]] |- style="background: #f7f8ff; border-top:1px solid #999; text-align:center;" |style="border-left:1px solid #999"| |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Land''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | {{vlagland|Kenia}} |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Provinsie''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | Coast |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Koördinate''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | {{Koördinate|04|03|S|39|40|O}} |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Stigting''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 11de eeu |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Oppervlakte:''' | style="background: #f7f8ff" | &nbsp; |- | &nbsp;- Totaal | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 220 [[vierkante kilometer|vk km]] |- | &nbsp;'''Hoogte bo seevlak''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 50 m |- style="border-top:1px solid #999;" |- style="border-top:1px solid #999;" |- |&nbsp;'''Bevolking:''' | style="background: #f7f8ff" | &nbsp; |- | &nbsp;- Totaal (2019) | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 1&nbsp;208&nbsp;333 |- | &nbsp;- Bevolkingsdigtheid | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 5&nbsp;492/vk km |- |&nbsp;'''Tydsone''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | [[UTC+3]] ([[Oos-Afrika Tyd|OAT]]) |- style="border-top:1px solid #999;" |- |&nbsp;'''Burgemeester''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | Abdullswamad<br />Shariff Nassir |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Amptelike webwerf''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | [https://mombasa.go.ke/ ''mombasa.go.ke''] |} '''Mombasa''' is 'n kusstad van [[Kenia]] aan die [[Indiese Oseaan]]. Die stad staan bekend as die wit-en-bloustad, weens sy geboue se kleurskema. Mombasa is die land se oudste (ongeveer 900 n.C.) en die naasgrootste stad ná die hoofstad [[Nairobi]], met 'n bevolking van 1&nbsp;208&nbsp;333 volgens die 2019-sensus. Die stad beslaan 'n oppervlakte van 295&nbsp;km² en sy metropolitaanse gebied is die naasgrootste in die land en het 'n bevolking van 3&nbsp;528&nbsp;940. In 1498 het Die portugese ekspedisie Van Vasco da gama Mombasa bereik. Sedert 1593 is dit die middelpunt van portugese besittings aan die oos-Afrikaanse kus, en in 1638 is dit tot'n Kolonie Van Portugal verklaar. In 1698 het die stad onder Die beheer van die heerser van Oman gekom. In 1741 het die plaaslike Arabiese-Swahili Mazrui-klan hulle in Mombasa gevestig. In 1837 is die Stad aan die Sultan van Zanzibar ondergeskik. In 1875 is Fort Jesus, wat deur die portugese in mombasa gebou is, deur twee Britse kanonnebote aangeval. Na'n artillerie-duel is die fort bestorm, en die era van Britse heerskappy in oos-Afrika het begin.<ref>[https://www.dreamstime.com/blog/fort-jesus-man-s-first-racial-religious-melting-pot-51602 Fort Jesus, man’s first racial and religious melting pot]</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.roughguides.com/kenya/coast/mombasa/ |title=Mombasa |access-date=2023-09-04 |archive-date=2023-09-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230904105829/https://www.roughguides.com/kenya/coast/mombasa/ |url-status=live }}</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn}} * {{en}} {{Wikivoyage}} * {{en}} [https://mombasa.go.ke/ Amptelike webwerf van Mombasa] * {{en}} {{cite web|url=http://www.britannica.com/place/Mombasa|title=Mombasa|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=9 April 2026}} {{Saadjie}} {{Normdata}} [[Kategorie:Kusstede]] [[Kategorie:Nedersettings in Kenia]] b2m3u3mcknvf6e6lmbxeftfvxda9w3k 2918938 2918937 2026-07-23T13:40:17Z Amanich7 141889 2918938 wikitext text/x-wiki {| align="right" cellpadding="2" cellspacing="0" style="border:1px solid #88a; background:#CEDAF2; padding:5px; font-size: 85%; margin: 0 0 0.5em 1em; border-collapse:collapse;" ! align="center" colspan="2" style="color: #000000; background: #f7f8ff; padding: 4px; font-size:170%;" | <span style="font-size:16pt">'''Mombasa'''</span><br /> [[Lêer:Mombasa montage.png|280px]]<br /> |- style="background: #CEDAF2; text-align:center;border-bottom:1px solid #999" | '''Kaart''' |style="border-left:1px solid #999"| '''Wapen''' |- style="background:white" |rowspan=6| [[Lêer:KE-Mombasa.png|180px|senter]] |- style="background: white" |style="border-left:1px solid #999"| [[Lêer:Mombasa City Coat of Arms.png|75px|senter]] |- style="background: #f7f8ff;border-top:1px solid #999; text-align:center;" |style="border-left:1px solid #999"| |- style="background: #CEDAF2; text-align:center;" |style="border-left:1px solid #999;border-top:1px solid #999"| '''Vlag''' |- style="background: white; border-top:1px solid #999;" |style="border-left:1px solid #999"| [[Lêer:Mombasa flag.png|90px|senter]] |- style="background: #f7f8ff; border-top:1px solid #999; text-align:center;" |style="border-left:1px solid #999"| |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Land''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | {{vlagland|Kenia}} |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Provinsie''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | Coast |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Koördinate''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | {{Koördinate|04|03|S|39|40|O}} |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Stigting''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 11de eeu |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Oppervlakte:''' | style="background: #f7f8ff" | &nbsp; |- | &nbsp;- Totaal | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 220 [[vierkante kilometer|vk km]] |- | &nbsp;'''Hoogte bo seevlak''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 50 m |- style="border-top:1px solid #999;" |- style="border-top:1px solid #999;" |- |&nbsp;'''Bevolking:''' | style="background: #f7f8ff" | &nbsp; |- | &nbsp;- Totaal (2019) | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 1&nbsp;208&nbsp;333 |- | &nbsp;- Bevolkingsdigtheid | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 5&nbsp;492/vk km |- |&nbsp;'''Tydsone''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | [[UTC+3]] ([[Oos-Afrika Tyd|OAT]]) |- style="border-top:1px solid #999;" |- |&nbsp;'''Burgemeester''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | Abdullswamad<br />Shariff Nassir |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Amptelike webwerf''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | [https://mombasa.go.ke/ ''mombasa.go.ke''] |} '''Mombasa''' is 'n kusstad van [[Kenia]] aan die [[Indiese Oseaan]]. Die stad staan bekend as die wit-en-bloustad, weens sy geboue se kleurskema. Mombasa is die land se oudste (ongeveer 900 n.C.) en die naasgrootste stad ná die hoofstad [[Nairobi]], met 'n bevolking van 1&nbsp;208&nbsp;333 volgens die 2019-sensus. Die stad beslaan 'n oppervlakte van 295&nbsp;km² en sy metropolitaanse gebied is die naasgrootste in die land en het 'n bevolking van 3&nbsp;528&nbsp;940. In 1498 het Die portugese ekspedisie Van Vasco da Gama Mombasa bereik. Sedert 1593 is dit die middelpunt van portugese besittings aan die oos-Afrikaanse kus, en in 1638 is dit tot'n Kolonie Van Portugal verklaar. In 1698 het die stad onder Die beheer van die heerser van Oman gekom. In 1741 het die plaaslike Arabiese-Swahili Mazrui-klan hulle in Mombasa gevestig. In 1837 is die Stad aan die Sultan van Zanzibar ondergeskik. In 1875 is Fort Jesus, wat deur die portugese in mombasa gebou is, deur twee Britse kanonnebote aangeval. Na'n artillerie-duel is die fort bestorm, en die era van Britse heerskappy in oos-Afrika het begin.<ref>[https://www.dreamstime.com/blog/fort-jesus-man-s-first-racial-religious-melting-pot-51602 Fort Jesus, man’s first racial and religious melting pot]</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.roughguides.com/kenya/coast/mombasa/ |title=Mombasa |access-date=2023-09-04 |archive-date=2023-09-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230904105829/https://www.roughguides.com/kenya/coast/mombasa/ |url-status=live }}</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn}} * {{en}} {{Wikivoyage}} * {{en}} [https://mombasa.go.ke/ Amptelike webwerf van Mombasa] * {{en}} {{cite web|url=http://www.britannica.com/place/Mombasa|title=Mombasa|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=9 April 2026}} {{Saadjie}} {{Normdata}} [[Kategorie:Kusstede]] [[Kategorie:Nedersettings in Kenia]] pvu0fsg5lgh8l7licfhagxfq1cxm3qi 2918940 2918938 2026-07-23T13:46:56Z Amanich7 141889 2918940 wikitext text/x-wiki {| align="right" cellpadding="2" cellspacing="0" style="border:1px solid #88a; background:#CEDAF2; padding:5px; font-size: 85%; margin: 0 0 0.5em 1em; border-collapse:collapse;" ! align="center" colspan="2" style="color: #000000; background: #f7f8ff; padding: 4px; font-size:170%;" | <span style="font-size:16pt">'''Mombasa'''</span><br /> [[Lêer:Mombasa montage.png|280px]]<br /> |- style="background: #CEDAF2; text-align:center;border-bottom:1px solid #999" | '''Kaart''' |style="border-left:1px solid #999"| '''Wapen''' |- style="background:white" |rowspan=6| [[Lêer:KE-Mombasa.png|180px|senter]] |- style="background: white" |style="border-left:1px solid #999"| [[Lêer:Mombasa City Coat of Arms.png|75px|senter]] |- style="background: #f7f8ff;border-top:1px solid #999; text-align:center;" |style="border-left:1px solid #999"| |- style="background: #CEDAF2; text-align:center;" |style="border-left:1px solid #999;border-top:1px solid #999"| '''Vlag''' |- style="background: white; border-top:1px solid #999;" |style="border-left:1px solid #999"| [[Lêer:Mombasa flag.png|90px|senter]] |- style="background: #f7f8ff; border-top:1px solid #999; text-align:center;" |style="border-left:1px solid #999"| |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Land''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | {{vlagland|Kenia}} |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Provinsie''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | Coast |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Koördinate''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | {{Koördinate|04|03|S|39|40|O}} |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Stigting''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 11de eeu |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Oppervlakte:''' | style="background: #f7f8ff" | &nbsp; |- | &nbsp;- Totaal | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 220 [[vierkante kilometer|vk km]] |- | &nbsp;'''Hoogte bo seevlak''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 50 m |- style="border-top:1px solid #999;" |- style="border-top:1px solid #999;" |- |&nbsp;'''Bevolking:''' | style="background: #f7f8ff" | &nbsp; |- | &nbsp;- Totaal (2019) | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 1&nbsp;208&nbsp;333 |- | &nbsp;- Bevolkingsdigtheid | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 5&nbsp;492/vk km |- |&nbsp;'''Tydsone''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | [[UTC+3]] ([[Oos-Afrika Tyd|OAT]]) |- style="border-top:1px solid #999;" |- |&nbsp;'''Burgemeester''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | Abdullswamad<br />Shariff Nassir |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Amptelike webwerf''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | [https://mombasa.go.ke/ ''mombasa.go.ke''] |} '''Mombasa''' is 'n kusstad van [[Kenia]] aan die [[Indiese Oseaan]]. Die stad staan bekend as die wit-en-bloustad, weens sy geboue se kleurskema. Mombasa is die land se oudste (ongeveer 900 n.C.) en die naasgrootste stad ná die hoofstad [[Nairobi]], met 'n bevolking van 1&nbsp;208&nbsp;333 volgens die 2019-sensus. Die stad beslaan 'n oppervlakte van 295&nbsp;km² en sy metropolitaanse gebied is die naasgrootste in die land en het 'n bevolking van 3&nbsp;528&nbsp;940. In 1498 het Die portugese ekspedisie Van Vasco da Gama Mombasa bereik. Sedert 1593 is dit die middelpunt van portugese besittings aan die oos-Afrikaanse kus, en in 1638 is dit tot'n Kolonie Van Portugal verklaar. In 1698 het die stad onder Die beheer van die heerser van Oman gekom. In 1837 is die Stad aan die Sultan van Zanzibar ondergeskik. In 1875 is Fort Jesus, wat deur die portugese in Mombasa gebou is, deur twee Britse kanonnebote aangeval. Na'n artillerie-duel is die fort bestorm, en die era van Britse heerskappy in oos-Afrika het begin.<ref>[https://www.dreamstime.com/blog/fort-jesus-man-s-first-racial-religious-melting-pot-51602 Fort Jesus, man’s first racial and religious melting pot]</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.roughguides.com/kenya/coast/mombasa/ |title=Mombasa |access-date=2023-09-04 |archive-date=2023-09-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230904105829/https://www.roughguides.com/kenya/coast/mombasa/ |url-status=live }}</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn}} * {{en}} {{Wikivoyage}} * {{en}} [https://mombasa.go.ke/ Amptelike webwerf van Mombasa] * {{en}} {{cite web|url=http://www.britannica.com/place/Mombasa|title=Mombasa|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=9 April 2026}} {{Saadjie}} {{Normdata}} [[Kategorie:Kusstede]] [[Kategorie:Nedersettings in Kenia]] mndbo2innpetg40sls02bd5gpmxemqm 2918975 2918940 2026-07-23T20:27:39Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2918975 wikitext text/x-wiki {| align="right" cellpadding="2" cellspacing="0" style="border:1px solid #88a; background:#CEDAF2; padding:5px; font-size: 85%; margin: 0 0 0.5em 1em; border-collapse:collapse;" ! align="center" colspan="2" style="color: #000000; background: #f7f8ff; padding: 4px; font-size:170%;" | <span style="font-size:16pt">'''Mombasa'''</span><br /> [[Lêer:Mombasa montage.png|280px]]<br /> |- style="background: #CEDAF2; text-align:center;border-bottom:1px solid #999" | '''Kaart''' |style="border-left:1px solid #999"| '''Wapen''' |- style="background:white" |rowspan=6| [[Lêer:KE-Mombasa.png|180px|senter]] |- style="background: white" |style="border-left:1px solid #999"| [[Lêer:Mombasa City Coat of Arms.png|75px|senter]] |- style="background: #f7f8ff;border-top:1px solid #999; text-align:center;" |style="border-left:1px solid #999"| |- style="background: #CEDAF2; text-align:center;" |style="border-left:1px solid #999;border-top:1px solid #999"| '''Vlag''' |- style="background: white; border-top:1px solid #999;" |style="border-left:1px solid #999"| [[Lêer:Mombasa flag.png|90px|senter]] |- style="background: #f7f8ff; border-top:1px solid #999; text-align:center;" |style="border-left:1px solid #999"| |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Land''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | {{vlagland|Kenia}} |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Provinsie''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | Coast |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Koördinate''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | {{Koördinate|04|03|S|39|40|O}} |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Stigting''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 11de eeu |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Oppervlakte:''' | style="background: #f7f8ff" | &nbsp; |- | &nbsp;- Totaal | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 220 [[vierkante kilometer|vk km]] |- | &nbsp;'''Hoogte bo seevlak''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 50 m |- style="border-top:1px solid #999;" |- style="border-top:1px solid #999;" |- |&nbsp;'''Bevolking:''' | style="background: #f7f8ff" | &nbsp; |- | &nbsp;- Totaal (2019) | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 1&nbsp;208&nbsp;333 |- | &nbsp;- Bevolkingsdigtheid | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 5&nbsp;492/vk km |- |&nbsp;'''Tydsone''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | [[UTC+3]] ([[Oos-Afrika Tyd|OAT]]) |- style="border-top:1px solid #999;" |- |&nbsp;'''Burgemeester''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | Abdullswamad<br />Shariff Nassir |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Amptelike webwerf''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | [https://mombasa.go.ke/ ''mombasa.go.ke''] |} '''Mombasa''' is 'n kusstad van [[Kenia]] aan die [[Indiese Oseaan]]. Die stad staan bekend as die wit-en-bloustad, weens sy geboue se kleurskema. Mombasa is die land se oudste (ongeveer 900 n.C.) en die naasgrootste stad ná die hoofstad [[Nairobi]], met 'n bevolking van 1&nbsp;208&nbsp;333 volgens die 2019-sensus. Die stad beslaan 'n oppervlakte van 295&nbsp;km² en sy metropolitaanse gebied is die naasgrootste in die land en het 'n bevolking van 3&nbsp;528&nbsp;940. In 1498 het Die portugese ekspedisie Van Vasco da Gama Mombasa bereik. Sedert 1593 is dit die middelpunt van portugese besittings aan die oos-Afrikaanse kus, en in 1638 is dit tot'n Kolonie Van Portugal verklaar. In 1698 het die stad onder Die beheer van die heerser van Oman gekom. In 1837 is die Stad aan die Sultan van Zanzibar ondergeskik. In 1875 is Fort Jesus, wat deur die portugese in Mombasa gebou is, deur twee Britse kanonnebote aangeval. Na'n artillerie-duel is die fort bestorm, en die era van Britse heerskappy in oos-Afrika het begin.<ref>{{Cite web |url=https://www.dreamstime.com/blog/fort-jesus-man-s-first-racial-religious-melting-pot-51602 |title=Fort Jesus, man’s first racial and religious melting pot |access-date=23 Julie 2026 |archive-date=27 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241127063352/https://www.dreamstime.com/blog/fort-jesus-man-s-first-racial-religious-melting-pot-51602 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.roughguides.com/kenya/coast/mombasa/ |title=Mombasa |access-date=2023-09-04 |archive-date=2023-09-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230904105829/https://www.roughguides.com/kenya/coast/mombasa/ |url-status=live }}</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn}} * {{en}} {{Wikivoyage}} * {{en}} [https://mombasa.go.ke/ Amptelike webwerf van Mombasa] * {{en}} {{cite web|url=http://www.britannica.com/place/Mombasa|title=Mombasa|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=9 April 2026}} {{Saadjie}} {{Normdata}} [[Kategorie:Kusstede]] [[Kategorie:Nedersettings in Kenia]] bq8ybekxizhsss80c2x81vs5ohpfjkp 0 60154 2918939 2913121 2026-07-23T13:44:32Z Aliwal2012 39067 /* Sterwe */ 2918939 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Akteur | Naam = Shaleen Surtie-Richards | Beeld = | Beeldbeskrywing = <!-- Vir oormuis-info/ vir siggestremdes; sonder wiki-sintaks --> | Beeldonderskrif = | Geboortenaam = | Alias = | Geboortedatum = [[7 Mei]] [[1955]] | Geboorteplek = [[Upington]] | Nasionaliteit = [[Suid-Afrika]]ans | Sterftedatum = {{SDEO|2021|6|7|1955|5|7}} | Sterfteplek = [[Kaapstad]] | Beroep = [[Aktrise]] | Aktiewe jare = 1984-2021 | Noemenswaardige rolprente = | Webwerf = | imdb = 0839741 | Toekennings = Naledi-toekenning }} '''Shaleen Surtie-Richards''' (gebore [[7 Mei]] [[1955]], [[Upington]], [[Noord-Kaap]] - 7 Junie [[2021]], Kaapstad) was 'n Suid-Afrikaanse aktrise. Sy was bekend vir haar rolle as Fiela in die [[1988]]-film [[Fiela se kind (rolprent)|''Fiela se Kind'']], Nenna in die TV-reeks ''[[Egoli: Plek van Goud]]'' en meer onlangs as Fran in ''[[Villa Rosa]]'' op [[kykNET]]. == Vroeë lewe en loopbaan == Surtie-Richards is op 7 Mei 1955 op Upington in die Noord-Kaap gebore, en het te Upington en [[Kaapstad]] skoolgegaan. Haar pa was 'n skoolhoof en haar ma 'n onderwyseres. Toe sy as kind nie 'n rol in 'n musiekblyspel kon kry nie, het haar pa vir haar 'n klavier gekoop en gereël dat sy klavierlesse neem, sy het ook aan ballet deelgeneem en tennis gespeel. Sy was 'n gekwalifiseerde onderwyseres en het tussen [[1974]] en [[1984]] in Upington en Kaapstad skoolgehou. Sy het aan verskeie verhoogproduksies deelgeneem in hierdie tyd en was ook aktief betrokke by die Departement van Onderwys se Teater-in-onderrig program vanaf 1982 tot 1984. In 1984 het sy met haar professionele loopbaan as [[aktrise]] begin. == Sterwe == Sy is op Maandag 7 Junie 2021 dood aangetref in 'n gastehuis in Kaapstad.<ref>{{Cite web |url=https://www.netwerk24.com/Vermaak/shaleen-surtie-ricarhds-dood-in-gastehuis-gekry-20210607 |title=Shaleen Surtie-Richards dood in gastehuis gekry, Netwerk24.com |access-date= 7 Junie 2021 |archive-date= 7 Junie 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210607085831/https://www.netwerk24.com/Vermaak/shaleen-surtie-ricarhds-dood-in-gastehuis-gekry-20210607 |url-status=dead }}</ref> Sy het aan veelvuldige gesondheidsprobleme gely, en haar familie het gerugte ontken dat dit selfmoord kon wees. == Filmografie == === Rolprente === * [[Fiela se kind (rolprent)|''Fiela se kind'']] as Fiela, 1988 * ''[[Nag van die negentiende]]'' as Maxi, die verteller van die verhaal, 1992 * ''Mama Jack'' as burgemeesteres, 2005 * ''[[Egoli: Afrikaners is plesierig]]'' as Nenna, 2010 * ''[[Susanna van Biljon]]'', 2010 * ''[[Jimmy in pienk]]'', 2013 * ''[[Agent 2000]]'', 2014 as juffrou Schutte * ''Knysna'', 2014 * ''[[Treurgrond]]'', 2015 as Katie * ''Twee Grade van Moord'', 2016 * ''Vaselinetjie'', 2017 === Televisie === Surtie-Richards het 'n prominente rol in die [[M-Net]] televisie-sepie, ''[[Egoli: Plek van Goud]]'', gehad. Dit was ook Suid-Afrika se eerste sepie en kykers het meegesleur geraak met die karakters se doen en late in die halfuurlange program wat Maandae tot Vrydae uitgesaai was. Vir 18 jaar het Surtie-Richards die rol van Ester (Nenna) Willemse vertolk. Sy was ook in 'n paar ander televisieprogramme te sien, onder andere die sepies ''[[7de Laan]]'', [[Villa Rosa]] en ''Generations''. In 2000 het sy haar eie geselsprogram aangebied, Shaleen, op die M-Net-kanaal. Vanaf 2006 tot 2010 was Surtie-Richards ook 'n beoordelaar vir die televisie kompetisiereeks, ''Supersterre''. In 2013 verskyn sy op Suid-Afrika se ''Comedy Central''-kanaal se ''The Comedy Central Roast''-program, saam met [[Steve Hofmeyr]], aangebied deur [[Trevor Noah]]. *''[[Egoli: Plek van Goud]]'' as Ester (Nenna) Willemse (1992–2000) *''[[Supersterre]]'' op [[SAUK2]], as 'n beoordelaar *''Generations'' as Mattie, eerste seisoen (2001–2004) *''[[7de Laan]]'' as Dorothy Daniels, eerste seisoen (2002) *''Rugby Motors'' as Aunty Granny (2012) *''[[Villa Rosa]]'' as Fran *''[[Arendsvlei]]'', vertolk die rol van Muriel Foster (2019) == Teater == Surtie-Richards het op verhoë regoor Suid-Afrika asook in [[Londen]] verskyn. Sy het by verskeie kunstefeeste regoor Suid-Afrika opgetree, onder andere [[Aardklop Kunstefees]], die [[Klein Karoo Nasionale Kunstefees]], die [[Nasionale Kunstefees]] in Grahamstad, Suidoosterfees en die Edinburgh Fringe Fees.   Sy het rolle vertolk geskryf deur skrywers onder ander [[William Shakespeare]], Willy Russel, [[Athol Fugard]] en [[Pieter-Dirk Uys]]. == Toekennings == In haar loopbaan het Shaleen meer as 40 toekennings verower. * Fleur du Cap-toekenning: Beste aktrise, vir haar rol as Hester in Hallo en Koebaai. (1985) * Fleur du Cap-toekenning: Beste aktrise, vir haar spel in Shirley Valentine. (2009) * Hertzog-toekenning: Gewildste produksie tydens die [[Klein Karoo Nasionale Kunstefees]], vir Shirley Valentine. (2009) * Royalty Soapy-toekennings: Lewenslange bydrae vir haar 30-jaarlange bydrae tot televisie. (2014) * Benoeming: Beste aktrise vir haar rol in Villa Rosa. (2014) * Naledi Teatertoekenning: Vereer vir 'n leeftyd se bydraes tot die kunste. (2015) ==Verwysings == {{verwysings}} == Bronnelys == * https://www.iol.co.za/capeargus/life/im-the-only-fiela-that-i-know-shaleen-surtie-richards-23412085 * https://www.channel24.co.za/TV/News/shaleen-surtie-richards-on-her-new-role-in-arendsvlei-it-is-the-beginning-of-janices-new-hell-on-earth-20191209-2 * https://www.news24.com/You/Archive/hes-my-baby-i-am-so-into-him-shaleen-surtie-richards-is-head-over-heels-for-her-new-younger-beau-20170728 * https://www.tvsa.co.za/actors/viewactor.aspx?actorid=2654 * http://www.702.co.za/articles/302435/listen-i-don-t-feel-63-but-my-body-does-says-actress-shaleen-surtie-richards * https://www.timeslive.co.za/tshisa-live/tshisa-live/2018-05-18-shaleen-surtie-richards-on-stroke-scare-my-body-was-broken/ * https://www.news24.com/SouthAfrica/News/Final-curtain-for-Egoli-star-20070416 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200227143802/https://www.news24.com/SouthAfrica/News/Final-curtain-for-Egoli-star-20070416 |date=27 Februarie 2020 }} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Surtie-Richards, Shaleen}} [[Kategorie:Geboortes in 1955]] [[Kategorie:Sterftes in 2021]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse aktrises van die 20ste eeu]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse aktrises van die 21ste eeu]] knlu8taf7ahevozzxocyz3nddmmc3zm 0 61375 2919035 2861508 2026-07-24T09:03:35Z Martin Macha 2111 126473 /* */ 2919035 wikitext text/x-wiki {{Sokkerklub infoboks | beeld = [[Lêer:Flag of Germany.svg|180px]]| klubnaam = Duitsland| stigting = 1908| afrigter = [[Jürgen Klopp]]| | patroon_la1 = _ger26h | patroon_b1 = _ger26hA | patroon_ra1 = _ger26h | patroon_sh1 = _ger26h | patroon_so1 = _ger26hl | linkerarm1 = FFFFFF | liggaam1 = FFFFFF | regterarm1 = FFFFFF | broek1 = 000000 | kouse1 = ffffff | patroon_la2 = _ger24a | patroon_b2 = _ger24a | patroon_ra2 = _ger24a | patroon_sh2 = _ger24a | patroon_so2 = _ger24al | linkerarm2 = DD42AA | liggaam2 = DD42AA | regterarm2 = DD42AA | broek2 = 241E76 | kouse2 = 241E76 |bynaam=''Die Mannschaft'' (Die Span)|vollenaam=Duitse nasionale sokkerspan|konfederasie=[[UEFA]]|kaptein=[[Joshua Kimmich]]|beheerliggaam=''[[Duitse sokkerbond|Deutscher Fußball-Bund]]'' (DFB)}} Die '''Duitse nasionale sokkerspan''' is die mans [[sokker]]span wat [[Duitsland]] tydens internasionale kompetisies verteenwoordig. ''Die Mannschaft'' het vier keer die [[Sokker-Wêreldbeker]] en drie keer die [[UEFA Europa-beker|Europa Beker]] gewen. '''Duitsland''' is altyd een van die sterker spanne in internasionale sokker. Tydens die [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2010]] in [[Suid-Afrika]] het hulle derde geëindig, en op 13 Julie 2014 wen hulle die [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2014|eindstryd]] in [[Brasilië]] teen [[Argentinië]] met 1 – 0 in ekstra tyd. == Erelys == * '''Sokker-wêreldbeker (4)''' : 1954, 1974, 1990 en 2014 : (naaswenner (4): 1966, 1982, 1986, 2002) * '''Europa-beker (3)''' : 1972, 1980, 1996 : (naaswenner (3): 1976, 1992, 2008) == Mededinging == '''Duitsland''' ondervind sterk mededinging van [[Engelse nasionale sokkerspan|Engeland]], [[Franse nasionale sokkerspan|Frankryk]] en [[Nederlandse nasionale sokkerspan|Nederland]]. Die [[Derby (sport)|derby]] tussen Nederland en Duitsland is een van die strafste internasionale wedstryde ter wêreld. == Sien ook == * [[Duitse nasionale krieketspan]] * [[Duitse nasionale rugbyspan]] {{Sokkersaadjie}} {{Normdata}} [[Kategorie:Nasionale sokkerspanne]] [[Kategorie:Sokker in Duitsland]] chvkxjg5bz3xs95pxctk3paqlwu2g7f 0 66417 2918967 2918549 2026-07-23T19:30:16Z SpesBona 2720 + Vlag 2918967 wikitext text/x-wiki {| align="right" cellpadding="2" cellspacing="0" style="border:1px solid #88a; background:#CEDAF2; padding:5px; font-size: 85%; margin: 0 0 0.5em 1em; border-collapse:collapse;" ! align="center" colspan="2" style="color: #000000; background: #f7f8ff; padding: 4px; font-size:170%;" | '''Taichung'''<br />臺中市<br />''Tâi-tiong Tshī''<br /> [[Lêer:Taichung montage.PNG|280px]] |- style="background: #CEDAF2; text-align:center;border-bottom:1px solid #999" | '''Kaart''' |style="border-left:1px solid #999"| '''Seël''' |- style="background:white" |rowspan=6| [[Lêer:Taiwan ROC political division map Taichung City (2010).svg|180px|senter]] |- style="background: white" |style="border-left:1px solid #999"| [[Lêer:Seal of Taichung.svg|75px|senter]] |- style="background: #f7f8ff;border-top:1px solid #999; text-align:center;" |style="border-left:1px solid #999"| |- style="background: #CEDAF2; text-align:center;" |style="border-left:1px solid #999;border-top:1px solid #999"| '''Ou vlag''' |- style="background: white; border-top:1px solid #999;" |style="border-left:1px solid #999"| [[Lêer:Flag of Taichung City old.svg|90px|raam|senter]] |- style="background: #f7f8ff; border-top:1px solid #999; text-align:center;" |style="border-left:1px solid #999"| |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Land''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | {{vlagland|Republiek China}} |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Administratiewe gewes''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | Sentraal-Taiwan |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Koördinate''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | {{Koördinate|24|09|N|120|41|O}} |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Stigting''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | [[1705]] |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Provinsiale stadstatus''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 25 Oktober 1945 |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''[[Oppervlakte]]:''' | style="background: #f7f8ff" | &nbsp; |- | &nbsp;- Totaal | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 2&nbsp;214,90 [[vierkante kilometer|vk km]] |- | &nbsp;'''Hoogte bo seevlak''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | - m |- style="border-top:1px solid #999;" |- style="border-top:1px solid #999;" |- |&nbsp;'''Bevolking:''' | style="background: #f7f8ff" | &nbsp; |- | &nbsp;- Totaal (April 2024) | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 2&nbsp;850&nbsp;285 |- | &nbsp;- Bevolkingsdigtheid | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 1&nbsp;300/vk km |- |&nbsp;'''Tydsone''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | [[UTC]] +8 (CST) |- style="border-top:1px solid #999;" |- |&nbsp;'''Burgemeester''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | Lu Shiow-yen ([[Kuomintang|KMT]]) |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Amptelike webwerf''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | [https://www.taichung.gov.tw/ ''Taichung''] |} '''Taichung''' ([[Wade-Giles]]: ''Tʻai2-chung1''), amptelik '''Taichung Stad''' ([[Chinees]]: 臺中市, [[pinyin]]: ''Táizhōng Shì''; [[Taiwannees]]: ''Tâi-tiong Tshī''; letterlik: "Sentraal-Taiwan"), is ná [[Nieu-Taipei]] en [[Kaohsiung]] die derde grootste [[stad]] van die [[Republiek China]] op die eiland [[Taiwan (eiland)|Taiwan]] met 'n bevolking van sowat 2,8 miljoen en beslaan 'n oppervlakte van 2&nbsp;215&nbsp;km². Taichung is 'n spesiale munisipaliteit in die westelike deel van die [[eilandstaat]] en dit word regstreeks deur die nasionale regering bestuur.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://english.president.gov.tw/Page/106 |title=Government organizations |publisher=Presidentskantoor van die Republiek China (Taiwan) |accessdate=23 Julie 2025}}</ref> Op 25 Desember 2010 het die stad met die landelike Taichung-distrik saamgesmelt. [[Lêer:Taichung Skyline.jpg|duimnael|links|Taichung se stadshorison]] Taichung stadsgebied behels 'n aansienlike deel van Taiwan se westelike kuslyn langs die [[Suid-Chinese See]]. Dit beskik ook oor 'n groot hawe langs die Suid-Chinese See. == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn|Taichung City|Taichung}} * {{en}} {{Wikivoyage}} * {{zh}} [https://www.taichung.gov.tw/ Amptelike webwerf] * {{en}} {{cite web|url=https://www.britannica.com/place/Tai-chung-Taiwan|title=T’ai-chung|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=30 Mei 2025}} {{Normdata}} [[Kategorie:Kusstede]] [[Kategorie:Nedersettings in die Republiek China]] tiqigloruns9ljgglxmmkfgeic5w3sx 0 68140 2918969 2918714 2026-07-23T19:30:34Z SpesBona 2720 /* Portret */ + Prent 2918969 wikitext text/x-wiki : ''Tiananmen stuur hierheen aan. Vir die plein, sien [[Tiananmen-plein]].'' {{Chinese name |titel = Tiananmen |beeld = Tiananmen beijing Panorama.jpg |onderskrif = Die Poort van Hemelse Vrede. |beeldbreedte = 250px |TChinees = 天安門 |VChinees = 天安门 |Pinyin = Tiānānmén |WadeGiles = |Kantonees = |Jyutping = |TaiwanHakka = |Minnanyu = |ander = }} [[Lêer:天安门夜景.jpg|duimnael|Die Poort van Hemelse Vrede in die nag.]] Die '''Poort van Hemelse Vrede''', of '''Tiananmen''' (letterlik "Tianan-poort"), is ’n monument in [[Beijing]], die hoofstad van die [[Volksrepubliek China]]. Dit word algemeen as ’n nasionale simbool beskou. Dit is in [[1420]] tydens die [[Ming-dinastie]] gebou en word soms verkeerdelik die vooringang tot die [[Verbode Stad]] genoem. Laasgenoemde is egter die Middagpoort, terwyl Tiananmen die ingang tot die [[Keiserlike Stad, Beijing|Keiserlike Stad]] was, waarbinne die Verbode Stad geleë was. Die Poort van Hemelse Vrede is noord van [[Tiananmen-plein]] geleë. == Poort == === Geskiedenis === [[Lêer:Tiananmen 1901.jpg|duimnael|Tiananmen in 1901.]] [[Lêer:20090528 Beijing Tiananmen 7628.jpg|duimnael|Tiananmen met toeriste op die plein.]] Die poort se oorspronklike naam was Chengtianmen ([[vereenvoudigde Sjinees]]: 承天门, [[tradisionele Sjinees]]: 承天門, [[pinyin]]: Chéngtiānmén), wat "Poort van die Aanvaarding van die Hemelse Mandaat" beteken, en is menigmaal vernietig en weer gebou. Die oorspronklike konstruksie is in 1420 gebou en is geskoei op die poort van ’n keiserlike gebou in [[Nanjing]] wat dieselfde naam gehad het. In Julie 1457 het [[weerlig]] die poort getref, waarna dit tot op die grond afgebrand het. In 1465 keiser [[Chenghua]] opdrag aan Zi Gui, die minister van ingenieurswese, gegee om die poort weer te bou, en die ontwerp is verander van die oorspronklike [[paifang]]-vorm in die poorthuisvorm wat vandag te sien is. In die oorlog aan die einde van die [[Ming-dinastie]] het die poort weer in die slag gebly toe dit in 1644 deur rebelle, gelei deur [[Li Zitsjeng]], afgebrand is. Ná die stigting van die [[Qing-dinastie]] en die [[Mantsjoes]] se verowering van China is in 1645 begin met die herbou van die poort, en dit het sy huidige naam gekry nadat dit in 1651 voltooi is. Tiananmen is tussen 1969 en 1970 weer eens herbou omdat dit in die vorige 300 jaar geweldig agteruitgegaan het, deels te wyte aan hewige gebruik tydens die 1950's en 1960's. Aangesien die poort ’n nasionale simbool is, het die destydse premier, [[Zhou Enlai]], opdrag gegee dat die herbouing in die geheim plaasvind. Die hele poort is agter steierwerk weggesteek, en die projek is amptelik ’n "opknapping" genoem. Met die herbouing is probeer om die poort se uitwendige voorkoms onveranderd te laat, terwyl dit die gebou meer bestand teen [[aardbewing]]s maak en dit van moderne geriewe soos ’n [[hysbak]], watertoevoer en ’n verhittingstelsel voorsien.<ref>Xinhua-nuusagentskap, [http://news.xinhuanet.com/newscenter/2005-04/21/content_2857146.htm Secret reconstruction of Tiananmen 35 years ago], 04/21/05</ref> === Betekenis van die naam === Die [[Chinees|Chinese]] naam van die poort, 天安門, bestaan uit die [[Chinese karakters]] vir onderskeidelik "hemel", "vrede" en "poort", en daarom word dit konvensioneel as "Poort van Hemelse Vrede" vertaal. Hierdie vertaling is egter ietwat misleidend, aangesien die veel langer Chinese naam afgelei is van "die ontvangs van die hemelse mandaat, en die stabilisering van die dinastie" (受命于天，安邦治國).<ref>Lu Bingjie, ''Tian'anmen'' (Jinan: Shandong huabao chubanshe, 2004) p. 40.</ref> Die Mantsjoe [[transliterasie]], ''Abkai elhe obure duka'', is nader aan die oorspronklike betekenis en kan letterlik vertaal word as "Poort van Hemelse Vredemaking".<ref>Cf. Erich Hauer. "Why the Sinologue Should Study Manchu." ''Journal of the North-China Branch of the [[Royal Asiatic Society]]'' 61 (1930): 156-64.</ref> Die poort het ’n eweknie aan die noordekant van die Keiserlike Stad, 地安门 (pinyin: Dì'ānmén, Mantsjoe: Na i elhe obure duka), wat rofweg as "Poort van Aardse Vredemaking" vertaal kan word. === Beskrywing === [[Lêer:Forbidden City Gate of Heaven 2.jpg|duimnael|Nabyskoot van die dak.]] [[Lêer:Tiananmenpic2.jpg|duimnael|’n Klippilaar met ’n afbeelding van drake en fenikse versier die omgewing van Tiananmen.]] Die poort is 66&nbsp;m lank, 37&nbsp;m wyd en 32&nbsp;m hoog. Net soos ander amptelike geboue van die ryk het dit unieke [[keiserlike dakversiering]]s. Twee leeus staan voor die poort en nog twee staan wag voor die brûe. In die Chinese kultuur beskerm leeus mense van bose geeste. Twee klippilare, wat as ''huabiao'' bekend staan, het elk ’n dier (''hou'') bo-op en staan voor die poort. Oorspronklik was die doel van sulke voorwerpe om die volk toe te laat om hul griewe te lug deur petisies te skryf en dit aan die pilare te plak. Die pilare voor die Keiserlike Stad was egter bloot vir versiering en het ten doel gehad om die majesteit van die keiserlike regering te simboliseer. Die westelike en oostelike muur het groot plakkate: Die linkerkantste een lui "Lank leef die Volksrepubliek China" (中华人民共和国万岁, pinyin: Zhōnghuá rénmín gònghéguó wànsuì) en die regterkantste een "Lank leef die groot eendrag van die wêreld se volke" (世界人民大团结万岁, pinyin: Shìjiè rénmín dà tuánjié wànsuì). Albei plakkate, wat eens in tradisionele Chinese karakters geskryf is, is in 1964 in vereenvoudigde Chinese karakters verander. Die woorde het belangrike simboliese waarde, aangesien die frase vir "lank leef", nes die Keiserlike Stad self, tradisioneel vir die keiser uitgehou is, maar vandag ook aan die algemene volk beskikbaar is. Die paradepaviljoen op die voorgrond word op [[Internasionale Arbeidersdag]] ([[1 Mei]]) en op die [[Nasionale Dag van die Volksrepubliek van China]] ([[1 Oktober]]) gebruik. Voor die paviljoen is die paleis se [[grag]], wat steeds met water gevul is maar vandag dekoratiewe beligte fonteine bevat. In antieke tye was Tiananmen, [[Tsjianmen]] en die [[Poort van China]] onder die belangrikste poorte van die Keiserlike Stad. Verder aan is die Regop Poort, met ’n identiese ontwerp as Tiananmen. Daaragter is die suidelike ingang van die Verbode Stad, wat as die Middagpoort bekend staan. === As nasionale simbool === <gallery> Lêer:中華人民共和國國徽.svg|Op die landswapen. Lêer:Ji8, 3-1, Sino-Soviet Friendship, 1950.jpg|Op ’n posseël van 1950. Lêer:RMB2-1yuan-2A.gif|Op ’n eenyuannoot van 1961. </gallery> == Portret == [[Lêer:TroyParfitt9.JPG|duimnael|links|Portret van [[Mao Zedong]] by Tiananmen.]] === Geskiedenis === Aangesien die poort voor die Keiserlike Stad geleë is, en weens die geskiedkundige gebeurtenisse wat op [[Tiananmen-plein]] afgespeel het, is die poort polities geweldig belangrik. Tydens die [[Kuomintang]]-regering is in 1925 ’n groot portret van [[Sun Yat-sen]] ná sy dood aan die poort gehang. In 1945 is [[Chiang Kai-shek]] se portret opgehang.<ref>[[New York Times]]. "[http://www.nytimes.com/2006/05/28/world/asia/28iht-web.0528mao.html?_r=1 NYtimes.com]." ''Chameleon Mao, the face of Tiananmen square.'' Besoek op 2011-04-11.</ref> Op 7 Julie 1949 is portrette van [[Zhu De]] en [[Mao Zedong]] opgehang om die [[Tweede Chinees-Japannese Oorlog]] te herdenk.<ref name="chinareview1">{{cite web |url=http://www.chinareviewnews.com/doc/1016/5/6/5/101656569.html?coluid=7&kindid=0&docid=101656569&mdate=0411142504 |title=中國評論新聞：20世紀以來 天安門掛過哪些人的畫像？ |publisher=Chinareviewnews.com |date= |accessdate=2011-04-12 |archive-date=2016-04-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160426163731/http://www.chinareviewnews.com/doc/1016/5/6/5/101656569.html?coluid=7&kindid=0&docid=101656569&mdate=0411142504 |url-status=dead }}</ref> Sedert [[1 Oktober]] [[1949]], die stigtingsdatum van die Volksrepubliek China, is ’n portret van Mao opgehang. Dit word voor 1 Oktober elke jaar vervang.<ref name="monstercritics1">{{cite web |url=http://www.monstersandcritics.com/news/asiapacific/news/article_1546706.php/Lone-protestor-hurls-ink-at-Mao-portrait-in-Beijing |title=Lone protestor hurls ink at Mao portrait in Beijing |publisher=Monsters and Critics |date=8 April 2010 |access-date=12 April 2011 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20100505025132/http://www.monstersandcritics.com/news/asiapacific/news/article_1546706.php/Lone-protestor-hurls-ink-at-Mao-portrait-in-Beijing |archive-date= 5 Mei 2010 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref> In uitsonderlike gevalle is die portret van iemand anders opgehang; op [[9 Maart]] [[1953]] is byvoorbeeld ’n portret van [[Josef Stalin]] ná sy dood opgehang.<ref name="chinareview1" /> === Voorvalle === Die portret van Mao weeg 1,5&nbsp;ton en word gewoonlik vervang nadat dit gevandaliseer is.<ref>Foster, Peter. [http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/china/7565768/Chinese-protestor-throws-ink-at-portrait-of-Chairman-Mao.html Chinese protestor throws ink at portrait of Chairman Mao.] ''[[The Daily Telegraph]].'' 8 April 2010.</ref> In 1989 het drie andersdenkendes dit met eiers aangeval. Een van hulle, Yu Dongyue, is tronk toe gestuur en is eers in 2006 ná 17 jaar vrygestel.<ref name="monstercritics1" /> Op 12 Mei 2007 het die portret van Mao aan die brand geslaan. 'n 35-jarige werklose man van [[Urumqi]] is in verband met die voorval in hegtenis geneem. Omtrent 15% van die portret is beskadig en dit moes herstel word.<ref>{{cite web |url=http://www.sinchew.com.my/node/36100 |title=2007年05月13日 - 中國‧天安門廣場城樓遭縱火 毛澤東畫像部份燒焦 - 國際 - 星洲日報 |publisher=Sinchew.com.my |date=13 Mei 2007 |access-date=12 April 2011 |language=zh |archive-url=https://web.archive.org/web/20120318151207/http://www.sinchew.com.my/node/36100 |archive-date=18 Maart 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Op 5 April 2010 het ’n betoger ’n plastiekbottel gevul met ink teen ’n muur naby die portret gegooi. Hy is in hegtenis geneem.<ref name="monstercritics1" /> == Openbare toegang == Tiananmen is daagliks van 8:30 tot 17:00 oop vir besoek deur die publiek. Militêre personeel in aktiewe diens het gratis toegang.<ref>[http://www.lxjia.net/guide-lxjia-gonglue5194.html "参观天安门城楼时刻表及门票价格和乘车路线"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140821092237/http://www.lxjia.net/guide-lxjia-gonglue5194.html |date=21 Augustus 2014 }} {{zh}} Besoek op 2012-02-06.</ref> Lyn 1 van die Beijing-moltrein het haltes by die stasies Tiananmen-Wes en Tiananmen-Oos, weerskante van Tiananmen. Stadsbusse 1, 2, 4, 5, 10, 20, 22, 37, 37区, 52, 59, 82, 90, 99, 120, 125, 126, 203, 205, 210, 728 en 802 stop naby Tiananmen. == Sien ook == * [[Tiananmen-plein]] == Verwysings == {{Verwysings|2}} {{Normdata}} [[Kategorie:Beijing]] [[Kategorie:Geboue en strukture in die Volksrepubliek China]] [[Kategorie:Nasionale simbole van China]] auvwrnc4uuls45mykjp0hgq0xbwzmwd 3 85540 2918994 1244787 2026-07-24T05:19:57Z Jianhui67 57799 - 2918994 wikitext text/x-wiki If you have any questions, you are welcome to leave a message here. 0z3ybjr7wro4bo4i4ieif9ug12h22y1 0 88262 2918913 2918905 2026-07-23T12:05:13Z Gaius le Roux 203341 Teksredigering 2918913 wikitext text/x-wiki {{Nog besig}}{{Inligtingskas militêre eenheid | naam = 28 Eskader SALM | beeld = Hercules b.jpg | beeld_byskrif = C-130B bedryf deur 28 Eskader | gestig = [[1 Junie]] [[1943]] | ontbind = | land = [[Suid-Afrika]] | weermagdeel = [[Suid-Afrikaanse Lugmag]] | organisasie = | onderdeel van = | tipe = | spesialisasie = Medium vervoer | kommandostruktuur = | aantal = | hoofkwartier = [[Lugmagbasis Waterkloof]] | leuse = ''Portamus''<br /><small>''([[Latyn]]s vir: "Ons dra")''</small> | mars = | kleur =Die eenheid se kleure is op 25 Augustus 1967 toegeken. | uitrusting = | veldslae = | aantal veldslae = | onderskeiding = }} '''28 Eskader SALM''' is die mediumvervoer-eskader van die [[Suid-Afrikaanse Lugmag]]. Die eskader gebruik die [[Lockheed C-130 Hercules]]-vragvliegtuig en is op [[Lugmagbasis Waterkloof]] gehuisves. LEUSE: Portamus (“Ons dra”) == Geskiedenis == === 28 Eskader se wapen op verskillende datums en vliegtuie === AANTEKENINGE Foto 1 Dit is hoe die eskaderwapen op 15 Mei 1992 op Transall reeksnommer 332 gelyk het. Foto 2 Hierdie foto van 28 Eskader se wapen op Hercules reeksnommer 405 is op 31 Augustus 2000 op Waterkloof geneem. Foto 3 Die laesigweergawe van die 28 Eskader-wapen word op 21 September 2004 tydens Africa Aerospace and Defence op die C-130BZ Hercules met die reeksnommer 406 gesien.<gallery mode="packed"> Lêer:332 1992-05-15 AFB Blspt 1 crop shd25 her 600x437.jpg|C-160Z Transall reeksnommer 332 op 15 Mei 1992 Lêer:405 2000-08-00 FAWK 197 spot LR shd25 800x486.jpg|C-130B Hercules reeksnommer 405 op 31 Augustus 2000 Lêer:406 2004-09-21 AAD FAWK 399 LR 600x398.jpg|C-130BZ Hercules reeksnommer 406 op 21 September 2004 </gallery> === 1940’s === 28 Eskader is op 1 Junie 1943 by die SALM-basiskamp by Almaza gestig toe die oorblyfsels van Nommer 34 en Nommer 35 Kusvlug amptelik geabsorbeer is. Die eenheid is met Avro Ansons vir oorlogsdiens toegerus. Hierdie vliegtuie is vir troepedraerdoeleindes met Vickers Wellingtons aangevul. Die eerste Douglas Dakota-skroefvliegtuie het op 29 Julie 1943 deel van die eskader geword. Dit sou die eenheid se standaard vliegtuig word. Ná die aankoms van die Dakotas het 28 Eskader begin om ’n vervoerfunksie te vervul. Die Ansons is in April 1944 onttrek. Twee Beech Expediters het vir kommunikasievlugte in Februarie 1945 by die eskader aangesluit. In die Unie van Suid-Afrika was 28 Eskader aanvanklik by Lugmagstasie Zwartkop gebaseer. Vanaf 18 Junie 1946 is die eenheid in ’n Dakota-vlug, ’n BBP-vlug, ’n Kommunikasievlug en ’n B-34 Ventura-vlug verdeel en steeds by Zwarkop gehuisves. Die eenheid is op 21 Augustus 1946 as No. 28 Transporteskader herbenoem. 28 Eskader het Uniewyd weeklike pendelvlugte onderneem. Die eskader het op 28 Desember 1948 afleweringsbemannings na die Verenigde Koninkryk gevlieg sodat die SALM se nege De Havilland DH104 C.Mk.1 Devons afgehaal kan word. Hierdie vliegtuie het in twee groepe in Februarie en Maart 1949 in Suid-Afrika aangekom. Die Devons is onder andere gebruik om kabinetsministers en SALM-offisiere te vervoer en twee is as lugambulanse ingerig. Die eskader het ook ’n vlug bestaande uit Dakota- en PV-1 Ventura-BBP-vliegtuie bedryf. === 1950’s === 28 Eskader het teen 1950 ’n verskeidenheid funksies vervul. Die eenheid het gereelde en ongereelde pendelvlugte in Suid-Afrika, nasionale en internasionale BBP-vlugte onderneem, ’n lugambulansdiens gelewer, vlieëniers en navigators opgelei en, nadat 12 Eskader gesluit is, in noordelike Natal aan die Lugmag se veldtog teen die tsetsevlieg deelgeneem. Die eenheid het in November 1950 Avro Ansons en drie Sikorsky S-51-helikopters van 12 Eskader geërf. In Maart 1952 het die eskader 14 Dakotas, sewe Venturas, drie Devons, drie Harvards en een Sikorsky S-51 op sy boeke gehad. Die getal vliegtuie het gewissel namate Venturas na die kus-eskaders oorgeplaas is en nog ’n vliegtuigtipe is deur die eenheid in gebruik geneem. Twee De Havilland DH114 Heron 2’s het in Oktober 1955 aangekom (hulle het die reeksnommers 120 en 121 gehad). 28 Eskader het die Vickers Viscount met die reeksnommer 150 in November 1958 in ontvangs geneem. Hierdie masjien is gebruik om die goewerneur-generaal van die Unie, die Staatspresident van die Republiek van Suid-Afrika en verskeie buitelandse hoogwaardigheidsbekleërs te vervoer. [[Lêer:6832 2006-09-20 FAYP 018 stert LR Adobe Express shd25 600x400.jpg|duimnael|Die Douglas C-47 met die reeksnommer 6832 van 28 Eskader het in die 1950’s die eenheidkode OD en individuele letter K gehad.]] Die Dakotas en Ansons van 28 Eskader het van 1946 tot 1959 kodeletters gehad. Dit was ingevolge instruksies wat kragtens ’n Lugstafinstruksie wat op 12 November 1946 uitgereik is. “OD” was die eenheidkode en dan het elke vliegtuig ’n individuele letter gehad. Die Dakotas van 28 Eskader het swart kodeletters op aluminiumverf gehad. Die volgende kodeletters was op die volgende Dakotas van 28 Eskader: * OD-A 6843 * OD-D 6854 * OD-K 6832 * OD-M 6834 * OD-N 6835 === 1960’s === ==== Die onttrekking en verhuising van vliegtuigtipes ==== Die Devons en Herons is in die vroeë 1960’s aan diens onttrek en die Viscount is in Februarie 1968 na 21 Eskader oorgeplaas. Die eenheid het die Ventura vaarwel toegeroep toe Ventura 6487 op 27 September 1960 ’n laaste vertoonvlug gelewer het. Die Dakotas is na ander eenhede oorgeplaas. ==== Die aankoms van die C-130B’s en C-160Z’s ==== [[Lêer:331 SALM 299 dust shd25 708x400.jpg|duimnael|Aanvanklike kleurskema van die SALM se Transall-vliegtuie: oranje-wit-en-blou vlag, Springbokkasteel, naam S.A. Lugmag en volle reeksnommer]] Die Suid-Afrikaanse Lugmag het in 1963 die eerste van sewe Lockheed C-130B Hercules-vliegtuie in ontvangs geneem. Die eerste vyf het op 16 Januarie 1963 by Waterkloof aangekom en die laaste twee op 7 Maart 1963. Die reeksnommers 401 tot 407 is aan hierdie vliegtuie toegeken en hulle is deur 28 Eskader bedryf. As logistieke ondersteuningsvliegtuig het die Hercules take soos die aflewering van die Suid-Afrikaanse Lugdiens se grondtoerusting by Luanda, Ilha do Sal, Las Palmas en Lissabon onderneem. Verdere gebruike van hierdie transportvliegtuig het ingesluit om die eerste twee groepe Buccaneers in 1965 op hulle afleweringsvlug in 1965 te begelei en die vervoer van Mirage III’s na Suid-Afrika vanaf April 1963 asook Mirage F1CZ’s en F1AZ’s vanaf Maart 1975. Die tipe het ook aan die Bosoorlog deelgeneem en het soek-en-reddings-missies uitgevoer, soos om in 1975 na die ''Girasol'' te soek. [[Lêer:337 GabrielLR collection 600x275.jpg|duimnael|Transall C-160Z reeksnommer 337 word in ’n tipese kleurskema van die 1970’s gesien, met volledige merke, wat die 28 Eskader-wapen onder die stuurkajuit insluit.]] Die C-160 Transall is vanaf Julie 1969 tot Desember 1970 aan die SALM afgelewer en is, anders as die Hercules, oor medium afstande gebruik. Die groter vragruim van die C-160Z kon groot vragte hanteer. Tydens die Bosoorlog is die Transall vir transport- asook valskermspringtake gebruik. ’n Bekende operasie wat deur SALM-Transall-vliegtuie onderneem is, was die redding van die bemanning van die Deense skip die ''Pep Ice'', wat op die Bassas da India-rif gestrand het. Drie Transall-vliegtuie is gebruik, een het ’n uitmekaargehaalde Puma-helikopter vervoer, een het ondersteuningstoerusting gekarwei en die derde is vir die vervoer van die geredde matrose gebruik. Nommers in die reeks 331 tot 339 is aan die C-160Z’s toegeken. === 1970's === <gallery mode="packed"> Lêer:Hercules 404.jpg|Lockheed C-130B Hercules en C-160Z Transall 21 Februarie 1970 Lêer:Transall 333.jpg|Transall reeksnommer 333 op 21 Februarie 1970 te Ysterplaat Lêer:402 1975-09-02 FAWK ASA 753 600x364.jpg|Lockheed C-130B reeksnommer 402 op 2 September 1975 te Waterkloof Lêer:404 1975-10-00 FALA ander 302 spot 930x486b.jpg|Lockheed C-130B Hercules reeksnommer 404 Oktober 1975 te Lanseria Lêer:335 1977-10-00 FALA 755 spot LRnuwe 600x365.jpg|C-160Z Transall reeksnommer 335 Oktober 1977 Aviation Africa, Lanseria </gallery> === 1980's === [[Lêer:333 1987-05-02 FAWK 444 800x486.jpg|geen|duimnael|Transall 333 word in ’n tipiese Grensoorlogskema gesien – geen nasionale merke of eenheidwapen of volledige reeksnommer nie. Die datum is 2 Mei 1987 en die plek is Lugmagbasis Waterkloof.]] ==== LAPES-demonstrasie op 1 Augustus 1988 by Lugmagbasis Waterkloof ==== ’n Hercules van 28 Eskader het op 1 Augustus 1988 tydens ’n lugskou die stelsel gedemonstreer waarvolgens vrag op ’n lae hoogte met valskerms uit ’n vliegtuig getrek word.<gallery mode="packed"> Lêer:400 1988-08-01 AFB Wat 1 crop LR klein.jpg|LAPES-demonstrasie op 1 Augustus 1988 te Lugmagbasis Waterkloof Lêer:400 1988-08-01 AFB Wat 2 crop LR klein.jpg|LAPES-demonstrasie op 1 Augustus 1988 te Lugmagbasis Waterkloof </gallery> === 1990's === [[Lêer:332 85x14=350K382 bri25 800x486.jpg|geen|duimnael|C-160Z Transall 332 op 28 November 1992 te Mmabatho Internasionale Lughawe]] ==== Transall aan diens onttrek ==== <gallery mode="packed"> Lêer:338 0000 FAWK 442 dust shd50 800x486.jpg|C-160Z Transall reeksnommer 338 ná onttrekking in die oopte te Waterkloof Lêer:Mothballed SAAF C160's (11148863386).jpg|Gestoorde Transalls op 1 April 1998 te Lugmagbasis Waterkloof </gallery> ==== Transall-vliegtuig aan die SALM-museum oorhandig ==== <gallery mode="packed"> Lêer:337 1993-05-15 FASK 762 dust shd25 800x486.jpg|C-160Z Transall reeksnommer 337 op 15 Mei 1993 te Swartkop Lêer:337 2008-05-31 FASK 001 LR 800x533.jpg|C-160Z Transall reeksnommer 337 op 31 Mei 2008 te SALM-museum Swartkop </gallery> ==== 30 jaar van Hercules-diens en 50-jarige bestaan van 28 Eskader in 1993 ==== Hercules reeksnommer 403 is op 15 Mei 1993 gesien in ’n spesiale kleurskema wat 30 jaar van SALM-Hercules-diens en 50 jaar van die bestaan van 28 Eskader vier.<gallery mode="packed"> Lêer:403 1993-05-15 FASK 531 800x486.jpg|Lockheed C-130B Hercules reeksnommer 403 op 15 Mei 1993 te Swartkop Lêer:405 1993-10-20 FALA ice 801 her LR kol 800x486.jpg|Lockheed C-130B Hercules reeksnommer 405 op 20 Oktober 1993 te Lanseria Lêer:Lockheed C-130B Hercules (L-282), South Africa - Air Force AN1050626.jpg|Lockheed C-130B Hercules reeksnommer 401 met SALM 75-kleurskema </gallery> ==== Toekenning van die kontrak om die C-130B’s op te gradeer ==== Die SALM het Projek Ebb van stapel gestuur om die Lockheed C-130B Hercules-vliegtuie op te gradeer. Dit was bedoel om die struktuur en die avionika-toerusting van die C-130B’s te verbeter en op te gradeer. Die verbeterde vliegtuie sou as die C-130BZ bekendstaan en die kontrak vir die werk is op 4 Desember 1996 aan Marshall’s Aerospace van die Verenigde Koninkryk toegeken. Die eerste twee SALM-C-130B’s wat opgegradeer is, was nommers 407 en 408. Die SALM het die twee vliegtuie op 24 Julie 2001 formeel by Marshall se plek in Cambridge in ontvangs geneem. Die derde vliegtuig, nommer 409, is in September 2001 aan die SALM herafgelewer  Nadat vertragings daarna met die opgradeingsprogram ontstaan het, het Denel Aviation die opgraderingswerk van die res van die C-130B’s oorgeneem. As deel van die opgradering van die SALM se C-130B’s na die C-130BZ-standaard is die vliegtuie in ’n grys kleurskema oorgeverf (sien die foto's van reeksnommers 405 en 409 hieronder) .<gallery mode="packed"> Lêer:408 20050902 FALW 002 LR 600x452.jpg|Stuurkajuit van opgegradeerde Lockheed C-130B Hercules Lêer:SAAF C-130.jpg|Lockheed C-130BZ Hercules 405 tydens ’n lugskou te Swartkop Lêer:Lockheed Hercules C-130.jpg|Lockheed C-130BZ Hercules reeksnommer 409 op 10 November 2007 </gallery> ==== Hercules-transportvliegtuie wat deur die Verenigde State geskenk is ==== Die VSA het vyf Hercules-vliegtuie aan die Suid-Afrikaanse Lugmag geskenk. Die eerste twee ex-Amerikaanse vliegtuie is op 18 Desember 1996 amptelik by Lugmagbasis Waterkloof aan die SALM oorhandig. Die eerste twee vliegtuie was C-130F’s (vliegtuie van die VSA-vloot, hulle BuNos was 149787 en 149793 en die SALM-reeksnommers 410 en 411 is onderskeidelik aan hulle toegeken). Die twee C-130F’s het op 13 Desember 1996 op Waterkloof aangekom.<gallery mode="packed"> Lêer:411 1996-12-18 FAWK 612 LR lias 800x486.jpg|C-130F’s op 18 Desember 1996 te Waterkloof, blou vliegtuig is BuNo 149793 Lêer:410 1996-12-18 FAWK 609 shd25 800x486.jpg|Lockheed C-130F BuNo 149787, SALM-reeksnommer 410 Lêer:404+411 1997-03-17 FAWK 126 stoflyn2 LR 600x364.jpg|Lockheed C-130B 404 en Lockheed C-130F 411 op 17 Maart 1997 te Waterkloof </gallery> === 2000 tot 2014 === ==== Viering van die SALM se 80ste jaar en vliegtuie in 2000 en 2002 ==== Die SALM was 80 jaar oud op 1 Februarie 2000 en het, benewens die lugskoue wat gehou is om hierdie geleentheid te vier, 28 Eskader se Hercules met die reeksnommer 405 in ’n spesiale kleurskema geverf om hierdie verjaardag te herdenk. Die woorde en syfers “SOUTH AFRICAN AIR FORCE 1920 – 2000” het op die boonste deel van die voorromp verskyn en daar was ’n groot 80 met die SALM-arend-en-leuse op die stertvin. Nommer 405 is in Augustus 2000 by Waterkloof te sien.<gallery mode="packed"> Lêer:405 2000-08-00 FAWK 156 spot LR file 800x486.jpg|Lockheed C-130B Hercules 405 in Augustus 2000 by Waterkloof te sien Lêer:403 2000-09-01 FAWK 550 LR lias 800x486.jpg|Lockheed C-130B Hercules 403 op 1 September 2000 te Waterkloof Lêer:408 2002-09-18 FAWK 247 kolle 600x364.jpg|Lockheed C-130BZ Hercules 408 op 18 September 2002 te Waterkloof </gallery> ==== Die Hercules in 2003 40 jaar in SALM-diens/28 Eskader 60 in 2003 ==== Die SALM het sommige van 28 Eskader se vliegtuie in ’n spesiale skema versier om die 40-jarige bestaan van die Hercules in die SALM en die 60-jarige bestaan van 28 Eskader te herdenk. Die spesiale merke het uit ’n spesiale 28 Eskader-wapen en die bewoording “40 YEARS SAAF HERCS” bestaan.<gallery mode="packed"> Lêer:SAAF C-130B 408 (6896011175).jpg|Lockheed C-130BZ Hercules 408 op 1 Augustus 2003 in spesiale kleurskema Lêer:401 2004-04-27 FAWK 003 crop LR 800x533.jpg|Lockheed C-130BZ Hercules 401 op 27 April 2004 in spesiale kleurskema Lêer:401 2004-04-27 AFB Wat 4 cr shd25 800x533.jpg|Die nasionale vlag, spesiale 28 Eskader-wapen, reeksnommer en nasionale kenteken </gallery> ==== President Thabo Mbeki se inhuldiging op 27 April 2004 en vliegtuig in 2004 ==== Thabo Mbeki is op 27 April 2004 vir die tweede keer as Suid-Afrika se President ingehuldig, en tydens hierdie geleentheid het verskillende SALM-vliegtuie aan formasieverbyvlugte oor Pretoria deelgeneem. Die Lockheed C-130BZ Hercules-vliegtuie met die reeksnommers 401 en 407 was in een van die formasies.<gallery mode="packed"> Lêer:3 Verbyvlug Wat 0727 EL 600x400.jpg|C-130BZ Hercules 401 (voor) en 407 (agter) Thabo Mbeki-formasieverbyvlug Lêer:406 2004-09-21 AAD FAWK 076 LR Adobe Express 600x400.jpg|Lockheed C-130BZ reeksnommer 406 op 21 September 2004 te Waterkloof </gallery> ==== Die SALM vier sy 90ste bestaansjaar ==== Die SALM het in 2010 sy 90ste bestaansjaar gevier, en ter ere van hierdie geleentheid is die Lockheed C-130BZ met die reeksnommer 406 met ’n spesiale logo versier. [[Lêer:406 2010-08-13 FASK 0179 LR crop 800x533.jpg|geen|duimnael|C-130BZ 406 op 13 Augustus 2010 met spesiale logo te Swartkop]] ==== 20 jaar van vryheid word herdenk ==== ’n Spesiale logo ter herdenking van die demokratiese verkiesings wat in 1994 in Suid-Afrika plaasgevind het, is in 2014 op C-130BZ reeksnommer 402 aangebring. Die syfers en woorde “20 Years of Freedom” en “SOUTH AFRICA 1994 – 2014“ was op die stertvin van die masjien te sien. [[Lêer:402 2014-09-19 FASK 4814 ELshd 800x533.jpg|geen|duimnael|Lockheed C-130BZ 402 op 19 September 2014 te Swartkop met die spesiale logo]] ==== Gestoorde vliegtuie in September 2014 ==== Die Lockheed C-130BZ Hercules-vliegtuie van 28 Eskader het struktuurprobleme ondervind, en drie van die eenheid se vliegtuie is op 20 September 2014 in die oopte by Waterkloof gestoor. Die reeksnommers van die vliegtuie was 404, 407 en 411. Sommige van die onderdele is van die vliegtuie verwyder. [[Lêer:411 2014-09-20 FAWK 4917 LR 800x533.jpg|geen|duimnael|C-130BZ’s reeksnommers 404, 407 en 411 op 20 September 2014 te Waterkloof]] == Algemene aantekeninge == Groot gedeeltes van die teks in die geskiedenisdeel van die artikel is op die volgende bronne gegrond: <ref>{{Cite book |last=Spring |first=Ivan |title=Squadron and Special Markings of the Post-war South African Air Force covering the period 1946 to 1959 |date=October 1994 |publisher=Spring Air |isbn=0-620-18807-3 |location=Norwood, South Africa |pages=9, 10, 13, 16, 24 |language=en}}</ref> <ref>{{Cite book |last=Marshall and Van Schalkwyk |first=William and Piet |title=South African Colours and Markings Number 7 |date=2010 |isbn=978-0-620-39987-6 |pages=5 and 7 |language=en}}</ref> <ref>{{Cite book |last=Brent |first=Winston |title=85 Years of South African Air Force 1920 – 2005 |date=November 2005 |publisher=Freeworld Publications CC |isbn=0-958-4388-9-7 |location=Nelspruit, South Africa |pages=338, 358 |language=en}}</ref> <ref>{{Cite book |last=McLean |first=Steven |title=Squadrons of the South African Air Force and their aircraft 1920 – 2005 |date=September 2005 |publisher=Steven McLean |isbn=0-9584929-4-8 |location=Table View, Western Cape, South Africa |pages=276, 277, 278, 279, 280, 282 |language=en}}</ref> <ref>{{Cite book |last=Potgieter and Steenkamp |first=Herman and Willem |title=Aircraft of the South African Air Force |date=1980 |publisher=C. Struik (Pty) Ltd |isbn=0 86977 133 7 |location=Cape Town, South Africa |pages=91, 96, 97 |language=en}}</ref> “LAPES” is ’n Engelse akroniem wat vir “low-altitude parachute extraction system” staan.{{Lugvaart-saadjie}} == Verwysings == [[Kategorie:Suid-Afrikaanse Lugmag]] qvwycgen57nj6sysm9f02b25tw37kqw 2918927 2918913 2026-07-23T12:15:18Z Gaius le Roux 203341 Teksredigering 2918927 wikitext text/x-wiki {{Nog besig}}{{Inligtingskas militêre eenheid | naam = 28 Eskader SALM | beeld = Hercules b.jpg | beeld_byskrif = C-130B bedryf deur 28 Eskader | gestig = [[1 Junie]] [[1943]] | ontbind = | land = [[Suid-Afrika]] | weermagdeel = [[Suid-Afrikaanse Lugmag]] | organisasie = | onderdeel van = | tipe = | spesialisasie = Medium vervoer | kommandostruktuur = | aantal = | hoofkwartier = [[Lugmagbasis Waterkloof]] | leuse = ''Portamus''<br /><small>''([[Latyn]]s vir: "Ons dra")''</small> | mars = | kleur =Die eenheid se kleure is op 25 Augustus 1967 toegeken. | uitrusting = | veldslae = | aantal veldslae = | onderskeiding = }} '''28 Eskader SALM''' is die mediumvervoer-eskader van die [[Suid-Afrikaanse Lugmag]]. Die eskader gebruik die [[Lockheed C-130 Hercules]]-vragvliegtuig en is op [[Lugmagbasis Waterkloof]] gehuisves. LEUSE: Portamus (“Ons dra”) == Geskiedenis == === 28 Eskader se wapen op verskillende datums en vliegtuie === AANTEKENINGE Foto 1 Dit is hoe die eskaderwapen op 15 Mei 1992 op Transall reeksnommer 332 gelyk het. Foto 2 Hierdie foto van 28 Eskader se wapen op Hercules reeksnommer 405 is op 31 Augustus 2000 op Waterkloof geneem. Foto 3 Die laesigweergawe van die 28 Eskader-wapen word op 21 September 2004 tydens Africa Aerospace and Defence op die C-130BZ Hercules met die reeksnommer 406 gesien.<gallery mode="packed"> Lêer:332 1992-05-15 AFB Blspt 1 crop shd25 her 600x437.jpg|C-160Z Transall reeksnommer 332 op 15 Mei 1992 Lêer:405 2000-08-00 FAWK 197 spot LR shd25 800x486.jpg|C-130B Hercules reeksnommer 405 op 31 Augustus 2000 Lêer:406 2004-09-21 AAD FAWK 399 LR 600x398.jpg|C-130BZ Hercules reeksnommer 406 op 21 September 2004 </gallery> === 1940’s === 28 Eskader is op 1 Junie 1943 by die SALM-basiskamp by Almaza gestig toe die oorblyfsels van Nommer 34 en Nommer 35 Kusvlug amptelik geabsorbeer is. Die eenheid is met Avro Ansons vir oorlogsdiens toegerus. Hierdie vliegtuie is vir troepedraerdoeleindes met Vickers Wellingtons aangevul. Die eerste Douglas Dakota-skroefvliegtuie het op 29 Julie 1943 deel van die eskader geword. Dit sou die eenheid se standaard vliegtuig word. Ná die aankoms van die Dakotas het 28 Eskader begin om ’n vervoerfunksie te vervul. Die Ansons is in April 1944 onttrek. Twee Beech Expediters het vir kommunikasievlugte in Februarie 1945 by die eskader aangesluit. In die Unie van Suid-Afrika was 28 Eskader aanvanklik by Lugmagstasie Zwartkop gebaseer. Vanaf 18 Junie 1946 is die eenheid in ’n Dakota-vlug, ’n BBP-vlug, ’n Kommunikasievlug en ’n B-34 Ventura-vlug verdeel en steeds by Zwarkop gehuisves. Die eenheid is op 21 Augustus 1946 as No. 28 Transporteskader herbenoem. 28 Eskader het Uniewyd weeklike pendelvlugte onderneem. Die eskader het op 28 Desember 1948 afleweringsbemannings na die Verenigde Koninkryk gevlieg sodat die SALM se nege De Havilland DH104 C.Mk.1 Devons afgehaal kan word. Hierdie vliegtuie het in twee groepe in Februarie en Maart 1949 in Suid-Afrika aangekom. Die Devons is onder andere gebruik om kabinetsministers en SALM-offisiere te vervoer en twee is as lugambulanse ingerig. Die eskader het ook ’n vlug bestaande uit Dakota- en PV-1 Ventura-BBP-vliegtuie bedryf. === 1950’s === 28 Eskader het teen 1950 ’n verskeidenheid funksies vervul. Die eenheid het gereelde en ongereelde pendelvlugte in Suid-Afrika, nasionale en internasionale BBP-vlugte onderneem, ’n lugambulansdiens gelewer, vlieëniers en navigators opgelei en, nadat 12 Eskader gesluit is, in noordelike Natal aan die Lugmag se veldtog teen die tsetsevlieg deelgeneem. Die eenheid het in November 1950 Avro Ansons en drie Sikorsky S-51-helikopters van 12 Eskader geërf. In Maart 1952 het die eskader 14 Dakotas, sewe Venturas, drie Devons, drie Harvards en een Sikorsky S-51 op sy boeke gehad. Die getal vliegtuie het gewissel namate Venturas na die kus-eskaders oorgeplaas is en nog ’n vliegtuigtipe is deur die eenheid in gebruik geneem. Twee De Havilland DH114 Heron 2’s het in Oktober 1955 aangekom (hulle het die reeksnommers 120 en 121 gehad). 28 Eskader het die Vickers Viscount met die reeksnommer 150 in November 1958 in ontvangs geneem. Hierdie masjien is gebruik om die goewerneur-generaal van die Unie, die Staatspresident van die Republiek van Suid-Afrika en verskeie buitelandse hoogwaardigheidsbekleërs te vervoer. [[Lêer:6832 2006-09-20 FAYP 018 stert LR Adobe Express shd25 600x400.jpg|duimnael|Die Douglas C-47 met die reeksnommer 6832 van 28 Eskader het in die 1950’s die eenheidkode OD en individuele letter K gehad.]] Die Dakotas en Ansons van 28 Eskader het van 1946 tot 1959 kodeletters gehad. Dit was ingevolge instruksies wat kragtens ’n Lugstafinstruksie wat op 12 November 1946 uitgereik is. “OD” was die eenheidkode en dan het elke vliegtuig ’n individuele letter gehad. Die Dakotas van 28 Eskader het swart kodeletters op aluminiumverf gehad. Die volgende kodeletters was op die volgende Dakotas van 28 Eskader: * OD-A 6843 * OD-D 6854 * OD-K 6832 * OD-M 6834 * OD-N 6835 === 1960’s === ==== Die onttrekking en verhuising van vliegtuigtipes ==== Die Devons en Herons is in die vroeë 1960’s aan diens onttrek en die Viscount is in Februarie 1968 na 21 Eskader oorgeplaas. Die eenheid het die Ventura vaarwel toegeroep toe Ventura 6487 op 27 September 1960 ’n laaste vertoonvlug gelewer het. Die Dakotas is na ander eenhede oorgeplaas. ==== Die aankoms van die C-130B’s en C-160Z’s ==== [[Lêer:331 SALM 299 dust shd25 708x400.jpg|duimnael|Aanvanklike kleurskema van die SALM se Transall-vliegtuie: oranje-wit-en-blou vlag, Springbokkasteel, naam S.A. Lugmag en volle reeksnommer]] Die Suid-Afrikaanse Lugmag het in 1963 die eerste van sewe Lockheed C-130B Hercules-vliegtuie in ontvangs geneem. Die eerste vyf het op 16 Januarie 1963 by Waterkloof aangekom en die laaste twee op 7 Maart 1963. Die reeksnommers 401 tot 407 is aan hierdie vliegtuie toegeken en hulle is deur 28 Eskader bedryf. As logistieke ondersteuningsvliegtuig het die Hercules take soos die aflewering van die Suid-Afrikaanse Lugdiens se grondtoerusting by Luanda, Ilha do Sal, Las Palmas en Lissabon onderneem. Verdere gebruike van hierdie transportvliegtuig het ingesluit om die eerste twee groepe Buccaneers in 1965 op hulle afleweringsvlug in 1965 te begelei en die vervoer van Mirage III’s na Suid-Afrika vanaf April 1963 asook Mirage F1CZ’s en F1AZ’s vanaf Maart 1975. Die tipe het ook aan die Bosoorlog deelgeneem en het soek-en-reddings-missies uitgevoer, soos om in 1975 na die ''Girasol'' te soek. [[Lêer:337 GabrielLR collection 600x275.jpg|duimnael|Transall C-160Z reeksnommer 337 word in ’n tipese kleurskema van die 1970’s gesien, met volledige merke, wat die 28 Eskader-wapen onder die stuurkajuit insluit.]] Die C-160 Transall is vanaf Julie 1969 tot Desember 1970 aan die SALM afgelewer en is, anders as die Hercules, oor medium afstande gebruik. Die groter vragruim van die C-160Z kon groot vragte hanteer. Tydens die Bosoorlog is die Transall vir transport- asook valskermspringtake gebruik. ’n Bekende operasie wat deur SALM-Transall-vliegtuie onderneem is, was die redding van die bemanning van die Deense skip die ''Pep Ice'', wat op die Bassas da India-rif gestrand het. Drie Transall-vliegtuie is gebruik, een het ’n uitmekaargehaalde Puma-helikopter vervoer, een het ondersteuningstoerusting gekarwei en die derde is vir die vervoer van die geredde matrose gebruik. Nommers in die reeks 331 tot 339 is aan die C-160Z’s toegeken. === 1970's === <gallery mode="packed"> Lêer:Hercules 404.jpg|Lockheed C-130B Hercules en C-160Z Transall 21 Februarie 1970 Lêer:Transall 333.jpg|Transall reeksnommer 333 op 21 Februarie 1970 te Ysterplaat Lêer:402 1975-09-02 FAWK ASA 753 600x364.jpg|Lockheed C-130B reeksnommer 402 op 2 September 1975 te Waterkloof Lêer:404 1975-10-00 FALA ander 302 spot 930x486b.jpg|Lockheed C-130B Hercules reeksnommer 404 Oktober 1975 te Lanseria Lêer:335 1977-10-00 FALA 755 spot LRnuwe 600x365.jpg|C-160Z Transall reeksnommer 335 Oktober 1977 Aviation Africa, Lanseria </gallery> === 1980's === [[Lêer:333 1987-05-02 FAWK 444 800x486.jpg|geen|duimnael|Transall 333 word in ’n tipiese Grensoorlogskema gesien – geen nasionale merke of eenheidwapen of volledige reeksnommer nie. Die datum is 2 Mei 1987 en die plek is Lugmagbasis Waterkloof.]] ==== LAPES-demonstrasie op 1 Augustus 1988 by Lugmagbasis Waterkloof ==== ’n Hercules van 28 Eskader het op 1 Augustus 1988 tydens ’n lugskou die stelsel gedemonstreer waarvolgens vrag op ’n lae hoogte met valskerms uit ’n vliegtuig getrek word.<gallery mode="packed"> Lêer:400 1988-08-01 AFB Wat 1 crop LR klein.jpg|LAPES-demonstrasie op 1 Augustus 1988 te Lugmagbasis Waterkloof Lêer:400 1988-08-01 AFB Wat 2 crop LR klein.jpg|LAPES-demonstrasie op 1 Augustus 1988 te Lugmagbasis Waterkloof </gallery> === 1990's === [[Lêer:332 85x14=350K382 bri25 800x486.jpg|geen|duimnael|C-160Z Transall 332 op 28 November 1992 te Mmabatho Internasionale Lughawe]] ==== Transall aan diens onttrek ==== <gallery mode="packed"> Lêer:338 0000 FAWK 442 dust shd50 800x486.jpg|C-160Z Transall reeksnommer 338 ná onttrekking in die oopte te Waterkloof Lêer:Mothballed SAAF C160's (11148863386).jpg|Gestoorde Transalls op 1 April 1998 te Lugmagbasis Waterkloof </gallery> ==== Transall-vliegtuig aan die SALM-museum oorhandig ==== <gallery mode="packed"> Lêer:337 1993-05-15 FASK 762 dust shd25 800x486.jpg|C-160Z Transall reeksnommer 337 op 15 Mei 1993 te Swartkop Lêer:337 2008-05-31 FASK 001 LR 800x533.jpg|C-160Z Transall reeksnommer 337 op 31 Mei 2008 te SALM-museum Swartkop </gallery> ==== Vliegtuie in die 1990's gesien ==== Hercules reeksnommer 403 is op 15 Mei 1993 gesien in ’n spesiale kleurskema wat 30 jaar van SALM-Hercules-diens en 50 jaar van die bestaan van 28 Eskader vier.<gallery mode="packed"> Lêer:403 1993-05-15 FASK 531 800x486.jpg|Lockheed C-130B Hercules reeksnommer 403 op 15 Mei 1993 te Swartkop Lêer:405 1993-10-20 FALA ice 801 her LR kol 800x486.jpg|Lockheed C-130B Hercules reeksnommer 405 op 20 Oktober 1993 te Lanseria Lêer:Lockheed C-130B Hercules (L-282), South Africa - Air Force AN1050626.jpg|Lockheed C-130B Hercules reeksnommer 401 met SALM 75-kleurskema </gallery> ==== Toekenning van die kontrak om die C-130B’s op te gradeer ==== Die SALM het Projek Ebb van stapel gestuur om die Lockheed C-130B Hercules-vliegtuie op te gradeer. Dit was bedoel om die struktuur en die avionika-toerusting van die C-130B’s te verbeter en op te gradeer. Die verbeterde vliegtuie sou as die C-130BZ bekendstaan en die kontrak vir die werk is op 4 Desember 1996 aan Marshall’s Aerospace van die Verenigde Koninkryk toegeken. Die eerste twee SALM-C-130B’s wat opgegradeer is, was nommers 407 en 408. Die SALM het die twee vliegtuie op 24 Julie 2001 formeel by Marshall se plek in Cambridge in ontvangs geneem. Die derde vliegtuig, nommer 409, is in September 2001 aan die SALM herafgelewer  Nadat vertragings daarna met die opgradeingsprogram ontstaan het, het Denel Aviation die opgraderingswerk van die res van die C-130B’s oorgeneem. As deel van die opgradering van die SALM se C-130B’s na die C-130BZ-standaard is die vliegtuie in ’n grys kleurskema oorgeverf (sien die foto's van reeksnommers 405 en 409 hieronder) .<gallery mode="packed"> Lêer:408 20050902 FALW 002 LR 600x452.jpg|Stuurkajuit van opgegradeerde Lockheed C-130B Hercules Lêer:SAAF C-130.jpg|Lockheed C-130BZ Hercules 405 tydens ’n lugskou te Swartkop Lêer:Lockheed Hercules C-130.jpg|Lockheed C-130BZ Hercules reeksnommer 409 op 10 November 2007 </gallery> ==== Hercules-transportvliegtuie wat deur die Verenigde State geskenk is ==== Die VSA het vyf Hercules-vliegtuie aan die Suid-Afrikaanse Lugmag geskenk. Die eerste twee ex-Amerikaanse vliegtuie is op 18 Desember 1996 amptelik by Lugmagbasis Waterkloof aan die SALM oorhandig. Die eerste twee vliegtuie was C-130F’s (vliegtuie van die VSA-vloot, hulle BuNos was 149787 en 149793 en die SALM-reeksnommers 410 en 411 is onderskeidelik aan hulle toegeken). Die twee C-130F’s het op 13 Desember 1996 op Waterkloof aangekom.<gallery mode="packed"> Lêer:411 1996-12-18 FAWK 612 LR lias 800x486.jpg|C-130F’s op 18 Desember 1996 te Waterkloof, blou vliegtuig is BuNo 149793 Lêer:410 1996-12-18 FAWK 609 shd25 800x486.jpg|Lockheed C-130F BuNo 149787, SALM-reeksnommer 410 Lêer:404+411 1997-03-17 FAWK 126 stoflyn2 LR 600x364.jpg|Lockheed C-130B 404 en Lockheed C-130F 411 op 17 Maart 1997 te Waterkloof </gallery> === 2000 tot 2014 === ==== Viering van die SALM se 80ste jaar en vliegtuie in 2000 en 2002 ==== Die SALM was 80 jaar oud op 1 Februarie 2000 en het, benewens die lugskoue wat gehou is om hierdie geleentheid te vier, 28 Eskader se Hercules met die reeksnommer 405 in ’n spesiale kleurskema geverf om hierdie verjaardag te herdenk. Die woorde en syfers “SOUTH AFRICAN AIR FORCE 1920 – 2000” het op die boonste deel van die voorromp verskyn en daar was ’n groot 80 met die SALM-arend-en-leuse op die stertvin. Nommer 405 is in Augustus 2000 by Waterkloof te sien.<gallery mode="packed"> Lêer:405 2000-08-00 FAWK 156 spot LR file 800x486.jpg|Lockheed C-130B Hercules 405 in Augustus 2000 by Waterkloof te sien Lêer:403 2000-09-01 FAWK 550 LR lias 800x486.jpg|Lockheed C-130B Hercules 403 op 1 September 2000 te Waterkloof Lêer:408 2002-09-18 FAWK 247 kolle 600x364.jpg|Lockheed C-130BZ Hercules 408 op 18 September 2002 te Waterkloof </gallery> ==== Die Hercules in 2003 40 jaar in SALM-diens/28 Eskader 60 in 2003 ==== Die SALM het sommige van 28 Eskader se vliegtuie in ’n spesiale skema versier om die 40-jarige bestaan van die Hercules in die SALM en die 60-jarige bestaan van 28 Eskader te herdenk. Die spesiale merke het uit ’n spesiale 28 Eskader-wapen en die bewoording “40 YEARS SAAF HERCS” bestaan.<gallery mode="packed"> Lêer:SAAF C-130B 408 (6896011175).jpg|Lockheed C-130BZ Hercules 408 op 1 Augustus 2003 in spesiale kleurskema Lêer:401 2004-04-27 FAWK 003 crop LR 800x533.jpg|Lockheed C-130BZ Hercules 401 op 27 April 2004 in spesiale kleurskema Lêer:401 2004-04-27 AFB Wat 4 cr shd25 800x533.jpg|Die nasionale vlag, spesiale 28 Eskader-wapen, reeksnommer en nasionale kenteken </gallery> ==== President Thabo Mbeki se inhuldiging op 27 April 2004 en vliegtuig in 2004 ==== Thabo Mbeki is op 27 April 2004 vir die tweede keer as Suid-Afrika se President ingehuldig, en tydens hierdie geleentheid het verskillende SALM-vliegtuie aan formasieverbyvlugte oor Pretoria deelgeneem. Die Lockheed C-130BZ Hercules-vliegtuie met die reeksnommers 401 en 407 was in een van die formasies.<gallery mode="packed"> Lêer:3 Verbyvlug Wat 0727 EL 600x400.jpg|C-130BZ Hercules 401 (voor) en 407 (agter) Thabo Mbeki-formasieverbyvlug Lêer:406 2004-09-21 AAD FAWK 076 LR Adobe Express 600x400.jpg|Lockheed C-130BZ reeksnommer 406 op 21 September 2004 te Waterkloof </gallery> ==== Die SALM vier sy 90ste bestaansjaar ==== Die SALM het in 2010 sy 90ste bestaansjaar gevier, en ter ere van hierdie geleentheid is die Lockheed C-130BZ met die reeksnommer 406 met ’n spesiale logo versier. [[Lêer:406 2010-08-13 FASK 0179 LR crop 800x533.jpg|geen|duimnael|C-130BZ 406 op 13 Augustus 2010 met spesiale logo te Swartkop]] ==== 20 jaar van vryheid word herdenk ==== ’n Spesiale logo ter herdenking van die demokratiese verkiesings wat in 1994 in Suid-Afrika plaasgevind het, is in 2014 op C-130BZ reeksnommer 402 aangebring. Die syfers en woorde “20 Years of Freedom” en “SOUTH AFRICA 1994 – 2014“ was op die stertvin van die masjien te sien. [[Lêer:402 2014-09-19 FASK 4814 ELshd 800x533.jpg|geen|duimnael|Lockheed C-130BZ 402 op 19 September 2014 te Swartkop met die spesiale logo]] ==== Gestoorde vliegtuie in September 2014 ==== Die Lockheed C-130BZ Hercules-vliegtuie van 28 Eskader het struktuurprobleme ondervind, en drie van die eenheid se vliegtuie is op 20 September 2014 in die oopte by Waterkloof gestoor. Die reeksnommers van die vliegtuie was 404, 407 en 411. Sommige van die onderdele is van die vliegtuie verwyder. [[Lêer:411 2014-09-20 FAWK 4917 LR 800x533.jpg|geen|duimnael|C-130BZ’s reeksnommers 404, 407 en 411 op 20 September 2014 te Waterkloof]] == Algemene aantekeninge == Groot gedeeltes van die teks in die geskiedenisdeel van die artikel is op die volgende bronne gegrond: <ref>{{Cite book |last=Spring |first=Ivan |title=Squadron and Special Markings of the Post-war South African Air Force covering the period 1946 to 1959 |date=October 1994 |publisher=Spring Air |isbn=0-620-18807-3 |location=Norwood, South Africa |pages=9, 10, 13, 16, 24 |language=en}}</ref> <ref>{{Cite book |last=Marshall and Van Schalkwyk |first=William and Piet |title=South African Colours and Markings Number 7 |date=2010 |isbn=978-0-620-39987-6 |pages=5 and 7 |language=en}}</ref> <ref>{{Cite book |last=Brent |first=Winston |title=85 Years of South African Air Force 1920 – 2005 |date=November 2005 |publisher=Freeworld Publications CC |isbn=0-958-4388-9-7 |location=Nelspruit, South Africa |pages=338, 358 |language=en}}</ref> <ref>{{Cite book |last=McLean |first=Steven |title=Squadrons of the South African Air Force and their aircraft 1920 – 2005 |date=September 2005 |publisher=Steven McLean |isbn=0-9584929-4-8 |location=Table View, Western Cape, South Africa |pages=276, 277, 278, 279, 280, 282 |language=en}}</ref> <ref>{{Cite book |last=Potgieter and Steenkamp |first=Herman and Willem |title=Aircraft of the South African Air Force |date=1980 |publisher=C. Struik (Pty) Ltd |isbn=0 86977 133 7 |location=Cape Town, South Africa |pages=91, 96, 97 |language=en}}</ref> “LAPES” is ’n Engelse akroniem wat vir “low-altitude parachute extraction system” staan.{{Lugvaart-saadjie}} == Verwysings == [[Kategorie:Suid-Afrikaanse Lugmag]] jgr2bpwl2t72pfuzoqeylfa9j3c7526 2919012 2918927 2026-07-24T07:20:47Z Gaius le Roux 203341 Geringe teksredigering 2919012 wikitext text/x-wiki {{Nog besig}}{{Inligtingskas militêre eenheid | naam = 28 Eskader SALM | beeld = Hercules b.jpg | beeld_byskrif = C-130B bedryf deur 28 Eskader | gestig = [[1 Junie]] [[1943]] | ontbind = | land = [[Suid-Afrika]] | weermagdeel = [[Suid-Afrikaanse Lugmag]] | organisasie = | onderdeel van = | tipe = | spesialisasie = Medium vervoer | kommandostruktuur = | aantal = | hoofkwartier = [[Lugmagbasis Waterkloof]] | leuse = ''Portamus''<br /><small>''([[Latyn]]s vir: "Ons dra")''</small> | mars = | kleur =Die eenheid se kleure is op 25 Augustus 1967 toegeken. | uitrusting = | veldslae = | aantal veldslae = | onderskeiding = }} '''28 Eskader SALM''' is die mediumvervoer-eskader van die [[Suid-Afrikaanse Lugmag]]. Die eskader gebruik die [[Lockheed C-130 Hercules]]-vragvliegtuig en is op [[Lugmagbasis Waterkloof]] gehuisves. LEUSE: Portamus (“Ons dra”) == Geskiedenis == === 28 Eskader se wapen op verskillende datums en vliegtuie === AANTEKENINGE Foto 1 Dit is hoe die eskaderwapen op 15 Mei 1992 op Transall reeksnommer 332 gelyk het. Foto 2 Hierdie foto van 28 Eskader se wapen op Hercules reeksnommer 405 is op 31 Augustus 2000 op Waterkloof geneem. Foto 3 Die laesigweergawe van die 28 Eskader-wapen word op 21 September 2004 tydens Africa Aerospace and Defence op die C-130BZ Hercules met die reeksnommer 406 gesien.<gallery mode="packed"> Lêer:332 1992-05-15 AFB Blspt 1 crop shd25 her 600x437.jpg|C-160Z Transall reeksnommer 332 op 15 Mei 1992 Lêer:405 2000-08-00 FAWK 197 spot LR shd25 800x486.jpg|C-130B Hercules reeksnommer 405 op 31 Augustus 2000 Lêer:406 2004-09-21 AAD FAWK 399 LR 600x398.jpg|C-130BZ Hercules reeksnommer 406 op 21 September 2004 </gallery> === 1940’s === 28 Eskader is op 1 Junie 1943 by die SALM-basiskamp by Almaza gestig toe die oorblyfsels van Nommer 34 en Nommer 35 Kusvlug amptelik geabsorbeer is. Die eenheid is met Avro Ansons vir oorlogsdiens toegerus. Hierdie vliegtuie is vir troepedraerdoeleindes met Vickers Wellingtons aangevul. Die eerste Douglas Dakota-skroefvliegtuie het op 29 Julie 1943 deel van die eskader geword. Dit sou die eenheid se standaard vliegtuig word. Ná die aankoms van die Dakotas het 28 Eskader begin om ’n vervoerfunksie te vervul. Die Ansons is in April 1944 onttrek. Twee Beech Expediters het vir kommunikasievlugte in Februarie 1945 by die eskader aangesluit. In die Unie van Suid-Afrika was 28 Eskader aanvanklik by Lugmagstasie Zwartkop gebaseer. Vanaf 18 Junie 1946 is die eenheid in ’n Dakota-vlug, ’n BBP-vlug, ’n Kommunikasievlug en ’n B-34 Ventura-vlug verdeel en steeds by Zwarkop gehuisves. Die eenheid is op 21 Augustus 1946 as No. 28 Transporteskader herbenoem. 28 Eskader het Uniewyd weeklike pendelvlugte onderneem. Die eskader het op 28 Desember 1948 afleweringsbemannings na die Verenigde Koninkryk gevlieg sodat die SALM se nege De Havilland DH104 C.Mk.1 Devons afgehaal kan word. Hierdie vliegtuie het in twee groepe in Februarie en Maart 1949 in Suid-Afrika aangekom. Die Devons is onder andere gebruik om kabinetsministers en SALM-offisiere te vervoer en twee is as lugambulanse ingerig. Die eskader het ook ’n vlug bestaande uit Dakota- en PV-1 Ventura-BBP-vliegtuie bedryf. === 1950’s === 28 Eskader het teen 1950 ’n verskeidenheid funksies vervul. Die eenheid het gereelde en ongereelde pendelvlugte in Suid-Afrika, nasionale en internasionale BBP-vlugte onderneem, ’n lugambulansdiens gelewer, vlieëniers en navigators opgelei en, nadat 12 Eskader gesluit is, in noordelike Natal aan die Lugmag se veldtog teen die tsetsevlieg deelgeneem. Die eenheid het in November 1950 Avro Ansons en drie Sikorsky S-51-helikopters van 12 Eskader geërf. In Maart 1952 het die eskader 14 Dakotas, sewe Venturas, drie Devons, drie Harvards en een Sikorsky S-51 op sy boeke gehad. Die getal vliegtuie het gewissel namate Venturas na die kus-eskaders oorgeplaas is en nog ’n vliegtuigtipe is deur die eenheid in gebruik geneem. Twee De Havilland DH114 Heron 2’s het in Oktober 1955 aangekom (hulle het die reeksnommers 120 en 121 gehad). 28 Eskader het die Vickers Viscount met die reeksnommer 150 in November 1958 in ontvangs geneem. Hierdie masjien is gebruik om die goewerneur-generaal van die Unie, die Staatspresident van die Republiek van Suid-Afrika en verskeie buitelandse hoogwaardigheidsbekleërs te vervoer. [[Lêer:6832 2006-09-20 FAYP 018 stert LR Adobe Express shd25 600x400.jpg|duimnael|Die Douglas C-47 met die reeksnommer 6832 van 28 Eskader het in die 1950’s die eenheidkode OD en individuele letter K gehad.]] Die Dakotas en Ansons van 28 Eskader het van 1946 tot 1959 kodeletters gehad. Dit was ingevolge instruksies wat kragtens ’n Lugstafinstruksie wat op 12 November 1946 uitgereik is. “OD” was die eenheidkode en dan het elke vliegtuig ’n individuele letter gehad. Die Dakotas van 28 Eskader het swart kodeletters op aluminiumverf gehad. Die volgende kodeletters was op die volgende Dakotas van 28 Eskader: * OD-A 6843 * OD-D 6854 * OD-K 6832 * OD-M 6834 * OD-N 6835 === 1960’s === ==== Die onttrekking en verhuising van vliegtuigtipes ==== Die Devons en Herons is in die vroeë 1960’s aan diens onttrek en die Viscount is in Februarie 1968 na 21 Eskader oorgeplaas. Die eenheid het die Ventura vaarwel toegeroep toe Ventura 6487 op 27 September 1960 ’n laaste vertoonvlug gelewer het. Die Dakotas is na ander eenhede oorgeplaas. ==== Die aankoms van die C-130B’s en C-160Z’s ==== [[Lêer:331 SALM 299 dust shd25 708x400.jpg|duimnael|Aanvanklike kleurskema van die SALM se Transall-vliegtuie: oranje-wit-en-blou vlag, Springbokkasteel, naam S.A. Lugmag en volle reeksnommer]] Die Suid-Afrikaanse Lugmag het in 1963 die eerste van sewe Lockheed C-130B Hercules-vliegtuie in ontvangs geneem. Die eerste vyf het op 16 Januarie 1963 by Waterkloof aangekom en die laaste twee op 7 Maart 1963. Die reeksnommers 401 tot 407 is aan hierdie vliegtuie toegeken en hulle is deur 28 Eskader bedryf. As logistieke ondersteuningsvliegtuig het die Hercules take soos die aflewering van die Suid-Afrikaanse Lugdiens se grondtoerusting by Luanda, Ilha do Sal, Las Palmas en Lissabon onderneem. Verdere gebruike van hierdie transportvliegtuig het ingesluit om die eerste twee groepe Buccaneers in 1965 op hulle afleweringsvlug in 1965 te begelei en die vervoer van Mirage III’s na Suid-Afrika vanaf April 1963 asook Mirage F1CZ’s en F1AZ’s vanaf Maart 1975. Die tipe het ook aan die Bosoorlog deelgeneem en het soek-en-reddings-missies uitgevoer, soos om in 1975 na die ''Girasol'' te soek. [[Lêer:337 GabrielLR collection 600x275.jpg|duimnael|Transall C-160Z reeksnommer 337 word in ’n tipese kleurskema van die 1970’s gesien, met volledige merke, wat die 28 Eskader-wapen onder die stuurkajuit insluit.]] Die C-160 Transall is vanaf Julie 1969 tot Desember 1970 aan die SALM afgelewer en is, anders as die Hercules, oor medium afstande gebruik. Die groter vragruim van die C-160Z kon groot vragte hanteer. Tydens die Bosoorlog is die Transall vir transport- asook valskermspringtake gebruik. ’n Bekende operasie wat deur SALM-Transall-vliegtuie onderneem is, was die redding van die bemanning van die Deense skip die ''Pep Ice'', wat op die Bassas da India-rif gestrand het. Drie Transall-vliegtuie is gebruik, een het ’n uitmekaargehaalde Puma-helikopter vervoer, een het ondersteuningstoerusting gekarwei en die derde is vir die vervoer van die geredde matrose gebruik. Nommers in die reeks 331 tot 339 is aan die C-160Z’s toegeken. === 1970's === <gallery mode="packed"> Lêer:Hercules 404.jpg|Lockheed C-130B Hercules en C-160Z Transall 21 Februarie 1970 Lêer:Transall 333.jpg|Transall reeksnommer 333 op 21 Februarie 1970 te Ysterplaat Lêer:402 1975-09-02 FAWK ASA 753 600x364.jpg|Lockheed C-130B reeksnommer 402 op 2 September 1975 te Waterkloof Lêer:404 1975-10-00 FALA ander 302 spot 930x486b.jpg|Lockheed C-130B Hercules reeksnommer 404 Oktober 1975 te Lanseria Lêer:335 1977-10-00 FALA 755 spot LRnuwe 600x365.jpg|C-160Z Transall reeksnommer 335 Oktober 1977 Aviation Africa, Lanseria </gallery> === 1980's === [[Lêer:333 1987-05-02 FAWK 444 800x486.jpg|geen|duimnael|Transall 333 word in ’n tipiese Grensoorlogskema gesien – geen nasionale merke of eenheidwapen of volledige reeksnommer nie. Die datum is 2 Mei 1987 en die plek is Lugmagbasis Waterkloof.]] ==== LAPES-demonstrasie op 1 Augustus 1988 by Lugmagbasis Waterkloof ==== ’n Hercules van 28 Eskader het op 1 Augustus 1988 tydens ’n lugskou die stelsel gedemonstreer waarvolgens vrag op ’n lae hoogte met valskerms uit ’n vliegtuig getrek word.<gallery mode="packed"> Lêer:400 1988-08-01 AFB Wat 1 crop LR klein.jpg|LAPES-demonstrasie op 1 Augustus 1988 te Lugmagbasis Waterkloof Lêer:400 1988-08-01 AFB Wat 2 crop LR klein.jpg|LAPES-demonstrasie op 1 Augustus 1988 te Lugmagbasis Waterkloof </gallery> === 1990's === [[Lêer:332 85x14=350K382 bri25 800x486.jpg|geen|duimnael|C-160Z Transall 332 op 28 November 1992 te Mmabatho Internasionale Lughawe]] ==== Transall aan diens onttrek ==== Die C-160Z's is op 31 Desember 1992 aan diens onttrek (nie 337 ingesluit nie). Die Transall met die reeksnommer 337 is in Januarie 1993 aan diens onttrek en op 14 Mei 1993 aan die SALM-museum oorhandig.<gallery mode="packed"> Lêer:338 0000 FAWK 442 dust shd50 800x486.jpg|C-160Z Transall reeksnommer 338 ná onttrekking in die oopte te Waterkloof Lêer:Mothballed SAAF C160's (11148863386).jpg|Gestoorde Transalls op 1 April 1998 te Lugmagbasis Waterkloof </gallery> ==== Transall-vliegtuig aan die SALM-museum oorhandig ==== <gallery mode="packed"> Lêer:337 1993-05-15 FASK 762 dust shd25 800x486.jpg|C-160Z Transall reeksnommer 337 op 15 Mei 1993 te Swartkop Lêer:337 2008-05-31 FASK 001 LR 800x533.jpg|C-160Z Transall reeksnommer 337 op 31 Mei 2008 te SALM-museum Swartkop </gallery> ==== Vliegtuie in die 1990's gesien ==== Hercules reeksnommer 403 is op 15 Mei 1993 gesien in ’n spesiale kleurskema wat 30 jaar van SALM-Hercules-diens en 50 jaar van die bestaan van 28 Eskader vier.<gallery mode="packed"> Lêer:403 1993-05-15 FASK 531 800x486.jpg|Lockheed C-130B Hercules reeksnommer 403 op 15 Mei 1993 te Swartkop Lêer:405 1993-10-20 FALA ice 801 her LR kol 800x486.jpg|Lockheed C-130B Hercules reeksnommer 405 op 20 Oktober 1993 te Lanseria Lêer:Lockheed C-130B Hercules (L-282), South Africa - Air Force AN1050626.jpg|Lockheed C-130B Hercules reeksnommer 401 met SALM 75-kleurskema </gallery> ==== Toekenning van die kontrak om die C-130B’s op te gradeer ==== Die SALM het Projek Ebb van stapel gestuur om die Lockheed C-130B Hercules-vliegtuie op te gradeer. Dit was bedoel om die struktuur en die avionika-toerusting van die C-130B’s te verbeter en op te gradeer. Die verbeterde vliegtuie sou as die C-130BZ bekendstaan en die kontrak vir die werk is op 4 Desember 1996 aan Marshall’s Aerospace van die Verenigde Koninkryk toegeken. Die eerste twee SALM-C-130B’s wat opgegradeer is, was nommers 407 en 408. Die SALM het die twee vliegtuie op 24 Julie 2001 formeel by Marshall se plek in Cambridge in ontvangs geneem. Die derde vliegtuig, nommer 409, is in September 2001 aan die SALM herafgelewer  Nadat vertragings daarna met die opgraderingsprogram ontstaan het, het Denel Aviation die opgraderingswerk van die res van die C-130B’s oorgeneem (Denel was 'n subkontrakteur vir Marshall's Aerospace). As deel van die opgradering van die SALM se C-130B’s na die C-130BZ-standaard is die vliegtuie in ’n grys kleurskema oorgeverf (sien die foto's van reeksnommers 405 en 409 hieronder).<gallery mode="packed"> Lêer:408 20050902 FALW 002 LR 600x452.jpg|Stuurkajuit van opgegradeerde Lockheed C-130B Hercules Lêer:SAAF C-130.jpg|Lockheed C-130BZ Hercules 405 tydens ’n lugskou te Swartkop Lêer:Lockheed Hercules C-130.jpg|Lockheed C-130BZ Hercules reeksnommer 409 op 10 November 2007 </gallery> ==== Hercules-transportvliegtuie wat deur die Verenigde State geskenk is ==== Die VSA het vyf Hercules-vliegtuie aan die Suid-Afrikaanse Lugmag geskenk. Die eerste twee ex-Amerikaanse vliegtuie is op 18 Desember 1996 amptelik by Lugmagbasis Waterkloof aan die SALM oorhandig. Die eerste twee vliegtuie was C-130F’s (vliegtuie van die VSA-vloot; hulle BuNos was 149787 en 149793 en die SALM-reeksnommers 410 en 411 is onderskeidelik aan hulle toegeken). Die twee C-130F’s het op 13 Desember 1996 op Waterkloof aangekom. Die ex-Amerikaanse vliegtuie was van 408 tot 412 in die SALM genommer.<gallery mode="packed"> Lêer:411 1996-12-18 FAWK 612 LR lias 800x486.jpg|C-130F’s op 18 Desember 1996 te Waterkloof, blou vliegtuig is BuNo 149793 Lêer:410 1996-12-18 FAWK 609 shd25 800x486.jpg|Lockheed C-130F BuNo 149787, SALM-reeksnommer 410 Lêer:404+411 1997-03-17 FAWK 126 stoflyn2 LR 600x364.jpg|Lockheed C-130B 404 en Lockheed C-130F 411 op 17 Maart 1997 te Waterkloof </gallery> === 2000 tot 2014 === ==== Viering van die SALM se 80ste jaar en vliegtuie in 2000 en 2002 ==== Die SALM was 80 jaar oud op 1 Februarie 2000 en het, benewens die lugskoue wat gehou is om hierdie geleentheid te vier, 28 Eskader se Hercules met die reeksnommer 405 in ’n spesiale kleurskema geverf om hierdie verjaardag te herdenk. Die woorde en syfers “SOUTH AFRICAN AIR FORCE 1920 – 2000” het op die boonste deel van die voorromp verskyn en daar was ’n groot 80 met die SALM-arend-en-leuse op die stertvin. Nommer 405 is in Augustus 2000 by Waterkloof te sien.<gallery mode="packed"> Lêer:405 2000-08-00 FAWK 156 spot LR file 800x486.jpg|Lockheed C-130B Hercules 405 in Augustus 2000 by Waterkloof te sien Lêer:403 2000-09-01 FAWK 550 LR lias 800x486.jpg|Lockheed C-130B Hercules 403 op 1 September 2000 te Waterkloof Lêer:408 2002-09-18 FAWK 247 kolle 600x364.jpg|Lockheed C-130BZ Hercules 408 op 18 September 2002 te Waterkloof </gallery> ==== Die Hercules is in 2003 40 jaar in SALM-diens/28 Eskader 60 in 2003 ==== Die SALM het sommige van 28 Eskader se vliegtuie in ’n spesiale skema versier om die 40-jarige bestaan van die Hercules in die SALM en die 60-jarige bestaan van 28 Eskader te herdenk. Die spesiale merke het uit ’n spesiale 28 Eskader-wapen en die bewoording “40 YEARS SAAF HERCS” bestaan.<gallery mode="packed"> Lêer:SAAF C-130B 408 (6896011175).jpg|Lockheed C-130BZ Hercules 408 op 1 Augustus 2003 in spesiale kleurskema Lêer:401 2004-04-27 FAWK 003 crop LR 800x533.jpg|Lockheed C-130BZ Hercules 401 op 27 April 2004 in spesiale kleurskema Lêer:401 2004-04-27 AFB Wat 4 cr shd25 800x533.jpg|Die nasionale vlag, spesiale 28 Eskader-wapen, reeksnommer en nasionale kenteken </gallery> ==== President Thabo Mbeki se inhuldiging op 27 April 2004 en vliegtuig in 2004 ==== Thabo Mbeki is op 27 April 2004 vir die tweede keer as Suid-Afrika se President ingehuldig, en tydens hierdie geleentheid het verskillende SALM-vliegtuie aan formasieverbyvlugte oor Pretoria deelgeneem. Die Lockheed C-130BZ Hercules-vliegtuie met die reeksnommers 401 en 407 was in een van die formasies.<gallery mode="packed"> Lêer:3 Verbyvlug Wat 0727 EL 600x400.jpg|C-130BZ Hercules 401 (voor) en 407 (agter) Thabo Mbeki-formasieverbyvlug Lêer:406 2004-09-21 AAD FAWK 076 LR Adobe Express 600x400.jpg|Lockheed C-130BZ reeksnommer 406 op 21 September 2004 te Waterkloof </gallery> ==== Die SALM vier sy 90ste bestaansjaar ==== Die SALM het in 2010 sy 90ste bestaansjaar gevier, en ter ere van hierdie geleentheid is die Lockheed C-130BZ met die reeksnommer 406 met ’n spesiale logo versier. [[Lêer:406 2010-08-13 FASK 0179 LR crop 800x533.jpg|geen|duimnael|C-130BZ 406 op 13 Augustus 2010 met spesiale logo te Swartkop]] ==== 20 jaar van vryheid word herdenk ==== ’n Spesiale logo ter herdenking van die demokratiese verkiesings wat in 1994 in Suid-Afrika plaasgevind het, is in 2014 op C-130BZ reeksnommer 402 aangebring. Die syfers en woorde “20 Years of Freedom” en “SOUTH AFRICA 1994 – 2014“ was op die stertvin van die masjien te sien. [[Lêer:402 2014-09-19 FASK 4814 ELshd 800x533.jpg|geen|duimnael|Lockheed C-130BZ 402 op 19 September 2014 te Swartkop met die spesiale logo]] ==== Gestoorde vliegtuie in September 2014 ==== Die Lockheed C-130BZ Hercules-vliegtuie van 28 Eskader het struktuurprobleme ondervind, en drie van die eenheid se vliegtuie is op 20 September 2014 in die oopte by Waterkloof gestoor. Die reeksnommers van die vliegtuie was 404, 407 en 411. Sommige van die onderdele is van die vliegtuie verwyder. [[Lêer:411 2014-09-20 FAWK 4917 LR 800x533.jpg|geen|duimnael|C-130BZ’s reeksnommers 404, 407 en 411 op 20 September 2014 te Waterkloof]] == Algemene aantekeninge == Groot gedeeltes van die teks in die geskiedenisdeel van die artikel is op die volgende bronne gegrond: <ref>{{Cite book |last=Spring |first=Ivan |title=Squadron and Special Markings of the Post-war South African Air Force covering the period 1946 to 1959 |date=October 1994 |publisher=Spring Air |isbn=0-620-18807-3 |location=Norwood, South Africa |pages=9, 10, 13, 16, 24 |language=en}}</ref> <ref>{{Cite book |last=Marshall and Van Schalkwyk |first=William and Piet |title=South African Colours and Markings Number 7 |date=2010 |isbn=978-0-620-39987-6 |pages=5 and 7 |language=en}}</ref> <ref>{{Cite book |last=Brent |first=Winston |title=85 Years of South African Air Force 1920 – 2005 |date=November 2005 |publisher=Freeworld Publications CC |isbn=0-958-4388-9-7 |location=Nelspruit, South Africa |pages=338, 358 |language=en}}</ref> <ref>{{Cite book |last=McLean |first=Steven |title=Squadrons of the South African Air Force and their aircraft 1920 – 2005 |date=September 2005 |publisher=Steven McLean |isbn=0-9584929-4-8 |location=Table View, Western Cape, South Africa |pages=276, 277, 278, 279, 280, 282 |language=en}}</ref> <ref>{{Cite book |last=Potgieter and Steenkamp |first=Herman and Willem |title=Aircraft of the South African Air Force |date=1980 |publisher=C. Struik (Pty) Ltd |isbn=0 86977 133 7 |location=Cape Town, South Africa |pages=91, 96, 97 |language=en}}</ref> <ref>{{Cite book |last=Smith |first=Terry |title=Turboprop Airliners of the World, including military transport, reconnaissance and surveillance types and variants |date=October 2012 |publisher=Air-Britain (Historians) Ltd |isbn=0 85130 342 0 |location=Staplefield, West Sussex, UK |pages=40 |language=en}}</ref> “LAPES” is ’n Engelse akroniem wat vir “low-altitude parachute extraction system” staan.{{Lugvaart-saadjie}} == Verwysings == [[Kategorie:Suid-Afrikaanse Lugmag]] jb691xaoqjzdroq0mne9myo7mp13tlr 2919013 2919012 2026-07-24T07:45:50Z Gaius le Roux 203341 Teksredigering 2919013 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas militêre eenheid | naam = 28 Eskader SALM | beeld = Hercules b.jpg | beeld_byskrif = C-130B bedryf deur 28 Eskader | gestig = [[1 Junie]] [[1943]] | ontbind = | land = [[Suid-Afrika]] | weermagdeel = [[Suid-Afrikaanse Lugmag]] | organisasie = | onderdeel van = | tipe = | spesialisasie = Medium vervoer | kommandostruktuur = | aantal = | hoofkwartier = [[Lugmagbasis Waterkloof]] | leuse = ''Portamus''<br /><small>''([[Latyn]]s vir: "Ons dra")''</small> | mars = | kleur =Die eenheid se kleure is op 25 Augustus 1967 toegeken. | uitrusting = | veldslae = | aantal veldslae = | onderskeiding = }} '''28 Eskader SALM''' is die mediumvervoer-eskader van die [[Suid-Afrikaanse Lugmag]]. Die eskader gebruik die [[Lockheed C-130 Hercules]]-vragvliegtuig en is op [[Lugmagbasis Waterkloof]] gehuisves. LEUSE: Portamus (“Ons dra”) == Geskiedenis == === 28 Eskader se wapen op verskillende datums en vliegtuie === AANTEKENINGE Foto 1 Dit is hoe die eskaderwapen op 15 Mei 1992 op Transall reeksnommer 332 gelyk het. Foto 2 Hierdie foto van 28 Eskader se wapen op Hercules reeksnommer 405 is op 31 Augustus 2000 op Waterkloof geneem. Foto 3 Die laesigweergawe van die 28 Eskader-wapen word op 21 September 2004 tydens Africa Aerospace and Defence op die C-130BZ Hercules met die reeksnommer 406 gesien.<gallery mode="packed"> Lêer:332 1992-05-15 AFB Blspt 1 crop shd25 her 600x437.jpg|C-160Z Transall reeksnommer 332 op 15 Mei 1992 Lêer:405 2000-08-00 FAWK 197 spot LR shd25 800x486.jpg|C-130B Hercules reeksnommer 405 op 31 Augustus 2000 Lêer:406 2004-09-21 AAD FAWK 399 LR 600x398.jpg|C-130BZ Hercules reeksnommer 406 op 21 September 2004 </gallery> === 1940’s === 28 Eskader is op 1 Junie 1943 by die SALM-basiskamp by Almaza gestig toe die oorblyfsels van Nommer 34 en Nommer 35 Kusvlug amptelik geabsorbeer is. Die eenheid is met [[Avro Anson]]<nowiki/>s vir oorlogsdiens toegerus. Hierdie vliegtuie is vir troepedraerdoeleindes met Vickers Wellingtons aangevul. Die eerste Douglas Dakota-skroefvliegtuie het op 29 Julie 1943 deel van die eskader geword. Dit sou die eenheid se standaard vliegtuig word. Ná die aankoms van die Dakotas het 28 Eskader begin om ’n vervoerfunksie te vervul. Die Ansons is in April 1944 onttrek. Twee Beech Expediters het vir kommunikasievlugte in Februarie 1945 by die eskader aangesluit. In die Unie van Suid-Afrika was 28 Eskader aanvanklik by Lugmagstasie Zwartkop gebaseer. Vanaf 18 Junie 1946 is die eenheid in ’n Dakota-vlug, ’n BBP-vlug, ’n Kommunikasievlug en ’n B-34 Ventura-vlug verdeel en steeds by Zwarkop gehuisves. Die eenheid is op 21 Augustus 1946 as No. 28 Transporteskader herbenoem. 28 Eskader het Uniewyd weeklike pendelvlugte onderneem. Die eskader het op 28 Desember 1948 afleweringsbemannings na die Verenigde Koninkryk gevlieg sodat die SALM se nege De Havilland DH104 C.Mk.1 Devons afgehaal kan word. Hierdie vliegtuie het in twee groepe in Februarie en Maart 1949 in Suid-Afrika aangekom. Die Devons is onder andere gebruik om kabinetsministers en SALM-offisiere te vervoer en twee is as lugambulanse ingerig. Die eskader het ook ’n vlug bestaande uit Dakota- en PV-1 Ventura-BBP-vliegtuie bedryf. === 1950’s === 28 Eskader het teen 1950 ’n verskeidenheid funksies vervul. Die eenheid het gereelde en ongereelde pendelvlugte in Suid-Afrika, nasionale en internasionale BBP-vlugte onderneem, ’n lugambulansdiens gelewer, vlieëniers en navigators opgelei en, nadat 12 Eskader gesluit is, in noordelike Natal aan die Lugmag se veldtog teen die tsetsevlieg deelgeneem. Die eenheid het in November 1950 Avro Ansons en drie Sikorsky S-51-helikopters van 12 Eskader geërf. In Maart 1952 het die eskader 14 Dakotas, sewe Venturas, drie Devons, drie Harvards en een Sikorsky S-51 op sy boeke gehad. Die getal vliegtuie het gewissel namate Venturas na die kus-eskaders oorgeplaas is en nog ’n vliegtuigtipe is deur die eenheid in gebruik geneem. Twee De Havilland DH114 Heron 2’s het in Oktober 1955 aangekom (hulle het die reeksnommers 120 en 121 gehad). 28 Eskader het die Vickers Viscount met die reeksnommer 150 in November 1958 in ontvangs geneem. Hierdie masjien is gebruik om die goewerneur-generaal van die Unie, die Staatspresident van die Republiek van Suid-Afrika en verskeie buitelandse hoogwaardigheidsbekleërs te vervoer. [[Lêer:6832 2006-09-20 FAYP 018 stert LR Adobe Express shd25 600x400.jpg|duimnael|Die Douglas C-47 met die reeksnommer 6832 van 28 Eskader het in die 1950’s die eenheidkode OD en individuele letter K gehad.]] Die Dakotas en Ansons van 28 Eskader het van 1946 tot 1959 kodeletters gehad. Dit was ingevolge instruksies wat kragtens ’n Lugstafinstruksie wat op 12 November 1946 uitgereik is. “OD” was die eenheidkode en dan het elke vliegtuig ’n individuele letter gehad. Die Dakotas van 28 Eskader het swart kodeletters op aluminiumverf gehad. Die volgende kodeletters was op die volgende Dakotas van 28 Eskader: * OD-A 6843 * OD-D 6854 * OD-K 6832 * OD-M 6834 * OD-N 6835 === 1960’s === ==== Die onttrekking en verhuising van vliegtuigtipes ==== Die Devons en Herons is in die vroeë 1960’s aan diens onttrek en die Viscount is in Februarie 1968 na 21 Eskader oorgeplaas. Die eenheid het die Ventura vaarwel toegeroep toe Ventura 6487 op 27 September 1960 ’n laaste vertoonvlug gelewer het. Die Dakotas is na ander eenhede oorgeplaas. ==== Die aankoms van die C-130B’s en C-160Z’s ==== [[Lêer:331 SALM 299 dust shd25 708x400.jpg|duimnael|Aanvanklike kleurskema van die SALM se Transall-vliegtuie: oranje-wit-en-blou vlag, Springbokkasteel, naam S.A. Lugmag en volle reeksnommer.]] Die Suid-Afrikaanse Lugmag het in 1963 die eerste van sewe Lockheed C-130B Hercules-vliegtuie in ontvangs geneem. Die eerste vyf het op 16 Januarie 1963 by Waterkloof aangekom en die laaste twee op 7 Maart 1963. Die reeksnommers 401 tot 407 is aan hierdie vliegtuie toegeken en hulle is deur 28 Eskader bedryf. As logistieke ondersteuningsvliegtuig het die Hercules take soos die aflewering van die Suid-Afrikaanse Lugdiens se grondtoerusting by Luanda, Ilha do Sal, Las Palmas en Lissabon onderneem. Verdere gebruike van hierdie transportvliegtuig het ingesluit om die eerste twee groepe Buccaneers in 1965 op hulle afleweringsvlug in 1965 te begelei en die vervoer van Mirage III’s na Suid-Afrika vanaf April 1963 asook Mirage F1CZ’s en F1AZ’s vanaf Maart 1975. Die tipe het ook aan die Bosoorlog deelgeneem en het soek-en-reddings-missies uitgevoer, soos om in 1975 na die ''Girasol'' te soek. [[Lêer:337 GabrielLR collection 600x275.jpg|duimnael|Transall C-160Z reeksnommer 337 word in ’n tipese kleurskema van die 1970’s gesien, met volledige merke, wat die 28 Eskader-wapen onder die stuurkajuit insluit.]] Die C-160 Transall is vanaf Julie 1969 tot Desember 1970 aan die SALM afgelewer en is, anders as die Hercules, oor medium afstande gebruik. Die groter vragruim van die C-160Z kon groot vragte hanteer. Tydens die Bosoorlog is die Transall vir transport- asook valskermspringtake gebruik. ’n Bekende operasie wat deur SALM-Transall-vliegtuie onderneem is, was die redding van die bemanning van die Deense skip die ''Pep Ice'', wat op die Bassas da India-rif gestrand het. Drie Transall-vliegtuie is gebruik, een het ’n uitmekaargehaalde Puma-helikopter vervoer, een het ondersteuningstoerusting gekarwei en die derde is vir die vervoer van die geredde matrose gebruik. Nommers in die reeks 331 tot 339 is aan die C-160Z’s toegeken. === 1970's === <gallery mode="packed"> Lêer:Hercules 404.jpg|Lockheed C-130B Hercules en C-160Z Transall 21 Februarie 1970 Lêer:Transall 333.jpg|Transall reeksnommer 333 op 21 Februarie 1970 te Ysterplaat Lêer:402 1975-09-02 FAWK ASA 753 600x364.jpg|Lockheed C-130B reeksnommer 402 op 2 September 1975 te Waterkloof Lêer:404 1975-10-00 FALA ander 302 spot 930x486b.jpg|Lockheed C-130B Hercules reeksnommer 404 Oktober 1975 te Lanseria Lêer:335 1977-10-00 FALA 755 spot LRnuwe 600x365.jpg|C-160Z Transall reeksnommer 335 Oktober 1977 Aviation Africa, Lanseria </gallery> === 1980's === [[Lêer:333 1987-05-02 FAWK 444 800x486.jpg|geen|duimnael|Transall 333 word in ’n tipiese Grensoorlogskema gesien – geen nasionale merke of eenheidwapen of volledige reeksnommer nie. Die datum is 2 Mei 1987 en die plek is Lugmagbasis Waterkloof.]] ==== LAPES-demonstrasie op 1 Augustus 1988 by Lugmagbasis Waterkloof ==== ’n Hercules van 28 Eskader het op 1 Augustus 1988 tydens ’n lugskou die stelsel gedemonstreer waarvolgens vrag op ’n lae hoogte met valskerms uit ’n vliegtuig getrek word.<gallery mode="packed"> Lêer:400 1988-08-01 AFB Wat 1 crop LR klein.jpg|LAPES-demonstrasie op 1 Augustus 1988 te Lugmagbasis Waterkloof Lêer:400 1988-08-01 AFB Wat 2 crop LR klein.jpg|LAPES-demonstrasie op 1 Augustus 1988 te Lugmagbasis Waterkloof </gallery> === 1990's === [[Lêer:332 85x14=350K382 bri25 800x486.jpg|geen|duimnael|C-160Z Transall 332 op 28 November 1992 te Mmabatho Internasionale Lughawe]] ==== Transall aan diens onttrek ==== Die C-160Z's is op 31 Desember 1992 aan diens onttrek (nie 337 ingesluit nie). Die Transall met die reeksnommer 337 is in Januarie 1993 aan diens onttrek en op 14 Mei 1993 aan die SALM-museum oorhandig.<gallery mode="packed"> Lêer:338 0000 FAWK 442 dust shd50 800x486.jpg|C-160Z Transall reeksnommer 338 ná onttrekking in die oopte te Waterkloof Lêer:Mothballed SAAF C160's (11148863386).jpg|Gestoorde Transalls op 1 April 1998 te Lugmagbasis Waterkloof </gallery> ==== Transall-vliegtuig aan die SALM-museum oorhandig ==== <gallery mode="packed"> Lêer:337 1993-05-15 FASK 762 dust shd25 800x486.jpg|C-160Z Transall reeksnommer 337 op 15 Mei 1993 te Swartkop Lêer:337 2008-05-31 FASK 001 LR 800x533.jpg|C-160Z Transall reeksnommer 337 op 31 Mei 2008 te SALM-museum Swartkop </gallery> ==== Vliegtuie in die 1990's gesien ==== Hercules reeksnommer 403 is op 15 Mei 1993 gesien in ’n spesiale kleurskema wat 30 jaar van SALM-Hercules-diens en 50 jaar van die bestaan van 28 Eskader vier.<gallery mode="packed"> Lêer:403 1993-05-15 FASK 531 800x486.jpg|Lockheed C-130B Hercules reeksnommer 403 op 15 Mei 1993 te Swartkop Lêer:405 1993-10-20 FALA ice 801 her LR kol 800x486.jpg|Lockheed C-130B Hercules reeksnommer 405 op 20 Oktober 1993 te Lanseria Lêer:Lockheed C-130B Hercules (L-282), South Africa - Air Force AN1050626.jpg|Lockheed C-130B Hercules reeksnommer 401 met SALM 75-kleurskema </gallery> ==== Toekenning van die kontrak om die C-130B’s op te gradeer ==== Die SALM het Projek Ebb van stapel gestuur om die Lockheed C-130B Hercules-vliegtuie op te gradeer. Dit was bedoel om die struktuur en die avionika-toerusting van die C-130B’s te verbeter en op te gradeer. Die verbeterde vliegtuie sou as die C-130BZ bekendstaan en die kontrak vir die werk is op 4 Desember 1996 aan Marshall’s Aerospace van die Verenigde Koninkryk toegeken. Die eerste twee SALM-C-130B’s wat opgegradeer is, was nommers 407 en 408. Die SALM het die twee vliegtuie op 24 Julie 2001 formeel by Marshall se plek in Cambridge in ontvangs geneem. Die derde vliegtuig, nommer 409, is in September 2001 aan die SALM herafgelewer  Nadat vertragings daarna met die opgraderingsprogram ontstaan het, het Denel Aviation die opgraderingswerk van die res van die C-130B’s oorgeneem (Denel was 'n subkontrakteur vir Marshall's Aerospace). As deel van die opgradering van die SALM se C-130B’s na die C-130BZ-standaard is die vliegtuie in ’n grys kleurskema oorgeverf (sien die foto's van reeksnommers 405 en 409 hieronder).<gallery mode="packed"> Lêer:408 20050902 FALW 002 LR 600x452.jpg|Stuurkajuit van opgegradeerde Lockheed C-130B Hercules Lêer:SAAF C-130.jpg|Lockheed C-130BZ Hercules 405 tydens ’n lugskou te Swartkop Lêer:Lockheed Hercules C-130.jpg|Lockheed C-130BZ Hercules reeksnommer 409 op 10 November 2007 </gallery> ==== Hercules-transportvliegtuie wat deur die Verenigde State geskenk is ==== Die VSA het vyf Hercules-vliegtuie aan die Suid-Afrikaanse Lugmag geskenk. Die eerste twee ex-Amerikaanse vliegtuie is op 18 Desember 1996 amptelik by Lugmagbasis Waterkloof aan die SALM oorhandig. Die eerste twee vliegtuie was C-130F’s (vliegtuie van die VSA-vloot; hulle BuNos was 149787 en 149793 en die SALM-reeksnommers 410 en 411 is onderskeidelik aan hulle toegeken). Die twee C-130F’s het op 13 Desember 1996 op Waterkloof aangekom. Die ex-Amerikaanse vliegtuie was van 408 tot 412 in die SALM genommer.<gallery mode="packed"> Lêer:411 1996-12-18 FAWK 612 LR lias 800x486.jpg|C-130F’s op 18 Desember 1996 te Waterkloof, blou vliegtuig is BuNo 149793. Lêer:410 1996-12-18 FAWK 609 shd25 800x486.jpg|Lockheed C-130F BuNo 149787, SALM-reeksnommer 410. Lêer:404+411 1997-03-17 FAWK 126 stoflyn2 LR 600x364.jpg|Lockheed C-130B 404 en Lockheed C-130F 411 op 17 Maart 1997 te Waterkloof. </gallery> === 2000 tot 2014 === ==== Viering van die SALM se 80ste jaar en vliegtuie in 2000 en 2002 ==== Die SALM was 80 jaar oud op 1 Februarie 2000 en het, benewens die lugskoue wat gehou is om hierdie geleentheid te vier, 28 Eskader se Hercules met die reeksnommer 405 in ’n spesiale kleurskema geverf om hierdie verjaardag te herdenk. Die woorde en syfers “SOUTH AFRICAN AIR FORCE 1920 – 2000” het op die boonste deel van die voorromp verskyn en daar was ’n groot 80 met die SALM-arend-en-leuse op die stertvin. Nommer 405 is in Augustus 2000 by Waterkloof te sien.<gallery mode="packed"> Lêer:405 2000-08-00 FAWK 156 spot LR file 800x486.jpg|Lockheed C-130B Hercules 405 in Augustus 2000 by Waterkloof te sien Lêer:403 2000-09-01 FAWK 550 LR lias 800x486.jpg|Lockheed C-130B Hercules 403 op 1 September 2000 te Waterkloof Lêer:408 2002-09-18 FAWK 247 kolle 600x364.jpg|Lockheed C-130BZ Hercules 408 op 18 September 2002 te Waterkloof </gallery> ==== Die Hercules is in 2003 40 jaar in SALM-diens/28 Eskader 60 in 2003 ==== Die SALM het C-130BZ 408 en C-130BZ 401 van 28 Eskader in ’n spesiale skema versier om die 40-jarige bestaan van die Hercules in die SALM en die 60-jarige bestaan van 28 Eskader te herdenk. Die spesiale merke het uit ’n spesiale 28 Eskader-wapen en die bewoording “40 YEARS SAAF HERCS” bestaan.<gallery mode="packed"> Lêer:SAAF C-130B 408 (6896011175).jpg|Lockheed C-130BZ Hercules 408 op 1 Augustus 2003 in spesiale kleurskema Lêer:401 2004-04-27 FAWK 003 crop LR 800x533.jpg|Lockheed C-130BZ Hercules 401 op 27 April 2004 in spesiale kleurskema Lêer:401 2004-04-27 AFB Wat 4 cr shd25 800x533.jpg|Die nasionale vlag, spesiale 28 Eskader-wapen, reeksnommer en nasionale kenteken </gallery> ==== President Thabo Mbeki se inhuldiging op 27 April 2004 en vliegtuig in 2004 ==== Thabo Mbeki is op 27 April 2004 vir die tweede keer as Suid-Afrika se President ingehuldig, en tydens hierdie geleentheid het verskillende SALM-vliegtuie aan formasieverbyvlugte oor Pretoria deelgeneem. Die Lockheed C-130BZ Hercules-vliegtuie met die reeksnommers 401 en 407 was in een van die formasies.<gallery mode="packed"> Lêer:3 Verbyvlug Wat 0727 EL 600x400.jpg|C-130BZ Hercules 401 (voor) en 407 (agter) Thabo Mbeki-formasieverbyvlug Lêer:406 2004-09-21 AAD FAWK 076 LR Adobe Express 600x400.jpg|Lockheed C-130BZ reeksnommer 406 op 21 September 2004 te Waterkloof </gallery> ==== Die SALM vier sy 90ste bestaansjaar ==== Die SALM het in 2010 sy 90ste bestaansjaar gevier, en ter ere van hierdie geleentheid is die Lockheed C-130BZ met die reeksnommer 406 met ’n spesiale logo versier. [[Lêer:406 2010-08-13 FASK 0179 LR crop 800x533.jpg|geen|duimnael|C-130BZ 406 op 13 Augustus 2010 met spesiale logo te Swartkop]] ==== 20 jaar van vryheid word herdenk ==== ’n Spesiale logo ter herdenking van die demokratiese verkiesings wat in 1994 in Suid-Afrika plaasgevind het, is in 2014 op C-130BZ reeksnommer 402 aangebring. Die syfers en woorde “20 Years of Freedom” en “SOUTH AFRICA 1994 – 2014“ was op die stertvin van die masjien te sien. [[Lêer:402 2014-09-19 FASK 4814 ELshd 800x533.jpg|geen|duimnael|Lockheed C-130BZ 402 op 19 September 2014 te Swartkop met die spesiale logo]] ==== Gestoorde vliegtuie in September 2014 ==== Die Lockheed C-130BZ Hercules-vliegtuie van 28 Eskader het struktuurprobleme ondervind, en drie van die eenheid se vliegtuie is op 20 September 2014 in die oopte by Waterkloof gestoor. Die reeksnommers van die vliegtuie was 404, 407 en 411. Sommige van die onderdele is van die vliegtuie verwyder. [[Lêer:411 2014-09-20 FAWK 4917 LR 800x533.jpg|geen|duimnael|C-130BZ’s reeksnommers 404, 407 en 411 op 20 September 2014 te Waterkloof]] == Algemene aantekeninge == Groot gedeeltes van die teks in die geskiedenisdeel van die artikel is op die volgende bronne gegrond: <ref>{{Cite book |last=Spring |first=Ivan |title=Squadron and Special Markings of the Post-war South African Air Force covering the period 1946 to 1959 |date=October 1994 |publisher=Spring Air |isbn=0-620-18807-3 |location=Norwood, South Africa |pages=9, 10, 13, 16, 24 |language=en}}</ref> <ref>{{Cite book |last=Marshall and Van Schalkwyk |first=William and Piet |title=South African Colours and Markings Number 7 |date=2010 |isbn=978-0-620-39987-6 |pages=5 and 7 |language=en}}</ref> <ref>{{Cite book |last=Brent |first=Winston |title=85 Years of South African Air Force 1920 – 2005 |date=November 2005 |publisher=Freeworld Publications CC |isbn=0-958-4388-9-7 |location=Nelspruit, South Africa |pages=338, 358 |language=en}}</ref> <ref>{{Cite book |last=McLean |first=Steven |title=Squadrons of the South African Air Force and their aircraft 1920 – 2005 |date=September 2005 |publisher=Steven McLean |isbn=0-9584929-4-8 |location=Table View, Western Cape, South Africa |pages=276, 277, 278, 279, 280, 282 |language=en}}</ref> <ref>{{Cite book |last=Potgieter and Steenkamp |first=Herman and Willem |title=Aircraft of the South African Air Force |date=1980 |publisher=C. Struik (Pty) Ltd |isbn=0 86977 133 7 |location=Cape Town, South Africa |pages=91, 96, 97 |language=en}}</ref> <ref>{{Cite book |last=Smith |first=Terry |title=Turboprop Airliners of the World, including military transport, reconnaissance and surveillance types and variants |date=October 2012 |publisher=Air-Britain (Historians) Ltd |isbn=0 85130 342 0 |location=Staplefield, West Sussex, UK |pages=40 |language=en}}</ref> "LAPES" is 'n Engelse akroniem wat vir "low-altitude parachute extraction system" staan. “LAPES” is ’n Engelse akroniem wat vir “low-altitude parachute extraction system” staan.{{Lugvaart-saadjie}} == Verwysings == [[Kategorie:Suid-Afrikaanse Lugmag]] ek67dhqti6xazexj3ymgy9m47o8zv20 2919022 2919013 2026-07-24T08:26:12Z Oesjaar 7467 Verbeter 2919022 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas militêre eenheid | naam = 28 Eskader SALM | beeld = Hercules b.jpg | beeld_byskrif = C-130B bedryf deur 28 Eskader | gestig = [[1 Junie]] [[1943]] | ontbind = | land = [[Suid-Afrika]] | weermagdeel = [[Suid-Afrikaanse Lugmag]] | organisasie = | onderdeel van = | tipe = | spesialisasie = Medium vervoer | kommandostruktuur = | aantal = | hoofkwartier = [[Lugmagbasis Waterkloof]] | leuse = ''Portamus''<br /><small>''([[Latyn]]s vir: "Ons dra")''</small> | mars = | kleur =Die eenheid se kleure is op 25 Augustus 1967 toegeken. | uitrusting = | veldslae = | aantal veldslae = | onderskeiding = }} '''28 Eskader SALM''' is die mediumvervoer-eskader van die [[Suid-Afrikaanse Lugmag]]. Die eskader gebruik die [[Lockheed C-130 Hercules]]-vragvliegtuig en is op [[Lugmagbasis Waterkloof]] gehuisves. LEUSE: Portamus (“Ons dra”) == Geskiedenis == === 28 Eskader se wapen op verskillende datums en vliegtuie === AANTEKENINGE Foto 1 Dit is hoe die eskaderwapen op 15 Mei 1992 op Transall reeksnommer 332 gelyk het. Foto 2 Hierdie foto van 28 Eskader se wapen op Hercules reeksnommer 405 is op 31 Augustus 2000 op Waterkloof geneem. Foto 3 Die laesigweergawe van die 28 Eskader-wapen word op 21 September 2004 tydens Africa Aerospace and Defence op die C-130BZ Hercules met die reeksnommer 406 gesien.<gallery mode="packed"> Lêer:332 1992-05-15 AFB Blspt 1 crop shd25 her 600x437.jpg|C-160Z Transall reeksnommer 332 op 15 Mei 1992 Lêer:405 2000-08-00 FAWK 197 spot LR shd25 800x486.jpg|C-130B Hercules reeksnommer 405 op 31 Augustus 2000 Lêer:406 2004-09-21 AAD FAWK 399 LR 600x398.jpg|C-130BZ Hercules reeksnommer 406 op 21 September 2004 </gallery> === 1940’s === 28 Eskader is op 1 Junie 1943 by die SALM-basiskamp by Almaza gestig toe die oorblyfsels van Nommer 34 en Nommer 35 Kusvlug amptelik geabsorbeer is. Die eenheid is met [[Avro Anson]]<nowiki/>s vir oorlogsdiens toegerus. Hierdie vliegtuie is vir troepedraerdoeleindes met Vickers Wellingtons aangevul. Die eerste Douglas Dakota-skroefvliegtuie het op 29 Julie 1943 deel van die eskader geword. Dit sou die eenheid se standaard vliegtuig word. Ná die aankoms van die Dakotas het 28 Eskader begin om ’n vervoerfunksie te vervul. Die Ansons is in April 1944 onttrek. Twee Beech Expediters het vir kommunikasievlugte in Februarie 1945 by die eskader aangesluit. In die Unie van Suid-Afrika was 28 Eskader aanvanklik by Lugmagstasie Zwartkop gebaseer. Vanaf 18 Junie 1946 is die eenheid in ’n Dakota-vlug, ’n BBP-vlug, ’n Kommunikasievlug en ’n B-34 Ventura-vlug verdeel en steeds by Zwarkop gehuisves. Die eenheid is op 21 Augustus 1946 as No. 28 Transporteskader herbenoem. 28 Eskader het Uniewyd weeklike pendelvlugte onderneem. Die eskader het op 28 Desember 1948 afleweringsbemannings na die Verenigde Koninkryk gevlieg sodat die SALM se nege De Havilland DH104 C.Mk.1 Devons afgehaal kan word. Hierdie vliegtuie het in twee groepe in Februarie en Maart 1949 in Suid-Afrika aangekom. Die Devons is onder andere gebruik om kabinetsministers en SALM-offisiere te vervoer en twee is as lugambulanse ingerig. Die eskader het ook ’n vlug bestaande uit Dakota- en PV-1 Ventura-BBP-vliegtuie bedryf. === 1950’s === 28 Eskader het teen 1950 ’n verskeidenheid funksies vervul. Die eenheid het gereelde en ongereelde pendelvlugte in Suid-Afrika, nasionale en internasionale BBP-vlugte onderneem, ’n lugambulansdiens gelewer, vlieëniers en navigators opgelei en, nadat 12 Eskader gesluit is, in noordelike Natal aan die Lugmag se veldtog teen die tsetsevlieg deelgeneem. Die eenheid het in November 1950 Avro Ansons en drie Sikorsky S-51-helikopters van 12 Eskader geërf. In Maart 1952 het die eskader 14 Dakotas, sewe Venturas, drie Devons, drie Harvards en een Sikorsky S-51 op sy boeke gehad. Die getal vliegtuie het gewissel namate Venturas na die kus-eskaders oorgeplaas is en nog ’n vliegtuigtipe is deur die eenheid in gebruik geneem. Twee De Havilland DH114 Heron 2’s het in Oktober 1955 aangekom (hulle het die reeksnommers 120 en 121 gehad). 28 Eskader het die Vickers Viscount met die reeksnommer 150 in November 1958 in ontvangs geneem. Hierdie masjien is gebruik om die goewerneur-generaal van die Unie, die Staatspresident van die Republiek van Suid-Afrika en verskeie buitelandse hoogwaardigheidsbekleërs te vervoer. [[Lêer:6832 2006-09-20 FAYP 018 stert LR Adobe Express shd25 600x400.jpg|duimnael|Die Douglas C-47 met die reeksnommer 6832 van 28 Eskader het in die 1950’s die eenheidkode OD en individuele letter K gehad.]] Die Dakotas en Ansons van 28 Eskader het van 1946 tot 1959 kodeletters gehad. Dit was ingevolge instruksies wat kragtens ’n Lugstafinstruksie wat op 12 November 1946 uitgereik is. “OD” was die eenheidkode en dan het elke vliegtuig ’n individuele letter gehad. Die Dakotas van 28 Eskader het swart kodeletters op aluminiumverf gehad. Die volgende kodeletters was op die volgende Dakotas van 28 Eskader: * OD-A 6843 * OD-D 6854 * OD-K 6832 * OD-M 6834 * OD-N 6835 === 1960’s === ==== Die onttrekking en verhuising van vliegtuigtipes ==== Die Devons en Herons is in die vroeë 1960’s aan diens onttrek en die Viscount is in Februarie 1968 na 21 Eskader oorgeplaas. Die eenheid het die Ventura vaarwel toegeroep toe Ventura 6487 op 27 September 1960 ’n laaste vertoonvlug gelewer het. Die Dakotas is na ander eenhede oorgeplaas. ==== Die aankoms van die C-130B’s en C-160Z’s ==== [[Lêer:331 SALM 299 dust shd25 708x400.jpg|duimnael|Aanvanklike kleurskema van die SALM se Transall-vliegtuie: oranje-wit-en-blou vlag, Springbokkasteel, naam S.A. Lugmag en volle reeksnommer.]] Die Suid-Afrikaanse Lugmag het in 1963 die eerste van sewe Lockheed C-130B Hercules-vliegtuie in ontvangs geneem. Die eerste vyf het op 16 Januarie 1963 by Waterkloof aangekom en die laaste twee op 7 Maart 1963. Die reeksnommers 401 tot 407 is aan hierdie vliegtuie toegeken en hulle is deur 28 Eskader bedryf. As logistieke ondersteuningsvliegtuig het die Hercules take soos die aflewering van die Suid-Afrikaanse Lugdiens se grondtoerusting by Luanda, Ilha do Sal, Las Palmas en Lissabon onderneem. Verdere gebruike van hierdie transportvliegtuig het ingesluit om die eerste twee groepe Buccaneers in 1965 op hulle afleweringsvlug in 1965 te begelei en die vervoer van Mirage III’s na Suid-Afrika vanaf April 1963 asook Mirage F1CZ’s en F1AZ’s vanaf Maart 1975. Die tipe het ook aan die Bosoorlog deelgeneem en het soek-en-reddings-missies uitgevoer, soos om in 1975 na die ''Girasol'' te soek. [[Lêer:337 GabrielLR collection 600x275.jpg|duimnael|Transall C-160Z reeksnommer 337 word in ’n tipese kleurskema van die 1970’s gesien, met volledige merke, wat die 28 Eskader-wapen onder die stuurkajuit insluit.]] Die C-160 Transall is vanaf Julie 1969 tot Desember 1970 aan die SALM afgelewer en is, anders as die Hercules, oor medium afstande gebruik. Die groter vragruim van die C-160Z kon groot vragte hanteer. Tydens die Bosoorlog is die Transall vir transport- asook valskermspringtake gebruik. ’n Bekende operasie wat deur SALM-Transall-vliegtuie onderneem is, was die redding van die bemanning van die Deense skip die ''Pep Ice'', wat op die Bassas da India-rif gestrand het. Drie Transall-vliegtuie is gebruik, een het ’n uitmekaargehaalde Puma-helikopter vervoer, een het ondersteuningstoerusting gekarwei en die derde is vir die vervoer van die geredde matrose gebruik. Nommers in die reeks 331 tot 339 is aan die C-160Z’s toegeken. === 1970's === <gallery mode="packed"> Lêer:Hercules 404.jpg|Lockheed C-130B Hercules en C-160Z Transall 21 Februarie 1970 Lêer:Transall 333.jpg|Transall reeksnommer 333 op 21 Februarie 1970 te Ysterplaat Lêer:402 1975-09-02 FAWK ASA 753 600x364.jpg|Lockheed C-130B reeksnommer 402 op 2 September 1975 te Waterkloof Lêer:404 1975-10-00 FALA ander 302 spot 930x486b.jpg|Lockheed C-130B Hercules reeksnommer 404 Oktober 1975 te Lanseria Lêer:335 1977-10-00 FALA 755 spot LRnuwe 600x365.jpg|C-160Z Transall reeksnommer 335 Oktober 1977 Aviation Africa, Lanseria </gallery> === 1980's === [[Lêer:333 1987-05-02 FAWK 444 800x486.jpg|geen|duimnael|Transall 333 word in ’n tipiese Grensoorlogskema gesien – geen nasionale merke of eenheidwapen of volledige reeksnommer nie. Die datum is 2 Mei 1987 en die plek is Lugmagbasis Waterkloof.]] ==== LAPES-demonstrasie op 1 Augustus 1988 by Lugmagbasis Waterkloof ==== ’n Hercules van 28 Eskader het op 1 Augustus 1988 tydens ’n lugskou die stelsel gedemonstreer waarvolgens vrag op ’n lae hoogte met valskerms uit ’n vliegtuig getrek word.<gallery mode="packed"> Lêer:400 1988-08-01 AFB Wat 1 crop LR klein.jpg|LAPES-demonstrasie op 1 Augustus 1988 te Lugmagbasis Waterkloof Lêer:400 1988-08-01 AFB Wat 2 crop LR klein.jpg|LAPES-demonstrasie op 1 Augustus 1988 te Lugmagbasis Waterkloof </gallery> === 1990's === [[Lêer:332 85x14=350K382 bri25 800x486.jpg|geen|duimnael|C-160Z Transall 332 op 28 November 1992 te Mmabatho Internasionale Lughawe]] ==== Transall aan diens onttrek ==== Die C-160Z's is op 31 Desember 1992 aan diens onttrek (nie 337 ingesluit nie). Die Transall met die reeksnommer 337 is in Januarie 1993 aan diens onttrek en op 14 Mei 1993 aan die SALM-museum oorhandig.<gallery mode="packed"> Lêer:338 0000 FAWK 442 dust shd50 800x486.jpg|C-160Z Transall reeksnommer 338 ná onttrekking in die oopte te Waterkloof Lêer:Mothballed SAAF C160's (11148863386).jpg|Gestoorde Transalls op 1 April 1998 te Lugmagbasis Waterkloof </gallery> ==== Transall-vliegtuig aan die SALM-museum oorhandig ==== <gallery mode="packed"> Lêer:337 1993-05-15 FASK 762 dust shd25 800x486.jpg|C-160Z Transall reeksnommer 337 op 15 Mei 1993 te Swartkop Lêer:337 2008-05-31 FASK 001 LR 800x533.jpg|C-160Z Transall reeksnommer 337 op 31 Mei 2008 te SALM-museum Swartkop </gallery> ==== Vliegtuie in die 1990's gesien ==== Hercules reeksnommer 403 is op 15 Mei 1993 gesien in ’n spesiale kleurskema wat 30 jaar van SALM-Hercules-diens en 50 jaar van die bestaan van 28 Eskader vier.<gallery mode="packed"> Lêer:403 1993-05-15 FASK 531 800x486.jpg|Lockheed C-130B Hercules reeksnommer 403 op 15 Mei 1993 te Swartkop Lêer:405 1993-10-20 FALA ice 801 her LR kol 800x486.jpg|Lockheed C-130B Hercules reeksnommer 405 op 20 Oktober 1993 te Lanseria Lêer:Lockheed C-130B Hercules (L-282), South Africa - Air Force AN1050626.jpg|Lockheed C-130B Hercules reeksnommer 401 met SALM 75-kleurskema </gallery> ==== Toekenning van die kontrak om die C-130B’s op te gradeer ==== Die SALM het Projek Ebb van stapel gestuur om die Lockheed C-130B Hercules-vliegtuie op te gradeer. Dit was bedoel om die struktuur en die avionika-toerusting van die C-130B’s te verbeter en op te gradeer. Die verbeterde vliegtuie sou as die C-130BZ bekendstaan en die kontrak vir die werk is op 4 Desember 1996 aan Marshall’s Aerospace van die Verenigde Koninkryk toegeken. Die eerste twee SALM-C-130B’s wat opgegradeer is, was nommers 407 en 408. Die SALM het die twee vliegtuie op 24 Julie 2001 formeel by Marshall se plek in Cambridge in ontvangs geneem. Die derde vliegtuig, nommer 409, is in September 2001 aan die SALM herafgelewer  Nadat vertragings daarna met die opgraderingsprogram ontstaan het, het Denel Aviation die opgraderingswerk van die res van die C-130B’s oorgeneem (Denel was 'n subkontrakteur vir Marshall's Aerospace). As deel van die opgradering van die SALM se C-130B’s na die C-130BZ-standaard is die vliegtuie in ’n grys kleurskema oorgeverf (sien die foto's van reeksnommers 405 en 409 hieronder).<gallery mode="packed"> Lêer:408 20050902 FALW 002 LR 600x452.jpg|Stuurkajuit van opgegradeerde Lockheed C-130B Hercules Lêer:SAAF C-130.jpg|Lockheed C-130BZ Hercules 405 tydens ’n lugskou te Swartkop Lêer:Lockheed Hercules C-130.jpg|Lockheed C-130BZ Hercules reeksnommer 409 op 10 November 2007 </gallery> ==== Hercules-transportvliegtuie wat deur die Verenigde State geskenk is ==== Die VSA het vyf Hercules-vliegtuie aan die Suid-Afrikaanse Lugmag geskenk. Die eerste twee ex-Amerikaanse vliegtuie is op 18 Desember 1996 amptelik by Lugmagbasis Waterkloof aan die SALM oorhandig. Die eerste twee vliegtuie was C-130F’s (vliegtuie van die VSA-vloot; hulle BuNos was 149787 en 149793 en die SALM-reeksnommers 410 en 411 is onderskeidelik aan hulle toegeken). Die twee C-130F’s het op 13 Desember 1996 op Waterkloof aangekom. Die ex-Amerikaanse vliegtuie was van 408 tot 412 in die SALM genommer.<gallery mode="packed"> Lêer:411 1996-12-18 FAWK 612 LR lias 800x486.jpg|C-130F’s op 18 Desember 1996 te Waterkloof, blou vliegtuig is BuNo 149793. Lêer:410 1996-12-18 FAWK 609 shd25 800x486.jpg|Lockheed C-130F BuNo 149787, SALM-reeksnommer 410. Lêer:404+411 1997-03-17 FAWK 126 stoflyn2 LR 600x364.jpg|Lockheed C-130B 404 en Lockheed C-130F 411 op 17 Maart 1997 te Waterkloof. </gallery> === 2000 tot 2014 === ==== Viering van die SALM se 80ste jaar en vliegtuie in 2000 en 2002 ==== Die SALM was 80 jaar oud op 1 Februarie 2000 en het, benewens die lugskoue wat gehou is om hierdie geleentheid te vier, 28 Eskader se Hercules met die reeksnommer 405 in ’n spesiale kleurskema geverf om hierdie verjaardag te herdenk. Die woorde en syfers “SOUTH AFRICAN AIR FORCE 1920 – 2000” het op die boonste deel van die voorromp verskyn en daar was ’n groot 80 met die SALM-arend-en-leuse op die stertvin. Nommer 405 is in Augustus 2000 by Waterkloof te sien.<gallery mode="packed"> Lêer:405 2000-08-00 FAWK 156 spot LR file 800x486.jpg|Lockheed C-130B Hercules 405 in Augustus 2000 by Waterkloof te sien Lêer:403 2000-09-01 FAWK 550 LR lias 800x486.jpg|Lockheed C-130B Hercules 403 op 1 September 2000 te Waterkloof Lêer:408 2002-09-18 FAWK 247 kolle 600x364.jpg|Lockheed C-130BZ Hercules 408 op 18 September 2002 te Waterkloof </gallery> ==== Die Hercules is in 2003 40 jaar in SALM-diens/28 Eskader 60 in 2003 ==== Die SALM het C-130BZ 408 en C-130BZ 401 van 28 Eskader in ’n spesiale skema versier om die 40-jarige bestaan van die Hercules in die SALM en die 60-jarige bestaan van 28 Eskader te herdenk. Die spesiale merke het uit ’n spesiale 28 Eskader-wapen en die bewoording “40 YEARS SAAF HERCS” bestaan.<gallery mode="packed"> Lêer:SAAF C-130B 408 (6896011175).jpg|Lockheed C-130BZ Hercules 408 op 1 Augustus 2003 in spesiale kleurskema Lêer:401 2004-04-27 FAWK 003 crop LR 800x533.jpg|Lockheed C-130BZ Hercules 401 op 27 April 2004 in spesiale kleurskema Lêer:401 2004-04-27 AFB Wat 4 cr shd25 800x533.jpg|Die nasionale vlag, spesiale 28 Eskader-wapen, reeksnommer en nasionale kenteken </gallery> ==== President Thabo Mbeki se inhuldiging op 27 April 2004 en vliegtuig in 2004 ==== Thabo Mbeki is op 27 April 2004 vir die tweede keer as Suid-Afrika se President ingehuldig, en tydens hierdie geleentheid het verskillende SALM-vliegtuie aan formasieverbyvlugte oor Pretoria deelgeneem. Die Lockheed C-130BZ Hercules-vliegtuie met die reeksnommers 401 en 407 was in een van die formasies.<gallery mode="packed"> Lêer:3 Verbyvlug Wat 0727 EL 600x400.jpg|C-130BZ Hercules 401 (voor) en 407 (agter) Thabo Mbeki-formasieverbyvlug Lêer:406 2004-09-21 AAD FAWK 076 LR Adobe Express 600x400.jpg|Lockheed C-130BZ reeksnommer 406 op 21 September 2004 te Waterkloof </gallery> ==== Die SALM vier sy 90ste bestaansjaar ==== Die SALM het in 2010 sy 90ste bestaansjaar gevier, en ter ere van hierdie geleentheid is die Lockheed C-130BZ met die reeksnommer 406 met ’n spesiale logo versier. [[Lêer:406 2010-08-13 FASK 0179 LR crop 800x533.jpg|geen|duimnael|C-130BZ 406 op 13 Augustus 2010 met spesiale logo te Swartkop]] ==== 20 jaar van vryheid word herdenk ==== ’n Spesiale logo ter herdenking van die demokratiese verkiesings wat in 1994 in Suid-Afrika plaasgevind het, is in 2014 op C-130BZ reeksnommer 402 aangebring. Die syfers en woorde “20 Years of Freedom” en “SOUTH AFRICA 1994 – 2014“ was op die stertvin van die masjien te sien. [[Lêer:402 2014-09-19 FASK 4814 ELshd 800x533.jpg|geen|duimnael|Lockheed C-130BZ 402 op 19 September 2014 te Swartkop met die spesiale logo]] ==== Gestoorde vliegtuie in September 2014 ==== Die Lockheed C-130BZ Hercules-vliegtuie van 28 Eskader het struktuurprobleme ondervind, en drie van die eenheid se vliegtuie is op 20 September 2014 in die oopte by Waterkloof gestoor. Die reeksnommers van die vliegtuie was 404, 407 en 411. Sommige van die onderdele is van die vliegtuie verwyder. [[Lêer:411 2014-09-20 FAWK 4917 LR 800x533.jpg|geen|duimnael|C-130BZ’s reeksnommers 404, 407 en 411 op 20 September 2014 te Waterkloof]] == Algemene aantekeninge == Groot gedeeltes van die teks in die geskiedenisdeel van die artikel is op die volgende bronne gegrond: <ref>{{Cite book |last=Spring |first=Ivan |title=Squadron and Special Markings of the Post-war South African Air Force covering the period 1946 to 1959 |date=October 1994 |publisher=Spring Air |isbn=0-620-18807-3 |location=Norwood, South Africa |pages=9, 10, 13, 16, 24 |language=en}}</ref> <ref>{{Cite book |last=Marshall and Van Schalkwyk |first=William and Piet |title=South African Colours and Markings Number 7 |date=2010 |isbn=978-0-620-39987-6 |pages=5 and 7 |language=en}}</ref> <ref>{{Cite book |last=Brent |first=Winston |title=85 Years of South African Air Force 1920 – 2005 |date=November 2005 |publisher=Freeworld Publications CC |isbn=0-958-4388-9-7 |location=Nelspruit, South Africa |pages=338, 358 |language=en}}</ref> <ref>{{Cite book |last=McLean |first=Steven |title=Squadrons of the South African Air Force and their aircraft 1920 – 2005 |date=September 2005 |publisher=Steven McLean |isbn=0-9584929-4-8 |location=Table View, Western Cape, South Africa |pages=276, 277, 278, 279, 280, 282 |language=en}}</ref> <ref>{{Cite book |last=Potgieter and Steenkamp |first=Herman and Willem |title=Aircraft of the South African Air Force |date=1980 |publisher=C. Struik (Pty) Ltd |isbn=0 86977 133 7 |location=Cape Town, South Africa |pages=91, 96, 97 |language=en}}</ref> <ref>{{Cite book |last=Smith |first=Terry |title=Turboprop Airliners of the World, including military transport, reconnaissance and surveillance types and variants |date=October 2012 |publisher=Air-Britain (Historians) Ltd |isbn=0 85130 342 0 |location=Staplefield, West Sussex, UK |pages=40 |language=en}}</ref> "LAPES" is 'n Engelse akroniem wat vir "low-altitude parachute extraction system" staan. == Verwysings == {{verwysings}} [[Kategorie:Suid-Afrikaanse Lugmag]] eeof4zianbbhwp4o01j4fv9la1ihe0o 0 90540 2918978 2614053 2026-07-23T20:49:40Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2918978 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Lugredery |airline=Monarch Airlines |image=Airbus_A320-200_Monarch_Airlines_GLA.jpg |logo= |fleet_size=35 (met sluiting) |destinations=43 (met sluiting) |IATA=ZB |ICAO=MON |callsign=MONARCH |founded=5 Junie 1967 |commenced=5 April 1968 |ceased= 2 Oktober 2017<ref>{{cite web|title=Monarch Airlines has ceased trading|url=https://monarch.caa.co.uk|website=CAA|publisher=Civil Aviation Authority|access-date=2 October 2017}}</ref> |company_slogan = |headquarters=[[Lughawe Londen-Luton]]<br/>Luton, Verenigde Koninkryk |key_people=<!-- Iain Rawlinson (Voorsitter)<br />Andrew Swaffield ...nie meer nie.... --> |bases= *[[Birmingham]] *East Midlands *Leeds/Bradford *[[Lughawe Londen-Gatwick|Londen-Gatwick]] *[[Lughawe Londen-Luton|Londen-Luton]] *[[Manchester-lughawe|Manchester]] |frequent_flyer=Vantage Club |lounge= |alliance= |website=http://www.monarch.co.uk }} '''Monarch Airlines''' was 'n Britse [[lugredery]] gebaseer op [[Lughawe Londen-Luton|Londen se Luton-lughawe]],<ref>[http://www.monarch.co.uk/faq/flights/contact-us/press-office Monarch Airlines.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170908225547/http://www.monarch.co.uk/faq/flights/contact-us/press-office |date= 8 September 2017 }} Besoek op 6 November 2010.</ref> en het geskeduleerde vlugte bedryf na bestemmings om die [[Middellandse See]], die [[Kanariese Eilande]], [[Ciprus]], [[Egipte]], [[Griekeland]] en [[Turkye]], met bykomende huurvlugdienste na [[Europa]], die [[Verenigde State van Amerika]], die Karibiese Eilande, [[Indië]] en [[Afrika]]. Die lugredery was besit deur Globus Travel Group, met sy hoofkantoor by Luton en ook basisse by Birmingham, East Midlands, Leeds/Bradford, [[Lughawe Londen-Gatwick|Gatwick]] en [[Manchester-lughawe]]. Monarch was destyds die oudste Britse lugredery wat nie sy oorspronklike naam verander het nie. Dit het werk verskaf aan ongeveer 3 000 werknemers.<ref>[http://www.monarch.co.uk/about-us/corporate/facts-and-figures Monarch feite & syfers]</ref> Monarch Airlines het meer as 6,8 miljoen passasiers in 2013 vervoer, 'n toename van 8% in vergelyking met 2012 en 'n rekord vir die lugredery. Die maatskappy het oor 'n "Tipe A" operateurslisensie van die Verenigde Koninkryk Burgerlugvaartowerheid beskik, wat dit gemagtig het om passasiers, vrag en pos op vliegtuie met 20 of meer sitplekke te vervoer.<ref>{{Cite web |url=http://www.caa.co.uk/default.aspx?categoryid=183&pagetype=90&pageid=340 |title=Operateurslisensie |access-date=21 Augustus 2014 |archive-date=11 Maart 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070311005729/http://www.caa.co.uk/default.aspx?categoryid=183&pagetype=90&pageid=340 |url-status=dead }}</ref> == Vliegtuigvloot == Monarch se vloot het uit 30 vliegtuie bestaan: 4 [[Airbus A300]], 5 [[Airbus A320]], 16 Airbus A321, 2 Airbus A330 en 3 Boeing 757-vliegtuie. Monarch het 6 [[Boeing 787 Dreamliner]]s bestel wat in 2013 afgelewer moes word, maar het daarna hul bestelling gekanselleer. == Voorvalle == Monarch Airlines het 2 voorvalle gehad, maar niemand het omgekom nie. Op 22 Mei 2002 het 'n Monarch Boeing 757s se landingstel ingegee omdat die vlieënier die voorwiele te vinnig neergeplaas het tydens die landing op [[Gibraltar Internasionale Lughawe|Gibraltar-lughawe]]. Op 17 Maart 2006 het die vlugbemanning van 'n Boeing 757-200 sigkontak met die aanloopbaan verloor tydens 'n poging om op die Gibraltar-lughawe te land. Gedurende die daaropvolgende rondomvlug het die vliegtuig byna in die Rots van Gibraltar vasgevlieg. Die vliegtuig is daarna herlei na [[:en:Málaga Airport|Málaga]] om 'n soortgelyke probleem te voorkom. == Verwysings == {{Verwysings}} {{en-vertaal|Monarch Airlines}} [[Kategorie:Britse maatskappye]] [[Kategorie:Britse lugrederye]] op4y8hqjdturzyus16ci0l3k4etqjg0 0 90574 2919043 2863763 2026-07-24T09:20:54Z Aliwal2012 39067 2919043 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas lokomotief | name = Suid-Afrikaanse Klas 24 2-8-4 | powertype = Stoom | image = [[Lêer:SAR Class 24 3655 (2-8-4).JPG|300px]] | caption = No. 3655 verlaat die Monumentstasie in Kaapstad op 8 Augustus 2010 | designer = [[Suid-Afrikaanse Spoorweë]] | builder = {{nowrap|North British Locomotive Company}}<ref name="Holland2">Holland, D.F. (1972). ''Steam Locomotives of the South African Railways'', Volume 2: 1910-1955 (1ste uitg.). Newton Abbott, Devon: David & Charles. pp. 108–111. {{ISBN|978-0-7153-5427-8}}.</ref> | ordernumber = L976 | serialnumber = '''Enjins:''' 3451: Henschel 28730 <ref name="Henschel">Henschel & Son works list</ref><br />3452-3540: NBL 27312-27400 <ref name="NBL">North British Locomotive Company works list</ref><br />Stoomketels: Henschel 28770-28773 <ref name="Henschel"/><br />'''Tenders:'''<br />Henschel 28730, 28780-28839 <ref name="Henschel"/> | builddate = 1949-1950<ref name="Paxton-Bourne">Paxton, Leith & Bourne, David. ''Locomotives of the South African Railways''. Struik. Kaapstad. {{ISBN|0 86977 211 2}}. pp. 10–11, 77–78.</ref> | totalproduction = 100 | rebuilder = | rebuilddate = | numberrebuilt = | whytetype = 2-8-4 "Berkshire" | gauge = [[Kaapspoor]] | leadingdiameter = 762 mm (30 dm) | driverdiameter = 1 300 mm (51 dm) | trailingdiameter = 762 mm (30 dm) | minimumcurve = | wheelbase = '''Totaal:''' 19.888 m<br />'''Enjin:''' 9.449 m<br />'''Tender:''' 7.499 m | length = 22.790 m | width = | height = 3.915 m | framesize = Gietstaal | axleload = 11.7 t op die 2de dryfwiel | weightondrivers = 45.9 t | locoweight = 74.1 t leeg | tenderweight = 27 900 kg leeg<br />57.5 t met vrag | locotenderweight = 66.7 t leeg <br />131.5 t met vrag | tendertype = MY Torpedo<br />* 3-as Buckeye boegies<br />* 864 mm wiele<br />* Lengte 10.446 m | fueltype = [[Steenkool]] | fuelcap = 9.1 t | watercap = 20 500 ℓ | boiler = 1.524 m binne diameter<br />5.410 m binne lengte | boilerpressure = 1 380 kPa | feedwaterheater = | firearea = 3.345 m² | tubearea = 76 buise met 63.5 mm omtrek <br />24 buise met 140 mm omtrek, totaal 139.076 m² | fireboxarea = 11.427 m² | totalsurface = 151.989 m² | superheatertype = | superheaterarea = 35.303 m² | cylindercount = Twee | cylindersize = 483 mm boor<br />660 mm slag | valvegear = [[Walschaerts-klepratwerk|Walschaerts]] | tractiveeffort = 123.0 kN (27,600 lbf) teen 75% keteldruk | maxspeed = | locobrakes = Vakuum | operator = Suid-Afrikaanse Spoorweë | operatorclass = SAR Klas 24 | powerclass = | numinclass = 100 | fleetnumbers = 3601-3700 | officialname = | nicknames = | axleloadclass = | locale = | deliverydate = 1949-1950 | firstrundate = 1949 }} Die '''Klas 24''' is 'n tipe [[stoomlokomotief]] wat deur die [[Suid-Afrikaanse Spoorweë]] gebruik is op sylyne. Hierdie klas het geen subklasse nie. Die [[lokomotief]] is in 1948 in diens gestel en is ontwerp vir die ligter 40-[[Pond (eenheid)|pond]] spore. Daar is 100 van die lokomotiewe deur ''[[North British Locomotive Company]] (NBL)'' gebou. Kenmerkend van die klas was die ''Vanderbilt'' silindriese [[kolewa]]. Hierdie klas was toegerus met [[Walschaerts-klepratwerk]] en die standaard Nr. 1 stoomketel. Die meeste van die lokomotiewe was geoormerk om in die destydse [[Suidwes-Afrika]] diens te doen, waar daar heelwat van die 40-pond spoorlyne was. Die bekendste modelle van die klas is ''Tootsie'' en ''Rosie'' wat op die [[George]]—[[Knysna]]-trajek diens gedoen het. == Galery == <gallery mode=packed heights="120px"> 243696-Beaconsfield-1983-Apr-13-HGG.jpg|Nommer 3696 op die koolroete te Beaconsfield, [[Kimberley]], 13 April 1983 SAR Class 24 3632 (2-8-4) Tootsie.jpg|Nommer 3632 "Tootsie" op George, 29 September 1989 SAR Class 24 3693 (2-8-4).jpg|Bewaarde nommer 3693 te Oudtshoorn, ongeveer 1991 SAR Class 24 3654 (2-8-4).JPG|Nommer 3654 te Beaconsfield, Kimberley, 17 September 2009 </gallery> == Sien ook == * [[Outeniqua Choo-Tjoe]] == Eksterne skakels == * {{Commonskat-inlyn|South African Class 24 (2-8-4)}} == Verwysings == {{Verwysings}} {{Suid-Afrikaanse stoomlokomotiewe}} [[Kategorie:Spoorvervoer in Suid-Afrika]] [[Kategorie:Treine]] 6ts6q0pu6y4jz4k5jzsogwrxc86aivi 2 93240 2918948 2886431 2026-07-23T15:14:24Z Doc James 24642 /* Testing */ 2918948 wikitext text/x-wiki Mainly edit on English Wikipedia. ==Testing== *[[Koronavirussiekte-2019]] *[[Bespreking:Koronavirussiekte-2019]] [[File:SI logo full.svg|thumb|Test download from NC Commons]] ==Heading 2== {{NC | file = GovernmentZA - Deputy Minister Thembi Siweya assesses rollout of the vaccine programme at Frere Hospital, 12 March 2021 | caption = text }} [[User:Doc James|<span style="color:#0000f1">'''Doc James'''</span>]] ([[User talk:Doc James|talk]] · [[Special:Contributions/Doc James|contribs]] · [[Special:EmailUser/Doc James|email]]) 15:14, 23 Julie 2026 (UTC) fwpjt6ihj33bq3xzxdw0o03s2k5a90f 2918949 2918948 2026-07-23T15:14:45Z Doc James 24642 /* Testing */ 2918949 wikitext text/x-wiki Mainly edit on English Wikipedia. ==Testing== *[[Koronavirussiekte-2019]] *[[Bespreking:Koronavirussiekte-2019]] [[File:SI logo full.svg|thumb|Test download from NC Commons]] {{-}} ==Heading 2== {{NC | file = GovernmentZA - Deputy Minister Thembi Siweya assesses rollout of the vaccine programme at Frere Hospital, 12 March 2021 | caption = text }} [[User:Doc James|<span style="color:#0000f1">'''Doc James'''</span>]] ([[User talk:Doc James|talk]] · [[Special:Contributions/Doc James|contribs]] · [[Special:EmailUser/Doc James|email]]) 15:14, 23 Julie 2026 (UTC) t5mpopezd2kbwm5zetl5pstlw6rq34l 2918950 2918949 2026-07-23T15:15:54Z Doc James 24642 /* Heading 2 */ 2918950 wikitext text/x-wiki Mainly edit on English Wikipedia. ==Testing== *[[Koronavirussiekte-2019]] *[[Bespreking:Koronavirussiekte-2019]] [[File:SI logo full.svg|thumb|Test download from NC Commons]] {{-}} ==Heading 2== {{NC | file = Deputy Minister Thembi Siweya assesses rollout of the vaccine programme at Frere Hospital (GovernmentZA 51038707563).jpg | caption = text }} [[User:Doc James|<span style="color:#0000f1">'''Doc James'''</span>]] ([[User talk:Doc James|talk]] · [[Special:Contributions/Doc James|contribs]] · [[Special:EmailUser/Doc James|email]]) 15:14, 23 Julie 2026 (UTC) a6iyhxl6d5fg3ffffap5z71p8c1ytgd 2918952 2918950 2026-07-23T15:20:24Z Mr.Ibrahembot 74296 Bot: Imported 1 file(s) from NC Commons 2918952 wikitext text/x-wiki Mainly edit on English Wikipedia. ==Testing== *[[Koronavirussiekte-2019]] *[[Bespreking:Koronavirussiekte-2019]] [[File:SI logo full.svg|thumb|Test download from NC Commons]] {{-}} ==Heading 2== [[File:Deputy Minister Thembi Siweya assesses rollout of the vaccine programme at Frere Hospital (GovernmentZA 51038707563).jpg|thumb|text]] [[User:Doc James|<span style="color:#0000f1">'''Doc James'''</span>]] ([[User talk:Doc James|talk]] · [[Special:Contributions/Doc James|contribs]] · [[Special:EmailUser/Doc James|email]]) 15:14, 23 Julie 2026 (UTC) [[Category:Contains images from NC Commons]] ohpbq4ymq1yikxzn40lrwb2dsil2f57 2919015 2918952 2026-07-24T08:01:44Z Aliwal2012 39067 2919015 wikitext text/x-wiki Mainly edit on English Wikipedia. ==Testing== *[[Koronavirussiekte-2019]] *[[Bespreking:Koronavirussiekte-2019]] [[File:SI logo full.svg|thumb|Test download from NC Commons]] {{-}} ==Heading 2== [[File:Deputy Minister Thembi Siweya assesses rollout of the vaccine programme at Frere Hospital (GovernmentZA 51038707563).jpg|thumb|Deputy Minister Thembi Siweya assesses rollout of the vaccine programme at Frere Hospital, East :London, South Africa, 12 March 2021]] [[User:Doc James|<span style="color:#0000f1">'''Doc James'''</span>]] ([[User talk:Doc James|talk]] · [[Special:Contributions/Doc James|contribs]] · [[Special:EmailUser/Doc James|email]]) 15:14, 23 Julie 2026 (UTC) pwm07viqyqn766uk536drzsmnmhy4xm 2919016 2919015 2026-07-24T08:06:09Z Aliwal2012 39067 resize pic 2919016 wikitext text/x-wiki Mainly edit on English Wikipedia. ==Testing== *[[Koronavirussiekte-2019]] *[[Bespreking:Koronavirussiekte-2019]] [[File:Deputy Minister Thembi Siweya assesses rollout of the vaccine programme at Frere Hospital (GovernmentZA 51038707563).jpg|thumb|left|300px|Deputy Minister Thembi Siweya assesses rollout of the Covid-19 vaccine programme at Frere Hospital, East London, South Africa, 12 March 2021]] [[File:SI logo full.svg|thumb|180px|Test download from NC Commons]] {{-}} ==Heading 2== [[User:Doc James|<span style="color:#0000f1">'''Doc James'''</span>]] ([[User talk:Doc James|talk]] · [[Special:Contributions/Doc James|contribs]] · [[Special:EmailUser/Doc James|email]]) 15:14, 23 Julie 2026 (UTC) 9fa23j1aawdvwt0qlpc2ep846cnh59m 0 106108 2918988 2847192 2026-07-23T21:33:09Z ~2026-41259-35 211529 /* */ Lewensmaat: Soon-Yi Previn (1997-). 2918988 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Akteur | Naam = Woody Allen | Beeld = Woody Allen Cannes 2016.jpg | Beeldbeskrywing = | Beeldonderskrif = Allen in 2016 | Geboortenaam = Allen Stewart Konigsberg | Alias = | Geboortedatum = {{Geboortedatum en ouderdom|1935|11|30|df=yes}} | Geboorteplek = [[The Bronx]], [[New York Stad]], [[VSA]] | Nasionaliteit = [[Verenigde State van Amerika]] | Sterftedatum = | Sterfteplek = | Lewensmaat = Soon-Yi Previn (1997-) | Beroep = Draaiboekskrywer, regisseur en akteur | Aktiewe jare = 1950–nou | Noemenswaardige rolprente = | Webwerf = [http://www.woodyallen.com/ woodyallen.com] | imdb = 0000095 | Toekennings = }} '''Woody Allen''' (gebore '''Allen Stewart Konigsberg''' op [[30 November]] [[1935]])<ref>https://books.google.com/books?id=81HYDwAAQBAJ&pg=PT11</ref><ref>{{Cite web |url=https://time.com/4100521/woody-allen-biography |title=argiefkopie |access-date=28 Desember 2023 |archive-date=28 Desember 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231228002149/https://time.com/4100521/woody-allen-biography/ |url-status=dead }}</ref><ref>[https://www.yahoo.com/entertainment/celebrity-actor-director-birthdays-week-163947283.html Celebrity Actor Director Birthdays Week] yahoo.com</ref><ref>https://web.archive.org/web/20230903021451/http://www.bfi.org.uk/films-tv-people/4ce2b9ef3006f</ref> is 'n [[Amerikaanse]] draaiboekskrywer, regisseur en [[akteur]] van Joodse afkoms. Allen het vier [[Oscar]]s, nege [[Bafta]]- en twee [[Golden Globe]]-pryse oor sy meer as 60 jaar lange loopbaan ontvang. Hy word as een van die mees gerespekteerde rolprentregisseurs van die moderne era beskou.<ref name="filmreference">{{cite web |url=http://www.filmreference.com/film/33/Woody-Allen.html |title=Woody Allen Biography (1935–) |publisher=Filmreference.com |access-date=7 Januarie 2014 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200402025144/http://www.filmreference.com/film/33/Woody-Allen.html |archive-date=2 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Allen skryf sy eie draaiboeke en hanteer self die regie van sy films, en speel ook in die meeste daarvan. Die meeste van sy prente is [[tragikomedie]]s met 'n droë, dog humoristiese trant, dikwels oor inwoners van New York met verhoudingsprobleme. Hy speel baie keer die rol van 'n verwarde, angstige karakter met gebrekkige [[selfvertroue]].<ref name="HAT Taal-en-feitegids">HAT Taal-en-feitegids, Pearson, Desember 2013, {{ISBN|978-1-77578-243-8}}</ref> Van sy bekendste prente is ''Everything You Always Wanted to Know About Sex'' (1972), ''Annie Hall'' (1977) en ''Match Point'' (2005). Hy ontvang [[Oscar]]s vir die regie en draaiboeke van ''Annie Hall'' (1978),<ref>Beste regisseur en beste oorspronklike draaiboek, [[50ste Oscar-toekenningsaand]]</ref> ''Hannah and Her Sisters'' (1987)<ref>Beste oorspronklike draaiboek, [[59ste Oscar-toekenningsaand]]</ref> en ''Midnight in Paris'' (2012)<ref>Beste oorspronklike draaiboek, [[84ste Oscar-toekenningsaand]]</ref> == Beknopte biografie == [[Lêer:Woody Allen - Take the Money - 1969.JPG|duimnael|links|Allen in ''Take the Money and Run'', 1969.]] Allen Stewart Konigsberg is op [[1 Desember]] [[1935]] in [[The Bronx]] gebore, maar word in [[Brooklyn, New York|Brooklyn]] in [[New York Stad]] groot. Sy ouers was Nettie ('n boekhouer) en Martin Konigsberg ('n graveur en kelner).<ref name="filmreference" /> Sy familie was [[Asjkenasiese Jode]]. Op 17 verander hy sy naam na Heywood Allen. Allen begin op 19-jarige ouderdom draaiboeke vir TV-programme (soos ''The Ed Sullivan Show'' en ''The Tonight Show'') te skryf. In 1961 begin hy om as 'n komediant op te tree. Sy eerste film, ''What's New Pussycat?'', is in 1965 vrygestel. In 1966 skryf hy sy eerste toneelstuk, ''Don't Drink the Water'', wat op [[Broadway (teater)|Broadway]] opgevoer is. Sy fliek, ''Hannah and Her Sisters'', het in 1986 $18 miljoen by die loket verdien. == Filmografie == [[Lêer:Estatua Woody Allen en Oviedo.jpg|duimnael|Beeld van Allen in Oviedo, [[Spanje]].]] [[Lêer:Woody.Allen.band.jpg|duimnael|Allen speel in 'n [[jazz]]-orkes in [[Frankryk]].]] ; Regie * 2020 – ''Rifkin's Festival'' *2019 – ''A Rainy Day in New York'' *2017 – ''Wonder Wheel'' *2016 – ''Café Society'' *2015 – ''Irrational Man'' * 2014 – ''Magic in the Moonlight'' * 2013 – ''Blue Jasmine'' * 2012 – ''To Rome with Love'' * 2011 – ''Midnight in Paris'' * 2010 – ''You Will Meet a Tall Dark Stranger'' * 2009 – ''Whatever Works'' * 2008 – ''Vicky Cristina Barcelona'' * 2007 – ''Cassandra's Dream'' * 2006 – ''Scoop'' * 2005 – ''Match Point'' * 2004 – ''Melinda and Melinda'' * 2003 – ''Anything Else'' * 2002 – ''Hollywood Ending'' * 2001 – ''The Curse of the Jade Scorpion'' * 2000 – ''Picking Up the Pieces'' * 2000 – ''Small Time Crooks'' * 1999 – ''Sweet and Lowdown'' * 1998 – ''The Impostors'' * 1998 – ''Celebrity'' * 1997 – ''Deconstructing Harry'' * 1996 – ''Everyone Says I Love You'' * 1995 – ''Mighty Aphrodite'' * 1994 – ''Bullets Over Broadway'' * 1993 – ''Manhattan Murder Mystery'' * 1992 – ''Husbands and Wives'' * 1992 – ''Shadows and Fog'' * 1990 – ''Alice'' * 1989 – ''Crimes and Misdemeanors'' * 1989 – ''New York Stories'' (segment "Oedipus Wrecks") * 1988 – ''Another Woman'' * 1987 – ''September'' * 1987 – ''Radio Days'' * 1986 – ''Hannah and Her Sisters'' * 1985 – ''The Purple Rose of Cairo'' * 1984 – ''Broadway Danny Rose'' * 1983 – ''Zelig'' * 1982 – ''A Midsummer Night's Sex Comedy'' * 1980 – ''Stardust Memories'' * 1979 – ''Manhattan'' * 1978 – ''Interiors'' * 1977 – ''Annie Hall'' * 1975 – ''Love and Death'' * 1973 – ''Sleeper'' * 1972 – ''Everything You Always Wanted to Know About Sex* (*But Were Afraid to Ask)'' * 1971 – ''Bananas'' * 1969 – ''Take the Money and Run'' * 1966 – ''What's Up, Tiger Lily?'' ; Slegs as akteur * 2013 – ''Fading Gigolo'' * 1991 – ''Scenes from a Mall'' * 1987 – ''King Lear'' * 1976 – ''The Front'' * 1972 – ''Play It Again, Sam'' * 1967 – ''Casino Royale'' * 1965 – ''What's New Pussycat?'' == Kortverhale == * ''Getting Even'' (1971), {{ISBN|0-394-47348-5}} * ''Without Feathers'' (1975), {{ISBN|0-394-49743-0}} * ''Side Effects'' (1980), {{ISBN|0-394-51104-2}} * ''Mere Anarchy'' (2007), {{ISBN|978-1-4000-6641-4}} == Verwysings == {{Verwysings|2}} == Eksterne skakels == * {{IMDb naam|id=0000095}} * {{Commonskat-inlyn|Woody Allen}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Allen, Woody}} [[Kategorie:Amerikaanse draaiboekskrywers]] [[Kategorie:Amerikaanse Jode]] [[Kategorie:Amerikaanse komediante]] [[Kategorie:Amerikaanse rolprentregisseurs]] [[Kategorie:Amerikaanse rolprentvervaardigers]] [[Kategorie:Geboortes in 1935]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Amerikaanse manlike akteurs van die 20ste eeu]] [[Kategorie:Amerikaanse manlike akteurs van die 21ste eeu]] cytm6eei0b2bmta2c6bybojrm0a2j2z 0 116338 2918946 2918643 2026-07-23T15:09:24Z Kontributor 2K 168202 Rol weergawe [[Special:Diff/2918643|2918643]] deur [[Special:Contributions/GeniusElephant678|GeniusElephant678]] ([[User talk:GeniusElephant678|bespreek]]) terug. 2918946 wikitext text/x-wiki {{Régions van Frankryk|région= <span style="font-size:1.4em;">Oksitanië</span> ---- <br /> [[Lêer:Flag of Région Occitanie Perpinyà variation.svg|100px]] [[Lêer:Blason région fr Occitanie.svg|90px]] |Hoofstad= [[Toulouse]] |Bevolking=5&nbsp;626&nbsp;858 |DatumBev= [[2012]] |Bevolkingsdigtheid=77 |Oppervlakte=72&nbsp;724 |Arrondissements=36 |Kantons=249 |Munisipaliteite=4565 |President=Carole Delga<br />(Sosialistiese Party) |Départements=[[Ariège]]<br />[[Aude (département)|Aude]]<br />[[Aveyron]]<br />[[Gard]]<br />[[Gers]]<br />[[Haute-Garonne]]<br />[[Hautes-Pyrénées]]<br />[[Hérault (département)|Hérault]]<br />[[Lot (département)|Lot]]<br />[[Lozère]]<br />[[Pyrénées-Orientales]]<br />[[Tarn]]<br />[[Tarn-et-Garonne]] |Ligging=[[Lêer:Occitanie in France 2016.svg|250px]] }} '''Oksitanië''' ([[Frans]]: ''Occitanie'', [[Oksitaans]]: ''Occitània'', [[Katalaans]]: ''Occitània'') is 'n [[Franse geweste|Franse gewes]] (Frans: ''région'') in die suide van [[Frankryk]] wat uit die ou geweste van [[Languedoc-Roussillon]] en [[Midi-Pyrénées]] bestaan. Die gewes Oksitanië bestaan sedert 2016. == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn|Occitanie}} * {{fr}} [http://www.laregion.fr/ Amptelike webwerf] {{Oksitanië-geo-saadjie}} {{Région van Frankryk}} [[Kategorie:Oksitanië| ]] bzpiydb96lnbw9k4e98h4kt60zd12sf 0 119976 2919060 2764271 2026-07-24T11:46:00Z Thermofan 22693 Voeg skakels in, soek tevergeefs na blad om hierheen te skakel 2919060 wikitext text/x-wiki {{Weesbladsy|datum=Augustus 2017}} [[Lêer:Desincarceration demibloc avant.jpeg|duimnael|330px|'n Stamper wat gebruik is om die voorste deel (die enjin en paneelbord) weg te druk van die bestuurder. In hierdie foto kan die bestuurder se sitplek regs gesien word. Die stuurwiel is boontoe gebuig en die bestuurder se deur is verwyder. Die lugsakke van die bestuurder en voorste passasier het oopgegaan, en kan gesien word as hope wit materiaal. Die Holmatro-stamper kan in die onderste deel van die foto gesien word. ]] '''Reddingskake''', ook bekend as "the jaws of life", hidrouliese reddingsgereedskap of meganiese reddingskake, word deur noodreddingspersoneel gebruik om te help om slagoffers van motorbotsings uit die voertuig te bevry, asook met ander reddingsaksies in beknopte plekke. Die gereedskap sluit '''snyers''', '''ooprekkers''' en '''stampers''' in. Hierdie gereedskap is die eerste keer in 1963 gebruik om renjaers na ongelukke uit hul voertuie te bevry. Meganiese reddingskake word deur 'n [[Hidroulika|hidrouliese]] [[pomp]] aangedryf, wat op sy beurt per hand, voet of 'n enjin aangedryf word, of wat in die kake ingebou is. Hierdie toestelle kan óf net een kant toe werk, waar hidrouliese druk die silinder net in een rigting sal beweeg, en 'n drukbevrydingklep en 'n veerstelsel nodig is, óf is dubbelwerkend, waar dit sowel oop as toe kan maak. Vervaardigers het onlangs begin om opsies beskikbaar te stel vir elektriesaangedrewe weergawes met eenvoudige elektriese draaimotors of skroefsuiers, wat straks meer betroubaar kan wees, minder kos om te koop, ligter is, makliker hanteer, vinniger is en met meer krag. == Geskiedenis == [[Lêer:03262012Demonstraciones rescate erum fabian acuña137.JPG|duimnael|'n Hidrouliese snyer word gebruik tydens 'n demonstrasie in die stad Meksiko.]] [[Lêer:Spreizer schlossoeffnung.jpg|links|duimnael|'n Hidrouliese ooprekker word gebruik om die venster van 'n Volkswagen Golf wyer oop te maak.]] Die Hurst-reddingsinstrument is in omstreeks 1961 deur George Hurst uitgevind, nadat hy 'n stampkar-resiesongeluk gesien het waar dit reddingswerkers meer as 'n uur geneem het om die beseerde bestuurder uit die kar te kry.<ref>{{Cite journal|url=|title=Hurst Rescue Tool|last=|first=|date=September 1971|journal=Motor Trend|doi=|pmid=|access-date=|publisher=Petersen Publishing Co.|volume=23 Number 9|pages=82–83}}</ref> Voor dit het redders dikwels sirkelsae gebruik om iemand uit 'n voertuig te kry, maar dit het etlike nadele. 'n Saag maak vonke, wat 'n brand kan veroorsaak, dit maak 'n groot lawaai wat die slagoffer(s) laat stres en dit neem dikwels lank. Andersins kan redders probeer om die voertuig se deure met 'n [[Koevoet (gereedskap)|koevoet]] of Halligan-staaf oop te dwing, maar dit kan die stabiliteit van die voertuig in gedrang bring, die slagoffers beseer of per ongeluk die lugsakke laat ontplooi. In teenstelling daarmee is hidrouliese ooprekker/snyers stiller, vinniger, sterker en veelsydiger: hulle kan sny, oopmaak en 'n voertuig selfs optel. Hurst Performance het begin om dele na 'n Europese maatskappy, Zumro resQtec, uit te voer om invoerbelasting te ontduik. Zumro resQtec het daarin belang gestel om hierdie toestelle te ontwikkel om in motorwedrenne te gebruik, met resQtec wat op die Europese mark gemik was en Hurst op die Amerikaanse mark. Die hidrouliese ooprekker is in 1972 deur Tim Smith en Mike Brick ontwikkel, wat later ook 'n snyer en 'n hidrouliese stamper ontwikkel het. Wanneer 'n insittende in 'n kar vasgekeer is, word die gereedskapstuk gebruik om die kar oop te rek of te sny. Dit neem sowat twee minute om die dak van 'n kar af te haal. Mike Brick het die frase "Jaws of Life" uitgedink nadat hy gehoor het mense sê die toestel red mense uit die "jaws of death". Hy het later 'n enkele reddingstoestel ontwikkel wat al die reddingsaksies kan uitvoer – druk, trek, sny en ooprek. == Soorte gereedskap == === Snyer === Die snyer is 'n hidrouliese gereedskapstuk wat ontwerp is om deur metaal te sny – 'n hidrouliese blikskêr. Die vorm van die lemme het aanleiding gegee tot die woord "reddingskake". Dit kan deur 'n staalstaaf sny en word gebruik om deur 'n voertuig se struktuur te sny in 'n reddingsoperasie. Die lemme is vervangbaar. Die lemme is later verder ontwikkel om by te bly met nuwe voertuie se verbeterde beskermingstegnologie. [[Lêer:Extrication cutter 1.jpg|duimnael|'n Hidrouliese staalskêr]] === Ooprekker === 'n Ooprekker is 'n hidrouliese stuk gereedskap met twee arms wat by 'n nou punt byeenkom, en wat hidrouliese druk gebruik om die arms oop te rek. Die punt van die gereedskapstuk kan in 'n nou opening tussen twee panele van 'n voertuig ingedruk word (soos tussen twee deure of tussen 'n deur en 'n skutpaal) en met die opening van die arms druk dit die stukke metaal uiteen. Ooprekkers kan ook gebruik word om voertuigdeure van hulle skarniere te laat "afspring". === Ooprekker-snyer === [[Lêer:Combi-Tool Blades.JPG|duimnael|'n Kombinasie-gereedskapstuk se lemme.]] Terwyl 'n snyer of ooprekker ontwerp is vir 'n spesifieke toepassing, is 'n kombinasie-gereedskapstuk ook beskikbaar, wat die sny- en ooprekfunksies van twee aparte instrumente in een saamvoeg. Wanneer dit gebruik word, word die punte van die ooprekker-snyer se lemme in 'n opening ingedruk. Die hidrouliese pomp druk die lemme weg van mekaar, wat die opening groter maak. Die oop lemme kan nou om die metaal geplaas word. Met 'n agteruitaksie gaan die lemme toe, wat deur die metaal sny. Deur die proses te herhaal, kan 'n groot genoeg opening geskep word om die slagoffer daardeur te bevry. Die lemme kan met die krag van etlike ton of kilonewtons oop en toe gaan en die lemme kan tot 'n meter ooprek. Dieselfde werk kan gedoen word met gereedskap wat spesifiek kan sny of ooprek, en wat in sommige reddingsoperasies beter sal werk, maar as die begroting knap is, is die snyer/ooprekker dikwels die beter keuse. === Stampers === Sommige vervaardigers maak kombinasie-gereedskapstukke. Spesiaal vervaardigde lemme wat ontwerp is om te sny of rek word gebruik. As die gebruiker later besluit hy wil óf net 'n snyer óf net 'n ooprekker hê, kan die lemme vervang word dat dit net een van die funksies het. Stampers word baie minder gebruik as snyer-ooprekkers in reddingoperasie; hulle dien nogtans 'n belangrike doel. Daar is baie soorte en groottes, insluitend enkelsuier-, dubbelsuier- en teleskopiese stampers. Die groottes wissel gewoonlik van 50&nbsp;cm 180&nbsp;cm wanneer hulle oop is. Stampers vereis meer hidrouliese vloeistof tydens gebruik as snyer/ooprekkers, so dit is belangrik dat die pomp wat gebruik word genoeg kapasiteit het om die stamper ten volle te laat uitrek. == Krag == Die gereedskap werk op die grondslag van hidrouliese vloeistofdruk van tot 720 bar (10&nbsp;000 psi), wat deur 'n [[kragbron]] verskaf moet word. Tot op hede is daar drie verskillende maniere om die druk te genereer. Die bron wat die meeste gebruik word, is 'n aparte kragbron – 'n klein petrolenjin wat aan die hidrouliese pomp gekoppel word. Die hidrouliese vloeistof word onder druk geplaas in die pomp en word deur 'n pyp onder druk na die gereedskapstuk oorgedra. Alternatiewe kragbronne is 'n klein elektriese pomp in die toestel wat deur 'n swaardiens-herlaaibare battery aangedryf word. 'n Pomp wat deur die hand of voet aangedryf word en regstreeks aan die toestel gekoppel is, word ook gebruik. Hierdie twee is handig vir gebruik by ligter take en vereis nie die stoorplek wat die aparte kragbron en gevolglike lengte van die pyp in beslag neem nie. Party vervaardigers het begin om produkte te maak wat uitsluitlik elektries is, wat 'n rotasie-enjin of 'n skroefsuier aandryf. Hierdie is egter nog betreklik nuut op die mark en is straks nog nie vervolmaak nie, maar bied talle voordele bo die hidrouliese stelsels soos dat dit minder kos, vinniger is, 'n meer regstreekse werking het, minder weeg, draagbaarder is en makliker hanteer, en meer betroubaar is. == Verwysings == {{Verwysings}} == Bronne == * Bonsor, Kevin (24 Augustus 2001). [http://science.howstuffworks.com/jaws-life.htm "How the Jaws of Life Work"]. How Stuff Works == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie inlyn|Hydraulic rescue tools}} {{Normdata}} [[Kategorie:Gereedskap]] [[Kategorie:Rampbestryding]] [[Kategorie:Reddingswese]] ogx63s51bqs7yxglvev4g08dkurkib0 0 121361 2919009 2535721 2026-07-24T06:39:32Z JMK 649 +item, prent 2919009 wikitext text/x-wiki [[lêer:File folder icon.svg|duimnael|regs|150px|Digitale voorstelling van 'n lêer]] 'n '''Rekenaarlêer''' of gewoon '''lêer''' ([[Engels]]: '''file''') is 'n rekenaarhulpbron wat dit moontlik maak om [[data]] in 'n rekenaartoestel te registreer. 'n Vergelyking kan getref word tussen die neerskryf van [[woord]]e op [[papier]] en die skryf van [[inligting]] na 'n rekenaarlêer. == Sien ook == * [[Elektroniese dokument]] * [[Lêerdeling]] == Eksterne skakels == * {{Wikt-inlyn|lêer}} {{Saadjie}} [[Kategorie:Rekenaars]] hwaa07f5araiijbm7gyuge1lm0ukrn3 0 131672 2918970 2918715 2026-07-23T19:30:44Z SpesBona 2720 + Prent 2918970 wikitext text/x-wiki {{Chinese name |titel = Groot Proletariese Kulturele Rewolusie |beeld = TroyParfitt9.JPG |onderskrif = ’n Groot portret van Mao Zedong deur Zhang Zhenshi by [[Poort van die Hemelse Vrede|Tiananmen]]. |beeldbreedte = 290px |TChinees = 無產階級文化大革命 |VChinees = 无产阶级文化大革命 |Pinyin = wúchǎn jiējí wénhuà dà gémìng |WadeGiles = |Kantonees = |Jyutping = |TaiwanHakka = |Minnanyu = |ander = }} Die '''Kulturele Rewolusie''' of '''Kultuurrewolusie''', amptelik die '''Groot Proletariese Kulturele Rewolusie''', was van [[1966]] tot [[1976]] ’n sosiaal-politieke beweging in [[Volksrepubliek China|China]]. Dit is van stapel gestuur deur [[Mao Zedong]], toe die voorsitter van die [[Kommunistiese Party van China]]. Die doel was om "ware" Kommunistiese ideologie in die land te bewaar deur dit te suiwer van oorblyfsels van [[kapitalisme]] en tradisionele elemente van die Chinese gemeenskap, en om [[Mao|Maoïstiese]] idees weer as die oorheersende ideologie in die party te vestig. Die [[rewolusie]] het die terugkeer van Mao in ’n magsposisie aangedui ná die mislukking van die [[Groot Sprong Voorwaarts]]. Die beweging het China in ’n groot mate polities verlam en die land se ekonomie en gemeenskap negatief beïnvloed. Die rewolusie het in Mei 1966 begin nadat Mao beweer het dat [[bourgeoisie|bourgeois]] elemente die regering en die gemeenskap in die algemeen ingesypel het met die doel om kapitalisme te herstel. Om sy teenstanders in die Kommunistiese Party uit te skakel, het Mao daarop aangedring dat hierdie revisioniste (voorstanders van vreedsame eerder as rewolusionêre sosiale hervorming) deur ’n gewelddadige klassestryd verwyder word. China se jeug het hierop gereageer deur [[Rooi Garde]]-groepe deur die land te stig. Die beweging het na die weermag, stedelike werkers en die Kommunistiese leiers self uitgebrei. Dit het gelei tot wydverspreide faksiestryde in alle lae van die samelewing. In die topleierskap het dit gelei tot ’n massasuiwering van senior amptenare. In dieselfde tyd het Mao se persoonlike kultus enorme afmetings aangeneem. In die geweld wat oor die hele land ontstaan het, is miljoene mense vervolg en is hulle blootgestel aan ’n groot verskeidenheid mishandelings, insluitende openbare vernedering, lukrake inhegtenisnemings, [[marteling]], hardearbeid, volgehoue teistering, beslaglegging van eiendom en soms teregstellings. ’n Groot deel van die [[bevolking]] is aan gedwonge verskuiwing onderwerp, veral [[Stedelike gebied|stedelike]] jeugdiges na plattelandse gebiede. Historiese nalatenskappe en artefakte is vernietig. [[Kultuur|Kulturele]] en [[Religie|godsdienstige]] terreine is geplunder. Mao het amptelik verklaar dat die Kulturele Rewolusie in 1969 geëindig het, maar die aktiewe fase het aangehou tot met die dood van die militêre leier [[Lin Biao]] in [[1971]]. Ná Mao se dood en die vervolging van die [[Bende van Vier]] in 1976, het hervormers geleidelik ontslae geraak van sy beleide van die Kulturele Rewolusie. In [[1981]] het die party verklaar dat die rewolusie "verantwoordelik was vir die hewigste terugslag en grootste verliese wat deur die party en die volk gely is sedert die stigting van die Volksrepubliek".<ref>"Resolution on Certain Questions in the History of Our Party Since the Founding of the People's Republic of China," adopted by the Sixth Plenary Session of the Eleventh Central Committee of the Communist Party of China on June 27, 1981 ''Resolution on CPC History (1949–81).'' (Beijing: Foreign Languages Press, 1981). bl. 32.</ref> == Agtergrond == === Groot Sprong Voorwaarts === [[Lêer:Sending officials to the countryside.jpg|duimnael|links|Regeringsamptenare word na die platteland gestuur om daar te gaan werk (1957).]] In [[1958]], ná China se eerste vyfjaarplan, het Mao ’n beroep gedoen om "voetsoolsosialisme" om sy planne momentum te gee om China in ’n moderne [[nywerheid]]sland te verander. Hy het die [[Groot Sprong Voorwaarts]] van stapel gestuur deur volkskommunes op die platteland te stig en te begin met die massaverskuiwing van mense na kollektiewe plase. Baie kommunes het opdrag gekry om dieselfde produk te vervaardig: [[staal]]. Mao het belowe om die landbou-oeste van [[1957]] te verdubbel.<ref name="Tang">Tang Tsou. [1986] (1986). ''The Cultural Revolution and Post-Mao Reforms: A Historical Perspective''. University of Chicago Press. {{ISBN|0-226-81514-5}}</ref> Die Groot Sprong was ’n ekonomiese mislukking. Onopgevoede boere het op ’n enorme skaal staal probeer vervaardig en hoofsaaklik van oonde op hul agterwerf gebruik gemaak om plaaslike produksiemikpunte te haal. Die staal was van swak gehalte en in ’n groot mate onbruikbaar. Die Groot Sprong het gelei tot kleiner oeste en ’n afname in die vervaardiging van die meeste goedere buiten ru-yster en staal van ’n substandaard. Verder het plaaslike owerhede dikwels hoër syfers aangegee as wat dit werklik was, en so die probleem jare lank verdoesel en vererger.<ref name="umd">{{cite web |last=Worden |first=Robert |title=A Country Study:China |url=http://www-chaos.umd.edu/history/prc2.html |publisher=Library of Congress |year=1987 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20021009145644/http://www-chaos.umd.edu/history/prc2.html |archive-date= 9 Oktober 2002 |url-status=live |df=dmy-all |access-date=26 Januarie 2018 }}</ref><ref name=jin1>{{cite book|last=Jin|first=Qiu|title=The Culture of Power: Lin Biao and the Cultural Revolution|year=1999|publisher=Stanford University Press|location=Stanford, California|pages=25–30}}</ref> Intussen het chaos op die kollektiewe plase, slegte weer en die uitvoer van kos om geld te laat invloei, gelei tot die [[Groot Chinese Hongersnood]]. Voedsel was uiters skaars en produksie het drasties gedaal. Miljoene mense is in die [[hongersnood]] dood, veral in armer, binnelandse streke.<ref name="White">{{cite web |url=http://users.erols.com/mwhite28/warstat1.htm#Mao |title=Historical Atlas of the 20th century |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200519134404/http://users.erols.com/mwhite28/warstat1.htm |archive-date=19 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Die mislukking van die Groot Sprong het Mao se aansien in die party aansienlik geskaad. Nadat hy gedwing is om verantwoordelikheid te neem, het hy in [[1959]] bedank as president van die Volksrepubliek China, die land se ''de jure''-staatshoof. Hy is opgevolg deur Liu Shaoqi. In Julie het senior partyleiers byeengekom om beleid te bespreek. Op die konferensie het maarskalk Peng Dehuai, die minister van verdediging, die Groot Sprong se beleide in ’n privaat brief aan Mao gekritiseer. Hy het geskryf dit is deur wanbestuur geteister, en gewaarsku teen die verheffing van politieke dogma bo die wette van die ekonomie.<ref name="umd" /> Ondanks die gematigde aanslag van Peng se brief, het Mao dit as ’n persoonlike aanval op sy leierskap beskou.<ref>Jin Qiu, [[#jin1|bl. 55]]</ref> Ná die konferensie het hy Peng uit sy pos geskop; hy is vervang met Lin Biao, nog ’n rewolusionêre weermaggeneraal wat later in sy loopbaan ’n meer stoere Mao-ondersteuner geword het. Hoewel die konferensie slegte gevolge gehad het vir Peng, Mao se mees kritiese teenstander, het dit gelei tot ’n magsverskuiwing na gematigdes onder Liu Shaoqi en [[Deng Xiaoping]], wat ná 1959 doeltreffend beheer van die ekonomie oorgeneem het.<ref name="umd" /> Teen die vroeë 1960's was baie van die Groot Sprong se beleide omgekeer deur inisiatiewe deur Liu, Deng en Zhou Enlai. Hierdie gematigde groep was nie baie beïndruk met Mao se utopiese visies nie. Weens die verlies van aansien in die party het Mao ’n dekadente en eksentrieke leefstyl ontwikkel.<ref>Spence</ref> Teen [[1962]] het hy hom onttrek aan ekonomiese besluitneming en hoofsaaklik gepeins oor sy bydraes tot [[Marxisme|Marxisties]]-[[Leninisme|Leninistiese]] sosiale teorie, insuitende die idee van ’n "ononderbroke rewolusie".<ref>Jin Qiu, Ch. 2</ref> Die uiteindelike doel van hierdie teorie was om die verhoog gereed te kry vir die herstel van Mao se soort kommunisme en sy aansien in die party. === Sowjet-Chinese skeuring en antirevisionisme === In die vroeë 1950's was die Volksrepubliek China en die [[Sowjetunie]] die grootste twee kommunistiese state in die wêreld. Hoewel hulle mekaar aanvanklik gesteun het, het onmin ontstaan ná die dood van [[Josef Stalin]] en die opkoms van [[Nikita Chroesjtsjof]] in die Sowjetunie. In 1956 het Chroesjtsjof Stalin en sy beleide gekritiseer en met post-Stalinistiese ekonomiese hervormings begin. Mao en baie lede van China se Kommunistiese Party het hierdie veranderings teengestaan en geglo dit sal ’n negatiewe uitwerking hê op die wêreldwye Marxistiese beweging, wat Stalin steeds as ’n held beskou het.<ref name="MacFarquhar en Schoenals 2006. bl. 04–07">[[#Mac06|MacFarquhar en Schoenhals 2006]]. bl. 4–7.</ref> Mao het geglo Chroesjtsjof hang nie [[Marxisme]]-[[Leninisme]] aan nie, maar is ’n revisionis wie se beleide afwyk van basiese Marxisties-Leninistiese beginsels, iets wat Mao gevrees het kapitaliste in staat sou stel om weer beheer van die land oor te neem. Betrekkinge tussen die twee lande het versuur.<ref name="MacFarquhar en Schoenals 2006. bl. 04–07" /> Mao het revisionisme in April 1960 in die openbaar verwerp. Sonder om vingers na die USSR te wys, het hy dié land se ideologiese bondgenoot die Kommunistiese Liga in [[Joego-Slawië]] gekritiseer. Op sy beurt het die USSR China se bondgenoot die Arbeidersparty van [[Albanië]] gekritiseer.<ref name="MacFarquhar en Schoenals 2006. bl. 07">[[#Mac06|MacFarquhar en Schoenhals 2006]]. bl. 7.</ref> In 1963 het China die Sowjetunie openlik begin verwerp. In ’n verslag het Mao beweer Chroesjtsjof is nie net ’n revisionis nie, maar hy verhoog ook die gevaar van die herstel van kapitalisme.<ref name="MacFarquhar en Schoenals 2006. bl. 07" /> Chroesjtsjof se ondergang in 1964 weens ’n interne "staatsgreep" het ook bygedra tot Mao se vrese oor sy eie politieke kwesbaarheid, veral weens die afname in sy aansien ná die Groot Sprong Voorwaarts.<ref name="MacFarquhar en Schoenals 2006. bl. 07" /> === Voorloper === Mao het die verhoog vir die Kulturele Rewolusie geskep deur magtige amptenare in [[Beijing]] met twyfelagtige lojaliteit te verwyder. Sy aanslag was nie openlik nie; hy het die suiwering aangepak deur koerantberigte, interne vergaderings en die bedrewe gebruik van sy netwerk politieke bondgenote. In laat 1959 het die historikus en onderburgemeester van Beijing, Wu Han, ’n historiese drama met die naam ''Hai Rui uit Sy Amp Ontslaan'' gepubliseer. In die toneelstuk word ’n eerlike staatsamptenaar, Hai Rui, deur ’n korrupte keiser ontslaan. Hoewel Mao die stuk aanvanklik geloof het, het hy in Februarie 1965 in die geheim sy vrou, Jiang Qing, en die Sjanghaise propagandis Yao Wenyuan aangesê om ’n artikel te publiseer waarin hulle dit kritiseer.<ref>MacFarquhar en Schoenhals. bl. 15–18.</ref> Yao het beweer ''Hai Rui'' was in werklikheid ’n [[allegorie]] wat Mao aanval; dus was Mao glo die korrupte keiser en Peng Dehuai, die minister van verdediging wat hy afgedank het, die eerlike staatsamptenaar.<ref>MacFarquhar en Schoenhals. bl. 16.</ref> Yao se artikel het die Beijingse burgemeester, Peng Zhen (nie familie van Peng Dehuai nie), op die verdediging geplaas. Peng, ’n magtige amptenaar en Wu Han se direkte hoof, was die hoof van die "Vyfmangroep", ’n komitee wat Mao aangestel het om die moontlikheid van ’n kulturele rewolusie te ondersoek. Peng Zhen, wat daarvan bewus was dat hy geïmpliseer sou word as Wu inderdaad ’n anti-Mao-toneelstuk geskryf het, wou Yao se invloed afskaal. Yao se artikel is aanvanklik in net ’n paar plaaslike koerante gepubliseer. Peng het die publikasie daarvan in die nasionale koerant ''Volksdagblad'' en ander groot koerante onder sy beheer verbied. Hy het opdrag gegee dat hulle oor "akademiese besprekings" berig en hulle nie steur aan Yao se kleinlike politiek nie.<ref>MacFarquhar en Schoenhals. bl. 14–19.</ref> Terwyl die "letterkundige stryd" teen Peng gevoer is, het Mao vir Yang Shangkun afgedank weens ’n reeks onbewese aanklagte; Yang was die direkteur van die Kommunistiese Party se algemene kantoor, ’n liggaam wat interne kommunikasie hanteer het. In sy plek is ’n stoere lojalis, Wang Dongxing, aangestel.<ref name="ReferenceA">[[#Mac06|MacFarquhar en Schoenhals 2006]]. Hoofstuk 1.</ref> Yang se afdanking het blykbaar Mao se bondgenote aangemoedig om teen hul faksieteenstanders op te tree.<ref name="ReferenceA" /> In Desember het die minister van verdediging en ’n Mao-ondersteuner, Lin Biao, generaal Luo Ruiqing, die weermag se stafhoof, daarvan beskuldig dat hy teen Mao is en te veel klem lê op militêre opleiding pleks van Maoïstiese "politieke besprekings". Ondanks aanvanklike skeptisisme in die Politburo oor Luo se skuld, het Mao ’n ondersoek gelas. Luo is toe afgedank, waarna hy probeer selfmoord pleeg het.<ref>MacFarquhar en Schoenhals 2006. bl. 20–27.</ref> Ná Luo se afdanking was die weermag agter Mao verenig.<ref>MacFarquhar en Schoenhals. bl. 24.</ref> ==== Februarie-oorsig ==== Nadat Mao van Luo en Yang ontslae geraak het, het hy weer sy aandag op Peng Zhen gevestig. Op 12 Februarie 1966 het die Vyfmangroep ’n verklaring uitgereik bekend as die Februarie-oorsig. Die "oorsig" het ''Hai Rui'' ’n opbouende akademiese bespreking genoem en probeer om Peng Zhen amptelik van enige politieke blaam te onthef. Jiang Qing en Yao Wenyuan het egter voortgegaan met hul kritiek op Wu Han en Peng Zhen. Intussen het Mao ook die direkteur van die departement van propaganda, Lu Dingyi, ’n bondgenoot van Peng Zhen, afgedank.<ref name="ReferenceB">[[#Mac06|MacFarquhar en Schoenhals 2006]] Hoofstuk 1.</ref> Lu se afdanking het Maoiste onbeperkte toegang tot die pers gegee. Mao sou sy finale slag aan Peng Zhen toedien op ’n Politburovergadering deur middel van die lojaliste Kang Sheng en Chen Boda. Hulle het Peng Zhen daarvan beskuldig dat hy Mao teenstaan en die Februarie-oorsig "getuienis" genoem van Peng Zhen se revisionisme. Hulle het hom en nog drie amptenare wat in onguns geraak het die "Peng-Luo-Lu-Yang-antipartykliek" genoem.<ref name="ReferenceB" /> Op 16 Mei het die Politburo ’n amptelike dokument uitgereik waarin Peng Zhen en sy "antipartybondgenote" sterk veroordeel is. Sy Vyfmangroep is ontbind en vervang met die Maoistiese Kultuurrewolusiegroep.<ref>MacFarquhar en Schoenhals. bl. 27–35.</ref> == Vroeë stadium: massabeweging == === 16 Mei-kennisgewing === In Mei 1966 is ’n "uitgebreide" sitting van die Politburo in Beijing gehou. Eerder as ’n bespreking van beleid soos gewoonlik, was die konferensie hoofsaaklik ’n veldtog om die Politburo te oorreed om Mao se politieke agenda te aanvaar. Dit was vol Maoïstiese politieke retoriek oor klassestryd en veroordelings van die leiers waarvan kort tevore ontslae geraak is, Peng Zhen en Luo Ruiqing. Een van die dokumente, wat op 16 Mei uitgereik is, is met Mao se persoonlike toesig voorberei en was besonder verdoemend:<ref>[[#Mac06|MacFarquhar en Schoenhals 2006]]. bl. 39–40.</ref> <blockquote>Dié verteenwoordigers van die bourgeoisie wat die party, regering, weermag en verskeie kultuursfere binnegesypel het, is ’n klomp teenrewolusionêre revisioniste. Sodra toestande reg is, sal hulle die politieke mag oorneem en die diktatorskap van die [[proletariaat]] omskep in ’n diktatorskap van die bourgeoisie. Ons het reeds deur sommige van hulle gesien; deur ander nie. Ons vertrou steeds sommige van hulle en lei hulle op as ons opvolgers, mense soos Nikita Chroesjtsjof, wat steeds aan ons sy is.<ref>Quoted in [[#Mac06|MacFarquhar en Schoenhals 2006]]. bl. 47.</ref></blockquote> Die dokument, wat bekend geword het as die 16 Mei-kennisgewing, het Mao se ideologiese regverdiging vir die Kulturele Rewolusie opgesom.<ref>Li Xuefeng soos aangehaal in [[#Mac06|MacFarquhar en Schoenhals 2006]]. bl. 40.</ref> Dit het in werklikheid geïmpliseer dat daar steeds vyande van die kommunistiese saak in die party self is: klasvyande wat "die rooi vlag waai om die rooi vlag teen te staan".<ref name="ms46">[[#Mac06|MacFarquhar en Schoenhals 2006]]. bl. 46.</ref> Die enigste manier om hierdie mense te eien was deur "die teleskoop en mikroskoop van Mao Zedong-denke".<ref name="ms46" /> Hoewel die partyleiers redelik verenig was in die idee om die algemene rigting van Mao se agenda goed te keur, was baie lede van die Politburo nie besonder geesdriftig nie, of eenvoudig verward oor die rigting van die beweging.<ref name=nianyi13>{{cite book|last1=Wang|first1=Nianyi|title=大动乱的年代：1949–1989年的中国 [Great age of turmoil, a history of China 1949–89]|date=1989|publisher=Henan Renmin Chubanshe|page=13}}</ref> Die aanklagte teen hooggeagte lede van die party soos Peng Zhen het China se intellektuele gemeenskap en die agt niekommunistiese partye bekommerd gemaak.<ref name="ms41">[[#Mac06|MacFarquhar en Schoenhals 2006]]. bl. 41.</ref> === Vroeë massaoptogte === Ná die afdanking van Peng Zhen het die Beijingse Partykomitee in effek ophou funksioneer en dit het die weg gebaan vir wanorde in die hoofstad. Op 25 Mei, onder leiding van Cao Yi'ou – die vrou van die Mao-aanhanger Kang Sheng – het Nie Yuanzi, ’n filosofiedosent aan die Universiteit van Peking, en ander linkses ’n ''dazibao'' (grootkarakterplakkaat) in die openbaar opgeplak. Nie het die universiteit se partyadministrasie en sy leier, Lu Ping, aangeval.<ref name=mac57>MacFarquhar en Schoenhals, bl. 56–58</ref> Sy het geïmpliseer dat die universiteit se leiers, in ’n groot mate soos Peng Zhen, probeer het om rewolusionêre geesdrif te onderdruk in ’n "sinistere" poging om die party teen te staan en revisionisme te bevorder.<ref name="mac57" /> Mao het dadelik Nie se ''dazibao'' onderskryf as "die eerste Marxistiese grootkarakterplakkaat in China". Nie se wapenkreet, nou met die persoonlike stempel van goedkeuring van Mao, het ’n langdurige rimpeleffek op al die opvoedingsinstelling in China gehad. Students het oral in opstand begin kom teen hul onderskeie instellings se partyestablishment. Klasse in die laer- en hoërskole in Beijing is dadelik gestaak, en op 13 Junie is besluit om dit landwyd deur te voer.<ref name=mac59>MacFarquhar en Schoenhals, bl. 59–61</ref> Teen vroeg in Junie het hordes jong betogers in die hoofstrate van die hoofstad byeengekom met reuseplakkate van Mao. Hulle het tromme geslaan en slagspreuke geskree teen mense wat hulle as sy vyande beskou het.<ref name="mac59" /> Toe Peng Zhen en die munisipale leiers se afdanking vroeg in Junie bekend word, het wydverspreide verwarring ontstaan. Die publiek en buitelandse sendings is in die duister gehou oor die rede vir Peng se afdanking.<ref name=mac62>MacFarquhar en Schoenhals, bl. 62–64</ref> Selfs die topstruktuur van die party is onverhoeds betrap deur die skielike vlaag opstande teen die establishment en het nie geweet wat om volgende te doen nie.<ref name="mac62" /> Nadat hulle Mao se leiding in [[Hangzhou]] gevra het, het Liu Shaoqi en Deng Xiaoping besluit om "werkspanne" (eintlik patrollies of kaders vir leiding in ideologie) na die stad se skole en die ''Volksdagblad'' te stuur om ’n mate van orde en partybeheer te herstel.<ref name="mac62" /> Die werkspanne is vinnig saamgestel en het nie studentesentimente verstaan nie. Anders as die politieke beweging van die 1950's wat intellektuele geteiken het, het die nuwe beweging gefokus op gevestigde partykaders, van wie baie deel van die werkspanne was. As gevolg daarvan is die werkspanne daarvan verdink dat hulle net nog ’n groep is wat rewolusionêre geesdrif probeer onderdruk.<ref name=mac71>MacFarquhar en Schoenhals, bl. 71</ref> Die partyleiers was dus verdeel oor of hulle die werkspanne moes laat voortgaan. Liu Shaoqi het daarop aangedring dat die werkspanne aanhou om hul werk te doen en die beweging se radikaalste elemente te onderdruk, want hy was bang die beweging ruk handuit.<ref name=mac75>MacFarquhar en Schoenhals, bl. 75</ref> === ''Bombardering van die Hoofkwartier'' === Op 16 Julie het die 72-jarige voorsitter Mao, gevolg deur die pers, na die [[Yangtze]]rivier in [[Wuhan]] vertrek vir ’n ikoniese "swem oor die Yangtze" om te demonstreer hy is reg vir ’n geveg. Met sy terugkeer na Beijing het hy die partyleiers gekritiseer oor hul hantering van die werkspankwessie. Hy het die werkspanne daarvan beskuldig dat hulle die studentebeweging ondermyn en op 24 Julie gelas dat hulle onttrek. ’n Paar dae later is ’n saamtrek gehou by die Groot Volksaal om die besluit bekend te maak en skole en universiteite in te lig oor die nuwe plan van aksie. Op die samekoms het partyleiers die massa vertel hulle moenie bang wees nie en self beheer oor die beweging neem, sonder inmenging van die party.<ref name=mac84>MacFarquhar en Schoenhals, bl. 84</ref> {{Multibeeld | header = Mao-Liu-konflik | align = left | direction = horizontal | background color = lightgrey | voetskrif = Mao Zedong (links), voorsitter van die party, en staatspresident Liu Shaoqi. | beeld1 = Mao Tse Tung.jpg | width1 = 150 | onderskrif1 = | beeld2 = Liu Shaoqi in 1959.jpg | width2 = 152 | onderskrif2 = }} Die werkspankwessie was ’n groot politieke nederlaag vir president Liu Shaoqi; dit het ook daarop gedui dat onenigheid oor hoe om die ontvouende gebeure van die Kulturele Rewolusie te hanteer, ’n onherstelbare breuk tussen Mao en die gevestigde partyleiers sou teweegbring. Op 1 Augustus het die Elfde Volle Sitting van die Agtste Sentrale Komitee vinnig vergader om Mao se agenda, wat nou onteenseglik radikaal was, te bevorder. Op die sitting het Mao openlik sy minagting van Liu gewys en hom herhaaldelik in die rede geval terwyl Liu sy openingsrede gehou het.<ref name=mac94>MacFarquhar en Schoenhals, bl. 94</ref> Dae lank het Mao herhaaldelik geïnsinueer dat die partyleiers sy rewolusionêre visie teengestaan het. Mao se manier van dink het ’n lou ontvangs op die konferensie gekry. Hy het aangevoel die grootliks dwarstrekkerige party-elite is onwillig om sy rewolusionêre idees ten volle te aanvaar, en hy het tot die aanval oorgegaan. Op 28 Julie het verteenwoordigers van die Rooi Gardes aan Mao geskryf en ’n beroep gedoen om ’n rebellie om die rewolusie te verseker. Mao het daarop gereageer deur sy eie grootkarakterplakkaat te skryf, genaamd ''Bombardering van die Hoofkwartier'', waarin hy mense aangespoor het om die "bevelsentrum (dus hoofkwartier) van teenrewolusie" te teiken. Hy het geskryf hoewel die land ’n kommunistiese rewolusie ondergaan het, het ’n "bourgeois" elite steeds magsposisies in die regering en Kommunistiese Party beklee.<ref name="Tang">Tang Tsou. [1986] (1986). ''The Cultural Revolution and Post-Mao Reforms: A Historical Perspective''. University of Chicago Press. {{ISBN|0-226-81514-5}}</ref> Hoewel hy geen name genoem het nie, is hierdie uitdagende stelling vertolk as ’n direkte veroordeling van die party-establishment onder Liu Shaoqi en Deng Xiaoping – die beweerde "bourgeois hoofkwartier" van China. Die skommeling van personeel op die sitting was ’n weerspieëling van die radikale herontwerp van die party se hiërargie om by hierdie nuwe ideologiese landskap aan te pas. Liu en Deng het hul setels in die Politburo se staande komitee behou, maar is uitgeskuif wat die dag-tot-dag-sake van die party betref. Lin Biao is bevorder tot die party se tweede hoogste posisie; Liu Shaoqi se rang is verlaag van tweede tot agtste en hy was nie meer Mao se moontlike opvolger nie.<ref name="Tang" /> Benewens die skommeling van die topbestuur, is die hele nasionale burokrasie van die Kommunistiese Party ontbind. Die uitgebreide departement van organiasie, wat in beheer was van partypersoneel, het basies ophou bestaan. Die Kulturele Rewolusiegroep (KRG), Mao se ideologiese [[Pretoriaanse Garde]], se aansien het geweldig gestyg om sy ideologie te bevorder en openbare steun daarvoor in te win. Die topamptenare van die departement van propaganda is afgedank en baie van hul pligte is in die KRG opgeneem.<ref name=mac96>MacFarquhar en Schoenhals, bl. 96</ref> === Rooi Gardes en die vernietiging van die "Vier Ou Dinge" === [[Lêer:Wanlitod.jpg|duimnael|upright|Die oorblyfsels van keiser Wanli van die [[Ming-dinastie]] by die Ming-tombes. Rooi Gardes het die oorskot van die keiser en keiserinne na die voorkant van die tombes gedra, waar hulle hulle nadoods veroordeel en hul oorskot verbrand het.<ref>[https://www.nytimes.com/2011/09/08/arts/08iht-wanli08.html?_r=0 "China's reluctant Emperor", ''The New York Times'', Sheila Melvin, Sept. 7, 2011.]</ref>]] Op 8 Augustus 1966 het die party se sentrale komitee sy "Besluit oor die Groot Proletariese Kulturele Rewolusie", later bekend as die "Sestien Punte", deurgevoer.<ref>[http://www.rrojasdatabank.info/16points.htm Decision Concerning the Great Proletarian Cultural Revolution], adopted on August 8, 1966, by the CC of the CCP (amptelike Engelse weergawe)</ref> Die besluit het die Kulturele Rewolusie beskryf as "’n groot rewolusie wat mense tot in hul siel raak en ’n dieper en meer uitgebreide fase verteenwoordig in die ontwikkeling van die sosialistiese rewolusie in ons land": <blockquote>Hoewel die bourgeoisie omvergewerp is, probeer dit steeds om die ou idees, kultuur, gebruike en gewoontes van die uitbuitende klasse te gebruik om die massa te besmet, hul verstand oor te neem en ’n terugkeer te bewerkstellig. Die proletariaat moet net die teenoorgstelde doen: Dit moet elke uitdaging van die bourgeoisie direk konfronteer […] om die beskouings van die gemeenskap te verander. Op die oomblik is ons doel om te stry teen daardie mense in gesagsposisies wat die kapitalistiese weg volg en hulle te onderdruk, om die reaksionêre bourgeois akademiese "owerhede" en die ideologie van die bourgeoisie en alle ander uitbuitende klasse te kritiseer en veroordeel, en om opvoeding, letterkunde en kuns, en alle ander dele van die superstruktuur wat nie in ooreenstemming met die sosialistiese ekonomiese basis is nie, te hervorm, om so die versterking en ontwikkeling van die sosialistiese stelsel te vergemaklik.</blockquote> Die gevolge van die Sestien Punte was verreikend. Dit het wat voorheen ’n studentebeweging was, opgehef tot ’n landwye massaveldtog wat werkers, boere, soldate en laervlak-partyamptenare aangemoedig het om in opstand te kom, mag te bevraagteken en die "superstruktuur" van die gemeenskap te hervorm. Op 18 Augustus 1966 het meer as ’n miljoen Rooi Gardes van oor die hele land in en om [[Tiananmen-plein]] in Beijing byeengekom vir ’n persoonlike ontmoeting met die partyvoorsitter.<ref name="MacFarquhar106">MacFarquhar, Roderick en Schoenhals, Michael. ''Mao's Last Revolution''. Harvard University Press, 2006. bl. 106–07</ref> Lin Biao het die voortou geneem en alle soorte vyande in die Chinese gemeenskap wat die "vooruitgang van die Rewolusie" benadeel, luidkeels veroordeel.<ref name=disorder2>Wang, Nianyi. ''Period of Great Turmoil: China between 1949–1989'', bl. 66</ref> Mao het persoonlik met die Rooi Gardes gemeng en sy steun aan hul saak gegee; hy het self ook ’n Rooi Garde-armband gedra.<ref name="disorder2" /> Tussen Augustus en November 1966 is agt massabyeenkomste gehou waaraan meer as 12 miljoen mense van oor die hele land, meestal Rooi Gardes, deelgeneem het.<ref name="MacFarquhar106" /> Die regering het die uitgawes betaal van Rooi Gardes wat deur die land reis en hul "rewolusionêre ondervindings" deel.<ref name="MacFarquhar110">MacFarquhar, Roderick en Schoenhals, Michael. ''Mao's Last Revolution''. Harvard University Press, 2006. bl. 110</ref> Op die Rooi Garde-byeenkomste het Lin ook ’n beroep gedoen om die vernietiging van die "[[Vier Ou Dinge]]", naamlik ou gebruike, kultuur, gewoontes en idees.<ref name="disorder2" /> Lin se toesprake, vol [[retoriek]] maar met min besonderhede, het nie aangedui wat as deel van die veldtog "vernietig" behoort te word nie. Mao het geglo as ’n groot wanorde geskep word, sal die massa die beweging self in ’n rigting stuur eerder as om te wag dat die owerhede vir hulle sê wat om te doen. As gevolg daarvan het die beweging gou handuit geruk. Sommige veranderings wat met die "Vier Ou Dinge"-veldtog verband gehou het, was goedaardig, soos die hernoeming van straatname, plekke en selfs mense; miljoene babas het in dié tyd name gekry wat met die rewolusie verband hou. Ander aspekte van die aanslag van die Rooi Gardes was veel meer verwoestend, veral wat kultuur en godsdiens betref. Historiese terreine in elke deel van die land is geplunder en vernietig. Die skade was die ergste in Beijing, ’n stad ryk aan geskiedenis en kultuurskatte. Duisende terreine van historiese belang is verwoes. Rooi Gardes het ook beslag gelê op die Tempel van [[Confucius]] in Qufu, in die provinsie [[Shandong]].<ref name="MacFarquhar119">MacFarquhar, Roderick en Schoenhals, Michael. ''Mao's Last Revolution''. Harvard University Press, 2006. bl. 119</ref> [[Lêer:Kong Yanjin - looking north - P1060200.JPG|duimnael|Die begraafplaas van Confucius is in November 1966 deur Rooi Gardes aangeval.<ref name="Asiaweek, Volume 10">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=dIMMAQAAMAAJ&q=cemetery+Tan+Houlan|title=Asiaweek, Volume 10|publisher=}}</ref><ref name="Jeni Hung">{{cite web |url=http://www.findarticles.com/p/articles/mi_qa3724/is_200304/ai_n9228762 |title=Children of confucius |author=Jeni Hung |publisher=The Spectator |access-date=4 Maart 2007 |date=5 April 2003 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20060321075615/http://www.findarticles.com/p/articles/mi_qa3724/is_200304/ai_n9228762 |archive-date=21 Maart 2006 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref>]] Confucius se begraafplaas en talle ander histories belangrike tombes en artefakte is ontheilig en beskadig.<ref name="Asiaweek, Volume 10" /> Die oorskot van die 76ste-generasie-hertog van Yansheng is tydens die ontheiliging van die begraafplaas uit sy graf verwyder en nakend aan ’n boom voor die paleis gehang.<ref name="Jeni Hung" /> [[Biblioteek|Biblioteke]] vol historiese en buitelandse tekste is vernietig en boeke verbrand. [[Tempel]]s, [[kerk]]e, [[moskee]]s, [[klooster]]s en begraafplase is toegemaak en soms vir ander doeleindes gebruik, geplunder en verwoes.<ref>[http://wwwistp.murdoch.edu.au/publications/e_public/Case%20Studies_Asia/tourchin/tourchin.htm murdoch edu] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20051225041328/http://wwwistp.murdoch.edu.au/publications/e_public/Case%20Studies_Asia/tourchin/tourchin.htm |date=5 Desember 2005 }}</ref> Marxistiese propaganda het [[Boeddhisme]] as bygeloof uitgebeeld, en godsdiens is beskou as ’n doel tot vyandelike buitelandse insypeling en ’n instrument van die "heersersklas".<ref name="Dan Smyer 2007">Yu, Dan Smyer. "Delayed contention with the Chinese Marxist scapegoat complex: re-membering Tibetan Buddhism in the PRC." The Tibet Journal 32.1 (2007)</ref> Geestelikes is in hegtenis geneem en na kampe gestuur; baie [[Tibettaanse Boeddhisme|Tibettaanse Boeddhiste]] is met vuurwapens gedwing om aan die verwoesting van hul kloosters deel te neem.<ref name="Dan Smyer 2007" /> Twee jaar lank, tot in Julie 1968, en in sommige gebiede vir veel langer, het die Rooi Gardes hul gesag uitgebrei en die pas van hul pogings tot sosialistiese "hervormings" versnel. Hulle het pamflette begin uitdeel waarin hulle hul aksies verduidelik om sosialisme te ontwikkel en versterk. Hulle het die name van vermeende "teenrewolusionêre" in die openbaar opgeplak. Hulle het in groot groepe vergader, debatte gehou en opvoedkundige toneelstukke geskryf. Hulle het openbare vergaderings gehou om vermeende "teenrewolusionêre" te veroordeel en selfkritiek onder hulle te ontlok. Een van baie aanhalings in die Klein Rooi Boek (''Mao Se Aanhalings'') dat die Rooi Gardes later sou dien as ’n gids wat deur Mao verskaf is, is: <blockquote>"Die wêreld is julle s’n, sowel as ons s'n, maar in die laaste ontleding is dit julle s’n. Julle jong mense, vol drif en lewenskrag, is in die bloeityd van jul lewe, soos die son teen agt- of negeuur soggens. Ons hoop is op julle gevestig … Die wêreld behoort aan julle. China se toekoms behoort aan julle."</blockquote> Altesaam 350&nbsp;miljoen eksemplare van die boek is teen Desember 1967 gedruk.<ref>Lu, Xing. [2004] (2004). Rhetoric of the Chinese Cultural Revolution: The Impact on Chinese Thought, Culture, and Communication. UNC Press. {{ISBN|1-57003-543-1}}</ref> Dit was die meganisme wat die Rooi Gardes aangedryf het as die toekoms van China. Hoewel geweld verbied is in die Sestien Punte en ander verklarings van die sentrale Maoïstiese leiers ten gunste van ’n "verbale stryd", was fisieke geweld volop. Verbale gevegte tussen aktivistegroepe het in geweld ontaard, veral nadat aktiviste in 1967 op wapens van die weermag begin beslag lê het. Die sentrale Maoïstiese leiers het nie veel ingegryp nie en dit het soms selfs gelyk asof hulle ’n "fisieke stryd" aanmoedig. Eers nadat die [[Volksbevrydingsleër]] in 1969 tussenbeide begin tree het, het die owerhede begin om die massabeweging te onderdruk. Op 22 Augustus 1966 is ’n sentrale bevel uitgereik om ’n einde te bring aan polisie-ingryping in die bedrywighede van die Rooi Gardes.<ref name=mac124>MacFarquhar, Roderick en Schoenhals, Michael. ''Mao's Last Revolution''. Harvard University Press, 2006. bl. 124</ref> Dié in die polisie wat die bevel teengestaan het, is gebrandmerk as "teenrewolusionêre". Mao se aanprysing van rebellie was in effek ’n onderskrywing van die Rooi Gardes se dade, wat al hoe gewelddadiger geraak het.<ref>MacFarquhar & Schoenhals; bl. 515</ref> Openbare veiligheid in China het vinnig agteruitgegaan weens die sentrale amptenare se opheffing van perke op gewelddadige optrede.<ref name="MacFarquhar126">MacFarquhar, Roderick en Schoenhals, Michael. ''Mao's Last Revolution''. Harvard University Press, 2006. bl. 126</ref> Xie Fuzhi, die nasionale hoof van polisie, het gesê dit is niks vreesliks as Rooi Gardes "slegte mense" doodslaan nie.<ref name="MacFarquhar125">MacFarquhar, Roderick en Schoenhals, Michael. ''Mao's Last Revolution''. Harvard University Press, 2006. bl. 125</ref> Die polisie het Xie se opmerking aan die Rooi Gardes oorgedra, en hulle het hul optrede verskerp.<ref name="MacFarquhar125" /> In die loop van sowat twee weke is nagenoeg 100 onderwysers, skoolbeamptes en opgevoede kaders net in Beijing se wesdristrik dood. Die gewondes was "te veel om te tel".<ref name="MacFarquhar126">MacFarquhar, Roderick en Schoenhals, Michael. ''Mao's Last Revolution''. Harvard University Press, 2006. bl. 126</ref> Daar was talle voorvalle waarin mense gemartel, vermoor en in die openbaar verneder is. Baie mense wat geteiken is, kon nie meer die stres hanteer nie en het selfmoord gepleeg. In Augustus en September 1966 is 1&nbsp;772 mense net in Beijing vermoor. In [[Sjanghai]] was daar in September 704 selfmoorde en 534 sterftes wat met die Kulturele Rewolusie verband gehou het. In Wuhan was daar in dieselfde tydperk 62 selfmoorde en 32 moorde.<ref>MacFarquhar & Schoenhals; bl. 124</ref> Peng Dehuai is na Beijing gebring om in die openbaar bespot te word. In Oktober het Mao ’n "Sentrale Werkkonferensie" byeengeroep om partyleiers wat nog nie oortuig was nie, in te lig oor die "korrektheid" van die Kulturele Rewolusie. Liu Shaoqi en Deng Xiaoping is gebrandmerk as "bourgeois reaksionêre" en is gedwing om selfkritiek te lewer.<ref>MacFarquhar & Schoenhals; bl. 137</ref> Ná die konferensie is Liu, eens die magtigste man in China benewens Mao, in huisarres in Beijing geplaas en daarna na ’n aanhoudingskamp gestuur waar hy mediese sorg geweier is en in 1969 dood is. Deng is drie keer weggestuur vir ’n tydperk van "heropvoeding". Hy is eindelik na [[Jiangxi]] gestuur om in ’n enjinfabriek te werk. === 1967 === Op 3 Januarie 1967 het Lin Biao en Jiang Qing die plaaslike media en grondvlakorganisasies ingespan om die sogenaamde [[Januariestorm]] teweeg te bring waarin Sjanghai se munisipale regering omvergewerp is.<ref>Yan, Jiaqi. Gao, Gao. [1996] (1996). Turbulent Decade: A History of the Cultural Revolution. {{ISBN|0-8248-1695-1}}.</ref> Dit het die weg gebaan vir die jong fabriekswerker Wang Hongwen om beheer van die stad oor te neem as leier van die sogenaamde Sjanghai-volkskommune, later hernoem tot die Munisipale Rewolusionêre Komitee. In Beijing was Liu Shaoqi en Deng Xiaoping weer eens die teikens van kritiek; ander het die onderpremier, Tao Zhu, aangeval. Selfs sentrale regeringsamptenare was dus nou ’n maklike prooi vir aanvalle. Op 8 Januarie het Mao hierdie optredes geprys deur middel van die partykoerant ''Volksdagblad'', en ’n beroep op alle plaaslike regeringsleiers gedoen om selfkritiek toe te pas of ander te kritiseer wat van "teenrewolusionêre bedrywighede" verdink word. Baie plaaslike owerhede het Sjanghai se voorbeeld gevolg, met Rooi Gardes of ander rewolusionêre groepe wat die mag van gevestigde regeringsliggame oorgeneem het. In Februarie het Jiang Qing en Lin Biao, met die steun van Mao, daarop aangedring dat die klassestryd na die weermag uitgebrei word. Baie vooraanstaande generaals van die Volksbevrydingsleër wat sleutelrolle gespeel het in die Kommunistiese oorwinning in die [[Chinese Burgeroorlog]], het hul kommer oor en teenstand van die Kulturele Rewolusie uitgespreek. Die minister van buitelandse sake, Chen Yi, en die onderpremier, Tan Zhenlin, het die gebeure in Sjanghai veroordeel en gesê die beweging sal nog die regering se ondergang beteken. Dié groep partyleiers is daarna die "Februarie-teenstroom" genoem. Baie van hulle is beskuldig dat hulle die revolusie saboteer en het in politieke onguns verval. Terselfdertyd het sommige Rooi Garde-organisasies in opstand gekom teen ander Rooi Gardes wat rewolusionêre boodskappe versprei het wat van hulle s’n verskil, en dit het die chaos vererger. In April het Jiang Qing, in opdrag van Mao, probeer om die Rooi Garde-groepe in bedwang te bring deur middel van ’n bevel dat alle "ongesonde bedrywighede" gestaak moet word. Op 6 April 1967 is Liu Shaoqi openlik veroordeel deur ’n Zhongnanhai-faksie waarvan Jiang Qing en Kang Sheng, en ook Mao self, lede was. Die situasie het vinnig handuit geruk. Daar was geen toesig oor plaaslike rewolusionêre bedrywighede nie. Terwyl regerings- en partyorganisasies deur die hele land in duie gestort het, was dit nie meer duidelik wie werklik lojaal jeens Mao se rewolusionêre visie was of wie die golf van chaos vir eie gewin gery het nie. Teen Julie was faksiegeweld deur die hele land algemeen. Op 22 Julie het Jiang Qing die Rooi Gardes opdrag gegee om die Volksbevrydingsleër te vervang indien nodig, aangesien die lojaliteit van plaaslike weermageenhede jeens die "rewolusionêre saak" nie meer seker was nie. Nadat Jiang Qing hulle aanvanklik geprys het, het Rooi Gardes kasernes en ander weermaggeboue begin plunder en besteel. Dit kon nie deur weermaggeneraals gekeer word nie en het tot die herfs van 1968 voortgeduur. In die sentrale stad [[Wuhan]] het twee groot rewolusionêre organisasies nes in baie ander stede ontstaan – die een het die establishment gesteun en die ander was daarteen. Die twee groepe het gewelddadig beheer oor die stad probeer oorneem. Chen Zaidao, die weermaggeneraal in beheer van die streek, het gehelp om die betogers wat teen die establishment was te onderdruk. Midde-in die wanorde het Mao egter self na Wuhan gevlieg met ’n groot geselskap van sentrale amptenare in ’n poging om militêre lojaliteit in die streek te verseker. In reaksie het plaaslike opstokers Mao se onderhandelaar, Wang Li, gevange geneem. Daarna is generaal Chen Zaidao deur Jiang Qing en die res van die Kulturele Rewolusiegroep na Beijing gebring en veroordeel. In dié jaar is die viering van die [[Chinese Nuwejaar]] in China verbied; dit is eers 13 jaar later heringestel.<ref>{{cite web |url=http://www.newschinamag.com/magazine/the-new-year-that-wasnt |title=The New Year That Wasn’t |last1=Huang |first1=Wei |last2=Xie |first2=Ying |date=Januarie 2012 |website=NewsChina |publisher=NewsChinaMagazine |access-date=24 Februarie 2015 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20160314142904/http://www.newschinamag.com/magazine/the-new-year-that-wasnt |archive-date=14 Maart 2016 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> === 1968 === In die lente van 1968 het ’n reuseveldtog begin om Mao, wat reeds aanbid is, tot goddelike status te verhef. Op 27 Julie 1968 is die Rooi Gardes se mag oor die weermag amptelik beëindig en het die sentrale regering eenhede ingestuur om baie streke te beskerm wat steeds teikens van die Rooi Gardes was. ’n Jaar later is die Rooi Garde-faksies heeltemal ontbind; Mao was bang die chaos wat hulle veroorsaak het – en steeds kon veroorsaak – sal heeltemal buite beheer raak en dit wat oor was van die partyorganisasie vernietig. Hulle het in ’n groot mate hul doel gedien: Mao en sy radikale kollegas het hul politieke mag verenig. Vroeg in Oktober het Mao ’n veldtog begin om van dislojale amptenare ontslae te raak. Baie is na die platteland gestuur om in strafkampe te gaan werk. Liu is "vir altyd" uit die Kommunistiese Party geskop. In Desember 1968 het Mao die "Na die Platteland"-beweging begin waarin jong intellektuele uit die stede na die platteland gestuur is. Dit het ’n dekade geduur. Die term "intellektuele" is in die breedste sin moontlik gebruik om te verwys na studente wat pas met middelbare skool klaargemaak het. In die laat 1970's is hierdie "jong intellektuele" eindelik toegelaat om na hul tuisstede terug te keer. Die beweging was deels ’n manier om die Rooi Gardes uit die stede na die platteland te stuur waar hulle minder sosiale ontwrigting kon veroorsaak.<ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=-2PVYI4kAtQC&pg=PA18#v=onepage&q&f=false |title=Made In China: What Western Managers Can Learn from Trailblazing Chinese Entrepreneurs |author= Donald N. Sull |author2= Yong Wang |pages=17–18 |publisher= Harvard Business School Press |year= 2005 |isbn=978-1-59139-715-1 }}</ref> == Lin Biao-fase == === Oordrag van mag === Die Negende Partykongres is in April 1969 gehou en het onder meer ten doel gehad om nuwe lewe in die party te blaas deur middel van vars gedagtes en nuwe kaders nadat baie van die ou kaders in die stryd van die vorige paar jaar vernietig is.<ref>MacFarquhar en Schoenhals, bl. 285.</ref> Die institusionele raamwerk van die party wat twee dekades vroeër gevestig is, was feitlik heeltemal tot niet. {{Aanhalingskas | width = 25% |title = |tstyle = | quote="Ons ervaar nie net grenslose vreugde omdat ons groot leier die grootste Marxis-Leninis van ons tyd, Voorsitter Mao, is nie, maar ook groot vreugde omdat Ondervoorsitter Lin Voorsitter Mao se algemeen erkende opvolger is." | source = '''Premier Zhou Enlai''' op die Negende Partykongres<ref>Soos aangehal in MacFarquhar en Schoenhals, bl. 291.</ref> |qalign = right }} Afgevaardigdes na die kongres is deur rewolusionêre komitees verkies in plaas van deur partylede.<ref>MacFarquhar en Schoenhals, bl. 288.</ref> Die weermag is op ’n veel groter skaal verteenwoordig as op die vorige kongres (28% van die afgevaardigdes was lede van die Volksbevrydingsleër, of VBL) en meer VBL-lede is tot die nuwe sentrale komitee verkies.<ref>MacFarquhar en Schoenhals, bl. 292.</ref> Baie militêre offisiere wat in senior posisies aangestel is, was lojaal teenoor VBL-maarskalk Lin Biao, en dit het ’n nuwe faksieverdeling tussen die militêre en burgerlike leiers veroorsaak.<ref>MacFarquhar en Schoenhals. Hoofstuk 17.</ref> Lin Biao is amptelik verhef tot die party se tweede belangrikste figuur, en hy is in die Kommunistiese Party-grondwet genoem as Mao se "grootste strydgenoot" en "algemeen erkende opvolger".<ref>MacFarquhar en Schoenhals, bl. 291</ref> Lin het die beleidstoespraak op die kongres gelewer: ’n dokument wat onder Mao se leiding deur die onversetlike linkses Yao Wenyuan en Zhang Chunqiao opgestel is.<ref>MacFarquhar en Schoenhals, bl. 289.</ref> Die verslag het Liu Shaoqi en ander "teenrewolusionêre" sterk gekritiseer en was vol aanhalings uit die Klein Rooi Boek. Die sentrale rol van [[Maoïsme]] in die party is bevestig, en Maoïsme is in die grondwet aanvaar as die party se amptelike toonaangewende ideologie. Die kongres het ook ’n nuwe Politburo verkies met Mao Zedong, Lin Biao, Chen Boda, Zhou Enlai en Kang Sheng as lede van die nuwe staande komitee van die Politburo. Lin, Chen en Kang het almal voordeel uit die Kulturele Rewolusie getrek. Zhou, wie se rang verlaag is, het Lin op die kongres sy onomwonde steun toegesê.<ref>MacFarquhar en Schoenhals, bl. 290.</ref> === VBL kry ’n groot rol === Mao se pogings om party- en staatsinstellings te reorganiseer het gemengde resultate gehad. Baie afgeleë provinsies was steeds plofbaar, terwyl die politieke situasie in Beijing gestabiliseer het. Faksiegevegte, waarvan baie gewelddadig was, het op plaaslike vlak voortgeduur ondanks die verklaring dat die Negende Partykongres ’n tydelike "oorwinning" van die Kulturele Rewolusie aandui.<ref>MacFarquhar en Schoenhals, bl. 316.</ref> Ondanks Mao se pogings om ’n front van eenheid op die kongres voor te hou, het die kloof tussen die faksies van Lin Biao se VBL-kamp en die radikale kamp onder Jiang Qing verdiep. Weens ’n persoonlike afkeur van Jiang Qing het baie burgerlike leiers, onder andere die vooraanstaande teoretikus Chen Boda, hulle boonop by Lin Biao geskaar.<ref>Qiu, bl. 115</ref> [[Lêer:Lin Biao.jpg|duimnael|links|upright|Maarskalk Lin Biao is in 1969 in die partygrondwet bevestig as Mao se opvolger.]] Tussen 1966 en 1968 was China internasionaal geïsoleer nadat hy sy vyandelikheid teenoor beide die [[Sowjetunie]] en [[Verenigde State van Amerika]] verklaar het. Die wrywing met die Sowjetunie het in Maart 1969 toegeneem toe China vir ’n [[oorlog]] gereed maak ná grensbotsings aan die [[Ussuri]]rivier.<ref name=m317>MacFarquhar en Schoenhals, bl. 317.</ref> In Oktober is senior leiers uit Beijing ontruim.<ref name="m317" /> Midde-in die spanning het Lin Biao op 18 Oktober, sonder om Mao te raadpleeg, ’n bevel aan die VBL se elf militêre streke uitgereik wat gelyk het soos ’n uitvoerende opdrag om gereed te maak vir oorlog. Dit het die gramskap van Mao opgewek wat dit beskou het as ’n bewys dat sy aangewese opvolger voortydig sy mag probeer oorneem.<ref name="m317" /> Die vooruitsig van oorlog het die VBL en Lin se aansien in binnelandse politiek verhoog, ten koste van Mao.<ref name=m321>MacFarquhar en Schoenhals, bl. 321.</ref> Daar is bewyse wat daarop dui dat Mao beter betrekkinge met die VSA probeer aanknoop het om die VBL se oorheersing in binnelandse sake te voorkom wat sou ontstaan het uit ’n militêre konfrontasie met die Sowjetunie.<ref name="m321" /> Tydens sy ontmoeting met die Amerikaanse president [[Richard Nixon]] in 1972 het Mao daarop gesinspeel dat Lin gekant was teen beter betrekkinge met die VSA.<ref name=m322>MacFarquhar en Schoenhals, bl. 322.</ref> Nadat Lin as Mao se opvolger bevestig is, het sy aanhangers daarop gefokus om die amp van staatsvoorsitter ([[president]]) te herstel. Mao het dit afgeskaf nadat hy van Liu Shaoqi ontslae geraak het. Hulle het gehoop die aanstelling van Lin in ’n grondwetondersteunde rol, óf as voorsitter óf as ondervoorsitter, sou sy opvolging institusionaliseer. Die konsensus in die Politburo was dat Mao weer in dié posisie aangestel word met Lin as ondervoorsitter. Om onbekende redes het Mao egter sy teenstand uitgespreek teen die herskepping van die amp en sy heraanstelling daarin.<ref>MacFarquhar en Schoenhals, bl. 327.</ref> Faksie-onmin het toegeneem op die Tweede Volle Sitting van die Negende Kongres in [[Lushan]] wat laat in Augustus 1970 gehou is. Chen Boda, wat hom nou aan die kant geskaar het van die VBL-faksie, wat aan Lin lojaal was, het steun probeer inwin vir die herstel van die amp president, ondanks Mao se teenkanting.<ref>MacFarquhar en Schoenhals, bl. 331.</ref> Boonop het Chen ’n aanval geloods op Zhang Chunqiao, ’n stoere Maoïs wat die verpersoonliking van die chaos tydens die Kulturele Rewolusie was.<ref>MacFarquhar en Schoenhals, bl. 328.</ref> Die aanval op Zhang is gunstig ontvang deur baie afgevaardigdes op die sitting, en is dalk deur Mao beskou as ’n indirekte aanval op die Kulturele Rewolusie self. Hy het Chen openlik gekonfronteer en hom ’n "vals Marxis" genoem,<ref name=m332>MacFarquhar en Schoenhals, bl. 332.</ref> en hom uit die Politburo se staande komitee geskop. Daarby het hy Lin se voorste generaals gevra om ’n selfkritiek oor hul politieke posisie te skryf as ’n waarskuwing aan Lin. Mao het ook verskeie van sy ondersteuners in die Sentrale Miltêre Kommissie en in leiersrolle in die Bejingse Militêre Streek aangestel.<ref name="m332" /> === Die vlug van Lin Biao === [[Lêer:Huayangpalace layers 2007 09.jpg|duimnael|Graffiti met Lin Biao se voorwoord tot Mao se Klein Rooi Boek. Lin se naam (regs onder) is later uitgekrap, vermoedelik ná sy dood.]] Teen 1971 was die uiteenlopende belange tussen die burgerlike en militêre vleuel van die leiers sigbaar. Mao was bekommerd oor die VBL se nuwe aansien en die ontslag van Chen Boda was die begin van ’n geleidelike afskaling van die VBL se politieke betrokkenheid.<ref>MacFarquhar en Schoenhals, bl. 353.</ref> Volgens amptelike bronne het Lin se ondersteuners die afname van sy magsbasis en verswakkende gesondheid aangevoel, en hulle het beplan om die militêre mag wat hulle nog gehad het, te gebruik om in ’n [[staatsgreep]] van Mao ontslae te raak.<ref name=jin>{{cite book|last=Qiu|first=Jin|title=The Culture of Power: The Lin Biao Incident in the Cultural Revolution|year=1999|publisher=Standard University Press|location=Stanford, Kalifornië}}</ref> Lin se seun, Lin Liguo, en ander militêre samesweerders met hoë range het ’n plan in Sjanghai opgestel om Mao met geweld te onttroon. Hulle het dit "Breë Trekke vir Projek 571" genoem (wat in [[Mandaryns]] baie klink soos "Militêre Opstand"). Daar word betwis of Lin Biao by die proses betrokke was. Hoewel amptelike bronne aandui dat hy die beweerde staatsgreep beplan en uitgevoer het, beeld geleerdes soos Jin Qiu vir Lin uit as ’n passiewe karakter wat deur lede van sy familie en sy ondersteuners gemanipuleer is.<ref name="jin" /> Qiu glo Lin Biao was nooit persoonlik betrokke nie en dat getuienis daarop dui dat Lin Liguo die breë trekke opgestel het.<ref name="jin" /> Die breë trekke bestaan hoofsaaklik uit planne vir ’n lugbombardement deur die lugmag. Aanvanklik sou Zhang Chunqiao en Yao Wenyuan geteiken word, maar eindelik Mao self. As die plan geslaag het, sou Lin sy politieke teenstanders gearresteer en die mag oorgeneem het. Planne om ’n sluipmoordaanval op Mao uit te voer, is na bewering tussen 8 en 10 September 1971 in Sjanghai beraam. Kommer oor Mao se veiligheid is na bewering teenoor die voorsitter geopper. Volgens een interne verslag sou Lin beplan het om die brug waaroor Mao na Beijing sou ry op te blaas. Mao het glo dié brug vermy nadat hy intelligensieverslae ontvang het. Volgens amptelike verslae het Lin Biao, sy vrou, Ye Qun, Lin Liguo en lede van sy personeel op 13 September 1971 probeer om na die Sowjetunie te vlug, skynbaar om [[asiel]] te soek. Op pad daarheen het die brandstof van Lin se vliegtuig glo opgeraak en het dit in [[Mongolië]] neergestort. Almal aan boord het gesterf. ’n Sowjetspan wat die ongeluk ondersoek het, kon nie die oorsaak daarvan vasstel nie, maar hul teorie was dat die vlieënier laag gevlieg het om [[radar]] te ontduik en hom met die vliegtuig se hoogte misgis het. Die amptelike verslag word in twyfel getrek deur buitelandse geleerdes, wat vrae opper oor die Sowjetunie as Lin se keuse van bestemming, die vliegtuig se roete, die identiteit van die passasiers en of ’n staatsgreep werklik plaasgevind het.<ref name="jin" /><ref>Hannam and Lawrence 3–4</ref> Op 13 September het die Politburo ’n noodvergadering gehou om Lin Biao te bespreek. Sy dood is eers op 30 September in Beijing bevestig. Die sentrale komitee het inligting oor die gebeure weerhou, en die nuus van Lin se dood is eers twee maande ná die ongeluk bekend gemaak.<ref name="jin" /> Baie van Lin se ondersteuners het na [[Hongkong]] gevlug; dié wat op die vasteland agtergebly het, is uit hul poste ontslaan. Die gebeure het die partyleiers onkant betrap; die idee dat Lin vir Mao kon verraai, het ’n groot deel van die retoriek van die Kulturele Rewolusie ongeldig gemaak, omdat Lin reeds in die partygrondwet as Mao se "grootste strydgenoot" en "algemeen erkende opvolger" aangewys is. Verskeie maande lank het die partyleiers gesukkel om die "regte manier" te vind om inligting oor die voorval aan die publiek oor te dra.<ref name="jin" /> == Bende van Vier en hul ondergang == === Antagonisme teenoor Zhou en Deng === Mao het ná die Lin Biao-voorval depressief en kluisenaaragtig geword. Daar was geen aanduiding van wie hom sou opvolg nie. Hy was skielik rigtingloos en het probeer uitreik na kamerade wat hy voorheen veroordeel het. Intussen, in September 1972, het hy ’n 38-jarige kader van Sjanghai, Wang Hongwen, na Beijing laat kom en hom ondervoorsitter van die party gemaak.<ref name="mac357">MacFarquhar en Schoenhals, bl. 357.</ref> Wang, ’n voormalige fabriekswerker uit ’n kleinboeragtergrond,<ref name="mac357" /> is skynbaar opgelei as Mao se opvolger.<ref>MacFarquhar en Schoenhals, bl. 364.</ref> Mao se vrou, Jiang Qing, se posisie het ook versterk ná Lin se vlug. Sy het ’n groot invloed in die radikale kamp gehad. Met Mao se gesondheid aan die afneem, was dit duidelik Jiang Qing het politieke ambisies gehad. Sy het haar geskaar aan die kant van Wang Hongwen en die propagandaspesialiste Zhang Chunqiao en Yao Wenyuan; hulle het ’n politieke kliek gevorm wat later neerhalend die "Bende van Vier" genoem is. Teen 1973 het die een politieke stryd ná die ander daartoe gelei dat baie laervlakinstellings, insluitende plaaslike regerings, fabrieke en spoorweë, ’n tekort aan bekwame personeel gehad het wat hul basiese funksies kon verrig.<ref>MacFarquhar en Schoenhals, bl. 340.</ref> Die land se ekonomie was in ’n warboel, wat die rehabilitasie van afgedankte laervlakamptenare nodig gemaak het. Die party se kern is egter oorheers deur voordeeltrekkers uit die Kulturele Rewolusie en linkse radikale wat op ideologiese suiwerheid gefokus het eerder as ekonomiese produktiwiteit. Die ekonomie was in ’n groot mate in die hande van Zhou Enlai, een van die min gematigdes wat oor was. Hy het probeer om weer ’n werkbare ekonomie op te bou, maar was ongewild onder die Bende van Vier, wat hom beskou het as hul grootste politieke bedreiging in die opvolging van Mao. Laat in 1973 het die "Kritiseer Lin, Kritiseer Confucius"-veldtog onder Jiang Qing se leierskap begin om Zhou se politieke posisie te verswak en om hulle van Lin se oënskynlike verraad te distansieer.<ref>MacFarquhar en Schoenhals, bl. 366.</ref> Die doel daarvan was om China te suiwer van Neo-Confucianistiese denke en om Lin Biao se dade te veroordeel as verraadagtig en regressief.<ref>MacFarquhar en Schoenhals, bl. 372.</ref> Net soos in die eerste jare van die Kulturele Rewolusie, is die stryd gevoer deur historiese allegorie, en hoewel Zhou Enlai se naam nooit tydens die veldtog gebruik is nie, was die premier se historiese naamgenoot, die [[Hertog van Zhou]], ’n gereelde teiken. Met die kwesbare ekonomie en Zhou se stryd teen kanker het Deng Xiaoping teruggekeer na die politieke toneel. In Maart 1973 het hy onderpremier geword in die eerste van ’n reeks bevorderings wat Mao goedgekeur het. Nadat Zhou hom in Januarie 1975 aan die aktiewe politiek onttrek het, was Deng in effek in beheer van die regering, party en weermag. Hy het in ’n kort rukkie die bykomende titels VBL-stafhoof, ondervoorsitter van die Kommunistiese Party en ondervoorsitter van die Sentrale Militêre Kommissie gekry.<ref>MacFarquhar en Schoenhals, bl. 381.</ref> Die spoed van Deng se rehabilitasie het die radikale kamp, wat hulself beskou het as Mao se "regmatige" politieke en ideologiese erfgename, onkant betrap. Mao wou Deng gebruik as ’n teenwig vir die militêre faksie in die regering om enige oorblywende invloed van mense wat lojaal teenoor Lin Biao was, te onderdruk. Hy het ook vertroue in die Bende van Vier verloor om die ekonomie te bestuur en het Deng beskou as ’n bekwame en doeltreffende leier. Om die land verarm te los sou nie goed wees vir die nalatenskap van die Kulturele Rewolusie nie, en Mao het hard gewerk om dit te beskerm. Deng se terugkeer het die verhoog geskep vir ’n uitgerekte faksiestryd tussen die radikale Bende van Vier en gematigdes onder Zhou en Deng. In dié tyd het Jiang Qing en haar bondgenote die massamedia en die party se propagandanetwerk beheer, terwyl Zhou en Deng beheer gehad het oor die meeste regeringsinstellings. In sommige besluite het Mao die bende se invloed getemper, maar in ander het hy aan hul eise toegegee. Die bende se groot invloed op die politiek en media het nie verhoed dat Deng sy ekonomiese beleide ingestel het nie. Hy het partyfaksionalisme sterk afgekeur en sy beleide was daarop gemik om eenheid te bevorder as die eerste stap na die herstel van ekonomiese produktiwiteit.<ref name="ReferenceC">MacFarquhar and Schoenhals, Chapter 22</ref> Net soos wat Liu Shaoqi ná die Groot Sprong Voorwaarts hervormings ingestel het, het Deng die spoorweë, staalvervaardiging en ander sleutelgebiede van die ekonomie gestroomlyn. Teen laat 1975 het Mao egter gesien Deng se ekonomiese hervormings kan nadelig vir die nalatenskap van die Kulturele Rewolusie wees en het hy ’n veldtog begin om die "rehabilitasie van die saak vir die regses" teen te staan; hy het daarop gesinspeel dat Deng die land se voorste "regse" is. Mao het Deng in November 1975 aangesê om ’n selfkritiek te skryf, ’n stap wat die Bende van Vier verwelkom het.<ref name="ReferenceC" /> === Die dood van Zhou Enlai === Op 8 Januarie 1976 het Zhou Enlai aan kanker gesterf. Op 15 Januarie is hy begrawe in die teenwoordigheid van al China se mees senior leiers, behalwe Mao; hy het toenemend krities geraak jeens Zhou.<ref>Teiwes en Sun 217–218</ref><ref>Spence 610</ref> Ná sy dood het Mao nie ’n lid van die Bende van Vier of Deng Xiaoping as premier aangestel nie, maar die relatief onbekende Hua Guofeng. Die bende van Vier het gevrees spontane, grootskaalse steun aan Zhou kan tot hul politieke nadeel strek. Hulle het deur die media ’n stel beperkings ingestel op ’n openlike rouproses oor Zhou. Jare van gebelgdheid oor die Kulturele Rewolusie, die openbare vervolging van Deng Xiaoping (wat as Zhou se bondgenoot beskou is) en die verbod op ’n amptelike rouproses het gelei tot ’n algemene misnoeë teenoor Mao en die Bende van Vier.<ref name="TS1">Tiewes en Sun, 213</ref> Amptelike pogings om die verbod af te dwing het ingesluit die afbreek van openbare gedenktekens en die verwydering van plakkate wat Zhou se prestasies verkondig. Op 25 Maart 1976 het Sjanghai se ''Wen Hui Bao'' ’n artikel gepubliseer waarin Zhou genoem is "die kapitalistiese gematigde in die party wat die onboetvaardige kapitalistiese gematigde Deng sy mag help terugkry het". Hierdie propagandistiese pogings om Zhou swart te smeer het egter net die publiek se verknogtheid aan sy nagedagtenis versterk.<ref>Teiwes en Sun 214</ref> === Tiananmen-voorval === Op 4 April 1976, aan die vooraand van China se jaarlikse Qingming-fees, ’n tradisionele roudag, het duisende mense om die Monument aan die Volkshelde in [[Tiananmen-plein]] byeengekom om eer te betoon aan Zhou Enlai. Hulle het kranse, plakkate, gedigte en blomme aan die voet van die monument neergelê.<ref name="Tiananmen1" /> Die doel van die herdenking was om lof te bring aan Zhou, maar die Bende van Vier is ook aangeval vir hul aksies teen die premier. In ’n paar slagspreuke is selfs Mao en sy Kulturele Rewolusie aangeval.<ref name="TS2">Teiwes en Sun 218</ref> Tot 4&nbsp;miljoen mense kon Tiananmen-plein op 4 April besoek het.<ref name="TS2" /> Alle vlakke van die gemeenskap, van die armste kleinboere tot die hoogste VBL-offisiere en die kinders van kaders met hoë range, is in die bedrywighede verteenwoordig. Die mense was gemotiveer deur ’n mengsel van woede oor Zhou se behandeling, opstand teen die Kulturele Rewolusie en onsekerheid oor China se toekoms. Dit het nie gelyk of die voorval deur iemand gereël is nie, maar net ’n uiting van mense se gevoelens was.<ref>Teiwes en Sun 119–220</ref> Die sentrale komitee, onder die leierskap van Jiang Qing, het die voorval "teenrewolusionêr" genoem en kort ná middernag van 6 April al die aandenkings van die plein af laat verwyder. Pogings om die rouklaers in bedwang te bring het tot ’n gewelddadige opstand gelei. Polisiemotors is aan die brand gesteek en ’n skare van meer as 100&nbsp;000 het hul pad oopgeveg tot in verskeie regeringsgeboue om die plein.<ref name="Tiananmen1">Spence, 612</ref> Baie van die mense wat gearresteer is, is later na tronkwerkkampe gestuur. Soortgelyke voorvalle het in ander groot stede voorgekom. Jiang Qing en haar bondgenote het Deng Xiaoping daarvan beskuldig dat hy die meesterbrein agter die voorval is en het verslae daaroor aan amptelike media gegee. Deng is op 7 April amptelik van al sy posisies "binne en buite die party" gestroop. Dit was sy tweede ondergang in 10 jaar.<ref name="Tiananmen1" /> === Mao se dood en die arres van die Bende van Vier === Op 9 September 1976 het Mao Zedong gesterf. Vir sy aanhangers het sy dood die verlies van die rewolusionêre fondament van Kommunistiese China gesimboliseer. Die nasie het gerou; mense het in die strate gehuil en openbare instellings het vir langer as ’n week gesluit. Hua Guofeng was aan die hoof van die begrafniskomitee. Mao het na bewering kort voor sy dood die volgende boodskap aan Hua geskryf: "Met jou in bevel is ek tevrede". Hua het hierdie boodskap gebruik om sy posisie as opvolger te bekragtig. Daar is algemeen geglo hy het nie politieke vaardigheid of ambisie nie, en hy het oënskynlik geen bedreiging vir die Bende van Vier ingehou nie. Die bende se radikale idees was egter ook ongewild by invloedryke oueres en baie partyhervormers. Op 10 Oktober het Spesiale Eenheid 8341, met die steun van maarskalk Ye Jianying, al die lede van die Bende van Vier in ’n onbloedige staatsgreep in hegtenis geneem. == Nadraai == Hoewel Hua Guofeng die Bende van Vier in 1976 in die openbaar veroordeel het, het hy steeds Mao se naam gebruik om die beleide uit die Mao-tydperk te regverdig. Hy het begin met ’n beleid wat bekend geword het as die "[[Twee Wat Ook Als]]",<ref name="Harding" /> naamlik "Wat ook al die beleid is wat van Mao af kom, ons moet dit aanhou steun," en "Wat ook al die riglyne is wat Voorsitter Mao aan ons gegee het, ons moet dit bly volg." Nes Deng, wou Hua die skade van die Kulturele Rewolusie omkeer; maar anders as Deng, wat nuwe ekonomiese modelle vir China wou voorstel, wou Hua die Chinese ekonomie en politieke stelsels aanpas volgens die Sowjetbeplanningstyl van die vroeë 1950's. Dit het gou vir Hua duidelik geword dat dit moeilik was om staatsake sonder Deng Xiaoping te hanteer. Op 10 Oktober het Deng ’n persoonlike brief aan Hua geskryf waarin hy vra om terug te keer na staats- en partysake. Ouer leiers het ook gevra dat Deng terugkeer. Met toenemende druk van alle kante het Hua Deng in Julie 1977 aangestel as onderpremier en hom later tot verskeie ampte bevorder. Deng was nou China se tweede magtigste figuur. In Augustus, op die party se Elfde Kongres in Beijing, is (in volgorde van rang) Hua Guofeng, Ye Jianying, Deng Xiaoping, Li Xiannian en Wang Dongxing aangestel as nuwe lede van die Politburo se staande komitee.<ref>[http://www.nihaotw.com/zhuanti/16da/pages/ghls_11.htm Basic Knowledge about the Communist Party of China: The Eleventh Congress] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20070624082411/http://www.nihaotw.com/zhuanti/16da/pages/ghls_11.htm |date=24 Junie 2007 }}</ref> In Mei 1978 het Deng van die geleentheid gebruik gemaak om sy protégé Hu Yaobang se mag te verhoog. Hu het ’n artikel in die ''Guangming-dagblad'' gepubliseer waarin hy slim gebruik gemaak het van Mao-aanhalings en waarin hy Deng se idees lof toeswaai. Hierna het Hua Deng begin ondersteun. Op 1 Julie het Deng Mao se selfkritiekverslag van 1962 bekend gemaak oor die mislukking van die Groot Sprong Voorwaarts. Met ’n uitgebreide magsbasis het Deng in September 1978 begin om Hua se "Twee Wat Ook Als" in die openbaar aan te val.<ref name="Harding">Harding, Harry. [1987] (1987). China's Second Revolution: Reform after Mao. Brookings Institution Press. {{ISBN|0-8157-3462-X}}</ref> Op 18 Desember 1978 is die deurslaggewende Derde Volle Sitting van die Elfde Sentrale Komitee gehou. Deng het ’n beroep gedoen om "’n bevryding van gedagtes" en het die party aangespoor om "waarheid in feite te soek" en afstand te doen van ideologiese dogma. Die sitting was die amptelike begin van die ekonomiese hervormings in China. Hua het homself gekritiseer en gesê die "Twee Wat Ook Als" was ’n fout. Wang Dongxing, ’n getroue bondgenoot van Mao, is ook gekritiseer. Op die sitting het die party sy oordeel oor die Tiananmen-voorval omgekeer en aan die onteerde leier Liu Shaoqi ’n laat staatsbegrafnis toegestaan.<ref>Andrew, Christopher. Mitrokhin, Vasili. [2005] (2005). The World was Going Our Way: The KGB and the Battle for the Third World. Basic Books Publishing. {{ISBN|0-465-00311-7}}</ref> Op die Vyfde Volle Sitting, wat in 1980 gehou is, is Peng Zhen, He Long en ander leiers wat in die suiwering tydens die Kulturele Rewolusie in die stof gebyt het, polities gerehabiliteer. Hu Yaobang het as sekretaris-generaal hoof van die party geword. In September het Hua Guofeng bedank en Zhao Ziyang, nog ’n Deng-bondgenoot, het premier geword. Deng het voorsitter van die Sentrale Militêre Kommissie gebly, maar die amptelik mag is oorgedra aan ’n nuwe generasie pragmatiese hervormers wat die beleide van die Kulturele Rewolusie feitlik geheel en al omgekeer het. == Beleid en uitwerking == [[Lêer:Beijing 1968 I.jpg|duimnael|’n Kaart van 1968 van Beijing met strate en landmerke wat tydens die Kulturele Rewolusie hernoem is. Andingmenstraat se naam is verander in "Groot Sprong Voorwaartsweg", Taijichangstraat het die "Weg vir Ewige Rewolusie" geword, Dongjiaominxiang is hernoem tot "Anti-Imperialisteweg", Beihaipark tot "Werkers-boere-soldatepark" en Jingshanpark tot "Rooi Gardepark". Die meeste naamsveranderings van dié tydperk is later terugverander.]] Die Kulturele Rewolusie het ’n regstreekse of onregstreekse invloed op feitlik die hele Chinese bevolking gehad. Tydens die rewolusie is talle ekonomiese bedrywighede gestaak, met "rewolusie", ongeag die vertolking, die hoofdoel in die land. [[Maoïsme|Mao Zedong-denke]] het die sentrale tema van alles geword. Die gesag van die Rooi Gardes het hoër geword as dié van die weermag, plaaslike polisie en selfs die reg in die algemeen. Tradisionele kuns en idees is geïgnoreer en in die openbaar aangeval, en loftuitinge vir Mao het dit vervang. Mense is aangemoedig om kulturele instellings te kritiseer en hul ouers en onderwysers te bevraagteken, iets wat tradisioneel streng verbode was. Groot getalle Rooi Gardes het tydens die rewolusie na Beijing gekom, en hul uitgawes is deur die regering gedek. Die treinstelsel was ’n warboel. Die doel van die rewolusie was om die "Vier Ou Dinge" te vernietig en te vervang met die "Vier Nuwe Dinge" – dit het ingesluit enigiets van die verandering van straatname tot die knip van hare, van die plundering van huise tot die vandalisering van kultuurskatte en die ontheiliging van tempels.<ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=GO5HrrJC_aMC&pg=PA62#v=onepage&q&f=false |title= Rhetoric of the Chinese Cultural Revolution: The Impact on Chinese Thought, Culture, and Communication |pages=61–64 |author= Xing Lu |publisher=University of South Carolina Press |year= 2004 |isbn=978-1-57003-543-2 }}</ref> Binne ’n paar jaar is talle antieke geboue, artefakte, boeke en skilderye deur die Rooi Gardes vernietig. Die status van die tradisionele Chinese kultuur en instellings is ook geskaad en die beoefening van baie tradisies het afgeneem. Die doel van die rewolusie was om ontslae te raak van "monsters en duiwels": almal wat bourgeois idees in die party, regering en weermag en onder intellektuele bevorder het, sowel as dié uit ’n uitbuitende familieagtergrond of wat behoort het tot die [[Vyf Swart Kategorieë]] (grondeienaars, ryk boere, teenrewolusionêre, mense met ’n slegte invloed en regsgesindes). Groot getalle mense is gebrandmerk as "monsters en duiwels", ongeag of hulle skuldig was of nie, en hulle is in die openbaar veroordeel, verneder en geslaan. Te midde van die rewolusionêre koors het leerlinge hul onderwysers veroordeel en kinders hul ouers.<ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=GO5HrrJC_aMC&pg=PA60#v=onepage&q&f=false |title= Rhetoric of the Chinese Cultural Revolution: The Impact on Chinese Thought, Culture, and Communication |pages=59–61 |author= Xing Lu |publisher=University of South Carolina Press |year= 2004 |isbn=978-1-57003-543-2 }}</ref> Baie mense is weens mishandeling dood en ander het selfmoord gepleeg. In 1968 is jeugdiges na die platteland gestuur om oor boerdery te leer, en die vertrek van miljoene uit die stede het gehelp om die gewelddadigste fase van die Kulturele Rewolusie te beëindig.<ref name="turmoil">[https://books.google.com/books?id=XbapwCJRtdUC&pg=PA10#v=onepage&q&f=false King. bl. 10]</ref> Die uitwerking van die rewolusie was vir miljoene mense in China rampspoedig, en tog het dit voordele vir sekere dele van die bevolking ingehou, soos vir plattelanders. Hoewel die vyandigheid teenoor die intellektuele elite gelei het tot ’n afname in die gehalte van opvoeding, veral die hoër onderwys, het die radikale beleide ook daarvoor gesorg dat baie kinders in die plattelandse gemeenskappe vir die eerste keer ’n middelbareskoolopvoeding gekry het en dit het bygedra tot die plattelandse ekonomiese ontwikkeling van die 1970's en '80's.<ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=iRr8GOrCLgkC&pg=PA163#v=onepage&q&f=false |title=Rise of the Red Engineers: The Cultural Revolution and the Origins of China's New Class |author= Joel Andreas |page=163 |publisher= Stanford University Press |year= 2009 |isbn=978-0-8047-6078-2 }}</ref> Groot getalle gesondheidswerkers is ook na die platteland gestuur en baie boere het informele mediese opleiding gekry; gesondheidsentrums is ook opgerig. Dit het gelei tot ’n merkbare verbetering in die gesondheid en lewensverwagting van die algemene bevolking.<ref name="Huang Foreign Affairs 2011">{{cite journal|url=http://www.foreignaffairs.com/articles/136507/yanzhong-huang/the-sick-man-of-asia |last=Huang|first=Yanzhong|journal=Foreign Affairs|title=The Sick Man of Asia. China's Health Crisis|volume=90|number=6|year=2011|pages=119–36}}</ref> Nadat die gewelddadigste fase van die Kulturele Rewolusie in die 1960's geëindig het, het die aanval op die tradisionele kultuur in 1973 voortgeduur met ’n veldtog teen Lin Biao en Confucius as deel van die stryd teen die gematigde elemente in die Kommunistiese Party. Die Kulturele Rewolusie het baie interne magstryde in die party onthul, waarvan baie niks te doen gehad het met die groter stryde tussen partyleiers nie maar eerder ontstaan het uit plaaslike faksionalisme en persoonlike vetes. Weens die chaotiese politieke omgewing was plaaslike regerings ongeorganiseerd en onstabiel, indien hulle enigsins bestaan het. Lede van verskillende faksies het dikwels in die strate baklei en politieke sluipmoordaanvalle was volop. Die massas het spontaan by faksies betrokke geraak en openlik teen ander faksies geveg. Die ideologieë van dié faksies was soms vaag, met die stryd om plaaslike mag dikwels die enigste motivering vir die gevegte. === Opvoeding === Die Kulturele Rewolusie het China se opvoedingstelsel vir ’n ruk tot stilstand gedwing. In die vroeë maande van die rewolusie het skole en universiteite toegemaak. Laer- en middelbare skole is geleidelik heropen, maar kolleges en universiteite was tot in 1970 toe; sommige het eers in 1972 weer heropen.<ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=iRr8GOrCLgkC&pg=PA164#v=onepage&q&f=false |title=Rise of the Red Engineers: The Cultural Revolution and the Origins of China's New Class |author= Joel Andreas |page=164 |publisher= Stanford University Press |year= 2009 |isbn=978-0-8047-6078-2 }}</ref> Die universiteite se toelatingseksamens is ná 1966 gekanselleer en is later vervang met ’n stelsel waar studente deur fabrieke, dorpe en militêre eenhede aanbeveel is. Toelatingseksamens is eers weer in 1977 onder Deng Xiaoping ingestel. Volgens die dokumente vir die vervolging van die Bende van Vier is 142&nbsp;000 kaders en onderwysers in opvoedingskringe vervolg en is verskeie bekende akademici, wetenskaplikes en opvoeders dood.<ref name="documents">{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=ipHX7n55ISIC&pg=PA132#v=onepage&q&f=false |title=Chinese Politics: Fall of Hua Kuo-Feng (1980) to the Twelfth Party Congress (1982) |editor= James T. Myers |editor2= Jürgen Domes |editor3= Erik von Groeling |publisher=University of South Carolina Press |year= 1995 |isbn= 978-1-57003-063-5 }}</ref> Daar word dikwels in die Weste sowel as in China na hierdie generasie gefolterde en swak opgevoede individue as die "verlore geslag" verwys.<ref>{{cite book |url= https://books.google.com/books?id=GO5HrrJC_aMC&pg=PA195#v=onepage&q&f=false |title= Rhetoric of the Chinese Cultural Revolution: The Impact on Chinese Thought, Culture, and Communication |author= Xing Lu |page=195 |publisher=University of South Carolina Press |year= 2004 |isbn=978-1-57003-543-2 }}</ref><ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=YFkx41kszGUC&pg=PA55#v=onepage&q&f=false |title=A River Forever Flowing: Cross-cultural Lives and Identities in the Multicultural Landscape |author= Ming Fang He |page=55 |publisher= Information Age Publishing|date= 2000|isbn=978-1-59311-076-5 }}</ref><ref>{{cite news |url=http://edition.cnn.com/2012/10/24/world/asia/china-lost-generation/ |title=China's 'lost generation' recall hardships of Cultural Revolution |author=Tracy You |work=CNN |date=25 Oktober 2012 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200125124443/https://edition.cnn.com/2012/10/24/world/asia/china-lost-generation/ |archive-date=25 Januarie 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Die skoolopvoeding is verkort en die standaard het gedaal, en tog het die deel van die bevolking wat hul primêre skoolopleiding gekry het, toegeneem van minder as die helfte voor die rewolusie tot feitlik almal ná die tyd. Dié met ’n middelbareskoolopvoeding het van 15% tot meer as twee-derdes gestyg. Die opvoedingsgeleenthede op die platteland het geweldig toegeneem, terwyl dié vir stedelike kinders beperk is deur beleide teen die elite.<ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=iRr8GOrCLgkC&pg=PA166#v=onepage&q&f=false |title=Rise of the Red Engineers: The Cultural Revolution and the Origins of China's New Class |author= Joel Andreas |pages=166–67 |publisher= Stanford University Press |year= 2009 |isbn=978-0-8047-6078-2 }}</ref> === Slagspreuke en retoriek === [[Lêer:Cultural revolution anhui.jpg|duimnael|upright|Oorblyfsels van ’n plakkaat met rewolusionêre slagspreuke in [[Anhui]].]] Volgens Shaorong Huang was die massauitwerking van die rewolusie te danke aan die groot getal politieke slagspreuke.<ref name=huang>Huang, Shaorong. "The power of Words: Political Slogans as Leverage in Conflict and Conflict Management during China's Cultural Revolution Movement," in Chinese Conflict Management and Resolution, deur Guo-Ming Chen en Ringo Ma (2001), Greenwood Publishing Group</ref> Hy meen retoriek het ’n sentrale rol daarin gespeel om beide leiers en gewone burgers te beïnvloed. Een van die slagspreuke wat algemeen gebruik is, is: "Om te rebelleer is geregverdig."<ref name="huang" /> Volgens Huang was politieke slagspreuke alomteenwoordig in mense se lewe; dit is op van buskaartjies tot sigaretpakkies gedruk.<ref>[[#Gao8|Gao 2008]]. bl. 14.</ref> Werkets was veronderstel om "rewolusie te snap en produksie te verhoog". Boere moes meer varke grootmaak, want "meer varke beteken meer kusnmis, en meer kunsmis beteken meer graan". Selfs ’n terloopse opmerking deur Mao, "[[Patats]] is lekker; ek hou daarvan", het op die platteland ’n algemene slagspreuk geword.<ref name="huang" /> Politieke slagspreuke het drie bronne gehad: Mao, die amptelike media van die party soos ''Volksdagblad'' en die Rooi Gardes.<ref name="huang" /> Laasgenoemde was die gewelddadigste, soos "Werp die vyand op die vloer en trap met die voet op hom", "Lank lewe die rooi terreur!" en "Dié wat teen Voorsitter Mao is, se hondeskedels sal in stukkies gebreek word".<ref name="huang" /> Die sinoloë Lowell Dittmer en Chen Ruoxi wys daarop dat [[Chinees]] histories gekenmerk is deur verfyndheid, delikaatheid, gematigheid en eerlikheid, sowel as die "kweek van ’n verfynde en elegante letterkundige styl".<ref name=dittmerchen>Dittmer, Lowel and Chen Ruoxi. (1981) "Ethics and rhetoric of the Chinese Cultural Revolution," Studies in Chinese Terminology, 19, bl. 108</ref> Dit het tydens die Kulturele Rewolusie varander. Retoriek was vol militante en gewelddadige woorde.<ref name="huang" /> Slagspreuke was ’n kragtige en doeltreffende manier om "gedagtehervorming" teweeg te bring en miljoene mense te mobiliseer in ’n gesamentlike aanval op die subjektiewe wêreld, "terwyl hul objektiewe wêreld terselfdertyd hervorm is".<ref name="huang" /><ref name="Dittmer en Chen 1981, bl. 12">Dittmer en Chen 1981, bl. 12.</ref> Dittmer en Chen glo die klem op politiek het die taal ’n baie doeltreffende vorm van propaganda gemaak, maar "dit ook verander in ’n jargon van stereotipes – vertonerig, herhalend en vervelig".<ref name="Dittmer en Chen 1981, bl. 12" /> Om hulle van die tydperk te distansieer, het Deng Xiaoping se regering politieke slagspreuke aansienlik verminder, hoewel dit weer in die laat 1990's effens toegeneem het. === Kuns en letterkunde === Voor die Kulturele Rewolusie, in die jare 1958–1966, het die [[Drama|teater]] deel van die politieke stryd geword. Toneelstukke is gebruik om sekere lede van die partyleierskap te kritiseer of ondersteun. ’n [[Opera]] deur Wu Han met die naam ''Hai Rui uit Sy Amp Ontslaan'', is vertolk as bedekte kritiek teen Mao. Dit het gelei tot ’n aanval deur die politikus en teaterresensent Yao Wenyuan daarop, en dit word dikwels beskou as die daad wat tot die rewolusie gelei het.<ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=7zFiHwkpo88C&pg=PA236#v=onepage&q&f=false |title=The Contemporary Chinese Historical Drama: Four Studies |author= Rudolf G. Wagner |page=236 |publisher=University of California Press|edition =1st |year= 1990 |isbn=978-0-520-05954-2 }}</ref> Dit het ook die vervolging en dood van Wu Han tot gevolg gehad, asook van ander mense wat by teater betrokke was.<ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=3o_Ujqw4Kh0C&pg=PA102#v=onepage&q&f=false |title= Using the Past to Serve the Present: Historiography and Politics in Contemporary China |editor= by Jonathan Unger |publisher=M.E. Sharpe |page= 102 |year= 1997 |asin=B00FAWPDUU }}</ref><ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=XOGdnCPJSOMC&pg=PA497#v=onepage&q&f=false |title=Biographical Dictionary of Chinese Women, Volume 2 |editor1=Lily Xiao Hong Lee |editor2=A. D. Stefanowska |editor3=Sue Wiles |pages=497–500 |year=2003 |publisher= M.E. Sharpe |isbn=0-7656-0798-0 }}</ref> [[Lêer:Revolutionary opera.jpg|duimnael|Die ballet ''Die Rooi Vroueafdeling'', een van die modeldramas tydens die Kulturele Rewolusie.]] Tydens die rewolusie het Jiang Qing beheer oor die teater oorgeneem en rewolusionêre modeldramas ingestel. Tradisionele operas is verbied omdat hulle as [[Feodalisme|feodalisties]] en bourgeois beskou is, maar rewolusionêre operas is bevorder.<ref>{{cite book |url= https://books.google.com/books?id=GO5HrrJC_aMC&pg=PA115#v=onepage&q&f=false |title= Rhetoric of the Chinese Cultural Revolution: The Impact on Chinese Thought, Culture, and Communication |author= Xing Lu |page=115 |publisher=University of South Carolina Press |year= 2004 |isbn=978-1-57003-543-2 }}</ref> In die eerste drie jaar ná 1967 is agt modeldramas (ses operas en twee baletopvoerings) op die planke gebring; die mees noemenswaardige daarvan was ''Die Legende van die Rooi Lantern''. Hierdie operas was die enigste goedgekeurde stukke en operageselskappe moes hul repertoire daarvolgens aanpas of verander.<ref>[https://books.google.com/books?id=XbapwCJRtdUC&pg=PA176#v=onepage&q&f=false King. bl. 176]</ref> Die modeloperas is ook oor die [[radio]] uitgesaai, op [[Rolprent|film]] vasgelê, in die openbaar oor luidsprekers uitgeblêr en vir kinders in skole en werkers in fabrieke geleer – dit het die enigste vorm van teatervermaak vir miljoene Chinese geword.<ref name="turbulent decade" /><ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=GO5HrrJC_aMC&pg=PA115#v=onepage&q&f=false |title=Rhetoric of the Chinese Cultural Revolution: The Impact on Chinese Thought, Culture, and Communication |author= Xing Lu |page=115 |publisher=University of South Carolina Press |year= 2004 |isbn=978-1-57003-543-2 }}</ref> In 1966 het Jiang Qing ’n beroep gedoen om ’n nuwe vorm van letterkunde en die kunste, asook optrede teen enige vorm daarvan wat as bourgeois, teensosialisties of anti-Maoïsties beskou is.<ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=7bNooFMV12sC&pg=PA352#v=onepage&q&f=false |title=Turbulent Decade: A History of the Cultural Revolution |author1=Jiaqi Yan |author2=Gao Gao |pages=352–53 |publisher= University of Hawai'i Press |edition= 1st |year= 1996 |isbn=978-0-8248-1695-7 }}</ref> Skrywers, kunstenaars en intellektuele wat met die "ou kultuur" verbind is, moes uitgewis word. Dit het die meeste van hulle ingesluit, en hulle is vervolg, gekritiseer en veroordeel; van hulle is in die openbaar verneder, gevange geneem en "hervorm" deur middel van dwangarbeid.<ref name="hong" /> Volgens die dokumente vir die vervolging van die Bende van Vier wat in 1980 uitegreik is, is meer as 2&nbsp;600 mense op die terrein van kuns en letterkunde deur die departement van kultuur alleen vervolg.<ref name="documents">{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=ipHX7n55ISIC&pg=PA132#v=onepage&q&f=false |title=Chinese Politics: Fall of Hua Kuo-Feng (1980) to the Twelfth Party Congress (1982) |editor= James T. Myers |editor2= Jürgen Domes |editor3= Erik von Groeling |publisher=University of South Carolina Press |year= 1995 |isbn= 978-1-57003-063-5 }}</ref> Baie is dood weens die beproewing en vernedering – die naam van 200 bekende skrywers en kunstenaars wat in die Kulturele Rewolusie ná vervolging dood is, is in 1979 in ere herstel.<ref name="hong">{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=S7C9xtFKGWEC&pg=PA213#v=onepage&q&f=false |title=A History of Contemporary Chinese Literature |author= Zicheng Hong |translator=Michael M. Day |publisher=Brill |pages=213–14 |year= 2009 |isbn=978-9004173668 }}</ref> Die werk van net ’n paar skrywers, wat toestemming of nuwe kwalifikasies gekry het, is tydens die rewolusie gepubliseer en herdruk. Die onderwerpe was streng gedefinieer en teen 1968 het geen letterkundetydskrifte meer bestaan nie. Ná 1972 is meer skrywers weer toegelaat om te skryf en verskeie tydskrifte het weer begin verskyn, maar die meeste skrywers kon steeds nie hul werk laat publiseer nie.<ref name="hong" /><ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=S7C9xtFKGWEC&pg=PA219#v=onepage&q&f=false |title=A History of Contemporary Chinese Literature |author= Zicheng Hong |translator=Michael M. Day |publisher=Brill |pages=219–20 |year= 2009 |isbn=978-9004173668 }}</ref> Dieselfde het in die [[rolprent]]bedryf gebeur: ’n Boekie met die titel ''400 rolprente wat gekritiseer moet word'' is uitgegee en verskeie [[regisseur]]s, [[Akteur|akteurs en aktrises]] is gemartel en in hegtenis geneem.<ref name="turbulent decade">{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=7bNooFMV12sC&pg=PA401#v=onepage&q&f=false |title=Turbulent Decade: A History of the Cultural Revolution |author1=Jiaqi Yan |author2=Gao Gao |pages=401–02 |publisher= University of Hawai'i Press |edition= 1st |year= 1996 |isbn=978-0-8248-1695-7 }}</ref> Baie van hulle was Jiang Qing se teenstanders en vriende in die bedryf.<ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=3XNyF4a7xHsC&pg=PA128&lpg=PA128#v=onepage&q&f=false |title=China on Film: A Century of Exploration, Confrontation, and Controversy |author= Paul G. Pickowicz <!--|pages=371–372 -->|pages=128–29 |publisher=Rowman & Littlefield Publisher|year= 2013 |isbn=978-1-4422-1179-7 }}</ref> Geen nuwe rolprente is in sewe jaar vervaardig nie, buiten ’n paar goedgekeurde "modeldramas" en hoogs ideologiese prente.<ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=V0R-3zFSJbkC&pg=PA207#v=onepage&q&f=false |title= Handbook of Chinese Popular Culture |editor= Dingbo Wu |editor2= Patrick D. Murphy |page=207 |publisher=Greenwood Press |year=1994 |isbn= 978-0-313-27808-2 }}</ref> Nadat die Kommuniste beheer oor China oorgeneem het, is ’n groot deel van die gewilde [[musiek]] veroordeel en verbied, en die skrywers van sulke musiek is vervolg.<ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=wiQJmCxVICcC&pg=PA226#v=onepage&q&f=false |title=Jazz Planet |editor= E. Taylor Atkins |page=226 |publisher=University Press of Mississippi |year= 2004 |isbn= 978-1-57806-609-4 }}</ref> Liedjies met rewolusionêre temas is bevorder, soos "Loflied aan die Moederland" en "Die Ooste is Rooi". Veral laasgeboemde was uiters gewild en het die "Vrywilligersmars" de facto as die land se volkslied vervang. Laasgenoemde is egter ná die Kulturele Rewolusie heringestel as volkslied. ==== Propagandakuns ==== Van die langsdurende beelde van die Kulturele Rewolusie kom van plakkate af. Propagandakuns op plakkate is gebruik vir veldtogte en kommunikasie met die massa, en dit was dikwels die hoofbron van inligting vir die bevolking. Hulle is in groot getalle vervaardig en wyd versprei. Hulle is deur die regering en die Rooi Gardes gebruik om die publiek op te voed en die party se ideologieë te versprei.<ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=I3S6mlTj1K4C&pg=PA4#v=onepage&q&f=false |title= Picturing Power in the People's Republic of China: Posters of the Cultural Revolution |editor1=Harriet Evans |editor2=Stephanie Donald |pages=1–5 |publisher= Rowman & Littlefield |year= 1999 |isbn=978-0-8476-9511-9}}</ref> Daar was verskeie soorte; die belangrikste [[genre]]s was die "grootkarakterplakkate" (''dazibao'') en "kommersiële propagandaplakkate" (''xuanchuanhua'').<ref name="posters">{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=XxxKXShYEJwC&pg=PA10#v=onepage&q&f=false |title=Chinese Posters: Art from the Great Proletarian Cultural Revolution |author= Lincoln Cushing |author2= Ann Tompkins |pages=7–12 |publisher=Chronicle Books |year= 2007 |isbn=978-0-8118-5946-2 }}</ref> ’n ''Dazibao'' kon ’n slagspreuk, gedig, kommentaar en/of grafika bevat en is teen openbare mure aangebring. Hulle was belangrik in Mao se stryd in die rewolusie, en hy het self op 5 Augustus 1966 ’n ''dazibao'' geskryf waarin hy ’n oproep op die mense doen om [[#Bombardering van die Hoofkwartier|"die hoofkwartier te bombardeer"]].<ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=XxxKXShYEJwC&pg=PA5#v=onepage&q&f=false |title=Chinese Posters: Art from the Great Proletarian Cultural Revolution |author= Lincoln Cushing |author2= Ann Tompkins |page=5 |publisher=Chronicle Books |year= 2007 |isbn=978-0-8118-5946-2 }}</ref> Die "kommersiële" plakkate is deur die regering geskep en goedkoop aan winkels verskaf sodat mense dit kon koop en in hul huis ophang. Die kunstenaars was amateurs en die plakkate was in ’n sosialisties-realistiese styl met sekere konvensies – die beelde van Mao was byvoorbeeld "rooi en glad en het lig uitgestraal".<ref name="posters" /><ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=h3kDsTxGSJMC&pg=PA360#v=onepage&q&f=false |title=Painters and Politics in the People's Republic of China, 1949–1979 |author= Julia Frances Andrews |page=360 |publisher=University of California Press |year= 1995 |isbn=978-0-520-07981-6 }}</ref> === Historiese oudhede === [[Lêer:Trip to Ningxia and Gansu.jpg|duimnael|Die gesig van [[Boeddha]]s is in die Kulturele Rewolusie verwoes.]] China se historiese terreine, artefakte en argiewe is verwoes omdat hulle beskou is as deel van die "ou manier van dink". Beslag is op artefakte gelê, museums en huise is geplunder en enige voorwerp wat moontlik bourgeois of feodalistiese idees ondersteun het, is verwoes. Daar is min rekords oor presies wat vernietig is – Westerse waarnemers meen ’n groot deel van China se duisende jare oue geskiedenis is daarmee heen, of dit is in die 10 jaar van die rewolusie uit die land gesmokkel en oorsee verkoop. Hoewel die vandalisme gepleeg is deur die rewolusie se vurigste ondersteuners, is dit nie amptelik deur die Kommunistiese Party goedgekeur nie. Hul amptelike beleid was juis die beskerming van sulke voorwerpe. Op 14 Mei 1967 het die party se sentrale komitee ’n dokument uitgevaardig waarin ’n beroep gedoen word om die beskerming van kulturele oudhede en boeke.<ref name="Gao 2008. bl. 21">[[#Gao8|Gao 2008]]. bl. 21.</ref> Enorme skade is desondanks aan China se kultuurerfenis aangerig. Volgens ’n opname in 1972 in Beijing van 18 belangrike kultuurerfenisterreine, onder meer die [[Tempel van die Hemel]] en die [[Ming-graftombe]]s, was daar groot verwoesting. Van die 80 kultuurerfenisterreine onder beskerming van die munisipaliteit is 30 vernietig, en van die 6&nbsp;843 kultuurterreine wat volgens ’n wet van 1958 beskerm word, is 4&nbsp;922 beskadig of verwoes.<ref>{{cite book |url= https://books.google.com/books?id=zDhquEq5kTYC&pg=PA446&f=false#v=onepage&q&f=false |title= Beijing Record: A Physical and Political History of Planning Modern Beijing |author= Jun Wang |pages=446–47 |publisher= World Scientific Publishing Co Pte Ltd. |year= 2011 |isbn=978-9814295727 }}</ref><ref name="Barnouin" /> Talle waardevolle ou boeke, skilderye en ander oudhede is verbrand.<ref name="Barnouin">{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=D1iIkALdmNIC&pg=PA98#v=onepage&q&f=false |title=Ten Years of Turbulence: The Chinese Cultural Revolution |author= Barbara Barnouin |author2= Changgen Yu |page=98 |year=2010 |publisher=Kegan Paul International, Routledge |isbn=978-0-7103-0458-2 }}</ref> Latere [[argeologie]]se uitgrawings en voorwerpe is ná die rewolusie beskerm en verskeie groot ontdekkings, soos dié van die [[Terracottaleër]] en [[Mawangdui]], is ná die hoogtepunt van die rewolusie gemaak.<ref name="Gao 2008. bl. 21" /> === Vervolgings en dodetal === Miljoene Chinese is tydens die Kulturele Rewolusie gewelddadig vervolg. Dié wat as spioene, "revisioniste" of lede van die "verdagte" klasse geëien is, is geslaan, gevange geneem, verkrag, gemartel en stelselmatig lastig geval en verneder, beslag is op hul eiendom gelê en hulle is mediese sorg geweier. Minstens honderdduisende mense is vermoor of uitgehonger of moes hulle letterlik doodwerk. Nog miljoene is onder dwang geskuif. Jong mense moes uit die stede na die platteland trek, waar hulle moes afstand doen van alle vorme van standaardopvoeding en onderwerp is aan die propagandistiese leerstellings van die Kommunistiese Party.<ref name="Harding" /> Baie mense kon nie die marteling en vervolging uithou nie en het selfmoord gepleeg. In die verhoor van die sogenaamde Bende van Vier het ’n Chinese hof verklaar 729&nbsp;511 mense is vervolg, van wie 34&nbsp;800 vermoedelik dood is.<ref>James P. Sterba, ''The New York Times'', 25 Januarie 1981</ref> Volgens die Mao-biografie ''Mao: The Unknown Story'' is ’n geraamde 100&nbsp;000 mense in een van die ergste faksiegevegte in Januarie tot April 1968 in [[Guangxi]] dood voordat premier Zhou die Volksbevrydingsleër gestuur het om tussenbeide te tree.{{sfn|ChangHalliday|2005| p = 545}} Tot 3&nbsp;miljoen mense is tydens die rewolusie dood.{{sfn|ChangHalliday|2005| p = 569}} Ramings van die dodetal, insluitende burgerlikes en Rooi Gardes, verskil baie.<ref>{{cite web |url=http://necrometrics.com/20c5m.htm#Mao |title=Source List and Detailed Death Tolls for the Primary Megadeaths of the Twentieth Century |work=Necrometrics |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200618025957/http://necrometrics.com/20c5m.htm |archive-date=18 Junie 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Dit strek tot ’n paar miljoen, maar ’n raming van sowat 400&nbsp;000 is volgens die historikus Maurice Meisner ’n algemeen aanvaarde minimum.<ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=YpV7vbvclfgC&pg=PA354#v=onepage&q&f=false |title=Mao's China and After: A History of the People's Republic |edition= 3de |author= Maurice Meisner |page=354 |publisher=Free Press |year= 1999 |isbn=978-0-684-85635-3 }}</ref> Volgens MacFarquhar en Schoenhals is sowat 36&nbsp;miljoen mense net op die platteland vervolg, van wie tussen 750&nbsp;000 en 1,5&nbsp;miljoen dood is en rofweg dieselfde getal permanent beseer is.<ref>MacFarquhar en Schoenhals. bl. 262</ref> Die werklike syfers sal seker nooit bekend wees nie, want baie sterfgevalle is nie gerapporteer nie of is verdoesel. Die staat se [[demografie]]se rekords was in dié tyd ook baie swak en China is huiwerig om ’n amptelike ondersoek na die tydperk te gelas.<ref>[http://www.spiegel.de/international/world/0,1518,483023,00.html ''The Chinese Cultural Revolution: Remembering Mao's Victims''] deur Andreas Lorenz (Beijing) ''Der Spiegel'' aanlyn. 15 Mei 2007</ref> == Verwysings == {{Verwysings|3}} == Bronne == * [http://www.asianews.it/news-en/Li-Peng,-the-%E2%80%9Cbutcher-of-Tiananmen,%E2%80%9D-was-%E2%80%9Cready-to-die%E2%80%9D-to-stop-the-student-turmoil-18592.html "Li Peng, the 'Butcher of Tiananmen,' was 'Ready to Die' to Stop the Student Turmoil"]. ''AsiaNews.it''. 2003. Besoek op 21 Augustus 2011. * Barnouin, Barbara en Yu Changgen. [https://books.google.com/books?id=NztlWQeXf2IC&printsec=frontcover&dq=zhou+enlai&hl=en&ei=wBkuTdKyB4H_8AaJucigAQ&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=2&ved=0CCsQ6AEwAQ#v=onepage&q&f=false ''Zhou Enlai: A Political Life'']. Hongkong: Chinese University of Hong Kong, 2006. {{ISBN|962-996-280-2}}. Besoek op 12 Maart 2011. * Chang, Jung en Halliday, Jon. Mao: The Unknown Story.Jonathan Cape, Londen, 2005. * Ewing, Kent. (4 Junie 2011). "Mao's Army on the Attack". ''Asia Times Online''. Asia Times Online (Holdings). Besoek by <http://www.atimes.com/atimes/China/MF04Ad01.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303223806/http://www.atimes.com/atimes/China/MF04Ad01.html |date= 3 Maart 2016 }}> op 16 Junie 2011. * Fong Tak-ho. (19 Mei 2006). "Cultural Revolution? What Revolution?" ''Asia Times Online''. Asia Times Online (Holdings). Besoek by <http://www.atimes.com/atimes/China/HE19Ad01.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110624083748/http://www.atimes.com/atimes/China/HE19Ad01.html |date=24 Junie 2011 }}> op 1 Junie 2011. * {{cite book |title= The Battle for China's Past: Mao and the Cultural Revolution |author= Gao, Mobo |year= 2008 |publisher= Pluto Press |location= Londen |isbn= 978-0-7453-2780-8|ref=Gao08}} Besoek by <https://web.archive.org/web/20121103094507/http://www.strongwindpress.com/pdfs/EBook/The_Battle_for_Chinas_Past.pdf> op 2 September 2012. * {{cite book |title= Art in Turmoil: The Chinese Cultural Revolution, 1966–76 |editor= Richard King |publisher=University of British Columbia Press |year=2010 |isbn=978-0-7748-1543-7 }} * {{cite book |title= Mao's Last Revolution |author= MacFarquhar, Roderick. Schoenhals, Michael. |year= 2006 |publisher= Harvard University Press |isbn= 978-0-674-02332-1 |ref=Har08}} * Spence, Jonathan D. (1999). ''The Search for Modern China'', New York: W.W. Norton and Company. {{ISBN|0-393-97351-4}}. * {{cite book |title= Enemies of the People: The Ordeal of Intellectuals in China's Great Cultural Revolution|author= Thurston, Anne F. |year= 1988 |publisher= Harvard University Press |location= Cambridge |isbn= |ref=Thu88}} * Teiwes, Frederick C. & Sun, Warren. (2004). "The First Tiananmen Incident Revisited: Elite Politics and Crisis Management at the End of the Maoist Era". ''Pacific Affairs''. Vol. 77, No. 2, Summer. 211–35. Besoek by <https://www.jstor.org/stable/40022499> op 11 Maart 2011. * Zhao Ziyang. ''Prisoner of the State: The Secret Journal of Premier Zhao Ziyang''. Vert. en red. Bao Pu, Renee Chiang en Adi Ignatius. New York: Simon and Schuster. 2009. {{ISBN|1-4391-4938-0}} == Eksterne skakels == * [http://www.britannica.com/eb/article-9028164/Cultural-Revolution ''Encyclopædia Britannica''. "The Cultural Revolution"] * [https://web.archive.org/web/20070429003300/http://library.thinkquest.org/26469/cultural-revolution/history.html Geskiedenis van die Kulturele Rewolusie] * [http://www.sinohits.net/posters/index.htm Foto's: Chinese propagandaplakkate] * [http://www.chinese-memorial.org/ Gedenkteken vir slagoffers van die Kulturele Rewolusie] * [http://www.monthlyreview.org/0305pugh.htm "William Hinton on the Cultural Revolution"] deur Dave Pugh * [http://www.cnd.org/CR/english/articles/violence.htm "Student Attacks Against Teachers: The Revolution of 1966"] deur Youqin Wang * {{Commons-kategorie inlyn|Cultural Revolution}} * [[Lêer:Crystal txt.png|15px]] Hierdie artikel is vertaal uit die [[:en:Cultural Revolution|Engelse Wikipedia]] {{Normdata}} {{Voorbladster}} [[Kategorie:Kulturele Rewolusie| ]] 0ds9p7fxcsu8i7zc3fp51ghzdts9zfg 1 161003 2919014 1718743 2026-07-24T07:51:21Z Gaius le Roux 203341 /* Ekstra sin en verwysing na saadjie */ nuwe afdeling 2919014 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} == Ekstra sin en verwysing na saadjie == Goeie dag almal, @[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]], @[[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] Ek het die saadjie "28 Eskader SALM" uitgebrei en wonder of die status van die artikel na volwaardige artikel opgegradeer kan word? Daar is ook die ekstra sin ""LAPES" is 'n Engelse akroniem wat vir "low-altitude parachute extraction system" staan.". Hierdie sin het met die saadjieverwysing verstrengel geraak. Altwee kan sekerlik verwyder word? Ek moes die betrokke sin herhaal om dit van die saadjieverwysing te skei. Groete [[Gebruiker:Gaius le Roux|Gaius le Roux]] ([[Gebruikerbespreking:Gaius le Roux|kontak]]) 07:51, 24 Julie 2026 (UTC) r2rorvxil57bwtxlt2jk08o8fplscxy 0 217267 2918987 2211148 2026-07-23T21:27:07Z ~2026-41259-35 211529 /* */ Geboort Manhattan, New York, NY, VS. 2918987 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Akteur | Naam = Michael Weston | Beeld = Michael Weston by Gage Skidmore.jpg | Beeldbeskrywing = <!-- Vir oormuis-info/ vir siggestremdes; sonder wiki-sintaks --> | Beeldonderskrif = | Geboortenaam = Michael Rubinstein<ref>{{cite web |title=Michael Weston |url=http://www.tvguide.com/celebrities/michael-weston/166362/ |website=[[TV Guide]] |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191021135231/https://www.tvguide.com/celebrities/michael-weston/166362/ |archive-date=21 Oktober 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | Alias = | Geboortedatum = {{Geboortedatum en ouderdom|1973|10|25}} | Geboorteplek = [[Manhattan]], [[New York]], [[New York (deelstaat)|NY]], [[Verenigde State]] | Nasionaliteit = [[Verenigde State|Amerikaans]] | Sterfdatum = | Sterfplek = | Ouers = | Lewensmaat = | Kinders = | Skool = | Universiteit = | Beroep = Akteur en skrywer | Aktiewe jare = 1998- | Noemenswaardige rolprente = | Webwerf = | IMDb = 0922995 | Toekennings = <!-- slegs noemenswaardiges --> }} '''Michael Weston''' (gebore 25 Oktober 1973) is 'n [[Verenigde State|Amerikaanse]] akteur en skrywer. Hy is bekend vir sy rolle in die rolprente ''Garden State'' (2004), ''The Dukes of Hazzard'' (2005), ''Pathology'' (2008), en ''State of Play'' (2009). == Filmografie == === Rolprente === * 1997: ''Dawg's Eye View'' * 2000: ''Sally'' * 2002: ''Wishcraft'' * 2003: ''Evil Alien Conquerors'' * 2003: ''Final Draft'' * 2004: ''Garden State'' * 2005: ''The Dukes of Hazzard'' * 2006: ''Looking for Sunday'' * 2006: ''Wedding Daze'' * 2008: ''Pathology'' * 2009: ''State of Play'' * 2011: ''Brooklyn Brothers Beat the Best'' * 2013: ''Expecting'' * 2015: ''Gravy'' * 2017: ''The Mad Whale'' * ''The Secret Life of Me'' * ''Atticus Run'' == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * {{IMDb|0922995|Michael Weston}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Weston, Michael}} [[Kategorie:Geboortes in 1973]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Amerikaanse manlike akteurs van die 20ste eeu]] [[Kategorie:Amerikaanse manlike akteurs van die 21ste eeu]] oq3z4f7w974ywgywaw8kgyy11xuyef1 0 223668 2918989 2489264 2026-07-23T21:34:58Z ~2026-41259-35 211529 /* */ Lewensmaat: Wayne Gretzky (1988-). 2918989 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Akteur | Naam = Janet Jones Gretzky | Beeld = Janet Jones at TIFF 2014.jpg | Beeldbeskrywing = <!-- Vir oormuis-info/ vir siggestremdes; sonder wiki-sintaks --> | Beeldonderskrif = | Geboortenaam = Janet Marie Jones | Alias = | Geboortedatum = {{Geboortedatum en ouderdom|1961|1|10}} | Geboorteplek = Bridgeton, [[Missouri]], [[Verenigde State]] | Nasionaliteit = [[Verenigde State|Amerikaans]] | Sterfdatum = | Sterfplek = | Ouers = | Lewensmaat = Wayne Gretzky (1988-) | Kinders = 5 | Skool = | Universiteit = | Beroep = Aktrise | Aktiewe jare = 1982–nou | Noemenswaardige rolprente = | Webwerf = | IMDb = 0428314 | Toekennings = <!-- slegs noemenswaardiges --> }} '''Janet Jones Gretzky''' (gebore 10 Januarie 1961) is 'n [[Verenigde State|Amerikaanse]] aktrise. Sy is bekend vir haar rolle in die rolprente ''Annie'' (1982), ''Police Academy 5: Assignment: Miami Beach'' (1988), ''A League of Their Own'' (1992), en ''Alpha Dog'' (2006). == Filmografie == === Rolprente === * 1982: ''Annie'' * 1986: ''American Anthem'' * 1988: ''Police Academy 5: Assignment: Miami Beach'' * 1992: ''A League of Their Own'' * 2006: ''Alpha Dog'' === Televisiereekse === * 1988: ''U.S.A. Today: The Television Series'' === Video's === * 1990: ''Wayne Gretzky: Above and Beyond'' * 1995: ''The Firm: Total Body - Low Impact Aerobics'' * 2000: ''The Firm: Firm Parts - Lower Body Sculpting'' == Eksterne skakels == * {{IMDb|0428314|Janet Jones}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Jones, Janet}} [[Kategorie:Geboortes in 1961]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Amerikaanse aktrises van die 21ste eeu]] [[Kategorie:Amerikaanse aktrises van die 20ste eeu]] 8ug9tm8xh8vzqr662uwl974j5bt4coc 0 228313 2918968 2918550 2026-07-23T19:30:20Z SpesBona 2720 /* Onderafdelings */ + Taichung 2918968 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Vlag | Naam = Republiek China | Artikel = die | Beeld = Flag of the Republic of China.svg | Beeldgrootte = 210px | Geen_grens = | Bynaam = 青天白日滿地紅, letterlik “Blou lug, wit son en geheel rooi grond” | Ander_byname = | Gebruik = 110111 | Simbool = | Verhouding = 2:3 | Goedgekeur_op = 1895 (deur die “Herleef China Geselskap”, oorspronklike weergawe)<br />1906 (byvoeging van die rooi veld)<br />23 Oktober 1911 (vlootvaandel)<br />5 Mei 1921 (deur die Guangzhou-regering)<br />9 Desember 1928 (in vastelandse China)<br />25 Oktober 1945 (in Taiwan)<br />24 Oktober 1954 (gestandaardiseer)<ref name="1954wet">{{zh}} {{cite web |url=http://www.globalflag.idv.tw/wg/gqf.htm |title=中華民國國徽國旗法 |publisher=Globalflag |author=Tai Yu-liang |date=23 Oktober 1954 |accessdate=4 Augustus 2020}}</ref> | Ontwerp = ’n Enkele rooi baan met ’n blou skildhoek waarop ’n wit son met twaalf strale gesentreer is. | Ontwerper = Lu Haodong (die skildhoek van die vlag) en [[Sun Yat-sen]] (die rooi baan van die vlag) | Beeld2 = Naval Jack of the Republic of China.svg | Beeldgrootte2 = 210px | Geen_grens2 = | Bynaam2 = 青天白日旗, letterlik “Blou lug, wit son” | Ander_byname2 = | Gebruik2 = 000001 | Simbool2 = | Verhouding2 = 2:3 | Goedgekeur_op2= 1895 | Ontwerp2 = ’n Blou skildhoek waarop ’n wit son met twaalf strale gesentreer is. | Ontwerper2 = Lu Haodong | Beeld3 = Flag of the Republic of China Army.svg | Beeldgrootte3 = 210px | Geen_grens3 = | Bynaam3 = Weermagvlag | Ander_byname3 = | Gebruik3 = 001000 | Simbool3 = | Verhouding3 = 2:3 | Goedgekeur_op3= | Ontwerp3 = ’n Enkele rooi baan met ’n blou sentrum waarop ’n wit son met twaalf strale gesentreer is. | Ontwerper3 = | Beeld4 = Commander-in-Chief Flag of the Republic of China.svg | Beeldgrootte4 = 210px | Geen_grens4 = | Bynaam4 = Presidentsvlag van die Republiek China (中華民國統帥旗) | Ander_byname4 = | Gebruik4 = 000010 | Simbool4 = | Verhouding4 = 2:3 | Goedgekeur_op4= | Ontwerp4 = ’n Enkele rooi baan met ’n geel fraiing en in die middel ’n blou sirkel waarop ’n wit son met twaalf strale gesentreer is. | Ontwerper4 = }} Die '''nasionale vlag van die [[Republiek China]]''', algemeen bekend as die '''vlag van Taiwan'''<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.nationsonline.org/flags_big/Taiwan_Flag.html |title=Flag of Taiwan |publisher=Nations Online |accessdate=4 Augustus 2020}}</ref><ref name="RTI2">{{en}} {{cite web |url=https://en.rti.org.tw/news/view/id/2008212 |title=Taiwan flag bearer blocked from stage appearance due to Chinese pressure |publisher=Radio Taiwan International |author=Leslie Liao |date=14 September 2022 |accessdate=4 Augustus 2020}}</ref><ref name="CNN2">{{en}} {{cite web |url=https://edition.cnn.com/2022/06/02/media/top-gun-maverick-taiwan-flag-reinstated-intl-hnk/index.html |title='Top Gun: Maverick' brings back the Taiwan flag after controversy |publisher=[[CNN]] |authors=Michelle Toh, Wayne Chang |date=2 June 2022 |accessdate=4 Augustus 2020}}</ref> (of die '''Blou lug, wit son en geheel rooi grond'''), is op [[1 Januarie]] [[1928]] deur die [[Republiek China]] aanvaar en op [[25 Oktober]] [[1949]] deur die Republiek China op [[Taiwan (eiland)|Taiwan]]. Die vlag vertoon ’n enkele rooi baan met ’n blou skildhoek waarop ’n wit son met twaalf strale gesentreer is. Die skyf en driehoeke simboliseer die son en die sonstrale wat daaruit voortvloei. Die vlag is oorspronklik in 1895 deur die Anti-Qing-groepering, die “Herleef China Geselskap” ontwerp en die rooi baan is in 1906 deur [[Sun Yat-sen]] ná sy toespraak bygevoeg.<ref name=":02">{{en}} {{cite web |url=https://english.president.gov.tw/page/96 |title=National flag |publisher=Presidentskap van die Republiek China |accessdate=4 Augustus 2020}}</ref> Die vlag is in 1912 vir die eerste keer as die Vlootvlag op die Chinese vasteland gebruik,<ref name="ROCN">{{en}} Amptelike gaset van die Vlootdepartement van die Republiek China, Julie 1912, bl. 344, [http://twinfo.ncl.edu.tw/tiqry/hypage.cgi?HYPAGE=search/merge_pdf.hpg&sysid=E10D4656&jid=00227485&type=g&vol=01070000&page=頁342-353 pdf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210308125736/https://twinfo.ncl.edu.tw/tiqry/hypage.cgi?HYPAGE=search%2Fmerge_pdf.hpg&sysid=E10D4656&jid=00227485&type=g&vol=01070000&page=%E9%A0%81342-353 |date=8 Maart 2021}}, Nasionale Sentrale Biblioteek – Aanlyngaset</ref> en is in 1928 deur die [[Kuomintang]] (KMT) tot die amptelike [[nasionale vlag]] van die Republiek China verklaar; dit is ook van 1943 tot 1945 deur die Japannees-gesteunde Republiek China gebruik. Dit is vasgelê in artikel ses van die Grondwet van die Republiek China toe dit in 1947 gepromulgeer is. Die vlag word nie meer op die Chinese vasteland gebruik nie weens die Republiek China se nederlaag in die [[Chinese Burgeroorlog]] en die [[Volksrepubliek China]] se stigting in 1949. Sedertdien word die vlag in die “Taiwannese gebied” van die Republiek China gebruik. Aangesien die eilande van Taiwan en Penghu tot 1945 onder [[Japan]]nese beheer was, is die vlag eers in 1945 aldaar gebruik toe die Republiek China beheer verkry het. Die vlag word nou oorwegend gebruik in Taiwan, Penghu, Kinmen, Matsu en ander afgeleë eilande waarheen die Republiek China verplaas is nadat hulle in 1949 tydens die Chinese Burgeroorlog verslaan is. Op die Chinese vasteland is die vlag steeds sigbaar in geskiedkundige [[museum]]s en by militêre [[Begraafplaas|begraafplase]], maar andersins bly sy gebruik onwettig weens sy geskiedenis as ’n kenteken van opposisie teen [[kommunisme]]. Sommige ondersteuners van ’n Taiwannese onafhanklikheid verwerp die vlag weens sy konneksie met Chinese nasionalisme en as ’n uitdrukking van opposisie teenoor die [[Kuomintang]], alhoewel ondersteuners van die [[Demokratiese Progressiewe Party]] en sy leiers die huidige vlag steeds gebruik, beide plaaslik en oorsee.<ref name="ROCHK2">{{en}} {{cite web |url=https://www.taiwannews.com.tw/news/3957011 |title=Hong Kong protester arrested with 30 Taiwanese flags |publisher=Taiwan News |author=Matthew Strong |date=1 Julie 2020 |accessdate=4 Augustus 2020}}</ref> == Geskiedenis == [[Lêer:Xinhai Revolution in Shanghai.jpg|duimnael|links|Die “Vyfkleurvlag” tydens die [[Xinhei-rewolusie]] in [[Shanghai]], 1911]] [[Lêer:Hubei Military Government.jpg|duimnael|links|Die “18-stervlag” van die [[Hubei-rebelle]] in 1911]] [[Lêer:1945 liberation of Hong Kong at Cenotaph.jpg|duimnael|links|Die vlag in Hongkong tydens die Bevrydingsdag in 1945]] Die eerste nasionale vlag van Taiwan is vir die eerste maal in 1663 gedurende die Koninkryk Tungning gebruik. Dit was ’n eenvoudige wit vlag met die karakter “鄭” (''zhèng'') in ’n rooi sirkel in die middel van die wit vlag. Die vlag van die [[Qing-dinastie]] is ook van 1683 tot 1895 gebruik toe die [[Republiek van Formosa]] uitgeroep is. Die vlag van Formosa het ’n [[tier]] op ’n eenvoudige blou met asuurwolke daaronder bevat. Die skildhoek het sy oorsprong in die “Blou-lug-en-wit-son”-vlag (青天白日旗; ''qīngtiān báirì qí'') wat deur Lu Haodong, ’n martelaar van die eerste Guangzhou-opstand in 1895, ontwerp is. Hy het sy ontwerp, wat die rewolusionêre weermag sou verteenwoordig, op 21 Februarie 1895 by die stigting van die “Herleef China Geselskap”, ’n Anti-Qing-groepering in [[Hongkong]] voorgestel. Die twaalf strale van die wit son stel die twaalf maande van en die twaalf tradisionele ''shichen'' ({{zh}} 時辰), ’n tradisionele tydeenheid wat gelykstaande aan twee uur is, voor. Hierdie ontwerp het later die Kuomintang-partyvlag en die wapen van die Republiek China geword. Die twaalf strale van die wit son stel die twaalf maande van en die twaalf tradisionele ''shichen'' ({{zh}} 時辰), ’n tradisionele tydeenheid wat gelykstaande aan twee uur is, voor. Hierdie ontwerp het later die Kuomintang-partyvlag en die wapen van die Republiek China geword. Die “rooi grond”-deel is in winter 1906 deur [[Sun Yat-sen]] toegevoeg om die gestorte bloed van die rewolusionêre magte wat hul lewens geoffer het om die [[Qing-dinastie]] omver te werp en die Republiek China op te rig, voor te stel, waarmee die vlag sy huidige ontwerp bekom het. Volgens [[George Yeo]], ’n voormalige Singapoerse minister van buitelandse sake, is destyds die “Blou-lug-en-wit-son”-vlag by Sun Yat-sen se villa, nou die Sun Yat Sen Nanyang-gedenksaal in Singapoer, deur Teo Eng Hock en sy vrou toegewerk.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://app.mfa.gov.sg/pr/read_content.asp?View,15231 |title='China is to be studied, not feared' |publisher=The Straits Times |author=Rachel Chang |date=17 Julie 2010 |accessdate=10 Junie 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110610153714/http://app.mfa.gov.sg/pr/read_content.asp?View,15231 |archive-date=10 Junie 2011 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://wanqingyuan.com.sg/english/onceupon/spsupp.html |title=Dr Sun & 1911 Revolution – Famous Singapore Chinese Supporters of Dr Sun Yat Sen |accessdate=26 November 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091126010654/http://wanqingyuan.com.sg/english/onceupon/spsupp.html |archive-date=26 November 2009 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Tydens die [[Xinhai-rewolusie]] in 1911, wat tot die oprigting van die Republiek China gelei het, het die verskillende rewolusionêre leërs het verskeie vlae gebruik. Lu Hao-tung se “Blou-lug-en-wit-son”-vlag is in die provinsies [[Guangdong]], [[Guangxi]], [[Yunnan]] en [[Guizhou]] gebruik. In [[Jiujiang]] is tydens ’n vlootopstand op skepe die “Blou-lug-wit-son-en-rooi-grond”-vlag gebruik. In [[Wuhan]] is ’n vlag met 18 geel sterre gebruik om die 18 administratiewe streke tydens die [[Wuchang-opstand]] te verteenwoordig. In [[Shanghai]] en Noord-China is ’n “Vyfkleurvlag” (五色旗; ''wǔ sè qí''; “Vyf-rasse-onder-een-unie”-vag) met vyf horisontale gebruik wat die vyf grootste [[etniese groep]]e van China verteenwoordig het: die [[Han-Chinese|Han]] (rooi), die [[Mantsjoes]] (geel), die [[Mongole]] (blou), die [[Hui-Chinese|Hui]] (wit) en die [[Tibettane]] (swart). Gedurende die [[Japannese Keiserryk|Japannese]] oorheersing van Taiwan (1895 tot 1945) is die [[vlag van Japan]] op die eiland gebruik. Terselfdertyd is die “Vyfkleurvlag” deur die voorlopige senaat van die regering van die Republiek China wat op 1 Januarie 1912 gestig is, as nasionale vlag gekies. Die “18-stervlag” is deur die weermag aanvaar<ref name="army">{{zh}} {{cite web |url=http://www.aiplus.idv.tw/soviet/FARMY.HTM |title=中國歷代陸軍旗幟 |author=Tai Yu-liang |date=23 Oktober 1954 |accessdate=1 Desember 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191201071653/http://www.aiplus.idv.tw/soviet/FARMY.HTM |archive-date=1 Desember 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> en die moderne vlag is as ’n vlootvaandel aanvaar.<ref name="navy">{{zh}} {{cite web |url=http://www.aiplus.idv.tw/soviet/FNAVY.HTM |title=中國歷代海軍旗幟 |author=Tai Yu-liang |date=23 Oktober 1954 |accessdate=29 November 2019 |archive-date=29 November 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191129080701/http://www.aiplus.idv.tw/soviet/FNAVY.HTM |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Sun Yat-sen het egter nie die vyfkleurvlag as geskik geag nie en het geredeneer dat die horisontale orde ’n hiërargie of klassestelsel veronderstel het wat gedurende die dinastiese tyd gegeld het. Nadat president [[Yuan Shikai]] in 1913 diktatoriale magte aangeneem het deur die Nasionale Vergadering te ontbind en die Kuomintang verbied het, het Sun Yat-sen in [[Tokio]] ’n regering in ballingskap gestig en die huidige vlag as die nasionale vlag van die Republiek China ingestel. Hy het voorgegaan om dié ontwerp te gebruik toe die Kuomintang in 1917 ’n teenregering [[Guangzhou]] gestig het. Die moderne vlag is met die “Wet op die nasionale vlag en embleem van die Republiek China” (中華民國國徽國旗法; ''Zhōnghuá Mínguó guóhuī guóqífǎ'') op 17 Desember 1928 amptelik in gebruik geneem, nadat die suksesvolle Noordelike Ekspedisie die [[Beiyang-regering]] omvergewerp het, hoewel plaaslike inwoners die “Vyfkleurvlag” in ’n nieamptelike hoedanigheid aanhou gebruik het.<ref name="flaglaw"/> Een rede vir dié teenstrydigheid in gebruik was gegrond in aanhoudende streeksvooroordele deur amptenare en burgers van Noord-China, wie ten gunste was van die “Vyfkleurvlag”, teen Suiderlinge soos die [[Guangdong|Kantonees]]/[[Hakka (volk)|Hakka]] Sun Yat-sen.{{feit}} Tydens die [[Tweede Chinees-Japannese Oorlog]] het die invallende [[Japannese Keiserryk|Japanners]] verskeie [[Vasalstaat|vasalstate]] gestig wat verskillende vlagontwerpe gebruik het. Die “Hervormde Regering” is in Maart 1938 in [[Nanjing]] gestig om die verskeie marionetregerings wat die Vyfkleurvlag gebruik het, te konsolideer. Toe [[Wang Jingwei]] in 1940 die deur die Japanners in Nanjing ingestelde regering sou oorneem, het hy geëis om die huidige vlag te gebruik as ’n teken om die aanspraak van die Nasionaistiese Regering in [[Chongqing]] onder [[Chiang Kai-shek]] uit te daag en homself as die regmatige opvolger van Sun Yat-sen te posisioneer. Die Japanners het egter voorkeur gegee aan die “Vyfkleurvlag”. As ’n kompromis het die Japanners voorgestel om ’n driehoekige geel wimpel bo-op te voeg met die leuse “Vrede, Antikommunisme, Nasionale Konstruksie” (和平反共建國; ''Hépíng fǎngòng jiàn guó'') in swart, maar dit is deur Wang verwerp. Uiteindelik het Wang en die Japanners ooreengekom dat die geel banier slegs buite gebruik word, tot die banier in 1943 verwyder is, waarvolgens twee mededingende regerings, wat elkeen beweer het dat hulle die wettige Nasionalistiese regering van China was, dieselfde vlag gebruik het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.indiana.edu/~easc/resources/working_paper/noframe_6a_sloga.htm |title=Slogans, Symbols, and Legitimacy: The Case of Wang Jingwei's Nanjing Regime |publisher=East Asian Working Paper Series on Language and Politics in Modern China |author=Andrew Cheung |version=Working paper |year=1995 |accessdate=26 Februarie 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080226023546/http://www.indiana.edu/~easc/resources/working_paper/noframe_6a_sloga.htm |archive-date=26 Februarie 2008 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die nasionale vlag is gespesifiseer in Artikel Ses van die 1947-grondwet van die Republiek China. Die vlag is ook tot in 1949 in Kommunisties-regerde gebiede gebruik. Ná die [[Chinese Burgeroorlog]] in 1949 het die regering van [[Chiang Kai-shek]] die soewereine onafhanklike land van die Republiek China na die eiland van Taiwan verskuif. Op die Chinese vasteland het die kommunistiese magte van [[Mao Zedong]] die [[Volksrepubliek China]] uitgeroep wat sy eie nasionale vlag in gebruik geneem het. Op 23 Oktober 1954 is die “Wet op die Nasionale Embleem en Nasionale Vlag van die Republiek China” (中華民國|國徽|國旗法) deur die wetgewende Yuan gepromulgeer om die grootte, mates, verhouding, vervaardiging en bestuur van die vlag te spesifiseer.<ref name="1954law">{{zh}} {{cite web |url=http://www.globalflag.idv.tw/wg/gqf.htm |title=中華民國國徽國旗法 |author=Tai Yu-liang |date=23 Oktober 1954 |accessdate=8 Desember 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171208094502/http://www.globalflag.idv.tw/wg/gqf.htm |archive-date=8 Desember 2017 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> {{Chinese name |titel = Vlag van die Republiek China |beeld = |onderskrif = |beeldbreedte = |TChinees = 中華民國國旗 |VChinees = 中华民国国旗 |Pinyin = ''Zhōnghuá Mínguó Guóqí'' |WadeGiles = ''Chung1-hua2 Min2-kuo2 Kuo2-ch'i2'' |Kantonees = ''Jūngwàh Màhn·gwok gwokkèih'' |Jyutping = |TaiwanHakka = |Minnanyu = |ander = |betekenis = Republiek China-vlag }} {{Chinese name |titel = Blou lug, wit son en geheel rooi grond |beeld = |onderskrif = |beeldbreedte = |TChinees = 青天白日滿地紅 |VChinees = 青天白日满地红 |Pinyin = ''Qīng Tiān, Bái Rì, Mǎn Dì Hóng'' |WadeGiles = ''Ch’ing1 T’ien1, Bai2 Jih4, Man3 Ti4 Hung2'' |Kantonees = |Jyutping = |TaiwanHakka = |Minnanyu = |ander = |betekenis = Blou lug, wit son en geheel rooi grond }} === Vorige vlae === <center><gallery align="center" widths="150"> Lêer:China Burma India Seal.svg| {{FIAV|historical}} Kenteken van die China-Birma-Indië-veldtog gedurende die [[Tweede Wêreldoorlog]], saamgestel deur die samevoeging van die vlae van die Republiek China en die [[Vlag van die Verenigde State|Verenigde State]] Lêer:Flag of Ming Cheng.svg| {{FIAV|historical}} Vlag van die Koninkryk Tungning, 1661 tot 1683 Lêer:Flag of China (1889–1912).svg| {{FIAV|historical}} Vlag van die [[Qing-dinastie]], 1683 tot 1895 Lêer:Simplified Yellow Tiger Flag.svg| {{FIAV|historical}} Vlag van die [[Republiek van Formosa]], 1895 Lêer:Flag of Japan (1870-1999).svg| {{FIAV|historical}} Vlag van Taiwan onder [[Japannese Keiserryk|Japannese]] bewind, 1895 tot 1945 Lêer:Flag of China (1912–1928).svg| {{FIAV|historical}} Eerste vlag van die Republiek China (五色旗, ''wǔsèqí'', “Vyfkleurvlag”), 1912 tot 1928 Lêer:鐵血十八星旗.svg| {{FIAV|historical}} Gewysigde vlag van die Wuhan Provinsiale Weermag (“18-stervlag”), Vlag van die Republiek China se Weermag van 14 Mei tot 11 Junie 1912 Lêer:十九星旗.svg| {{FIAV|historical}} (“19-stervlag”), Vlag van die Republiek China se Weermag van 11 Junie 1912 tot 1928 Lêer:Flag of the Empire of China (1916).svg| {{FIAV|historical}} Vlag van die [[Chinese Keiserryk]], 1915 tot 1916 Lêer:Flag of the Empire of China (1915–1916).svg| {{FIAV|variant}} Weergawe met Sint Andrieskruis, 1915 tot 1916 Lêer:Flag of the Republic of China.svg| {{FIAV|normal}} Vlag van die Republiek China, sedert 1928, in Taiwan sedert 1945; ook gebruik as vlootvaandel van die Republiek China sedert 1912 Lêer:Flag of the Republic of China-Nanjing (Peace, Anti-Communism, National Construction).svg| {{FIAV|historical}} Vlag van die Japannese satellietstaat Republiek China tydens die Tweede Wêreldoorlog Lêer:Naval Jack of the Republic of China.svg| Die “Blou-lug-en-wit-son”-vlag; ook gebruik as vlootvaandel en partyvlag van die Kuomintang </gallery></center> == Simboliek == [[Lêer:Flag of the Republic of China.JPG|duimnael|’n Wapperende vlag van die Republiek China]] Die “Blou-lug-en-wit-son”-vlag deur Lu Haodong is in Februarie 1895 in [[Hongkong]] voorgestel. Die twaalf strale van die wit son stel die twaalf maande van en die twaalf tradisionele ''shichen'' ({{zh}} 時辰), ’n tradisionele tydeenheid wat gelykstaande aan twee uur is, voor. Die “rooi grond”-deel is in winter 1906 deur [[Sun Yat-sen]] bygevoeg om die gestorte bloed van die rewolusionêre magte wat hul lewens geoffer het om die [[Qing-dinastie]] omver te werp en die Republiek China op te rig, voor te stel. Die drie kleure tesame stem ooreen met die Drie Beginsels van die Volk: blou stel [[nasionalisme]] en [[vryheid]] voor, wit stel [[demokrasie]] en [[gelykheid]] voor en rooi stel die volk se lewensbestaan en [[broederskap]] voor.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://english.president.gov.tw/Default.aspx?tabid=441 |title=Nasionale Vlag |author=Kantoor van die President |publisher=Republiek China (Taiwan) |year=2011 |accessdate=18 Mei 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190518134645/https://english.president.gov.tw/Default.aspx?tabid=441 |archive-date=18 Mei 2019 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> President [[Chiang Kai-shek]] het op die Nasionale Dag in 1929 verklaar dat “so lank as die nasionale vlag met die blou lug, wit son en rooi grond oor die Chinese grond wapper, dit die [[onafhanklikheid]] en vryheid nakomelinge van die Huang-keiser sal simboliseer”. Die blou-en-wit skildhoek word dikwels as partyvlag van die [[Kuomintang]] gebruik. Die vlag het bykomende simboliek ontwikkel weens die unieke en opspraakwekkende politieke status van Taiwan. Op een vlak verteenwoordig die vlag ’n duidelike simbool dat Taiwan nie deur dieselfde regering as die Volksrepubliek China geregeer word nie omdat hierdie vlag duidelik verskil van dié van die [[Vlag van die Volksrepubliek China|Volksrepubliek China]]. Omdat die vlag voorheen regoor China gebruik is, het dit intussen ’n simbool geword van ’n voortsetting van die ideale van die Chinese nasionalisme en bewegings wat hulle vir Chinese hereniging beywer. Dit het ook ’n simbool geword van ’n historiese en huidige verbintenis met China. Daarbenewens is die vlag afgelei van die seël van die Kuomintang en die kleur van die skildhoek word ook met die partykleure vereenselwig. Sommige Chinese sien die vlag as ’n uitdrukking van Chinese nasionalisme en trots, gepaardgaande met gelyklopende verwerping van die huidige kommunistiese regering. Die vlag simboliseer moontlik ook ’n identifisering met en bewondering vir die politieke ideë van [[Sun Yat-sen]] en sy Drie Beginsels van die Volk. Dit is egter ironies dat, gegewe die verbintenis van die vlag met Chinese nasionalisme in teenstelling met Taiwannese onafhanklikheid, die vlag ’n onverwagte bondgenoot in die Volksrepubliek China gevind het. Die Volksrepubliek het onafhanklikheidsgroeperinge in Taiwan gekritiseer wat die vlag wil verander of afstand daarvan doen en het geïmpliseer dat regstappe om so iets uit te voer negatiewe reaksie van die Volksrepubliek China sal ontlok. Die teenwoordigheid van die vlag in Taiwan onderskei egter ook die feit dat Taiwan en die Republiek China se territoriale eilande elders onder jurisdiksie val van ’n land wat onderskei word van die Volksrepubliek China. Die hys van die Taiwannese vlag word selfs deur die uiterste ondersteuners van Taiwannese onafhanklikheid, soos die Taiwannese Solidariteitsunie, voorgestaan wanneer die lede die onderskeie en onafhanklik regeerde stelsels en gebiede van die Republiek China en die Volksrepubliek China beklemtoon. == Ontwerp == [[Lêer:Flag of the Republic of China construction sheet.svg|duimnael|Ontwerp van die vlag in Chinees]] Die spesifieke ontwerpe van die vlag word gevind in die “Wet op die nasionale vlag en embleem van die Republiek China” in 1928. Die verhouding van die vlag is 2:3 waarvan drie kwart rooi is en een kwart blou met ’n wit twaalfpuntige son op. Die wit son se radius is 1⁄8 van die skildhoek se wydte (altesaam 1⁄16 van die vlag se wydte). Elke sonstraal lê op 30 grade sodat die somtotaal van die strale op 360 uitkom. Die afstand tussen die middelpunt van die son en die bopunt van elke sonstraal is dieselfde as die deursnee van die son. Dit son en sy twaalf strale word deur ’n blou sirkel van mekaar geskei, waarvan die deursnee van die wit son gedeel deur vyftien is.<ref name="1928wet">{{zh}} {{cite web |url=https://www.globalflag.idv.tw/wg/gqfggy.htm#ghgqf |title=中華民國國徽國旗法 |publisher=Globalflag |date=17 Desember 1928 |accessdate=4 Augustus 2020}}</ref><ref name="flaglaw">{{zh}} {{cite web |url=https://law.moj.gov.tw/LawClass/LawAll.aspx?pcode=D0020020 |title=中華民國國徽國旗法 |date=23 October 1954 |accessdate=4 Augustus 2020}}</ref> In latere jare is meer spesifikasies van die skildhoek (wat ook as die Kuomintang se vlag gebruik is) in die wetboeke geskryf. In die skets wat in “Wet op die Party en Vervaardiging en Metodes van die Nasionale Vlag” (黨旗國旗之製造及使用辦法), is die son in groter detail geskets en wiskundige waardes is aan elke element van die vlag toegeken. In die wet het die skildhoek steeds ’n verhouding van 2:3 gehad maar die wiskundige waardes is gegee as 24x36 meter. Die deursnee van die son en strale is 6/8 van die hoogte van die skildhoek (in meter sal dit dus 18 wees). Die deursnee van die son sonder die strale is 1/4 van die wydte van die skildhoek, dus 9 meter. Die blou sirkel wat bo-oor die gedeelte van die son en strale is, is ’n 1/15 van die son se deursnee, dus 0,6 meter. Die hoek van die strale, 30 grade, en die aantal het nie verander nie.<ref name="kmtflaglaw">{{zh}} {{cite web |url=http://www.globalflag.idv.tw/wg/gqfggy.htm#zzjsybf |title=黨旗國旗之製造及使用辦法 |publisher=Globalflag |author=Tai Yu-liang |date=19 Mei 2006 |accessdate=4 Augustus 2020}}</ref> Die kleure van die nasionale vlag is donkerrooi, wit en donkerblou. Die Kuomintang-party gebruik slegs wit en donkerblou en albei vlae word met ’n goue fraiing gekroon.<ref name="colorlaw">{{zh}} {{cite web |url=http://www.globalflag.idv.tw/wg/gqfggy.htm#zysjbf |title=國旗黨旗製用升降辦法 |publisher=Globalflag |author=Tai Yu-liang |date=19 Mei 2006 |accessdate=4 Augustus 2020}}</ref> Die wet lys geen spesifieke kleurgewingsproses, soos [[Pantone]], om die vlag te skep of skets nie. Die Departement van Binnelandse Sake verskaf CMYK-waardes slegs vir verwysing.<ref name="MOIfaq">{{zh}} {{cite web |url=https://www.moi.gov.tw/cp.aspx?n=10621 |title=內政部全球資訊網-中文網-國旗大哉問 |accessdate=4 Augustus 2020}}</ref> [[Lêer:Republic of China(Taiwan) sheet.svg|350px|senter|Konstruksietekening]] === Kleure === [[Lêer:Flag of the Republic of China (alternate shade).svg|duimnael|Die nasionale vlag in donker kleure]] Die kleurskema word hieronder gelys: {|class="wikitable" ! [[Lêer:Flag of the Republic of China.svg|40px]]<br />Kleurskema ! style="background:#0028cc;color:white" | Blou ! style="background:#f30001;color:white" | Rooi ! style="background-color:white" | Wit |- | CMYK || 100, 80, 0, 20 || 0, 100, 100, 5~10 || 0, 0, 0, 0 |- | [[RGB-kleurmodel|RGB]] || 0, 40, 204 || 243, 0, 1 || 255, 255, 255 |- | [[Heksadesimale stelsel|Heksadesimaal]] || #0028CC || #F30001 || #FFFFFF |} == Gebruik == [[Lêer:Chinese republic forever.jpg|duimnael|links|’n Plakkaat wat die permanente president van die Republiek China, Yuan Shikai en die voorlopige president van die Republiek, Sun Yat-sen, herdenk.]] [[Lêer:Original United Nations.jpg|duimnael|Oorlogsplakkaat vir die [[Verenigde Nasies]], geskep in 1942 deur die Amerikaanse Kantoor van Oorlogsinformasie, wat die 26 lede van die [[Geallieerdes van die Tweede Wêreldoorlog]] toon, waaronder die Republiek China links bo.]] [[Lêer:Republic of China Flags.jpg|duimnael|links|’n Skaars propagandaplakkaat (''Long Live the Republic'') met al drie die vlae van die Republiek China op. In die middel die eerste nasionale vlag, links die weermagvlag en regs die Sun Yat-sen-vlag (nou die vlag van Taiwan).]] [[Lêer:Naciones Unidas 3.jpg|duimnael|Oorlogsplakkaat vir die Verenigde Nasies, geskep in 1943 deur die Amerikaanse Kantoor van Oorlogsinformasie. In die middel die vlag van die Republiek China as deel van die Geallieerdes.]] Onder politieke toesig van die Kuomintang het die vlag in die vroeë jare van die republiek dieselfde belangrikheid as die Kuomintang se partyvlag gehad. ’n Muur het bestaan waarop die Kuomintang-vlag op linkerkant en die nasionale vlag op regterkant vertoon is, elk teen ’n hoek gedraai met ’n portret van Sun Yat-sen, Vader van die Nasie, in die middel. Vir die spitsberade wat tydens die [[Chinese Burgeroorlog]] tussen die Kuomintang en die [[Kommunistiese Party van China]] plaasgevind het, is die vlag in gelyke stand met dié van die Chinese Sowjetrepubliek (Jiangxi Sowjet) vertoon. Die vlagwet het later die horisontale vertoon van die vlag met die portret van Sun Yat-sen in die middel van die rooi veld gespesifiseer. Hierdie vlag word in talle regeringsgeboue in Taiwan aangetref en dit is ook die vlag wat vertoon word wanneer die president en adjunkpresident van die Republiek China ingesweer word. Die vlag het ’n alomteenwoordigheid in Taiwan. Die hys en stryk van die vlag geskied seremonieel en word deur die vlaglied begelei, terwyl die aanwesiges die vlag met die regterhand teen die regter wenkbrou groet. Van skoolkinders word tradisioneel verwag om soggens aan seremonies deel te neem wanneer die vlag begelei deur die Nasionale Volkslied van die Republiek China gehys word. Voordat die Krygswet in 1987 in Taiwan opgehef is, is van alle vaartuigbestuurders verwag om te stop wanneer hulle ’n vlagseremonie teëkom. Die vlag van die Republiek China word tydens internasionale byeenkomste, waaraan die Volksrepubliek China deelneem, min vertoon, veral as gevolg die Volksrepubliek China se sterk druk oor die politieke status van Taiwan en die gepaardgaande minimale invloed van die Republiek China in hierdie kringe. Pleks daarvan word die Republiek China gewoonlik met ’n pseudoniem (dikwels “Chinese Taipei”) aangekondig en tydens Olimpiese Spele gebruik dit sy eie vlag, die Chinese Taipei-vlag. Dit omdat die [[Internasionale Olimpiese Komitee]] die Volksrepubliek se standpunt erken, waarvolgens die Republiek China ’n ontbinde entiteit en die Republiek China op Taiwan onwettig is. Die verbanning raak ook toeskouers — tydens die [[tafeltennis]]eindstryd gedurende die [[Olimpiese Somerspele 1996]] in [[Atlanta]] is ’n Taiwannese student in hegtenis geneem nadat hy met die vlag van die Republiek China gewaai het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.washingtonpost.com/wp-srv/sports/olympics/daily/tableten/aug/1/arrest.htm |title=Taiwanese spectators arrested |publisher=[[The Washington Post]] |date=1 September 1996 |accessdate=4 Augustus 2020}}</ref> Aan die begin van die 21ste eeu het die simboliek van die vlag egter begin verander, nadat die verhoudings tussen die Kuomintang in Taiwan en die Kommunistiese Party van China verbeter het. Die vlag van die Republiek China begin nou om die gemeensame geskiedenis van die vastelandse China en Taiwan te simboliseer en vervolgens het die Volksrepubliek China dit duidelik gemaak dat ’n verandering van die vlag van die Republiek China ’n groot provokasie ten gunste van Taiwannese onafhanklikheid sal wees. Die dubbelsinnigheid rondom die vlag het tydens die besoek van die Kuomintang se voorsitter, [[Lien Chan]], aan die vastelandse China in April 2005 ontstaan, toe die vlag gedurende seremonies ter eerbetoning van [[Sun Yat-sen]] in aanwesigheid van ampsdraers uit beide die Republiek China en die Volksrepubliek China vertoon is. Een plek in die vastelandse China waar die Wit-Son-vlag steeds opvallend vertoon word is die mosaïek binne die Sun Yat-sen-mausoleum in [[Nanjing]]. Die gebruik van die vlag in Taiwan weerspieël sy omstrede simboliek. Alhoewel ondersteuners van ’n Taiwannese onafhanklikheid soos die vroeëre president [[Chen Shui-bian]] die vlag tydens amptelike staatsverpligtinge gebruik en gegroet het, word dit tydens politieke veldtogte van die Demokratiese Progressiewe Party nooit vertoon nie. Dit is nie net omdat die vlag met die vastelandse China verbind word nie, maar ook weens die insluiting van Kuomintang se party-embleme op die vlag. Daarteenoor word die vlag tydens politieke veldtogte van die Kuomintang baie opvallend gebruik. Hierdie onderskeidelike gebruik raak selfs die kleure wat tydens politieke optogte gebruik word. Optogte van die Kuomintang gebruik veral die kleure van die vlag, met meer blou as rooi, terwyl tydens optogte van die onafhanklikheidsgesinde partye veral groen gebruik word, maar nóg blou nóg rooi. Verskeie ondersteuners van ’n Taiwannese onafhanklikheid soos die vroeëre president [[Lee Teng-hui]] het al vir ’n verwydering van die huidige vlag gepleit en daar bestaan verskeie ontwerpe vir ’n spesifiek Taiwannese vlag. Die vooruitsigte oor ’n verandering van die vlag is egter nie hoog nie, aangesien die verandering van die vlag ’n grondwetlike verandering eis; die huidige vlag geniet ’n groot ondersteuning onder Kuomintang-aanhangers en in ’n minder mate gewildheid onder moderate ondersteuners van ’n Taiwannese onafhanklikheid; en omdat ’n verandering aan die vlag tot politieke spanning met die Volksrepubliek sal kan lei. Gedurende die 2004-verkiesings is vir ’n kort rukkie voorgestel dat indien die groen koalisie die verkiesings sal wen, hulle die Kuomintang sal kan dwing om hul politieke kenteken in een van die vlag afwykende te laat verander. Dié voorstel het tot enkele dae se kontroversie gelei, maar het spoedig in vergetelheid geraak. === Chinese diaspora === Die Oorsese Chinese gemeenskap is oneens oor watter vlag hulle sal verteenwoordig, ondersteuners en organisasies van die Chinese demokrasiebeweging verkies die vlag van die Republiek China bo dié van die Volksrepubliek China om opposisie teenoor kommunistiese heerskappy uit te druk.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/news/world-us-canada-51129460 |title=The battle over which flag to fly in America's Chinatowns |publisher=[[BBC]] |date=20 Januarie 2020 |accessdate=4 Augustus 2020}}</ref> Verskeie Hongkongers het voorheen as deel van die pro-Republiek China en pro-demokrasie-veldtog die vlag van die Republiek China vertoon om hul gemeensame opposisie teenoor die Volksrepubliek China se beleid te beklemtoon en ook om hul respek teenoor Sun Yat-sen se nalatenskap uit te druk.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.scmp.com/news/hong-kong/article/1647095/kmt-supporters-anniversary-event-highlights-fight-save-old-monastery |title=KMT supporters' anniversary event highlights fight to save old monastery |publisher=South China Morning Post |author=Fanny W. Y. Fung |date=24 November 2014 |accessdate=4 Augustus 2020}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://hongkongfp.com/2017/02/26/hong-kongs-pro-taiwan-camp-kuomintang-exiles-conservers-sun-yat-sens-heritage |title=Hong Kong’s ‘pro-Taiwan’ camp: From Kuomintang exiles to conservers of Sun Yat-sen’s heritage |publisher=Hong Kong Free Press |author=Elson Tong |date=26 Februarie 2017 |accessdate=4 Augustus 2020}}</ref> In onlangse jare staar ondersteuners van die Republiek China egter streng beperkings in die gesig weens die Volksrepubliek China se toenemende staatsbeheer oor Hongkong, veral wanneer hulle die vlag van die Republiek China vertoon of jaarliks op 10 Oktober die Nasionale Dag van die Republiek China wil vier.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.scmp.com/news/hong-kong/law-and-crime/article/3149680/national-security-law-hongkongers-celebrating-taiwans |title=National security law: Hongkongers celebrating Taiwan’s Double Tenth public holiday risk secession charge, security chief warns |publisher=South China Morning Post |author=Christy Leung |date=23 September 2021 |accessdate=4 Augustus 2020}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://hongkongfp.com/2021/10/09/fear-of-arrest-in-hong-kong-over-taiwan-national-day |title=Fear of arrest in Hong Kong over Taiwan national day |publisher=Hong Kong Free Press |authors=Yan Zhao, Xinqi Su |date=9 Oktober 2021 |accessdate=4 Augustus 2020}}</ref> === Ontheiliging === Volgens Artikel 118 en 160 van die Republiek China se Strafwet is dit ’n kriminele oortreding om óf die nasionale vlag óf die landswapen van enige land te beledig. Indien ’n nasionale vlag of landswapen van ’n ander land ontsier word, sal die oortreding “belemmering van staatsdiplomasie” genoem word; indien dit ’n staatssimbool van die Republiek China is, sal die oortreding “ordeversteurend” heet. Boonop is die belediging of beskadiging van die portret van Sun Yat-sen ook strafbaar as “ordeversteurend”. Dit kan gestraf word met óf gevangenisstraf van een jaar of minder óf ’n boete van $9&nbsp;000&nbsp;[[Nuwe Taiwannese dollar|NTD]] of minder. <ref>{{en}} {{cite web |url=https://law.moj.gov.tw/LawClass/LawSingle.aspx?pcode=C0000001&flno=160 |title=Laws and Regulations Database of the Republic of China |accessdate=7 Februarie 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230207234453/https://law.moj.gov.tw/LawClass/LawSingle.aspx?pcode=C0000001&flno=160 |archive-date=7 Februarie 2023 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://law.moj.gov.tw/LawClass/LawSingle.aspx?pcode=C0000001&flno=118 |title=Laws and Regulations Database of the Republic of China |accessdate=7 Februarie 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230207234456/https://law.moj.gov.tw/LawClass/LawSingle.aspx?pcode=C0000001&flno=118 |archive-date=7 Februarie 2023 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.taipeitimes.com/News/taiwan/archives/2016/06/07/2003648084 |title=Two arrested for burning ROC flag |publisher=Taipei Times |author=Abraham Gerber |date=7 Junie 2016 |accessdate=4 Augustus 2020}}</ref> == Voorvalle == [[Lêer:Rennie's Mill Middle School.jpg|duimnael|Die Rennie’s Mill Middle School in Hongkong met die vlag van die Republiek China in 1995]] Gedurende ’n optrede in [[Manchester]] in November 2013 het die sanger [[Deserts Chang]] die vlag van die Republiek China vir die gehoor gewys, wat tot protes van die Volksrepubliek en die kansellasie van haar optrede in [[Beijing]] gelei het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/taiwan/10432084/Taiwan-singer-upsets-China-with-flag-stunt/ |title=Taiwan singer upsets China with flag stunt |publisher=The Daily Telegraph |date=7 November 2013}} {{dooie skakel}}</ref> Eweneens in November 2015 het die sanger [[Tzuyu]] saam met die groep [[Twice]] in die [[Suid-Korea]]anse televisieprogram ''My Little Television'' verskyn. Sy het haarself as ’n Taiwannese aangekondig en die vlag van die Republiek China saam met die [[vlag van Suid-Korea]] gewys. Die [[Vlag van Japan|Japannese vlag]] is ook gewys om die nasionaliteit van ander groeplede te wys.<ref name=Slate>{{en}} {{cite web |url=https://slate.com/news-and-politics/2016/01/pop-star-may-have-helped-pro-independence-party-win-taiwan-presidency.html |title=Did a 16-Year-Old Pop Star Help Pro-Independence Party Win Taiwan’s Election? |publisher=Slate |author=Daniel Politi |date=16 Januarie 2016 |accessdate=4 Augustus 2020}}</ref> Alhoewel dit deur die Volksrepubliek skerp veroordeel is, het die Republiek China se raad vir vastelandse verhoudings gemeen dat hulle Chou se vertoning van die Republiek China se vlag as ’n patriotiese daad ondersteun. Die raad het by die vastelandse Taiwannese Sakekantoor sy protes ingedien en daarop aangedring dat die Chinese regering “sy privaatsektor weerhou”, aangesien dit die gevoelens van die Taiwannese volk “ernstig beseer het” en die wedersydse verhoudinge verder ernstig sal kan beskadig. Hulle het mense van weerskante die seestraat aangespoor “om die swaarverdiende vriendelike bande te koester”.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://focustaiwan.tw/cross-strait/201601160010 |title=MAC asks China to rein in private sector in wake of flag controversy |publisher=Focus Taiwan |date=16 Januarie 2016 |accessdate=4 Augustus 2020}}</ref> ’n Plaaslike raad in die [[Australië|Australiese]] stad [[Rockhampton]] het ’n Taiwannees-Australiese gesin ontstel nadat hulle oor die kinders se handgeverfde uitbeeldings van die Taiwannese vlag ’n veselglasbulbeeld geverf het wat, as deel van die driejaarlikse Beef Australia-vieringe op die rivieroewer, geplaas is.<ref name=artwork>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/news/world-australia-44049224 |title=Taiwanese flag on bull artwork painted over in Australia |publisher=[[BBC]] |date=9 Mei 2018 |accessdate=4 Augustus 2020}}</ref> Die Taiwannese broers en susters het twee vlae onder die ander vlae van Barramundi wat deur studente van die North Rockhampton State High School geverf is, geteken.<ref name=robinson>{{en}} {{cite web |url=https://www.abc.net.au/news/2018-05-09/childrens-cow-statue-design-altered-taiwan-flag-painted-over-qld/9739574 |title=Taiwan flag design painted over by council ahead of beef industry event |publisher=ABC News |authors=Paul Robinson, Emilia Terzon |date=9 Mei 2018 |accessdate=4 Augustus 2020}}</ref> Die bul, wat voor die Doeanehuis geplaas is, is ontwerp om die multikulturele gemeenskap van die stad te simboliseer, maar die twee vlae is later deur oorverfing gesensor.<ref name="robinson" /> Rockhampton se plaaslike raad het erken dat hulle dit in ooreenstemming met die Australiese regering se Een-Chinabeleid gedoen het.<ref name="robinson" /> In die Australiese media is egter beweer dat dit gedoen is om te verhoed dat die Chinese afgevaardigdes wat Beef Australia besoek het, ontsteld kan raak, aangesien die Volksrepubliek China ’n belangrike invoerder van Australiese beesvleis is.<ref name="robinson" /><ref name=keoni>{{en}} {{cite web |url=https://www.taiwannews.com.tw/en/news/3426081 |title=Australian council paints over children's Taiwan flags fearing beef with Beijing |publisher=Taiwan News |author=Keoni Everington |date=9 Mei 2018 |accessdate=20 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231120191538/https://www.taiwannews.com.tw/en/news/3426081 |archive-date=20 November 2023 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> ''Taiwan News'' het dit as Australiese “koutou” (buiging) voor die Volksrepubliek China beskryf.<ref name="keoni" /> [[Apple Inc.|Apple]] beperk volgens bewerings die stuur van die vlag van die Republiek China in iOs-toestelle as ’n [[emoji]] wanneer dié toestel se landskode China of die taalinstellings Chinees is.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://arstechnica.com/information-technology/2018/07/iphone-crashing-bug-likely-caused-by-code-added-to-appease-chinese-govt |title=iPhone crashing bug likely caused by code added to appease Chinese gov’t |publisher=Ars Technica |quote=He said his fix addressed code Apple added likely to appease the Chinese government; this is the code that caused crashes on certain iDevices when users typed the word Taiwan or received messages containing a Taiwanese flag emoji. |author=Dan Goodin |date=10 Julie 2018 |accessdate=4 Augustus 2020}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://objective-see.org/blog/blog_0x34.html |title=A Remote iOS Bug |publisher=objective-see llc |author=Patrick Wardle |date=10 Julie 2018 |accessdate=4 Augustus 2020}}</ref> Volgens die veiligheidsnavorser Patrick Wardle kan ’n fout in die vlagsensuurkode van die iOS-stelsel egter veroorsaak dat toestelle ineenstort.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.wired.com/story/apple-china-censorship-bug-iphone-crash-emoji |title=Apple's China-Friendly Censorship Caused an iPhone-Crashing Bug |publisher=The Wired |author=Andy Greenberg |date=10 Julie 2018 |accessdate=4 Augustus 2020}}</ref> Apple het die emoji wat die vlag van Taiwan verteenwoordig gedurende die proteste van 2019–20 in [[Hongkong]] weereens gesensor, nadat hulle dit uit die iOS-sleutelborde in Hongkong en [[Macau]] verwyder het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2019-10-08/apple-pulls-taiwanese-flag-emoji-from-iphones-in-hong-kong |title=Apple Pulls Taiwanese Flag Emoji From iPhones in Hong Kong |publisher=Bloomberg |author=Mark Gurman |date=8 Oktober 2019 |accessdate=4 Augustus 2020}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://hongkongfp.com/2019/10/05/taiwan-flag-emoji-disappears-latest-apple-iphone-keyboard |title=Taiwan flag emoji disappears from latest Apple iPhone keyboard |publisher=Hong Kong Free Press |author=Kris Cheng |date=5 Oktober 2019 |accessdate=4 Augustus 2020}}</ref> === Verbod in Kambodja === Hoewel openbare vertoning van die vlag van die Republiek China in die algemeen raar is en in die Volksrepubliek tot arrestasie kan lei, was [[Kambodja]] die eerste land wat die vertoon daarvan amptelik onwettig verklaar het. In Februarie 2017 het die Eerste Minister, [[Hun Sen]], ’n verbod op die vertoon van die vlag in Kambodja aangekondig as deel van sy toewyding aan die [[Een-Chinabeleid]].<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.scmp.com/news/china/policies-politics/article/2068888/banning-taiwans-flag-cambodia-adds-taipeis-woes-beijing |title=By banning Taiwan’s flag, Cambodia adds to Taipei’s woes with Beijing |publisher=South China Morning Post |author=Lawrence Chung |date=7 Februarie 2017 |accessdate=4 Augustus 2020}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://english.cambodiadaily.com/news/hun-sen-bans-taiwan-flag-from-cambodia-124609/ |title=Hun Sen Bans Taiwan Flag from Cambodia |publisher=The Cambodia Daily |author=Phan Soumy |date=6 Februarie 2017 |accessdate=16 Januarie 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190116220552/https://www.cambodiadaily.com/news/hun-sen-bans-taiwan-flag-from-cambodia-124609/ |archive-date=16 Januarie 2019 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> === Gebruik van soortgelyke vlae === Volgens berigte het Taiwannese aanhangers die Chinese Taipei nasionale bofbalspan met die vorige [[vlag van Mianmar]] tydens baie internasionale toernooie soos die [[Olimpiese Somerspele 2008]] in [[Beijing]] ondersteun; in die Volksrepubliek China is die openbare gebruik van die vlag van die Republiek China verbied.<ref>{{zh}} {{cite web |url=https://www.tvbs.com.tw/news/news_list.asp?no=aj100920100523182731 |title=日本爆烏龍！錯把緬甸國旗當我國旗 |publisher=TVBS News |date=23 Mei 2010 |accessdate=1 Desember 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201201051248/https://www.tvbs.com.tw/news/news_list.asp?no=aj100920100523182731 |archive-date=1 Desember 2020 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref>{{zh}} {{cite web |url=https://www.nownews.com/2010/05/23/11490-2606246.htm |title=沖繩車站介紹台灣，誤植緬甸國旗 |publisher=NOW News |date=23 Mei 2010 |accessdate=27 September 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130927150434/http://www.nownews.com/2010/05/23/11490-2606246.htm |archive-date=27 September 2013 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.chinapost.com.tw:80/taiwan/foreign-affairs/2010/05/25/257891/Myanmars-flag.htm |title=Myanmar's flag mistaken as Taiwan's in Okinawa |publisher=The China Post |date=25 Mei 2010 |accessdate=28 Mei 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100528101646/http://www.chinapost.com.tw/taiwan/foreign-affairs/2010/05/25/257891/Myanmars-flag.htm |archive-date=28 Mei 2010 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://usatoday30.usatoday.com/sports/olympics/beijing/2008-08-11-taiwan-flag_N.htm |title=Taiwanese plan to skirt Olympics flag ban |publisher=[[USA Today]] |date=11 Augustus 2008 |accessdate=5 November 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121105115328/https://usatoday30.usatoday.com/sports/olympics/beijing/2008-08-11-taiwan-flag_N.htm |archive-date=5 November 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Mianmar is ’n bondgenoot van die Volksrepubliek China en het in 2010 sy nasionale vlag verander. == Nasionale vlaglied == [[Lêer:CKS Memorial Hall flag guards from ROCA Honor Guard 20051220.jpg|duimnael|Die nasionale vlaglied word gespeel tydens die hys en stryk van die nasionale vlag van die Republiek China tydens die daaglikse seremonie by die Nasionale Chiang Kai-shek-Gedenksaal in 2005 deur die erewag van die vloot]] [[Lêer:National Flag Anthem of the Republic of China中華民國國旗歌 (演奏版).oga|duimnael|Die nasionale vlaglied van die Republiek China]] Die nasionale vlaglied van die Republiek China van die Republiek China (Chinees: 中華民國國旗歌, pinyin: ''Zhōnghuá Mínguó Guóqígē'', Wade-Giles: ''Chung1hua2 Min2kuo2 Kuo2chʻi2ko1'') is ’n patriotiese liedjie wat tradisioneel tydens die hys en stryk van die nasionale vlag van die Republiek China gespeel word. Plaaslik word die nasionale vlaglied tydens vlagseremonies ná die nasionale volkslied van die Republiek China gespeel. Dit word ook op internasionale sportbyeenkomste soos die [[World Baseball Classic]] en [[Olimpiese Spele]] gespeel, waaraan Taiwan amptelik onder die naam ''Chinese Taipei'' deelneem. Gevolglik word die liedjie as ’n soort tweede volkslied beskou, vervolgens staan en eer burgers en ondersteuners van die Republiek China wanneer dit gespeel word asof hulle die nasionale volkslied sou eer. === Oorsprong === Nadat die Kuomintang-himne in 1930 die ''de facto''-nasionale volkslied van die Republiek China geword het, het die Departement van Onderwys burgers gevra vir voorleggings vir ’n nuwe amptelike volkslied. Die musiek, gekomponeer deur [[Huang Tzu]], is in 1936 uiteindelik gekies, maar die nasionalistiese regering het geweier om dit as die nasionale volkslied goed te keur. As ’n kompromie is die nasionale volkslied onveranderd gelaat, terwyl Huang Tzu se musiek as die nasionale vlaglied aangewys is, met lirieke in Klassieke Chinees wat gewoonlik toegeskryf word aan [[Dai Jitao]], wie ook bygedra het tot die lirieke van die nasionale volkslied.<ref>{{zh}} ''Ming Pao Monthly'', No.289, bl. 87</ref> ==== Geskil oor die lirieke se outeur ==== Volgens Liu Yiling van die Nasionale Biblioteek van die Republiek China, bly daar ’n geskil oor die outeur van die lirieke. In sommige vroeëre publikasies is die lirieke aan ’n anonieme werk toegeskryf. Latere publikasies het dit egter aan Dai Jitao toegeskryf, wie in 1928 ook ’n liedjie met die titel “Nasionale Vlaglied” gekomponeer het. Nietemin het daardie werk baie verskille teenoor die huidige weergawe getoon. In 1929 het Liang Desuo “Blou lug, wit son en geheel rooi grond” uitgereik en sommige skryf die outeurskap van die nasionale vlaglied aan hom toe vanweë die ooreenkoms tussen daardie werk en die huidige lirieke.<ref>{{zh}} {{cite web |url=http://www.ncl.edu.tw/upload/P1000915001/cats/100-1-15-42.pdf |title=梁得所與中華民國〈國旗歌〉的歌詞 劉怡伶 國家圖書館館刊 |date=10 Junie 2011 |accessdate=18 Oktober 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151018234831/http://www.ncl.edu.tw/upload/P1000915001/cats/100-1-15-42.pdf |archive-date=18 Oktober 2015 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> === Gebruik === Sedert 1983 word die liedjie (amptelik met verskillende lirieke) vanweë druk deur beide die Chinese [[Nasionale Olimpiese Komitee]] en die [[Internasionale Olimpiese Komitee]] op Olimpiese kompetisies pleks van die nasionale volkslied gespeel. Gelyktydig is die simbole wat Taiwan op Olimpiese en ander sportbyeenkomste gebruik, asook hul naam amptelik in ''Chinese Taipei'' (中華臺北) verander.<ref>{{zh}} {{cite web |url=http://news.sina.com.tw/article/20090105/1249113.html |title=國旗歌歌詞遭篡改 蒙蔽26年? |date=5 Januarie 2009 |accessdate=8 Januarie 2009}} {{dooie skakel}}</ref> Tydens die [[Olimpiese Somerspele 2004]] het Chinese Taipei sy eerste goue medaljes gewen en die nasionale vlaglied is gespeel tydens die seremoniële hys van die vlag vir die gouemedaljespan. Tydens sy invoering is dié liedjie amptelik “Nasionale Volkslied van Chinese Taipei” genoem.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://results.beijing2008.cn/WRM/ENG/BIO/NOC/TPE.shtml |title=NOC Biography – Chinese Taipei |publisher=The Beijing Organizing Committee for the Games of the XXIX Olympiad |date=25 Augustus 2008 |accessdate=10 Augustus 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080810132106/http://results.beijing2008.cn/WRM/ENG/BIO/NOC/TPE.shtml |archive-date=10 Augustus 2008 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Tydens die 16de Asiatiese Spele in [[Guangzhou]], Volksrepubliek China, is die liedjie aangekondig as die “Volkslied van die Chinese Taipei Olimpiese Komitee” (中華臺北奧會會歌), met nuwe lirieke geskryf deur Chang Pi-te (張彼德).<ref>{{zh}} {{cite web |url=http://www.tpa.gov.tw/upfile/www/Pdf/%E8%AB%96%E6%96%87%E9%9B%86/200710/20071025c.pdf |title=1981年奧會模式簽訂之始末 |publisher=Taiwannese Provinsiale Adviesraad |author=劉進枰 |year=2007 |accessdate=9 Maart 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120309001034/http://www.tpa.gov.tw/upfile/www/Pdf/%E8%AB%96%E6%96%87%E9%9B%86/200710/20071025c.pdf |archive-date=9 Maart 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://v.youku.com/v_show/id_XMjIyNzk1NDIw.html |title=Chinese Taipei wins Soft tennis 2010 |publisher=Youku |date=15 November 2010 |accessdate=15 November 2010}}</ref> In Taiwan word by skole en nasionale monumente die nasionale volkslied en die nasionale vlaglied elke oggend voor klasse of opening tydens ’n buitelugseremonie gespeel. Die nasionale volkslied word gesing terwyl die vlag voor sy hys vasgehou word en die nasionale vlaglied word gespeel wanneer die nasionale vlag gehys word.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://163.29.36.23/taipei/lawsystem/lawshowall01.jsp?LawID=P05G2006-19810216&RealID=05-07-2006 |title=臺北市公私立各級學校升降旗典禮實施要點 |date=16 Februarie 1981 |accessdate=10 Augustus 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110810143020/http://163.29.36.23/taipei/lawsystem/lawshowall01.jsp?LawID=P05G2006-19810216&RealID=05-07-2006 |archive-date=10 Augustus 2011 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Wanneer die vlag gestryk word, word slegs die nasionale vlaglied gespeel. Tydens die Somer-universiade 2017 in Taipei, Taiwan, is die liedjie as “Nasionale Volkslied van Chinese Taipei” gespeel. == Ander vlae == === Onderafdelings === <center><gallery align="center" widths="150"> Lêer:Flag of Taiwan Province.svg| Vlag van die [[Taiwanprovinsie]] Lêer:Flag of Kaohsiung City.svg| Vlag van [[Kaohsiung]] Lêer:Flag of New Taipei City.svg| Vlag van [[Nieu-Taipei]] Lêer:Flag of Taichung City old.svg| {{FIAV|historical}} Ou vlag van [[Taichung]] Lêer:Flag of Tainan City.svg| Vlag van [[Tainan]] Lêer:Flag of Taipei City.svg| Vlag van [[Taipei]] Lêer:Flag of Taoyuan City.svg| Vlag van [[Taoyuan]] </gallery></center> === Diensvlae === Al die diensvlae het soos die nasionale vlag ’n verhouding van 2:3. <center><gallery align="center" widths="150"> Lêer:Civil ensign of the Republic of China.svg| Handelsvlag Lêer:Ensign of the Chinese Salt Administration.svg| Vaandel van die Soutadministrasie Lêer:Ensign of the Chinese Water Police.svg| Vaandel van die Waterpolisie Lêer:Ensign of the Chinese Maritime Customs Service.svg| Doeanevlag Lêer:Flag of the Republic of China Army.svg| Weermagvlag Lêer:Naval Jack of the Republic of China.svg| Vlootvaandel (geskiedkundige vlag van die [[Kuomintang]]) </gallery></center> === Sportvlae === Omdat die meeste lande ingevolge die Een-Chinabeleid die Republiek China op Taiwan nie erken nie, neem Taiwannese sportlui aan internasionale toernooie en kompetisies soos [[Olimpiese Spele]] onder die naam Chinees Taipei deel. In hierdie verband word ’n ander vlag gebruik. Sedert ’n resolusie deur die [[Internasionale Olimpiese Komitee]] (IOK) in 1979 word die vlag van die Taiwannese [[Nasionale Olimpiese Komitee]] gehys. Dit toon op ’n wit baan die [[Kuomintang]] se son en die Olimpiese ringe, omring deur twee lyne in rooi en blou, wat die buitelyn van ’n [[pruim]]bloeisel vorm, die nasionale blom van Taiwan. Daarbenewens gebruik baie sportbeheerliggame hul eie vlag. <center><gallery align="center" widths="150"> Lêer:Flag of Chinese Taipei for Olympic games.svg| Die vlag van die Chinese Taipei Olimpiese Komitee (ook bekend as die ‘Pruimbloeiselbanier’) word pleks van die vlag van die Republiek China by die [[Olimpiese Spele]] en sommige sportbyeenkomste gebruik. Lêer:Chinese Taipei Paralympic Flag.svg| Paralimpiese vlag van Chinees Taipei Lêer:Flag of Chinese Taipei for Deaf.svg| Chinees Taipei se vlag vir [[Dooflimpiese Spele]] Lêer:Flag of Chinese Taipei for Universiade.svg| Chinees Taipei se vlag vir [[Universiade]]s Lêer:Chinese Taipei Football Flag on FIFA website.svg| [[Sokker]]vlag van Chinees Taipei Lêer:Chinese Taipei Volleyball Flag.svg| [[Vlugbal]]vlag van Chinees Taipei </gallery></center> === Militêre vlae === <center><gallery align="center" widths="150"> Lêer:ROC Ministry of National Defense Flag.svg| Gewapende Magte-vlag van Republiek China Lêer:Flag of the Republic of China Army.svg| Weermagvlag van Republiek China Lêer:Naval Jack of the Republic of China.svg| Vlootvlag van Republiek China Lêer:Flag of the Republic of China Air Force.svg| Lugmagvlag van Republiek China Lêer:Flag of the Republic of China Marine Corps.svg| Marinierskorps-vlag van Republiek China Lêer:Flag of the Republic of China Military Police.svg| Militêre Polisie-vlag van Republiek China Lêer:Flag of the Republic of China Reserve Command.svg| Reserwe Gewapende Magte-vlag van Republiek China Lêer:Flag of the Republic of China Combined Service Force.svg| Gekombineerde Logistiekbeheer-vlag van Republiek China </gallery></center> === Voorgestelde vlae === <center><gallery align="center" widths="150"> Lêer:Flag of Blue Ground White Sun and Moon.svg| {{FIAV|proposal}} ''Republic of Taiwan Provisional Government'', 1950’s–1970’s Lêer:Flag of Taiwan proposed 1996.svg| {{FIAV|proposal}} ''New Name, New Flag, New Anthem'', 1996 Lêer:Flag of World Taiwanese Congress.svg| {{FIAV|proposal}} ''World Taiwanese Congress'' Lêer:908台灣國運動.svg| {{FIAV|proposal}} ’n Banier vir die Republiek Taiwan, ontwerp deur die 908 Taiwan Republiek-veldtog<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.taipeitimes.com/News/taiwan/archives/2005/09/09/2003270951 |title=`Independence' marked in flag-raising celebration |publisher=Taipei Times |author=Jewel Huang |date=9 September 2005 |accessdate=27 Maart 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190327200031/http://www.taipeitimes.com/News/taiwan/archives/2005/09/09/2003270951 |archive-date=27 Maart 2019 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> </gallery></center> === Soortgelyke vlae === Die vlag van die Republiek China (Taiwan) toon ’n sekere ooreenkoms met dié van [[Samoa]] en dié wat tot in 2010 deur [[Mianmar]] gebruik is. Daar is geen kulturele of historiese verbintenis met die vlag van Samoa nie, terwyl die ou vlag van Mianmar moontlik deur die Kuomintang in Birma ontwerp is. <center><gallery align="center" widths="150"> Lêer:Flag of Samoa.svg| {{FIAV|normal}} [[Vlag van Samoa]] Lêer:Flag of Myanmar (1974–2010).svg| {{FIAV|historical}} [[Vlag van Mianmar]], 1974 tot 2010 </gallery></center> == Galery == <center><gallery perrow="8" heights="180" widths="180"> Lêer:ROC Presidential Office (0753).JPG|Die Chieh Shou-saal in die Presidensiële kantoorgebou bevat die vlag en portret van Sun Yat-sen, waarop die presidente die eed op die amp aflê. Lêer:Pan-blue supporters during 2004 ROC presidential election with ROC flags.jpg|Kuomintang-ondersteuners swaai tydens ’n saamtrek gedurende die presidentsverkiesing in 2004 die vlag van die Republiek China. Lêer:Washington Street, San Francisco (6453).JPG|Die vlae van die Republiek China, die Volksrepubliek China en die Verenigde State bo-op aangrensende geboue in San Francisco se Chinatown. Die meeste welwillende verenigings in San Francisco, waaronder die Chinese Ses Maatskappye, gaan voort om die vlag van die Republiek China te hys vanweë hul noue betrekkinge met die Kuomintang. Taipei Economic and Cultural Office in Seattle.jpg|Vlag van die Republiek China by Taipei se ekonomiese en kulturele kantoor in Seattle. Lêer:台灣駐美團體舉行元旦升旗儀式 (03).jpg|Vlae van die Verenigde State en die Republiek China, 2016. Lêer:中華民國外交部大廳 中華民國國旗與邦交國國旗 20150713.jpg|Vlag van die Republiek China en sy diplomatieke bondgenote. Lêer:Closed Minsheng Post Office with Flags of th Republic of China and Double Ten Light 20141012.jpg|Vier vlae van die Republiek China in die poskantoor van Minsheng. Lêer:Hung Lau 090111 29.JPG|’n Reeks vlae van die Republiek China. Lêer:WCTCショッピングセンター.JPG|WCTC winkelsentrum in [[Koror]], [[Palau]] met die [[vlag van Palau]] die Republiek China. Lêer:Interior in Constitutional Court, Judicial Yuan 20090706.jpg|Die vlae van die Republiek China binne die geregtelike Yuan. Lêer:01.24 總統出席內政部警政署「106年第一次署務會議」，並頒發新春紅包予警察同仁 (31651014364).jpg|President [[Tsai Ing-wen]] met die vlag van die Republiek China op die agtergrond. Lêer:3月31日香港爆發反對《逃犯條例》的萬人示威.jpg|Vlag van die Republiek China tydens die Hongkongse proteste in 2019–20, gebruik as ’n simbool van politieke opposisie teenoor die Volksrepubliek China.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://taiwaninsight.org/2019/11/21/taiwan-as-a-symbol-of-resistance-and-democratic-aspiration-for-protesters-in-hong-kong |title=Taiwan as a Symbol of Resistance and Democratic Aspiration for Protesters in Hong Kong |publisher=Taiwan Insight |author=Michael Chan |date=21 November 2019 |accessdate=4 Augustus 2020}}</ref> Lêer:1月3日(日)は東京タワーを台湾色にライトアップ 2.jpg|Die Tokiotoring in Japan verlig in die Republiek China se vlagkleure in 2021 as ’n teken van Japan se vriendskap met die Republiek China. Lêer:Meeting Room in Nanjing Presidential Palace.JPG|Die vlag in die vastelandse China by die Presidensiële Paleis in Nanjing. Lêer:Blue Sky-White Sun design on ceiling.jpg|Vlag van die Kuomintang binne die Sun Yat-sen-mausoleum in [[Nanjing]], [[Volksrepubliek China]]. </gallery></center> == Sien ook == {{Portaal|Vlae en wapens|En-wikipedia arms 8-full.svg}} * [[Vlag van Hongkong]] * [[Vlag van Macau]] * [[Vlag van Oos-Turkestan]] * [[Vlag van Tibet]] * [[Vlag van die Volksrepubliek China]] == Verwysings == {{Verwysings|4}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie|Flags of the Republic of China|Vlae van die Republiek China}} * {{en}} [https://www.crwflags.com/fotw/flags/tw.html Republiek China] by ''Flags of the World''. * {{en}} {{cite web|url=https://www.britannica.com/topic/flag-of-Taiwan|title=Flag of Taiwan|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=28 Junie 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250628111116/https://www.britannica.com/topic/flag-of-Taiwan |archive-date=28 Junie 2025 |url-status=dead |df=dmy-all}} {{Asiëvlae}} {{Normdata}} {{en-vertaal|Flag of the Republic of China}} {{Voorbladster}} [[Kategorie:Nasionale simbole van die Republiek China]] [[Kategorie:Nasionale vlae|Republiek China]] [[Kategorie:Vlae van China|Republiek China]] 67tc96ry4e59tdiidcc8du1npw5kqzj 0 230405 2919011 2478769 2026-07-24T06:40:43Z JMK 649 +item 2919011 wikitext text/x-wiki '''Lêerdeling''' is die praktyk van die verspreiding of verskaffing van toegang tot [[digitale media]], soos rekenaarprogramme, multimedia (oudio, beelde en video), dokumente of elektroniese boeke. Lêerdeling kan op verskeie maniere bereik word. Algemene stoor-, transmissie- en verspreidingsmetodes sluit in deling deur gebruik maak van verwisselbare media, sentrale bedieners op rekenaarnetwerke, [[Skakel|skakels]] op webwerwe, en die gebruik van verspreide [[Eweknienetwerk|eweknienetwerke]]. == Sien ook == * [[Lêer]] * [[Syncthing]] == Verdere leesstof == * Levine, Robert. ''Free Ride: How the Internet Is Destroying the Culture Business and How the Culture Business Can Fight Back'', Bodley Head, February 2011. * [[Shuman Ghosemajumder|Ghosemajumder, Shuman]]. ''[http://dspace.mit.edu/handle/1721.1/8438 Advanced Peer-Based Technology Business Models]''. [[MIT Sloan School of Management]], 2002 * Silverthorne, Sean. ''[http://hbswk.hbs.edu/item.jhtml?id=4206&t=innovation Music Downloads: Pirates- or Customers?]''. [[Harvard Business School|Harvard Business School Working Knowledge]], 2004. * Ralf Steinmetz, Klaus Wehrle (Eds). [http://www.peer-to-peer.info/ Peer-to-Peer Systems and Applications] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051103051636/http://www.peer-to-peer.info/ |date= 3 November 2005 }}. {{ISBN|3-540-29192-X}}, Lecture Notes in Computer Science, Volume 3485, September 2005 * Stephanos Androutsellis-Theotokis and Diomidis Spinellis. [http://www.spinellis.gr/pubs/jrnl/2004-ACMCS-p2p/html/AS04.html A survey of peer-to-peer content distribution technologies]. ACM Computing Surveys, 36(4):335–371, December 2004. {{doi|10.1145/1041680.1041681}}. * Stefan Saroiu, P. Krishna Gummadi, and Steven D. Gribble. [http://www.cs.ucsb.edu/~almeroth/classes/F02.276/papers/p2p-measure.pdf A Measurement Study of Peer-to-Peer File Sharing Systems]. Technical Report # UW-CSE-01-06-02. Department of Computer Science & Engineering. University of Washington. Seattle, WA, USA. <!-- == Verwysings == {{Verwysings}} --> == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie inlyn|Peer-to-peer}} {{Saadjie}} {{Normdata}} [[Kategorie:Lêerdeling]] hm13mfqlzqf46plo5kpr4orl3mg0vcs 2919061 2919011 2026-07-24T11:51:27Z JMK 649 vertaal 2919061 wikitext text/x-wiki '''Lêerdeling''' is die praktyk van die verspreiding of verskaffing van toegang tot [[digitale media]], soos rekenaarprogramme, multimedia (oudio, beelde en video), dokumente of elektroniese boeke. Lêerdeling kan op verskeie maniere bereik word. Algemene stoor-, transmissie- en verspreidingsmetodes sluit in deling deur gebruik maak van verwisselbare media, sentrale bedieners op rekenaarnetwerke, [[Skakel|skakels]] op webwerwe, en die gebruik van verspreide [[Eweknienetwerk|eweknienetwerke]]. == Sien ook == * [[Lêer]] * [[Syncthing]] == Verdere leesstof == * Levine, Robert. ''Free Ride: How the Internet Is Destroying the Culture Business and How the Culture Business Can Fight Back'', Bodley Head, Februarie 2011. * [[Shuman Ghosemajumder|Ghosemajumder, Shuman]]. ''[http://dspace.mit.edu/handle/1721.1/8438 Advanced Peer-Based Technology Business Models]''. [[MIT Sloan School of Management]], 2002 * Silverthorne, Sean. ''[http://hbswk.hbs.edu/item.jhtml?id=4206&t=innovation Music Downloads: Pirates- or Customers?]''. [[Harvard Business School|Harvard Business School Working Knowledge]], 2004. * Ralf Steinmetz, Klaus Wehrle (reds). [http://www.peer-to-peer.info/ Peer-to-Peer Systems and Applications] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051103051636/http://www.peer-to-peer.info/ |date= 3 November 2005 }}. {{ISBN|3-540-29192-X}}, Lecture Notes in Computer Science, Volume 3485, September 2005 * Stephanos Androutsellis-Theotokis en Diomidis Spinellis. [http://www.spinellis.gr/pubs/jrnl/2004-ACMCS-p2p/html/AS04.html A survey of peer-to-peer content distribution technologies]. ACM Computing Surveys, 36(4):335–371, Desember 2004. {{doi|10.1145/1041680.1041681}}. * Stefan Saroiu, P. Krishna Gummadi, en Steven D. Gribble. [http://www.cs.ucsb.edu/~almeroth/classes/F02.276/papers/p2p-measure.pdf A Measurement Study of Peer-to-Peer File Sharing Systems]. Technical Report # UW-CSE-01-06-02. Department of Computer Science & Engineering. Universiteit van Washington. Seattle, WA, VSA. <!-- == Verwysings == {{Verwysings}} --> == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie inlyn|Peer-to-peer}} {{Saadjie}} {{Normdata}} [[Kategorie:Lêerdeling]] 45jjb01jdjijfjyjw9ytnkyddpd6jkw 0 282616 2919046 2918242 2026-07-24T09:43:10Z Aliwal2012 39067 2919046 wikitext text/x-wiki [[Lêer:F1 logo.png|links|120px]] {{F1 seisoen | Vorige = 1999 | Huidige = 2000 | Volgende = 2001 }} [[Beeld:Michael Schumacher, September 2005.jpg|duimnael|160px|[[Michael Schumacher]] (foto in 2005) wen sy derde kampioenskap, en sy eerste vir [[Scuderia Ferrari|Ferrari]], in 2000.]] [[Beeld:Mika Haekkinen 2006.jpg|duimnael|160px|Die verdedigende wëreldkampioen [[Mika Häkkinen]] was tweede.]] [[Beeld:David Coulthard at the 1995 British GP, Silverstone (49713882947).jpg|thumb|160px|Häkkinen se spanmaat, [[David Coulthard]] (foto in 1995), was derde.]] Die '''[[Formule Een]]-seisoen van [[2000]]''' het uit 17 Grands Prix-wedrenne bestaan. == Kalender == {| class="wikitable" ! Rondte ! Wedren ! Datum ! Renverslag |- ! 1. | [[Australiese Grand Prix]] | 12 Maart | [[2000 Australiese Grand Prix|Verslag]] |- ! 2. | [[Brasiliaanse Grand Prix]] | 26 Maart | [[2000 Brasiliaanse Grand Prix|Verslag]] |- ! 3. | [[San Marino Grand Prix]] | 9 April | [[2000 Europese Grand Prix|Verslag]] |- ! 4. | [[Britse Grand Prix]] | 23 April | [[2000 Britse Grand Prix|Verslag]] |- ! 5. | [[Spaanse Grand Prix]] | 7 Mei | [[2000 Spaanse Grand Prix|Verslag]] |- ! 6. | [[Europese Grand Prix]] | 21 Mei | [[2000 Europese Grand Prix|Verslag]] |- ! 7. | [[Monaco Grand Prix]] | 4 Junie | [[2000 Monaco Grand Prix|Verslag]] |- ! 8. | [[Kanadese Grand Prix]] | 18 Junie | [[2000 Kanadese Grand Prix|Verslag]] |- ! 9. | [[Franse Grand Prix]] | 2 Julie | [[2000 Franse Grand Prix|Verslag]] |- ! 10. | [[Oostenrykse Grand Prix]] | 16 Julie | [[2000 Oostenrykse Grand Prix|Verslag]] |- ! 11. | [[Duitse Grand Prix]] | 30 Julie | [[2000 Duitse Grand Prix|Verslag]] |- ! 12. | [[Hongaarse Grand Prix]] | 13 Augustus | [[2000 Hongaarse Grand Prix|Verslag]] |- ! 13. | [[Belgiese Grand Prix]] | 27 Augustus | [[2000 Belgiese Grand Prix|Verslag]] |- ! 14. | [[Italiaanse Grand Prix]] | 10 September | [[2000 Italiaanse Grand Prix|Verslag]] |- ! 15. | [[Verenigde State Grand Prix]] | 24 September | [[2000 Verenigde State Grand Prix|Verslag]] |- ! 16. | [[Japannese Grand Prix]] | 8 Oktober | [[2000 Japannese Grand Prix|Verslag]] |- ! 17. | [[Maleisiese Grand Prix]] | 22 Oktober | [[2000 Maleisiese Grand Prix|Verslag]] |- |} {{Formule Een-seisoene}} {{Normdata}} [[Kategorie:Formule Een-seisoene]] [[Kategorie:Sport in 2000]] lcv4tzj7ku68ziaa7y2vacpk67jty34 0 308253 2918991 2821977 2026-07-23T22:17:02Z Spiral6800 199230 Fix broken link 2918991 wikitext text/x-wiki Die geografiese ligging van [[Lesotho]] maak dit uiters kwesbaar vir politieke en ekonomiese ontwikkelings in [[Suid-Afrika]]. Die hoofstad van die land is die klein stad [[Maseru]]. Die land is 'n lid van baie plaaslike ekonomiese organisasies, waaronder die [[Suider-Afrikaanse Ontwikkelingsgemeenskap]] (SAOG) en die [[Suider-Afrikaanse Doeane-unie]] (SACU). Lesotho is ook aktief in die [[Verenigde Nasies]], die [[Afrika-unie]], die [[Beweging van Onverbonde Lande]] en baie ander internasionale organisasies. Benewens die [[Verenigde Koninkryk]], onderhou die [[Verenigde State]], Suid-Afrika, die [[Volksrepubliek China]], [[Libië]] en die [[Europese Unie]] almal tans diplomatieke missies in Lesotho. Buitelandse betrekkinge van Lesotho word geadministreer deur die Ministerie van Buitelandse Sake en Internasionale Betrekkinge. Lesotho het histories oor die algemeen noue bande met die [[Republiek Ierland]] (Lesotho se grootste bilaterale hulpskenker), die Verenigde State, die Verenigde Koninkryk, [[Duitsland]] en ander Westerse state gehandhaaf. Alhoewel Lesotho in 1990 besluit het om die betrekkinge met die Volksrepubliek China te verbreek en die betrekkinge met die [[Republiek China]] (algemeen bekend as Taiwan) te herstel, het Lesotho weer (soos Suid-Afrika in 1997) betrekkinge met die Volksrepubliek China in 1994 herstel. ==Bilaterale verhoudings== {| class="wikitable sortable" style="width:100%; margin:auto;" |- ! style="width:15%;"| Land ! style="width:12%;"| Formele verhoudings begin !Notas |- valign="top" |{{flag|Barbados}}||<!--Date started-->25 November 1979|| * Albei lande het op 25 November 1979 diplomatieke betrekkinge aangeknoop.<ref>{{Cite web |url=https://www.foreign.gov.bb/documents/foreign-policy/22-countries-with-diplomaic-relations-with-barbados/file |title=argiefkopie |access-date=24 Julie 2020 |archive-date=13 Augustus 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170813184054/https://www.foreign.gov.bb/documents/foreign-policy/22-countries-with-diplomaic-relations-with-barbados/file |url-status=dead }}</ref> *Albei lande is volwaardige lede van die Statebond. |- valign="top" |{{vlagland|Brasilië}}||<!--Date started-->1970|| *Mohlabi Kenneth Tsekoa besoek Brasilië in 2010 |- valign="top" |{{vlagland|Estland}}||<!--Date started-->September 2012|| *Albei lande het in September 2012 diplomatieke betrekkinge aangeknoop. <ref>{{cite web|url=https://vm.ee/en/news/estonia-established-diplomatic-relations-lesotho|title=Estonia Established Diplomatic Relations with Lesotho - Ministry of Foreign Affairs|website=vm.ee|accessdate=29 Desember 2018}}</ref> |- valign="top" |{{vlagland|Georgië}}||<!--Date started-->23 September 2013|| *Albei lande het op 23 September 2012 diplomatieke betrekkinge aangeknoop.<ref>{{cite web|url=http://www.mfa.gov.ge/MainNav/ForeignPolicy/BilateralRelations/%E1%83%9A%E1%83%94%E1%83%A1%E1%83%9D%E1%83%A2%E1%83%9D%E1%83%A1-%E1%83%A1%E1%83%90%E1%83%9B%E1%83%94%E1%83%A4%E1%83%9D.aspx|title=საქართველოს საგარეო საქმეთა სამინისტრო - ლესოტოს სამეფო|website=www.mfa.gov.ge|accessdate=29 Desember 2018|archive-date=16 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201116084513/https://mfa.gov.ge/MainNav/ForeignPolicy/BilateralRelations/%E1%83%9A%E1%83%94%E1%83%A1%E1%83%9D%E1%83%A2%E1%83%9D%E1%83%A1-%E1%83%A1%E1%83%90%E1%83%9B%E1%83%94%E1%83%A4%E1%83%9D.aspx|url-status=dead}}</ref> |- |{{vlagland|Duitsland}}||<!--Date started-->|| * Duitsland word in Lesotho verteenwoordig deur sy ambassade in [[Pretoria]], [[Suid-Afrika]].<ref>{{Cite web|url=https://www.auswaertiges-amt.de/en/aussenpolitik/laenderinformationen/lesotho-node/lesotho/235744|title=Lesotho|last=Amt|first=Auswärtiges|website=German Federal Foreign Office|language=en|access-date=2019-10-21}}</ref> * Lesotho het 'n ambassade in [[Berlyn]].<ref>{{Cite web|url=https://www.gov.ls/directory/embassy-of-the-kingdom-of-lesotho-germany/|title=Embassy of the Kingdom of Lesotho, Germany|date=2018-04-30|website=Government of Lesotho|language=en-US|access-date=2019-10-21}}</ref> |- valign="top" |{{ vlagland|Griekeland}}||<!--Date started-->|| * Griekeland word in Lesotho verteenwoordig deur sy ambassade in [[Pretoria]], [[Suid-Afrika]].<ref name="mfa.gr">{{cite web|url=https://www.mfa.gr/en/bilateral-relations/lesotho/|title=Greece’s Bilateral Relations|website=www.mfa.gr|accessdate=29 Desember 2018}}</ref> * Lesotho word in Griekeland verteenwoordig deur parallelle akkreditasie van sy ambassade in [[Rome]], [[Italië]].<ref name="mfa.gr"/> |- valign="top" |{{vlagland|Guyana}}||<!--Date started-->25 Augustus 1979|| * Albei lande het op 25 Augustus 1979 diplomatieke betrekkinge aangeknoop.<ref>{{cite web |url=http://www.minfor.gov.gy/docs/other/diplomatic_relations_list.pdf |title=Archived copy |accessdate=2016-02-24 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160307101008/http://www.minfor.gov.gy/docs/other/diplomatic_relations_list.pdf |archivedate=7 Maart 2016}}</ref> * Albei lande is volwaardige lede van [[Statebond]]. |- valign="top" |{{vlagland|Indië}}||<!--Date started-->|| * Die hoëkommissaris van Indië in Pretoria is geakkrediteer tot Lesotho.<ref>{{cite web|url=http://indiaafricaconnect.in/index.php?param=news/7499/news/119|title=Welcome To India Africa Connect - News - India appoints honorary consul to Lesotho|accessdate=1 September 2015|archive-date=21 April 2014|archive-url=https://archive.is/20140421050223/http://indiaafricaconnect.in/index.php?param=news/7499/news/119|url-status=dead}}</ref> * Lesotho het 'n hoëkommissaris in [[New Delhi]].<ref>{{cite web|url=http://www.foreign.gov.ls/missions/show_missions.php?Country=India|title=Diplomatic List - Ministry of Foreign Affairs and International Relations Lesotho|accessdate=1 September 2015|archive-date=24 September 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924014538/http://www.foreign.gov.ls/missions/show_missions.php?Country=India|url-status=dead}}</ref> |- valign="top" |{{vlagland|Ierland}}||<!--Date started-->13 November 1997|| *Lesotho het aansienlike betrekkinge met [[Republiek Ierland | Ierland]]. Op 13 November 1997 het Liz O'Donnell (Ierse Minister van Staat) oor die verhouding tussen die twee lande en Ierland se toekomstige verbintenis tot Lesotho gepraat. Die Ierse premier, Bertie Ahern, het Lesotho in 2000 besoek.<ref>{{cite web|url=http://www.rte.ie/news/2000/0110/taoiseach.html|title=Taoiseach continues visit to Lesotho|date=10 Januarie 2000|work=RTE.ie|accessdate=1 September 2015}}</ref> Hierdie verhouding is verder versterk deur 'n besoek van die destydse President van Ierland Mary McAleese tussen 14 en 16 Junie 2006 oor haar toespraak oor die jarelange verhouding met Lesotho en die geskiedenis van albei lande.<ref>{{cite web|url=http://www.president.ie/index.php?section=5&speech=249&lang=eng|title=Welcome - President.ie|accessdate=1 September 2015}}</ref> *Die Ierse regering het sedert 1975 hulp aan Lesotho geskenk. Skenkings aan Lesotho is Ierland se langste voortdurende hulpprogram.<ref>{{cite web|url=http://www.irishaid.gov.ie/lesotho.asp|title=404 Page not found - Irish Aid - Department of Foreign Affairs and Trade|accessdate=1 September 2015}}{{Dooie skakel|date=April 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Op 14 Februarie 2005 het Lesotho aangekondig dat Ierland die grootste bilaterale skenker is met finansiële steun van meer as M70 miljoen in elk van die afgelope drie jaar.<ref>{{cite web |url=http://www.lesotho.gov.ls/articles/2005/PM_Visits_Ireland.htm |title=Archived copy |accessdate=2009-05-21 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090116213937/http://www.lesotho.gov.ls/articles/2005/PM_Visits_Ireland.htm |archivedate=16 Januarie 2009}}</ref> Ierland ondersteun ook Lesotho se Flying Doctor Service, opvoeding, sanitasie, water en verskillende gesondheid projekte, soos die stryd teen vigs met die Clinton Foundation.<ref>{{cite web |url=http://www.lesotho.gov.ls/about/health.php |title=Archived copy |accessdate=2009-05-21 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090505153652/http://www.lesotho.gov.ls/about/health.php |archivedate=5 May 2009}}</ref> |- valign="top" |{{vlagland|Israel}}||<!--Date started-->Augustus 1986|| *Albei lande het in Augustus 1986 diplomatieke betrekkinge aangeknoop.<ref>{{cite web |url=http://mfa.gov.il/MFA/AboutTheMinistry/Pages/Israel-s%20Diplomatic%20Missions%20Abroad.aspx |title=Archived copy |accessdate=2016-04-25 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160420071334/http://mfa.gov.il/MFA/AboutTheMinistry/Pages/Israel-s%20Diplomatic%20Missions%20Abroad.aspx |archivedate=20 April 2016}}</ref> |- valign="top" |{{flag|Japan}}||<!--Date started-->July 1971|| * Albei lande het in Julie 1971 diplomatieke betrekkinge aangeknoop.<ref>{{cite web|url=https://www.mofa.go.jp/region/africa/lesotho/data.html|title=Japan-Lesotho Relations (Basic Data)|website=Ministry of Foreign Affairs of Japan|accessdate=29 Desember 2018}}</ref> * Japan word in Lesotho verteenwoordig deur middel van parallelle akkreditasie van sy ambassade in Pretoria, Suid-Afrika.<ref>{{cite web|url=https://www.za.emb-japan.go.jp/jointad/ls/en/index.html|title=Embassy of Japan in Lesotho|website=www.za.emb-japan.go.jp|accessdate=29 Desember 2018|archive-date=29 Desember 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181229171353/https://www.za.emb-japan.go.jp/jointad/ls/en/index.html|url-status=dead}}</ref> |- valign="top" |{{vlagland|Kanada}}||<!--Date started-->1966|| * Albei lande het in 1966 diplomatieke betrekkinge aangeknoop.<ref name="auto">{{cite web|url=https://www.canadainternational.gc.ca/southafrica-afriquedusud/bilateral_relations_bilaterales/canada_lesotho.aspx?lang=eng|title=Canada - Lesotho Relations|first=Foreign Affairs Trade and Development Canada|last=Government of Canada|date=25 November 2008|website=GAC|accessdate=29 Desember 2018}}</ref> * Kanada word in Lesotho verteenwoordig deur middel van parallelle akkreditasie van sy hoëkommissie in [[Pretoria]], [[Suid-Afrika]].<ref name="auto"/> * Sedert 2006 het Lesotho 'n hoëkommissaris in [[Ottawa]].<ref name="auto"/> en 'n ere-konsulaat in [[Maseru]].<ref>{{Cite web |url=http://www.canadainternational.gc.ca/southafrica-afriquedusud/contact-maseru-contactez.aspx?lang=eng |title=Archived copy |access-date=10 Januarie 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170113033955/http://www.canadainternational.gc.ca/southafrica-afriquedusud/contact-maseru-contactez.aspx?lang=eng |archive-date=13 Januarie 2017 |url-status=dead}}</ref> * Albei lande is volwaardige lede van die [[Statebond]]. *[[Pakalitha Mosisili]], voormalige premier is opgelei deur die Kanadese regering wat beurse verskaf het |- valign="top" |{{vlagland|Kroasië}}||<!--Date started-->6 November 1998|| *Albei lande het op 6 November 1998 diplomatieke betrekkinge aangeknoop.<ref>{{cite web|url=http://www.mvep.hr/en/foreign-politics/bilateral-relations/date-of-recognition-and-establishment-of-diplomatic-relations/|title=MVEP • Date of Recognition and Establishment of Diplomatic Relations|website=www.mvep.hr|accessdate=29 Desember 2018}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.mvep.hr/en/foreign-politics/bilateral-relations/overview-by-country/lesotho,75.html|title=MVEP • Overview of Bilateral Treaties of the Republic of Croatia by Country|website=www.mvep.hr|accessdate=29 Desember 2018}}</ref> |- valign="top" |{{vlagland|Kirgisië}}||<!--Date started-->22 Julie 2017|| * Albei lande het op 22 Julie 2017 diplomatieke betrekkinge aangeknoop.<ref>{{cite web|url=http://kabar.kg/eng/news/kyrgyzstan-kingdom-of-lesotho-establish-diplomatic-relations/|title=Kyrgyzstan, Kingdom of Lesotho establish diplomatic relations|author=Kabar|website=Информационное Агентство Кабар|date=21 Julie 2017}}</ref> |- valign="top" |{{vlagland|Letland}}||<!--Date started-->10 Februarie 2014|| *Albei lande het op 10 Februarie 2014 diplomatieke betrekkinge aangeknoop.<ref>{{cite web|url=http://www.mfa.gov.lv/en/policy/establishment-and-renewal-of-diplomatic-relations |title=Establishment and renewal of diplomatic relations |publisher=Mfa.gov.lv |accessdate=2018-12-29}}</ref> |- valign="top" |{{vlagland|Litaue}}||<!--Date started-->20 Julie 2000|| *Albei lande het op 20 Julie 2000 diplomatieke betrekkinge aangeknoop.<ref>{{Cite web |url=https://urm.lt/default/en/list-of-countries-with-which-lithuania-has-established-diplomatic-relations |title=argiefkopie |access-date=24 Julie 2020 |archive-date=20 Februarie 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190220004541/https://www.urm.lt/default/en/list-of-countries-with-which-lithuania-has-established-diplomatic-relations |url-status=dead }}</ref> |- valign="top" |{{flag|Malta}}||<!--Date started-->11 April 2006|| * Albei lande het op 11 April 2006 diplomatieke betrekkinge aangeknoop.<ref>{{cite web|url=https://www.timesofmalta.com/articles/view/20060415/local/malta-lesotho-establish-diplomatic-relations.57115|title=Malta, Lesotho establish diplomatic relations|first=Allied Newspapers|last=Ltd|website=Times of Malta|accessdate=29 December 2018}}</ref> * Albei lande is volwaardige lede van [[Statebond]]. |- valign="top" |{{vlagland|Meksiko}}||<!--Date started-->1975|| * Lesotho is in Meksiko geakkrediteer van sy ambassade in Washington, D.C., Verenigde State.<ref>{{cite web |url=http://www.lesothoemb-usa.gov.ls/home/ |title=Embassy of Lesotho in the United States |publisher=Lesothoemb-usa.gov.ls |date=2009-08-14 |accessdate=2018-12-29 |archive-date=2018-12-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181222205036/http://www.lesothoemb-usa.gov.ls/home/ |url-status=dead }}</ref> * Meksiko is aan Lesotho geakkrediteer van sy ambassade in Pretoria, Suid-Afrika.<ref>{{cite web|url=https://embamex.sre.gob.mx/sudafrica/ |title=Embassy of Mexico in South Africa |publisher=Embamex.sre.gob.mx |accessdate=2018-12-29}}</ref> |- valign="top" |{{vlagland|Mongolië}}||<!--Date started-->2 Julie 1985|| *Albei lande het op 2 Julie 1985 diplomatieke betrekkinge aangeknoop.<ref>{{cite web|url=http://www.mfat.gov.mn/index.php?option=com_content&view=article&id=70&Itemid=83&lang=en|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110722215952/http://www.mfat.gov.mn/index.php?option=com_content&view=article&id=70&Itemid=83&lang=en|archivedate=2011-07-22|title=LIST OF STATES WITH DIPLOMATIC RELATIONS|date=22 July 2011|website=web.archive.org|accessdate=29 December 2018}}</ref> |- valign="top" |{{vlagland|Montenegro}}||<!--Date started-->23 September 2013|| *Albei lande het op 23 September 2013 diplomatieke betrekkinge aangeknoop.<ref>{{cite web|url=http://www.mvp.gov.me/rubrike/bilateralni-odnosi/Tabela-priznanja-i-uspostavljanja-diplomatskih-odn|title=Tabela priznanja i uspostavljanja diplomatskih odnosa|website=www.mvp.gov.me|accessdate=29 Desember 2018|archive-date=29 September 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180929023135/http://www.mvp.gov.me/rubrike/bilateralni-odnosi/Tabela-priznanja-i-uspostavljanja-diplomatskih-odn|url-status=dead}}</ref> |- valign="top" |{{vlagland|Namibië}}||<!--Date started-->|| * Lesotho is geakkrediteer tot Namibië van sy hoëkommissaris in Pretoria, Suid-Afrika * Namibië is geakkrediteer tot Lesotho van sy hoëkommissaris in Pretoria, Suid-Afrika. |- valign="top" |{{flag|Nepal}}||<!--Date started-->18 Mei 2010|| *Albei lande het op 18 Mei 2010 diplomatieke betrekkinge aangeknoop.<ref>{{cite web |url=http://mofa.gov.np/foreign-policy/diplomatic-relations/ |title=Diplomatic Relations - Ministry of Foreign Affairs Nepal MOFA |publisher=Mofa.gov.np |accessdate=2018-12-29 |archive-date=2017-08-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170813183147/http://mofa.gov.np/foreign-policy/diplomatic-relations/ |url-status=dead }}</ref> |- valign="top" |{{flag|Pakistan}}||<!--Date started-->|| * Pakistan en Lesotho handhaaf handelsbande. Pakistan is ook 'n toonaangewende opleier van die Lesotho weermag. * Albei lande het erekonsulate in mekaar se lande. Beide Pakistan en Lesotho is lede van die [[Statebond van Nasies]]. |- valign="top" |{{vlagland|Roemenië}}||<!--Date started-->1 Mei 1975|| * Albei lande het op 1 Mei 1975 diplomatieke betrekkinge aangeknoop.<ref>{{cite web|url=https://www.mae.ro/en/node/2187|title=Diplomatic Relations of Romania - Ministry of Foreign Affairs|website=www.mae.ro|accessdate=29 Desember 2018}}</ref> |- valign="top" |{{vlagland|Rusland}}||<!--Date started--> 24 Januarie 1992|| *Gedurende die tagtigerjare het die [[Sowjetunie]] en Lesotho nouer betrekkinge ontwikkel. In 1992 erken Lesotho die [[Russiese Federasie]] as die opvolgstaat vir die Sowjetunie. Van 2004 tot 2007 was Monyane Moleleki, wat aan die Moskou Staatsuniversiteit gestudeer het, die minister van buitelandse sake van Lesotho. |- valign="top" |{{flag|Siprus}}||<!--Date started-->25 Februarie 2004|| * Albei lande het op 25 Februarie 2004 diplomatieke betrekkinge aangeknoop.<ref>{{in lang|el}} http://www.olc.gov.cy/olc/olc.nsf/all/710606392EF19C61C22575D70026BED9/$file/List%20of%20Lesotho.pdf?openelement {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170113034759/http://www.olc.gov.cy/olc/olc.nsf/all/710606392EF19C61C22575D70026BED9/$file/List%20of%20Lesotho.pdf?openelement |date=13 January 2017 }}</ref> * Siprus word in Lesotho verteenwoordig deur sy hoëkommissaris in [[Pretoria]], [[Suid-Afrika]].<ref>{{cite web|url=http://www.mfa.gov.cy/mfa/mfa2016.nsf/mfa32_en/mfa32_en?OpenDocument|title=MINISTRY OF FOREIGN AFFAIRS - Bilateral Relations|website=www.mfa.gov.cy|accessdate=29 Desember 2018}}</ref> * Lesotho word in Siprus verteenwoordig deur parallelle akkreditasie van sy hoëkommissiaris in [[Londen]].<ref>{{cite web|url=http://www.mfa.gov.cy/mfa/mfa2016.nsf/All/A3B2074D4DD8FB19C2258029003120C9?OpenDocument|title=MINISTRY OF FOREIGN AFFAIRS - Foreign Diplomatic Missions in Cyprus – International Organizations|website=www.mfa.gov.cy|accessdate=29 Desember 2018}}</ref> * Albei lande is volwaardige lede van die Statebond. |- valign="top" |{{ vlagland|Serwië}}||<!--Date started-->1972|| * Albei lande het in 1972 diplomatieke betrekkinge aangeknoop.<ref>{{cite web|url=http://www.mfa.gov.rs/en/foreign-policy/bilateral-issues/96-bilateral-issues/12311-lesotho|title=Lesotho|website=www.mfa.gov.rs|accessdate=29 December 2018|archive-date=31 Desember 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161231170405/http://www.mfa.gov.rs/en/foreign-policy/bilateral-issues/96-bilateral-issues/12311-lesotho|url-status=dead}}</ref> |- valign="top" |{{flag|Suid-Afrika}}||<!--Date started-->1 Desember 1992|| * Lesotho het 'n hoëkommissie in Pretoria en konsulaat-generaal in Kaapstad en Durban en konsulate in [[Klerksdorp]] en [[Welkom]]. * Suid-Afrika het 'n hoëkommissaris in [[Maseru]]. |- valign="top" |{{ vlagland|Suid-Korea|name=Korea, Suid}}||<!--Date started-->7 Desember 1966|| * Diplomatieke betrekkinge tussen die Republiek van Korea en Lesotho is op 7 Desember 1966 gevestig, en in 2011 beloop bilaterale handel uitvoere $ 27 330 000, invoere: $ 290 000.<ref>{{cite web|url=http://www.mofa.go.kr/ENG/countries/middleeast/countries/20070804/1_24496.jsp?menu=m_30_50|title=Ministry of Foreign Affairs, Republic of Korea-Middle East and Africa|author=Ministry of Foreign Affairs, Republic of Korea|work=Ministry of Foreign Affairs, Republic of Korea|accessdate=1 September 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150904015758/http://www.mofa.go.kr/ENG/countries/middleeast/countries/20070804/1_24496.jsp?menu=m_30_50|archive-date=4 September 2015|url-status=dead}}</ref> |- valign="top" |{{vlagland|Switserland}}||<!--Date started-->1967|| * Albei lande het in 1967 diplomatieke betrekkinge aangeknoop.<ref>{{cite web|url=https://www.eda.admin.ch/eda/en/home/representations-and-travel-advice/lesotho/switzerland-lesotho.html|title=Bilateral relations Switzerland–Lesotho|website=www.eda.admin.ch|accessdate=29 Desember 2018}}</ref> |- valign="top" |{{vlagland|Turkye}}||<!--Date started-->|| * Lesotho word in Turkye verteenwoordig deur parallelle akkreditasie van sy ambassade in [[Rome]], [[Italië]].<ref name="mfa.gov.tr">{{cite web|url=http://www.mfa.gov.tr/relations-between-turkey-and-lesotho.en.mfa|title=From Rep. of Turkey Ministry of Foreign Affairs|website=Republic of Turkey Ministry of Foreign Affairs|accessdate=29 December 2018}}</ref> * Turkye word in Lesotho verteenwoordig deur sy ambassade in Pretoria, Suid-Afrika.<ref name="mfa.gov.tr"/> |- valign="top" |{{vlagland|Verenigde Koninkryk}}||<!--Date started-->|| *Lesotho was voorheen die Britse protektoraat van [[Basoetoland]] voordat die land onafhanklikheid in 1966 verkry het. Sedertdien was Lesotho lid van die [[Statebond van Nasies]] en het hy sterk betrekkinge met die Verenigde Koninkryk onderhou, en Hoë Kommissarise uitgeruil tussen onderskeie regerings. Die Verenigde Koninkryk het sy status gehandhaaf as een van Lesotho se grootste verskaffers van verdedigingstoerusting asook beduidende beleggings van die Verenigde Koninkryk om hulp te verleen met die voorkoming en bestuur van VIGS / MIV en ander infrastruktuurprojekte. |- valign="top" |{{vlagland|Verenigde State van Amerika}}||<!--Date started-->|| *Die Verenigde State was een van die eerste vier lande wat 'n ambassade in [[Maseru]] gevestig het nadat Lesotho in 1966 sy onafhanklikheid van Brittanje verkry het. Sedert hierdie tyd het Lesotho en die Verenigde State konstant warm bilaterale betrekkinge gehandhaaf. In 1996 het die Verenigde State sy bilaterale hulpprogram in Lesotho gesluit. Die Suider-Afrikaanse streekskantoor van die VSA Agentskap vir Internasionale Ontwikkeling (USAID) in [[Gaborone]], [[Botswana]] administreer nou die meeste Amerikaanse hulp aan Lesotho, wat in die fiskale jaar 2004 in totaal ongeveer $ 2 miljoen beloop. Die totale Amerikaanse steun aan Lesotho is meer as $ 69 miljoen, humanitêre voedselhulp ingesluit. Die [[Peace Corps]] is sedert 1969 in Lesotho werksaam. Ongeveer 69 Peace Corps-vrywilligers konsentreer op die sektore van gesondheid, landbou, onderwys, ontwikkeling van landelike gemeenskappe en die omgewing. Die regering van Lesotho moedig groter Amerikaanse deelname aan die kommersiële lewe aan en verwelkom die belangstelling van moontlike Amerikaanse beleggers en verskaffers. In 2007 onderteken die regering van Lesotho 'n ooreenkoms met die Millennium Challenge Corporation om steun aan $ 362,5 miljoen te gee vir die ontwikkeling van Lesotho se watersektor, gesondheidsorg [[infrastruktuur]] en die privaatsektor.<ref>{{cite web|url=https://2009-2017.state.gov/r/pa/ei/bgn/2831.htm#relations |title=Lesotho |publisher=State.gov |date=2018-07-27 |accessdate=2018-12-29}}</ref> |- valign="top" |{{vlagland|Viëtnam}}||<!--Date started-->6 Januarie 1998|| * Albei lande het op 6 Januarie 1998 diplomatieke betrekkinge aangeknoop.<ref>{{cite web|url=http://www.mofa.gov.vn/en/cn_vakv/|title=- General Information about Countries and Regions|last=admin|website=www.mofa.gov.vn|accessdate=29 Desember 2018|archive-date=19 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190419005341/http://www.mofa.gov.vn/en/cn_vakv/|url-status=dead}}</ref> |} == Verwysings == {{Verwysings|3}} {{Vertaaluit | taalafk = en | il = Foreign relations of Lesotho }} {{Normdata}} [[Kategorie:Lesotho]] [[Kategorie:Internasionale betrekkinge]] ee6iw7oc19dmz4170iizl376re2h1rm 0 308378 2918992 2822976 2026-07-23T22:17:06Z Spiral6800 199230 Fix broken link 2918992 wikitext text/x-wiki Eswatini is 'n lid van die [[Verenigde Nasies]], die [[Statebond van Nasies]], die [[Afrika-unie]], die Gemeenskaplike Mark vir Oostelike en Suidelike Afrika en die [[Suider-Afrikaanse Ontwikkelingsgemeenskap]]. Tans beskik die Koninkryk van [[Eswatini]] oor 11 ambassades en 15 konsulate en ander verteenwoordigers regoor die wêreld, terwyl daar vyf ambassades in Eswatini is, sowel as 14 konsulate en ander verteenwoordigers. ==Bilaterale verhoudings== {| class="wikitable sortable" style="width:100%; margin:auto;" |- ! style="width:15%;"| Land ! style="width:12%;"| Formale verhoudings begin !Notes |- valign="top" |{{vlagland|Armenië}}||<!--Date started-->3 Mei 2013|| *Diplomatieke betrekkinge tussen Armenië en Eswatini is op 3 Mei 2013 aangeknoop.<ref>{{Cite web |url=http://www.mfa.am/en/country-by-country/sz/ |title=Archived copy |access-date=2017-01-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170113062025/http://www.mfa.am/en/country-by-country/sz/ |archive-date=2017-01-13 |url-status=dead }}</ref> |- valign="top" |{{vlagland|Kanada}}||<!--Date started-->1968|| *Albei lande het in 1968 diplomatieke betrekkinge aangeknoop.<ref name="auto">{{cite web|url=https://www.canadainternational.gc.ca/mozambique/bilateral_relations_bilaterales/canada_swaziland.aspx?lang=eng|title=Canada-Swaziland Relations|first=Foreign Affairs Trade and Development Canada|last=Government of Canada|date=25 November 2008|website=GAC|accessdate=29 Desember 2018|archive-date=22 Desember 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191222063714/https://www.canadainternational.gc.ca/mozambique/bilateral_relations_bilaterales/canada_swaziland.aspx?lang=eng|url-status=dead}}</ref> *Kanada is verteenwoordig in Eswatini via paralelle akkreditasie van sy hoëkommissaris in [[Maputo]], [[Mosambiek]].<ref name="auto"/> *Eswatini is verteenwoordig in Kanada deur sy ambassade in [[Washington, D.C.]], Verenigde State.<ref name="auto"/> * Albei lande is volwaardige lede van die [[Statebond]]. |- valign="top" |{{ Vlagland|Republiek van China}}||<!--Date started-->16 September 1968|| * Eswatini het op 16 September 1968 diplomatieke betrekkinge met die [[Republiek China]], algemeen bekend as "Taiwan", gevestig. Eswatini het 'n ambassade in Taipei en Taiwan het 'n ambassade in [[Mbabane]]. Vanaf 2018 is dit die laaste Afrika-land om die Republiek China te erken in plaas van die Volksrepubliek China as die enigste verteenwoordiger van "China". |- valign="top" |{{Vlagland|Siprus}}||<!--Date started-->|| *Siprus is verteenwoordig in Eswatini deur sy hoëkommissaris in Pretoria, Suid-Afrika.<ref>{{cite web|url=http://www.mfa.gov.cy/mfa/mfa2016.nsf/mfa32_en/mfa32_en?OpenDocument|title=MINISTRY OF FOREIGN AFFAIRS - Bilateral Relations|website=www.mfa.gov.cy|accessdate=29 December 2018}}</ref> en deur 'n ere-konsul in [[Mbabane]].<ref>{{cite web|url=http://www.mfa.gov.cy/mfa/mfa2016.nsf/All/276617043AAE6E2EC2258029003249E1?OpenDocument|title=MINISTRY OF FOREIGN AFFAIRS - Honorary Consular Officers of the Republic of Cyprus|website=www.mfa.gov.cy|accessdate=29 Desember 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20170113020910/http://www.mfa.gov.cy/mfa/mfa2016.nsf/All/276617043AAE6E2EC2258029003249E1?OpenDocument|archive-date=13 Januarie 2017|url-status=dead}}</ref> *Eswatini is verteenwoordig in Siprus deur sy hoëkommissaris in [[Londen]].<ref>{{cite web|url=http://www.mfa.gov.cy/mfa/mfa2016.nsf/All/BC8120B591F83783C2258029003120A2?OpenDocument|title=MINISTRY OF FOREIGN AFFAIRS - Foreign Diplomatic Missions in Cyprus – International Organizations|website=www.mfa.gov.cy|accessdate=29 Desember 2018}}</ref> * Albei lande is volwaardige lede van die [[Statebond]]. |- valign="top" |{{vlagland|Georgië }}||<!--Date started-->20 Mei 2016|| *Albei lande het op 20 Mei 2016 diplomatieke betrekkinge aangeknoop. |- valign="top" |{{vlagland|Griekeland}}||<!--Date started-->|| * Griekeland word in Eswatini verteenwoordig deur parallelle akkreditasie van sy ambassade in [[Pretoria]], [[Suid-Afrika]].<ref name="mfa.gr">{{cite web|url=https://www.mfa.gr/en/bilateral-relations/swaziland/|title=Greece’s Bilateral Relations|website=www.mfa.gr|accessdate=29 Desember 2018|archive-date=12 Junie 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180612232920/https://www.mfa.gr/en/bilateral-relations/swaziland/|url-status=dead}}</ref> * Eswatini word in Griekeland verteenwoordig deur sy hoëkommissaris in [[Londen]].<ref name="mfa.gr"/> |- valign="top" |{{vlagland|Guyana}}||<!--Date started-->24 Mei 1977|| *Albei lande het op 24 Mei 1977 diplomatieke betrekkinge aangeknoop.<ref>{{cite web |url=http://www.minfor.gov.gy/docs/other/diplomatic_relations_list.pdf |title=Archived copy |accessdate=2016-02-24 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151014074607/http://www.minfor.gov.gy/docs/other/diplomatic_relations_list.pdf |archivedate=2015-10-14 }}</ref> * Albei lande is volwaardige lede van die [[Statebond]]. |- valign="top" |{{vlagland|Israel}}||<!--Date started-->September 1968|| *Albei lande het in September 1968 diplomatieke betrekkinge aangeknoop.<ref>{{cite web |url=http://mfa.gov.il/MFA/AboutTheMinistry/Pages/Israel-s%20Diplomatic%20Missions%20Abroad.aspx |title=Archived copy |accessdate=2014-07-28 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160420071334/http://mfa.gov.il/MFA/AboutTheMinistry/Pages/Israel-s%20Diplomatic%20Missions%20Abroad.aspx |archivedate=2016-04-20 }}</ref> |- valign="top" |{{vlagland|Japan}}||<!--Date started-->Mei 1971|| *Albei lande het in Mei 1971 diplomatieke betrekkinge aangeknoop.<ref>{{cite web|url=https://www.mofa.go.jp/region/africa/eswatini/data.html|title=Japan-Eswatini Relations (Basic Data)|website=Ministry of Foreign Affairs of Japan|accessdate=29 Desember 2018}}</ref> * Japan word in Eswatini verteenwoordig deur middel van parallelle akkreditasie van sy ambassade in Pretoria, Suid-Afrika.<ref>{{cite web|url=https://www.za.emb-japan.go.jp/jointad/sz/en/index.html|title=Embassy of Japan in Swaziland|website=www.za.emb-japan.go.jp|accessdate=29 Desember 2018|archive-date=26 November 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181126005819/https://www.za.emb-japan.go.jp/jointad/sz/en/index.html|url-status=dead}}</ref> |- valign="top" |{{vlagland| Meksiko }}||<!--Date started-->1975|| * Eswatini het nie 'n ambassade wat in Meksiko geakkrediteer is nie. * Meksiko is tot Eswatini geakkrediteer deur sy ambassade in Pretoria, Suid-Afrika. |- valign="top" |{{vlagland|Montenegro}}||<!--Date started-->28 Februarie 2013|| * Albei lande het op 28 Februarie 2013 diplomatieke betrekkinge aangeknoop.<ref>{{cite web|url=http://www.mvp.gov.me/rubrike/bilateralni-odnosi/Tabela-priznanja-i-uspostavljanja-diplomatskih-odn|title=Tabela priznanja i uspostavljanja diplomatskih odnosa|website=www.mvp.gov.me|accessdate=29 Desember 2018|archive-date=29 September 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180929023135/http://www.mvp.gov.me/rubrike/bilateralni-odnosi/Tabela-priznanja-i-uspostavljanja-diplomatskih-odn|url-status=dead}}</ref> |- valign="top" |{{vlagland| Namibië}}||<!--Date started-->|| * Eswatini is geakrediteer tot Namibië deur sy hoëkommissaris in Pretoria, Suid-Afrika. * Namibië is geakrediteer tot Eswatini deur sy hoëkommissaris in Pretoria, Suid-Afrika. |- valign="top" |{{vlagland|Roemenië }}||<!--Date started-->12 Desember 1990|| *Albei lande het op 12 Desember 1990 diplomatieke betrekkinge aangeknoop.<ref>{{cite web|url=https://www.mae.ro/en/node/2187|title=Diplomatic Relations of Romania - Ministry of Foreign Affairs|website=www.mae.ro|accessdate=29 Desember 2018}}</ref> |- valign="top" |{{vlagland|Rusland}}||<!--Date started-->|| |- valign="top" |{{vlagland|Serwië}}||<!--Date started-->1968|| * Albei lande het in 1968 diplomatieke betrekkinge aangeknoop.<ref>{{cite web|url=http://www.mfa.gov.rs/en/foreign-policy/bilateral-issues/96-bilateral-issues/12369-swaziland|title=Swaziland|website=www.mfa.gov.rs|accessdate=29 Desember 2018|archive-date=25 Julie 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200725205512/http://www.mfa.gov.rs/en/foreign-policy/bilateral-issues/96-bilateral-issues/12369-swaziland|url-status=dead}}</ref> * 'n Aantal bilaterale ooreenkomste is tussen beide lande gesluit.<ref>{{Cite web |url=http://www.mfa.gov.rs/en/images/stories/bilaterala_ugovori/SWAZILAND.doc |title=argiefkopie |access-date=25 Julie 2020 |archive-date=15 Februarie 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180215210450/http://www.mfa.gov.rs/en/images/stories/bilaterala_ugovori/SWAZILAND.doc |url-status=dead }}</ref> |- valign="top" |{{vlagland|Suid-Afrika}}||<!--Date started-->|| * Eswatini het 'n hoëkommissaris in Pretoria en 'n konsul-generaal in Johannesburg. * Suid-Afrika het 'n hoëkommissaris in Mbabane. |- valign="top" |{{vlagland|Suid-Korea}}||<!--Date started-->6 November 1968|| *Albei lande het op 6 November 1968 diplomatieke betrekkinge aangeknoop.<ref>{{Cite web |url=http://www.mofa.go.kr/ENG/countries/middleeast/countries/20070824/1_24465.jsp?menu=m_30_50 |title=Archived copy |access-date=2017-01-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150904015758/http://www.mofa.go.kr/ENG/countries/middleeast/countries/20070824/1_24465.jsp?menu=m_30_50 |archive-date=2015-09-04 |url-status=dead }}</ref> |- valign="top" |{{vlagland|Switserland}}||<!--Date started-->1968|| *Albei lande het in 1968 diplomatieke betrekkinge aangeknoop. <ref>{{cite web|url=https://www.eda.admin.ch/error.html|title=Error|website=www.eda.admin.ch|accessdate=29 Desember 2018}}</ref> |- valign="top" |{{vlagland| Turkye }}||<!--Date started-->|| * Eswatini word in Turkye verteenwoordig deur sy ambassade in [[Brussel]], [[België]] en 'n erekonsulaat in [[Ankara]].<ref name="mfa.gov.tr">{{cite web|url=http://www.mfa.gov.tr/relations-between-turkey-and-swaziland.en.mfa|title=From Rep. of Turkey Ministry of Foreign Affairs|website=Republic of Turkey Ministry of Foreign Affairs|accessdate=29 Desember 2018}}</ref> * Turkye word in Eswatini verteenwoordig deur parallelle akkreditasie van sy ambassade in Pretoria, Suid-Afrika en 'n erekonsulaat in Mbabane.<ref name="mfa.gov.tr"/> |- valign="top" |{{vlagland|Verenigde Koninkryk}}||<!--Date started-->|| * Eswatini het 'n hoëkommissaris in [[Londen]]. * Die Verenigde Koninkryk het 'n hoëkommissaris in Mbabane. |- valign="top" |{{vlagland|Verenigde State}}||<!--Date started-->|| [[File:Embassy of Eswatini in Washington, D.C.jpg|thumb|200px|Die Eswatini ambassade in [[Washington, D.C.]], VSA.]] * Die Verenigde State help Eswatini met 'n aantal [[MIV]] / [[VIGS]] inisiatiewe en programme wat deur die Agentskap vir Internasionale Ontwikkeling (USAID), Centers for Disease Control (CDC), die [[Peace Corps]], African Development Foundation, die department van arbeid, en die Verenigde State se departement van verdediging geïmplementeer word. Verder ondersteun die VSA die ontwikkeling van klein ondernemings, onderwys, militêre opleiding, ontwikkeling van institusionele en menslike hulpbronne, landbou-ontwikkeling en die opbou van die land se handelskapasiteit. *Die VSA is ook die grootste bilaterale skenker aan die Global Fund, Eswatini se belangrikste bron vir MIV / VIGS finansiering. Die Amerikaanse regering stuur jaarliks ongeveer 4 Swazi-professionele persone na die Verenigde State, van sowel die openbare as die privaatsektor, hoofsaaklik vir meestersgrade, en ongeveer vyf ander vir drie tot vier weke internasionale besoekersprogramme. * Eswatini het ‘n ambassade in [[Washington, D.C.]] * Die Verenigde State het ‘n ambassade in Mbabane. |- valign="top" |{{vlagland|Viëtnam}}||<!--Date started-->21 Mei 2013|| *Albei lande het op 21 Mei 2013 diplomatieke betrekkinge aangeknoop. <ref>{{Cite web |url=http://www.mofa.gov.vn/en/nr040807104143/nr040807105001/ns130523185249/view |title=argiefkopie |access-date=25 Julie 2020 |archive-date=25 Julie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200725181354/http://www.mofa.gov.vn/en/nr040807104143/nr040807105001/ns130523185249/view |url-status=dead }}</ref> |} == Eswatini se ambassades, hoëkommissarisse en konsulate in die buiteland == * {{BEL}}; in [[Brussels]], [[België]] * {{DEN}}; in [[Kopenhagen]], [[Denemarke]] * {{Vlagland|Kenia}}; in [[Nairobi]], [[Kenia]] * {{Vlagland|Maleisië}}; in [[Kuala Lumpur]], [[Maleisië]] * {{MOZ}}; in [[Maputo]], [[Mosambiek]] * {{IND}}; in [[New Delhi]], [[Indië]] * {{RSA}}; in [[Pretoria]], [[Suid-Afrika]] * {{Vlagland|Republiek van China}}; in [[Taipei]], [[Republiek China]] * {{Vlagland|Verenigde Koninkryk}}; in [[Londen]], [[Verenigde Koninkryk]] * {{Vlagland|Verenigde Nasies}}; in [[New York Stad]], [[Verenigde State]] * {{Vlagland|Verenigde State}}; in [[Washington, DC]], [[Verenigde State]] == Buitelandse ambassades in Eswatini == [[Lêer:Taiwanese Embassy in Mbabane.JPG|duimnael|Ambassade van die Republiek China in die Koninkryk van Eswatini]] * {{Vlagland|Republiek China}}; in Mbabane, Eswatini * {{Vlagland|Mosambiek}}; in Mbabane, Eswatini * {{Vlagland|Indië}}; in Mbabane, Eswatini * {{Vlagland|Suid-Afrika}}; in Mbabane, Eswatini * {{Vlagland|Verenigde State}}; in Mbabane, Eswatini == Eswatini en die Statebond van Nasies == Eswatini (destyds bekend as Swaziland) was 'n Britse protektoraat tot 1968, toe dit 'n onafhanklike inheemse [[monargie]] binne die [[Statebond van Nasies]] geword het, met die destydse opperhoof van Swaziland, [[Sobhuza II]], wat koning van Swaziland geword het. == Verwysings == {{Verwysings|3}} {{Vertaaluit | taalafk = en | il = Foreign relations of Eswatini }} {{Normdata}} [[Kategorie:Eswatini]] [[Kategorie:Internasionale betrekkinge]] r1gpcxznfy5gy3onjvkzlruo4ov2fl4 0 308655 2918990 2909008 2026-07-23T22:17:00Z Spiral6800 199230 Fix broken link 2918990 wikitext text/x-wiki In sy buitelandse betrekking plaas [[Botswana]] ‘n premie op die [[ekonomie]]se en [[politiek]]e integrasie in [[Suider-Afrika]]. Botswana poog om die [[Suider-Afrikaanse Ontwikkelingsgemeenskap]] (SAOG) 'n werkende instrument vir ekonomiese ontwikkeling te maak, en dit het pogings aangewakker om die streek selfpolisiëerend te maak ten opsigte van voorkomende diplomasie, konflikoplossing en goeie bestuur. Die SAOG-hoofkantoor is in Gaborone, Botswana se hoofstad geleë. Die land het [[Suid-Afrika]] na-[[apartheid]] verwelkom as 'n vennoot in hierdie pogings. Botswana sluit aan by die Afrika-konsensus oor die meeste belangrike [[internasionale aangeleenthede]] en is lid van internasionale organisasies, soos die [[Verenigde Nasies]] en die [[Afrika-unie]]. Botswana is ook 'n lid van die [[Internasionale Strafhof]] met 'n bilaterale immuniteitsooreenkoms vir beskerming van die [[Amerikaanse Gewapende Magte|VSA-weermag]] (soos onder artikel 98 gedek). Botswana het 'n klein aantal diplomatieke missies in die buiteland. == Bilaterale betrekkinge == {| class="wikitable sortable" style="width:100%; margin:auto;" |- ! style="width:15%;"| Land ! style="width:12%;"| Formale verhoudinge begin !Notas |- valign="top" |{{vlagland|Angola}}||<!--Date started-->|| * Angola het ‘n ambassade in [[Gaborone]]. * Botswana is geakkrediteer tot Angola van sy hoëkommissaris in Windhoek, Namibië. |- valign="top" |{{vlagland|Australië}}||<!--Date started-->|| * Australië is geakkrediteer tot Botswana van sy hoëkommissaris in Pretoria, Suid-Afrika. * Botswana het ‘n hoë kommissaris in [[Canberra]]. |- valign="top" |{{vlagland|Belize}}||<!--Date started-->28 February 2008|| *Albei lande het op 28 Februarie 2008 diplomatieke betrekkinge aangeknoop.<ref>{{cite web | archiveurl=https://web.archive.org/web/20161222155933/http://www.mofaic.gov.bw/index.php?option=com_content&view=article&id=134:bilateral-relations-b&catid=2&Itemid=43 | title=Bilateral Relations: B | archivedate=22 Desember 2016 | url=http://www.mofaic.gov.bw/index.php?option=com_content&view=article&id=134:bilateral-relations-b&catid=2&Itemid=43 | publisher=Ministry of Foreign Affairs & International Cooperation | location=Botswana | accessdate=13 Julie 2019}}</ref> |- valign="top" |{{vlagland|Brasilië}}||<!--Date started-->|| * Botswana het ‘n ambassade in [[Brasília]]. * Brasilië het ‘n ambassade in Gaborone. |- valign="top" |{{vlagland|Kanada}}||<!--Date started-->|| * Botswana is geakkrediteer tot Kanada via sy ambassade in Washington, D.C., Verenigde State. * Kanada is geakkrediteer tot Botswana via sy ambassade in Harare, Zimbabwe. |- valign="top" |{{vlagland|China}}||<!--Date started-->|| * Botswana het ‘n ambassade in [[Beijing]]. * China het ‘n ambassade in Gaborone. |- valign="top" |{{vlagland|Kroasië}}||<!--Date started-->9 September 2005|| *Albei lande het op 9 September 2005 diplomatieke betrekkinge aangeknoop.<ref>http://www.mvep.hr/en/foreign-politics/bilateral-relations/date-of-recognition-and-establishment-of-diplomatic-relations/|{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ''Bilateral relations Date of Recognition and Establishment of Diplomatic Relations''. Besoek op 27 Julie 2020</ref><ref>http://www.mvep.hr/en/foreign-politics/bilateral-relations/overview-by-country/botswana,161.html</ref> |- valign="top" |{{vlagland|Kuba}}||<!--Date started-->|| * Botswana is geakkrediteer tot Kuba van sy permanente verteenwoordiger tot die Verenigde Nasies in [[New York Stad]]. * Kuba het ‘n ambassade in Gaborone. |- valign="top" |{{vlagland|Siprus}}||<!--Date started-->22 Februarie 2005|| *Albei lande het op 22 Februarie 2005 diplomatieke betrekkinge aangeknoop.<ref>{{cite web |url=http://www.olc.gov.cy/olc/olc.nsf/all/6F543F579FA382BFC22575D70021C909/$file/List%20of%20Botswana.pdf?openelement |title=Archived copy |access-date=6 September 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160915174534/http://www.olc.gov.cy/olc/olc.nsf/all/6F543F579FA382BFC22575D70021C909/$file/List%20of%20Botswana.pdf?openelement |archive-date=15 September 2016 |url-status=dead }}</ref> |- valign="top" |{{vlagland|Dominica}}||<!--Date started-->23 Julie 2007|| *Albei lande het op 23 Julie 2007 diplomatieke betrekkinge aangeknoop.<ref>{{Cite web |url=http://www.mofaic.gov.bw/index.php?option=com_content&view=article&id=135:bilateral-relations-c&catid=2&Itemid=53 |title=Archived copy |access-date=30 November 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161224035109/http://www.mofaic.gov.bw/index.php?option=com_content&view=article&id=135:bilateral-relations-c&catid=2&Itemid=53 |archive-date=24 December 2016 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref> |- valign="top" |{{vlagland|Georgië}}||<!--Date started-->5 November 2015|| *Diplomatieke betrekkinge tussen Georgië en Botswana is op 5 November 2015 aangeknoop. |- valign="top" |{{vlagland|Griekeland}}||<!--Date started-->|| * Botswana is geakkrediteer tot Griekeland van sy permanente verteenwoordiger tot die Verenigde Nasies kantoor in [[Genève]], [[Switserland]]. * Griekeland is geakkrediteer tot Botswana van sy ambassade in Pretoria, Suid-Afrika.<ref>https://www.mfa.gr/en/bilateral-relations/botswana/</ref> |- valign="top" |{{vlagland|Guinee-Bissau}}||<!--Date started-->22 March 2010|| *Botswana en [[Guinee-Bissau]] het op 22 Maart 2010 diplomatieke betrekkinge aangeknoop.<ref name="gov.bw">[http://www.gov.bw/cgi-bin/news.cgi?d=20100330&i=Botswana_establishes_relations_with_Samoa_Guinea_Bissau "Botswana establishes relations with Samoa, Guinea Bissau"]{{dead link|date=October 2017 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} 30 Maart 2010 Link retrieved 1 April 2010</ref> |- valign="top" |{{vlagland|Guyana}}||<!--Date started-->28 Oktober 1975|| * Albei lande het op 28 Oktober 1975 diplomatieke betrekkinge aangeknoop.<ref>{{cite web |url=http://www.minfor.gov.gy/docs/other/diplomatic_relations_list.pdf |title=Archived copy |accessdate=2016-02-24 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160307101008/http://www.minfor.gov.gy/docs/other/diplomatic_relations_list.pdf |archivedate=7 Maart 2016 |df=dmy-all }}</ref> * Guyana is aan Botswana geakkrediteer deur sy permanente sending aan die Verenigde Nasies in New York Stad.<ref>[https://web.archive.org/web/20170101011051/http://www.mofaic.gov.bw/index.php?option=com_content&view=article&id=140:bilateral-relations-g&catid=2&Itemid=43]</ref> * Albei lande is volwaardige lede van [[Statebond]]. |- valign="top" |{{vlagland|Indië}}||<!--Date started-->|| * Botswana het ‘n hoëkommissaris in [[New Delhi]]. * India het ‘n hoëkommissaris in Gaborone. |- valign="top" |{{vlagland|Indonesië}}||<!--Date started-->|| *Botswana is geakkrediteer tot Indonesië via sy hoëkommissaris in Canberra, Australië.<ref name="kemlu">[https://kemlu.go.id/portal/en/kedutaan]</ref> * Indonesië is geakkrediteer tot Botswana via sy ambassade in Pretoria, Suid-Afrika.<ref name="kemlu" /> |- valign="top" |{{vlagland|Israel}}||<!--Date started-->|| * Botswana is geakkrediteer tot Israel van sy hoëkommissaris in Londen, Verenigde Koningkryk. * Israel is geakkrediteer tot Botswana van sy ambassade in Pretoria, Suid-Afrika. |- valign="top" |{{vlagland|Kenia}}||<!--Date started-->|| * Botswana het ‘n hoëkommissaris in [[Nairobi]]. * Kenya het ‘n hoëkommissaris in Gaborone. |- valign="top" |{{vlagland|Letland}}||<!--Date started-->17 Maart 2003|| *Albei lande het op 17 Maart 2003 diplomatieke betrekkinge aangeknoop.<ref>[https://www.mfa.gov.lv/en/policy/establishment-and-renewal-of-diplomatic-relations]</ref> |- valign="top" |{{vlagland|Litaue}}||<!--Date started-->17 Februarie 2004|| *Albei lande het op 17 Februarie 2004 diplomatieke betrekkinge aangeknoop.<ref>{{Cite web |url=https://urm.lt/default/en/list-of-countries-with-which-lithuania-has-established-diplomatic-relations |title=argiefkopie |access-date=27 Julie 2020 |archive-date=20 Februarie 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190220004541/https://www.urm.lt/default/en/list-of-countries-with-which-lithuania-has-established-diplomatic-relations |url-status=dead }}</ref> |- valign="top" |{{vlagland|Malawi}}||<!--Date started-->|| * Albei lande is volwaardige lede van die [[Suider-Afrikaanse Ontwikkelingsgemeenskap]], [[Gemenebes van Nasies]] en van die [[Beweging van Onverbonde Lande]]. |- valign="top" |{{vlagland|Malta}}||<!--Date started-->6 Januarie 2005|| * Albei lande het op 6 Januarie 2005 diplomatieke betrekkinge aangeknoop.<ref>[https://foreignaffairs.gov.mt/en/Treaties%20Series/Pages/Treaties%20Documents/Botswana---Agreement-on-the-establishment-of-Diplomatic-Relations-between-the-Republic-of-Malta-and-the-Republic-of-Botswan.aspx]</ref> * Albei lande is volwaardige lede van [[Statebond]]. |- valign="top" |{{vlagland| Meksiko}}||<!--Date started-->5 Desember 1965|| * Botswana is geakkrediteer tot Meksiko van sy ambassade in Washington, D.C., Verenigde State.<ref>[http://www.botswanaembassy.org/ Embassy of Botswana in the United States]</ref> * Meksiko is geakkrediteer tot Botswana van sy ambassade in Pretoria, Suid-Afrika<ref>[https://embamex.sre.gob.mx/sudafrica/ Embassy of Mexico in South Africa]</ref>en het ‘n ere-konsulaat in Gaborone.<ref>[http://www.gob.mx/cms/uploads/attachment/file/8936/CON_HON_160415_AFRICA.pdf Honorary consulate of Mexico in Gaborone (in Spanish)]</ref> |- valign="top" |{{vlagland| Namibië}}||<!--Date started-->|| * Betrekkinge tussen Botswana en Namibië is vriendelik, met die twee buurlande wat aan ekonomiese ontwikkeling saamwerk. Botswana het in September 1966 onafhanklikheid van Brittanje verkry. Namibië het in 1990 ná die [[Namibiese Onafhanklikheidsoorlog]] onafhanklikheid van Suid-Afrika verkry. * Botswana het ‘n hoëkommissaris in [[Windhoek]]. * Namibië het ‘n hoëkommissaris in Gaborone. |- valign="top" |{{vlagland|Nigerië}}||<!--Date started-->|| * Botswana het ‘n hoëkommissaris in [[Abuja]]. * Nigerië het ‘n hoëkommissaris in Gaborone. |- valign="top" |{{vlagland|Noord-Korea|name=Korea, Noord}}||<!--Date started-->22 Maart 1990|| |- valign="top" |{{vlagland|Panama}}||<!--Date started-->15 December 2009|| * Albei lande het op 15 Desember 2009 diplomatieke betrekkinge aangeknoop.<ref>{{Cite web |url=http://www.mire.gob.pa/sites/default/files/documentos/Trasnsparencia/gestion-anual-2011-2012.pdf |title=argiefkopie |access-date=27 Julie 2020 |archive-date= 2 Julie 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140702224721/https://mire.gob.pa/sites/default/files/documentos/Trasnsparencia/gestion-anual-2011-2012.pdf |url-status=dead }}</ref> |- valign="top" |{{vlagland|Roemenië}}||<!--Date started-->7 Oktober 1971|| * Diplomatieke betrekkinge tussen Botswana en Roemenië is op 7 Oktober 1971 aangeknoop.<ref>https://www.mae.ro/en/node/2187</ref> |- valign="top" |{{vlagland|Rusland}}||<!--Date started-->6 Maart 1970|| * Botswana en die [[Sowjetunie]] het op 6 Maart 1970 diplomatieke betrekkinge aangeknoop. Ondanks sy pro-Westerse oriëntasie het Botswana deelgeneem aan die [[Olimpiese Somerspele 1980]]. Die hedendaagse betrekkinge tussen die twee lande word beskryf as vriendelik en langdurig. Volgens die minister van Buitelandse Sake was Rusland een van die eerste lande wat volle diplomatieke betrekkinge met Botswana aangeknoop het.<ref>{{Cite web |url=http://www.botswana.mid.ru/articles_relations_e_09.html |title=WE MUST EXPLOIT RUSSIA’S POTENTIAL |access-date=9 Junie 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170202131955/http://www.botswana.mid.ru/articles_relations_e_09.html |archive-date=2 Februarie 2017 |url-status=dead }}</ref> * Handel en ekonomiese samewerking tussen Rusland en Botswana word bepaal deur die handelsooreenkoms van 1987 en die ooreenkoms oor ekonomiese en tegniese samewerking van 1988. Die regering van die Russiese Federasie en die regering van die Republiek van Botswana het die ooreenkoms oor kulturele, wetenskaplike en opvoedkundige ondertekening Samewerking in September 1999. Rusland en Botswana het 'n vrugbare samewerking op verskillende terreine gehad, veral in die ontwikkeling van menslike hulpbronne. Rusland bied steeds meer beursgeleenthede aan in sleutel sektore soos gesondheid, wat tans 'n kritieke tekort aan mannekrag ondervind. Botswana is ook een van die lande waar Russiese burgers nie 'n visum benodig nie.<ref>{{Cite web |url=http://www.botswana.mid.ru/relations_e.html |title=Botswana-Russia relations |access-date=14 Mei 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090329052738/http://www.botswana.mid.ru/relations_e.html |archive-date=29 Maart 2009 |url-status=dead }}</ref>Rusland het die ambassade in Gaborone, terwyl Botswana se ambassade in [[Stockholm]] ([[Swede]]) geakkrediteer is tot Rusland en die land 'n ere-konsulaat in [[Moskou]] het. |- valign="top" |{{vlagland|Sint Vincent en die Grenadines}}||<!--Date started-->2007|| * Albei lande het op 22 Februarie diplomatieke betrekkinge aangeknoop 2007.<ref>[http://www.foreign.gov.vc/foreign/index.php?option=com_content&view=article&id=263&Itemid=280]</ref> * Albei lande is volwaardige lede van die [[Statebond van Nasies]]. |- valign="top" |{{vlagland|Samoa}}||<!--Date started-->18 Maart 2010|| * Botswana en [[Samoa]] het op 18 Maart 2010 diplomatieke betrekkinge aangeknoop.<ref name="gov.bw"/> |- valign="top" |{{vlagland|Serwië}}||<!--Date started-->1970|| * Diplomatieke betrekkinge tussen Botswana en Serwië is in 1970 aangeknoop.<ref>{{Cite web |url=http://www.mfa.gov.rs/en/foreign-policy/bilateral-issues/96-bilateral-issues/12246-botswana |title=argiefkopie |access-date=27 Julie 2020 |archive-date= 4 Julie 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200704080246/http://www.mfa.gov.rs/en/foreign-policy/bilateral-issues/96-bilateral-issues/12246-botswana |url-status=dead }}</ref> |- valign="top" |{{vlagland|Salomonseilande}}||<!--Date started-->17 November 2010|| * Albei lande het op 17 Novembert 2010 diplomatieke betrekkinge aangeknoop.<ref>{{Cite web |url=http://www.pireport.org/articles/2010/11/19/solomons-botswana-establish-diplomatic-ties |title=argiefkopie |access-date=27 Julie 2020 |archive-date=26 Oktober 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211026164521/http://www.pireport.org/articles/2010/11/19/solomons-botswana-establish-diplomatic-ties |url-status=dead }}</ref> *Albei lande is volwaardige lede van die Statebond. |- valign="top" |{{vlagland|Suid-Afrika}}||<!--Date started-->[[Suid-Afrika-Botswana-betrekkinge|22 Junie 1994]]|| * Botswana het ‘n hoëkommissaris in [[Pretoria]] en konsulaat-generale in Kaapstad en Johannesburg. * Suid-Afrika has a hoëkommissaris in Gaborone |- valign="top" |{{vlagland|Suid-Korea|name=Korea, Suid}}||<!--Date started-->8 April 1968|| * Die vestiging van diplomatieke betrekkinge tussen die [[Suid-Korea|Republiek van Korea]] en die Republiek van Botswana het op 18 April 1968 aanvang geneem. In 2011 beloop die getal Suid-Koreane in Botswana 163.<ref>http://www.mofa.go.kr/ENG/countries/middleeast/countries/20070804/1_24503.jsp?menu=m_30_50{{Dead link|date=July 2018 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Sedert 2014 het die regering van Botswana ROK erken as die enigste wettige regering van Korea.<ref name="suspension of diplomatic relations">{{cite web |url=http://www.gov.bw/en/Ministries--Authorities/Ministries/Ministry-of-Foreign-Affairs-and-International-Cooperation/News/BOTSWANA-CUT-TIES-WITH-NORTH-KOREA/ |title=Botswana Cuts Ties with North Korea |author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |date=20 Februarie 2014 |website=www.gov.bw |publisher=Ministry of Foreign Affairs and International Cooperation |accessdate=5 Januarie 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150106001946/http://www.gov.bw/en/Ministries--Authorities/Ministries/Ministry-of-Foreign-Affairs-and-International-Cooperation/News/BOTSWANA-CUT-TIES-WITH-NORTH-KOREA/ |archive-date=6 Januarie 2015 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref> |- valign="top" |{{vlagland|Switserland}}||<!--Date started-->1967|| * Albei lande het in 1967 diplomatieke betrekkinge aangeknoop.<ref>[https://www.eda.admin.ch/eda/en/home/representations-and-travel-advice/botswana/switzerland-botswana.html]</ref> |- valign="top" |{{vlagland|Turkye}}||<!--Date started-->1981|| * Diplomatiese betrekkinge tussen Botswana en Turkye is in 1981 aangeknoop.<ref>{{cite web |url=http://www.mfa.gov.tr/relations-between-turkey-and-botswana.en.mfa |title=Archived copy |access-date=30 November 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170424235443/http://www.mfa.gov.tr/relations-between-turkey-and-botswana.en.mfa |archive-date=24 April 2017 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref> |- valign="top" |{{vlagland|Oekraïne}}||<!--Date started-->3 Maart 2004|| * Albei lande het op 3 Maart 2004 diplomatieke betrekkinge aangeknoop.<ref>{{Cite web |url=https://rsa.mfa.gov.ua/en/ukraine-botswana/diplomacy |title=Archived copy |access-date=25 September 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190925100840/https://rsa.mfa.gov.ua/en/ukraine-botswana/diplomacy |archive-date=25 September 2019 |url-status=dead }}</ref> |- valign="top" |{{vlagland|Verenigde Koninkryk}}||<!--Date started-->1996|| * Botswana het ‘n hoëkommissaris in [[Londen]]. * Verenigde Koninkryk het ‘n hoëkommissaris in Gaborone. |- valign="top" |{{vlagland|Verenigde State}}||<!--Date started-->|| [[File:Embassy of Botswana, Washington, D.C..jpg|thumb|right|Ambassade van Botswana in [[Washington, D.C.]]]] * Die Verenigde State beskou Botswana as 'n voorstander van en 'n model vir stabiliteit in [[Afrika]] en was sedert sy onafhanklikheid 'n belangrike vennoot in die ontwikkeling van Botswana. Die VSA [[Peace Corps]] het in Augustus 2002 na Botswana teruggekeer met die fokus op [[MIV]] / [[VIGS]] -verwante programme na die afhandeling van 30 jaar van meer gerigte hulp in 1997. Net so het die USAID het in 1996 'n jarelange bilaterale vennootskap met Botswana beëindig, na suksesvolle programme met die klem op onderwys, opleiding, [[Ondernemer|ondernemerskap]], omgewingsbestuur en voortplantingsgesondheid. Botswana baat egter steeds saam met sy bure in die streek voordeel uit USAID se Initiative for Southern Africa, wat nou in [[Pretoria]] gebaseer is, en USAID se Southern Africa Global Competitivity Hub, met hoofkwartier in [[Gaborone]]. Die Verenigde State se Internasionale Raad vir Uitsaaiers (IBB) bedryf 'n belangrike Voice of America (VOA) aflosstasie in Botswana wat die grootste deel van die vasteland van Afrika bedien. * In 1995 het die Centers for Disease Control (CDC) die BOTUSA-projek in samewerking met die Botswana Ministerie van Gesondheid begin om inligting te genereer om [[tuberkulose]] beheerpogings in Botswana en elders te verbeter in die lig van die TB en MIV / VIGS-mede-epidemies. Onder die Amerikaanse regering se leierskap en belegging in die stryd teen 'n epidemie (LIFE) in 1999, het CDC deur die BOTUSA-projek baie projekte onderneem en baie organisasies bygestaan in die stryd teen die MIV / VIGS-epidemie in Botswana. Botswana is een van die 15 fokuslande vir PEPFAR, die president se noodplan vir vigsverligting, en het meer as $ 230 miljoen ontvang sedert die program in Januarie 2004 tot September 2007 begin het. PEPFAR-hulp aan Botswana, wat in die finansiële jaar 2007 in totaal $ 76,2 miljoen beloop het, dra by tot die voorkoming, behandeling en versorging van MIV / vigs. * Die regerings van Botswana en die Verenigde State het in Julie 2000 'n ooreenkoms aangegaan om 'n Internasionale Akademie vir Wetstoepassing (ILEA) in Gaborone te stig. Die akademie, wat gesamentlik gefinansier, bestuur en beman word deur die twee lande, bied opleiding aan [[polisie]] en regeringsamptenare van regoor die Sub-Sahara-streek. Die permanente kampus van die akademie, in Otse buite Gaborone, is in Maart 2003 geopen. Meer as 3 000 wetstoepassers uit Afrika suid van die Sahara het opleiding ontvang van ILEA sedert dit in 2001 begin het om klasse aan te bied. * Botswana het ‘n ambassade in [[Washington, D.C.]] * Verenigde State het ‘n ambassade in Gaborone. |- valign="top" |{{vlagland|Viëtnam}}||<!--Date started-->11 Februarie 2009|| * Albei lande het op 11 Februarie 2009 diplomatieke betrekkinge aangeknoop.<ref>{{Cite web |url=http://www.mofa.gov.vn/en/cn_vakv/ |title=argiefkopie |access-date=27 Julie 2020 |archive-date=19 April 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190419005341/http://www.mofa.gov.vn/en/cn_vakv/ |url-status=dead }}</ref> |- valign="top" |{{vlagland|Zimbabwe}}||<!--Date started-->|| * Botswana sukkel steeds om sy grens te verseël van duisende Zimbabwiërs wat uit ekonomiese ineenstorting en politieke vervolging vlug. In 2015 is 22.000 Zimbabwiërs gearresteer en gedeporteer. Dit het toegeneem tot byna 29 000 deportasies in 2018.<ref>{{Cite web|url=https://www.voanews.com/africa/botswana-battles-influx-zimbabwean-illegal-immigrants|title=Botswana Battles Influx of Zimbabwean Illegal Immigrants|last=Dube|first=Mqondisi|date=Augustus 14, 2019|website=Voice of America|language=en|access-date=2019-08-25}}</ref> * Botswana het ‘n ambassade in [[Harare]]. * Zimbabwe het ‘n ambassade in Gaborone. |} == Verwysings == {{Verwysings|3}} {{Vertaaluit | taalafk = en | il = Foreign relations of Botswana }} {{Normdata}} [[Kategorie:Politiek van Botswana]] [[Kategorie:Internasionale betrekkinge]] qeatbcg2z45iebmgpv098smbe2psw0f 0 372585 2918941 2874081 2026-07-23T14:14:14Z InternetArchiveBot 131157 Red 2 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2918941 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Monarg |naam = Misuzulu Zulu |titel = Koning van die Zoeloenasie |beeld = |byskrif = Misuzulu Zulu in 2023 |bewind = [[7 Mei]] [[2021]] – hede |kroning = [[20 Augustus]] [[2022]] |inhuldiging = |volle naam = Misuzulu Zulu kaZwelithini |andertitels = ''Ingonyama yamaZulu'', ''Isilo samaBandla'' |doop = |geboortedatum = {{Geboortedatum en ouderdom|1974|09|23}} |geboorteplek = [[Hlabisa]], [[KwaZulu]] (nou [[KwaZulu-Natal]]) |sterftedatum = |sterfteplek = |begraweplek = |begrafnisdatum = |voorganger = [[Goodwill Zwelithini kaBhekuzulu]] |erfgenaam = |opvolgertipe = |opvolger = |koningin = |gade = |gadebewind = |gadevan = |eggenoot = |eggenoot 1 = Ntokozo Mayisela |eggenoot 2 = Nozizwe Mulela |eggenoot 3 = |eggenoot 4 = |eggenoot 5 = |nakomelinge = |dinastie = Huis van die Zoeloe |koninklikelofsang = |koninklikeleuse = |vader = [[Goodwill Zwelithini kaBhekuzulu]] |moeder = Mantfombi Dlamini |kinders = 3 }} '''Misuzulu Zulu kaZwelithini''' (gebore op [[23 September]] [[1974]] in [[Hlabisa]], [[KwaZulu]] (nou [[KwaZulu-Natal]], [[Suid-Afrika]]) is die huidige koning van die [[Zoeloes|Zoeloenasie]] ([[Zoeloe]]: ''Ingonyama yamaZulu'', letterlik: "Zoeloeleeu"). Hy het sy oorlede vader, koning [[Goodwill Zwelithini kaBhekuzulu]], op 7 Mei 2021 opgevolg.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.timeslive.co.za/news/south-africa/2021-05-07-prince-misuzulu-zulu-named-new-zulu-king/ |title=Chaos at royal palace as Prince Misuzulu Zulu named new Zulu king |publisher=TimesLIVE |author=Zimasa Matiwane |date=7 Mei 2021 |accessdate=30 Oktober 2022}}</ref> Op 20 Augustus 2022 is Misuzulu Zulu kaZwelithini ingehuldig.<ref name="Kroning">{{de}} {{cite web |url=https://www.spiegel.de/ausland/suedafrika-zulus-feiern-kroenung-ihres-neuen-monarchen-a-6fdf919b-2121-427a-a3c2-8cfb2c3397e3 |title=Südafrika: Tausende Zulus feiern die Krönung ihres neuen Monarchen |publisher=Spiegel Online |date=20 Augustus 2022 |accessdate=30 Oktober 2022}}</ref> Op 29 Oktober 2022 is hy by 'n groot plegtigheid in [[Durban]] amptelik as koning gekroon en deur die Suid-Afrikaanse regering erken.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.thesouthafrican.com/news/prince-misuzulu-zulu-king-goodwill-eldest-son-new-zulu-king/ |title=Prince Misuzulu Zulu announced the new preferred Zulu King |publisher=[[The South African]] |author=Nokwanda Ncwane |date=7 Mei 2021 |accessdate=30 Oktober 2022 |archive-date=13 Mei 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210513133800/https://www.thesouthafrican.com/news/prince-misuzulu-zulu-king-goodwill-eldest-son-new-zulu-king/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-62604497 |title=Zulu King Misuzulu ka Zwelithini crowned in South Africa |publisher=[[BBC]] |author=Nomsa Maseko |date=20 Augustus 2022 |accessdate=30 Oktober 2022}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.timeslive.co.za/news/south-africa/2022-08-20-watch-live-entering-of-the-kraal-ceremony-for-amazulu-king-misuzulu-kazwelithini/ |title=Entering of the kraal ceremony for amaZulu King Misuzulu kaZwelithini |publisher=TimesLIVE |accessdate=30 Oktober 2022}}</ref> Die [[grondwet van Suid-Afrika]] erken tradisionele leiers in Suid-Afrika en die koning se rol is veral seremonieel van aard; hy beskik oor geen politieke mag nie. Die hof in Nongoma word uit die begroting van die [[KwaZulu-Natalse Provinsiale Wetgewer]] betaal. == Biografie == Misuzulu Zulu kaZwelithini is op 23 September 1974 in Hlabisa gebore, in die destydse [[bantoestan]] KwaZulu wat nou deel vorm van die Suid-Afrikaanse [[KwaZulu-Natal]]-provinsie. Hy is die oudste oorlewende seun van Goodwill Zwelithini kaBhekuzulu en sy hoofvrou [[Shiyiwe Mantfombi Dlamini Zulu]] (1953–2021). Laasgenoemde was 'n dogter van [[Sobhuza II]] en die suster van [[Mswati III]], die huidige koning van die onafhanklike koninkryk [[Eswatini]].<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.reuters.com/world/africa/south-africas-zulu-regent-queen-dlamini-zulu-dies-65-2021-04-30/ |title=South Africa's Zulu regent Queen Dlamini Zulu dies at 65 |publisher=Reuters |date=30 April 2021 |accessdate=30 Oktober 2022}}</ref> Mswati III is dus Misuzulu Zulu kaZwelithini se oom.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-56993215 |title=South Africa's Zulu royals: Who’s who in the fight for the throne |publisher=[[BBC]] |accessdate=30 Oktober 2022}}</ref> Nadat Misuzulu Zulus se vader oorlede is, is Misuzulu Zulu se moeder een maand voor haar dood in Maart 2021 as regent ingehuldig. In haar testament het sy haar seun as opvolger benoem.<ref name="Kroning" /> Hy is een dag voor sy kroning getroud en het 'n seun.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.thesouthafrican.com/news/king-goodwill-zwelithini-who-is-the-next-zulu-king/ |title=King Goodwill Zwelithini: Who is next in line for the throne? |publisher=The South African |author=Nokwanda Ncwane |date=19 Maart 2021 |accessdate=30 Oktober 2022 |archive-date=22 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210422114854/https://www.thesouthafrican.com/news/king-goodwill-zwelithini-who-is-the-next-zulu-king/ |url-status=dead }}</ref> Tydens sy inhuldiging het Misuzulu "'n nuwe hoofstuk" vir sy onderdane aangekondig en beloof, dat hy "daaraan sal werk om die Zoeloenasie te verenig“. Teen die inhuldiging is 'n dringende aansoek by 'n hof in [[Pietermaritzburg]] ingelê, wat egter afgewys is. Misuzulu se vader se eerste vrou en ook sekere van sy jonger broers (sy vader het ten minste 28 kinders met ses vroue gehad) het Misuzulu se legitimiteit as koning verwerp. Die Suid-Afrikaanse president [[Cyril Ramaphosa]] het Misuzulu se inhuldiging as wettig erken.<ref name="Kroning" /> As Zoeloekoning het Misuzulu Zulu amper 30&nbsp;000&nbsp;km² grond, sekere paleise en ander boedels geërf. Buitendien erf hy 'n groot hoeveelheid bates.<ref name="Kroning" /> == Verwysings == {{Verwysings|2}} {{beginboks}} {{opvolgboks | titel=[[Zoeloes|Koning van die Zoeloenasie]] | jare=2021–''hede'' | voor=[[Goodwill Zwelithini kaBhekuzulu]] | na=''Ampsbekleër'' }} {{eindboks}} {{Normdata}} [[Kategorie:Zoeloekonings]] [[Kategorie:Geboortes in 1974]] [[Kategorie:Lewende mense]] tigwxg4g8ezy9qf5bp8u22vfsd52rck 0 393557 2919058 2711936 2026-07-24T11:20:25Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2919058 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Mark Podwal Munich Massacre Remembrance Drawing.jpg|duimnael|''München-bloedbad'', herinneringstekening deur Mark Podwal, gepubliseer in Die [[New York Times]] in 1972.]] Die '''München-slagting''' (of '''Bloedbad van München''') was 'n aanval op [[5 September]] [[1972]] tydens die [[Olimpiese Somerspele 1972|Olimpiese Somerspele]] in [[München]], [[Wes-Duitsland]], deur agt lede van die [[Palestynse]] [[Terrorisme|terreurgroep]] ''Swart September'', wat die [[Olimpiese dorp]] geïnfiltreer het, twee lede van die Israeliese Olimpiese span doodgemaak en nege ander gyselaar geneem het.<ref name=Sanchez2007>{{cite book|author=Juan Sanchez|title=Terrorism & Its Effects|url=https://books.google.com/books?id=AK6QA_WotRYC&pg=PT144|access-date=16 Desember 2012|date=7 Augustus 2007|publisher=Global Media|isbn=978-81-89940-93-5|page=144}}{{Dooie skakel|date=Oktober 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=VJJG14mHbGAC&pg=PA34 |title=The New Dimension of International Terrorism |date=11 September 2001|isbn=9783728129499|access-date=22 Junie 2010|last1=Aubrey|first1=Stefan M.}}</ref><ref>{{cite book|url=https://archive.org/details/isbn_9780761924081|url-access=registration|page=[https://archive.org/details/isbn_9780761924081/page/248 248]|title=Encyclopedia of terrorism|year=2003|via=[[Internet Archive]]|publisher=SAGE Publications|isbn=9780761924081|access-date=22 Junie 2010}}</ref><ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=AWzieu562dQC&pg=PA107|title=The Terrorist Trap: America's Experience with Terrorism |date=18 Julie 1976|isbn=0253214777|access-date=22 Junie 2010|last1=Simon|first1=Jeffrey David}}</ref> ''Swart September'' het die operasie "Iqrit en Biram" genoem,<ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=4LAXixXUu5wC&pg=RA1-PA224|title=Terrorism: A Global Scourge |isbn=9781425905309|access-date=7 Junie 2010|last1=Sylas|first1=Eluma Ikemefuna|year=2006}}</ref> na twee Palestynse Christelike dorpies wie se inwoners tydens die 1948 Arabies-Israeliese Oorlog deur die [[Israelse Weermag]] (IDF) verdryf is.<ref>Benveniśtî, Mêrôn (2000). ''Sacred landscape: the buried history of the Holy Land since 1948''. University of California Press. {{ISBN|978-0-520-23422-2}}. pp. 325–326.</ref><ref>[http://www.haaretz.com/justice-for-ikrit-and-biram-1.71628 "Justice for Ikrit and Biram"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171012101848/https://www.haaretz.com/justice-for-ikrit-and-biram-1.71628 |date=12 Oktober 2017 }}, ''Haaretz'', 10 October 2001.</ref><ref>Elias Chacour with David Hazard: ''Blood Brothers: A Palestinian Struggles for Reconciliation in the Middle East''. {{ISBN|0-8007-9321-8}}. Foreword by Secretary James A. Baker III. 2nd Expanded ed. 2003. bl. 44–61.</ref> Die ''Swart September''-bevelvoerder was Luttif Afif, wat ook hul onderhandelaar was. Wes-Duitse [[Neo-Nazisme|neo-Nazi]]'s het die groep logistieke bystand verleen.<ref>{{citation |first1=Gunther |last1=Latsch |first2=Klaus |last2=Wiegrefe |title=Files Reveal Neo-Nazis Helped Palestinian Terrorists |date=18 Junie 2012 |url=http://www.spiegel.de/international/germany/files-show-neo-nazis-helped-palestinian-terrorists-in-munich-1972-massacre-a-839467.html |newspaper=Spiegel Online}}</ref> Kort nadat die gyselaars geneem is, het Afif die vrylating geëis van 234 Palestynse gevangenes wat in Israeliese tronke aangehou is, plus die Wes-Duits-gevange stigters van die [[Rote Armee Fraktion]], Andreas Baader en Ulrike Meinhof.<ref>{{Cite news |first=Simon |last=Reeve |url=https://www.independent.co.uk/news/world/europe/olympics-massacre-munich--the-real-story-524011.html|title=Olympics Massacre: Munich&nbsp;– The real story|newspaper=The Independent |date=22 Januarie 2006 |access-date=3 Maart 2012|url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120316084844/http://www.independent.co.uk/news/world/europe/olympics-massacre-munich--the-real-story-524011.html|archive-date=16 Maart 2012}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.jewishpress.com/news/baffled-bob-costas-to-call-own-minute-of-silence-during-olympic-broadcast-for-slain-israeli-team/2012/07/22/0/?print|title='Baffled' Bob Costas to Call Own Minute of Silence During Olympic Broadcast for Slain Israeli Team|newspaper=The Jewish Press|date=22 Julie 2012|access-date=23 Julie 2012|author=Fleisher, Malkah}}</ref> Wes-Duitse polisie het die terroriste in 'n lokval gelei en vyf van die agt ''Swart September''-lede is doodgemaak, maar die reddingspoging het misluk en al die gyselaars is dood.<ref name=":0">{{Cite news |last=Doubek |first=James |date=2022-09-04 |title=50 years ago, the Munich Olympics massacre changed how we think about terrorism |language=en |work=NPR |url=https://www.npr.org/2022/09/04/1116641214/munich-olympics-massacre-hostage-terrorism-israel-germany |access-date=2022-09-04}}</ref> ’n Wes-Duitse polisieman is ook in die kruisvuur dood, en die Wes-Duitse regering is gekritiseer vir die swak uitvoering van sy reddingspoging en sy algehele hantering van die voorval. Die drie oorlewende oortreders was Adnan Al-Gashey, Jamal Al-Gashey en Mohammed Safady, wat gearresteer is, net om die volgende maand vrygelaat te word in die gyselaarsruil wat gevolg het op die kaping van Lufthansa-vlug 615. Teen daardie tyd het die Israeliese regering Operasie ''Wrath of God'' van stapel gestuur, wat die [[Mossad]] gemagtig het om enigiemand wat 'n rol in die aanval gespeel het, op te spoor en dood te maak.<ref name=Montague>{{cite news|url=http://edition.cnn.com/2012/07/27/sport/olympics-2012-munich-shaul-ladany-survivor|author=James Montague|title=The Munich massacre: A survivor's story |publisher=CNN|date=5 September 2012|access-date=25 Februarie 2013}}</ref><ref>{{Cite web |date=2010-02-20 |title=The Mossad's secret wars |url=https://www.aljazeera.com/news/2010/2/20/the-mossads-secret-wars |url-status=live |access-date=2022-07-26 |publisher=[[Al Jazeera]] |language=en}}</ref> Twee dae voor die aanvang van die [[Olimpiese Somerspele 2016|2016 Olimpiese Somerspele]], in 'n seremonie gelei deur Brasiliaanse en Israeliese amptenare, het die Internasionale Olimpiese Komitee die elf Israeli's en een Duitser vereer wat in München vermoor is.<ref>[http://www.jpost.com/Israel-News/Sports/First-official-IOC-ceremony-in-memory-of-Munich-victims-463185 "First official Olympic ceremony held in memory of Munich victims"], ''The Jerusalem Post''; besoek op 5 September 2017</ref> Tydens die [[Olimpiese Somerspele 2020|Olimpiese Somerspele van 2020]] is 'n oomblik van stilte tydens die openingseremonie gehou.<ref name=Spungin>{{Cite web|last=Spungin|first=Tal|date=2021-07-23|title=Olympics: Moment of silence for Munich massacre victims for first time|url=https://www.jpost.com/breaking-news/tokyo-olympics-moment-of-silence-held-for-israeli-munich-massacre-victims-674722|url-status=live|access-date=2021-07-23|website=The Jerusalem Post|language=en-US}}</ref> == Sien ook == * [[Sylvia Raphael]] == Verwysings == {{Verwysings|3}} {{Normdata}} [[Kategorie:Geskiedenis van Duitsland]] [[Kategorie:Terrorisme]] nvjf9uo0wjowryve277f5kpdyikvj9d 0 394206 2918957 2530640 2026-07-23T15:53:15Z Morne 672 2918957 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Akteur | Naam = Franci Swanepoel | Beeld = | Beeldbeskrywing = | Beeldonderskrif = | Geboortenaam = | Alias = | Geboortedatum = [[24 Julie]] [[1972]] | Geboorteplek = [[Johannesburg]] | Nasionaliteit = Suid-Afrikaans | Sterftedatum = [[15 Oktober]] [[2022]] | Sterfteplek = | Beroep = Aktrise en televisiepersoonlikheid | Aktiewe jare = 1970's tot 2022 | Noemenswaardige rolprente = | Webwerf = | imdb = | Toekennings = <!-- slegs noemenswaardiges --> }} '''Franci Swanepoel''' ([[24 Julie]] [[1972]] – [[15 Oktober]] [[2022]]<ref>{{webaanhaling|url=https://maroelamedia.co.za/nuus/sa-nuus/bekende-aktrise-sterf-op-50/ |outeur=Krige, Elaine|titel=Bekende aktrise sterf op 50|uitgewer=[[Maroela Media]]|datum =16 Oktober 2022|besoekdatum= 16 Oktober 2022}}</ref>) was ’n Suid-Afrikaanse aktrise en televisiepersoonlikheid. == Biografie == Sy was die dogter van Nic en Marida Swanepoel. Franci is in [[Johannesburg]] gebore en het aan [[Hoërskool Linden]] gematrikuleer. Sy het grootgeword in die vermaaklikheidsbedryf en het vanaf die ouderdom van vyf aan radiodramas deelgeneem. == Opleiding == Sy het drama aan die [[Universiteit van Stellenbosch]] studeer. == Bydrae tot Suid-Afrikaanse teater, film, media en/of opvoering == As student het sy opgetree in produksies van ''Women Behind Bars'' (1993), Die Renosters (1994), Ipekonders (1994), en Die Vampier (ATKV Kampustoneel 1994). Tydens haar professionele loopbaan was sy te sien in Droom (1998), Siener in die Suburbs (KKNK 2002), Junkiedrome, High Street Theatre, 2002, Janneman (Woordfees 2011), Aantrekkingskrag in 2011, as Bea in Boksballade ([[KKNK]] 2013). Sy het saam met [[Sandra Prinsloo]] in die produksie van Soebatsfontein by die Innibosfees van 2018 verskyn. Haar televisierolle sluit [[Binnelanders]] in. Sy het ook as aanbieder van Fiësta op [[KykNET]] gewerk. == Toekennings == Sy is bekroon met die ATKV-Veertjie as beste aktrise vir haar rol as Toeks Joubert in Binnelanders in 2010. == Verwysings == {{Verwysings}} == Bronne == * Beeld, 19 April 2010. * Beeld, 26 September 2011. * Rapport, 31 Maart 2013. * "Pitkos vir almal by Innibos", Rapport Beleef 27 Mei 2018. {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Swanepoel, Franci}} [[Kategorie:Suid-Afrikaanse akteurs]] [[Kategorie:Geboortes in 1972]] [[Kategorie:Sterftes in 2022]] [[Kategorie:Afrikaners]] qu4i3819cst6o7kp8sryeodmuxtvy6x 0 399569 2918997 2918896 2026-07-24T06:11:06Z JMK 649 skakels, teksdetails 2918997 wikitext text/x-wiki {{Databoks}} '''Auto-GPT''' is 'n "[[kunsmatige intelligensie]]-agent" ('n soort [[toep]]) wat 'n doelwit in natuurlike taal gegee word, dan probeer om dit te bereik deur dit in subtake onder te verdeel, en die [[internet]] en ander nutsgoed in 'n outomatiese kringloop te betrek.<ref>{{Cite news |first=Sabrina |last=Ortiz |date=2023-04-14 |title=What is Auto-GPT? Everything to know about the next powerful AI tool |url=https://www.zdnet.com/article/what-is-auto-gpt-everything-to-know-about-the-next-powerful-ai-tool/ |access-date=2023-04-16 |publisher=ZDNET |language=en}}</ref> Dit gebruik [[OpenAI]] se [[ChatGPT|GPT-4]] of GPT-3.5 API's (protokol-intervlakke),<ref name="jina" /> en is een van die eerste voorbeelde van 'n toepassing wat GPT-4 gebruik om outonome take uit te voer.<ref name=tsun /> Die [[oopbronkode]]-platform is in Maart 2023 via GitHub vrygestel, en die ouermaatskappy het die ontwikkeling deur waagkapitaal befonds. Ontwikkelaars kan die kode self uitvoer, maar die maatskappy bied 'n koppelvlak op AutoGPT GitHub wat infrastruktuur, veilige geheue en operasionele ondersteuning teen 'n fooi hanteer. == Besonderhede == Anders as interaktiewe stelsels soos [[ChatGPT]], wat handingevoerde opdragte vir elke taak vereis, ken Auto-GPT aan homself nuwe doelwitte toe om aan te werk ten einde 'n groter doelwit te bereik, sonder 'n noodsaaklike behoefte aan menslike insette. Dit is in staat om reaksies op aansporings uit te voer om 'n doeltaak te bereik, en sal sodoende in reaksie op nuwe [[inligting]] sy eie aanwysings skep en hersien tot [[Rekursiewe selfverbetering|rekursiewe]] gevalle.<ref>{{Cite news |last=Palmer |first=Sarah |date=2023-04-14 |title=What is AutoGPT? Here’s what we know about the hottest new AI chatbot |url=https://www.euronews.com/next/2023/04/14/make-some-room-chatgpt-rival-ai-chatbot-autogpt-has-landed-this-is-what-we-know-about-it-s |access-date=2023-04-16 |publisher=Euronews |language=en}}</ref> Dit bestuur korttermyn- en langtermyngeheue deur na databasisse en lêers te skryf en daarvan te lees; bestuur konteksvensterlengtevereistes met opsomming; kan internetgebaseerde aksies soos websoektogte, webvorm en API-interaksies sonder toesig uitvoer; en sluit teks-na-spraak vir stemuitvoer in.<ref name="tsun" /> Waarnemers beklemtoon Auto-GPT se vermoë om kode herhalend te skryf, foute op te spoor, te toets en wysig, wat selfs voorstel dat hierdie vermoë kan uitbrei na Auto-GPT se eie bronkode wat 'n mate van selfverbetering moontlik maak.<ref name="tsun" /> Aangesien die onderliggende GPT-modelle egter in privaatbesit is,<ref>{{Cite web |title=OpenAI is giving Microsoft exclusive access to its GPT-3 language model |url=https://www.technologyreview.com/2020/09/23/1008729/openai-is-giving-microsoft-exclusive-access-to-its-gpt-3-language-model/ |access-date=2023-04-18 |website=MIT Technology Review |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=GPT-4 is bigger and better than ChatGPT—but OpenAI won’t say why |url=https://www.technologyreview.com/2023/03/14/1069823/gpt-4-is-bigger-and-better-chatgpt-openai/ |access-date=2023-04-18 |website=MIT Technology Review |language=en}}</ref> kan Auto-GPT dit egter nie verander nie. == Agtergrond == [[lêer:Auto GPT Logo.png|duimnael|regs|Een van die Auto-GPT-logo's wat deur die ontwikkelaar-gemeenskap geskep is. Etlike afgeleide embleme is geskep, aangesien die [[oopbronkode]] verskillende intervlakke, aftakkings en integrasies het.]] Op 14 Maart 2023 het OpenAI die [[groot taalmodel]] GPT-4 vrygestel. Waarnemers was beïndruk deur die model se aansienlik verbeterde werkverrigting oor 'n wye reeks take.<ref>{{Cite web |last=Belfield |first=Haydn |date=2023-03-25 |title=If your AI model is going to sell, it has to be safe |url=https://www.vox.com/future-perfect/2023/3/25/23655082/ai-openai-gpt-4-safety-microsoft-facebook-meta |access-date=2023-04-17 |website=Vox |language=en}}</ref> As 'n teksvoorspellingsmodel het GPT-4 self geen vermoë om aksies outonoom uit te voer nie, maar tydens voorvrystelling veiligheidstoetse het rooi-span navorsers bevind dat GPT-4 in staat gestel kan word om aksies in werklike situasies uit te voer soos om 'n TaskRabbit-werker te oortuig om 'n CAPTCHA-uitdaging op te los.<ref>{{Cite news |first=Joseph |last=Cox |date=15 Maart 2023 |title=GPT-4 Hired Unwitting TaskRabbit Worker By Pretending to Be 'Vision-Impaired' Human |url=https://www.vice.com/en/article/jg5ew4/gpt4-hired-unwitting-taskrabbit-worker |access-date=2023-04-16 |publisher=Vice News Motherboard |language=en}}</ref> 'n Span [[Microsoft]]-navorsers het aangevoer dat, gegewe GPT-4 se wydte van vermoëns op vlakke wat dié van mense benader, GPT-4 "redelikerwys beskou kan word as 'n vroeë (maar steeds onvolledige) weergawe van 'n [[kunsmatige algemene intelligensie]]- (KAI) stelsel." Die navorsers het beklemtoon dat hul eksperimente ook beduidende beperkings in die stelsel gevind het.<ref>{{Cite web |title=Microsoft Now Claims GPT-4 Shows 'Sparks' of General Intelligence |url=https://www.vice.com/en/article/g5ypex/microsoft-now-claims-gpt-4-shows-sparks-of-general-intelligence |access-date=2023-04-18 |website=www.vice.com |language=en}}</ref> Auto-GPT is op 30 Maart 2023 deur Toran Bruce Richards, die stigter van die videospeletjiemaatskappy Significant Gravitas Ltd vrygestel. Dit het kort ná sy vrystelling die top-tendens-bewaarplek op GitHub geword, en is sedertdien herhaaldelik op [[Twitter]] as tendens voorgehou.<ref name="tsun">{{Cite news |first=Kevin |last=Jiang |date=2023-04-14 |title=What’s Auto-GPT? New, autonomous ‘AI agents’ can act on their own, rewrite their own code |url=https://www.thestar.com/business/technology/2023/04/14/whats-auto-gpt-new-autonomous-ai-agents-can-act-on-their-own-rewrite-their-own-code.html |access-date=2023-04-16 |publisher=The Toronto Star |language=en}}</ref> == Vraagstukke == Of Auto-GPT praktiese aanneming sal vind, is onseker. Benewens die feit dat dit deur 'hallusinasies' van die onderliggende groot taalmodel geteister word, het Auto-GPT dikwels ook probleme om op die taak gefokus te bly, albei probleme wat ontwikkelaars steeds probeer aanspreek. Nadat 'n taak suksesvol voltooi is, onthou dit gewoonlik nie hoe om dit uit te voer vir latere gebruik nie, en wanneer dit wel gedoen word, soos wanneer dit 'n program skryf, sal dit dikwels nie onthou om die program later te gebruik nie. Auto-GPT sukkel om take effektief te ontleed en sukkel om probleemkontekste en die wyse waarop doelwitte oorvleuel te verstaan.<ref name="jina">{{Cite news |last=Xaio |first=Han |date=2023-04-13 |title=Auto-GPT Unmasked: The Hype and Hard Truths of Its Production Pitfalls |url=https://jina.ai/news/auto-gpt-unmasked-hype-hard-truths-production-pitfalls/ |access-date=2023-04-17 |publisher=Jina AI |language=en |archive-date=2023-04-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230417145451/https://jina.ai/news/auto-gpt-unmasked-hype-hard-truths-production-pitfalls/ |url-status=dead }}</ref> == Toepassings == Ontwikkelaars het AgentGPT geskep, wat AutoGPT in 'n mens se [[webblaaier]] integreer, sodat nie-programmeerders hul eie agente kan skep.<ref>{{Cite news |last=Mauran |first=Cecily |date=2023-04-14 |title=What is Auto-GPT and why are hustle bros hype for it? |url=https://mashable.com/article/autogpt-chatgpt-hustle-bros-explainer |access-date=2023-04-16 |publisher=Mashable |language=en}}</ref> Auto-GPT is ook gebruik om ChaosGPT te skep, met die gestelde doel om die mensdom te vernietig,<ref>{{Cite news |first=Chloe |last=Xiang |title=AI Tasked With 'Destroying Humanity' Now 'Working on Control Over Humanity Through Manipulation' |url=https://www.vice.com/en/article/z3mxe3/ai-tasked-with-destroying-humanity-now-working-on-control-over-humanity-through-manipulation |access-date=2023-04-16 |publisher=Vice News |language=en}}</ref> wat dit egter nie dadelik suksesvol kon uitvoer nie.<ref>{{Cite news |first=Cassidy |last=Ward |date=2023-04-16 |title=ChaosGPT is trying to destroy humanity; fortunately the AI is adorably bad at it |url=https://www.syfy.com/syfy-wire/chaosgpt-trying-to-destroy-humanity-bad-at-it |access-date=2023-04-20 |work=Syfy Wire |language=en-US}}</ref> == Verdere leeswerk == * Pounder, Les (15 April 2023). "''How To Create Your Own Auto-GPT AI Agent''". Tom's Hardware. Besoek op 16 April 2023. == Verwysings == {{Verwysings|4}} {{Normdata}} [[Kategorie:Kunsmatige intelligensie]] om557j55pbv2qqa83unxrbrr2843iuu 2919001 2918997 2026-07-24T06:16:06Z JMK 649 2919001 wikitext text/x-wiki {{Databoks}} '''Auto-GPT''' is 'n "[[kunsmatige intelligensie]]-agent" ('n soort [[toep]]) wat 'n doelwit in natuurlike taal gegee word, dan probeer om dit te bereik deur dit in subtake onder te verdeel, en die [[internet]] en ander nutsgoed in 'n outomatiese kringloop te betrek.<ref>{{Cite news |first=Sabrina |last=Ortiz |date=2023-04-14 |title=What is Auto-GPT? Everything to know about the next powerful AI tool |url=https://www.zdnet.com/article/what-is-auto-gpt-everything-to-know-about-the-next-powerful-ai-tool/ |access-date=2023-04-16 |publisher=ZDNET |language=en}}</ref> Dit gebruik [[OpenAI]] se [[ChatGPT|GPT-4]] of GPT-3.5 API's (protokol-koppelvlakke),<ref name="jina" /> en is een van die eerste voorbeelde van 'n toepassing wat GPT-4 gebruik om outonome take uit te voer.<ref name=tsun /> Die [[oopbronkode]]-platform is in Maart 2023 via GitHub vrygestel, en die ouermaatskappy het die ontwikkeling deur waagkapitaal befonds. Ontwikkelaars kan die kode self uitvoer, maar die maatskappy bied 'n koppelvlak op AutoGPT GitHub wat infrastruktuur, veilige geheue en operasionele ondersteuning teen 'n fooi hanteer. == Besonderhede == Anders as interaktiewe stelsels soos [[ChatGPT]], wat handingevoerde opdragte vir elke taak vereis, ken Auto-GPT aan homself nuwe doelwitte toe om aan te werk ten einde 'n groter doelwit te bereik, sonder 'n noodsaaklike behoefte aan menslike insette. Dit is in staat om reaksies op aansporings uit te voer om 'n doeltaak te bereik, en sal sodoende in reaksie op nuwe [[inligting]] sy eie aanwysings skep en hersien tot [[Rekursiewe selfverbetering|rekursiewe]] gevalle.<ref>{{Cite news |last=Palmer |first=Sarah |date=2023-04-14 |title=What is AutoGPT? Here’s what we know about the hottest new AI chatbot |url=https://www.euronews.com/next/2023/04/14/make-some-room-chatgpt-rival-ai-chatbot-autogpt-has-landed-this-is-what-we-know-about-it-s |access-date=2023-04-16 |publisher=Euronews |language=en}}</ref> Dit bestuur korttermyn- en langtermyngeheue deur na databasisse en lêers te skryf en daarvan te lees; bestuur konteksvensterlengtevereistes met opsomming; kan internetgebaseerde aksies soos websoektogte, webvorm en API-interaksies sonder toesig uitvoer; en sluit teks-na-spraak vir stemuitvoer in.<ref name="tsun" /> Waarnemers beklemtoon Auto-GPT se vermoë om kode herhalend te skryf, foute op te spoor, te toets en wysig, wat selfs voorstel dat hierdie vermoë kan uitbrei na Auto-GPT se eie bronkode wat 'n mate van selfverbetering moontlik maak.<ref name="tsun" /> Aangesien die onderliggende GPT-modelle egter in privaatbesit is,<ref>{{Cite web |title=OpenAI is giving Microsoft exclusive access to its GPT-3 language model |url=https://www.technologyreview.com/2020/09/23/1008729/openai-is-giving-microsoft-exclusive-access-to-its-gpt-3-language-model/ |access-date=2023-04-18 |website=MIT Technology Review |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=GPT-4 is bigger and better than ChatGPT—but OpenAI won’t say why |url=https://www.technologyreview.com/2023/03/14/1069823/gpt-4-is-bigger-and-better-chatgpt-openai/ |access-date=2023-04-18 |website=MIT Technology Review |language=en}}</ref> kan Auto-GPT dit egter nie verander nie. == Agtergrond == [[lêer:Auto GPT Logo.png|duimnael|regs|Een van die Auto-GPT-logo's wat deur die ontwikkelaar-gemeenskap geskep is. Etlike afgeleide embleme is geskep, aangesien die [[oopbronkode]] verskillende koppelvlakke, aftakkings en integrasies het.]] Op 14 Maart 2023 het OpenAI die [[groot taalmodel]] GPT-4 vrygestel. Waarnemers was beïndruk deur die model se aansienlik verbeterde werkverrigting oor 'n wye reeks take.<ref>{{Cite web |last=Belfield |first=Haydn |date=2023-03-25 |title=If your AI model is going to sell, it has to be safe |url=https://www.vox.com/future-perfect/2023/3/25/23655082/ai-openai-gpt-4-safety-microsoft-facebook-meta |access-date=2023-04-17 |website=Vox |language=en}}</ref> As 'n teksvoorspellingsmodel het GPT-4 self geen vermoë om aksies outonoom uit te voer nie, maar tydens voorvrystelling veiligheidstoetse het rooi-span navorsers bevind dat GPT-4 in staat gestel kan word om aksies in werklike situasies uit te voer soos om 'n TaskRabbit-werker te oortuig om 'n CAPTCHA-uitdaging op te los.<ref>{{Cite news |first=Joseph |last=Cox |date=15 Maart 2023 |title=GPT-4 Hired Unwitting TaskRabbit Worker By Pretending to Be 'Vision-Impaired' Human |url=https://www.vice.com/en/article/jg5ew4/gpt4-hired-unwitting-taskrabbit-worker |access-date=2023-04-16 |publisher=Vice News Motherboard |language=en}}</ref> 'n Span [[Microsoft]]-navorsers het aangevoer dat, gegewe GPT-4 se wydte van vermoëns op vlakke wat dié van mense benader, GPT-4 "redelikerwys beskou kan word as 'n vroeë (maar steeds onvolledige) weergawe van 'n [[kunsmatige algemene intelligensie]]- (KAI) stelsel." Die navorsers het beklemtoon dat hul eksperimente ook beduidende beperkings in die stelsel gevind het.<ref>{{Cite web |title=Microsoft Now Claims GPT-4 Shows 'Sparks' of General Intelligence |url=https://www.vice.com/en/article/g5ypex/microsoft-now-claims-gpt-4-shows-sparks-of-general-intelligence |access-date=2023-04-18 |website=www.vice.com |language=en}}</ref> Auto-GPT is op 30 Maart 2023 deur Toran Bruce Richards, die stigter van die videospeletjiemaatskappy Significant Gravitas Ltd vrygestel. Dit het kort ná sy vrystelling die top-tendens-bewaarplek op GitHub geword, en is sedertdien herhaaldelik op [[Twitter]] as tendens voorgehou.<ref name="tsun">{{Cite news |first=Kevin |last=Jiang |date=2023-04-14 |title=What’s Auto-GPT? New, autonomous ‘AI agents’ can act on their own, rewrite their own code |url=https://www.thestar.com/business/technology/2023/04/14/whats-auto-gpt-new-autonomous-ai-agents-can-act-on-their-own-rewrite-their-own-code.html |access-date=2023-04-16 |publisher=The Toronto Star |language=en}}</ref> == Vraagstukke == Of Auto-GPT praktiese aanneming sal vind, is onseker. Benewens die feit dat dit deur 'hallusinasies' van die onderliggende groot taalmodel geteister word, het Auto-GPT dikwels ook probleme om op die taak gefokus te bly, albei probleme wat ontwikkelaars steeds probeer aanspreek. Nadat 'n taak suksesvol voltooi is, onthou dit gewoonlik nie hoe om dit uit te voer vir latere gebruik nie, en wanneer dit wel gedoen word, soos wanneer dit 'n program skryf, sal dit dikwels nie onthou om die program later te gebruik nie. Auto-GPT sukkel om take effektief te ontleed en sukkel om probleemkontekste en die wyse waarop doelwitte oorvleuel te verstaan.<ref name="jina">{{Cite news |last=Xaio |first=Han |date=2023-04-13 |title=Auto-GPT Unmasked: The Hype and Hard Truths of Its Production Pitfalls |url=https://jina.ai/news/auto-gpt-unmasked-hype-hard-truths-production-pitfalls/ |access-date=2023-04-17 |publisher=Jina AI |language=en |archive-date=2023-04-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230417145451/https://jina.ai/news/auto-gpt-unmasked-hype-hard-truths-production-pitfalls/ |url-status=dead }}</ref> == Toepassings == Ontwikkelaars het AgentGPT geskep, wat AutoGPT in 'n mens se [[webblaaier]] integreer, sodat nie-programmeerders hul eie agente kan skep.<ref>{{Cite news |last=Mauran |first=Cecily |date=2023-04-14 |title=What is Auto-GPT and why are hustle bros hype for it? |url=https://mashable.com/article/autogpt-chatgpt-hustle-bros-explainer |access-date=2023-04-16 |publisher=Mashable |language=en}}</ref> Auto-GPT is ook gebruik om ChaosGPT te skep, met die gestelde doel om die mensdom te vernietig,<ref>{{Cite news |first=Chloe |last=Xiang |title=AI Tasked With 'Destroying Humanity' Now 'Working on Control Over Humanity Through Manipulation' |url=https://www.vice.com/en/article/z3mxe3/ai-tasked-with-destroying-humanity-now-working-on-control-over-humanity-through-manipulation |access-date=2023-04-16 |publisher=Vice News |language=en}}</ref> wat dit egter nie dadelik suksesvol kon uitvoer nie.<ref>{{Cite news |first=Cassidy |last=Ward |date=2023-04-16 |title=ChaosGPT is trying to destroy humanity; fortunately the AI is adorably bad at it |url=https://www.syfy.com/syfy-wire/chaosgpt-trying-to-destroy-humanity-bad-at-it |access-date=2023-04-20 |work=Syfy Wire |language=en-US}}</ref> == Verdere leeswerk == * Pounder, Les (15 April 2023). "''How To Create Your Own Auto-GPT AI Agent''". Tom's Hardware. Besoek op 16 April 2023. == Verwysings == {{Verwysings|4}} {{Normdata}} [[Kategorie:Kunsmatige intelligensie]] 4s2r8559gjbyvvyrkd5pw7s2ddbrp7b 2919004 2919001 2026-07-24T06:23:24Z JMK 649 skakels, teksdetails 2919004 wikitext text/x-wiki {{Databoks}} '''Auto-GPT''' is 'n "[[kunsmatige intelligensie]]-agent" ('n soort [[toep]]) wat 'n doelwit in [[natuurlike taal]] gegee word, en dan probeer om dit te bereik deur dit in subtake onder te verdeel, en die [[internet]] en ander nutsgoed in 'n outomatiese kringloop te betrek.<ref>{{Cite news |first=Sabrina |last=Ortiz |date=2023-04-14 |title=What is Auto-GPT? Everything to know about the next powerful AI tool |url=https://www.zdnet.com/article/what-is-auto-gpt-everything-to-know-about-the-next-powerful-ai-tool/ |access-date=2023-04-16 |publisher=ZDNET |language=en}}</ref> Dit gebruik [[OpenAI]] se [[ChatGPT|GPT-4]] of GPT-3.5 protokol-koppelvlakke (API's),<ref name="jina" /> en is een van die eerste voorbeelde van 'n toepassing wat GPT-4 gebruik om [[outomaat|outonome take]] uit te voer.<ref name=tsun /> Die [[oopbronkode]]-platform is in Maart 2023 via GitHub vrygestel, en die ouermaatskappy het die ontwikkeling deur waagkapitaal befonds. Ontwikkelaars kan die kode self uitvoer, maar die maatskappy bied 'n koppelvlak op AutoGPT GitHub wat infrastruktuur, veilige geheue en operasionele ondersteuning teen 'n fooi hanteer. == Besonderhede == Anders as interaktiewe stelsels soos [[ChatGPT]], wat handingevoerde opdragte vir elke taak vereis, ken Auto-GPT aan homself nuwe doelwitte toe om aan te werk ten einde 'n groter doelwit te bereik, sonder 'n noodsaaklike behoefte aan menslike insette. Dit is in staat om reaksies op aansporings uit te voer om 'n doeltaak te bereik, en sal sodoende in reaksie op nuwe [[inligting]] sy eie aanwysings skep en hersien tot [[Rekursiewe selfverbetering|rekursiewe]] gevalle.<ref>{{Cite news |last=Palmer |first=Sarah |date=2023-04-14 |title=What is AutoGPT? Here’s what we know about the hottest new AI chatbot |url=https://www.euronews.com/next/2023/04/14/make-some-room-chatgpt-rival-ai-chatbot-autogpt-has-landed-this-is-what-we-know-about-it-s |access-date=2023-04-16 |publisher=Euronews |language=en}}</ref> Dit bestuur korttermyn- en langtermyngeheue deur na [[databasis]]se en [[lêer]]s te skryf en daarvan te lees; bestuur konteksvensterlengtevereistes met opsomming; kan internetgebaseerde aksies soos websoektogte, webvorm en API-interaksies sonder toesig uitvoer; en sluit teks-na-spraak vir stemuitvoer in.<ref name="tsun" /> Waarnemers beklemtoon Auto-GPT se vermoë om kode herhalend te skryf, foute op te spoor, te toets en wysig, wat selfs voorstel dat hierdie vermoë kan uitbrei na Auto-GPT se eie bronkode wat 'n mate van selfverbetering moontlik maak.<ref name="tsun" /> Aangesien die onderliggende GPT-modelle egter in privaatbesit is,<ref>{{Cite web |title=OpenAI is giving Microsoft exclusive access to its GPT-3 language model |url=https://www.technologyreview.com/2020/09/23/1008729/openai-is-giving-microsoft-exclusive-access-to-its-gpt-3-language-model/ |access-date=2023-04-18 |website=MIT Technology Review |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=GPT-4 is bigger and better than ChatGPT—but OpenAI won’t say why |url=https://www.technologyreview.com/2023/03/14/1069823/gpt-4-is-bigger-and-better-chatgpt-openai/ |access-date=2023-04-18 |website=MIT Technology Review |language=en}}</ref> kan Auto-GPT dit egter nie verander nie. == Agtergrond == [[lêer:Auto GPT Logo.png|duimnael|regs|Een van die Auto-GPT-logo's wat deur die ontwikkelaar-gemeenskap geskep is. Etlike afgeleide embleme is geskep, aangesien die [[oopbronkode]] verskillende koppelvlakke, aftakkings en integrasies het.]] Op 14 Maart 2023 het OpenAI die [[groot taalmodel]] GPT-4 vrygestel. Waarnemers was beïndruk deur die model se aansienlik verbeterde werkverrigting oor 'n wye reeks take.<ref>{{Cite web |last=Belfield |first=Haydn |date=2023-03-25 |title=If your AI model is going to sell, it has to be safe |url=https://www.vox.com/future-perfect/2023/3/25/23655082/ai-openai-gpt-4-safety-microsoft-facebook-meta |access-date=2023-04-17 |website=Vox |language=en}}</ref> As 'n teksvoorspellingsmodel het GPT-4 self geen vermoë om aksies outonoom uit te voer nie, maar tydens voorvrystelling veiligheidstoetse het rooi-span navorsers bevind dat GPT-4 in staat gestel kan word om aksies in werklike situasies uit te voer soos om 'n TaskRabbit-werker te oortuig om 'n CAPTCHA-uitdaging op te los.<ref>{{Cite news |first=Joseph |last=Cox |date=15 Maart 2023 |title=GPT-4 Hired Unwitting TaskRabbit Worker By Pretending to Be 'Vision-Impaired' Human |url=https://www.vice.com/en/article/jg5ew4/gpt4-hired-unwitting-taskrabbit-worker |access-date=2023-04-16 |publisher=Vice News Motherboard |language=en}}</ref> 'n Span [[Microsoft]]-navorsers het aangevoer dat, gegewe GPT-4 se wydte van vermoëns op vlakke wat dié van mense benader, GPT-4 "redelikerwys beskou kan word as 'n vroeë (maar steeds onvolledige) weergawe van 'n [[kunsmatige algemene intelligensie]]- (KAI) stelsel." Die navorsers het beklemtoon dat hul eksperimente ook beduidende beperkings in die stelsel gevind het.<ref>{{Cite web |title=Microsoft Now Claims GPT-4 Shows 'Sparks' of General Intelligence |url=https://www.vice.com/en/article/g5ypex/microsoft-now-claims-gpt-4-shows-sparks-of-general-intelligence |access-date=2023-04-18 |website=www.vice.com |language=en}}</ref> Auto-GPT is op 30 Maart 2023 deur Toran Bruce Richards, die stigter van die videospeletjiemaatskappy Significant Gravitas Ltd vrygestel. Dit het kort ná sy vrystelling die top-tendens-bewaarplek op GitHub geword, en is sedertdien herhaaldelik op [[Twitter]] as tendens voorgehou.<ref name="tsun">{{Cite news |first=Kevin |last=Jiang |date=2023-04-14 |title=What’s Auto-GPT? New, autonomous ‘AI agents’ can act on their own, rewrite their own code |url=https://www.thestar.com/business/technology/2023/04/14/whats-auto-gpt-new-autonomous-ai-agents-can-act-on-their-own-rewrite-their-own-code.html |access-date=2023-04-16 |publisher=The Toronto Star |language=en}}</ref> == Vraagstukke == Of Auto-GPT praktiese aanneming sal vind, is onseker. Benewens die feit dat dit deur 'hallusinasies' van die onderliggende groot taalmodel geteister word, het Auto-GPT dikwels ook probleme om op die taak gefokus te bly, albei probleme wat ontwikkelaars steeds probeer aanspreek. Nadat 'n taak suksesvol voltooi is, onthou dit gewoonlik nie hoe om dit uit te voer vir latere gebruik nie, en wanneer dit wel gedoen word, soos wanneer dit 'n program skryf, sal dit dikwels nie onthou om die program later te gebruik nie. Auto-GPT sukkel om take effektief te ontleed en sukkel om probleemkontekste en die wyse waarop doelwitte oorvleuel te verstaan.<ref name="jina">{{Cite news |last=Xaio |first=Han |date=2023-04-13 |title=Auto-GPT Unmasked: The Hype and Hard Truths of Its Production Pitfalls |url=https://jina.ai/news/auto-gpt-unmasked-hype-hard-truths-production-pitfalls/ |access-date=2023-04-17 |publisher=Jina AI |language=en |archive-date=2023-04-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230417145451/https://jina.ai/news/auto-gpt-unmasked-hype-hard-truths-production-pitfalls/ |url-status=dead }}</ref> == Toepassings == Ontwikkelaars het AgentGPT geskep, wat AutoGPT in 'n mens se [[webblaaier]] integreer, sodat nie-programmeerders hul eie agente kan skep.<ref>{{Cite news |last=Mauran |first=Cecily |date=2023-04-14 |title=What is Auto-GPT and why are hustle bros hype for it? |url=https://mashable.com/article/autogpt-chatgpt-hustle-bros-explainer |access-date=2023-04-16 |publisher=Mashable |language=en}}</ref> Auto-GPT is ook gebruik om ChaosGPT te skep, met die gestelde doel om die mensdom te vernietig,<ref>{{Cite news |first=Chloe |last=Xiang |title=AI Tasked With 'Destroying Humanity' Now 'Working on Control Over Humanity Through Manipulation' |url=https://www.vice.com/en/article/z3mxe3/ai-tasked-with-destroying-humanity-now-working-on-control-over-humanity-through-manipulation |access-date=2023-04-16 |publisher=Vice News |language=en}}</ref> wat dit egter nie dadelik suksesvol kon uitvoer nie.<ref>{{Cite news |first=Cassidy |last=Ward |date=2023-04-16 |title=ChaosGPT is trying to destroy humanity; fortunately the AI is adorably bad at it |url=https://www.syfy.com/syfy-wire/chaosgpt-trying-to-destroy-humanity-bad-at-it |access-date=2023-04-20 |work=Syfy Wire |language=en-US}}</ref> == Verdere leeswerk == * Pounder, Les (15 April 2023). "''How To Create Your Own Auto-GPT AI Agent''". Tom's Hardware. Besoek op 16 April 2023. == Verwysings == {{Verwysings|4}} {{Normdata}} [[Kategorie:Kunsmatige intelligensie]] dnqapmyewuk1wnjm2hz3aymlnh8v17x 2919005 2919004 2026-07-24T06:28:00Z JMK 649 skakel 2919005 wikitext text/x-wiki {{Databoks}} '''Auto-GPT''' is 'n "[[kunsmatige intelligensie]]-agent" ('n soort [[toep]]) wat 'n [[doelwit]] in [[natuurlike taal]] gegee word, en dan probeer om dit te bereik deur dit in subtake onder te verdeel, en die [[internet]] en ander nutsgoed in 'n outomatiese kringloop te betrek.<ref>{{Cite news |first=Sabrina |last=Ortiz |date=2023-04-14 |title=What is Auto-GPT? Everything to know about the next powerful AI tool |url=https://www.zdnet.com/article/what-is-auto-gpt-everything-to-know-about-the-next-powerful-ai-tool/ |access-date=2023-04-16 |publisher=ZDNET |language=en}}</ref> Dit gebruik [[OpenAI]] se [[ChatGPT|GPT-4]] of GPT-3.5 protokol-koppelvlakke (API's),<ref name="jina" /> en is een van die eerste voorbeelde van 'n toepassing wat GPT-4 gebruik om [[outomaat|outonome take]] uit te voer.<ref name=tsun /> Die [[oopbronkode]]-platform is in Maart 2023 via GitHub vrygestel, en die ouermaatskappy het die ontwikkeling deur [[waagkapitaal]] befonds. Ontwikkelaars kan die kode self uitvoer, maar die maatskappy bied 'n koppelvlak op AutoGPT GitHub wat [[infrastruktuur]], veilige geheue en operasionele ondersteuning teen 'n [[sakemodel|fooi]] hanteer. == Besonderhede == Anders as interaktiewe stelsels soos [[ChatGPT]], wat handingevoerde opdragte vir elke taak vereis, ken Auto-GPT aan homself nuwe doelwitte toe om aan te werk ten einde 'n groter doelwit te bereik, sonder 'n noodsaaklike behoefte aan menslike insette. Dit is in staat om reaksies op aansporings uit te voer om 'n doeltaak te bereik, en sal sodoende in reaksie op nuwe [[inligting]] sy eie aanwysings skep en hersien tot [[Rekursiewe selfverbetering|rekursiewe]] gevalle.<ref>{{Cite news |last=Palmer |first=Sarah |date=2023-04-14 |title=What is AutoGPT? Here’s what we know about the hottest new AI chatbot |url=https://www.euronews.com/next/2023/04/14/make-some-room-chatgpt-rival-ai-chatbot-autogpt-has-landed-this-is-what-we-know-about-it-s |access-date=2023-04-16 |publisher=Euronews |language=en}}</ref> Dit bestuur korttermyn- en langtermyngeheue deur na [[databasis]]se en [[lêer]]s te skryf en daarvan te lees; bestuur konteksvensterlengtevereistes met opsomming; kan internetgebaseerde aksies soos websoektogte, webvorm en API-interaksies sonder toesig uitvoer; en sluit teks-na-spraak vir stemuitvoer in.<ref name="tsun" /> Waarnemers beklemtoon Auto-GPT se vermoë om kode herhalend te skryf, foute op te spoor, te toets en wysig, wat selfs voorstel dat hierdie vermoë kan uitbrei na Auto-GPT se eie bronkode wat 'n mate van selfverbetering moontlik maak.<ref name="tsun" /> Aangesien die onderliggende GPT-modelle egter in privaatbesit is,<ref>{{Cite web |title=OpenAI is giving Microsoft exclusive access to its GPT-3 language model |url=https://www.technologyreview.com/2020/09/23/1008729/openai-is-giving-microsoft-exclusive-access-to-its-gpt-3-language-model/ |access-date=2023-04-18 |website=MIT Technology Review |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=GPT-4 is bigger and better than ChatGPT—but OpenAI won’t say why |url=https://www.technologyreview.com/2023/03/14/1069823/gpt-4-is-bigger-and-better-chatgpt-openai/ |access-date=2023-04-18 |website=MIT Technology Review |language=en}}</ref> kan Auto-GPT dit egter nie verander nie. == Agtergrond == [[lêer:Auto GPT Logo.png|duimnael|regs|Een van die Auto-GPT-logo's wat deur die ontwikkelaar-gemeenskap geskep is. Etlike afgeleide embleme is geskep, aangesien die [[oopbronkode]] verskillende koppelvlakke, aftakkings en integrasies het.]] Op 14 Maart 2023 het OpenAI die [[groot taalmodel]] GPT-4 vrygestel. Waarnemers was beïndruk deur die model se aansienlik verbeterde werkverrigting oor 'n wye reeks take.<ref>{{Cite web |last=Belfield |first=Haydn |date=2023-03-25 |title=If your AI model is going to sell, it has to be safe |url=https://www.vox.com/future-perfect/2023/3/25/23655082/ai-openai-gpt-4-safety-microsoft-facebook-meta |access-date=2023-04-17 |website=Vox |language=en}}</ref> As 'n teksvoorspellingsmodel het GPT-4 self geen vermoë om aksies outonoom uit te voer nie, maar tydens voorvrystelling veiligheidstoetse het rooi-span navorsers bevind dat GPT-4 in staat gestel kan word om aksies in werklike situasies uit te voer soos om 'n TaskRabbit-werker te oortuig om 'n CAPTCHA-uitdaging op te los.<ref>{{Cite news |first=Joseph |last=Cox |date=15 Maart 2023 |title=GPT-4 Hired Unwitting TaskRabbit Worker By Pretending to Be 'Vision-Impaired' Human |url=https://www.vice.com/en/article/jg5ew4/gpt4-hired-unwitting-taskrabbit-worker |access-date=2023-04-16 |publisher=Vice News Motherboard |language=en}}</ref> 'n Span [[Microsoft]]-navorsers het aangevoer dat, gegewe GPT-4 se wydte van vermoëns op vlakke wat dié van mense benader, GPT-4 "redelikerwys beskou kan word as 'n vroeë (maar steeds onvolledige) weergawe van 'n [[kunsmatige algemene intelligensie]]- (KAI) stelsel." Die navorsers het beklemtoon dat hul eksperimente ook beduidende beperkings in die stelsel gevind het.<ref>{{Cite web |title=Microsoft Now Claims GPT-4 Shows 'Sparks' of General Intelligence |url=https://www.vice.com/en/article/g5ypex/microsoft-now-claims-gpt-4-shows-sparks-of-general-intelligence |access-date=2023-04-18 |website=www.vice.com |language=en}}</ref> Auto-GPT is op 30 Maart 2023 deur Toran Bruce Richards, die stigter van die videospeletjiemaatskappy Significant Gravitas Ltd vrygestel. Dit het kort ná sy vrystelling die top-tendens-bewaarplek op GitHub geword, en is sedertdien herhaaldelik op [[Twitter]] as tendens voorgehou.<ref name="tsun">{{Cite news |first=Kevin |last=Jiang |date=2023-04-14 |title=What’s Auto-GPT? New, autonomous ‘AI agents’ can act on their own, rewrite their own code |url=https://www.thestar.com/business/technology/2023/04/14/whats-auto-gpt-new-autonomous-ai-agents-can-act-on-their-own-rewrite-their-own-code.html |access-date=2023-04-16 |publisher=The Toronto Star |language=en}}</ref> == Vraagstukke == Of Auto-GPT praktiese aanneming sal vind, is onseker. Benewens die feit dat dit deur 'hallusinasies' van die onderliggende groot taalmodel geteister word, het Auto-GPT dikwels ook probleme om op die taak gefokus te bly, albei probleme wat ontwikkelaars steeds probeer aanspreek. Nadat 'n taak suksesvol voltooi is, onthou dit gewoonlik nie hoe om dit uit te voer vir latere gebruik nie, en wanneer dit wel gedoen word, soos wanneer dit 'n program skryf, sal dit dikwels nie onthou om die program later te gebruik nie. Auto-GPT sukkel om take effektief te ontleed en sukkel om probleemkontekste en die wyse waarop doelwitte oorvleuel te verstaan.<ref name="jina">{{Cite news |last=Xaio |first=Han |date=2023-04-13 |title=Auto-GPT Unmasked: The Hype and Hard Truths of Its Production Pitfalls |url=https://jina.ai/news/auto-gpt-unmasked-hype-hard-truths-production-pitfalls/ |access-date=2023-04-17 |publisher=Jina AI |language=en |archive-date=2023-04-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230417145451/https://jina.ai/news/auto-gpt-unmasked-hype-hard-truths-production-pitfalls/ |url-status=dead }}</ref> == Toepassings == Ontwikkelaars het AgentGPT geskep, wat AutoGPT in 'n mens se [[webblaaier]] integreer, sodat nie-programmeerders hul eie agente kan skep.<ref>{{Cite news |last=Mauran |first=Cecily |date=2023-04-14 |title=What is Auto-GPT and why are hustle bros hype for it? |url=https://mashable.com/article/autogpt-chatgpt-hustle-bros-explainer |access-date=2023-04-16 |publisher=Mashable |language=en}}</ref> Auto-GPT is ook gebruik om ChaosGPT te skep, met die gestelde doel om die mensdom te vernietig,<ref>{{Cite news |first=Chloe |last=Xiang |title=AI Tasked With 'Destroying Humanity' Now 'Working on Control Over Humanity Through Manipulation' |url=https://www.vice.com/en/article/z3mxe3/ai-tasked-with-destroying-humanity-now-working-on-control-over-humanity-through-manipulation |access-date=2023-04-16 |publisher=Vice News |language=en}}</ref> wat dit egter nie dadelik suksesvol kon uitvoer nie.<ref>{{Cite news |first=Cassidy |last=Ward |date=2023-04-16 |title=ChaosGPT is trying to destroy humanity; fortunately the AI is adorably bad at it |url=https://www.syfy.com/syfy-wire/chaosgpt-trying-to-destroy-humanity-bad-at-it |access-date=2023-04-20 |work=Syfy Wire |language=en-US}}</ref> == Verdere leeswerk == * Pounder, Les (15 April 2023). "''How To Create Your Own Auto-GPT AI Agent''". Tom's Hardware. Besoek op 16 April 2023. == Verwysings == {{Verwysings|4}} {{Normdata}} [[Kategorie:Kunsmatige intelligensie]] 4r13dx7nn8xv2an36brhv9vq212a5bu 0 417813 2918914 2918215 2026-07-23T12:05:30Z Daniellouw 54542 /* Inherente vog */ 2918914 wikitext text/x-wiki Steenkoolanaliseringstegnieke is spesifieke analitiese metodes wat ontwerp is om die spesifieke fisiese en chemiese eienskappe van [[steenkool]] te meet. Hierdie metodes word hoofsaaklik gebruik om die geskiktheid van steenkool vir [[Kooks|kooksing]], kragopwekking of vir ysterertssmelting in die vervaardiging van [[staal]] te bepaal. [[Lêer:Steenkool samestelling.png|thumb|center|700px|Komponente in steenkool.]] ==Afkortings== {| class="wikitable" |-align=center ! Afkorting ! Basis ! Analise ! Beskrywing |-align=center | so / SO || - || || style="text-align:left;" | Soos ontvang (Engels = as received) |-align=center | ld / LD || - || || style="text-align:left;" | Luggedroog (Engels = air dry) |-align=center | d / D || - || || style="text-align:left;" | Droog / vogvry |-align=center | dav / DAV || - || || style="text-align:left;" | Droë asvry (Engels = dry ash-free) |-align=center | M / m || SO || Kort || style="text-align:left;" | Massa / massa % van totale vog = oppervlakvog + inherente vog |-align=center | M_s / m_s || SO || Kort || style="text-align:left;" | Massa / massa % van oppervlakvog |-align=center | M_r / m_r || LD || Kort || style="text-align:left;" | Massa / massa % van residuele vog |-align=center | M_i / m_i || LD || Kort || style="text-align:left;" | Massa / massa % van inherente vog |-align=center | VS || LD || Kort || style="text-align:left;" | Vlugstofinhoud |-align=center | VK || LD || Kort || style="text-align:left;" | Vaste [[koolstof]] |-align=center | A / a || LD || Kort || style="text-align:left;" | Massa / massa % as |-align=center | C / c || LD || Vol || style="text-align:left;" | Massa / massa % koolstof |-align=center | H / h || LD || Vol || style="text-align:left;" | Massa / massa % [[waterstof]] |-align=center | O / o || LD || Vol || style="text-align:left;" | Massa / massa % [[suurstof]] |-align=center | N / n || LD || Vol || style="text-align:left;" | Massa / massa % [[stikstof]] |-align=center | S / s || LD || Vol || style="text-align:left;" | Massa / massa % [[swael]] |-align=center | CV || LD || Vol || style="text-align:left;" | Hittewaarde (Engels = "calorific value") |-align=center | GCV || LD || Vol || style="text-align:left;" | Bruto hittewaarde (Engels = "gross calorific value") |-align=center | NCV || SO || Vol || style="text-align:left;" | Netto hittewaarde (Engels = "net calorific value") |} ==Definisies kortliks== {| class="wikitable" |-align=center ! Term ! Engels ! Afkorting ! Beskrywing |- | '''Steenkool soos ontvang''' | style="text-align:center;" | ''as received coal'' | style="text-align:center;" | Steenkool^so | Steenkool soos dit van die myn vervoer word. Dit bevat steeds oppervlakvog. |- | '''Luggedroogde steenkool''' | style="text-align:center;" | ''air-dried coal'' | style="text-align:center;" | Steenkool^ld | Steenkool waarvan die oppervlakvog verwyder is deur dit te droog by maksimum 40°C. Dit bevat steeds inherente vog. |- | '''Droë steenkool''' | style="text-align:center;" | ''dry coal'' | style="text-align:center;" | Steenkool^d | Steenkool waarvan alle vog verwyder is deur dit te droog by ongeveer 105°C. |- | '''Droë asvrye steenkool''' | style="text-align:center;" | ''dry ash-free coal'' | style="text-align:center;" | Steenkool^dav | Steenkool sonder enige vog en as. Dit is nie moontlik om die as van die suiwer steenkool te skei nie, maar hierdie is bloot 'n term wat gebruik word. |- | '''Oppervlakvog''' | style="text-align:center;" | ''superficial moisture'' | style="text-align:center;" | m_s / M_s / SM | Alle vog wat aan die steenkool vassit. Dit word verwyder deur die steenkool in die son te droog of in 'n oond te bak by 40°C. Die persentasie oppervlakvog (m_s) is op 'n SO-basis. |- | '''Residuele vog''' | style="text-align:center;" | ''residual moisture'' | style="text-align:center;" | m_r / M_r / RM | Alle vog wat nog in die steenkool se krake, porieë en kapillêre oorbly nadat die steenkool gedroog is by 40°C. Residuele vog word verwyder deur steenkool te bak by 105°C. Die persentasie residuele vog (m_i) is op 'n LD-basis. Nadat vog verwyder is by 105°C is die oorblywende vog weglaatbaar klein. |- | '''Inherente vog''' | style="text-align:center;" | ''inherent moisture'' | style="text-align:center;" | m_i / M_i / IM | Inherente vog word bepaal by standaardkondisies (temperatuur en humiditeit). Die doel daarvan is om die karakter van die steenkool te bepaal sodat dit sinvol met ander steenkool vergelyk kan word. Die monster word ook op die ou einde tot ongeveer 105°C verhit. Die persentasie inherente vog (m_i) is op 'n LD-basis. Wanneer inherente vog saam met oppervlakvog en totale vog genoem word, dan word residuele vog eintlik bedoel. |- | '''Totale vog''' | style="text-align:center;" | ''total moisture'' | style="text-align:center;" | m / M / TM | Totale vog (M_t) = oppervlakvog (M_s) + residuele vog (M_r) |- | '''Vlugstofinhoud''' | style="text-align:center;" | ''volatile matter'' | style="text-align:center;" | vs / VS | Word verwyder deur die steenkool te bak vir 7 minute teen 900°C sonder enige lug, dus vind daar geen verbranding plaas nie. |- | '''As''' | style="text-align:center;" | ''ash'' | style="text-align:center;" | a / A | Alle materiaal wat oorbly wanneer steenkool volledig verbrand word. Die persentasie as (a) is op 'n LD-basis. |- | '''Vaste koolstof''' | style="text-align:center;" | ''fixed carbon'' | style="text-align:center;" | vk / VK | %VK = 100 - vs - a - m_i |- | '''Kortanalise''' | style="text-align:center;" | ''proximate analysis'' | style="text-align:center;" | - | Vaste koolstof, vlugstofinhoud, as, inherente vog |- | '''Element-, uitgebreide- of volanalise''' | style="text-align:center;" | ''ultimate analysis'' | style="text-align:center;" | - | Bestaan uit koolstof, waterstof, suurstof, stikstof en swael. Suurstof word verkry van die balans: o = 1 - c - h - o - n - s - a - m_i |- | '''Hittewaarde''' | style="text-align:center;" | ''calorific value'' | style="text-align:center;" | CV | Die hitte wat vrygestel word wanneer steenkool verbrand word. Dit word gewoonlik gerapporteer as MJ/kg luggedroogde steenkool. |} ==Definisies== ===Oppervlakvog=== Oppervlakvog is die vog wat verwyder word wanneer steenkool soos ontvang (steenkool^so) na lugdroë steenkool (steenkool^ld) gedroog word. Oppervlakvog is dus die verskil tussen totale vog (M) en residuele vog (M_r): :<math>M_s = M - M_r</math> Die massa persentasie oppervlakvog is gebaseer op steenkool soos ontvang (steenkool^so): :<math>m_s = \frac{ M_{so} - M_{40} } { M_{so} }</math> waar: * <math>M_{so}</math> = Gewig van monster soos ontvang. * <math>M_{40}</math> = Gewig van monster sonder oppervlakvog (40 °C). Of :<math>m_s = \frac{M_s}{Steenkool^{so}}</math> Oppervlakvog word bepaal deur die steenkool soos ontvang in lug te droog teen 'n [[temperatuur]] van nie meer as 40°C tot die sogenaamde lugdroë toestand (geen sigbare water op die steenkool nie). Hierdie metode word slegs vir grootmaat steenkool inkremente gebruik, byvoorbeeld voor siftingsanalise. '''Hoekom oppervlak vog gemeet word''' Dit is die eerste stap om die totale vog in die steenkool te meet. :<math>M = M_s + M_r</math> ===Residuele vog=== Residuele vog (M_r) is die vog wat in die steenkool agterbly nadat die oppervlakvog (M_s) verwyder is by ongeveer 40°C. Met ander woorde, dit is die vog wat nog teenwoordig is in luggedroogde (LD) steenkool. Residuele vog kom voor in die porieë en kapillêre van die steenkool en kan slegs verwyder word by temperature van ongeveer 105°C. By 105°C is die hoeveelheid vog in die steenkool weglaatbaar klein. Die rede hoekom dit tot 105°C verhit word is omdat vlugstof inhoud by ongeveer 105°C begin verwyder word. Dit is dus om te verhoed dat vlugstofinhoud verwyder word en dat dit by residuele vog gerapporteer word. :<math>M_r = M - M_s</math> Die massa persentasie residuele vog is gebaseer op luggedroogde steenkool (LD): :<math>m_r = \frac{ M_{lug\ droog} - M_{105} } { M_{lug\ droog} }</math> waar: * <math>M_{lug\ droog}</math> = Gewig van monster sonder oppervlakvog. * <math>M_{105}</math> = Gewig van monster by 105 °C '''Analise''' Residuele vog word kortliks soos volg bepaalː * Berei 'n monster voorberei deur dit te maal tot minus 200 mikron. * Verwyder die oppervlakvog deur te bak by 'n temperatuur van ongeveer 40°C of laat dit in die son lê totdat geen vog op die oppervlak waargeneem kan word nie. Neem die gewig. * Bak die monster verder by 105 ± 5°C. Neem die gewig. * Die residuele vog is die massaverlies. '''Hoekom residuele vog gemeet word''' Dit is die tweede stap om die totale vog in die steenkool te meet. :<math>M = M_s + M_r</math> ===Inherente vog=== Inherente vog is basies dieselfde as residuele vog. Die verskil is dat inherente vog bepaal word deur die monster na 'n gestandaardiseerde ewewigsvog (tipies 30 °C en 96-97% relatiewe humiditeit) te bring en dan te verhit tot 105 ± 5 °C. Die massa persentasie inherente vog is gebaseer op die steenkool by ewewigstoestande: :<math>m_i = \frac{ M_{ewewig} - M_{105} } { M_{ewewig} }</math> waar: * <math>M_{ewewig}</math> = Gewig van monster by gestandaardiseerde ewewigsvog (30 °C en 96-97% relatiewe humiditeit). * <math>M_{105}</math> = Monster by 105 °C '''Analise''' Inherente vog word kortliks soos volg bepaal: * Berei 'n monster voor deur dit te maal tot minus 200 mikron onder standaard toestande. * Verwyder oppervlakvog deur dit in die son te bak of in 'n oond by ongeveer 40°C. * Bring die monster na 'n gestandardiseerde ewewigsvog (tipies 30 °C en 96-97% relatiewe humiditeit). Omdat die humiditeit so hoog is, sal die monster weer vog opneem. Neem die gewig van die monster. * Bak die monster verder by 105 ± 5 °C. Neem die gewig. * Die inherente vog is die massaverlies. '''Hoekom inherente vog gemeet word''' * Inherente vog word bepaal om die karakter van die steenkool te bepaal sodat dit vergelyk kan word met ander steenkool. * Dit word nie gebruik om die totale vog van die steenkool te bepaal nie. Daarvoor word residuele vog gemeet. '''Verskil tussen residuele vog en inherente vog'''ː * Residuele vog is makliker om te bepaal en is 'n stap om die totale vog van die steenkool te bepaal. * Inherente vog word bepaal om die karakter van die steenkool te bepaal sodat dit vergelyk kan word met die karakter van ander steenkool. ===Totale vog=== Totale vog = oppervlakvog + residuele vog :<math>M = M_s + M_r</math> Daar is drie metodes om totale vog te bepaal: # Distillasie met [[tolueen]] # droging teen 105°C met 'n stroom stikstof # droging teen 105°C met 'n lugstroom (slegs vir nie-oksiderende kole met 'n hoër rangorde). Die metode wat die meeste gebruik word, is: * Dryf alle [[#Oppervlakvog|oppervlakvog]] af deur die steenkoolmonster te bak by 40°C. Meet die gewig. * Dryf al die [[#Residuele vog|residuele vog]] af deur die steenkoolmonster verder te bak by 105 ± 5 °C. Meet die gewig. * Die residuele vog is gelyk aan die massaverlies. Die totale vog massafraksie is gebaseer op 'n SO-basis en kan ook gegee word in terme van die oppervlakvog (m_s) en inherente vog (m_i): :<math>m = m_s + m_r \left( 1 - m_s \right)</math> In baie gevalle word die formule vir totale vog gebruik in terme van inherente vog. Met ander woorde: :<math>m = m_s + m_i \left( 1 - m_s \right)</math> In so 'n geval word residuele vog eintlik bedoel. Kyk [[#Formules|Formules]] vir die afleiding van hierdie formule. '''Hoekom totale vog gemeet word''' Totale voginhoud is een van die belangrikste parameters wat gemeet word van steenkool. Dit is omdat vog geen hittewaarde het nie. * '''Hittewaarde (CV)''': Hoe hoër die vog, hoe laer is die energie-inhoud per eenheid gewig van die steenkool. * '''Verbrandingsdoeltreffendheid''': Hoë totale vog kan verbrandingsdoeltreffendheid verlaag aangesien bykomende energie benodig word om die vog tydens verbranding te verdamp. * '''Hantering en berging''': Hoë voginhoud kan lei tot spontane ontbranding en agteruitgang van steenkool tydens berging. * '''Industriële toepassings''': Vir toepassings soos kooksproduksie, kragopwekking en vergassing, is voginhoud noodsaaklik vir die optimalisering van prosesse en om konsekwente werkverrigting te verseker. ===Vlugstofinhoud=== Die vlugstofinhoud word bepaal deur die verlies in massa wanneer droë steenkool (geen vog) verhit word sonder kontak met lug onder gestandaardiseerde toestande. Dit word gedoen as deel van die kortanalise. Minerale materiaal wat met die monster geassosieer word, kan ook massa verloor. Die omvang van die verlies is afhanklik van die aard en hoeveelheid van die minerale teenwoordig. Wanneer die karbonaatinhoud van 'n steenkool hoog is, kan 'n regstelling na die inhoud van vlugtige stowwe gemaak word vir die verlies aan [[koolstofdioksied]] wat tydens die bepaling plaasvind. '''Ontleding''' * Verwyder alle oppervlakvog teen 40°C * Verwyder alle inherente vog by 105°C verwyder is, word 'n steenkoolmonster vir 7 minute by 900°C verhit sonder kontak met lug. Die persentasie vlugtige materiaal word bereken uit die verlies in massa van die monster na aftrekking van die verlies in massa as gevolg van vog. '''Toepassing''' Die vlugstofinhoud dui die gemak van ontsteking en verbranding van die steenkool aan. Hoër vlugtige stowwe beteken tipies dat die steenkool makliker ontbrand en vinniger brand. ===Vaste koolstof=== Vaste koolstof word bepaal deur die kortanalise, gebaseer op luggedroogde steenkool (LD-basis). Die massa persentasie vaste koolstof word soos volg bepaal: %Vaste koolstof = 100 - %as - %vlugstowwe - %inherente vog ===As=== As bestaan uit alles wat nie kan brand nie: * [[Silikondioksied|Silika]] (SiO₂) * [[Aluminiumoksied|Alumina]] (Al₂O₃) * [[Ysteroksied]]e (Fe₂O₃ en Fe₃O₄) * [[Kalsiumoksied]] (CaO) * [[Magnesiumoksied]] (MgO) * [[Natriumoksied]] (Na₂O) * [[Kaliumoksied]] (K₂O) * [[Titaandioksied]] (TiO₂) * Koolstof (as karbonate: –CO₃) * Swael (as sulfate –SO₄) * [[Fosfor]] (as fosfate –PO₄) * Spoorhoeveelhede van swaar metale en ander: ** [[Arseen]] (As) ** [[Lood]] (Pb) ** [[Kwik]] (Mg) ** [[Chroom]] (Cr) ** [[Kadmium]] (Cd) '''Toepassing''' 'n Hoë asinhoud kan die hittewaarde van die steenkool verlaag en meer erosie aan toerusting veroorsaak. Die asinhoud word ook gebruik om te bepaal hoeveel voorsiening gemaak moet word vir ashope. ===Droë steenkool=== Droë steenkool (D) is die steenkool sonder vog. Dit is dus steenkool wat teen 105°C gebak het om alle vog te verwyder. Dit bevat dus nog as, vlugstofinhoud en vaste koolstof. ===Droë asvrye steenkool=== Droë asvrye steenkool (DAV) is die steenkool sonder as en vog. Omdat dit onmoontlik is om die as van die werklike steenkool te skei is droë asvrye steenkool nie iets wat fisies kan bestaan nie, maar dit is bloot 'n term wat gebruik word. Dit bestaan uit komplekse koolstofverbindings van verskillende groottes/lengtes en bevat die elemente C, H, O, N, S.<ref>[https://www.quora.com/How-is-the-chemical-equation-for-coal-determined How is the chemical equation for coal determined?] (Quora)</ref> Die groter/langer koolstofverbindings sal in die kortanalise rapporteer as vaste koolstof en die korter verbindings sal rapporteer as vlugstofinhoud. [[Lêer:Steenkool chemiese struktuur.png|thumb|center|800px|'n Voorbeeld van hoe suiwer steenkool lyk (uitgesluit vog en as). Die waterstofatome word nie gewys nie sodat dit beter vertoon.]] ===Kortanalise (lugdroog basis)=== 'n Kortanalise (Engels = "proximate analysis") is 'n ontleding wat op luggedroogde en gekondisioneerde steenkoolmonster gedoen word om die volgende te bepaal: * Inherente vog (m_i) * Vlugstofinhoud * As * Vaste koolstof is die balans Die kortanalise is dus op 'n lugdroog basis. Dit word gedoen deur die volgende stappe: # Verwyder oppervlakvog deur te bak by 40°C. Die oppervlakvog sal die massaverlies van die monster wees, maar dit word nie gerapporteer as deel van die kortanalise nie. # Verwyder inherente vog deur monster te bak by 105°C. Inherente vog sal die massaverlies van die monster wees. # Verwyder vlugstowwe deur die monster te bak by 900°C in die afwesigheid van lug (suurstof). # Verbrand die monster volledig. Vaste koolstof sal die massaverlies van die monster wees. Dit was oorbly (wat nie verbrand het nie) sal as wees. %VK = 100 - As% - vlugtige materiaal% - inherente vog% ===Element-, uitgebreide- of volanalise (lugdroog basis)=== 'n Volanalise is 'n ontleding van 'n luggedroogde en gekondisioneerde steenkoolmonster vir die volgende elemente: koolstof (C), waterstof (H), stikstof (N) en swael (S). Suurstof (O) word bepaal deur die balans van %C, %H, %N, %S, %as en %inherente. Suurstof = 100% - %C - %H - %N - %S - %as - %inherente vog (%as en %inherente vog word deur die kortanalise bepaal) Die %as en %inherente vog word as deel van die kortanalise bepaal. Hierdie analise word kortliks soos volg uitgevoer: # Berei 'n monster droë steenkool voor deur dit by 105°C te bak. Alle vog word dus verwyder. # Verbrand die monster in 'n instrument wat die hoeveelheid CO₂, H₂O, SO₂ en NO₂ meet. Alle koolstof behoort as CO₂ te rapporteer, alle waterstof as H₂O, alle swael as SO₂ en alle stikstof as NO₂. # Alles wat nie verbrand het nie, is as. # Verkry suurstof deur die balans van al die komponente: o = 100% - c - h - n - s - a - m_i Soms word ander metodes, soos die Kjeldahl se metode, gebruik om die hoeveelheid stikstof te bepaal. 'n Verpoeierde steenkoolmonster word verhit met H₂SO₄ wat na ammoniumsulfaat (helder oplossing) omgeskakel word. :<math>N_2 + 3H_2 + H_2SO_4 \rightarrow \left(NH_4\right)_2SO_4</math> Neem kennis dat daar koolstof in die as sal voorkom in die vorm van karbonate (-CO₃). Dit sal nie rapporteer as deel van die %C in die steenkool nie en omdat dit nie kan brand nie; dus dit nie bydra tot die kaloriewaarde (CV) van die steenkool nie. '''Tipiese samestelling''' Hier volg tipiese samestelling van verskillende tipe steenkool: {| class="wikitable" |-align=center ! Steenkool ! Koolstof (C) ! Waterstof (H) ! Suurstof (O) ! Stikstof (N) ! Swael (S) |-align=center | style="text-align:left;" | [[Antrasiet]] | 86-97% | 2-5% | 2-4% | 0.5-1.5% | 0.5-1% |-align=center | style="text-align:left;" | Bitumineuse steenkool | 60-80% | 3-6% | 5-20% | 1-2% | 0.5-5% |-align=center | style="text-align:left;" | Sub-bitumineuse steenkool | 45-60% | 4-5% | 15-30% | 0.5-1.5% | 0.5-2% |-align=center | style="text-align:left;" | [[Bruinkool|Bruinkool/ligniet]] | 25-35% | 4-6% | 25-40% | 0.5-1.5% | 0.5-2% |} ==Formules== === Opsomming === <math>m</math> en <math>m_s</math> is op 'n soos ontvang basis. <math>m_i</math> is op 'n lugdroog basis '''Luggedroogde steenkool''' : <math>Steenkool^{ld} \ = \ (1 - m_s) Steenkool^{so} \ = \ \frac{1 - m}{1 - m_i} Steenkool^{so}</math> '''Totale vog massafraksie''' : <math>m = m_s + m_i (1 - m_s)</math> '''Residuele vog massafraksie op soos ontvang basis''' : <math>m_i^{so} = m_i^{ld} \left( {1 - m \over 1 - m_i} \right)</math> '''Massafraksie op soos ontvang basis''' Indien x = massafraksie van C, H, O, N, S, As: : <math>x^{so} = x^{ld} \left( \frac{1 - m}{1 - m_i} \right)</math> : <math>x^{d} = \frac{x^{ld}}{1 - m_i} \qquad \Rightarrow \qquad x^{ld} = x^{d} \left( 1 - m_i \right)</math> ===Steenkool^so vs Steenkool^ld=== Luggedroogde steenkool is gelyk aan steenkool soos ontvang minus oppervlakvog. Dusː {| class="wikitable" |-align=center | <math>Steenkool^{ld} = (1 - m_s) Steenkool^{so}</math> |} ===Totale vog (m) in terme van inherente vog (m_i) en oppervlakvog (m_s)=== '''Totale vog massa % op 'n SO-basis (soos ontvang)''' :<math>m = \frac{M}{Steenkool^{so}} = {M_s + M_i \over Steenkool^{so}} = {Steenkool^{so} m_s + Steenkool^{ld} m_i \over Steenkool^{so} }</math> As: :<math>Steenkool^{ld} = (1 - m_s) Steenkool^{so}</math> Dan is: {| class="wikitable" |-align=center | <math>m = m_s + m_i (1 - m_s)</math> |} '''Totale vog massa % op 'n LD-basis (lugdroog)''' :<math>m^{ld} = \frac{M}{Steenkool^{ld}} = {M_s + M_i \over Steenkool^{ld}} = {(Steenkool^{so} m_s + Steenkool^{ld} m_i) \over Steenkool^{ld}}</math> As: :<math>Steenkool^{ld} = (1 - m_s) Steenkool^{so} \qquad \Rightarrow \qquad Steenkool^{so} = {Steenkool^{ld} \over 1 - m_s}</math> Dan is: {| class="wikitable" |-align=center | <math>m^{ld} = {m_s \over 1 - m_s} + m_i</math> |} ===Massa persentasie van as op SO (soos ontvang)-basis (a^so)=== :<math>a^{so} = \frac{A}{Steenkool^{so}}</math> Maar: :<math>A = a \cdot Steenkool^{ld}</math> {{spaces|10}} en {{spaces|10}} <math>Steenkool^{ld} = \left( 1 - m_s \right) Steenkool^{so}</math> Dan is: :<math>a^{so} = {a\left(1 - m_s \right)Steenkool^{so} \over Steenkool^{so}} = a \left(1-m_s \right)</math> Soos hierbo gewys kan die totale vog uitgedruk word in terme van oppervlakvog (m_s) en inherente vog (m_i): :<math>m = m_s + m_i \left( 1 - m_s \right)</math> :<math>m = m_s + m_i - m_i m_s</math> :<math>m - m_i = m_s - m_i m_s</math> :<math>m_s = {m-m_i \over 1-m_i}</math> Indien hier vervang word is die formule hierbo: :<math>a^{so} = a \left(1 - \frac{m-m_i}{1-m_i} \right) = a \left({1 - m_i - m + m_i \over 1-m_i} \right)</math> {| class="wikitable" |- |<math>a^{so} = a \frac{1-m}{1-m_i}</math> |} ===Massa persentasie as op droë-basis (a^d)=== :<math>a^{d} = \frac{A}{Steenkool^d}</math> As: :<math>A = a^{ld} \cdot Steenkool^{ld}</math> {{spaces|10}} en {{spaces|10}} <math>Steenkool^{d} = \left( 1 - m_i \right) Steenkool^{ld}</math> Dan is: :<math>A = a^{ld} \cdot \frac{Steenkool^d}{1 - m_i}</math> Indien hierdie vervang word in die boonste vergelyking: :<math>a^{d} = { a^{ld} \cdot \frac{Steenkool^d}{1 - m_i} \over Steenkool^d} = \frac{a^{ld}}{1-m_i}</math> {| class="wikitable" |- |<math>a^{d} = \frac{a^{ld}}{1-m_i} \qquad \Rightarrow \qquad a^{ld} = a^{d} \left( 1-m_i \right)</math> |} ===Massa persentasie van inherente vog op SO-basis (m_i^so)=== :<math>m_i^{so} = \frac{M_i}{Steenkool^{so}}</math> Indien: :<math>M_i = m_i Steenkool^{ld}</math> {{spaces|10}} en {{spaces|10}} <math>Steenkool^{ld} = \left( 1 - m_s \right) Steenkool^{so}</math> Dan is: :<math>m_i^{so} = {m_i (1 - m_s ) Steenkool^{so} \over Steenkool^{so}} = m_i \left( 1-m_s \right)</math> Soos hierbo gewys kan die totale vog uitgedruk word in terme van oppervlakvog (m_s) en inherente vog (m_i): :<math>m = m_s + m_i \left( 1 - m_s \right)</math> :<math>m = m_s + m_i - m_i m_s</math> :<math>m - m_i = m_s - m_i m_s</math> :<math>m_s = {m - m_i \over 1 - m_i}</math> Indien hier vervang word is die formule hierbo: :<math>m_i^{so} = m_i \left( 1 - {m-m_i \over 1 - m_i} \right) = m_i \left({1 - m_i - m + m_i \over 1 - m_i} \right)</math> {| class="wikitable" |- | <math>m_i^{so} = m_i \left( {1 - m \over 1 - m_i} \right) = {1 - m \over \frac{1}{m_i} - 1}</math> |} ===Netto kalorifiese waarde op lugdroë-basis (NCV^ld)=== Kalorifiese waarde van steenkool word normaalweg gerapporteer as bruto kalorifiese waarde (<math>GCV</math>) op 'n lugdroog basis. Die verskil tussen die bruto kalorifiese waarde (<math>GCV</math>) en die netto kalorifiese waarde (<math>NCV</math>) is die volgende: Wanneer steenkool of enige ander stof wat waterstof (H₂) bevat verbrand, word waterdamp gevorm as produk. Byvoorbeeld : <math>CH_4 + 2O_2 \rightarrow CO_2 + 2H_2O + Hitte</math> In die geval van steenkool word die hoeveelheid waterstof gerapporteer. Dus, al die waterstof in die steenkool sal omsit in water: Die bruto kalorifiese waarde kan dan soos volg omgeskakel word na netto kalorifiese waarde: : <math>NCV = GCV - \lambda \times waterdamp\ na\ verbranding</math> Kyk ook [[Hittewaarde]]. Waterstof in die steenkool verbrand soos volg: : <math>H_2 + \frac{1}{2}O_2 \rightarrow H_2O + Hitte</math> Dus, vir elke mol H₂ sal daar een mol H₂O wees. En vir elke 2 kilogram H₂ is daar 18 kg H₂O: Indien: * <math>M_{verbrand}</math> = water wat vorm deur die verbranding van waterstof * <math>M_i</math> = inherente vog in die steenkool Dan isː : <math>Totale\ waterdamp\ na\ verbranding = M_{verbrand} + M_i</math> '''1. Water uit verbranding''' Indien <math>h</math> = massafraksie van waterstof in steenkool om 'n lugdroë basis, dan is: : <math>Massa\ H_2\ in\ steenkool \quad = \quad h \times Steenkool^{ld}</math> : <math>Massa\ H_2O\ na\ verbranding = 9 \times h \times Steenkool^{ld}</math> '''2. Inherente vog''' Die inherente vog kan soos volg bereken word: : <math>M_i = m_i \times Steenkool^{ld}</math> '''Totale waterdamp na verbranding''' : <math>Massa\ H_2O\ na\ verbranding = 9 \times h \times Steenkool^{ld} \quad + \quad m_i \times Steenkool^{ld} \quad = \quad Steenkool^{ld} \times \left ( 9h + m_i \right )</math> Dus: {| class="wikitable" |-align=center | <math>NCV = GCV - \lambda \times \left ( 9h + m_i \right )</math> |} By kamer temperatuurː : <math>\lambda \approx 2.45 \ MJ/kg</math> Die standaardformule wat in die algemeen gebruik word is: {| class="wikitable" |-align=center | <math>NCV = GCV - 0.212 H - 0.0245 M</math> |} Waar: * <math>NCV</math> = Energie vrygestel wanneer 1 kg lugdroë steenkool verbrand word. (Dus, oppervlakvog = 0) * <math>H</math> = massa persentasie waterstof in die steenkool op 'n lugdroog basis. <math>H</math> is getal tussen 0 en 100 * <math>M</math> = massa persentasie inherente vog in die steenkool op 'n lugdroog basis. <math>M</math> is getal tussen 0 en 100 Die "0.212" neem aan dat die latente hitte van water 0.212 / 9 * 100 = 2.356 MJ/kg is. Dit is heelwat laer as 2.45 * 9 / 100 = 0.2205, maar empiries is 0.212 geneig om NCV-ramings in lyn te bring met gemete doeltreffendheid van keteltoetse, terwyl 0.2205 'n effens te lae NCV vir werklike toestande gee. In praktyk is steenkool feitlik nooit lugdroog nie, dus word die netto kalorifiese waarde gewoonlik uitgewerk vir steenkool wat oppervlakvog insluit (soos-ontvang basis). ===Netto kalorifiese waarde op soos ontvang-basis (NCV^so)=== In die algemeen is: : <math>Steenkool^{ld} = \left(1 - m_s \right) \times Steenkool^{so}</math> '''Bruto hitte''' Die bruto hitte vrygestel is die hitte vrygestel met die aanname dat alle waterdamp weer kondenseer. Dus herwin 'n mens die hitte van die waterdamp. Vir lugdroë steenkool is die bruto hitte vrygestel: : <math>Bruto hitte = Steenkool^{ld} \times GCV^{ld} = \left(1 - m_s \right) \times Steenkool^{so} \times GCV^{ld}</math> '''Netto hitte / effektiewe hitte''' In praktyk kondenseer die waterdamp nie en word daardie hitte verloor. Dus is die netto hitte of effektiewe hitte gelyk aan die bruto hitte minus die latente warmte van al die waterdamp in die uitlaatgas. Dus: : <math>Netto\ hitte = Bruto\ hitte - \lambda \times waterdamp\ na\ verbranding</math> Vir steenkool soos ontvang is die totale waterdamp na verbranding: : <math>M_{totaal} = M_{verbrand} + M_i + M_s</math> Individuele formules vir elke term in die formule vir totale water: : <math>M_{verbrand} = Steenkool^{ld} \times h \times 9 \quad = \quad \left(1 - m_s \right) \times Steenkool^{so} \times h \times 9</math> : <math>M_i = m_i \times Steenkool^{ld} \quad = \quad m_i \times \left(1 - m_s \right) \times Steenkool^{so}</math> : <math>M_s = m_s \times Steenkool^{so}</math> Indien die laaste drie vergelykings in vervang word in die formule vir totale water: : <math>M_{totaal} = M_{verbrand} + M_i + M_s</math> : <math>M_{totaal} = \left(1 - m_s \right) \times Steenkool^{so} \times h \times 9 \quad + \quad m_i \times \left(1 - m_s \right) \times Steenkool^{so} \quad + \quad m_s \times Steenkool^{so}</math> : <math>M_{totaal} = Steenkool^{so} \left [ \left(1 - m_s \right) \times h \times 9 \qquad + \qquad m_i \times \left(1 - m_s \right) \qquad + \qquad m_s \right ]</math> Dus is die netto hitte: : <math>Netto\ hitte = Bruto\ hitte - \lambda \times waterdamp\ na\ verbranding</math> : <math>Netto\ hitte = \left(1 - m_s \right) \times Steenkool^{so} \times GCV^{ld} \ - \ \lambda \times Steenkool^{so} \left [ \left(1 - m_s \right) \times h \times 9 \ + \ m_i \times \left(1 - m_s \right) \ + \ m_s \right ]</math> Dus is die netto hitte waarde per massa steenkool soos ontvang, die volgende: : <math>NCV^{so} = Netto\ hitte / Steenkool^{so}</math> : <math>NCV^{so} = \left(1 - m_s \right) \times GCV^{ld} \quad - \quad \lambda \left [ \left(1 - m_s \right) \times h \times 9 \quad + \quad m_i \times \left(1 - m_s \right) \quad + \quad m_s \right ]</math> Tipiese eenhede = MJ/kg steenkool (soos ontvang) ==Bronnelys== * [https://web.archive.org/web/20060921162016/http://www.tandf.co.uk/journals/titles/07349343.asp ''Coal Preparation''] (joernaal) * [https://industrialchemicaltesting.com/proximate-analysis-of-coal-is-methods/ Proximate Analysis of Coal] * [https://www.sciencedirect.com/topics/chemistry/coal-component Coal Composition] (ScienceDirect) * [https://www.google.com/search?q=coal+chemical+composition&udm=2 Coal chemical composition] ==Verwysings== {{Verwysings}} ==Kyk ook== * [[Steenkool]] * [[Kooks]] {{Normdata}} [[Kategorie:Steenkool]] q20delxeny1ocv7hdyyn67njv34lzqa 2918915 2918914 2026-07-23T12:07:28Z Daniellouw 54542 /* Inherente vog */ 2918915 wikitext text/x-wiki Steenkoolanaliseringstegnieke is spesifieke analitiese metodes wat ontwerp is om die spesifieke fisiese en chemiese eienskappe van [[steenkool]] te meet. Hierdie metodes word hoofsaaklik gebruik om die geskiktheid van steenkool vir [[Kooks|kooksing]], kragopwekking of vir ysterertssmelting in die vervaardiging van [[staal]] te bepaal. [[Lêer:Steenkool samestelling.png|thumb|center|700px|Komponente in steenkool.]] ==Afkortings== {| class="wikitable" |-align=center ! Afkorting ! Basis ! Analise ! Beskrywing |-align=center | so / SO || - || || style="text-align:left;" | Soos ontvang (Engels = as received) |-align=center | ld / LD || - || || style="text-align:left;" | Luggedroog (Engels = air dry) |-align=center | d / D || - || || style="text-align:left;" | Droog / vogvry |-align=center | dav / DAV || - || || style="text-align:left;" | Droë asvry (Engels = dry ash-free) |-align=center | M / m || SO || Kort || style="text-align:left;" | Massa / massa % van totale vog = oppervlakvog + inherente vog |-align=center | M_s / m_s || SO || Kort || style="text-align:left;" | Massa / massa % van oppervlakvog |-align=center | M_r / m_r || LD || Kort || style="text-align:left;" | Massa / massa % van residuele vog |-align=center | M_i / m_i || LD || Kort || style="text-align:left;" | Massa / massa % van inherente vog |-align=center | VS || LD || Kort || style="text-align:left;" | Vlugstofinhoud |-align=center | VK || LD || Kort || style="text-align:left;" | Vaste [[koolstof]] |-align=center | A / a || LD || Kort || style="text-align:left;" | Massa / massa % as |-align=center | C / c || LD || Vol || style="text-align:left;" | Massa / massa % koolstof |-align=center | H / h || LD || Vol || style="text-align:left;" | Massa / massa % [[waterstof]] |-align=center | O / o || LD || Vol || style="text-align:left;" | Massa / massa % [[suurstof]] |-align=center | N / n || LD || Vol || style="text-align:left;" | Massa / massa % [[stikstof]] |-align=center | S / s || LD || Vol || style="text-align:left;" | Massa / massa % [[swael]] |-align=center | CV || LD || Vol || style="text-align:left;" | Hittewaarde (Engels = "calorific value") |-align=center | GCV || LD || Vol || style="text-align:left;" | Bruto hittewaarde (Engels = "gross calorific value") |-align=center | NCV || SO || Vol || style="text-align:left;" | Netto hittewaarde (Engels = "net calorific value") |} ==Definisies kortliks== {| class="wikitable" |-align=center ! Term ! Engels ! Afkorting ! Beskrywing |- | '''Steenkool soos ontvang''' | style="text-align:center;" | ''as received coal'' | style="text-align:center;" | Steenkool^so | Steenkool soos dit van die myn vervoer word. Dit bevat steeds oppervlakvog. |- | '''Luggedroogde steenkool''' | style="text-align:center;" | ''air-dried coal'' | style="text-align:center;" | Steenkool^ld | Steenkool waarvan die oppervlakvog verwyder is deur dit te droog by maksimum 40°C. Dit bevat steeds inherente vog. |- | '''Droë steenkool''' | style="text-align:center;" | ''dry coal'' | style="text-align:center;" | Steenkool^d | Steenkool waarvan alle vog verwyder is deur dit te droog by ongeveer 105°C. |- | '''Droë asvrye steenkool''' | style="text-align:center;" | ''dry ash-free coal'' | style="text-align:center;" | Steenkool^dav | Steenkool sonder enige vog en as. Dit is nie moontlik om die as van die suiwer steenkool te skei nie, maar hierdie is bloot 'n term wat gebruik word. |- | '''Oppervlakvog''' | style="text-align:center;" | ''superficial moisture'' | style="text-align:center;" | m_s / M_s / SM | Alle vog wat aan die steenkool vassit. Dit word verwyder deur die steenkool in die son te droog of in 'n oond te bak by 40°C. Die persentasie oppervlakvog (m_s) is op 'n SO-basis. |- | '''Residuele vog''' | style="text-align:center;" | ''residual moisture'' | style="text-align:center;" | m_r / M_r / RM | Alle vog wat nog in die steenkool se krake, porieë en kapillêre oorbly nadat die steenkool gedroog is by 40°C. Residuele vog word verwyder deur steenkool te bak by 105°C. Die persentasie residuele vog (m_i) is op 'n LD-basis. Nadat vog verwyder is by 105°C is die oorblywende vog weglaatbaar klein. |- | '''Inherente vog''' | style="text-align:center;" | ''inherent moisture'' | style="text-align:center;" | m_i / M_i / IM | Inherente vog word bepaal by standaardkondisies (temperatuur en humiditeit). Die doel daarvan is om die karakter van die steenkool te bepaal sodat dit sinvol met ander steenkool vergelyk kan word. Die monster word ook op die ou einde tot ongeveer 105°C verhit. Die persentasie inherente vog (m_i) is op 'n LD-basis. Wanneer inherente vog saam met oppervlakvog en totale vog genoem word, dan word residuele vog eintlik bedoel. |- | '''Totale vog''' | style="text-align:center;" | ''total moisture'' | style="text-align:center;" | m / M / TM | Totale vog (M_t) = oppervlakvog (M_s) + residuele vog (M_r) |- | '''Vlugstofinhoud''' | style="text-align:center;" | ''volatile matter'' | style="text-align:center;" | vs / VS | Word verwyder deur die steenkool te bak vir 7 minute teen 900°C sonder enige lug, dus vind daar geen verbranding plaas nie. |- | '''As''' | style="text-align:center;" | ''ash'' | style="text-align:center;" | a / A | Alle materiaal wat oorbly wanneer steenkool volledig verbrand word. Die persentasie as (a) is op 'n LD-basis. |- | '''Vaste koolstof''' | style="text-align:center;" | ''fixed carbon'' | style="text-align:center;" | vk / VK | %VK = 100 - vs - a - m_i |- | '''Kortanalise''' | style="text-align:center;" | ''proximate analysis'' | style="text-align:center;" | - | Vaste koolstof, vlugstofinhoud, as, inherente vog |- | '''Element-, uitgebreide- of volanalise''' | style="text-align:center;" | ''ultimate analysis'' | style="text-align:center;" | - | Bestaan uit koolstof, waterstof, suurstof, stikstof en swael. Suurstof word verkry van die balans: o = 1 - c - h - o - n - s - a - m_i |- | '''Hittewaarde''' | style="text-align:center;" | ''calorific value'' | style="text-align:center;" | CV | Die hitte wat vrygestel word wanneer steenkool verbrand word. Dit word gewoonlik gerapporteer as MJ/kg luggedroogde steenkool. |} ==Definisies== ===Oppervlakvog=== Oppervlakvog is die vog wat verwyder word wanneer steenkool soos ontvang (steenkool^so) na lugdroë steenkool (steenkool^ld) gedroog word. Oppervlakvog is dus die verskil tussen totale vog (M) en residuele vog (M_r): :<math>M_s = M - M_r</math> Die massa persentasie oppervlakvog is gebaseer op steenkool soos ontvang (steenkool^so): :<math>m_s = \frac{ M_{so} - M_{40} } { M_{so} }</math> waar: * <math>M_{so}</math> = Gewig van monster soos ontvang. * <math>M_{40}</math> = Gewig van monster sonder oppervlakvog (40 °C). Of :<math>m_s = \frac{M_s}{Steenkool^{so}}</math> Oppervlakvog word bepaal deur die steenkool soos ontvang in lug te droog teen 'n [[temperatuur]] van nie meer as 40°C tot die sogenaamde lugdroë toestand (geen sigbare water op die steenkool nie). Hierdie metode word slegs vir grootmaat steenkool inkremente gebruik, byvoorbeeld voor siftingsanalise. '''Hoekom oppervlak vog gemeet word''' Dit is die eerste stap om die totale vog in die steenkool te meet. :<math>M = M_s + M_r</math> ===Residuele vog=== Residuele vog (M_r) is die vog wat in die steenkool agterbly nadat die oppervlakvog (M_s) verwyder is by ongeveer 40°C. Met ander woorde, dit is die vog wat nog teenwoordig is in luggedroogde (LD) steenkool. Residuele vog kom voor in die porieë en kapillêre van die steenkool en kan slegs verwyder word by temperature van ongeveer 105°C. By 105°C is die hoeveelheid vog in die steenkool weglaatbaar klein. Die rede hoekom dit tot 105°C verhit word is omdat vlugstof inhoud by ongeveer 105°C begin verwyder word. Dit is dus om te verhoed dat vlugstofinhoud verwyder word en dat dit by residuele vog gerapporteer word. :<math>M_r = M - M_s</math> Die massa persentasie residuele vog is gebaseer op luggedroogde steenkool (LD): :<math>m_r = \frac{ M_{lug\ droog} - M_{105} } { M_{lug\ droog} }</math> waar: * <math>M_{lug\ droog}</math> = Gewig van monster sonder oppervlakvog. * <math>M_{105}</math> = Gewig van monster by 105 °C '''Analise''' Residuele vog word kortliks soos volg bepaalː * Berei 'n monster voorberei deur dit te maal tot minus 200 mikron. * Verwyder die oppervlakvog deur te bak by 'n temperatuur van ongeveer 40°C of laat dit in die son lê totdat geen vog op die oppervlak waargeneem kan word nie. Neem die gewig. * Bak die monster verder by 105 ± 5°C. Neem die gewig. * Die residuele vog is die massaverlies. '''Hoekom residuele vog gemeet word''' Dit is die tweede stap om die totale vog in die steenkool te meet. :<math>M = M_s + M_r</math> ===Inherente vog=== Inherente vog is basies dieselfde as residuele vog. Die verskil is dat inherente vog bepaal word deur die monster na 'n gestandaardiseerde ewewigsvog (tipies 30 °C en 96-97% relatiewe humiditeit) te bring en dan te verhit tot 105 ± 5 °C. Die massa persentasie inherente vog is gebaseer op die steenkool by ewewigstoestande: :<math>m_i = \frac{ M_{ewewig} - M_{105} } { M_{ewewig} }</math> waar: * <math>M_{ewewig}</math> = Gewig van monster by gestandaardiseerde ewewigsvog (30 °C en 96-97% relatiewe humiditeit). * <math>M_{105}</math> = Monster by 105 °C '''Analise''' Inherente vog word kortliks soos volg bepaal: * Berei 'n monster voor deur dit te maal tot minus 200 mikron onder standaard toestande. * Verwyder oppervlakvog deur dit in die son te bak of in 'n oond by ongeveer 40°C. * Bring die monster na 'n gestandardiseerde ewewigsvog (tipies 30 °C en 96-97% relatiewe humiditeit). Omdat die humiditeit so hoog is, sal die monster gewoonlik weer vog opneem. Dit is daarom dat inherente vog gewoonlik hoër is as residuele vog. Neem die gewig van die monster. * Bak die monster verder by 105 ± 5 °C. Neem die gewig. * Die inherente vog is die massaverlies. '''Hoekom inherente vog gemeet word''' * Inherente vog word bepaal om die karakter van die steenkool te bepaal sodat dit vergelyk kan word met ander steenkool. * Dit word nie gebruik om die totale vog van die steenkool te bepaal nie. Daarvoor word residuele vog gemeet. '''Verskil tussen residuele vog en inherente vog'''ː * Residuele vog is makliker om te bepaal en is 'n stap om die totale vog van die steenkool te bepaal. * Inherente vog word bepaal om die karakter van die steenkool te bepaal sodat dit vergelyk kan word met die karakter van ander steenkool. ===Totale vog=== Totale vog = oppervlakvog + residuele vog :<math>M = M_s + M_r</math> Daar is drie metodes om totale vog te bepaal: # Distillasie met [[tolueen]] # droging teen 105°C met 'n stroom stikstof # droging teen 105°C met 'n lugstroom (slegs vir nie-oksiderende kole met 'n hoër rangorde). Die metode wat die meeste gebruik word, is: * Dryf alle [[#Oppervlakvog|oppervlakvog]] af deur die steenkoolmonster te bak by 40°C. Meet die gewig. * Dryf al die [[#Residuele vog|residuele vog]] af deur die steenkoolmonster verder te bak by 105 ± 5 °C. Meet die gewig. * Die residuele vog is gelyk aan die massaverlies. Die totale vog massafraksie is gebaseer op 'n SO-basis en kan ook gegee word in terme van die oppervlakvog (m_s) en inherente vog (m_i): :<math>m = m_s + m_r \left( 1 - m_s \right)</math> In baie gevalle word die formule vir totale vog gebruik in terme van inherente vog. Met ander woorde: :<math>m = m_s + m_i \left( 1 - m_s \right)</math> In so 'n geval word residuele vog eintlik bedoel. Kyk [[#Formules|Formules]] vir die afleiding van hierdie formule. '''Hoekom totale vog gemeet word''' Totale voginhoud is een van die belangrikste parameters wat gemeet word van steenkool. Dit is omdat vog geen hittewaarde het nie. * '''Hittewaarde (CV)''': Hoe hoër die vog, hoe laer is die energie-inhoud per eenheid gewig van die steenkool. * '''Verbrandingsdoeltreffendheid''': Hoë totale vog kan verbrandingsdoeltreffendheid verlaag aangesien bykomende energie benodig word om die vog tydens verbranding te verdamp. * '''Hantering en berging''': Hoë voginhoud kan lei tot spontane ontbranding en agteruitgang van steenkool tydens berging. * '''Industriële toepassings''': Vir toepassings soos kooksproduksie, kragopwekking en vergassing, is voginhoud noodsaaklik vir die optimalisering van prosesse en om konsekwente werkverrigting te verseker. ===Vlugstofinhoud=== Die vlugstofinhoud word bepaal deur die verlies in massa wanneer droë steenkool (geen vog) verhit word sonder kontak met lug onder gestandaardiseerde toestande. Dit word gedoen as deel van die kortanalise. Minerale materiaal wat met die monster geassosieer word, kan ook massa verloor. Die omvang van die verlies is afhanklik van die aard en hoeveelheid van die minerale teenwoordig. Wanneer die karbonaatinhoud van 'n steenkool hoog is, kan 'n regstelling na die inhoud van vlugtige stowwe gemaak word vir die verlies aan [[koolstofdioksied]] wat tydens die bepaling plaasvind. '''Ontleding''' * Verwyder alle oppervlakvog teen 40°C * Verwyder alle inherente vog by 105°C verwyder is, word 'n steenkoolmonster vir 7 minute by 900°C verhit sonder kontak met lug. Die persentasie vlugtige materiaal word bereken uit die verlies in massa van die monster na aftrekking van die verlies in massa as gevolg van vog. '''Toepassing''' Die vlugstofinhoud dui die gemak van ontsteking en verbranding van die steenkool aan. Hoër vlugtige stowwe beteken tipies dat die steenkool makliker ontbrand en vinniger brand. ===Vaste koolstof=== Vaste koolstof word bepaal deur die kortanalise, gebaseer op luggedroogde steenkool (LD-basis). Die massa persentasie vaste koolstof word soos volg bepaal: %Vaste koolstof = 100 - %as - %vlugstowwe - %inherente vog ===As=== As bestaan uit alles wat nie kan brand nie: * [[Silikondioksied|Silika]] (SiO₂) * [[Aluminiumoksied|Alumina]] (Al₂O₃) * [[Ysteroksied]]e (Fe₂O₃ en Fe₃O₄) * [[Kalsiumoksied]] (CaO) * [[Magnesiumoksied]] (MgO) * [[Natriumoksied]] (Na₂O) * [[Kaliumoksied]] (K₂O) * [[Titaandioksied]] (TiO₂) * Koolstof (as karbonate: –CO₃) * Swael (as sulfate –SO₄) * [[Fosfor]] (as fosfate –PO₄) * Spoorhoeveelhede van swaar metale en ander: ** [[Arseen]] (As) ** [[Lood]] (Pb) ** [[Kwik]] (Mg) ** [[Chroom]] (Cr) ** [[Kadmium]] (Cd) '''Toepassing''' 'n Hoë asinhoud kan die hittewaarde van die steenkool verlaag en meer erosie aan toerusting veroorsaak. Die asinhoud word ook gebruik om te bepaal hoeveel voorsiening gemaak moet word vir ashope. ===Droë steenkool=== Droë steenkool (D) is die steenkool sonder vog. Dit is dus steenkool wat teen 105°C gebak het om alle vog te verwyder. Dit bevat dus nog as, vlugstofinhoud en vaste koolstof. ===Droë asvrye steenkool=== Droë asvrye steenkool (DAV) is die steenkool sonder as en vog. Omdat dit onmoontlik is om die as van die werklike steenkool te skei is droë asvrye steenkool nie iets wat fisies kan bestaan nie, maar dit is bloot 'n term wat gebruik word. Dit bestaan uit komplekse koolstofverbindings van verskillende groottes/lengtes en bevat die elemente C, H, O, N, S.<ref>[https://www.quora.com/How-is-the-chemical-equation-for-coal-determined How is the chemical equation for coal determined?] (Quora)</ref> Die groter/langer koolstofverbindings sal in die kortanalise rapporteer as vaste koolstof en die korter verbindings sal rapporteer as vlugstofinhoud. [[Lêer:Steenkool chemiese struktuur.png|thumb|center|800px|'n Voorbeeld van hoe suiwer steenkool lyk (uitgesluit vog en as). Die waterstofatome word nie gewys nie sodat dit beter vertoon.]] ===Kortanalise (lugdroog basis)=== 'n Kortanalise (Engels = "proximate analysis") is 'n ontleding wat op luggedroogde en gekondisioneerde steenkoolmonster gedoen word om die volgende te bepaal: * Inherente vog (m_i) * Vlugstofinhoud * As * Vaste koolstof is die balans Die kortanalise is dus op 'n lugdroog basis. Dit word gedoen deur die volgende stappe: # Verwyder oppervlakvog deur te bak by 40°C. Die oppervlakvog sal die massaverlies van die monster wees, maar dit word nie gerapporteer as deel van die kortanalise nie. # Verwyder inherente vog deur monster te bak by 105°C. Inherente vog sal die massaverlies van die monster wees. # Verwyder vlugstowwe deur die monster te bak by 900°C in die afwesigheid van lug (suurstof). # Verbrand die monster volledig. Vaste koolstof sal die massaverlies van die monster wees. Dit was oorbly (wat nie verbrand het nie) sal as wees. %VK = 100 - As% - vlugtige materiaal% - inherente vog% ===Element-, uitgebreide- of volanalise (lugdroog basis)=== 'n Volanalise is 'n ontleding van 'n luggedroogde en gekondisioneerde steenkoolmonster vir die volgende elemente: koolstof (C), waterstof (H), stikstof (N) en swael (S). Suurstof (O) word bepaal deur die balans van %C, %H, %N, %S, %as en %inherente. Suurstof = 100% - %C - %H - %N - %S - %as - %inherente vog (%as en %inherente vog word deur die kortanalise bepaal) Die %as en %inherente vog word as deel van die kortanalise bepaal. Hierdie analise word kortliks soos volg uitgevoer: # Berei 'n monster droë steenkool voor deur dit by 105°C te bak. Alle vog word dus verwyder. # Verbrand die monster in 'n instrument wat die hoeveelheid CO₂, H₂O, SO₂ en NO₂ meet. Alle koolstof behoort as CO₂ te rapporteer, alle waterstof as H₂O, alle swael as SO₂ en alle stikstof as NO₂. # Alles wat nie verbrand het nie, is as. # Verkry suurstof deur die balans van al die komponente: o = 100% - c - h - n - s - a - m_i Soms word ander metodes, soos die Kjeldahl se metode, gebruik om die hoeveelheid stikstof te bepaal. 'n Verpoeierde steenkoolmonster word verhit met H₂SO₄ wat na ammoniumsulfaat (helder oplossing) omgeskakel word. :<math>N_2 + 3H_2 + H_2SO_4 \rightarrow \left(NH_4\right)_2SO_4</math> Neem kennis dat daar koolstof in die as sal voorkom in die vorm van karbonate (-CO₃). Dit sal nie rapporteer as deel van die %C in die steenkool nie en omdat dit nie kan brand nie; dus dit nie bydra tot die kaloriewaarde (CV) van die steenkool nie. '''Tipiese samestelling''' Hier volg tipiese samestelling van verskillende tipe steenkool: {| class="wikitable" |-align=center ! Steenkool ! Koolstof (C) ! Waterstof (H) ! Suurstof (O) ! Stikstof (N) ! Swael (S) |-align=center | style="text-align:left;" | [[Antrasiet]] | 86-97% | 2-5% | 2-4% | 0.5-1.5% | 0.5-1% |-align=center | style="text-align:left;" | Bitumineuse steenkool | 60-80% | 3-6% | 5-20% | 1-2% | 0.5-5% |-align=center | style="text-align:left;" | Sub-bitumineuse steenkool | 45-60% | 4-5% | 15-30% | 0.5-1.5% | 0.5-2% |-align=center | style="text-align:left;" | [[Bruinkool|Bruinkool/ligniet]] | 25-35% | 4-6% | 25-40% | 0.5-1.5% | 0.5-2% |} ==Formules== === Opsomming === <math>m</math> en <math>m_s</math> is op 'n soos ontvang basis. <math>m_i</math> is op 'n lugdroog basis '''Luggedroogde steenkool''' : <math>Steenkool^{ld} \ = \ (1 - m_s) Steenkool^{so} \ = \ \frac{1 - m}{1 - m_i} Steenkool^{so}</math> '''Totale vog massafraksie''' : <math>m = m_s + m_i (1 - m_s)</math> '''Residuele vog massafraksie op soos ontvang basis''' : <math>m_i^{so} = m_i^{ld} \left( {1 - m \over 1 - m_i} \right)</math> '''Massafraksie op soos ontvang basis''' Indien x = massafraksie van C, H, O, N, S, As: : <math>x^{so} = x^{ld} \left( \frac{1 - m}{1 - m_i} \right)</math> : <math>x^{d} = \frac{x^{ld}}{1 - m_i} \qquad \Rightarrow \qquad x^{ld} = x^{d} \left( 1 - m_i \right)</math> ===Steenkool^so vs Steenkool^ld=== Luggedroogde steenkool is gelyk aan steenkool soos ontvang minus oppervlakvog. Dusː {| class="wikitable" |-align=center | <math>Steenkool^{ld} = (1 - m_s) Steenkool^{so}</math> |} ===Totale vog (m) in terme van inherente vog (m_i) en oppervlakvog (m_s)=== '''Totale vog massa % op 'n SO-basis (soos ontvang)''' :<math>m = \frac{M}{Steenkool^{so}} = {M_s + M_i \over Steenkool^{so}} = {Steenkool^{so} m_s + Steenkool^{ld} m_i \over Steenkool^{so} }</math> As: :<math>Steenkool^{ld} = (1 - m_s) Steenkool^{so}</math> Dan is: {| class="wikitable" |-align=center | <math>m = m_s + m_i (1 - m_s)</math> |} '''Totale vog massa % op 'n LD-basis (lugdroog)''' :<math>m^{ld} = \frac{M}{Steenkool^{ld}} = {M_s + M_i \over Steenkool^{ld}} = {(Steenkool^{so} m_s + Steenkool^{ld} m_i) \over Steenkool^{ld}}</math> As: :<math>Steenkool^{ld} = (1 - m_s) Steenkool^{so} \qquad \Rightarrow \qquad Steenkool^{so} = {Steenkool^{ld} \over 1 - m_s}</math> Dan is: {| class="wikitable" |-align=center | <math>m^{ld} = {m_s \over 1 - m_s} + m_i</math> |} ===Massa persentasie van as op SO (soos ontvang)-basis (a^so)=== :<math>a^{so} = \frac{A}{Steenkool^{so}}</math> Maar: :<math>A = a \cdot Steenkool^{ld}</math> {{spaces|10}} en {{spaces|10}} <math>Steenkool^{ld} = \left( 1 - m_s \right) Steenkool^{so}</math> Dan is: :<math>a^{so} = {a\left(1 - m_s \right)Steenkool^{so} \over Steenkool^{so}} = a \left(1-m_s \right)</math> Soos hierbo gewys kan die totale vog uitgedruk word in terme van oppervlakvog (m_s) en inherente vog (m_i): :<math>m = m_s + m_i \left( 1 - m_s \right)</math> :<math>m = m_s + m_i - m_i m_s</math> :<math>m - m_i = m_s - m_i m_s</math> :<math>m_s = {m-m_i \over 1-m_i}</math> Indien hier vervang word is die formule hierbo: :<math>a^{so} = a \left(1 - \frac{m-m_i}{1-m_i} \right) = a \left({1 - m_i - m + m_i \over 1-m_i} \right)</math> {| class="wikitable" |- |<math>a^{so} = a \frac{1-m}{1-m_i}</math> |} ===Massa persentasie as op droë-basis (a^d)=== :<math>a^{d} = \frac{A}{Steenkool^d}</math> As: :<math>A = a^{ld} \cdot Steenkool^{ld}</math> {{spaces|10}} en {{spaces|10}} <math>Steenkool^{d} = \left( 1 - m_i \right) Steenkool^{ld}</math> Dan is: :<math>A = a^{ld} \cdot \frac{Steenkool^d}{1 - m_i}</math> Indien hierdie vervang word in die boonste vergelyking: :<math>a^{d} = { a^{ld} \cdot \frac{Steenkool^d}{1 - m_i} \over Steenkool^d} = \frac{a^{ld}}{1-m_i}</math> {| class="wikitable" |- |<math>a^{d} = \frac{a^{ld}}{1-m_i} \qquad \Rightarrow \qquad a^{ld} = a^{d} \left( 1-m_i \right)</math> |} ===Massa persentasie van inherente vog op SO-basis (m_i^so)=== :<math>m_i^{so} = \frac{M_i}{Steenkool^{so}}</math> Indien: :<math>M_i = m_i Steenkool^{ld}</math> {{spaces|10}} en {{spaces|10}} <math>Steenkool^{ld} = \left( 1 - m_s \right) Steenkool^{so}</math> Dan is: :<math>m_i^{so} = {m_i (1 - m_s ) Steenkool^{so} \over Steenkool^{so}} = m_i \left( 1-m_s \right)</math> Soos hierbo gewys kan die totale vog uitgedruk word in terme van oppervlakvog (m_s) en inherente vog (m_i): :<math>m = m_s + m_i \left( 1 - m_s \right)</math> :<math>m = m_s + m_i - m_i m_s</math> :<math>m - m_i = m_s - m_i m_s</math> :<math>m_s = {m - m_i \over 1 - m_i}</math> Indien hier vervang word is die formule hierbo: :<math>m_i^{so} = m_i \left( 1 - {m-m_i \over 1 - m_i} \right) = m_i \left({1 - m_i - m + m_i \over 1 - m_i} \right)</math> {| class="wikitable" |- | <math>m_i^{so} = m_i \left( {1 - m \over 1 - m_i} \right) = {1 - m \over \frac{1}{m_i} - 1}</math> |} ===Netto kalorifiese waarde op lugdroë-basis (NCV^ld)=== Kalorifiese waarde van steenkool word normaalweg gerapporteer as bruto kalorifiese waarde (<math>GCV</math>) op 'n lugdroog basis. Die verskil tussen die bruto kalorifiese waarde (<math>GCV</math>) en die netto kalorifiese waarde (<math>NCV</math>) is die volgende: Wanneer steenkool of enige ander stof wat waterstof (H₂) bevat verbrand, word waterdamp gevorm as produk. Byvoorbeeld : <math>CH_4 + 2O_2 \rightarrow CO_2 + 2H_2O + Hitte</math> In die geval van steenkool word die hoeveelheid waterstof gerapporteer. Dus, al die waterstof in die steenkool sal omsit in water: Die bruto kalorifiese waarde kan dan soos volg omgeskakel word na netto kalorifiese waarde: : <math>NCV = GCV - \lambda \times waterdamp\ na\ verbranding</math> Kyk ook [[Hittewaarde]]. Waterstof in die steenkool verbrand soos volg: : <math>H_2 + \frac{1}{2}O_2 \rightarrow H_2O + Hitte</math> Dus, vir elke mol H₂ sal daar een mol H₂O wees. En vir elke 2 kilogram H₂ is daar 18 kg H₂O: Indien: * <math>M_{verbrand}</math> = water wat vorm deur die verbranding van waterstof * <math>M_i</math> = inherente vog in die steenkool Dan isː : <math>Totale\ waterdamp\ na\ verbranding = M_{verbrand} + M_i</math> '''1. Water uit verbranding''' Indien <math>h</math> = massafraksie van waterstof in steenkool om 'n lugdroë basis, dan is: : <math>Massa\ H_2\ in\ steenkool \quad = \quad h \times Steenkool^{ld}</math> : <math>Massa\ H_2O\ na\ verbranding = 9 \times h \times Steenkool^{ld}</math> '''2. Inherente vog''' Die inherente vog kan soos volg bereken word: : <math>M_i = m_i \times Steenkool^{ld}</math> '''Totale waterdamp na verbranding''' : <math>Massa\ H_2O\ na\ verbranding = 9 \times h \times Steenkool^{ld} \quad + \quad m_i \times Steenkool^{ld} \quad = \quad Steenkool^{ld} \times \left ( 9h + m_i \right )</math> Dus: {| class="wikitable" |-align=center | <math>NCV = GCV - \lambda \times \left ( 9h + m_i \right )</math> |} By kamer temperatuurː : <math>\lambda \approx 2.45 \ MJ/kg</math> Die standaardformule wat in die algemeen gebruik word is: {| class="wikitable" |-align=center | <math>NCV = GCV - 0.212 H - 0.0245 M</math> |} Waar: * <math>NCV</math> = Energie vrygestel wanneer 1 kg lugdroë steenkool verbrand word. (Dus, oppervlakvog = 0) * <math>H</math> = massa persentasie waterstof in die steenkool op 'n lugdroog basis. <math>H</math> is getal tussen 0 en 100 * <math>M</math> = massa persentasie inherente vog in die steenkool op 'n lugdroog basis. <math>M</math> is getal tussen 0 en 100 Die "0.212" neem aan dat die latente hitte van water 0.212 / 9 * 100 = 2.356 MJ/kg is. Dit is heelwat laer as 2.45 * 9 / 100 = 0.2205, maar empiries is 0.212 geneig om NCV-ramings in lyn te bring met gemete doeltreffendheid van keteltoetse, terwyl 0.2205 'n effens te lae NCV vir werklike toestande gee. In praktyk is steenkool feitlik nooit lugdroog nie, dus word die netto kalorifiese waarde gewoonlik uitgewerk vir steenkool wat oppervlakvog insluit (soos-ontvang basis). ===Netto kalorifiese waarde op soos ontvang-basis (NCV^so)=== In die algemeen is: : <math>Steenkool^{ld} = \left(1 - m_s \right) \times Steenkool^{so}</math> '''Bruto hitte''' Die bruto hitte vrygestel is die hitte vrygestel met die aanname dat alle waterdamp weer kondenseer. Dus herwin 'n mens die hitte van die waterdamp. Vir lugdroë steenkool is die bruto hitte vrygestel: : <math>Bruto hitte = Steenkool^{ld} \times GCV^{ld} = \left(1 - m_s \right) \times Steenkool^{so} \times GCV^{ld}</math> '''Netto hitte / effektiewe hitte''' In praktyk kondenseer die waterdamp nie en word daardie hitte verloor. Dus is die netto hitte of effektiewe hitte gelyk aan die bruto hitte minus die latente warmte van al die waterdamp in die uitlaatgas. Dus: : <math>Netto\ hitte = Bruto\ hitte - \lambda \times waterdamp\ na\ verbranding</math> Vir steenkool soos ontvang is die totale waterdamp na verbranding: : <math>M_{totaal} = M_{verbrand} + M_i + M_s</math> Individuele formules vir elke term in die formule vir totale water: : <math>M_{verbrand} = Steenkool^{ld} \times h \times 9 \quad = \quad \left(1 - m_s \right) \times Steenkool^{so} \times h \times 9</math> : <math>M_i = m_i \times Steenkool^{ld} \quad = \quad m_i \times \left(1 - m_s \right) \times Steenkool^{so}</math> : <math>M_s = m_s \times Steenkool^{so}</math> Indien die laaste drie vergelykings in vervang word in die formule vir totale water: : <math>M_{totaal} = M_{verbrand} + M_i + M_s</math> : <math>M_{totaal} = \left(1 - m_s \right) \times Steenkool^{so} \times h \times 9 \quad + \quad m_i \times \left(1 - m_s \right) \times Steenkool^{so} \quad + \quad m_s \times Steenkool^{so}</math> : <math>M_{totaal} = Steenkool^{so} \left [ \left(1 - m_s \right) \times h \times 9 \qquad + \qquad m_i \times \left(1 - m_s \right) \qquad + \qquad m_s \right ]</math> Dus is die netto hitte: : <math>Netto\ hitte = Bruto\ hitte - \lambda \times waterdamp\ na\ verbranding</math> : <math>Netto\ hitte = \left(1 - m_s \right) \times Steenkool^{so} \times GCV^{ld} \ - \ \lambda \times Steenkool^{so} \left [ \left(1 - m_s \right) \times h \times 9 \ + \ m_i \times \left(1 - m_s \right) \ + \ m_s \right ]</math> Dus is die netto hitte waarde per massa steenkool soos ontvang, die volgende: : <math>NCV^{so} = Netto\ hitte / Steenkool^{so}</math> : <math>NCV^{so} = \left(1 - m_s \right) \times GCV^{ld} \quad - \quad \lambda \left [ \left(1 - m_s \right) \times h \times 9 \quad + \quad m_i \times \left(1 - m_s \right) \quad + \quad m_s \right ]</math> Tipiese eenhede = MJ/kg steenkool (soos ontvang) ==Bronnelys== * [https://web.archive.org/web/20060921162016/http://www.tandf.co.uk/journals/titles/07349343.asp ''Coal Preparation''] (joernaal) * [https://industrialchemicaltesting.com/proximate-analysis-of-coal-is-methods/ Proximate Analysis of Coal] * [https://www.sciencedirect.com/topics/chemistry/coal-component Coal Composition] (ScienceDirect) * [https://www.google.com/search?q=coal+chemical+composition&udm=2 Coal chemical composition] ==Verwysings== {{Verwysings}} ==Kyk ook== * [[Steenkool]] * [[Kooks]] {{Normdata}} [[Kategorie:Steenkool]] q33nycuv78bb22suxc71ol6pmny7nnp 2918916 2918915 2026-07-23T12:08:29Z Daniellouw 54542 /* Totale vog */ 2918916 wikitext text/x-wiki Steenkoolanaliseringstegnieke is spesifieke analitiese metodes wat ontwerp is om die spesifieke fisiese en chemiese eienskappe van [[steenkool]] te meet. Hierdie metodes word hoofsaaklik gebruik om die geskiktheid van steenkool vir [[Kooks|kooksing]], kragopwekking of vir ysterertssmelting in die vervaardiging van [[staal]] te bepaal. [[Lêer:Steenkool samestelling.png|thumb|center|700px|Komponente in steenkool.]] ==Afkortings== {| class="wikitable" |-align=center ! Afkorting ! Basis ! Analise ! Beskrywing |-align=center | so / SO || - || || style="text-align:left;" | Soos ontvang (Engels = as received) |-align=center | ld / LD || - || || style="text-align:left;" | Luggedroog (Engels = air dry) |-align=center | d / D || - || || style="text-align:left;" | Droog / vogvry |-align=center | dav / DAV || - || || style="text-align:left;" | Droë asvry (Engels = dry ash-free) |-align=center | M / m || SO || Kort || style="text-align:left;" | Massa / massa % van totale vog = oppervlakvog + inherente vog |-align=center | M_s / m_s || SO || Kort || style="text-align:left;" | Massa / massa % van oppervlakvog |-align=center | M_r / m_r || LD || Kort || style="text-align:left;" | Massa / massa % van residuele vog |-align=center | M_i / m_i || LD || Kort || style="text-align:left;" | Massa / massa % van inherente vog |-align=center | VS || LD || Kort || style="text-align:left;" | Vlugstofinhoud |-align=center | VK || LD || Kort || style="text-align:left;" | Vaste [[koolstof]] |-align=center | A / a || LD || Kort || style="text-align:left;" | Massa / massa % as |-align=center | C / c || LD || Vol || style="text-align:left;" | Massa / massa % koolstof |-align=center | H / h || LD || Vol || style="text-align:left;" | Massa / massa % [[waterstof]] |-align=center | O / o || LD || Vol || style="text-align:left;" | Massa / massa % [[suurstof]] |-align=center | N / n || LD || Vol || style="text-align:left;" | Massa / massa % [[stikstof]] |-align=center | S / s || LD || Vol || style="text-align:left;" | Massa / massa % [[swael]] |-align=center | CV || LD || Vol || style="text-align:left;" | Hittewaarde (Engels = "calorific value") |-align=center | GCV || LD || Vol || style="text-align:left;" | Bruto hittewaarde (Engels = "gross calorific value") |-align=center | NCV || SO || Vol || style="text-align:left;" | Netto hittewaarde (Engels = "net calorific value") |} ==Definisies kortliks== {| class="wikitable" |-align=center ! Term ! Engels ! Afkorting ! Beskrywing |- | '''Steenkool soos ontvang''' | style="text-align:center;" | ''as received coal'' | style="text-align:center;" | Steenkool^so | Steenkool soos dit van die myn vervoer word. Dit bevat steeds oppervlakvog. |- | '''Luggedroogde steenkool''' | style="text-align:center;" | ''air-dried coal'' | style="text-align:center;" | Steenkool^ld | Steenkool waarvan die oppervlakvog verwyder is deur dit te droog by maksimum 40°C. Dit bevat steeds inherente vog. |- | '''Droë steenkool''' | style="text-align:center;" | ''dry coal'' | style="text-align:center;" | Steenkool^d | Steenkool waarvan alle vog verwyder is deur dit te droog by ongeveer 105°C. |- | '''Droë asvrye steenkool''' | style="text-align:center;" | ''dry ash-free coal'' | style="text-align:center;" | Steenkool^dav | Steenkool sonder enige vog en as. Dit is nie moontlik om die as van die suiwer steenkool te skei nie, maar hierdie is bloot 'n term wat gebruik word. |- | '''Oppervlakvog''' | style="text-align:center;" | ''superficial moisture'' | style="text-align:center;" | m_s / M_s / SM | Alle vog wat aan die steenkool vassit. Dit word verwyder deur die steenkool in die son te droog of in 'n oond te bak by 40°C. Die persentasie oppervlakvog (m_s) is op 'n SO-basis. |- | '''Residuele vog''' | style="text-align:center;" | ''residual moisture'' | style="text-align:center;" | m_r / M_r / RM | Alle vog wat nog in die steenkool se krake, porieë en kapillêre oorbly nadat die steenkool gedroog is by 40°C. Residuele vog word verwyder deur steenkool te bak by 105°C. Die persentasie residuele vog (m_i) is op 'n LD-basis. Nadat vog verwyder is by 105°C is die oorblywende vog weglaatbaar klein. |- | '''Inherente vog''' | style="text-align:center;" | ''inherent moisture'' | style="text-align:center;" | m_i / M_i / IM | Inherente vog word bepaal by standaardkondisies (temperatuur en humiditeit). Die doel daarvan is om die karakter van die steenkool te bepaal sodat dit sinvol met ander steenkool vergelyk kan word. Die monster word ook op die ou einde tot ongeveer 105°C verhit. Die persentasie inherente vog (m_i) is op 'n LD-basis. Wanneer inherente vog saam met oppervlakvog en totale vog genoem word, dan word residuele vog eintlik bedoel. |- | '''Totale vog''' | style="text-align:center;" | ''total moisture'' | style="text-align:center;" | m / M / TM | Totale vog (M_t) = oppervlakvog (M_s) + residuele vog (M_r) |- | '''Vlugstofinhoud''' | style="text-align:center;" | ''volatile matter'' | style="text-align:center;" | vs / VS | Word verwyder deur die steenkool te bak vir 7 minute teen 900°C sonder enige lug, dus vind daar geen verbranding plaas nie. |- | '''As''' | style="text-align:center;" | ''ash'' | style="text-align:center;" | a / A | Alle materiaal wat oorbly wanneer steenkool volledig verbrand word. Die persentasie as (a) is op 'n LD-basis. |- | '''Vaste koolstof''' | style="text-align:center;" | ''fixed carbon'' | style="text-align:center;" | vk / VK | %VK = 100 - vs - a - m_i |- | '''Kortanalise''' | style="text-align:center;" | ''proximate analysis'' | style="text-align:center;" | - | Vaste koolstof, vlugstofinhoud, as, inherente vog |- | '''Element-, uitgebreide- of volanalise''' | style="text-align:center;" | ''ultimate analysis'' | style="text-align:center;" | - | Bestaan uit koolstof, waterstof, suurstof, stikstof en swael. Suurstof word verkry van die balans: o = 1 - c - h - o - n - s - a - m_i |- | '''Hittewaarde''' | style="text-align:center;" | ''calorific value'' | style="text-align:center;" | CV | Die hitte wat vrygestel word wanneer steenkool verbrand word. Dit word gewoonlik gerapporteer as MJ/kg luggedroogde steenkool. |} ==Definisies== ===Oppervlakvog=== Oppervlakvog is die vog wat verwyder word wanneer steenkool soos ontvang (steenkool^so) na lugdroë steenkool (steenkool^ld) gedroog word. Oppervlakvog is dus die verskil tussen totale vog (M) en residuele vog (M_r): :<math>M_s = M - M_r</math> Die massa persentasie oppervlakvog is gebaseer op steenkool soos ontvang (steenkool^so): :<math>m_s = \frac{ M_{so} - M_{40} } { M_{so} }</math> waar: * <math>M_{so}</math> = Gewig van monster soos ontvang. * <math>M_{40}</math> = Gewig van monster sonder oppervlakvog (40 °C). Of :<math>m_s = \frac{M_s}{Steenkool^{so}}</math> Oppervlakvog word bepaal deur die steenkool soos ontvang in lug te droog teen 'n [[temperatuur]] van nie meer as 40°C tot die sogenaamde lugdroë toestand (geen sigbare water op die steenkool nie). Hierdie metode word slegs vir grootmaat steenkool inkremente gebruik, byvoorbeeld voor siftingsanalise. '''Hoekom oppervlak vog gemeet word''' Dit is die eerste stap om die totale vog in die steenkool te meet. :<math>M = M_s + M_r</math> ===Residuele vog=== Residuele vog (M_r) is die vog wat in die steenkool agterbly nadat die oppervlakvog (M_s) verwyder is by ongeveer 40°C. Met ander woorde, dit is die vog wat nog teenwoordig is in luggedroogde (LD) steenkool. Residuele vog kom voor in die porieë en kapillêre van die steenkool en kan slegs verwyder word by temperature van ongeveer 105°C. By 105°C is die hoeveelheid vog in die steenkool weglaatbaar klein. Die rede hoekom dit tot 105°C verhit word is omdat vlugstof inhoud by ongeveer 105°C begin verwyder word. Dit is dus om te verhoed dat vlugstofinhoud verwyder word en dat dit by residuele vog gerapporteer word. :<math>M_r = M - M_s</math> Die massa persentasie residuele vog is gebaseer op luggedroogde steenkool (LD): :<math>m_r = \frac{ M_{lug\ droog} - M_{105} } { M_{lug\ droog} }</math> waar: * <math>M_{lug\ droog}</math> = Gewig van monster sonder oppervlakvog. * <math>M_{105}</math> = Gewig van monster by 105 °C '''Analise''' Residuele vog word kortliks soos volg bepaalː * Berei 'n monster voorberei deur dit te maal tot minus 200 mikron. * Verwyder die oppervlakvog deur te bak by 'n temperatuur van ongeveer 40°C of laat dit in die son lê totdat geen vog op die oppervlak waargeneem kan word nie. Neem die gewig. * Bak die monster verder by 105 ± 5°C. Neem die gewig. * Die residuele vog is die massaverlies. '''Hoekom residuele vog gemeet word''' Dit is die tweede stap om die totale vog in die steenkool te meet. :<math>M = M_s + M_r</math> ===Inherente vog=== Inherente vog is basies dieselfde as residuele vog. Die verskil is dat inherente vog bepaal word deur die monster na 'n gestandaardiseerde ewewigsvog (tipies 30 °C en 96-97% relatiewe humiditeit) te bring en dan te verhit tot 105 ± 5 °C. Die massa persentasie inherente vog is gebaseer op die steenkool by ewewigstoestande: :<math>m_i = \frac{ M_{ewewig} - M_{105} } { M_{ewewig} }</math> waar: * <math>M_{ewewig}</math> = Gewig van monster by gestandaardiseerde ewewigsvog (30 °C en 96-97% relatiewe humiditeit). * <math>M_{105}</math> = Monster by 105 °C '''Analise''' Inherente vog word kortliks soos volg bepaal: * Berei 'n monster voor deur dit te maal tot minus 200 mikron onder standaard toestande. * Verwyder oppervlakvog deur dit in die son te bak of in 'n oond by ongeveer 40°C. * Bring die monster na 'n gestandardiseerde ewewigsvog (tipies 30 °C en 96-97% relatiewe humiditeit). Omdat die humiditeit so hoog is, sal die monster gewoonlik weer vog opneem. Dit is daarom dat inherente vog gewoonlik hoër is as residuele vog. Neem die gewig van die monster. * Bak die monster verder by 105 ± 5 °C. Neem die gewig. * Die inherente vog is die massaverlies. '''Hoekom inherente vog gemeet word''' * Inherente vog word bepaal om die karakter van die steenkool te bepaal sodat dit vergelyk kan word met ander steenkool. * Dit word nie gebruik om die totale vog van die steenkool te bepaal nie. Daarvoor word residuele vog gemeet. '''Verskil tussen residuele vog en inherente vog'''ː * Residuele vog is makliker om te bepaal en is 'n stap om die totale vog van die steenkool te bepaal. * Inherente vog word bepaal om die karakter van die steenkool te bepaal sodat dit vergelyk kan word met die karakter van ander steenkool. ===Totale vog=== Totale vog = oppervlakvog + residuele vog :<math>M = M_s + M_r</math> Daar is drie metodes om totale vog te bepaal: # Distillasie met [[tolueen]] # droging teen 105°C met 'n stroom stikstof # droging teen 105°C met 'n lugstroom (slegs vir nie-oksiderende kole met 'n hoër rangorde). Die metode wat die meeste gebruik word, is: * Dryf alle [[#Oppervlakvog|oppervlakvog]] af deur die steenkoolmonster te bak by 40°C. Meet die gewig. * Dryf al die [[#Residuele vog|residuele vog]] af deur die steenkoolmonster verder te bak by 105 ± 5 °C. Meet die gewig. * Die residuele vog is gelyk aan die massaverlies. Die totale vog massafraksie is gebaseer op 'n SO-basis en kan ook gegee word in terme van die oppervlakvog (m_s) en residuele vog (m_i): :<math>m = m_s + m_r \left( 1 - m_s \right)</math> In baie gevalle word die formule vir totale vog gebruik in terme van inherente vog. Met ander woorde: :<math>m = m_s + m_i \left( 1 - m_s \right)</math> In so 'n geval word residuele vog eintlik bedoel. Kyk [[#Formules|Formules]] vir die afleiding van hierdie formule. '''Hoekom totale vog gemeet word''' Totale voginhoud is een van die belangrikste parameters wat gemeet word van steenkool. Dit is omdat vog geen hittewaarde het nie. * '''Hittewaarde (CV)''': Hoe hoër die vog, hoe laer is die energie-inhoud per eenheid gewig van die steenkool. * '''Verbrandingsdoeltreffendheid''': Hoë totale vog kan verbrandingsdoeltreffendheid verlaag aangesien bykomende energie benodig word om die vog tydens verbranding te verdamp. * '''Hantering en berging''': Hoë voginhoud kan lei tot spontane ontbranding en agteruitgang van steenkool tydens berging. * '''Industriële toepassings''': Vir toepassings soos kooksproduksie, kragopwekking en vergassing, is voginhoud noodsaaklik vir die optimalisering van prosesse en om konsekwente werkverrigting te verseker. ===Vlugstofinhoud=== Die vlugstofinhoud word bepaal deur die verlies in massa wanneer droë steenkool (geen vog) verhit word sonder kontak met lug onder gestandaardiseerde toestande. Dit word gedoen as deel van die kortanalise. Minerale materiaal wat met die monster geassosieer word, kan ook massa verloor. Die omvang van die verlies is afhanklik van die aard en hoeveelheid van die minerale teenwoordig. Wanneer die karbonaatinhoud van 'n steenkool hoog is, kan 'n regstelling na die inhoud van vlugtige stowwe gemaak word vir die verlies aan [[koolstofdioksied]] wat tydens die bepaling plaasvind. '''Ontleding''' * Verwyder alle oppervlakvog teen 40°C * Verwyder alle inherente vog by 105°C verwyder is, word 'n steenkoolmonster vir 7 minute by 900°C verhit sonder kontak met lug. Die persentasie vlugtige materiaal word bereken uit die verlies in massa van die monster na aftrekking van die verlies in massa as gevolg van vog. '''Toepassing''' Die vlugstofinhoud dui die gemak van ontsteking en verbranding van die steenkool aan. Hoër vlugtige stowwe beteken tipies dat die steenkool makliker ontbrand en vinniger brand. ===Vaste koolstof=== Vaste koolstof word bepaal deur die kortanalise, gebaseer op luggedroogde steenkool (LD-basis). Die massa persentasie vaste koolstof word soos volg bepaal: %Vaste koolstof = 100 - %as - %vlugstowwe - %inherente vog ===As=== As bestaan uit alles wat nie kan brand nie: * [[Silikondioksied|Silika]] (SiO₂) * [[Aluminiumoksied|Alumina]] (Al₂O₃) * [[Ysteroksied]]e (Fe₂O₃ en Fe₃O₄) * [[Kalsiumoksied]] (CaO) * [[Magnesiumoksied]] (MgO) * [[Natriumoksied]] (Na₂O) * [[Kaliumoksied]] (K₂O) * [[Titaandioksied]] (TiO₂) * Koolstof (as karbonate: –CO₃) * Swael (as sulfate –SO₄) * [[Fosfor]] (as fosfate –PO₄) * Spoorhoeveelhede van swaar metale en ander: ** [[Arseen]] (As) ** [[Lood]] (Pb) ** [[Kwik]] (Mg) ** [[Chroom]] (Cr) ** [[Kadmium]] (Cd) '''Toepassing''' 'n Hoë asinhoud kan die hittewaarde van die steenkool verlaag en meer erosie aan toerusting veroorsaak. Die asinhoud word ook gebruik om te bepaal hoeveel voorsiening gemaak moet word vir ashope. ===Droë steenkool=== Droë steenkool (D) is die steenkool sonder vog. Dit is dus steenkool wat teen 105°C gebak het om alle vog te verwyder. Dit bevat dus nog as, vlugstofinhoud en vaste koolstof. ===Droë asvrye steenkool=== Droë asvrye steenkool (DAV) is die steenkool sonder as en vog. Omdat dit onmoontlik is om die as van die werklike steenkool te skei is droë asvrye steenkool nie iets wat fisies kan bestaan nie, maar dit is bloot 'n term wat gebruik word. Dit bestaan uit komplekse koolstofverbindings van verskillende groottes/lengtes en bevat die elemente C, H, O, N, S.<ref>[https://www.quora.com/How-is-the-chemical-equation-for-coal-determined How is the chemical equation for coal determined?] (Quora)</ref> Die groter/langer koolstofverbindings sal in die kortanalise rapporteer as vaste koolstof en die korter verbindings sal rapporteer as vlugstofinhoud. [[Lêer:Steenkool chemiese struktuur.png|thumb|center|800px|'n Voorbeeld van hoe suiwer steenkool lyk (uitgesluit vog en as). Die waterstofatome word nie gewys nie sodat dit beter vertoon.]] ===Kortanalise (lugdroog basis)=== 'n Kortanalise (Engels = "proximate analysis") is 'n ontleding wat op luggedroogde en gekondisioneerde steenkoolmonster gedoen word om die volgende te bepaal: * Inherente vog (m_i) * Vlugstofinhoud * As * Vaste koolstof is die balans Die kortanalise is dus op 'n lugdroog basis. Dit word gedoen deur die volgende stappe: # Verwyder oppervlakvog deur te bak by 40°C. Die oppervlakvog sal die massaverlies van die monster wees, maar dit word nie gerapporteer as deel van die kortanalise nie. # Verwyder inherente vog deur monster te bak by 105°C. Inherente vog sal die massaverlies van die monster wees. # Verwyder vlugstowwe deur die monster te bak by 900°C in die afwesigheid van lug (suurstof). # Verbrand die monster volledig. Vaste koolstof sal die massaverlies van die monster wees. Dit was oorbly (wat nie verbrand het nie) sal as wees. %VK = 100 - As% - vlugtige materiaal% - inherente vog% ===Element-, uitgebreide- of volanalise (lugdroog basis)=== 'n Volanalise is 'n ontleding van 'n luggedroogde en gekondisioneerde steenkoolmonster vir die volgende elemente: koolstof (C), waterstof (H), stikstof (N) en swael (S). Suurstof (O) word bepaal deur die balans van %C, %H, %N, %S, %as en %inherente. Suurstof = 100% - %C - %H - %N - %S - %as - %inherente vog (%as en %inherente vog word deur die kortanalise bepaal) Die %as en %inherente vog word as deel van die kortanalise bepaal. Hierdie analise word kortliks soos volg uitgevoer: # Berei 'n monster droë steenkool voor deur dit by 105°C te bak. Alle vog word dus verwyder. # Verbrand die monster in 'n instrument wat die hoeveelheid CO₂, H₂O, SO₂ en NO₂ meet. Alle koolstof behoort as CO₂ te rapporteer, alle waterstof as H₂O, alle swael as SO₂ en alle stikstof as NO₂. # Alles wat nie verbrand het nie, is as. # Verkry suurstof deur die balans van al die komponente: o = 100% - c - h - n - s - a - m_i Soms word ander metodes, soos die Kjeldahl se metode, gebruik om die hoeveelheid stikstof te bepaal. 'n Verpoeierde steenkoolmonster word verhit met H₂SO₄ wat na ammoniumsulfaat (helder oplossing) omgeskakel word. :<math>N_2 + 3H_2 + H_2SO_4 \rightarrow \left(NH_4\right)_2SO_4</math> Neem kennis dat daar koolstof in die as sal voorkom in die vorm van karbonate (-CO₃). Dit sal nie rapporteer as deel van die %C in die steenkool nie en omdat dit nie kan brand nie; dus dit nie bydra tot die kaloriewaarde (CV) van die steenkool nie. '''Tipiese samestelling''' Hier volg tipiese samestelling van verskillende tipe steenkool: {| class="wikitable" |-align=center ! Steenkool ! Koolstof (C) ! Waterstof (H) ! Suurstof (O) ! Stikstof (N) ! Swael (S) |-align=center | style="text-align:left;" | [[Antrasiet]] | 86-97% | 2-5% | 2-4% | 0.5-1.5% | 0.5-1% |-align=center | style="text-align:left;" | Bitumineuse steenkool | 60-80% | 3-6% | 5-20% | 1-2% | 0.5-5% |-align=center | style="text-align:left;" | Sub-bitumineuse steenkool | 45-60% | 4-5% | 15-30% | 0.5-1.5% | 0.5-2% |-align=center | style="text-align:left;" | [[Bruinkool|Bruinkool/ligniet]] | 25-35% | 4-6% | 25-40% | 0.5-1.5% | 0.5-2% |} ==Formules== === Opsomming === <math>m</math> en <math>m_s</math> is op 'n soos ontvang basis. <math>m_i</math> is op 'n lugdroog basis '''Luggedroogde steenkool''' : <math>Steenkool^{ld} \ = \ (1 - m_s) Steenkool^{so} \ = \ \frac{1 - m}{1 - m_i} Steenkool^{so}</math> '''Totale vog massafraksie''' : <math>m = m_s + m_i (1 - m_s)</math> '''Residuele vog massafraksie op soos ontvang basis''' : <math>m_i^{so} = m_i^{ld} \left( {1 - m \over 1 - m_i} \right)</math> '''Massafraksie op soos ontvang basis''' Indien x = massafraksie van C, H, O, N, S, As: : <math>x^{so} = x^{ld} \left( \frac{1 - m}{1 - m_i} \right)</math> : <math>x^{d} = \frac{x^{ld}}{1 - m_i} \qquad \Rightarrow \qquad x^{ld} = x^{d} \left( 1 - m_i \right)</math> ===Steenkool^so vs Steenkool^ld=== Luggedroogde steenkool is gelyk aan steenkool soos ontvang minus oppervlakvog. Dusː {| class="wikitable" |-align=center | <math>Steenkool^{ld} = (1 - m_s) Steenkool^{so}</math> |} ===Totale vog (m) in terme van inherente vog (m_i) en oppervlakvog (m_s)=== '''Totale vog massa % op 'n SO-basis (soos ontvang)''' :<math>m = \frac{M}{Steenkool^{so}} = {M_s + M_i \over Steenkool^{so}} = {Steenkool^{so} m_s + Steenkool^{ld} m_i \over Steenkool^{so} }</math> As: :<math>Steenkool^{ld} = (1 - m_s) Steenkool^{so}</math> Dan is: {| class="wikitable" |-align=center | <math>m = m_s + m_i (1 - m_s)</math> |} '''Totale vog massa % op 'n LD-basis (lugdroog)''' :<math>m^{ld} = \frac{M}{Steenkool^{ld}} = {M_s + M_i \over Steenkool^{ld}} = {(Steenkool^{so} m_s + Steenkool^{ld} m_i) \over Steenkool^{ld}}</math> As: :<math>Steenkool^{ld} = (1 - m_s) Steenkool^{so} \qquad \Rightarrow \qquad Steenkool^{so} = {Steenkool^{ld} \over 1 - m_s}</math> Dan is: {| class="wikitable" |-align=center | <math>m^{ld} = {m_s \over 1 - m_s} + m_i</math> |} ===Massa persentasie van as op SO (soos ontvang)-basis (a^so)=== :<math>a^{so} = \frac{A}{Steenkool^{so}}</math> Maar: :<math>A = a \cdot Steenkool^{ld}</math> {{spaces|10}} en {{spaces|10}} <math>Steenkool^{ld} = \left( 1 - m_s \right) Steenkool^{so}</math> Dan is: :<math>a^{so} = {a\left(1 - m_s \right)Steenkool^{so} \over Steenkool^{so}} = a \left(1-m_s \right)</math> Soos hierbo gewys kan die totale vog uitgedruk word in terme van oppervlakvog (m_s) en inherente vog (m_i): :<math>m = m_s + m_i \left( 1 - m_s \right)</math> :<math>m = m_s + m_i - m_i m_s</math> :<math>m - m_i = m_s - m_i m_s</math> :<math>m_s = {m-m_i \over 1-m_i}</math> Indien hier vervang word is die formule hierbo: :<math>a^{so} = a \left(1 - \frac{m-m_i}{1-m_i} \right) = a \left({1 - m_i - m + m_i \over 1-m_i} \right)</math> {| class="wikitable" |- |<math>a^{so} = a \frac{1-m}{1-m_i}</math> |} ===Massa persentasie as op droë-basis (a^d)=== :<math>a^{d} = \frac{A}{Steenkool^d}</math> As: :<math>A = a^{ld} \cdot Steenkool^{ld}</math> {{spaces|10}} en {{spaces|10}} <math>Steenkool^{d} = \left( 1 - m_i \right) Steenkool^{ld}</math> Dan is: :<math>A = a^{ld} \cdot \frac{Steenkool^d}{1 - m_i}</math> Indien hierdie vervang word in die boonste vergelyking: :<math>a^{d} = { a^{ld} \cdot \frac{Steenkool^d}{1 - m_i} \over Steenkool^d} = \frac{a^{ld}}{1-m_i}</math> {| class="wikitable" |- |<math>a^{d} = \frac{a^{ld}}{1-m_i} \qquad \Rightarrow \qquad a^{ld} = a^{d} \left( 1-m_i \right)</math> |} ===Massa persentasie van inherente vog op SO-basis (m_i^so)=== :<math>m_i^{so} = \frac{M_i}{Steenkool^{so}}</math> Indien: :<math>M_i = m_i Steenkool^{ld}</math> {{spaces|10}} en {{spaces|10}} <math>Steenkool^{ld} = \left( 1 - m_s \right) Steenkool^{so}</math> Dan is: :<math>m_i^{so} = {m_i (1 - m_s ) Steenkool^{so} \over Steenkool^{so}} = m_i \left( 1-m_s \right)</math> Soos hierbo gewys kan die totale vog uitgedruk word in terme van oppervlakvog (m_s) en inherente vog (m_i): :<math>m = m_s + m_i \left( 1 - m_s \right)</math> :<math>m = m_s + m_i - m_i m_s</math> :<math>m - m_i = m_s - m_i m_s</math> :<math>m_s = {m - m_i \over 1 - m_i}</math> Indien hier vervang word is die formule hierbo: :<math>m_i^{so} = m_i \left( 1 - {m-m_i \over 1 - m_i} \right) = m_i \left({1 - m_i - m + m_i \over 1 - m_i} \right)</math> {| class="wikitable" |- | <math>m_i^{so} = m_i \left( {1 - m \over 1 - m_i} \right) = {1 - m \over \frac{1}{m_i} - 1}</math> |} ===Netto kalorifiese waarde op lugdroë-basis (NCV^ld)=== Kalorifiese waarde van steenkool word normaalweg gerapporteer as bruto kalorifiese waarde (<math>GCV</math>) op 'n lugdroog basis. Die verskil tussen die bruto kalorifiese waarde (<math>GCV</math>) en die netto kalorifiese waarde (<math>NCV</math>) is die volgende: Wanneer steenkool of enige ander stof wat waterstof (H₂) bevat verbrand, word waterdamp gevorm as produk. Byvoorbeeld : <math>CH_4 + 2O_2 \rightarrow CO_2 + 2H_2O + Hitte</math> In die geval van steenkool word die hoeveelheid waterstof gerapporteer. Dus, al die waterstof in die steenkool sal omsit in water: Die bruto kalorifiese waarde kan dan soos volg omgeskakel word na netto kalorifiese waarde: : <math>NCV = GCV - \lambda \times waterdamp\ na\ verbranding</math> Kyk ook [[Hittewaarde]]. Waterstof in die steenkool verbrand soos volg: : <math>H_2 + \frac{1}{2}O_2 \rightarrow H_2O + Hitte</math> Dus, vir elke mol H₂ sal daar een mol H₂O wees. En vir elke 2 kilogram H₂ is daar 18 kg H₂O: Indien: * <math>M_{verbrand}</math> = water wat vorm deur die verbranding van waterstof * <math>M_i</math> = inherente vog in die steenkool Dan isː : <math>Totale\ waterdamp\ na\ verbranding = M_{verbrand} + M_i</math> '''1. Water uit verbranding''' Indien <math>h</math> = massafraksie van waterstof in steenkool om 'n lugdroë basis, dan is: : <math>Massa\ H_2\ in\ steenkool \quad = \quad h \times Steenkool^{ld}</math> : <math>Massa\ H_2O\ na\ verbranding = 9 \times h \times Steenkool^{ld}</math> '''2. Inherente vog''' Die inherente vog kan soos volg bereken word: : <math>M_i = m_i \times Steenkool^{ld}</math> '''Totale waterdamp na verbranding''' : <math>Massa\ H_2O\ na\ verbranding = 9 \times h \times Steenkool^{ld} \quad + \quad m_i \times Steenkool^{ld} \quad = \quad Steenkool^{ld} \times \left ( 9h + m_i \right )</math> Dus: {| class="wikitable" |-align=center | <math>NCV = GCV - \lambda \times \left ( 9h + m_i \right )</math> |} By kamer temperatuurː : <math>\lambda \approx 2.45 \ MJ/kg</math> Die standaardformule wat in die algemeen gebruik word is: {| class="wikitable" |-align=center | <math>NCV = GCV - 0.212 H - 0.0245 M</math> |} Waar: * <math>NCV</math> = Energie vrygestel wanneer 1 kg lugdroë steenkool verbrand word. (Dus, oppervlakvog = 0) * <math>H</math> = massa persentasie waterstof in die steenkool op 'n lugdroog basis. <math>H</math> is getal tussen 0 en 100 * <math>M</math> = massa persentasie inherente vog in die steenkool op 'n lugdroog basis. <math>M</math> is getal tussen 0 en 100 Die "0.212" neem aan dat die latente hitte van water 0.212 / 9 * 100 = 2.356 MJ/kg is. Dit is heelwat laer as 2.45 * 9 / 100 = 0.2205, maar empiries is 0.212 geneig om NCV-ramings in lyn te bring met gemete doeltreffendheid van keteltoetse, terwyl 0.2205 'n effens te lae NCV vir werklike toestande gee. In praktyk is steenkool feitlik nooit lugdroog nie, dus word die netto kalorifiese waarde gewoonlik uitgewerk vir steenkool wat oppervlakvog insluit (soos-ontvang basis). ===Netto kalorifiese waarde op soos ontvang-basis (NCV^so)=== In die algemeen is: : <math>Steenkool^{ld} = \left(1 - m_s \right) \times Steenkool^{so}</math> '''Bruto hitte''' Die bruto hitte vrygestel is die hitte vrygestel met die aanname dat alle waterdamp weer kondenseer. Dus herwin 'n mens die hitte van die waterdamp. Vir lugdroë steenkool is die bruto hitte vrygestel: : <math>Bruto hitte = Steenkool^{ld} \times GCV^{ld} = \left(1 - m_s \right) \times Steenkool^{so} \times GCV^{ld}</math> '''Netto hitte / effektiewe hitte''' In praktyk kondenseer die waterdamp nie en word daardie hitte verloor. Dus is die netto hitte of effektiewe hitte gelyk aan die bruto hitte minus die latente warmte van al die waterdamp in die uitlaatgas. Dus: : <math>Netto\ hitte = Bruto\ hitte - \lambda \times waterdamp\ na\ verbranding</math> Vir steenkool soos ontvang is die totale waterdamp na verbranding: : <math>M_{totaal} = M_{verbrand} + M_i + M_s</math> Individuele formules vir elke term in die formule vir totale water: : <math>M_{verbrand} = Steenkool^{ld} \times h \times 9 \quad = \quad \left(1 - m_s \right) \times Steenkool^{so} \times h \times 9</math> : <math>M_i = m_i \times Steenkool^{ld} \quad = \quad m_i \times \left(1 - m_s \right) \times Steenkool^{so}</math> : <math>M_s = m_s \times Steenkool^{so}</math> Indien die laaste drie vergelykings in vervang word in die formule vir totale water: : <math>M_{totaal} = M_{verbrand} + M_i + M_s</math> : <math>M_{totaal} = \left(1 - m_s \right) \times Steenkool^{so} \times h \times 9 \quad + \quad m_i \times \left(1 - m_s \right) \times Steenkool^{so} \quad + \quad m_s \times Steenkool^{so}</math> : <math>M_{totaal} = Steenkool^{so} \left [ \left(1 - m_s \right) \times h \times 9 \qquad + \qquad m_i \times \left(1 - m_s \right) \qquad + \qquad m_s \right ]</math> Dus is die netto hitte: : <math>Netto\ hitte = Bruto\ hitte - \lambda \times waterdamp\ na\ verbranding</math> : <math>Netto\ hitte = \left(1 - m_s \right) \times Steenkool^{so} \times GCV^{ld} \ - \ \lambda \times Steenkool^{so} \left [ \left(1 - m_s \right) \times h \times 9 \ + \ m_i \times \left(1 - m_s \right) \ + \ m_s \right ]</math> Dus is die netto hitte waarde per massa steenkool soos ontvang, die volgende: : <math>NCV^{so} = Netto\ hitte / Steenkool^{so}</math> : <math>NCV^{so} = \left(1 - m_s \right) \times GCV^{ld} \quad - \quad \lambda \left [ \left(1 - m_s \right) \times h \times 9 \quad + \quad m_i \times \left(1 - m_s \right) \quad + \quad m_s \right ]</math> Tipiese eenhede = MJ/kg steenkool (soos ontvang) ==Bronnelys== * [https://web.archive.org/web/20060921162016/http://www.tandf.co.uk/journals/titles/07349343.asp ''Coal Preparation''] (joernaal) * [https://industrialchemicaltesting.com/proximate-analysis-of-coal-is-methods/ Proximate Analysis of Coal] * [https://www.sciencedirect.com/topics/chemistry/coal-component Coal Composition] (ScienceDirect) * [https://www.google.com/search?q=coal+chemical+composition&udm=2 Coal chemical composition] ==Verwysings== {{Verwysings}} ==Kyk ook== * [[Steenkool]] * [[Kooks]] {{Normdata}} [[Kategorie:Steenkool]] trutcoh6sm2ynogorwggvdn5lx8kdzc 2918917 2918916 2026-07-23T12:09:10Z Daniellouw 54542 /* Totale vog */ 2918917 wikitext text/x-wiki Steenkoolanaliseringstegnieke is spesifieke analitiese metodes wat ontwerp is om die spesifieke fisiese en chemiese eienskappe van [[steenkool]] te meet. Hierdie metodes word hoofsaaklik gebruik om die geskiktheid van steenkool vir [[Kooks|kooksing]], kragopwekking of vir ysterertssmelting in die vervaardiging van [[staal]] te bepaal. [[Lêer:Steenkool samestelling.png|thumb|center|700px|Komponente in steenkool.]] ==Afkortings== {| class="wikitable" |-align=center ! Afkorting ! Basis ! Analise ! Beskrywing |-align=center | so / SO || - || || style="text-align:left;" | Soos ontvang (Engels = as received) |-align=center | ld / LD || - || || style="text-align:left;" | Luggedroog (Engels = air dry) |-align=center | d / D || - || || style="text-align:left;" | Droog / vogvry |-align=center | dav / DAV || - || || style="text-align:left;" | Droë asvry (Engels = dry ash-free) |-align=center | M / m || SO || Kort || style="text-align:left;" | Massa / massa % van totale vog = oppervlakvog + inherente vog |-align=center | M_s / m_s || SO || Kort || style="text-align:left;" | Massa / massa % van oppervlakvog |-align=center | M_r / m_r || LD || Kort || style="text-align:left;" | Massa / massa % van residuele vog |-align=center | M_i / m_i || LD || Kort || style="text-align:left;" | Massa / massa % van inherente vog |-align=center | VS || LD || Kort || style="text-align:left;" | Vlugstofinhoud |-align=center | VK || LD || Kort || style="text-align:left;" | Vaste [[koolstof]] |-align=center | A / a || LD || Kort || style="text-align:left;" | Massa / massa % as |-align=center | C / c || LD || Vol || style="text-align:left;" | Massa / massa % koolstof |-align=center | H / h || LD || Vol || style="text-align:left;" | Massa / massa % [[waterstof]] |-align=center | O / o || LD || Vol || style="text-align:left;" | Massa / massa % [[suurstof]] |-align=center | N / n || LD || Vol || style="text-align:left;" | Massa / massa % [[stikstof]] |-align=center | S / s || LD || Vol || style="text-align:left;" | Massa / massa % [[swael]] |-align=center | CV || LD || Vol || style="text-align:left;" | Hittewaarde (Engels = "calorific value") |-align=center | GCV || LD || Vol || style="text-align:left;" | Bruto hittewaarde (Engels = "gross calorific value") |-align=center | NCV || SO || Vol || style="text-align:left;" | Netto hittewaarde (Engels = "net calorific value") |} ==Definisies kortliks== {| class="wikitable" |-align=center ! Term ! Engels ! Afkorting ! Beskrywing |- | '''Steenkool soos ontvang''' | style="text-align:center;" | ''as received coal'' | style="text-align:center;" | Steenkool^so | Steenkool soos dit van die myn vervoer word. Dit bevat steeds oppervlakvog. |- | '''Luggedroogde steenkool''' | style="text-align:center;" | ''air-dried coal'' | style="text-align:center;" | Steenkool^ld | Steenkool waarvan die oppervlakvog verwyder is deur dit te droog by maksimum 40°C. Dit bevat steeds inherente vog. |- | '''Droë steenkool''' | style="text-align:center;" | ''dry coal'' | style="text-align:center;" | Steenkool^d | Steenkool waarvan alle vog verwyder is deur dit te droog by ongeveer 105°C. |- | '''Droë asvrye steenkool''' | style="text-align:center;" | ''dry ash-free coal'' | style="text-align:center;" | Steenkool^dav | Steenkool sonder enige vog en as. Dit is nie moontlik om die as van die suiwer steenkool te skei nie, maar hierdie is bloot 'n term wat gebruik word. |- | '''Oppervlakvog''' | style="text-align:center;" | ''superficial moisture'' | style="text-align:center;" | m_s / M_s / SM | Alle vog wat aan die steenkool vassit. Dit word verwyder deur die steenkool in die son te droog of in 'n oond te bak by 40°C. Die persentasie oppervlakvog (m_s) is op 'n SO-basis. |- | '''Residuele vog''' | style="text-align:center;" | ''residual moisture'' | style="text-align:center;" | m_r / M_r / RM | Alle vog wat nog in die steenkool se krake, porieë en kapillêre oorbly nadat die steenkool gedroog is by 40°C. Residuele vog word verwyder deur steenkool te bak by 105°C. Die persentasie residuele vog (m_i) is op 'n LD-basis. Nadat vog verwyder is by 105°C is die oorblywende vog weglaatbaar klein. |- | '''Inherente vog''' | style="text-align:center;" | ''inherent moisture'' | style="text-align:center;" | m_i / M_i / IM | Inherente vog word bepaal by standaardkondisies (temperatuur en humiditeit). Die doel daarvan is om die karakter van die steenkool te bepaal sodat dit sinvol met ander steenkool vergelyk kan word. Die monster word ook op die ou einde tot ongeveer 105°C verhit. Die persentasie inherente vog (m_i) is op 'n LD-basis. Wanneer inherente vog saam met oppervlakvog en totale vog genoem word, dan word residuele vog eintlik bedoel. |- | '''Totale vog''' | style="text-align:center;" | ''total moisture'' | style="text-align:center;" | m / M / TM | Totale vog (M_t) = oppervlakvog (M_s) + residuele vog (M_r) |- | '''Vlugstofinhoud''' | style="text-align:center;" | ''volatile matter'' | style="text-align:center;" | vs / VS | Word verwyder deur die steenkool te bak vir 7 minute teen 900°C sonder enige lug, dus vind daar geen verbranding plaas nie. |- | '''As''' | style="text-align:center;" | ''ash'' | style="text-align:center;" | a / A | Alle materiaal wat oorbly wanneer steenkool volledig verbrand word. Die persentasie as (a) is op 'n LD-basis. |- | '''Vaste koolstof''' | style="text-align:center;" | ''fixed carbon'' | style="text-align:center;" | vk / VK | %VK = 100 - vs - a - m_i |- | '''Kortanalise''' | style="text-align:center;" | ''proximate analysis'' | style="text-align:center;" | - | Vaste koolstof, vlugstofinhoud, as, inherente vog |- | '''Element-, uitgebreide- of volanalise''' | style="text-align:center;" | ''ultimate analysis'' | style="text-align:center;" | - | Bestaan uit koolstof, waterstof, suurstof, stikstof en swael. Suurstof word verkry van die balans: o = 1 - c - h - o - n - s - a - m_i |- | '''Hittewaarde''' | style="text-align:center;" | ''calorific value'' | style="text-align:center;" | CV | Die hitte wat vrygestel word wanneer steenkool verbrand word. Dit word gewoonlik gerapporteer as MJ/kg luggedroogde steenkool. |} ==Definisies== ===Oppervlakvog=== Oppervlakvog is die vog wat verwyder word wanneer steenkool soos ontvang (steenkool^so) na lugdroë steenkool (steenkool^ld) gedroog word. Oppervlakvog is dus die verskil tussen totale vog (M) en residuele vog (M_r): :<math>M_s = M - M_r</math> Die massa persentasie oppervlakvog is gebaseer op steenkool soos ontvang (steenkool^so): :<math>m_s = \frac{ M_{so} - M_{40} } { M_{so} }</math> waar: * <math>M_{so}</math> = Gewig van monster soos ontvang. * <math>M_{40}</math> = Gewig van monster sonder oppervlakvog (40 °C). Of :<math>m_s = \frac{M_s}{Steenkool^{so}}</math> Oppervlakvog word bepaal deur die steenkool soos ontvang in lug te droog teen 'n [[temperatuur]] van nie meer as 40°C tot die sogenaamde lugdroë toestand (geen sigbare water op die steenkool nie). Hierdie metode word slegs vir grootmaat steenkool inkremente gebruik, byvoorbeeld voor siftingsanalise. '''Hoekom oppervlak vog gemeet word''' Dit is die eerste stap om die totale vog in die steenkool te meet. :<math>M = M_s + M_r</math> ===Residuele vog=== Residuele vog (M_r) is die vog wat in die steenkool agterbly nadat die oppervlakvog (M_s) verwyder is by ongeveer 40°C. Met ander woorde, dit is die vog wat nog teenwoordig is in luggedroogde (LD) steenkool. Residuele vog kom voor in die porieë en kapillêre van die steenkool en kan slegs verwyder word by temperature van ongeveer 105°C. By 105°C is die hoeveelheid vog in die steenkool weglaatbaar klein. Die rede hoekom dit tot 105°C verhit word is omdat vlugstof inhoud by ongeveer 105°C begin verwyder word. Dit is dus om te verhoed dat vlugstofinhoud verwyder word en dat dit by residuele vog gerapporteer word. :<math>M_r = M - M_s</math> Die massa persentasie residuele vog is gebaseer op luggedroogde steenkool (LD): :<math>m_r = \frac{ M_{lug\ droog} - M_{105} } { M_{lug\ droog} }</math> waar: * <math>M_{lug\ droog}</math> = Gewig van monster sonder oppervlakvog. * <math>M_{105}</math> = Gewig van monster by 105 °C '''Analise''' Residuele vog word kortliks soos volg bepaalː * Berei 'n monster voorberei deur dit te maal tot minus 200 mikron. * Verwyder die oppervlakvog deur te bak by 'n temperatuur van ongeveer 40°C of laat dit in die son lê totdat geen vog op die oppervlak waargeneem kan word nie. Neem die gewig. * Bak die monster verder by 105 ± 5°C. Neem die gewig. * Die residuele vog is die massaverlies. '''Hoekom residuele vog gemeet word''' Dit is die tweede stap om die totale vog in die steenkool te meet. :<math>M = M_s + M_r</math> ===Inherente vog=== Inherente vog is basies dieselfde as residuele vog. Die verskil is dat inherente vog bepaal word deur die monster na 'n gestandaardiseerde ewewigsvog (tipies 30 °C en 96-97% relatiewe humiditeit) te bring en dan te verhit tot 105 ± 5 °C. Die massa persentasie inherente vog is gebaseer op die steenkool by ewewigstoestande: :<math>m_i = \frac{ M_{ewewig} - M_{105} } { M_{ewewig} }</math> waar: * <math>M_{ewewig}</math> = Gewig van monster by gestandaardiseerde ewewigsvog (30 °C en 96-97% relatiewe humiditeit). * <math>M_{105}</math> = Monster by 105 °C '''Analise''' Inherente vog word kortliks soos volg bepaal: * Berei 'n monster voor deur dit te maal tot minus 200 mikron onder standaard toestande. * Verwyder oppervlakvog deur dit in die son te bak of in 'n oond by ongeveer 40°C. * Bring die monster na 'n gestandardiseerde ewewigsvog (tipies 30 °C en 96-97% relatiewe humiditeit). Omdat die humiditeit so hoog is, sal die monster gewoonlik weer vog opneem. Dit is daarom dat inherente vog gewoonlik hoër is as residuele vog. Neem die gewig van die monster. * Bak die monster verder by 105 ± 5 °C. Neem die gewig. * Die inherente vog is die massaverlies. '''Hoekom inherente vog gemeet word''' * Inherente vog word bepaal om die karakter van die steenkool te bepaal sodat dit vergelyk kan word met ander steenkool. * Dit word nie gebruik om die totale vog van die steenkool te bepaal nie. Daarvoor word residuele vog gemeet. '''Verskil tussen residuele vog en inherente vog'''ː * Residuele vog is makliker om te bepaal en is 'n stap om die totale vog van die steenkool te bepaal. * Inherente vog word bepaal om die karakter van die steenkool te bepaal sodat dit vergelyk kan word met die karakter van ander steenkool. ===Totale vog=== Totale vog = oppervlakvog + residuele vog :<math>M = M_s + M_r</math> Daar is drie metodes om totale vog te bepaal: # Distillasie met [[tolueen]] # droging teen 105°C met 'n stroom stikstof # droging teen 105°C met 'n lugstroom (slegs vir nie-oksiderende kole met 'n hoër rangorde). Die metode wat die meeste gebruik word, is: * Dryf alle [[#Oppervlakvog|oppervlakvog]] af deur die steenkoolmonster te bak by 40°C. Meet die gewig. * Dryf al die [[#Residuele vog|residuele vog]] af deur die steenkoolmonster verder te bak by 105 ± 5 °C. Meet die gewig. * Die residuele vog is gelyk aan die massaverlies. Die totale vog massafraksie is gebaseer op 'n SO-basis en kan ook gegee word in terme van die oppervlakvog (m_s) en residuele vog (m_r): :<math>m = m_s + m_r \left( 1 - m_s \right)</math> In baie gevalle word die formule vir totale vog gebruik in terme van inherente vog (m_i). Met ander woorde: :<math>m = m_s + m_i \left( 1 - m_s \right)</math> In so 'n geval word residuele vog eintlik bedoel. Kyk [[#Formules|Formules]] vir die afleiding van hierdie formule. '''Hoekom totale vog gemeet word''' Totale voginhoud is een van die belangrikste parameters wat gemeet word van steenkool. Dit is omdat vog geen hittewaarde het nie. * '''Hittewaarde (CV)''': Hoe hoër die vog, hoe laer is die energie-inhoud per eenheid gewig van die steenkool. * '''Verbrandingsdoeltreffendheid''': Hoë totale vog kan verbrandingsdoeltreffendheid verlaag aangesien bykomende energie benodig word om die vog tydens verbranding te verdamp. * '''Hantering en berging''': Hoë voginhoud kan lei tot spontane ontbranding en agteruitgang van steenkool tydens berging. * '''Industriële toepassings''': Vir toepassings soos kooksproduksie, kragopwekking en vergassing, is voginhoud noodsaaklik vir die optimalisering van prosesse en om konsekwente werkverrigting te verseker. ===Vlugstofinhoud=== Die vlugstofinhoud word bepaal deur die verlies in massa wanneer droë steenkool (geen vog) verhit word sonder kontak met lug onder gestandaardiseerde toestande. Dit word gedoen as deel van die kortanalise. Minerale materiaal wat met die monster geassosieer word, kan ook massa verloor. Die omvang van die verlies is afhanklik van die aard en hoeveelheid van die minerale teenwoordig. Wanneer die karbonaatinhoud van 'n steenkool hoog is, kan 'n regstelling na die inhoud van vlugtige stowwe gemaak word vir die verlies aan [[koolstofdioksied]] wat tydens die bepaling plaasvind. '''Ontleding''' * Verwyder alle oppervlakvog teen 40°C * Verwyder alle inherente vog by 105°C verwyder is, word 'n steenkoolmonster vir 7 minute by 900°C verhit sonder kontak met lug. Die persentasie vlugtige materiaal word bereken uit die verlies in massa van die monster na aftrekking van die verlies in massa as gevolg van vog. '''Toepassing''' Die vlugstofinhoud dui die gemak van ontsteking en verbranding van die steenkool aan. Hoër vlugtige stowwe beteken tipies dat die steenkool makliker ontbrand en vinniger brand. ===Vaste koolstof=== Vaste koolstof word bepaal deur die kortanalise, gebaseer op luggedroogde steenkool (LD-basis). Die massa persentasie vaste koolstof word soos volg bepaal: %Vaste koolstof = 100 - %as - %vlugstowwe - %inherente vog ===As=== As bestaan uit alles wat nie kan brand nie: * [[Silikondioksied|Silika]] (SiO₂) * [[Aluminiumoksied|Alumina]] (Al₂O₃) * [[Ysteroksied]]e (Fe₂O₃ en Fe₃O₄) * [[Kalsiumoksied]] (CaO) * [[Magnesiumoksied]] (MgO) * [[Natriumoksied]] (Na₂O) * [[Kaliumoksied]] (K₂O) * [[Titaandioksied]] (TiO₂) * Koolstof (as karbonate: –CO₃) * Swael (as sulfate –SO₄) * [[Fosfor]] (as fosfate –PO₄) * Spoorhoeveelhede van swaar metale en ander: ** [[Arseen]] (As) ** [[Lood]] (Pb) ** [[Kwik]] (Mg) ** [[Chroom]] (Cr) ** [[Kadmium]] (Cd) '''Toepassing''' 'n Hoë asinhoud kan die hittewaarde van die steenkool verlaag en meer erosie aan toerusting veroorsaak. Die asinhoud word ook gebruik om te bepaal hoeveel voorsiening gemaak moet word vir ashope. ===Droë steenkool=== Droë steenkool (D) is die steenkool sonder vog. Dit is dus steenkool wat teen 105°C gebak het om alle vog te verwyder. Dit bevat dus nog as, vlugstofinhoud en vaste koolstof. ===Droë asvrye steenkool=== Droë asvrye steenkool (DAV) is die steenkool sonder as en vog. Omdat dit onmoontlik is om die as van die werklike steenkool te skei is droë asvrye steenkool nie iets wat fisies kan bestaan nie, maar dit is bloot 'n term wat gebruik word. Dit bestaan uit komplekse koolstofverbindings van verskillende groottes/lengtes en bevat die elemente C, H, O, N, S.<ref>[https://www.quora.com/How-is-the-chemical-equation-for-coal-determined How is the chemical equation for coal determined?] (Quora)</ref> Die groter/langer koolstofverbindings sal in die kortanalise rapporteer as vaste koolstof en die korter verbindings sal rapporteer as vlugstofinhoud. [[Lêer:Steenkool chemiese struktuur.png|thumb|center|800px|'n Voorbeeld van hoe suiwer steenkool lyk (uitgesluit vog en as). Die waterstofatome word nie gewys nie sodat dit beter vertoon.]] ===Kortanalise (lugdroog basis)=== 'n Kortanalise (Engels = "proximate analysis") is 'n ontleding wat op luggedroogde en gekondisioneerde steenkoolmonster gedoen word om die volgende te bepaal: * Inherente vog (m_i) * Vlugstofinhoud * As * Vaste koolstof is die balans Die kortanalise is dus op 'n lugdroog basis. Dit word gedoen deur die volgende stappe: # Verwyder oppervlakvog deur te bak by 40°C. Die oppervlakvog sal die massaverlies van die monster wees, maar dit word nie gerapporteer as deel van die kortanalise nie. # Verwyder inherente vog deur monster te bak by 105°C. Inherente vog sal die massaverlies van die monster wees. # Verwyder vlugstowwe deur die monster te bak by 900°C in die afwesigheid van lug (suurstof). # Verbrand die monster volledig. Vaste koolstof sal die massaverlies van die monster wees. Dit was oorbly (wat nie verbrand het nie) sal as wees. %VK = 100 - As% - vlugtige materiaal% - inherente vog% ===Element-, uitgebreide- of volanalise (lugdroog basis)=== 'n Volanalise is 'n ontleding van 'n luggedroogde en gekondisioneerde steenkoolmonster vir die volgende elemente: koolstof (C), waterstof (H), stikstof (N) en swael (S). Suurstof (O) word bepaal deur die balans van %C, %H, %N, %S, %as en %inherente. Suurstof = 100% - %C - %H - %N - %S - %as - %inherente vog (%as en %inherente vog word deur die kortanalise bepaal) Die %as en %inherente vog word as deel van die kortanalise bepaal. Hierdie analise word kortliks soos volg uitgevoer: # Berei 'n monster droë steenkool voor deur dit by 105°C te bak. Alle vog word dus verwyder. # Verbrand die monster in 'n instrument wat die hoeveelheid CO₂, H₂O, SO₂ en NO₂ meet. Alle koolstof behoort as CO₂ te rapporteer, alle waterstof as H₂O, alle swael as SO₂ en alle stikstof as NO₂. # Alles wat nie verbrand het nie, is as. # Verkry suurstof deur die balans van al die komponente: o = 100% - c - h - n - s - a - m_i Soms word ander metodes, soos die Kjeldahl se metode, gebruik om die hoeveelheid stikstof te bepaal. 'n Verpoeierde steenkoolmonster word verhit met H₂SO₄ wat na ammoniumsulfaat (helder oplossing) omgeskakel word. :<math>N_2 + 3H_2 + H_2SO_4 \rightarrow \left(NH_4\right)_2SO_4</math> Neem kennis dat daar koolstof in die as sal voorkom in die vorm van karbonate (-CO₃). Dit sal nie rapporteer as deel van die %C in die steenkool nie en omdat dit nie kan brand nie; dus dit nie bydra tot die kaloriewaarde (CV) van die steenkool nie. '''Tipiese samestelling''' Hier volg tipiese samestelling van verskillende tipe steenkool: {| class="wikitable" |-align=center ! Steenkool ! Koolstof (C) ! Waterstof (H) ! Suurstof (O) ! Stikstof (N) ! Swael (S) |-align=center | style="text-align:left;" | [[Antrasiet]] | 86-97% | 2-5% | 2-4% | 0.5-1.5% | 0.5-1% |-align=center | style="text-align:left;" | Bitumineuse steenkool | 60-80% | 3-6% | 5-20% | 1-2% | 0.5-5% |-align=center | style="text-align:left;" | Sub-bitumineuse steenkool | 45-60% | 4-5% | 15-30% | 0.5-1.5% | 0.5-2% |-align=center | style="text-align:left;" | [[Bruinkool|Bruinkool/ligniet]] | 25-35% | 4-6% | 25-40% | 0.5-1.5% | 0.5-2% |} ==Formules== === Opsomming === <math>m</math> en <math>m_s</math> is op 'n soos ontvang basis. <math>m_i</math> is op 'n lugdroog basis '''Luggedroogde steenkool''' : <math>Steenkool^{ld} \ = \ (1 - m_s) Steenkool^{so} \ = \ \frac{1 - m}{1 - m_i} Steenkool^{so}</math> '''Totale vog massafraksie''' : <math>m = m_s + m_i (1 - m_s)</math> '''Residuele vog massafraksie op soos ontvang basis''' : <math>m_i^{so} = m_i^{ld} \left( {1 - m \over 1 - m_i} \right)</math> '''Massafraksie op soos ontvang basis''' Indien x = massafraksie van C, H, O, N, S, As: : <math>x^{so} = x^{ld} \left( \frac{1 - m}{1 - m_i} \right)</math> : <math>x^{d} = \frac{x^{ld}}{1 - m_i} \qquad \Rightarrow \qquad x^{ld} = x^{d} \left( 1 - m_i \right)</math> ===Steenkool^so vs Steenkool^ld=== Luggedroogde steenkool is gelyk aan steenkool soos ontvang minus oppervlakvog. Dusː {| class="wikitable" |-align=center | <math>Steenkool^{ld} = (1 - m_s) Steenkool^{so}</math> |} ===Totale vog (m) in terme van inherente vog (m_i) en oppervlakvog (m_s)=== '''Totale vog massa % op 'n SO-basis (soos ontvang)''' :<math>m = \frac{M}{Steenkool^{so}} = {M_s + M_i \over Steenkool^{so}} = {Steenkool^{so} m_s + Steenkool^{ld} m_i \over Steenkool^{so} }</math> As: :<math>Steenkool^{ld} = (1 - m_s) Steenkool^{so}</math> Dan is: {| class="wikitable" |-align=center | <math>m = m_s + m_i (1 - m_s)</math> |} '''Totale vog massa % op 'n LD-basis (lugdroog)''' :<math>m^{ld} = \frac{M}{Steenkool^{ld}} = {M_s + M_i \over Steenkool^{ld}} = {(Steenkool^{so} m_s + Steenkool^{ld} m_i) \over Steenkool^{ld}}</math> As: :<math>Steenkool^{ld} = (1 - m_s) Steenkool^{so} \qquad \Rightarrow \qquad Steenkool^{so} = {Steenkool^{ld} \over 1 - m_s}</math> Dan is: {| class="wikitable" |-align=center | <math>m^{ld} = {m_s \over 1 - m_s} + m_i</math> |} ===Massa persentasie van as op SO (soos ontvang)-basis (a^so)=== :<math>a^{so} = \frac{A}{Steenkool^{so}}</math> Maar: :<math>A = a \cdot Steenkool^{ld}</math> {{spaces|10}} en {{spaces|10}} <math>Steenkool^{ld} = \left( 1 - m_s \right) Steenkool^{so}</math> Dan is: :<math>a^{so} = {a\left(1 - m_s \right)Steenkool^{so} \over Steenkool^{so}} = a \left(1-m_s \right)</math> Soos hierbo gewys kan die totale vog uitgedruk word in terme van oppervlakvog (m_s) en inherente vog (m_i): :<math>m = m_s + m_i \left( 1 - m_s \right)</math> :<math>m = m_s + m_i - m_i m_s</math> :<math>m - m_i = m_s - m_i m_s</math> :<math>m_s = {m-m_i \over 1-m_i}</math> Indien hier vervang word is die formule hierbo: :<math>a^{so} = a \left(1 - \frac{m-m_i}{1-m_i} \right) = a \left({1 - m_i - m + m_i \over 1-m_i} \right)</math> {| class="wikitable" |- |<math>a^{so} = a \frac{1-m}{1-m_i}</math> |} ===Massa persentasie as op droë-basis (a^d)=== :<math>a^{d} = \frac{A}{Steenkool^d}</math> As: :<math>A = a^{ld} \cdot Steenkool^{ld}</math> {{spaces|10}} en {{spaces|10}} <math>Steenkool^{d} = \left( 1 - m_i \right) Steenkool^{ld}</math> Dan is: :<math>A = a^{ld} \cdot \frac{Steenkool^d}{1 - m_i}</math> Indien hierdie vervang word in die boonste vergelyking: :<math>a^{d} = { a^{ld} \cdot \frac{Steenkool^d}{1 - m_i} \over Steenkool^d} = \frac{a^{ld}}{1-m_i}</math> {| class="wikitable" |- |<math>a^{d} = \frac{a^{ld}}{1-m_i} \qquad \Rightarrow \qquad a^{ld} = a^{d} \left( 1-m_i \right)</math> |} ===Massa persentasie van inherente vog op SO-basis (m_i^so)=== :<math>m_i^{so} = \frac{M_i}{Steenkool^{so}}</math> Indien: :<math>M_i = m_i Steenkool^{ld}</math> {{spaces|10}} en {{spaces|10}} <math>Steenkool^{ld} = \left( 1 - m_s \right) Steenkool^{so}</math> Dan is: :<math>m_i^{so} = {m_i (1 - m_s ) Steenkool^{so} \over Steenkool^{so}} = m_i \left( 1-m_s \right)</math> Soos hierbo gewys kan die totale vog uitgedruk word in terme van oppervlakvog (m_s) en inherente vog (m_i): :<math>m = m_s + m_i \left( 1 - m_s \right)</math> :<math>m = m_s + m_i - m_i m_s</math> :<math>m - m_i = m_s - m_i m_s</math> :<math>m_s = {m - m_i \over 1 - m_i}</math> Indien hier vervang word is die formule hierbo: :<math>m_i^{so} = m_i \left( 1 - {m-m_i \over 1 - m_i} \right) = m_i \left({1 - m_i - m + m_i \over 1 - m_i} \right)</math> {| class="wikitable" |- | <math>m_i^{so} = m_i \left( {1 - m \over 1 - m_i} \right) = {1 - m \over \frac{1}{m_i} - 1}</math> |} ===Netto kalorifiese waarde op lugdroë-basis (NCV^ld)=== Kalorifiese waarde van steenkool word normaalweg gerapporteer as bruto kalorifiese waarde (<math>GCV</math>) op 'n lugdroog basis. Die verskil tussen die bruto kalorifiese waarde (<math>GCV</math>) en die netto kalorifiese waarde (<math>NCV</math>) is die volgende: Wanneer steenkool of enige ander stof wat waterstof (H₂) bevat verbrand, word waterdamp gevorm as produk. Byvoorbeeld : <math>CH_4 + 2O_2 \rightarrow CO_2 + 2H_2O + Hitte</math> In die geval van steenkool word die hoeveelheid waterstof gerapporteer. Dus, al die waterstof in die steenkool sal omsit in water: Die bruto kalorifiese waarde kan dan soos volg omgeskakel word na netto kalorifiese waarde: : <math>NCV = GCV - \lambda \times waterdamp\ na\ verbranding</math> Kyk ook [[Hittewaarde]]. Waterstof in die steenkool verbrand soos volg: : <math>H_2 + \frac{1}{2}O_2 \rightarrow H_2O + Hitte</math> Dus, vir elke mol H₂ sal daar een mol H₂O wees. En vir elke 2 kilogram H₂ is daar 18 kg H₂O: Indien: * <math>M_{verbrand}</math> = water wat vorm deur die verbranding van waterstof * <math>M_i</math> = inherente vog in die steenkool Dan isː : <math>Totale\ waterdamp\ na\ verbranding = M_{verbrand} + M_i</math> '''1. Water uit verbranding''' Indien <math>h</math> = massafraksie van waterstof in steenkool om 'n lugdroë basis, dan is: : <math>Massa\ H_2\ in\ steenkool \quad = \quad h \times Steenkool^{ld}</math> : <math>Massa\ H_2O\ na\ verbranding = 9 \times h \times Steenkool^{ld}</math> '''2. Inherente vog''' Die inherente vog kan soos volg bereken word: : <math>M_i = m_i \times Steenkool^{ld}</math> '''Totale waterdamp na verbranding''' : <math>Massa\ H_2O\ na\ verbranding = 9 \times h \times Steenkool^{ld} \quad + \quad m_i \times Steenkool^{ld} \quad = \quad Steenkool^{ld} \times \left ( 9h + m_i \right )</math> Dus: {| class="wikitable" |-align=center | <math>NCV = GCV - \lambda \times \left ( 9h + m_i \right )</math> |} By kamer temperatuurː : <math>\lambda \approx 2.45 \ MJ/kg</math> Die standaardformule wat in die algemeen gebruik word is: {| class="wikitable" |-align=center | <math>NCV = GCV - 0.212 H - 0.0245 M</math> |} Waar: * <math>NCV</math> = Energie vrygestel wanneer 1 kg lugdroë steenkool verbrand word. (Dus, oppervlakvog = 0) * <math>H</math> = massa persentasie waterstof in die steenkool op 'n lugdroog basis. <math>H</math> is getal tussen 0 en 100 * <math>M</math> = massa persentasie inherente vog in die steenkool op 'n lugdroog basis. <math>M</math> is getal tussen 0 en 100 Die "0.212" neem aan dat die latente hitte van water 0.212 / 9 * 100 = 2.356 MJ/kg is. Dit is heelwat laer as 2.45 * 9 / 100 = 0.2205, maar empiries is 0.212 geneig om NCV-ramings in lyn te bring met gemete doeltreffendheid van keteltoetse, terwyl 0.2205 'n effens te lae NCV vir werklike toestande gee. In praktyk is steenkool feitlik nooit lugdroog nie, dus word die netto kalorifiese waarde gewoonlik uitgewerk vir steenkool wat oppervlakvog insluit (soos-ontvang basis). ===Netto kalorifiese waarde op soos ontvang-basis (NCV^so)=== In die algemeen is: : <math>Steenkool^{ld} = \left(1 - m_s \right) \times Steenkool^{so}</math> '''Bruto hitte''' Die bruto hitte vrygestel is die hitte vrygestel met die aanname dat alle waterdamp weer kondenseer. Dus herwin 'n mens die hitte van die waterdamp. Vir lugdroë steenkool is die bruto hitte vrygestel: : <math>Bruto hitte = Steenkool^{ld} \times GCV^{ld} = \left(1 - m_s \right) \times Steenkool^{so} \times GCV^{ld}</math> '''Netto hitte / effektiewe hitte''' In praktyk kondenseer die waterdamp nie en word daardie hitte verloor. Dus is die netto hitte of effektiewe hitte gelyk aan die bruto hitte minus die latente warmte van al die waterdamp in die uitlaatgas. Dus: : <math>Netto\ hitte = Bruto\ hitte - \lambda \times waterdamp\ na\ verbranding</math> Vir steenkool soos ontvang is die totale waterdamp na verbranding: : <math>M_{totaal} = M_{verbrand} + M_i + M_s</math> Individuele formules vir elke term in die formule vir totale water: : <math>M_{verbrand} = Steenkool^{ld} \times h \times 9 \quad = \quad \left(1 - m_s \right) \times Steenkool^{so} \times h \times 9</math> : <math>M_i = m_i \times Steenkool^{ld} \quad = \quad m_i \times \left(1 - m_s \right) \times Steenkool^{so}</math> : <math>M_s = m_s \times Steenkool^{so}</math> Indien die laaste drie vergelykings in vervang word in die formule vir totale water: : <math>M_{totaal} = M_{verbrand} + M_i + M_s</math> : <math>M_{totaal} = \left(1 - m_s \right) \times Steenkool^{so} \times h \times 9 \quad + \quad m_i \times \left(1 - m_s \right) \times Steenkool^{so} \quad + \quad m_s \times Steenkool^{so}</math> : <math>M_{totaal} = Steenkool^{so} \left [ \left(1 - m_s \right) \times h \times 9 \qquad + \qquad m_i \times \left(1 - m_s \right) \qquad + \qquad m_s \right ]</math> Dus is die netto hitte: : <math>Netto\ hitte = Bruto\ hitte - \lambda \times waterdamp\ na\ verbranding</math> : <math>Netto\ hitte = \left(1 - m_s \right) \times Steenkool^{so} \times GCV^{ld} \ - \ \lambda \times Steenkool^{so} \left [ \left(1 - m_s \right) \times h \times 9 \ + \ m_i \times \left(1 - m_s \right) \ + \ m_s \right ]</math> Dus is die netto hitte waarde per massa steenkool soos ontvang, die volgende: : <math>NCV^{so} = Netto\ hitte / Steenkool^{so}</math> : <math>NCV^{so} = \left(1 - m_s \right) \times GCV^{ld} \quad - \quad \lambda \left [ \left(1 - m_s \right) \times h \times 9 \quad + \quad m_i \times \left(1 - m_s \right) \quad + \quad m_s \right ]</math> Tipiese eenhede = MJ/kg steenkool (soos ontvang) ==Bronnelys== * [https://web.archive.org/web/20060921162016/http://www.tandf.co.uk/journals/titles/07349343.asp ''Coal Preparation''] (joernaal) * [https://industrialchemicaltesting.com/proximate-analysis-of-coal-is-methods/ Proximate Analysis of Coal] * [https://www.sciencedirect.com/topics/chemistry/coal-component Coal Composition] (ScienceDirect) * [https://www.google.com/search?q=coal+chemical+composition&udm=2 Coal chemical composition] ==Verwysings== {{Verwysings}} ==Kyk ook== * [[Steenkool]] * [[Kooks]] {{Normdata}} [[Kategorie:Steenkool]] 26sifjv5za6kupbqk5iqdyp8nlar2o0 2918920 2918917 2026-07-23T12:12:46Z Daniellouw 54542 /* Totale vog */ 2918920 wikitext text/x-wiki Steenkoolanaliseringstegnieke is spesifieke analitiese metodes wat ontwerp is om die spesifieke fisiese en chemiese eienskappe van [[steenkool]] te meet. Hierdie metodes word hoofsaaklik gebruik om die geskiktheid van steenkool vir [[Kooks|kooksing]], kragopwekking of vir ysterertssmelting in die vervaardiging van [[staal]] te bepaal. [[Lêer:Steenkool samestelling.png|thumb|center|700px|Komponente in steenkool.]] ==Afkortings== {| class="wikitable" |-align=center ! Afkorting ! Basis ! Analise ! Beskrywing |-align=center | so / SO || - || || style="text-align:left;" | Soos ontvang (Engels = as received) |-align=center | ld / LD || - || || style="text-align:left;" | Luggedroog (Engels = air dry) |-align=center | d / D || - || || style="text-align:left;" | Droog / vogvry |-align=center | dav / DAV || - || || style="text-align:left;" | Droë asvry (Engels = dry ash-free) |-align=center | M / m || SO || Kort || style="text-align:left;" | Massa / massa % van totale vog = oppervlakvog + inherente vog |-align=center | M_s / m_s || SO || Kort || style="text-align:left;" | Massa / massa % van oppervlakvog |-align=center | M_r / m_r || LD || Kort || style="text-align:left;" | Massa / massa % van residuele vog |-align=center | M_i / m_i || LD || Kort || style="text-align:left;" | Massa / massa % van inherente vog |-align=center | VS || LD || Kort || style="text-align:left;" | Vlugstofinhoud |-align=center | VK || LD || Kort || style="text-align:left;" | Vaste [[koolstof]] |-align=center | A / a || LD || Kort || style="text-align:left;" | Massa / massa % as |-align=center | C / c || LD || Vol || style="text-align:left;" | Massa / massa % koolstof |-align=center | H / h || LD || Vol || style="text-align:left;" | Massa / massa % [[waterstof]] |-align=center | O / o || LD || Vol || style="text-align:left;" | Massa / massa % [[suurstof]] |-align=center | N / n || LD || Vol || style="text-align:left;" | Massa / massa % [[stikstof]] |-align=center | S / s || LD || Vol || style="text-align:left;" | Massa / massa % [[swael]] |-align=center | CV || LD || Vol || style="text-align:left;" | Hittewaarde (Engels = "calorific value") |-align=center | GCV || LD || Vol || style="text-align:left;" | Bruto hittewaarde (Engels = "gross calorific value") |-align=center | NCV || SO || Vol || style="text-align:left;" | Netto hittewaarde (Engels = "net calorific value") |} ==Definisies kortliks== {| class="wikitable" |-align=center ! Term ! Engels ! Afkorting ! Beskrywing |- | '''Steenkool soos ontvang''' | style="text-align:center;" | ''as received coal'' | style="text-align:center;" | Steenkool^so | Steenkool soos dit van die myn vervoer word. Dit bevat steeds oppervlakvog. |- | '''Luggedroogde steenkool''' | style="text-align:center;" | ''air-dried coal'' | style="text-align:center;" | Steenkool^ld | Steenkool waarvan die oppervlakvog verwyder is deur dit te droog by maksimum 40°C. Dit bevat steeds inherente vog. |- | '''Droë steenkool''' | style="text-align:center;" | ''dry coal'' | style="text-align:center;" | Steenkool^d | Steenkool waarvan alle vog verwyder is deur dit te droog by ongeveer 105°C. |- | '''Droë asvrye steenkool''' | style="text-align:center;" | ''dry ash-free coal'' | style="text-align:center;" | Steenkool^dav | Steenkool sonder enige vog en as. Dit is nie moontlik om die as van die suiwer steenkool te skei nie, maar hierdie is bloot 'n term wat gebruik word. |- | '''Oppervlakvog''' | style="text-align:center;" | ''superficial moisture'' | style="text-align:center;" | m_s / M_s / SM | Alle vog wat aan die steenkool vassit. Dit word verwyder deur die steenkool in die son te droog of in 'n oond te bak by 40°C. Die persentasie oppervlakvog (m_s) is op 'n SO-basis. |- | '''Residuele vog''' | style="text-align:center;" | ''residual moisture'' | style="text-align:center;" | m_r / M_r / RM | Alle vog wat nog in die steenkool se krake, porieë en kapillêre oorbly nadat die steenkool gedroog is by 40°C. Residuele vog word verwyder deur steenkool te bak by 105°C. Die persentasie residuele vog (m_i) is op 'n LD-basis. Nadat vog verwyder is by 105°C is die oorblywende vog weglaatbaar klein. |- | '''Inherente vog''' | style="text-align:center;" | ''inherent moisture'' | style="text-align:center;" | m_i / M_i / IM | Inherente vog word bepaal by standaardkondisies (temperatuur en humiditeit). Die doel daarvan is om die karakter van die steenkool te bepaal sodat dit sinvol met ander steenkool vergelyk kan word. Die monster word ook op die ou einde tot ongeveer 105°C verhit. Die persentasie inherente vog (m_i) is op 'n LD-basis. Wanneer inherente vog saam met oppervlakvog en totale vog genoem word, dan word residuele vog eintlik bedoel. |- | '''Totale vog''' | style="text-align:center;" | ''total moisture'' | style="text-align:center;" | m / M / TM | Totale vog (M_t) = oppervlakvog (M_s) + residuele vog (M_r) |- | '''Vlugstofinhoud''' | style="text-align:center;" | ''volatile matter'' | style="text-align:center;" | vs / VS | Word verwyder deur die steenkool te bak vir 7 minute teen 900°C sonder enige lug, dus vind daar geen verbranding plaas nie. |- | '''As''' | style="text-align:center;" | ''ash'' | style="text-align:center;" | a / A | Alle materiaal wat oorbly wanneer steenkool volledig verbrand word. Die persentasie as (a) is op 'n LD-basis. |- | '''Vaste koolstof''' | style="text-align:center;" | ''fixed carbon'' | style="text-align:center;" | vk / VK | %VK = 100 - vs - a - m_i |- | '''Kortanalise''' | style="text-align:center;" | ''proximate analysis'' | style="text-align:center;" | - | Vaste koolstof, vlugstofinhoud, as, inherente vog |- | '''Element-, uitgebreide- of volanalise''' | style="text-align:center;" | ''ultimate analysis'' | style="text-align:center;" | - | Bestaan uit koolstof, waterstof, suurstof, stikstof en swael. Suurstof word verkry van die balans: o = 1 - c - h - o - n - s - a - m_i |- | '''Hittewaarde''' | style="text-align:center;" | ''calorific value'' | style="text-align:center;" | CV | Die hitte wat vrygestel word wanneer steenkool verbrand word. Dit word gewoonlik gerapporteer as MJ/kg luggedroogde steenkool. |} ==Definisies== ===Oppervlakvog=== Oppervlakvog is die vog wat verwyder word wanneer steenkool soos ontvang (steenkool^so) na lugdroë steenkool (steenkool^ld) gedroog word. Oppervlakvog is dus die verskil tussen totale vog (M) en residuele vog (M_r): :<math>M_s = M - M_r</math> Die massa persentasie oppervlakvog is gebaseer op steenkool soos ontvang (steenkool^so): :<math>m_s = \frac{ M_{so} - M_{40} } { M_{so} }</math> waar: * <math>M_{so}</math> = Gewig van monster soos ontvang. * <math>M_{40}</math> = Gewig van monster sonder oppervlakvog (40 °C). Of :<math>m_s = \frac{M_s}{Steenkool^{so}}</math> Oppervlakvog word bepaal deur die steenkool soos ontvang in lug te droog teen 'n [[temperatuur]] van nie meer as 40°C tot die sogenaamde lugdroë toestand (geen sigbare water op die steenkool nie). Hierdie metode word slegs vir grootmaat steenkool inkremente gebruik, byvoorbeeld voor siftingsanalise. '''Hoekom oppervlak vog gemeet word''' Dit is die eerste stap om die totale vog in die steenkool te meet. :<math>M = M_s + M_r</math> ===Residuele vog=== Residuele vog (M_r) is die vog wat in die steenkool agterbly nadat die oppervlakvog (M_s) verwyder is by ongeveer 40°C. Met ander woorde, dit is die vog wat nog teenwoordig is in luggedroogde (LD) steenkool. Residuele vog kom voor in die porieë en kapillêre van die steenkool en kan slegs verwyder word by temperature van ongeveer 105°C. By 105°C is die hoeveelheid vog in die steenkool weglaatbaar klein. Die rede hoekom dit tot 105°C verhit word is omdat vlugstof inhoud by ongeveer 105°C begin verwyder word. Dit is dus om te verhoed dat vlugstofinhoud verwyder word en dat dit by residuele vog gerapporteer word. :<math>M_r = M - M_s</math> Die massa persentasie residuele vog is gebaseer op luggedroogde steenkool (LD): :<math>m_r = \frac{ M_{lug\ droog} - M_{105} } { M_{lug\ droog} }</math> waar: * <math>M_{lug\ droog}</math> = Gewig van monster sonder oppervlakvog. * <math>M_{105}</math> = Gewig van monster by 105 °C '''Analise''' Residuele vog word kortliks soos volg bepaalː * Berei 'n monster voorberei deur dit te maal tot minus 200 mikron. * Verwyder die oppervlakvog deur te bak by 'n temperatuur van ongeveer 40°C of laat dit in die son lê totdat geen vog op die oppervlak waargeneem kan word nie. Neem die gewig. * Bak die monster verder by 105 ± 5°C. Neem die gewig. * Die residuele vog is die massaverlies. '''Hoekom residuele vog gemeet word''' Dit is die tweede stap om die totale vog in die steenkool te meet. :<math>M = M_s + M_r</math> ===Inherente vog=== Inherente vog is basies dieselfde as residuele vog. Die verskil is dat inherente vog bepaal word deur die monster na 'n gestandaardiseerde ewewigsvog (tipies 30 °C en 96-97% relatiewe humiditeit) te bring en dan te verhit tot 105 ± 5 °C. Die massa persentasie inherente vog is gebaseer op die steenkool by ewewigstoestande: :<math>m_i = \frac{ M_{ewewig} - M_{105} } { M_{ewewig} }</math> waar: * <math>M_{ewewig}</math> = Gewig van monster by gestandaardiseerde ewewigsvog (30 °C en 96-97% relatiewe humiditeit). * <math>M_{105}</math> = Monster by 105 °C '''Analise''' Inherente vog word kortliks soos volg bepaal: * Berei 'n monster voor deur dit te maal tot minus 200 mikron onder standaard toestande. * Verwyder oppervlakvog deur dit in die son te bak of in 'n oond by ongeveer 40°C. * Bring die monster na 'n gestandardiseerde ewewigsvog (tipies 30 °C en 96-97% relatiewe humiditeit). Omdat die humiditeit so hoog is, sal die monster gewoonlik weer vog opneem. Dit is daarom dat inherente vog gewoonlik hoër is as residuele vog. Neem die gewig van die monster. * Bak die monster verder by 105 ± 5 °C. Neem die gewig. * Die inherente vog is die massaverlies. '''Hoekom inherente vog gemeet word''' * Inherente vog word bepaal om die karakter van die steenkool te bepaal sodat dit vergelyk kan word met ander steenkool. * Dit word nie gebruik om die totale vog van die steenkool te bepaal nie. Daarvoor word residuele vog gemeet. '''Verskil tussen residuele vog en inherente vog'''ː * Residuele vog is makliker om te bepaal en is 'n stap om die totale vog van die steenkool te bepaal. * Inherente vog word bepaal om die karakter van die steenkool te bepaal sodat dit vergelyk kan word met die karakter van ander steenkool. ===Totale vog=== Totale vog = oppervlakvog + residuele vog :<math>M = M_s + M_r</math> Daar is drie metodes om totale vog te bepaal: # Distillasie met [[tolueen]] # droging teen 105°C met 'n stroom stikstof # droging teen 105°C met 'n lugstroom (slegs vir nie-oksiderende kole met 'n hoër rangorde). Die metode wat die meeste gebruik word, is: * Dryf alle [[#Oppervlakvog|oppervlakvog]] af deur die steenkoolmonster te bak by 40°C. Meet die gewig. * Dryf al die [[#Residuele vog|residuele vog]] af deur die steenkoolmonster verder te bak by 105 ± 5 °C. Meet die gewig. * Die totale vog is gelyk aan die totale massaverlies. Die totale vog massafraksie is gebaseer op 'n SO-basis en kan ook gegee word in terme van die oppervlakvog (m_s) en residuele vog (m_r): :<math>m = m_s + m_r \left( 1 - m_s \right)</math> In baie gevalle word die formule vir totale vog gebruik in terme van inherente vog (m_i). Met ander woorde: :<math>m = m_s + m_i \left( 1 - m_s \right)</math> In so 'n geval word residuele vog eintlik bedoel. Kyk [[#Formules|Formules]] vir die afleiding van hierdie formule. '''Hoekom totale vog gemeet word''' Totale voginhoud is een van die belangrikste parameters wat gemeet word van steenkool. Dit is omdat vog geen hittewaarde het nie. * '''Hittewaarde (CV)''': Hoe hoër die vog, hoe laer is die energie-inhoud per eenheid gewig van die steenkool. * '''Verbrandingsdoeltreffendheid''': Hoë totale vog kan verbrandingsdoeltreffendheid verlaag aangesien bykomende energie benodig word om die vog tydens verbranding te verdamp. * '''Hantering en berging''': Hoë voginhoud kan lei tot spontane ontbranding en agteruitgang van steenkool tydens berging. * '''Industriële toepassings''': Vir toepassings soos kooksproduksie, kragopwekking en vergassing, is voginhoud noodsaaklik vir die optimalisering van prosesse en om konsekwente werkverrigting te verseker. ===Vlugstofinhoud=== Die vlugstofinhoud word bepaal deur die verlies in massa wanneer droë steenkool (geen vog) verhit word sonder kontak met lug onder gestandaardiseerde toestande. Dit word gedoen as deel van die kortanalise. Minerale materiaal wat met die monster geassosieer word, kan ook massa verloor. Die omvang van die verlies is afhanklik van die aard en hoeveelheid van die minerale teenwoordig. Wanneer die karbonaatinhoud van 'n steenkool hoog is, kan 'n regstelling na die inhoud van vlugtige stowwe gemaak word vir die verlies aan [[koolstofdioksied]] wat tydens die bepaling plaasvind. '''Ontleding''' * Verwyder alle oppervlakvog teen 40°C * Verwyder alle inherente vog by 105°C verwyder is, word 'n steenkoolmonster vir 7 minute by 900°C verhit sonder kontak met lug. Die persentasie vlugtige materiaal word bereken uit die verlies in massa van die monster na aftrekking van die verlies in massa as gevolg van vog. '''Toepassing''' Die vlugstofinhoud dui die gemak van ontsteking en verbranding van die steenkool aan. Hoër vlugtige stowwe beteken tipies dat die steenkool makliker ontbrand en vinniger brand. ===Vaste koolstof=== Vaste koolstof word bepaal deur die kortanalise, gebaseer op luggedroogde steenkool (LD-basis). Die massa persentasie vaste koolstof word soos volg bepaal: %Vaste koolstof = 100 - %as - %vlugstowwe - %inherente vog ===As=== As bestaan uit alles wat nie kan brand nie: * [[Silikondioksied|Silika]] (SiO₂) * [[Aluminiumoksied|Alumina]] (Al₂O₃) * [[Ysteroksied]]e (Fe₂O₃ en Fe₃O₄) * [[Kalsiumoksied]] (CaO) * [[Magnesiumoksied]] (MgO) * [[Natriumoksied]] (Na₂O) * [[Kaliumoksied]] (K₂O) * [[Titaandioksied]] (TiO₂) * Koolstof (as karbonate: –CO₃) * Swael (as sulfate –SO₄) * [[Fosfor]] (as fosfate –PO₄) * Spoorhoeveelhede van swaar metale en ander: ** [[Arseen]] (As) ** [[Lood]] (Pb) ** [[Kwik]] (Mg) ** [[Chroom]] (Cr) ** [[Kadmium]] (Cd) '''Toepassing''' 'n Hoë asinhoud kan die hittewaarde van die steenkool verlaag en meer erosie aan toerusting veroorsaak. Die asinhoud word ook gebruik om te bepaal hoeveel voorsiening gemaak moet word vir ashope. ===Droë steenkool=== Droë steenkool (D) is die steenkool sonder vog. Dit is dus steenkool wat teen 105°C gebak het om alle vog te verwyder. Dit bevat dus nog as, vlugstofinhoud en vaste koolstof. ===Droë asvrye steenkool=== Droë asvrye steenkool (DAV) is die steenkool sonder as en vog. Omdat dit onmoontlik is om die as van die werklike steenkool te skei is droë asvrye steenkool nie iets wat fisies kan bestaan nie, maar dit is bloot 'n term wat gebruik word. Dit bestaan uit komplekse koolstofverbindings van verskillende groottes/lengtes en bevat die elemente C, H, O, N, S.<ref>[https://www.quora.com/How-is-the-chemical-equation-for-coal-determined How is the chemical equation for coal determined?] (Quora)</ref> Die groter/langer koolstofverbindings sal in die kortanalise rapporteer as vaste koolstof en die korter verbindings sal rapporteer as vlugstofinhoud. [[Lêer:Steenkool chemiese struktuur.png|thumb|center|800px|'n Voorbeeld van hoe suiwer steenkool lyk (uitgesluit vog en as). Die waterstofatome word nie gewys nie sodat dit beter vertoon.]] ===Kortanalise (lugdroog basis)=== 'n Kortanalise (Engels = "proximate analysis") is 'n ontleding wat op luggedroogde en gekondisioneerde steenkoolmonster gedoen word om die volgende te bepaal: * Inherente vog (m_i) * Vlugstofinhoud * As * Vaste koolstof is die balans Die kortanalise is dus op 'n lugdroog basis. Dit word gedoen deur die volgende stappe: # Verwyder oppervlakvog deur te bak by 40°C. Die oppervlakvog sal die massaverlies van die monster wees, maar dit word nie gerapporteer as deel van die kortanalise nie. # Verwyder inherente vog deur monster te bak by 105°C. Inherente vog sal die massaverlies van die monster wees. # Verwyder vlugstowwe deur die monster te bak by 900°C in die afwesigheid van lug (suurstof). # Verbrand die monster volledig. Vaste koolstof sal die massaverlies van die monster wees. Dit was oorbly (wat nie verbrand het nie) sal as wees. %VK = 100 - As% - vlugtige materiaal% - inherente vog% ===Element-, uitgebreide- of volanalise (lugdroog basis)=== 'n Volanalise is 'n ontleding van 'n luggedroogde en gekondisioneerde steenkoolmonster vir die volgende elemente: koolstof (C), waterstof (H), stikstof (N) en swael (S). Suurstof (O) word bepaal deur die balans van %C, %H, %N, %S, %as en %inherente. Suurstof = 100% - %C - %H - %N - %S - %as - %inherente vog (%as en %inherente vog word deur die kortanalise bepaal) Die %as en %inherente vog word as deel van die kortanalise bepaal. Hierdie analise word kortliks soos volg uitgevoer: # Berei 'n monster droë steenkool voor deur dit by 105°C te bak. Alle vog word dus verwyder. # Verbrand die monster in 'n instrument wat die hoeveelheid CO₂, H₂O, SO₂ en NO₂ meet. Alle koolstof behoort as CO₂ te rapporteer, alle waterstof as H₂O, alle swael as SO₂ en alle stikstof as NO₂. # Alles wat nie verbrand het nie, is as. # Verkry suurstof deur die balans van al die komponente: o = 100% - c - h - n - s - a - m_i Soms word ander metodes, soos die Kjeldahl se metode, gebruik om die hoeveelheid stikstof te bepaal. 'n Verpoeierde steenkoolmonster word verhit met H₂SO₄ wat na ammoniumsulfaat (helder oplossing) omgeskakel word. :<math>N_2 + 3H_2 + H_2SO_4 \rightarrow \left(NH_4\right)_2SO_4</math> Neem kennis dat daar koolstof in die as sal voorkom in die vorm van karbonate (-CO₃). Dit sal nie rapporteer as deel van die %C in die steenkool nie en omdat dit nie kan brand nie; dus dit nie bydra tot die kaloriewaarde (CV) van die steenkool nie. '''Tipiese samestelling''' Hier volg tipiese samestelling van verskillende tipe steenkool: {| class="wikitable" |-align=center ! Steenkool ! Koolstof (C) ! Waterstof (H) ! Suurstof (O) ! Stikstof (N) ! Swael (S) |-align=center | style="text-align:left;" | [[Antrasiet]] | 86-97% | 2-5% | 2-4% | 0.5-1.5% | 0.5-1% |-align=center | style="text-align:left;" | Bitumineuse steenkool | 60-80% | 3-6% | 5-20% | 1-2% | 0.5-5% |-align=center | style="text-align:left;" | Sub-bitumineuse steenkool | 45-60% | 4-5% | 15-30% | 0.5-1.5% | 0.5-2% |-align=center | style="text-align:left;" | [[Bruinkool|Bruinkool/ligniet]] | 25-35% | 4-6% | 25-40% | 0.5-1.5% | 0.5-2% |} ==Formules== === Opsomming === <math>m</math> en <math>m_s</math> is op 'n soos ontvang basis. <math>m_i</math> is op 'n lugdroog basis '''Luggedroogde steenkool''' : <math>Steenkool^{ld} \ = \ (1 - m_s) Steenkool^{so} \ = \ \frac{1 - m}{1 - m_i} Steenkool^{so}</math> '''Totale vog massafraksie''' : <math>m = m_s + m_i (1 - m_s)</math> '''Residuele vog massafraksie op soos ontvang basis''' : <math>m_i^{so} = m_i^{ld} \left( {1 - m \over 1 - m_i} \right)</math> '''Massafraksie op soos ontvang basis''' Indien x = massafraksie van C, H, O, N, S, As: : <math>x^{so} = x^{ld} \left( \frac{1 - m}{1 - m_i} \right)</math> : <math>x^{d} = \frac{x^{ld}}{1 - m_i} \qquad \Rightarrow \qquad x^{ld} = x^{d} \left( 1 - m_i \right)</math> ===Steenkool^so vs Steenkool^ld=== Luggedroogde steenkool is gelyk aan steenkool soos ontvang minus oppervlakvog. Dusː {| class="wikitable" |-align=center | <math>Steenkool^{ld} = (1 - m_s) Steenkool^{so}</math> |} ===Totale vog (m) in terme van inherente vog (m_i) en oppervlakvog (m_s)=== '''Totale vog massa % op 'n SO-basis (soos ontvang)''' :<math>m = \frac{M}{Steenkool^{so}} = {M_s + M_i \over Steenkool^{so}} = {Steenkool^{so} m_s + Steenkool^{ld} m_i \over Steenkool^{so} }</math> As: :<math>Steenkool^{ld} = (1 - m_s) Steenkool^{so}</math> Dan is: {| class="wikitable" |-align=center | <math>m = m_s + m_i (1 - m_s)</math> |} '''Totale vog massa % op 'n LD-basis (lugdroog)''' :<math>m^{ld} = \frac{M}{Steenkool^{ld}} = {M_s + M_i \over Steenkool^{ld}} = {(Steenkool^{so} m_s + Steenkool^{ld} m_i) \over Steenkool^{ld}}</math> As: :<math>Steenkool^{ld} = (1 - m_s) Steenkool^{so} \qquad \Rightarrow \qquad Steenkool^{so} = {Steenkool^{ld} \over 1 - m_s}</math> Dan is: {| class="wikitable" |-align=center | <math>m^{ld} = {m_s \over 1 - m_s} + m_i</math> |} ===Massa persentasie van as op SO (soos ontvang)-basis (a^so)=== :<math>a^{so} = \frac{A}{Steenkool^{so}}</math> Maar: :<math>A = a \cdot Steenkool^{ld}</math> {{spaces|10}} en {{spaces|10}} <math>Steenkool^{ld} = \left( 1 - m_s \right) Steenkool^{so}</math> Dan is: :<math>a^{so} = {a\left(1 - m_s \right)Steenkool^{so} \over Steenkool^{so}} = a \left(1-m_s \right)</math> Soos hierbo gewys kan die totale vog uitgedruk word in terme van oppervlakvog (m_s) en inherente vog (m_i): :<math>m = m_s + m_i \left( 1 - m_s \right)</math> :<math>m = m_s + m_i - m_i m_s</math> :<math>m - m_i = m_s - m_i m_s</math> :<math>m_s = {m-m_i \over 1-m_i}</math> Indien hier vervang word is die formule hierbo: :<math>a^{so} = a \left(1 - \frac{m-m_i}{1-m_i} \right) = a \left({1 - m_i - m + m_i \over 1-m_i} \right)</math> {| class="wikitable" |- |<math>a^{so} = a \frac{1-m}{1-m_i}</math> |} ===Massa persentasie as op droë-basis (a^d)=== :<math>a^{d} = \frac{A}{Steenkool^d}</math> As: :<math>A = a^{ld} \cdot Steenkool^{ld}</math> {{spaces|10}} en {{spaces|10}} <math>Steenkool^{d} = \left( 1 - m_i \right) Steenkool^{ld}</math> Dan is: :<math>A = a^{ld} \cdot \frac{Steenkool^d}{1 - m_i}</math> Indien hierdie vervang word in die boonste vergelyking: :<math>a^{d} = { a^{ld} \cdot \frac{Steenkool^d}{1 - m_i} \over Steenkool^d} = \frac{a^{ld}}{1-m_i}</math> {| class="wikitable" |- |<math>a^{d} = \frac{a^{ld}}{1-m_i} \qquad \Rightarrow \qquad a^{ld} = a^{d} \left( 1-m_i \right)</math> |} ===Massa persentasie van inherente vog op SO-basis (m_i^so)=== :<math>m_i^{so} = \frac{M_i}{Steenkool^{so}}</math> Indien: :<math>M_i = m_i Steenkool^{ld}</math> {{spaces|10}} en {{spaces|10}} <math>Steenkool^{ld} = \left( 1 - m_s \right) Steenkool^{so}</math> Dan is: :<math>m_i^{so} = {m_i (1 - m_s ) Steenkool^{so} \over Steenkool^{so}} = m_i \left( 1-m_s \right)</math> Soos hierbo gewys kan die totale vog uitgedruk word in terme van oppervlakvog (m_s) en inherente vog (m_i): :<math>m = m_s + m_i \left( 1 - m_s \right)</math> :<math>m = m_s + m_i - m_i m_s</math> :<math>m - m_i = m_s - m_i m_s</math> :<math>m_s = {m - m_i \over 1 - m_i}</math> Indien hier vervang word is die formule hierbo: :<math>m_i^{so} = m_i \left( 1 - {m-m_i \over 1 - m_i} \right) = m_i \left({1 - m_i - m + m_i \over 1 - m_i} \right)</math> {| class="wikitable" |- | <math>m_i^{so} = m_i \left( {1 - m \over 1 - m_i} \right) = {1 - m \over \frac{1}{m_i} - 1}</math> |} ===Netto kalorifiese waarde op lugdroë-basis (NCV^ld)=== Kalorifiese waarde van steenkool word normaalweg gerapporteer as bruto kalorifiese waarde (<math>GCV</math>) op 'n lugdroog basis. Die verskil tussen die bruto kalorifiese waarde (<math>GCV</math>) en die netto kalorifiese waarde (<math>NCV</math>) is die volgende: Wanneer steenkool of enige ander stof wat waterstof (H₂) bevat verbrand, word waterdamp gevorm as produk. Byvoorbeeld : <math>CH_4 + 2O_2 \rightarrow CO_2 + 2H_2O + Hitte</math> In die geval van steenkool word die hoeveelheid waterstof gerapporteer. Dus, al die waterstof in die steenkool sal omsit in water: Die bruto kalorifiese waarde kan dan soos volg omgeskakel word na netto kalorifiese waarde: : <math>NCV = GCV - \lambda \times waterdamp\ na\ verbranding</math> Kyk ook [[Hittewaarde]]. Waterstof in die steenkool verbrand soos volg: : <math>H_2 + \frac{1}{2}O_2 \rightarrow H_2O + Hitte</math> Dus, vir elke mol H₂ sal daar een mol H₂O wees. En vir elke 2 kilogram H₂ is daar 18 kg H₂O: Indien: * <math>M_{verbrand}</math> = water wat vorm deur die verbranding van waterstof * <math>M_i</math> = inherente vog in die steenkool Dan isː : <math>Totale\ waterdamp\ na\ verbranding = M_{verbrand} + M_i</math> '''1. Water uit verbranding''' Indien <math>h</math> = massafraksie van waterstof in steenkool om 'n lugdroë basis, dan is: : <math>Massa\ H_2\ in\ steenkool \quad = \quad h \times Steenkool^{ld}</math> : <math>Massa\ H_2O\ na\ verbranding = 9 \times h \times Steenkool^{ld}</math> '''2. Inherente vog''' Die inherente vog kan soos volg bereken word: : <math>M_i = m_i \times Steenkool^{ld}</math> '''Totale waterdamp na verbranding''' : <math>Massa\ H_2O\ na\ verbranding = 9 \times h \times Steenkool^{ld} \quad + \quad m_i \times Steenkool^{ld} \quad = \quad Steenkool^{ld} \times \left ( 9h + m_i \right )</math> Dus: {| class="wikitable" |-align=center | <math>NCV = GCV - \lambda \times \left ( 9h + m_i \right )</math> |} By kamer temperatuurː : <math>\lambda \approx 2.45 \ MJ/kg</math> Die standaardformule wat in die algemeen gebruik word is: {| class="wikitable" |-align=center | <math>NCV = GCV - 0.212 H - 0.0245 M</math> |} Waar: * <math>NCV</math> = Energie vrygestel wanneer 1 kg lugdroë steenkool verbrand word. (Dus, oppervlakvog = 0) * <math>H</math> = massa persentasie waterstof in die steenkool op 'n lugdroog basis. <math>H</math> is getal tussen 0 en 100 * <math>M</math> = massa persentasie inherente vog in die steenkool op 'n lugdroog basis. <math>M</math> is getal tussen 0 en 100 Die "0.212" neem aan dat die latente hitte van water 0.212 / 9 * 100 = 2.356 MJ/kg is. Dit is heelwat laer as 2.45 * 9 / 100 = 0.2205, maar empiries is 0.212 geneig om NCV-ramings in lyn te bring met gemete doeltreffendheid van keteltoetse, terwyl 0.2205 'n effens te lae NCV vir werklike toestande gee. In praktyk is steenkool feitlik nooit lugdroog nie, dus word die netto kalorifiese waarde gewoonlik uitgewerk vir steenkool wat oppervlakvog insluit (soos-ontvang basis). ===Netto kalorifiese waarde op soos ontvang-basis (NCV^so)=== In die algemeen is: : <math>Steenkool^{ld} = \left(1 - m_s \right) \times Steenkool^{so}</math> '''Bruto hitte''' Die bruto hitte vrygestel is die hitte vrygestel met die aanname dat alle waterdamp weer kondenseer. Dus herwin 'n mens die hitte van die waterdamp. Vir lugdroë steenkool is die bruto hitte vrygestel: : <math>Bruto hitte = Steenkool^{ld} \times GCV^{ld} = \left(1 - m_s \right) \times Steenkool^{so} \times GCV^{ld}</math> '''Netto hitte / effektiewe hitte''' In praktyk kondenseer die waterdamp nie en word daardie hitte verloor. Dus is die netto hitte of effektiewe hitte gelyk aan die bruto hitte minus die latente warmte van al die waterdamp in die uitlaatgas. Dus: : <math>Netto\ hitte = Bruto\ hitte - \lambda \times waterdamp\ na\ verbranding</math> Vir steenkool soos ontvang is die totale waterdamp na verbranding: : <math>M_{totaal} = M_{verbrand} + M_i + M_s</math> Individuele formules vir elke term in die formule vir totale water: : <math>M_{verbrand} = Steenkool^{ld} \times h \times 9 \quad = \quad \left(1 - m_s \right) \times Steenkool^{so} \times h \times 9</math> : <math>M_i = m_i \times Steenkool^{ld} \quad = \quad m_i \times \left(1 - m_s \right) \times Steenkool^{so}</math> : <math>M_s = m_s \times Steenkool^{so}</math> Indien die laaste drie vergelykings in vervang word in die formule vir totale water: : <math>M_{totaal} = M_{verbrand} + M_i + M_s</math> : <math>M_{totaal} = \left(1 - m_s \right) \times Steenkool^{so} \times h \times 9 \quad + \quad m_i \times \left(1 - m_s \right) \times Steenkool^{so} \quad + \quad m_s \times Steenkool^{so}</math> : <math>M_{totaal} = Steenkool^{so} \left [ \left(1 - m_s \right) \times h \times 9 \qquad + \qquad m_i \times \left(1 - m_s \right) \qquad + \qquad m_s \right ]</math> Dus is die netto hitte: : <math>Netto\ hitte = Bruto\ hitte - \lambda \times waterdamp\ na\ verbranding</math> : <math>Netto\ hitte = \left(1 - m_s \right) \times Steenkool^{so} \times GCV^{ld} \ - \ \lambda \times Steenkool^{so} \left [ \left(1 - m_s \right) \times h \times 9 \ + \ m_i \times \left(1 - m_s \right) \ + \ m_s \right ]</math> Dus is die netto hitte waarde per massa steenkool soos ontvang, die volgende: : <math>NCV^{so} = Netto\ hitte / Steenkool^{so}</math> : <math>NCV^{so} = \left(1 - m_s \right) \times GCV^{ld} \quad - \quad \lambda \left [ \left(1 - m_s \right) \times h \times 9 \quad + \quad m_i \times \left(1 - m_s \right) \quad + \quad m_s \right ]</math> Tipiese eenhede = MJ/kg steenkool (soos ontvang) ==Bronnelys== * [https://web.archive.org/web/20060921162016/http://www.tandf.co.uk/journals/titles/07349343.asp ''Coal Preparation''] (joernaal) * [https://industrialchemicaltesting.com/proximate-analysis-of-coal-is-methods/ Proximate Analysis of Coal] * [https://www.sciencedirect.com/topics/chemistry/coal-component Coal Composition] (ScienceDirect) * [https://www.google.com/search?q=coal+chemical+composition&udm=2 Coal chemical composition] ==Verwysings== {{Verwysings}} ==Kyk ook== * [[Steenkool]] * [[Kooks]] {{Normdata}} [[Kategorie:Steenkool]] or8gzq44lai0r3izvbwihzvkqp8ek5j 0 418494 2919054 2890719 2026-07-24T10:33:03Z Aliwal2012 39067 2919054 wikitext text/x-wiki {{Weesbladsy}} '''Chidimma Vanessa Onwe Adetshina''' is 'n [[Suid-Afrika|Suid-Afrikaanse]] [[Model (persoon)|model]] wat aan [[Mejuffrou Suid-Afrika 2024]] deelgeneem het, deurgedring het tot die top 11 finaliste, en uitgewys is om van die kompetisie verwyder te word. Daar is beweer dat sy nie kon deelneem nie weens haar gemengde afkoms, wat haar nie van eg-Suid-Afrikaanse nasionaliteit sou maak nie.<ref name=":4">{{Cite news |last=Savage |first=Rachel |date=2024-08-01 |title=Miss South Africa contestant faces backlash over Nigerian father |url=https://www.theguardian.com/world/article/2024/aug/01/miss-south-africa-contestant-faces-backlash-over-nigerian-father |access-date=2024-08-04 |work=The Guardian |language=en|issn=0261-3077}}</ref><ref name=":0">{{Cite web |title=Miss South Africa 2024: Chidimma Adetshina's participation sparks nationality row |url=https://www.bbc.com/news/articles/cn38ppr4zj0o |access-date=2024-08-04 |website=www.bbc.com |language=en}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} [[Kategorie:Geboortes in 2001]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Modelle]] [[Kategorie:Mejuffrou Suid-Afrika]] hni6nhnghzjsibu7roy36dd4xq60ihx 0 418495 2919055 2890778 2026-07-24T10:35:41Z Aliwal2012 39067 /* Uitslae */ 2919055 wikitext text/x-wiki '''Mejuffrou Suid-Afrika 2024''' was die 66ste uitgawe van die [[Mejuffrou Suid-Afrika]] kompetisie. Dit was op Saterdag, 10 Augustus 2024 by die SunBet Arena in [[Pretoria]] gehou. [[Mia le Roux]] van die Wes-Kaap was die wenner van die kompetisie, sy het haar kroon by voorganger [[Natasha Joubert (Mej. SA 2023)|Natasha Joubert]] van [[Gauteng]] ontvang. Le Roux sal Suid-Afrika op 16 [[16 November|November]] 2024 by die Mej. Heelal Kompetisie in [[Meksiko]] verteenwoordig. == Uitslae == [[Mia le Roux]] het die kompetisie gewen, die eerste dowe Suid-Afrikaner wat dit vermag het.<ref>{{cite web |last1=Winter |first1=Joseph |title=Mia le Roux is first deaf winner of Miss South Africa |url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/c1l5nrge372o |website=BBC News |publisher=BBC |access-date=11 August 2024 |date=11 Augustus 2024}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Saadjie}} {{Mejuffrou Suid-Afrika}} {{Normdata}} [[Kategorie:Mejuffrou Suid-Afrika]] [[Kategorie:Skoonheidkompetise]] [[Kategorie:Modelle]] cl536ro4u37nalf9swjloje9puuel3j 2919056 2919055 2026-07-24T10:35:49Z Aliwal2012 39067 [[:Kategorie:Skoonheidkompetise]] verwyder ([[Wikipedia:HotCat|HotCat.js]]) 2919056 wikitext text/x-wiki '''Mejuffrou Suid-Afrika 2024''' was die 66ste uitgawe van die [[Mejuffrou Suid-Afrika]] kompetisie. Dit was op Saterdag, 10 Augustus 2024 by die SunBet Arena in [[Pretoria]] gehou. [[Mia le Roux]] van die Wes-Kaap was die wenner van die kompetisie, sy het haar kroon by voorganger [[Natasha Joubert (Mej. SA 2023)|Natasha Joubert]] van [[Gauteng]] ontvang. Le Roux sal Suid-Afrika op 16 [[16 November|November]] 2024 by die Mej. Heelal Kompetisie in [[Meksiko]] verteenwoordig. == Uitslae == [[Mia le Roux]] het die kompetisie gewen, die eerste dowe Suid-Afrikaner wat dit vermag het.<ref>{{cite web |last1=Winter |first1=Joseph |title=Mia le Roux is first deaf winner of Miss South Africa |url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/c1l5nrge372o |website=BBC News |publisher=BBC |access-date=11 August 2024 |date=11 Augustus 2024}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Saadjie}} {{Mejuffrou Suid-Afrika}} {{Normdata}} [[Kategorie:Mejuffrou Suid-Afrika]] [[Kategorie:Modelle]] 7m7486ysjb5wgtit0aenq8v9dt2sb75 0 418729 2918958 2900975 2026-07-23T16:14:25Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2918958 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Mogoeng Mogoeng.png|duimnael|Mogoeng Mogoeng in 2019.]] '''Mogoeng Thomas Reetsang Mogoeng''' (gebore [[14 Januarie]] [[1961]]) is 'n Suid-Afrikaanse regsgeleerde wat vanaf 8 September 2011 tot sy aftrede op 11 Oktober 2021 as die [[hoofregter van Suid-Afrika]] gedien het.<ref name=":1">{{Cite web|url = http://www.constitutionalcourt.org.za/site/judges/justicemogoengmogoeng/index1.html|title = Profile: Justice Mogoeng Mogoeng|website = Constitutional Court of South Africa|access-date = 3 September 2024|archive-date = 22 April 2016|archive-url = https://web.archive.org/web/20160422170421/http://www.constitutionalcourt.org.za/site/judges/justicemogoengmogoeng/index1.html|url-status = dead}}</ref><ref name="whoswho">{{cite web|title=Who's Who SA: Mogoeng Mogoeng|url=http://www.whoswho.co.za/mogoeng-mogoeng-7577|access-date=24 Mei 2013|archive-date=16 April 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130416062411/http://www.whoswho.co.za/mogoeng-mogoeng-7577|url-status=dead}}</ref><ref name="oxtoby">{{cite journal|last=Oxtoby|first=Chris|title=New Appointments to the Constitutional Court 2009-2012|year=2013|journal=South African Law Journal|pages=219–230}}</ref> ==Vroeë lewe== Mogoeng is op 14 Januarie 1961 in Goo-Mokgatha (Koffiekraal) dorpie naby [[Zeerust]] in die [[ Noord-Wesprovinsie]] gebore. <ref name=oxtoby/> Sy pa was 'n mynwerker en sy ma 'n huishulp.<ref name=":0">{{Cite web|url = http://www.historicalpapers.wits.ac.za/inventories/inv_pdfo/AG3368/AG3368-M57-001-jpeg.pdf|title = Constitutional Court Oral History Project: Mogoeng Mogoeng|date = 2 Februarie 2012}}{{Dooie skakel|date=Desember 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Mogoeng het op hoërskool polities aktief geword, waaruit hy kortstondig geskors is omdat hy 'n gedenkteken vir die slagoffers van die [[Soweto-opstand]] georganiseer het.<ref name=":0" /> Mogoeng het 'n B.Juris in 1983 van die Universiteit van Zoeloeland en 'n Baccalaureus in Regte in 1985 van die Universiteit van Natal ontvang.<ref name=":1" /> Daar was hy aktief in die [[Azanian People's Organisation|Azanian Students' Movement]] gedurende 'n tyd van ernstige onderdrukking deur die [[SAW]].<ref name=":0" /> Vanaf 1985 het hy vir die regering van [[Bophuthatswana]] gewerk as 'n hooggeregshofaanklaer in [[Mahikeng]];<ref name=":1" /> hoewel werk vir 'n bantoestan gestigmatiseer is, was Mogoeng verplig om dit vir vyf jaar te doen om sy regeringsbeurs terug te betaal.<ref name=":0" /> Hy het in 1989 'n Magister in Regte per korrespondensie aan die [[Universiteit van Suid-Afrika]] verwerf.<ref name=":1" /> Mogoeng het Bophuthatswana se staatsdiens die volgende jaar verlaat om as 'n advokaat te begin praktiseer.<ref name=":1" /> Na 'n kort tydperk by die Johannesburgse Balie, het Mogoeng na Mahikeng teruggekeer, waar hy vir ses jaar gepraktiseer het <ref name="whoswho" /> Hy was die voorsitter van Lawyers for Human Rights se Bophuthatswana-afdeling en 'n deeltydse dosent aan die Universiteit van Bophuthatswana (nou [[Noordwes-Universiteit]]).<ref name=":1" /><ref name=":0" /> Hy was ook lid van die Nywerheidshof van Suid-Afrika. Mogoeng het in 1992 vir 'n jaar lesings in strafreg en strafprosesreg aan die Universiteit van KwaZulu-Natal gegee. Tussen 1994 en 1997 was Mogoeng 'n direksielid van talle Suid-Afrikaanse maatskappye, insluitend MetLife Suid-Afrika, en ondernemings in staatsbesit. Hy het ook vir die Suid-Afrikaanse Verkiesingskommissie gewerk. In 1997 is hy as regter van die Noordwes Hooggeregshof aangestel. In 2000 het hy na die Arbeidsappèlhof van Suid-Afrika verhuis voordat hy twee jaar later as Hoofregter na die Noordwes Hooggeregshof teruggekeer het. Hy het hierdie pos beklee tot 2009. Hy is toe as regter by die Konstitusionele Hof van die Republiek van Suid-Afrika aangestel. [[Jacob Zuma]] het hom op 8 September 2011 as hoofregter van die konstitusionele hof aangestel en hy het [[Sandile Ngcobo]] opgevolg. <ref>o.V. Zuma picks Mogoeng as chief justice, [[Mail & Guardian]], 2005-08-16, [http://mg.co.za/article/2011-08-16-zuma-picks-mogoeng-as-chief-justice online] Besoek 2013-06-26</ref> ==Kontroversies== Sy aanstelling as hoofregter van die konstitusionele hof van Suid-Afrika het nasionaal sowel as internasionaal kritiek ontvang.<ref>{{cite web|url=http://www.polity.org.za/article/is-the-appointment-of-justice-mogoeng-mogoeng-as-chief-justice-in-the-interest-of-the-people-2011-09-08|title=Is the Appointment of Justice Mogoeng Mogoeng as Chief Justice in the Interest of the People?|accessdate=2013-06-26|author=Emily Kinama|publisher=Institute for Security Studies|language=englisch}}</ref><ref>o.V.], Nobel winners join battle to stop South African judge landing top job, The Scotsman, 2011-09-08, [http://www.scotsman.com/the-scotsman/international/nobel-winners-join-battle-to-stop-south-african-judge-landing-top-job-1-1832369] , besoek </ref> Mogoeng het self hierdie kritiek toegeskryf aan sy aktiewe betrokkenheid by die Christian Winner's Chapel, waar hy aktief is as lekeprediker.<ref>Charl du Plessis, Mogoeng and the prophet, [[City Press]], 2013-05-19, http://www.citypress.co.za/news/mogoeng-and-the-prophet/wayback=20130522202203</ref> Mogoeng word daarvan beskuldig dat hy in die loop van hierdie aktiwiteit gesamentlik verantwoordelik was vir doodvonnisse, wat uitgelê is sonder dat die beskuldigdes voldoende geleenthede gebied is om hulself te verdedig.<ref>https://www.news24.com/citypress/SouthAfrica/News/Mogoeng-death-row-outcry-20110827, Mogoeng death row outcry, besoek 2021-11-22</ref> Mogoeng se herhaalde verskynings en uitsprake, waarin hy sy Christelike fundamentalistiese wêreldbeskouing openlik ten toon gestel het, is met openbare kritiek tegemoet gekom. Mogoeng het hom in die openbaar uitgespreek teen verpligte [[inenting]], wat hy gedeeltelik met godsdienstige redes gestaaf het.<ref>Ismail Lagardien, https://www.dailymaverick.co.za/opinionista/2020-12-15-mogoeng-is-not-just-wrong-he-is-also-dangerous-mainly-because-people-take-him-seriously/ OPINIONISTA: Mogoeng is not just wrong, he is also dangerous – mainly because people take him seriously. 2020-12-15, besoek 2021-11-22</ref><ref>Pontsho Pilane, https://www.news24.com/citypress/voices/the-real-danger-of-mogoeng-mogoeng-20201213 Mogoeng’s Christian fanaticism has far-reaching consequences for SA. Besoek 2021-11-22</ref><ref>Modidima Mannya, https://www.news24.com/citypress/columnists/modidimamannya/mogoeng-has-caused-huge-damage-to-the-judiciary-20201215 ,Mogoeng has caused huge damage to the judiciary. Besoek op 2021-11-22</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Mogoeng, Mogoeng}} [[Kategorie:Hoofregters van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Geboortes in 1961]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse regsgeleerdes]] [[Kategorie:Alumni van die Universiteit van Suid-Afrika]] nvw1dd7p8pbdwyu9uh9vwfsjjqu1g7u 0 421105 2919023 2892417 2026-07-24T08:29:27Z Wouterhagens 7149 image added 2919023 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Dada Morero.jpg|duimnael|Dada Morero]] '''Sello Enoch Dada Morero''' is 'n [[Suid-Afrikaanse]] [[politikus]] wat sedert 16 Augustus 2024 die [[Burgemeester van Johannesburg|burgemeester]] van [[Stad Johannesburg Metropolitaanse Munisipaliteit| Johannesburg]] is, 'n pos wat hy voorheen vir 25 dae beklee het, van 30 September 2022 tot 25 Oktober 2022 toe die voormalige burgemeester, [[Mpho Phalatse]], heraangestel is d.m.v. die howe. Morero is die streekvoorsitter van die [[African National Congress]] in [[Johannesburg]]. ==Politieke loopbaan== Morero is 'n voormalige COSAS (Congress of the South African Students) studenteleier. Hy het voorheen vir twee termyne gedien as die streeksekretaris van die African National Congress in Johannesburg.<ref>{{Cite web |title=ANC elects new leadership in Johannesburg and Ekurhuleni |url=https://www.businesslive.co.za/bd/politics/2018-07-01-anc-elects-new-leadership-in-johannesburg-and-ekurhuleni/ |access-date=2022-10-01 |website=BusinessLIVE |language=en-ZA}}</ref> Op 5 Junie 2022 het Morero die adjunk-streekvoorsitter Eunice Mgcina verslaan om die volgende streeksvoorsitter van die ANC te word, met 153 stemme teenoor Mgcina se 143 stemme.<ref>{{Cite web |last=Moichela |first=Kamogelo |title=Dada Morero elected the new ANC chairperson of Joburg |url=https://www.iol.co.za/news/politics/dada-morero-elected-the-new-anc-chairperson-of-joburg-9b5a0921-e8b0-490a-9b25-206b1e1dcc2e |access-date=2022-10-01 |website=www.iol.co.za |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Dada Morero elected as Joburg ANC regional chairperson |url=https://www.sowetanlive.co.za/news/south-africa/2022-06-05-dada-morero-elected-as-joburg-anc-regional-chairperson/ |access-date=2022-10-01 |website=SowetanLIVE |language=en-ZA}}</ref> Ná die ineenstorting van die [[Demokratiese Alliansie|DA]]-geleide koalisieregering in die Stad Johannesburg en die daaropvolgende verwydering van die DA-burgemeester [[Mpho Phalatse]] in 'n mosie van wantroue, is Morero op 30 September 2022 tot burgemeester verkies.<ref>{{Cite web |last=Mafisa |first=Itumeleng |title=ANC back in power in Johannesburg, Dada Morero elected mayor |url=https://www.iol.co.za/the-star/news/anc-back-in-power-in-johannesburg-dada-morero-elected-mayor-e358ef61-82e5-426b-b896-319681415679 |access-date=2022-10-01 |website=www.iol.co.za |language=en}}</ref> Hy is verkies met die hulp van die DA se voormalige koalisievennote, die [[Patriotic Alliance|Patriotiese Alliansie]] en die [[Congress of the People]].<ref>{{Cite web |title=ANC’s Dada Morero elected Joburg’s new mayor |url=https://www.businesslive.co.za/bd/politics/2022-09-30-ancs-dada-morero-elected-joburgs-new-mayor/ |access-date=2022-10-01 |website=BusinessLIVE |language=en-ZA}}</ref><ref>{{Cite web |last=Masuabi |first=Queenin |date=2022-09-30 |title=COUNCIL CALAMITY: A dramatic Friday as City of Joburg elects Dada Morero as mayor after Mpho Phalatse gets the chop |url=https://www.dailymaverick.co.za/article/2022-09-30-dramatic-friday-joburg-elects-dada-morero-as-mayor-as-phalatse-gets-chop/ |access-date=2022-10-01 |website=Daily Maverick |language=en}}</ref> Hy is die volgende dag in die amp beëdig.<ref>{{Cite web |title=The ANC's Dada Morero sworn in as Joburg mayor |url=https://ewn.co.za/0001/01/01/the-anc-s-dada-morero-sworn-in-as-new-joburg-mayor |access-date=2022-10-01 |website=ewn.co.za |language=en}}</ref> Op 25 Oktober 2022 het die Suid-Gautengse Hooggeregshof beslis dat sy verkiesing as burgemeester onwettig was, en Phalatse as burgemeester met onmiddellike effek heringestel.<ref>{{Cite web |first=Nomazima|last=Nkosi |title=Court rules election of Dada Morero as Joburg mayor unlawful |url=https://www.sowetanlive.co.za/news/south-africa/2022-10-25-court-rules-election-of-dada-morero-as-joburg-mayor-unlawful/ |access-date=2023-11-21 |website=SowetanLIVE |language=en-ZA}}</ref> Phalatse is uiteindelik in Januarie 2023 as burgemeester uitgestem en vervang met [[Thapelo Amad]] van die [[Al Jama-ah]]-party; Morero is deur Amad as lid van die Burgemeesterskomitee vir Finansies aangestel.<ref>{{Cite web |last=Ramushwana |first=Alpha |title=Joburg Mayor Thapelo Amad announces members of mayoral committee |url=https://ewn.co.za/2023/02/02/joburg-mayor-thapelo-amad-announces-members-of-mayoral-committee |access-date=2023-11-21 |website=ewn.co.za |language=en}}</ref> Amad het later in April 2023 as burgemeester bedank en is die volgende maand vervang met mede-Al Jama-ah-raadslid [[Kabelo Gwamanda]]; Morero het gebly as MMC vir Finansies.<ref>{{Cite web |last=Ramushwana |first=Alpha |title=New Joburg mayor Gwamanda keeps predecessor's mayoral committee intact |url=https://ewn.co.za/2023/05/05/new-joburg-mayor-gwamanda-keeps-predecessor-s-mayoral-committee-intact |access-date=2023-11-21 |website=ewn.co.za |language=en}}</ref> [[Cyril Ramaphosa]], ANC-president en -president van Suid-Afrika, het op 21 Augustus 2023 tydens 'n toespraak by 'n ANC-geleentheid in Gauteng gesê Morero moet weer burgemeester van die metro wees.<ref>{{Cite web |title=Dada Morero should be Joburg mayor again, says Ramaphosa |url=https://www.timeslive.co.za/politics/2023-08-21-dada-morero-should-be-joburg-mayor-again-says-ramaphosa/ |access-date=2023-11-21 |website=TimesLIVE |language=en-ZA}}</ref> Op 16 Augustus 2024 is Morero vir 'n tweede, nie-opeenvolgende, termyn as Johannesburgse burgemeester verkies, wat Kabelo Gwamanda vervang.<ref>{{cite news |last=Mafisa |first=Itumeleng |date=16 August 2024 |title=BREAKING: Morero elected as Johannesburg mayor again! |url=https://www.citizen.co.za/news/morero-elected-as-johannesburg-mayor-again/ |work=The Citizen |location=Johannesburg |access-date=16 Augustus 2024}}</ref> ==Verwysings== {{verwysings|2}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Morero, Dada}} [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse politici]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse burgemeesters]] ewp1q19b4wuxct1if6zr3hw1shtvmd8 0 428381 2919045 2767024 2026-07-24T09:34:46Z Aliwal2012 39067 2919045 wikitext text/x-wiki {{F1 seisoen | Vorige = 1984 | Huidige = 1985 | Volgende = 1986 }} [[Lêer:FIA_Formula_One_World_Championship_Logo.png|regs|120px]] Die '''[[1985]] [[Formule Een|Formule 1-seisoen]]''' was die 39ste FIA Formule Een Wêreldkampioenskapseisoen. Dit het op 7 April begin en op 3 November ná sestien wedrenne geëindig. Die bestuurderskampioenskap is deur [[Alain Prost]] in 'n [[McLaren]]-renmotor gewen. {{Multiple image | perrow = 3 | total_width = 450 | align = left | image1 = Anefo 933-1302 Huub Rothengatter, Alain Prost, Niki Lauda 29.10.1984 Prost crop.jpg | caption1 = [[Alain Prost]] (foto in 1984) het sy eerste van vier bestuurderskampioenskappe gemaklik met 23 punte gewen. | image2 = SCA 0029 MICHELE ALBORETO - Ferrari F 1-87 - 1987 neg. 125 10x15 R (cropped).JPG | caption2 = [[Michele Alboreto]] (foto in 1987) was tweede vir [[Scuderia Ferrari|Ferrari]]. | image3 = Anefo 932-2378 Keke Rosberg, Zandvoort, 03-07-1982 - Restoration.jpg | caption3 = [[Keke Rosberg]] was derde in 'n [[Williams Grand Prix Engineering|Williams]]. }} {{clear}} {{Multiple image | perrow = 3 | align = left | image1 = ProstAlain McLarenMP4-2B 1985.jpg | caption1 = McLaren wen die 1985 vervaardigerskampioenskap | image2 = Alboreto 1985-08-02.jpg | caption2 = Ferrari was 2de in die 1985 vervaardigerskampioenskap | image3 = Keke Rosberg Williams FW10 1985 German GP.jpg | caption3 = Williams eindig 3de in die 1985 vervaardigerskampioenskap }} {{Formule Een-seisoene}} [[Kategorie:Formule Een-seisoene]] h4r94lorrq2iqbuva35xznih6erylth 0 428382 2919044 2767028 2026-07-24T09:33:47Z Aliwal2012 39067 2919044 wikitext text/x-wiki {{F1 seisoen | Vorige = 1983 | Huidige = 1984 | Volgende = 1985 }} [[Lêer:FIA_Formula_One_World_Championship_Logo.png|regs|120px]] Die '''[[1984]] [[Formule Een|Formule 1-seisoen]]''' was die 38ste FIA Formule Een Wêreldkampioenskapseisoen. Dit het op 25 Maart begin en op 21 Oktober ná sestien wedrenne geëindig. Die bestuurderskampioenskap is deur [[Niki Lauda]] gewen. {{Multiple image | perrow = 3 | align = left | total_width = 200 | image1 = Anefo_933-1302_Niki_Lauda_29.10.1984.jpg | caption1 = [[Niki Lauda]] wen sy derde en laaste bestuurderskampioenskap met [[McLaren]]. | image2 = Anefo 933-1302 Huub Rothengatter, Alain Prost, Niki Lauda 29.10.1984 Prost crop.jpg | caption2 = Lauda se spanmaat [[Alain Prost]] is tweede met net 'n halwe punt agterstand. | image3 = Anefo 932-2371 Elio de Angelis 03.07.1982.jpg | caption3 = Elio de Angelis eindig op derde vir [[Team Lotus|Lotus]]. }} {{clear}} {{Multiple image | perrow = 3 | align = left | total_width = 200 | image1 = Lauda McLaren MP4-2 1984 Dallas F1.jpg | caption1 = McLaren wen die 1984 vervaardigerskampioenskap nadat hulle 12 uit 16 renne gewen het | image2 = Arnoux Ferrari 126C4 1984 Dallas F1.jpg | caption2 = Ferrari is tweede in die 1984 vervaardigerskampioenskap. | image3 = Mansell Lotus 95T Dallas 1984 F1.jpg | caption3 = Lotus eindig derde in die 1984 vervaardigerskampioenskap. }} {{Formule Een-seisoene}} [[Kategorie:Formule Een-seisoene]] aqre5qrj9r13hqqmqfgfhw9lxhjagdg 0 428383 2919059 2888322 2026-07-24T11:38:50Z Aliwal2012 39067 uitgebrei uit Britse wiki 2919059 wikitext text/x-wiki {{F1 seisoen | Vorige = 1982 | Huidige = 1983 | Volgende = 1984 }} [[Lêer:FIA_Formula_One_World_Championship_Logo.png|regs|120px]] Die '''[[1983]] [[Formule Een|Formule 1-seisoen]]''' was die 37ste FIA Formule Een Wêreldkampioenskapseisoen. Dit het op 13 Maart begin en op 15 Oktober ná vyftien wedrenne geëindig. Die bestuurderskampioenskap is deur die Brasilianer [[Nelson Piquet]] in 'n [[Brabham]]-renmotor gewen. <br/> <br/> ==Grands Prix uitslae== {|class="wikitable" style=font-size:85% !Ronde ![[Lys van Formule Een Grands Prix|Grand Prix]] !Voorste wegspringplek !Vinnigste ronde !Wenner<br/>(renjaer) !Wenner<br/>(vervaardiger) !Verslag |- ! 1 | {{flagicon|BRA|1968}} [[Brasiliaanse Grand Prix]] | {{flagicon|FIN}} [[Keke Rosberg]] | {{flagicon|BRA}} [[Nelson Piquet]] | {{flagicon|BRA}} [[Nelson Piquet]] | {{flagicon|GBR}} [[Brabham]]-[[BMW]] | [[1983 Brasiliaanse Grand Prix|Report]] |- ! 2 |nowrap| {{flagicon|USA}} [[Las Vegas Grand Prix|Verenigde State Wes Grand Prix]] | {{flagicon|FRA}} [[Patrick Tambay]] | {{flagicon|AUT}} [[Niki Lauda]] | {{flagicon|GBR}} [[John Watson]] | {{flagicon|GBR}} [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | [[1983 Verenigde State Wes Grand Prix|Report]] |- ! 3 | {{flagicon|FRA}} [[Franse Grand Prix]] | {{flagicon|FRA}} [[Alain Prost]] | {{flagicon|FRA}} [[Alain Prost]] | {{flagicon|FRA}} [[Alain Prost]] | {{flagicon|FRA}} [[Renault F1|Renault]] | [[1983 Franse Grand Prix|Report]] |- ! 4 | {{flagicon|ITA}} [[San Marino Grand Prix]] | {{flagicon|FRA}} [[René Arnoux]] | {{flagicon|ITA}} [[Riccardo Patrese]] | {{flagicon|FRA}} [[Patrick Tambay]] | {{flagicon|ITA}} [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | [[1983 San Marino Grand Prix|Report]] |- ! 5 | {{flagicon|MON}} [[Monaco Grand Prix]] | {{flagicon|FRA}} [[Alain Prost]] | {{flagicon|BRA}} [[Nelson Piquet]] | {{flagicon|FIN}} [[Keke Rosberg]] | {{flagicon|GBR}} [[Williams Grand Prix Engineering|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | [[1983 Monaco Grand Prix|Report]] |- ! 6 | {{flagicon|BEL}} [[Belgiese Grand Prix]] | {{flagicon|FRA}} [[Alain Prost]] | {{flagicon|ITA}} [[Andrea de Cesaris]] | {{flagicon|FRA}} [[Alain Prost]] | {{flagicon|FRA}} [[Renault F1|Renault]] | [[1983 Belgiese Grand Prix|Report]] |- ! 7 | {{flagicon|USA}} [[Detroit Grand Prix]] | {{flagicon|FRA}} [[René Arnoux]] | {{flagicon|GBR}} [[John Watson]] | {{flagicon|ITA}} [[Michele Alboreto]] | {{flagicon|GBR}} [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | [[1983 Detroit Grand Prix|Report]] |- ! 8 | {{flagicon|CAN}} [[Kanadese Grand Prix]] | {{flagicon|FRA}} [[René Arnoux]] | {{flagicon|FRA}} [[Patrick Tambay]] | {{flagicon|FRA}} [[René Arnoux]] | {{flagicon|ITA}} [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | [[1983 Kanadese Grand Prix|Report]] |- ! 9 | {{flagicon|GBR}} [[Britse Grand Prix]] | {{flagicon|FRA}} [[René Arnoux]] | {{flagicon|FRA}} [[Alain Prost]] | {{flagicon|FRA}} [[Alain Prost]] | {{flagicon|FRA}} [[Renault F1|Renault]] | [[1983 Britse Grand Prix|Report]] |- ! 10 | {{flagicon|FRG}} [[Duitse Grand Prix]] | {{flagicon|FRA}} [[Patrick Tambay]] | {{flagicon|FRA}} [[René Arnoux]] | {{flagicon|FRA}} [[René Arnoux]] | {{flagicon|ITA}} [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | [[1983 Duitse Grand Prix|Report]] |- ! 11 | {{flagicon|AUT}} [[Oostenrykse Grand Prix]] | {{flagicon|FRA}} [[Patrick Tambay]] | {{flagicon|FRA}} [[Alain Prost]] | {{flagicon|FRA}} [[Alain Prost]] | {{flagicon|FRA}} [[Renault F1|Renault]] | [[1983 Oostenrykse Grand Prix|Report]] |- ! 12 | {{flagicon|NED}} [[Nederlandse Grand Prix]] | {{flagicon|BRA}} [[Nelson Piquet]] | {{flagicon|FRA}} [[René Arnoux]] | {{flagicon|FRA}} [[René Arnoux]] | {{flagicon|ITA}} [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | [[1983 Nederlandse Grand Prix|Report]] |- ! 13 | {{flagicon|ITA}} [[Italiaanse Grand Prix]] | {{flagicon|ITA}} [[Riccardo Patrese]] | {{flagicon|BRA}} [[Nelson Piquet]] | {{flagicon|BRA}} [[Nelson Piquet]] | {{flagicon|GBR}} [[Brabham]]-[[BMW]] | [[1983 Italiaanse Grand Prix|Report]] |- ! 14 | {{flagicon|GBR}} [[Europese Grand Prix]] | {{flagicon|ITA}} [[Elio de Angelis]] | {{flagicon|GBR}} [[Nigel Mansell]] | {{flagicon|BRA}} [[Nelson Piquet]] | {{flagicon|GBR}} [[Brabham]]-[[BMW]] | [[1983 Europese Grand Prix|Report]] |- ! 15 | {{flagicon|ZAF|1928}} [[Suid-Afrikaanse Grand Prix]] | {{flagicon|FRA}} [[Patrick Tambay]] | {{flagicon|BRA}} [[Nelson Piquet]] | {{flagicon|ITA}} [[Riccardo Patrese]] | {{flagicon|GBR}} [[Brabham]]-[[BMW]] | [[1983 Suid-Afrikaanse Grand Prix|Report]] |- |} {{Multiple image | perrow = 3 | total_width = 350 | align = left | image1 = Piquet a Monza 1983.JPG | caption1 = Die Brasilianer [[Nelson Piquet]] wen sy tweede bestuurderskampioenskap met 'n 2-punt-voorsprong vir [[Brabham]]. | image2 = Anefo 933-1302 Huub Rothengatter, Alain Prost, Niki Lauda 29.10.1984 Prost crop.jpg | caption2 = [[Alain Prost]] (foto in 1984) van die [[Renault F1|Equipe Renault Elf]]-span eindig in die tweede plek, ondanks die feit dat hy meeste van die seisoen voorgeloop het. | image3 = Rene Arnoux WSR2008 HU.png | caption3 = [[René Arnoux]] (foto in 2008), eindig derde in 'n Ferrari, 10 punte agter Piquet. }} {{clear}} {{Multiple image | perrow = 3 | align = left | image1 = Ferrari F1 126 C3 Arnoux 1983 (cropped).jpg | caption1 = Ferrari wen die 1983 vervaardigerskampioenskap met die 126C3. | image2 = Renault RE 40 1983 Mulhouse FRA 001.JPG | caption2 = Renault eindig tweede met die RE40. | image3 = Nelson Piquet driving Brabham BT52 2013 Goodwood Festival of Speed.jpg | caption3 = [[Brabham]]-[[BMW]] was derde met die BT52. }} {{Formule Een-seisoene}} [[Kategorie:Formule Een-seisoene]] 22vcbgbokvnjbzouytvlrp2x8uplr6w 0 428398 2918947 2852276 2026-07-23T15:12:12Z Aliwal2012 39067 2918947 wikitext text/x-wiki {{F1 seisoen | Vorige = 1981 | Huidige = 1982 | Volgende = 1983 }} [[Lêer:FIA_Formula_One_World_Championship_Logo.png|regs|120px]] Die '''[[1982]] [[Formule Een|Formule 1-seisoen]]''' was die 36ste FIA Formule Een Wêreldkampioenskapseisoen. Dit het op 23 Januarie begin en op 25 September ná sestien wedrenne geëindig. Die bestuurderskampioenskap is deur die Fin [[Keke Rosberg]] in 'n [[Scuderia Ferrari]]-renmotor gewen. [[Beeld:Anefo 932-2378 Keke Rosberg, Zandvoort, 03-07-1982 - Restoration.jpg|duimnael|regs|200px|[[Keke Rosberg]] het sy eerste en enigste wêreldkampioenskap vir [[Williams Grand Prix Engineering|Williams]] gewen met 44 punte]] [[Beeld:Didier Pironi (Zandvoort 1982).jpg|duimnael|regs|[[Scuderia Ferrari|Ferrari]] wen die vervaardigerskampioenskap met die 126C2.]] {{Formule Een-seisoene}} [[Kategorie:Formule Een-seisoene]] khpeuqvj3g2b96uvoni722pnz0dduii 2919057 2918947 2026-07-24T11:11:51Z Aliwal2012 39067 +Uitslag 2919057 wikitext text/x-wiki {{F1 seisoen | Vorige = 1981 | Huidige = 1982 | Volgende = 1983 }}<!-- [[Lêer:FIA_Formula_One_World_Championship_Logo.png|regs|120px]] --> Die '''[[1982]] [[Formule Een|Formule 1-seisoen]]''' was die 36ste FIA Formule Een Wêreldkampioenskapseisoen. Dit het op 23 Januarie begin en op 25 September ná sestien wedrenne geëindig. Die bestuurderskampioenskap is deur die Fin [[Keke Rosberg]] in 'n [[Scuderia Ferrari]]-renmotor gewen. ==Grands Prix uitslae== {|class="wikitable" style=font-size:85% !Ronde ![[Lys van Formule Een Grands Prix|Grand Prix]] !Voorste wegspringplek !Vinnigste ronde !Wenner<br/>(renjaer) !Wenner<br/>(vervaardiger) !Verslag |- ! scope="row" | 1 | {{flagicon|ZAF|1928}} [[Suid-Afrikaanse Grand Prix]] | {{flagicon|FRA}} [[René Arnoux]] | {{flagicon|FRA}} [[Alain Prost]] | {{flagicon|FRA}} [[Alain Prost]] | {{flagicon|FRA}} [[Renault F1|Renault]] | [[1982 Suid-Afrikaanse Grand Prix|Verslag]] |- ! scope="row" | 2 | {{flagicon|BRA}} [[Brasiliaanse Grand Prix]] | {{flagicon|FRA}} [[Alain Prost]] | {{flagicon|FRA}} [[Alain Prost]] | {{flagicon|FRA}} [[Alain Prost]] | {{flagicon|FRA}} [[Renault F1|Renault]] | [[1982 Brasiliaanse Grand Prix|Verslag]] |- ! scope="row" | 3 |nowrap| {{flagicon|USA}} [[Las Vegas Grand Prix|Verenigde State Wes Grand Prix]] |nowrap| {{flagicon|ITA}} [[Andrea de Cesaris]] | {{flagicon|AUT}} [[Niki Lauda]] | {{flagicon|AUT}} [[Niki Lauda]] |nowrap| {{flagicon|GBR}} [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | [[1982 Verenigde State Wes Grand Prix|Verslag]] |- ! scope="row" | 4 | {{flagicon|ITA}} [[San Marino Grand Prix]] | {{flagicon|FRA}} [[René Arnoux]] | {{flagicon|FRA}} [[Didier Pironi]] | {{flagicon|FRA}} [[Didier Pironi]] | {{flagicon|ITA}} [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | [[1982 San Marino Grand Prix|Report]] |- ! scope="row" | 5 | {{flagicon|BEL}} [[Belgiese Grand Prix]] | {{flagicon|FRA}} [[Alain Prost]] | {{flagicon|GBR}} [[John Watson]] | {{flagicon|GBR}} [[John Watson]] | {{flagicon|GBR}} [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | [[1982 Belgiese Grand Prix|Verslag]] |- ! scope="row" | 6 | {{flagicon|MCO}} [[Monaco Grand Prix]] | {{flagicon|FRA}} [[René Arnoux]] |nowrap| {{flagicon|ITA}} [[Riccardo Patrese]] |nowrap| {{flagicon|ITA}} [[Riccardo Patrese]] |nowrap| {{flagicon|GBR}} [[Brabham]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | [[1982 Monaco Grand Prix|Verslag]] |- ! scope="row" | 7 | {{flagicon|USA}} [[Detroit Grand Prix]] | {{flagicon|FRA}} [[Alain Prost]] | {{flagicon|FRA}} [[Alain Prost]] | {{flagicon|GBR}} [[John Watson]] | {{flagicon|GBR}} [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | [[1982 Detroit Grand Prix|Verslag]] |- ! scope="row" | 8 | {{flagicon|CAN}} [[Kanadese Grand Prix]] | {{flagicon|FRA}} [[Didier Pironi]] | {{flagicon|FRA}} [[Didier Pironi]] | {{flagicon|BRA}} [[Nelson Piquet]] | {{flagicon|GBR}} [[Brabham]]-[[BMW]] | [[1982 Kanadese Grand Prix|Verslag]] |- ! scope="row" | 9 | {{flagicon|NED}} [[Nederlandse Grand Prix]] | {{flagicon|FRA}} [[René Arnoux]] | {{flagicon|GBR}} [[Derek Warwick]] | {{flagicon|FRA}} [[Didier Pironi]] | {{flagicon|ITA}} [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | [[1982 Nederlandse Grand Prix|Verslag]] |- ! scope="row" | 10 | {{flagicon|GBR}} [[Britse Grand Prix]] | {{flagicon|FIN}} [[Keke Rosberg]] | {{flagicon|GBR}} [[Brian Henton]] | {{flagicon|AUT}} [[Niki Lauda]] | {{flagicon|GBR}} [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | [[1982 Britse Grand Prix|Verslag]] |- ! scope="row" | 11 | {{flagicon|FRA}} [[Franse Grand Prix]] | {{flagicon|FRA}} [[René Arnoux]] | {{flagicon|ITA}} [[Riccardo Patrese]] | {{flagicon|FRA}} [[René Arnoux]] | {{flagicon|FRA}} [[Renault F1|Renault]] | [[1982 Franse Grand Prix|Verslag]] |- ! scope="row" | 12 | {{flagicon|FRG}} [[Duitse Grand Prix]] | {{flagicon|FRA}} [[Didier Pironi]] | {{flagicon|BRA}} [[Nelson Piquet]] | {{flagicon|FRA}} [[Patrick Tambay]] | {{flagicon|ITA}} [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | [[1982 Duitse Grand Prix|Verslag]] |- ! scope="row" | 13 | {{flagicon|AUT}} [[Oostenrykse Grand Prix]] | {{flagicon|BRA}} [[Nelson Piquet]] | {{flagicon|BRA}} [[Nelson Piquet]] | {{flagicon|ITA}} [[Elio de Angelis]] | {{flagicon|GBR}} [[Team Lotus|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | [[1982 Oostenrykse Grand Prix|Verslag]] |- ! scope="row" | 14 | {{flagicon|FRA}} [[Switserse Grand Prix]] | {{flagicon|FRA}} [[Alain Prost]] | {{flagicon|FRA}} [[Alain Prost]] | {{flagicon|FIN}} [[Keke Rosberg]] | {{flagicon|GBR}} [[Williams Grand Prix Engineering|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | [[1982 Switserse Grand Prix|Verslag]] |- ! scope="row" | 15 | {{flagicon|ITA}} [[Italiaanse Grand Prix]] | {{flagicon|USA}} [[Mario Andretti]] | {{flagicon|FRA}} [[René Arnoux]] | {{flagicon|FRA}} [[René Arnoux]] | {{flagicon|FRA}} [[Renault F1|Renault]] | [[1982 Italiaanse Grand Prix|Verslag]] |- ! scope="row" | 16 | {{flagicon|USA}} [[Caesars Palace Grand Prix]] | {{flagicon|FRA}} [[Alain Prost]] | {{flagicon|ITA}} [[Michele Alboreto]] | {{flagicon|ITA}} [[Michele Alboreto]] | {{flagicon|GBR}} [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | [[1982 Caesars Palace Grand Prix|Verslag]] |-class="sortbottom" |colspan="9" style="background-color:#EAECF0;text-align:center"|'''Bron:'''<ref name=raceresults>{{cite web|title=1982 Race Results|url=https://www.formula1.com/en/results.html/1982/races.html|website=formula1.com|publisher=Formula One World Championship Limited|access-date=16 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180316211444/https://www.formula1.com/en/results.html/1982/races.html|archive-date=16 March 2018}}</ref> |} [[Beeld:Anefo 932-2378 Keke Rosberg, Zandvoort, 03-07-1982 - Restoration.jpg|duimnael|links|180px|[[Keke Rosberg]] het sy eerste en enigste wêreldkampioenskap vir [[Williams Grand Prix Engineering|Williams]] met 44 punte gewen.]] [[Beeld:Didier Pironi (Zandvoort 1982).jpg|duimnael|senter|[[Scuderia Ferrari|Ferrari]] wen die vervaardigerskampioenskap met die 126C2.]] {{clearleft}} ==Verwysings== {{Verwysings}} {{Formule Een-seisoene}} [[Kategorie:Formule Een-seisoene]] 3gh0ljbc4s7auqmlqr9ew9d06gzklpz 0 428399 2918944 2767294 2026-07-23T15:07:25Z Aliwal2012 39067 Formule 1-uitslae--ek moet dringend die renjaer [[Alan Jones]] skep! 2918944 wikitext text/x-wiki {{F1 seisoen | Vorige = 1980 | Huidige = 1981 | Volgende = 1982 }} [[Lêer:FIA_Formula_One_World_Championship_Logo.png|regs|120px]] Die '''[[1981]] [[Formule Een|Formule 1-seisoen]]''' was die 35ste FIA Formule Een Wêreldkampioenskapseisoen. Dit het op 15 Maart begin en op 17 Oktober ná vyftien wedrenne geëindig. Die bestuurderskampioenskap is deur die Brasilianer [[Nelson Piquet]] in 'n [[Brabham]]-renmotor gewen. ==Grands Prix uitslae== {|class="wikitable" style=font-size:85% !Ronde ![[Lys van Formule Een Grands Prix|Grand Prix]] !Voorste wegspringplek !Vinnigste ronde !Wenner<br/>(renjaer) !Wenner<br/>(vervaardiger) !Verslag |- ! 1 | {{flagicon|USA}} [[Las Vegas Grand Prix|Verenigde State Wes Grand Prix]] | {{flagicon|ITA}} [[Riccardo Patrese]] | {{flagicon|AUS}} [[Alan Jones]] | {{flagicon|AUS}} [[Alan Jones]] | {{flagicon|GBR}} [[Williams Grand Prix Engineering|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | [[1981 Verenigde State Wes Grand Prix|Verslag]] |- ! 2 | {{flagicon|BRA}} [[Brasiliaanse Grand Prix]] | {{flagicon|BRA}} [[Nelson Piquet]] | {{flagicon|CHE}} [[Marc Surer]] | {{flagicon|ARG}} [[Carlos Reutemann]] | {{flagicon|GBR}} [[Williams Grand Prix Engineering|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | [[1981 Brasiliaanse Grand Prix|Verslag]] |- ! 3 | {{flagicon|ARG}} [[Argentynse Grand Prix]] | {{flagicon|BRA|1968}} [[Nelson Piquet]] | {{flagicon|BRA|1968}} [[Nelson Piquet]] | {{flagicon|BRA|1968}} [[Nelson Piquet]] | {{flagicon|GBR}} [[Brabham]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | [[1981 Argentynse Grand Prix|Verslag]] |- ! 4 | {{flagicon|ITA}} [[San Marino Grand Prix]] | {{flagicon|CAN}} [[Gilles Villeneuve]] | {{flagicon|CAN}} [[Gilles Villeneuve]] | {{flagicon|BRA}} [[Nelson Piquet]] | {{flagicon|GBR}} [[Brabham]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | [[1981 San Marino Grand Prix|Verslag]] |- ! 5 | {{flagicon|BEL}} [[Belgiese Grand Prix]] | {{flagicon|ARG}} [[Carlos Reutemann]] | {{flagicon|ARG}} [[Carlos Reutemann]] | {{flagicon|ARG}} [[Carlos Reutemann]] | {{flagicon|GBR}} [[Williams Grand Prix Engineering|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | [[1981 Belgiese Grand Prix|Verslag]] |- ! 6 | {{flagicon|MCO}} [[Monaco Grand Prix]] | {{flagicon|BRA}} [[Nelson Piquet]] | {{flagicon|AUS}} [[Alan Jones]] | {{flagicon|CAN}} [[Gilles Villeneuve]] | {{flagicon|ITA}} [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | [[1981 Monaco Grand Prix|Verslag]] |- ! 7 | {{flagicon|ESP}} [[Spaanse Grand Prix]] | {{flagicon|FRA}} [[Jacques Laffite]] | {{flagicon|AUS}} [[Alan Jones]] | {{flagicon|CAN}} [[Gilles Villeneuve]] | {{flagicon|ITA}} [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | [[1981 Spaanse Grand Prix|Verslag]] |- ! 8 | {{flagicon|FRA}} [[Franse Grand Prix]] | {{flagicon|FRA}} [[René Arnoux]] | {{flagicon|FRA}} [[Alain Prost]] | {{flagicon|FRA}} [[Alain Prost]] | {{flagicon|FRA}} [[Renault F1|Renault]] | [[1981 Franse Grand Prix|Verslag]] |- ! 9 | {{flagicon|GBR}} [[Britse Grand Prix]] | {{flagicon|FRA}} [[René Arnoux]] | {{flagicon|FRA}} [[René Arnoux]] | {{flagicon|GBR}} [[John Watson]] | {{flagicon|GBR}} [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | [[1981 Britse Grand Prix|Verslag]] |- ! 10 | {{flagicon|FRG}} [[Duitse Grand Prix]] | {{flagicon|FRA}} [[Alain Prost]] | {{flagicon|AUS}} [[Alan Jones]] | {{flagicon|BRA}} [[Nelson Piquet]] | {{flagicon|GBR}} [[Brabham]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | [[1981 Duitse Grand Prix|Verslag]] |- ! 11 | {{flagicon|AUT}} [[Oostenrykse Grand Prix]] | {{flagicon|FRA}} [[René Arnoux]] | {{flagicon|FRA}} [[Jacques Laffite]] | {{flagicon|FRA}} [[Jacques Laffite]] | {{flagicon|FRA}} [[Equipe Ligier|Talbot Ligier]]-[[Equipe Matra Sports|Matra]] | [[1981 Oostenrykse Grand Prix|Verslag]] |- ! 12 | {{flagicon|NED}} [[Nederlandse Grand Prix]] | {{flagicon|FRA}} [[Alain Prost]] | {{flagicon|AUS}} [[Alan Jones]] | {{flagicon|FRA}} [[Alain Prost]] | {{flagicon|FRA}} [[Renault F1|Renault]] | [[1981 Nederlandse Grand Prix|Verslag]] |- ! 13 | {{flagicon|ITA}} [[Italiaanse Grand Prix]] | {{flagicon|FRA}} [[René Arnoux]] | {{flagicon|ARG}} [[Carlos Reutemann]] | {{flagicon|FRA}} [[Alain Prost]] | {{flagicon|FRA}} [[Renault F1|Renault]] | [[1981 Italiaanse Grand Prix|Verslag]] |- ! 14 | {{flagicon|CAN}} [[Kanadese Grand Prix]] | {{flagicon|BRA}} [[Nelson Piquet]] | {{flagicon|GBR}} [[John Watson]] | {{flagicon|FRA}} [[Jacques Laffite]] | {{flagicon|FRA}} [[Equipe Ligier|Talbot Ligier]]-[[Equipe Matra Sports|Matra]] | [[1981 Kanadese Grand Prix|Verslag]] |- ! 15 | {{flagicon|USA}} [[Caesars Palace Grand Prix]] | {{flagicon|ARG}} [[Carlos Reutemann]] | {{flagicon|FRA}} [[Didier Pironi]] | {{flagicon|AUS}} [[Alan Jones]] | {{flagicon|GBR}} [[Williams Grand Prix Engineering|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | [[1981 Caesars Palace Grand Prix|Verslag]] |- |} {{Multiple image | perrow = 3 | align = left | image1 = Piquet a Monza 1983.JPG | caption1 = [[Nelson Piquet]] wen die eerste van sy 3 bestuurderskampioenskappe met die [[Brabham]]span. | image2 = Reutemann and Williams at 1981 Dutch Grand Prix additional crop.jpg | caption2 = [[Carlos Reutemann]] in 'n [[Williams Grand Prix Engineering|Williams]], was tweede in die bestuurderskampioenskap, slegs een punt agter Piquet. | image3 = Alan Jones 1980.jpg | caption3 = Reutemann se spanmaat, Alan Jones, was derde in die bestuurderskampioenskap }} {{Formule Een-seisoene}} [[Kategorie:Formule Een-seisoene]] 5bm2s6x78o20pc4rj9sbobkac6kjaq6 2919039 2918944 2026-07-24T09:05:50Z Aliwal2012 39067 /* Grands Prix uitslae */ 2919039 wikitext text/x-wiki {{F1 seisoen | Vorige = 1980 | Huidige = 1981 | Volgende = 1982 }} [[Lêer:FIA_Formula_One_World_Championship_Logo.png|regs|120px]] Die '''[[1981]] [[Formule Een|Formule 1-seisoen]]''' was die 35ste FIA Formule Een Wêreldkampioenskapseisoen. Dit het op 15 Maart begin en op 17 Oktober ná vyftien wedrenne geëindig. Die bestuurderskampioenskap is deur die Brasilianer [[Nelson Piquet]] in 'n [[Brabham]]-renmotor gewen. ==Grands Prix uitslae== {|class="wikitable" style=font-size:85% !Ronde ![[Lys van Formule Een Grands Prix|Grand Prix]] !Voorste wegspringplek !Vinnigste ronde !Wenner<br/>(renjaer) !Wenner<br/>(vervaardiger) !Verslag |- ! 1 | {{flagicon|USA}} [[Las Vegas Grand Prix|Verenigde State Wes Grand Prix]] | {{flagicon|ITA}} [[Riccardo Patrese]] | {{flagicon|AUS}} [[Alan Jones]] | {{flagicon|AUS}} [[Alan Jones]] | {{flagicon|GBR}} [[Williams Grand Prix Engineering|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | [[1981 Verenigde State Wes Grand Prix|Verslag]] |- ! 2 | {{flagicon|BRA}} [[Brasiliaanse Grand Prix]] | {{flagicon|BRA}} [[Nelson Piquet]] | {{flagicon|CHE}} [[Marc Surer]] | {{flagicon|ARG}} [[Carlos Reutemann]] | {{flagicon|GBR}} [[Williams Grand Prix Engineering|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | [[1981 Brasiliaanse Grand Prix|Verslag]] |- ! 3 | {{flagicon|ARG}} [[Argentynse Grand Prix]] | {{flagicon|BRA|1968}} [[Nelson Piquet]] | {{flagicon|BRA|1968}} [[Nelson Piquet]] | {{flagicon|BRA|1968}} [[Nelson Piquet]] | {{flagicon|GBR}} [[Brabham]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | [[1981 Argentynse Grand Prix|Verslag]] |- ! 4 | {{flagicon|ITA}} [[San Marino Grand Prix]] | {{flagicon|CAN}} [[Gilles Villeneuve]] | {{flagicon|CAN}} [[Gilles Villeneuve]] | {{flagicon|BRA}} [[Nelson Piquet]] | {{flagicon|GBR}} [[Brabham]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | [[1981 San Marino Grand Prix|Verslag]] |- ! 5 | {{flagicon|BEL}} [[Belgiese Grand Prix]] | {{flagicon|ARG}} [[Carlos Reutemann]] | {{flagicon|ARG}} [[Carlos Reutemann]] | {{flagicon|ARG}} [[Carlos Reutemann]] | {{flagicon|GBR}} [[Williams Grand Prix Engineering|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | [[1981 Belgiese Grand Prix|Verslag]] |- ! 6 | {{flagicon|MCO}} [[Monaco Grand Prix]] | {{flagicon|BRA}} [[Nelson Piquet]] | {{flagicon|AUS}} [[Alan Jones]] | {{flagicon|CAN}} [[Gilles Villeneuve]] | {{flagicon|ITA}} [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | [[1981 Monaco Grand Prix|Verslag]] |- ! 7 | {{flagicon|ESP}} [[Spaanse Grand Prix]] | {{flagicon|FRA}} [[Jacques Laffite]] | {{flagicon|AUS}} [[Alan Jones]] | {{flagicon|CAN}} [[Gilles Villeneuve]] | {{flagicon|ITA}} [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | [[1981 Spaanse Grand Prix|Verslag]] |- ! 8 | {{flagicon|FRA}} [[Franse Grand Prix]] | {{flagicon|FRA}} [[René Arnoux]] | {{flagicon|FRA}} [[Alain Prost]] | {{flagicon|FRA}} [[Alain Prost]] | {{flagicon|FRA}} [[Renault F1|Renault]] | [[1981 Franse Grand Prix|Verslag]] |- ! 9 | {{flagicon|GBR}} [[Britse Grand Prix]] | {{flagicon|FRA}} [[René Arnoux]] | {{flagicon|FRA}} [[René Arnoux]] | {{flagicon|GBR}} [[John Watson]] | {{flagicon|GBR}} [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | [[1981 Britse Grand Prix|Verslag]] |- ! 10 | {{flagicon|FRG}} [[Duitse Grand Prix]] | {{flagicon|FRA}} [[Alain Prost]] | {{flagicon|AUS}} [[Alan Jones]] | {{flagicon|BRA}} [[Nelson Piquet]] | {{flagicon|GBR}} [[Brabham]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | [[1981 Duitse Grand Prix|Verslag]] |- ! 11 | {{flagicon|AUT}} [[Oostenrykse Grand Prix]] | {{flagicon|FRA}} [[René Arnoux]] | {{flagicon|FRA}} [[Jacques Laffite]] | {{flagicon|FRA}} [[Jacques Laffite]] | {{flagicon|FRA}} [[Equipe Ligier|Talbot Ligier]]-[[Equipe Matra Sports|Matra]] | [[1981 Oostenrykse Grand Prix|Verslag]] |- ! 12 | {{flagicon|NED}} [[Nederlandse Grand Prix]] | {{flagicon|FRA}} [[Alain Prost]] | {{flagicon|AUS}} [[Alan Jones]] | {{flagicon|FRA}} [[Alain Prost]] | {{flagicon|FRA}} [[Renault F1|Renault]] | [[1981 Nederlandse Grand Prix|Verslag]] |- ! 13 | {{flagicon|ITA}} [[Italiaanse Grand Prix]] | {{flagicon|FRA}} [[René Arnoux]] | {{flagicon|ARG}} [[Carlos Reutemann]] | {{flagicon|FRA}} [[Alain Prost]] | {{flagicon|FRA}} [[Renault F1|Renault]] | [[1981 Italiaanse Grand Prix|Verslag]] |- ! 14 | {{flagicon|CAN}} [[Kanadese Grand Prix]] | {{flagicon|BRA}} [[Nelson Piquet]] | {{flagicon|GBR}} [[John Watson]] | {{flagicon|FRA}} [[Jacques Laffite]] | {{flagicon|FRA}} [[Equipe Ligier|Talbot Ligier]]-[[Equipe Matra Sports|Matra]] | [[1981 Kanadese Grand Prix|Verslag]] |- ! 15 | {{flagicon|USA}} [[Caesars Palace Grand Prix]] | {{flagicon|ARG}} [[Carlos Reutemann]] | {{flagicon|FRA}} [[Didier Pironi]] | {{flagicon|AUS}} [[Alan Jones]] | {{flagicon|GBR}} [[Williams Grand Prix Engineering|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | [[1981 Caesars Palace Grand Prix|Verslag]] |- |} {{Multiple image | perrow = 3 | align = left | image1 = Piquet a Monza 1983.JPG | caption1 = [[Nelson Piquet]] wen die eerste van sy 3 bestuurderskampioenskappe met die [[Brabham]]span. | image2 = Reutemann and Williams at 1981 Dutch Grand Prix additional crop.jpg | caption2 = [[Carlos Reutemann]] in 'n [[Williams Grand Prix Engineering|Williams]], was tweede in die bestuurderskampioenskap, slegs een punt agter Piquet. | image3 = Alan Jones 1980.jpg | caption3 = Reutemann se spanmaat, [[Alan Jones]], was derde in die bestuurderskampioenskap. }} {{Formule Een-seisoene}} [[Kategorie:Formule Een-seisoene]] bucvlxegiurs3u3j868ret78xdwfk7h 0 428408 2918942 2767417 2026-07-23T14:24:05Z Aliwal2012 39067 Formule 1-uitslae--ek moet dringend die renjaer [[Alan Jones]] skep! 2918942 wikitext text/x-wiki {{F1 seisoen | Vorige = 1979 | Huidige = 1980 | Volgende = 1981 }} [[Lêer:FIA_Formula_One_World_Championship_Logo.png|regs|120px]] Die '''[[1980]] [[Formule Een|Formule 1-seisoen]]''' was die 34ste FIA Formule Een Wêreldkampioenskapseisoen. Dit het op 13 Januarie begin en op 5 Oktober ná veertien wedrenne geëindig. Die bestuurderskampioenskap is deur Alan Jones in 'n [[Williams Grand Prix Engineering|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]]-renmotor gewen. ==Grands Prix uitslae== {|class="wikitable" style=font-size:85% !Ronde ![[Lys van Formule Een Grands Prix|Grand Prix]] !Voorste wegspringplek !Vinnigste ronde !Wenner<br/>(renjaer) !Wenner<br/>(vervaardiger) !Verslag |- ! 1 | {{flagicon|ARG}} [[Argentynse Grand Prix]] | {{flagicon|AUS}} [[Alan Jones]] | {{flagicon|AUS}} [[Alan Jones]] | {{flagicon|AUS}} [[Alan Jones]] | {{flagicon|GBR}} [[Williams Grand Prix Engineering|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | [[1980 Argentynse Grand Prix|Verslag]] |- ! 2 | {{flagicon|BRA|1968}} [[Brasiliaanse Grand Prix]] | {{flagicon|FRA}} [[Jean-Pierre Jabouille]] | {{flagicon|FRA}} [[René Arnoux]] | {{flagicon|FRA}} [[René Arnoux]] | {{flagicon|FRA}} [[Renault F1|Renault]] | [[1980 Brasiliaanse Grand Prix|Verslag]] |- ! 3 | {{flagicon|ZAF|1928}} [[Suid-Afrikaanse Grand Prix]] | {{flagicon|FRA}} [[Jean-Pierre Jabouille]] | {{flagicon|FRA}} [[René Arnoux]] | {{flagicon|FRA}} [[René Arnoux]] | {{flagicon|FRA}} [[Renault F1|Renault]] | [[1980 Suid-Afrikaanse Grand Prix|Verslag]] |- ! 4 |nowrap|{{flagicon|USA}} [[Las Vegas Grand Prix|Verenigde State Wes Grand Prix]] | {{flagicon|BRA}} [[Nelson Piquet]] | {{flagicon|BRA}} [[Nelson Piquet]] | {{flagicon|BRA}} [[Nelson Piquet]] | {{flagicon|GBR}} [[Brabham]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | [[1980 Verenigde State Wes Grand Prix|Verslag]] |- ! 5 | {{flagicon|BEL}} [[Belgiese Grand Prix]] | {{flagicon|AUS}} [[Alan Jones]] | {{flagicon|FRA}} [[Jacques Laffite]] | {{flagicon|FRA}} [[Didier Pironi]] | {{flagicon|FRA}} [[Equipe Ligier|Ligier]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | [[1980 Belgiese Grand Prix|Verslag]] |- ! 6 | {{flagicon|MCO}} [[Monaco Grand Prix]] | {{flagicon|FRA}} [[Didier Pironi]] | {{flagicon|ARG}} [[Carlos Reutemann]] | {{flagicon|ARG}} [[Carlos Reutemann]] | {{flagicon|GBR}} [[Williams Grand Prix Engineering|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | [[1980 Monaco Grand Prix|Verslag]] |- ! 7 | {{flagicon|FRA}} [[Franse Grand Prix]] | {{flagicon|FRA}} [[Jacques Laffite]] | {{flagicon|AUS}} [[Alan Jones]] | {{flagicon|AUS}} [[Alan Jones]] | {{flagicon|GBR}} [[Williams Grand Prix Engineering|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | [[1980 Franse Grand Prix|Verslag]] |- ! 8 | {{flagicon|GBR}} [[Britse Grand Prix]] | {{flagicon|FRA}} [[Didier Pironi]] | {{flagicon|FRA}} [[Didier Pironi]] | {{flagicon|AUS}} [[Alan Jones]] | {{flagicon|GBR}} [[Williams Grand Prix Engineering|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | [[1980 Britse Grand Prix|Verslag]] |- ! 9 | {{flagicon|FRG}} [[Duitse Grand Prix]] | {{flagicon|AUS}} [[Alan Jones]] | {{flagicon|AUS}} [[Alan Jones]] | {{flagicon|FRA}} [[Jacques Laffite]] | {{flagicon|FRA}} [[Equipe Ligier|Ligier]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | [[1980 Duitse Grand Prix|Verslag]] |- ! 10 | {{flagicon|AUT}} [[Oostenrykse Grand Prix]] | {{flagicon|FRA}} [[René Arnoux]] | {{flagicon|FRA}} [[René Arnoux]] | {{flagicon|FRA}} [[Jean-Pierre Jabouille]] | {{flagicon|FRA}} [[Renault F1|Renault]] | [[1980 Oostenrykse Grand Prix|Verslag]] |- ! 11 | {{flagicon|NED}} [[Nederlandse Grand Prix]] | {{flagicon|FRA}} [[René Arnoux]] | {{flagicon|FRA}} [[René Arnoux]] | {{flagicon|BRA}} [[Nelson Piquet]] | {{flagicon|GBR}} [[Brabham]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | [[1980 Nederlandse Grand Prix|Verslag]] |- ! 12 | {{flagicon|ITA}} [[Italiaanse Grand Prix]] | {{flagicon|FRA}} [[René Arnoux]] | {{flagicon|AUS}} [[Alan Jones]] | {{flagicon|BRA}} [[Nelson Piquet]] | {{flagicon|GBR}} [[Brabham]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | [[1980 Italiaanse Grand Prix|Verslag]] |- ! 13 | {{flagicon|CAN}} [[Kanadese Grand Prix]] | {{flagicon|BRA}} [[Nelson Piquet]] | {{flagicon|FRA}} [[Didier Pironi]] | {{flagicon|AUS}} [[Alan Jones]] | {{flagicon|GBR}} [[Williams Grand Prix Engineering|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | [[1980 Kanadese Grand Prix|Verslag]] |- ! 14 | {{flagicon|USA}} [[Verenigde State Grand Prix]] | {{flagicon|ITA}} [[Bruno Giacomelli]] | {{flagicon|AUS}} [[Alan Jones]] | {{flagicon|AUS}} [[Alan Jones]] | {{flagicon|GBR}} [[Williams Grand Prix Engineering|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | [[1980 Verenigde State Grand Prix|Verslag]] |- |} {{Multiple image | perrow = 3 | align = left | image1 = Alan Jones 1980.jpg | caption1 = Die Australiese renjaer [[Alan Jones]] wen die bestuurderskampioenskap in 'n [[Williams Grand Prix Engineering|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | image2 = Piquet a Monza 1983.JPG | caption2 = Die Brasilianer [[Nelson Piquet]] was tweede in die bestuurderskampioenskap | image3 = Reutemann and Williams at 1981 Dutch Grand Prix additional crop.jpg | caption3 = [[Carlos Reutemann]] was derde in die bestuurderskampioenskap }} {{Formule Een-seisoene}} [[Kategorie:Formule Een-seisoene]] 4ku5utorn3etcuy1q6qfoyagd8uirrb 0 428422 2919036 2767416 2026-07-24T09:04:03Z Aliwal2012 39067 2919036 wikitext text/x-wiki {{F1 seisoen | Vorige = 1978 | Huidige = 1979 | Volgende = 1980 }} [[Lêer:FIA_Formula_One_World_Championship_Logo.png|regs|120px]] Die '''[[1979]] [[Formule Een|Formule 1-seisoen]]''' was die 33ste FIA Formule Een Wêreldkampioenskapseisoen. Dit het op 21 Januarie begin en op 7 Oktober ná vyftien wedrenne geëindig. Die Suid-Afrikaner [[Jody Scheckter]] wen die 1979-Wêreldbestuurderskampioenskap in 'n [[Scuderia Ferrari|Ferrari]]. {{Multiple image | perrow = 3 | align = left | image1 = Jody Scheckter during the 1979 Monaco Grand Prix.jpg | caption1 = Die [[Suid-Afrika]]anse renjaer [[Jody Scheckter]] wen die bestuurderskampioenskap in 'n [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | image2 = Gilles Villeneuve imola 1979 (cropped).jpg | caption2 = Die [[Kanada|Kanadees]] [[Gilles Villeneuve]] was tweede, ook in 'n [[Scuderia Ferrari|Ferrari]].. | image3 = Alan Jones 1980.jpg | caption3 = [[Alan Jones]] van Australië was derde in die bestuurderskampioenskap. }} {{Formule Een-seisoene}} [[Kategorie:Formule Een-seisoene]] ltiw3dtptdyr4rair23m79pafrx5l7t 0 428529 2919040 2767995 2026-07-24T09:10:14Z Aliwal2012 39067 2919040 wikitext text/x-wiki {{F1 seisoen | Vorige = 1974 | Huidige = 1975 | Volgende = 1976 }} [[Lêer:FIA_Formula_One_World_Championship_Logo.png|regs|120px]] Die '''[[1975]] [[Formule Een|Formule 1-seisoen]]''' was die 29ste FIA Formule Een Wêreldkampioenskapseisoen. Dit het op 12 Januarie begin en op 5 Oktober ná sestien wedrenne geëindig. Die [[Oostenryk]]se renjaer [[Niki Lauda]] het sy eerste van drie wêreldbestuurderstitels in 'n [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] gewen. {{Multiple image | perrow = 2 | align = left | image1 = Niki Lauda, Bestanddeelnr 928-0040.jpg | caption1 = [[Niki Lauda]] was die wenner van die 1975-wêreldbestuurderstitel in 'n [[Scuderia Ferrari|Ferrari]]. | image2 = Fittipaldirindo.jpg | caption2 = [[Emerson Fittipaldi]] (foto in 2006) was tweede. }} {{Formule Een-seisoene}} [[Kategorie:Formule Een-seisoene]] 5r7ygz013bm4utyitxw0ex3ip7dqp76 0 455963 2918964 2918701 2026-07-23T18:00:21Z SpesBona 2720 Bygewerk 2918964 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Rugbyspan | land = Paraguay | beeld = Kenteken van die Paraguaanse nasionale rugbyspan.png | unie = [[Paraguaanse Rugbyunie]] (URP) | bynaam = ''Los Yacarés'' (“die kaaimanne”) | embleem = ’n Kaaiman | stadion = [[Estadio Héroes de Curupayty]], [[Luque]] | kapasiteit = 3&nbsp;000 | kaptein = [[Mariano Garcete]] | afrigter = {{vlagikoon|Argentinië}} [[Ricardo Le Fort]] <small>(sedert 2023)</small> | patroon_la1 = _whitehoops | patroon_b1 = _whitehoops | patroon_ra1 = _whitehoops | patroon_sh1 = | patroon_so1 = | linkerarm1 = ff0000 | liggaam1 = ff0000 | regterarm1 = ff0000 | broek1 = 000080 | kouse1 = ff0000 | patroon_la2 = | patroon_b2 = | patroon_ra2 = | patroon_sh2 = | patroon_so2 = | linkerarm2 = 000080 | liggaam2 = FFFFFF | regterarm2 = 000080 | broek2 = 000080 | kouse2 = 000080 | statistiek = Statistiek | toetse = [[Gonzalo Bareiro]] (35)<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;orderby=matches;team=53;template=results;type=player |title=Most matches |publisher=ESPNscrum |accessdate=21 Julie 2026}}</ref> | toptoetspuntebehaler = [[Sergio Alvarenga]] (128)<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;orderby=points;team=53;template=results;type=player |title=Most points |publisher=ESPNscrum |accessdate=21 Julie 2026}}</ref> | meestedrieë = [[Rodrigo Llamosas]] (11)<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;orderby=tries;team=53;template=results;type=player |title=Most tries |publisher=ESPNscrum |accessdate=21 Julie 2026}}</ref> | jongstespeler = | eerste = {{PARru}} 3–21 {{BRAru-r}}<br />([[Asunción]], [[Paraguay]]; 5 September 1970) | grootwen = {{PARru}} 109–0 {{BOLru-r}}<br />(Asunción, Paraguay; 20 September 2019) | grootverloor = {{ARGru}} 152–0 {{PARru-r}}<br />([[Mendoza, Argentinië|Mendoza]], [[Argentinië]]; 1 Mei 2002) | Wêreldbekerverskynings = | jaar = | beste = | url = www.urp.org.py | unieurl = }} Die '''Paraguaanse nasionale rugbyspan''' ([[Spaans]]: ''Selección de rugby de Paraguay'') is die nasionale [[rugby]]span wat [[Paraguay]] in internasionale wedstryde (toetswedstryde) verteenwoordig. Hulle dra die bynaam ''Los Yacarés'' (Spaans vir: “die [[kaaiman]]ne”), ontleen aan die [[Paraguaanse kaaiman]] (''Caiman yacare''). Rugby word in Paraguay geadministreer deur die [[Paraguaanse Rugbyunie]] (''Unión de Rugby del Paraguay'', URP) wat in 1970 gestig is. Paraguay word as die sewende beste rugbyspan in die [[Amerikas]] beskou (ná [[Argentynse nasionale rugbyspan|Argentinië]], die [[Verenigde State se nasionale rugbyspan|Verenigde State]], [[Kanadese nasionale rugbyspan|Kanada]], [[Uruguaanse nasionale rugbyspan|Uruguay]], [[Chileense nasionale rugbyspan|Chili]] en [[Brasiliaanse nasionale rugbyspan|Brasilië]]) en deur [[Wêreldrugby]] as ’n vlak drie-span erken. Die Paraguaanse rugbyspan is tans (Julie 2026) 31ste op Wêreldrugby se wêreldranglys gelys.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.world.rugby/rankings |title=Women’s and Men’s Rankings |publisher=[[Wêreldrugby]] |accessdate=21 Julie 2026}}</ref> Paraguay het in 1970 sy eerste toetswedstryd teen Brasilië gespeel. Die span het tydens die Suid-Amerikaanse Rugbykampioenskap nog geen titel ingepalm nie, een keer in die tweede en twee keer in die derde plek geëindig. Paraguay kon tot dusver nog nie vir ’n [[rugbywêreldbeker]]toernooi kwalifiseer nie. Paraguay speel tradisioneel in gestreepte rooi en wit truie, donkerblou broeke en rooi sokkies – wat aan die kleure van die [[vlag van Paraguay]] ontleen is. == Beheerliggaam == {{Hoofartikel|Paraguaanse Rugbyunie}} Die beheerliggaam vir rugby in Paraguay is die Paraguaanse Rugbyunie (Spaans: ''Unión de Rugby del Paraguay'', URP). Die Paraguaanse Rugbyunie is in 1970 gestig en het in 1989 ’n volle lid van die Internasionale Rugbyvoetbalraad (IRVR; nou [[Wêreldrugby]]) geword.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.world.rugby/organisation/membership/south-america/paraguay |title=Paraguay |publisher=[[Wêreldrugby]] |accessdate=21 Julie 2026}}</ref> Daarbenewens was die Paraguaanse beheerliggaam in 1988 ’n stigtingslid van CONSUR (nou [[Suid-Amerika Rugby]]).<ref name="CONSUR">{{es}} {{cite web |url=https://sudamerica.rugby/espanol/sudamerica-rugby-7#historia |title=Historia |publisher=[[Suid-Amerika Rugby]] |date=2021 |accessdate=21 Julie 2026}}</ref> Die hoogste rugbyliga in die land is die ''Campeonato Paraguayo de Rugby'' wat in 1970 gestig is en tans tussen nege spanne beslis word. In die verlede was die meeste spelers van die Paraguaanse nasionale span uit dié amateurliga afkomstig. Sedert 2020 draf die meeste Paraguaanse spelers egter uit vir die keurspan [[Yacaré]] wat aan die professionele Superrugby Amerikas deelneem. Hieraan neem ook spanne uit [[Argentinië]], [[Brasilië]], [[Chili]], [[Uruguay]] en die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]] deel.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.world.rugby/news/786870/super-rugby-americas-kicks-off |title=Super Rugby Americas kicks off in Argentina |publisher=[[Wêreldrugby]] |date=17 Februarie 2023 |accessdate=21 Julie 2026}}</ref> Van die ander spelers is veral op professionele vlak in [[Europa]] aktief. Naas die amptelike nasionale span roep die Paraguaanse Rugbyunie ook ander keurspanne byeen. Net soos ander rugbylande beskik Paraguay oor ’n o/20-nasionale span wat aan die [[Wêreldrugby o/20-trofee]] deelneem.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.world.rugby/tournaments/u20/trophy |title=World Rugby U20 Trophy |publisher=[[Wêreldrugby]] |accessdate=21 Julie 2026}}</ref> Die ''Paraguay Sevens'' is die Paraguaanse [[sewesrugby]]span en hulle neem aan internasionale toernooie soos Wêreldrugby se Sewesreeks, Sewesrugbywêreldbeker en [[Olimpiese Somerspele]] deel. Kinders en jongmense word reeds op skool aan rugby bekend gestel en na gelang van hul belangstelling en talent begin hulle met hul afrigting. == Geskiedenis == === Invoering en vestiging van rugby === In die buurlande [[Argentinië]] en [[Brasilië]] het in die laat 19de eeu veral Britse emigrante rugby gespeel. Van daar is die spel na Paraguay geneem. In die aan natuurlike hulpbronne ryke land het veral Argentyne, Britte en Franse in die [[mynbou]] gewerk en hulle het rugby in Paraguay help vestig.<ref>{{en}} {{cite book |author=Richard Bath |title=The Complete Book of Rugby |publisher=Seven Oaks Ltd. |date=1997 |ISBN=1-86200-013-1 |pages=72}}</ref> In die 1930’s is die eerste gedokumenteerde rugbywedstryd in Paraguay tussen spelers van [[Cerro Porteño]] en [[Club Olimpia]] (dié land se twee grootste [[sokker]]klubs) gespeel. Daarna het die spel egter stadigaan ontwikkel. In die laat 1960’s is die land se eerste amptelike rugbyklub, die Asunción Rugbyklub, deur twee Britte, twee Argentyne, een Nederlander en een Nieu-Seelander gestig.<ref>{{en}} Chris Thau: ''The South American Scene'' in Nigel Starmer-Smith en Ian Robertson (redakteurs) ''The Whitbread Rugby World '89'' (Lennard Books, 1988, {{ISBN|1-85291-038-0}}) bl. 52</ref> Hulle het nieamptelike wedstryde in die Botaniese Tuin van [[Asunción]] gespeel en vir wedstryde na Argentinië gereis. In 1970 is met die Universiteitsklub van Asunción (CURDA) ’n tweede rugbyklub in Asunción gestig. In die 1970’s en 1980’s is nog rugbyklubs gestig. === Eerste Suid-Amerikaanse Rugbykampioenskappe === In 1970 is die beheerliggaam Paraguaanse Rugbyunie (Spaans: ''Unión de Rugby del Paraguay'', URP) gestig en in dieselfde jaar het die Paraguane vir hul eerste toetswedstryd tuis in Asunción [[Brasiliaanse nasionale rugbyspan|Brasilië]] verwelkom. Een jaar later het hulle vir die eerste keer aan die vastelandse Suid-Amerikaanse Rugbykampioenskap deelgeneem. Hulle het egter swak nederlae gely teen [[Uruguaanse nasionale rugbyspan|Uruguay]], [[Chileense nasionale rugbyspan|Chili]] en [[Argentynse nasionale rugbyspan|Argentinië]], slegs teen Brasilië was die nederlaag minder duidelik.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/40?Stagione=1971 |title=Sudamericano de Rugby 1971 |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=21 Julie 2026}}</ref> Tydens die Suid-Amerikaanse Rugbykampioenskappe in 1973, 1975 en 1979 is die span telkens deur Argentinië, Brasilië, Chili en Uruguay geklop.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/40?Stagione=1973 |title=Sudamericano de Rugby 1973 |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=21 Julie 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/40?Stagione=1975 |title=Sudamericano de Rugby 1975 |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=21 Julie 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/40?Stagione=1979 |title=Sudamericano de Rugby 1979 |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=21 Julie 2026}}</ref> Daarteenoor het Paraguay in 1977 sy eerste oorwinning oor Brasilië aangeteken en die vierde plek behaal.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/40?Stagione=1977 |title=Sudamericano de Rugby 1977 |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=21 Julie 2026}}</ref> Nadat die buurland Argentinië ’n verbod op alle sportiewe ontmoetings met Suid-Afrika geplaas het, is in 1980 die “skaduspan” Sudamérica XV (ook ''Jaguares Sudamericanos'' genoem) gestig. Hoewel die meeste van die spelers Argentyne was, het ook ’n aantal Paraguane vir die span uitgedraf. Die altesaam vyf betrokke beheerliggame het die span nie amptelik erken nie, maar in die geheim geduld. Gedurende die volgende vier jaar het die Sudamérica XV agt keer teen die [[Springbokke]] gespeel, maar hulle kon slegs een wedstryd wen (op 3 April 1982 in [[Bloemfontein]]).<ref>{{fr}} {{cite book |author=Henri Garcia |title=La fabuleuse histoire du rugby |publisher=Éditions de La Martinière |location=[[Parys]] |year=2011 |isbn=978-2-7324-4528-1 |pages=611–612}}</ref> Argentinië, die onoorwonne wenner van al die vorige vastelandse rugbykampioenskappe, het in 1981 nie aan die Suid-Amerikaanse Rugbykampioenskap deelgeneem nie, waardeur die ander deelnemers die kans gehad het om dié toernooi vir die eerste keer ooit te wen. Die Paraguane het egter swak nederlae gely teen beide Uruguay en Chili, terwyl hulle Brasilië kon klop en sodoende die laaste plek vermy het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/40?Stagione=1981 |title=Sudamericano de Rugby 1981 |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=21 Julie 2026}}</ref> Twee jaar later het Argentinië weer aan die toernooi deelgeneem en Paraguay kon slegs die vierde plek ná Argentinië, Uruguay en Chili beklee; in 1985 en 1987 het hulle dieselfde uitslag behaal.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/40?Stagione=1983 |title=Sudamericano de Rugby 1983 |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=21 Julie 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/40?Stagione=1985 |title=Sudamericano de Rugby 1985 |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=21 Julie 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/40?Stagione=1987 |title=Sudamericano de Rugby 1987 |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=21 Julie 2026}}</ref> In 1985 het die Internasionale Rugbyvoetbalraad (IRVR; nou [[Wêreldrugby]]), wat destyds baie eksklusief was en slegs agt lede gehad het, op die invoering van die [[rugbywêreldbeker]]toernooi besluit. Vir die eerste [[Rugbywêreldbeker 1987]] het die IRVR nege spanne vir deelname genooi, maar Paraguay het geen uitnodiging ontvang nie.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://nzhistory.govt.nz/culture/1987-rugby-world-cup/the-world-cup-is-born |title=1987 Rugby World Cup: The long road to the cup |publisher=New Zealand History |date=2021 |accessdate=21 Julie 2026}}</ref> Ná Brasilië se terugkeer in 1989 het die Paraguane tydens die Suid-Amerikaanse Rugbykampioenskappe slegs in die vyfde plek geëindig.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/40?Stagione=1989 |title=Sudamericano de Rugby 1989 |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=21 Julie 2026}}</ref> In dieselfde jaar was die Paraguaanse beheerliggaam een van die stigtingslede van die vastelandse beheerliggaam CONSUR (nou [[Suid-Amerika Rugby]])<ref name="CONSUR" /> wat in 1989 ’n IRVR-lid geword het.<ref>{{en}} {{cite book |author=Richard Bath |title=The Complete Book of Rugby |publisher=Seven Oaks Ltd. |date=1997 |ISBN=1-86200-013-1 |pages=77}}</ref> Aan die [[Rugbywêreldbeker 1991]]-kwalifisering het Paraguay nie deelgeneem nie.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/172?Stagione=1991 |title=1991 Rugby World Cup – American qualifiers |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=21 Julie 2026}}</ref> Aan die begin van die 1990’s het Paraguay beter vertoon in die vastelandse kampioenskap, nadat hulle in 1991 die vierde plek beklee het, het die span in 1993 die derde plek ná Argentinië en Uruguay behaal.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/40?Stagione=1991 |title=Sudamericano de Rugby 1991 |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=21 Julie 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/40?Stagione=1993 |title=Sudamericano de Rugby 1993 |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=21 Julie 2026}}</ref> Die laasgenoemde toernooi het gelyktydig as eerste kwalifiseringsrondte vir die [[Rugbywêreldbeker 1995]] gedien, maar die Paraguane het met hul uitslag nie die volgende rondte gehaal nie. In 1995 het hulle weer die derde plek beklee.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/40?Stagione=1995 |title=Sudamericano de Rugby 1995 |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=21 Julie 2026}}</ref> Die Suid-Amerikaanse Rugbykampioenskappe in 1997 en 1998 het met die vierde plek teleurstellend vir Paraguay verloop.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/40?Stagione=1997 |title=Sudamericano de Rugby 1997 |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=21 Julie 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/40?Stagione=1998 |title=Sudamericano de Rugby 1998 |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=21 Julie 2026}}</ref> Tydens die tussen-in besliste [[Rugbywêreldbeker 1999]]-kwalifisering is Paraguay deur beide Chili en Uruguay geklop.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/172?Stagione=1999 |title=1999 Rugby World Cup – American qualifiers |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=21 Julie 2026}}</ref> === In die nuwe millennium === Van 2000 af is die Suid-Amerikaanse Rugbykampioenskap jaarliks beslis, maar die magsbalans op die vasteland het vir eers nie verander nie. Argentinië, Uruguay en Chili was onoorwinbare teenstanders, slegs teen Brasilië was die span suksesvol.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compsoverview/40 |title=Sudamericano de Rugby – Overview |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=21 Julie 2026}}</ref> Enkele dae voor die afskop van die Suid-Amerikaanse Rugbykampioenskap 2000 het die beheerliggaam sy nasionale span onttrek en aangevoer dat hulle nie genoegsaam mededingend sou wees nie.<ref>{{es}} {{cite web |url=https://www.lr21.com.uy/deportes/28681-los-pumas-se-devoraron-a-los-teros |title=Los Pumas se devoraron a Los Teros |publisher=La Red 21 |date=19 November 2000 |accessdate=21 Julie 2026}}</ref> Een jaar later het die Paraguane swak nederlae gely teen Uruguay, Chile en die Argentynse reserwespan.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/40?Stagione=2001 |title=Sudamericano de Rugby 2001 |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=21 Julie 2026}}</ref> Tydens die Suid-Amerikaanse Rugbykampioenskap 2002 het die ''Yacarés'' hul ergste nederlaag gely: 0–152 teen Argentinië.<ref>{{en}} {{cite book |author=Ray Stubbs |title=The Sports Book |publisher=Dorling Kindersley |year=2009 |isbn=978-1-4053-3697-0 |page=119}}</ref> Tydens die [[Rugbywêreldbeker 2003]]-kwalifisering het die Paraguane Brasilië geklop, maar teen Chili verloor, waarmee hulle die volgende rondte misgeloop het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/172?Stagione=2003 |title=2003 Rugby World Cup – American qualifiers |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=21 Julie 2026}}</ref> Voor die afskop van die Suid-Amerikaanse Rugbykampioenskap 2003 het Paraguay ’n kwalifiserende wedstryd teen Brasilië gewen, waarvolgens hulle in afdeling A kon aanbly. Nietemin is hulle ná nederlae teen al drie die deelnemers tydens die kampioenskap na afdeling B gerelegeer.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/40?Stagione=2003 |title=Sudamericano de Rugby 2003 |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=21 Julie 2026}}</ref> Die Paraguane het dié afdeling in 2004 en 2005 in die eerste plek afgesluit.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/109?Stagione=2004 |title=Sudamericano de Rugby 2004 |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=21 Julie 2026}}</ref><ref name="a2005">{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/109?Stagione=2005 |title=Sudamericano de Rugby 2005 |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=21 Julie 2026}}</ref> Die Suid-Amerikaanse Rugbykampioenskap 2005 was deels gelyktydig die tweede [[Rugbywêreldbeker 2007]]-kwalifiseringsrondte, waar Paraguay Brasilië geklop het, maar deur Chili verslaan is.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/172?Stagione=2007 |title=2007 Rugby World Cup – American qualifiers |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=21 Julie 2026}}</ref> Tydens die Suid-Amerikaanse Rugbykampioenskap 2005 se afdeling B het die Paraguane weer die eerste plek beklee.<ref name="a2005" /> Daarna het hulle eers in 2008 weer aan die vastelandse kampioenskap deelgeneem en in die afdeling B tweede ná Brasilië geëindig, waarmee die span na die hoogste vlak van die Suid-Amerikaanse Rugbykampioenskap gepromoveer is.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/109?Stagione=2008 |title=Sudamericano de Rugby 2008 |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=21 Julie 2026}}</ref> Die Suid-Amerikaanse Rugbykampioenskap 2008 het ook gedien as die eerste [[Rugbywêreldbeker 2011]]-kwalifiseringsrondte, maar slegs Brasilië het met sy eerste groepplek die volgende rondte gehaal.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/172?Stagione=2011 |title=2011 Rugby World Cup – American qualifiers |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=21 Julie 2026}}</ref> Die Suid-Amerikaanse Rugbykampioenskappe in 2009, 2010 en 2011 het Paraguay telkens in die derde plek ná Uruguay, Chili en Brasilië afgesluit.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/40?Stagione=2009 |title=Sudamericano de Rugby 2009 |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=21 Julie 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/40?Stagione=2010 |title=Sudamericano de Rugby 2010 |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=21 Julie 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/40?Stagione=2011 |title=Sudamericano de Rugby 2011 |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=21 Julie 2026}}</ref> Tydens dié toernooie het die na Paraguay gemigreerde [[Australië]]r [[Alex Sharman]] in vyf toetswedstryde vir sy nuwe tuisland gespeel.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://en.espn.co.uk/scrum/rugby/player/305844.html |title=Alex Sharman |publisher=ESPNscrum |accessdate=20 November 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211120180307/http://en.espn.co.uk/scrum/rugby/player/305844.html |archive-date=20 November 2021 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Vir die Suid-Amerikaanse Rugbykampioenskap 2012 is die span weer in afdeling B gegroepeer, wat hulle onoorwonne in die eerste plek afgesluit het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/40?Stagione=2012 |title=Sudamericano de Rugby 2012 |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=21 Julie 2026}}</ref> Die Suid-Amerikaanse Rugbykampioenskap 2013 het Paraguay met ’n nederlaag teen Brasilië in die uitspeelwedstryd afgeskop, waarmee hulle in afdeling B aangebly het, wat hulle beklink het en gepromoveer is.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/109?Stagione=2013 |title=Sudamericano de Rugby 2013 |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=21 Julie 2026}}</ref> Aangesien die uitspeelwedstryd gelyktydig deel was van die [[Rugbywêreldbeker 2015]]-kwalifisering, het die Paraguane dié toernooi misgeloop.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/172?Stagione=2015 |title=2015 Rugby World Cup – American qualifiers |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=21 Julie 2026}}</ref> === Verdere ontwikkeling === Argentinië het vanweë sy oorskakeling na die Suidelike Halfrond se [[Die Rugbykampioenskap|Rugbykampioenskapstoernooi]] van 2014 af nie meer met sy dominerende nasionale span aan die jaarlikse vastelandse toernooi deelgeneem nie. In dieselfde jaar was die Paraguane gelyk op punte met Brasilië en Chili en hulle het met hul beter punteverskil vir die eerste keer die toernooi in die tweede plek ná Uruguay afgesluit.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/40?Stagione=2014 |title=Sudamericano de Rugby 2014 |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=21 Julie 2026}}</ref> Hulle kon egter nie aangaan met dié prestasie nie en het in 2025 slegs die derde plek ná Chili en Uruguay behaal.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/40?Stagione=2015 |title=Sudamericano de Rugby 2015 |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=21 Julie 2026}}</ref> Die Suid-Amerikaanse Rugbykampioenskappe in 2016 en 2017 het nog erger verloop met onderskeidelik die vierde en laaste plek.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/40?Stagione=2016 |title=Sudamericano de Rugby 2016 |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=21 Julie 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/40?Stagione=2017 |title=Sudamericano de Rugby 2017 |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=21 Julie 2026}}</ref> Albei toernooie het ook gedien as die [[Rugbywêreldbeker 2019]]-kwalifisering, waardeur die Paraguane ook dié hooftoernooi misgeloop het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/172?Stagione=2019 |title=2019 Rugby World Cup – American qualifiers |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=21 Julie 2026}}</ref> Tydens die omskepte Suid-Amerikaanse Rugbykampioenskap 2018 het Paraguay slegs die vyfde plek behaal, waarna hulle tydens die 2019-toernooi met die sesde plek nog swakker gevaar het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/40?Stagione=2018 |title=Sudamericano de Rugby 2018 |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=21 Julie 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/40?Stagione=2019 |title=Sudamericano de Rugby 2019 |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=21 Julie 2026}}</ref> In September 2019 het Paraguay in Asunción vir die eerste keer die bure uit Bolivië gehuisves, vir die Boliviane was dit hulle eerste toetswedstryd ooit. Tot in die 20ste minuut kon die gaste goed tred hou, maar die Paraguane het uiteindelik met 109–0 hulle hoogste oorwinning ooit aangeteken.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.americasrugbynews.com/2019/09/21/paraguay-outclass-bolivia-in-historic-test-match/ |title=Paraguay Outclass Bolivia In Historic Test Match |publisher=Americas Rugby News |date=21 September 2019 |accessdate=21 Julie 2026}}</ref> Ná die uitbreek van die wêreldwye [[Covid-19-pandemie]] aan die begin van 2020 kon vir anderhalf jaar geen toetswedstryd gespeel word nie en die Suid-Amerikaanse Rugbykampioenskap is nie beslis nie. Eers in Julie 2021, met die afskop van die [[Rugbywêreldbeker 2023]]-kwalifisering, het die ''Yacaras'' weer aan die internasionale speelprogram deelgeneem. In rondte 1 het hulle egter teen Brasilië vasgeval.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/172?Stagione=2023 |title=2023 Rugby World Cup – American qualifiers |publisher=rugbyarchive.net |date=2023 |accessdate=21 Julie 2026}}</ref> Gedurende die [[2024 midjaarrugbytoetsreeks]] het die Paraguane met [[Hongkongse nasionale rugbyspan|Hongkong]] en [[Belgiese nasionale rugbyspan|België]] vir die eerste keer nie-Suid-Amerikaanse teenstanders gehuisves.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.americasrugbynews.com/2024/04/17/paraguay-joins-annual-july-internationals/ |title=Paraguay Joins Annual July Internationals |publisher=Americas Rugby News |date=17 April 2024 |accessdate=21 Julie 2026}}</ref> Teen Hongkong het die gasheer egter ’n swak nederlaag gely, waarna die nederlaag teen België minder erg was.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.americasrugbynews.com/2024/07/13/hong-kong-blast-past-paraguay-in-asuncion/ |title=Hong Kong Blast Past Paraguay in Asunción |publisher=Americas Rugby News |date=13 Julie 2024 |accessdate=21 Julie 2026}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.americasrugbynews.com/2024/07/21/paraguay-show-great-improvement-in-loss-to-belgium/ |title=Paraguay Show Great Improvement in Loss to Belgium |publisher=Americas Rugby News |date=21 Julie 2024 |accessdate=21 Julie 2026}}</ref> Die Suid-Amerikaanse [[Rugbywêreldbeker 2027]]-kwalifisering het die span in Augustus 2024 in die tweede rondte afgeskop, waar hulle ná swak nederlae teen beide Brasilië en Chili teen Colombia te staan gekom het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/172?Stagione=2027 |title=2027 Rugby World Cup – South American qualifiers |publisher=rugbyarchive.net |date=2025 |accessdate=21 Julie 2026}}</ref> Daar het hulle ’n maklike oorwinning behaal, waarna die Paraguane in Julie 2025 in die tweede rondte se tuis- en wegwedstryde teen die Uruguane swak nederlae gely het, waarop in Oktober 2025 die uitspeelwedstryde teen Brasilië om die derde plek en vir die internasionale uitspeelrondte gevolg het en Paraguay ná twee oorwinnings glo die internasionale uitspeelrondte gehaal het.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.americasrugbynews.com/2025/10/18/paraguay-book-repechage-for-last-spot-at-rugby-world-cup-2027 |title=Paraguay Book Repechage for Last Spot at Rugby World Cup 2027 |publisher=Americas Rugby News |date=18 Oktober 2025 |accessdate=21 Julie 2026}}</ref> Nadat die Paraguaanse beheerliggaam egter kennis geneem het van ’n ongeskikte speler het die Paraguane hulleself vrywillig onttrek en hul plek aan die Brasiliane oorhandig.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.americasrugbynews.com/2025/10/24/paraguays-withdrawal-gives-brazil-rugby-world-cup-2027-lifeline |title=Paraguay’s Withdrawal gives Brazil Rugby World Cup 2027 Lifeline |publisher=Americas Rugby News |date=24 Oktober 2025 |accessdate=21 Julie 2026}}</ref> == Kleure, embleem en bynaam == [[Lêer:Yacare caiman (Caiman yacare) 2.jpg|duimnael|Die [[Paraguaanse kaaiman]], embleem van die Paraguaanse nasionale rugbyspan]] Paraguay speel tradisioneel in ’n gestreepte rooi en wit trui, donkerblou broeke en rooi sokkies, die kleure van die [[Vlag van Paraguay|nasionale vlag]]. Hul alternatiewe trui is wit met donkerblou moue, donkerblou broeke en donkerblou sokkies. Die huidige truiverskaffer is die Uruguaanse sportuitruster Flash en truiborge is die Paraguaanse biermerk Munich Ultra,<ref>{{es}} {{cite web |url=https://www.abc.com.py/empresariales/2024/11/12/munich-ultra-renueva-con-la-union-de-rugby/ |title=Munich Ultra renueva con la Unión de Rugby |publisher=ABC Color |date=12 November 2024 |accessdate=21 Julie 2026}}</ref> asook die Paraguaanse [[ueno bank]]. Die beheerliggaam se kenteken verskyn op die regterbors, die truiverskaffer se kenteken links en die borgkenteken in die middel. Die beheerliggaam [[Paraguaanse Rugbyunie]] se kenteken, wat ook op die trui verskyn, toon ’n [[Paraguaanse kaaiman]] in die nasionale kleure rooi, wit en blou met die afkorting URP daaronder. Die nasionale span se bynaam ''Los Yacarés'' (“die kaaimanne”) is ontleen aan die Spaanse naam van dié reptiel uit die [[Familie (biologie)|familie]] ''[[Alligatoridae]]'' wat wydverspreid in Suid-Amerika voorkom. == Tuisstadion == Paraguay se tuisstadion is die [[Estadio Héroes de Curupayty]] in [[Luque]] naby die hoofstad [[Asunción]] met ’n kapasiteit van 3&nbsp;000. Dit is in besit van die Paraguaanse regering, wat dit deur middel van ’n konsessie-ooreenkoms aan die rugbyunie beskikbaar stel vir gebruik.<ref>{{es}} {{cite web |url=https://edicion.presidencia.gov.py/sala-de-prensa/noticias/gobierno-traves-de-la-snd-habilito-mejoras-en-cancha-de-rugby-del-parque-olimpico |title=Gobierno, a través de la SND habilitó mejoras en cancha de rugby del Parque Olímpico |publisher=Paraguaanse regering |date=25 November 2020 |accessdate=28 Oktober 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221028095611/https://edicion.presidencia.gov.py/sala-de-prensa/noticias/gobierno-traves-de-la-snd-habilito-mejoras-en-cancha-de-rugby-del-parque-olimpico |archive-date=28 Oktober 2022 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Hier word amper al die nasionale span se tuiswedstryde, die [[Yacaré]]-konsessie,<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.americasrugbynews.com/2020/05/20/installations-resume-at-paraguays-heroes-de-curupayty/ |title=Installations Resume at Paraguay’s Héroes de Curupayty |publisher=Americas Rugby News |date=20 Mei 2020 |accessdate=7 September 2025}}</ref> die meeste wedstryde tydens die nasionale rugbykampioenskap en ander rugbybyeenkomste aangebied; buitendien is die rugbybeheerliggaam se hoofkantoor hier gesetel. == Toetswedstryde == Paraguay het 38 van sy 134 toetswedstryde gewen, ’n wenrekord van 28,36%. Paraguay se statistieke in toetswedstryde teen al die lande, in alfabetiese volgorde, is soos volg (korrek teen Julie 2026):<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;team=53;template=results;type=team;view=opposition |title=International Rugby Union Statistics – Paraguay |publisher=ESPNscrum |accessdate=21 Julie 2026}}</ref> {| class="sortable wikitable" ! Teenstander ! Gespeel ! Gewen ! Verloor ! Gelykop ! % Gewen |- bgcolor="#d0ffd0" align="center" |- | {{ARGru}} || 16 || 0 || 16 || 0 || 0,00 |- | {{BELru}} || 1 || 0 || 1 || 0 || 0,00 |- | {{BMUru}} || 1 || 1 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{BOLru}} || 1 || 1 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{BRAru}} || 32 || 13 || 19 || 0 || 40,63 |- | {{CHIru}} || 290 || 1 || 28 || 0 || 3,45 |- | {{COLru}} || 13 || 10 || 3 || 0 || 76,92 |- | {{GUYru}} || 1 || 1 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{HKGru}} || 1 || 0 || 1 || 0 || 0,00 |- | {{CYMru}} || 1 || 1 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{MEXru}} || 2 || 1 || 1 || 0 || 50,00 |- | {{PERru}} || 5 || 5 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{URUru}} || 27 || 0 || 26 || 1 || 0,00 |- | {{VENru}} || 4 || 4 || 0 || 0 || 100,00 |- | align="left" |'''Algeheel''' || '''134''' || '''38''' || '''95''' || '''1''' || '''28,36''' |} == Rekords == === Wêreldbekerrekord === Paraguay kon tot dusver nog nie vir ’n [[rugbywêreldbeker]]toernooi kwalifiseer nie. {| class="wikitable" ! Jaar !! Uitslag |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 1987|1987]] || Nie genooi nie |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 1991|1991]] || Nie deelgeneem nie |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 1995|1995]] || Nie gekwalifiseer nie |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 1999|1999]] || Nie gekwalifiseer nie |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2003|2003]] || Nie gekwalifiseer nie |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2007|2007]] || Nie gekwalifiseer nie |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2011|2011]] || Nie gekwalifiseer nie |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2015|2015]] || Nie gekwalifiseer nie |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2019|2019]] || Nie gekwalifiseer nie |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2023|2023]] || Nie gekwalifiseer nie |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2027|2027]] || Nie gekwalifiseer nie |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2031|2031]] || {{n.v.t.}} |} === Suid-Amerikaanse Rugbykampioenskap === Paraguay neem sedert 1971 aan die Suid-Amerikaanse Rugbykampioenskappe deel. Hulle het sedertdien nog nie ’n toernooi gewen nie en een keer in die tweede en twee keer in die derde plek geëindig. === Amerikaanse Rugbyuitdaagbeker === Paraguay het in 2018 en 2019 aan die Amerikaanse Rugbyuitdaagbeker vir swakker geagte Suid-Amerikaanse spanne ná die Amerikaanse Rugbykampioenskap deelgeneem. Hul beste prestasie was die tweede plek in 2018. === Ander toetswedstryde === In teenstelling met ander tradisionele rugbylande het die Paraguaanse nasionale rugbyspan tydens die amateurtydperk nie oorsese toere onderneem nie en tot in die middel-1990’s slegs wedstryde in Suid-Amerika gespeel. Daarteenoor het hulle deur Suid-Amerika toerende nasionale spanne gehuisves. Deesdae is toetswedstryde teen die spanne van die [[Noordelike Halfrond]] tweekeer per jaar moontlik. Gedurende Juniemaand se midjaarrugbytoetsreeks tree Paraguay as gasheer op en gedurende Novembermaand se eindjaarrugbytoetsreeks reis Paraguay na Europa. In teenstelling met die meeste ander rugbylande speel Paraguay nie vir enige trofee teen sy teenstanders nie. == Spelers == === Huidige span === Die volgende spelers het die Paraguaanse span gevorm tydens die 2024/25-seisoen:<ref>{{en}} {{cite web |url=https://all.rugby/club/paraguay/squad |title=The Paraguay national rugby union team for 2024/2025 |publisher=All Rugby |accessdate=21 Julie 2026}}</ref> {| | valign="top"| {| class="wikitable" |+ Agterspelers ''(zagueros)'' |- ! Speler !! Posisie !! Klub !! Toetswedstryde |- | [[Gonzalo Bareiro]] || [[Skrumskakel]] || [[Yacaré]] || style="text-align:center" | 35 |- | [[Diego Miño]] || Skrumskakel || [[Yacaré]] || style="text-align:center" | 15 |- | [[Héctor Gayoso]] || [[Losskakel]] || [[Yacaré]] || style="text-align:center" | 16 |- | [[Joaquín Mussi]] || Losskakel || [[Yacaré]] || style="text-align:center" | {{0}}7 |- | [[Ramiro Amarilla]] || [[Senter]] || [[Yacaré]] || style="text-align:center" | {{0}}8 |- | [[Rafael Bareiro]] || Senter || [[Yacaré]] || style="text-align:center" | {{0}}9 |- | [[Sebastián Urbieta]] || Senter || [[Yacaré]] || style="text-align:center" | 29 |- | [[Patricio Cabrera]] || [[Vleuel]] || [[Yacaré]] || style="text-align:center" | {{0}}1 |- | [[Juan González]] || Vleuel || [[Yacaré]] || style="text-align:center" | 19 |- | [[Arturo López]] || Vleuel || [[Yacaré]] || style="text-align:center" | 13 |- | [[Gianfranco Parodi]] || Vleuel || [[Yacaré]] || style="text-align:center" | 11 |- | [[Facundo Paiva]] || [[Heelagter]] || [[Yacaré]] || style="text-align:center" | {{0}}8 |} | | valign="top"| {| class="wikitable" |+ Voorspelers ''(delanteros)'' |- ! Speler !! Posisie !! Klub !! Toetswedstryde |- | [[Agustín Benítez Scribano]] || [[Haker]] || [[Yacaré]] || style="text-align:center" | {{0}}4 |- | [[Jordi Chávez]] || Haker || [[Yacaré]] || style="text-align:center" | {{0}}8 |- | [[Lucas Otaño]] || Haker || [[Yacaré]] || style="text-align:center" | {{0}}6 |- | [[Estéfano Aranda]] || [[Stut]] || [[Yacaré]] || style="text-align:center" | 10 |- | [[Camilo Blasco]] || Stut || [[Yacaré]] || style="text-align:center" | 18 |- | [[Daniel Cabral]] || Stut || [[Yacaré]] || style="text-align:center" | 19 |- | [[Cesar Pérez Gauto]] || Stut || [[Yacaré]] || style="text-align:center" | {{0}}4 |- | [[Enrique Quinteros]] || Stut || [[Yacaré]] || style="text-align:center" | 16 |- | [[Mariano Garcete]] [[Lêer:Captain sports.svg|15px|Kaptein]] || [[Slot (rugby)|Slot]] || [[Yacaré]] || style="text-align:center" | 19 |- | [[Juan José Heisecke]] || Slot || [[Yacaré]] || style="text-align:center" | {{0}}9 |- | [[Adrián León]] || Slot || [[Yacaré]] || style="text-align:center" | {{0}}5 |- | [[Ignacio Martínez]] || Slot || [[Yacaré]] || style="text-align:center" | 12 |- | [[Francisco Bareiro]] || [[Losvoorspeler]] || [[Yacaré]] || style="text-align:center" | {{0}}7 |- | [[Ariel Nuñez]] || Losvoorspeler || [[Yacaré]] || style="text-align:center" | 18 |- | [[Mateo Rodriquez]] || Losvoorspeler || [[Yacaré]] || style="text-align:center" | {{0}}3 |- | [[Juan Martín Sebriano]] || Losvoorspeler || [[Yacaré]] || style="text-align:center" | {{0}}2 |} |} === Bekende spelers === Tot dusver is nog geen Paraguaanse speler in Wêreldrugby se Heldesaal opgeneem nie. === Spelerstatistieke === Vervolgens die belangrikste statistieke van Paraguay se spelers. Die spelers wat met <nowiki>*</nowiki> gekenmerk is, is nog aktief en kan hul statistieke verbeter. <small>(Korrek teen Julie 2026)</small> {| | {| class="wikitable" |+ Meeste toetswedstryde<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;team=53;template=results;type=player |title=Total matches played (descending) |publisher=ESPNscrum |accessdate=21 Julie 2026}}</ref> |- ! style="width:50px"| Rang !! style="width:175px"| Naam !! style="width:100px"| Tydperk !! style="width:75px"| Toetswedstryde |- | {{0}}1 || [[Gonzalo Bareiro]] * || 2011–2025 || 35 |- | {{0}}2 || [[Sebastián Urbieta]] * || 2012–2025 || 29 |- | {{0}}3 || [[Gerard Cuttier]] || 2009–2016 || 24 |- | {{0}}4 || [[Juan González]] || 2018–2025 || 22 |- | {{0}}5 || [[Rodrigo Llamosas]] || 2005–2015 || 21 |- | {{0}}6 || [[Carlos Bareiro]] || 2012–2019 || 21 |- | {{0}}7 || [[Sergio Alvarenga]] || 2010–2019 || 21 |- | {{0}}8 || [[Ariel Nuñez]] * || 2019–2025 || 19 |- | {{0}}9 || [[Mariano Garcete]] * || 2018–2025 || 19 |- | 10 || [[Daniel Cabral]] * || 2017–2025 || 19 |} <!-- | {| class="wikitable" |+ Meeste toetswedstryde as kaptein<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?captain=1;class=1;filter=advanced;orderby=matches;team=53;template=results;type=player |title=Total matches played as captain (descending) |publisher=ESPNscrum |accessdate=21 Julie 2026}}</ref> |- ! style="width:50px"| Rang !! style="width:175px"| Naam !! style="width:100px"| Tydperk !! style="width:75px"| Toetswedstryde |- | {{0}}1 || || || |- | {{0}}2 || || || |- | {{0}}3 || || || |- | {{0}}4 || || || |- | {{0}}5 || || || |- | {{0}}6 || || || |- | {{0}}7 || || || |- | {{0}}8 || || || |- | {{0}}9 || || || |- | 10 || || || |} --> |- | {| class="wikitable" |+ Meeste punte aangeteken<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;filter=advanced;orderby=points;team=53;template=results;type=player |title=Total points scored (descending) |publisher=ESPNscrum |accessdate=21 Julie 2026}}</ref> |- ! style="width:50px"| Rang !! style="width:175px"| Naam !! style="width:100px"| Tydperk !! style="width:75px"| Punte |- | {{0}}1 || [[Sergio Alvarenga]] || 2010–2019 || 128 |- | {{0}}2 || [[Rodrigo Llamosas]] || 2005–2015 || {{0}}93 |- | {{0}}3 || [[Sebastián Urbieta]] * || 2012–2025 || {{0}}76 |- | {{0}}4 || [[Walter Hoppe]] || 2001–2008 || {{0}}66 |- | {{0}}5 || [[Gerard Cuttier]] || 2009–2016 || {{0}}61 |- | {{0}}6 || [[Aníbal Rotela]] || 2004–2005 || {{0}}61 |- | {{0}}7 || [[Vicente Amigo]] || 2012–2012 || {{0}}45 |- | {{0}}8 || [[Everhard Heydel]] || 2004–2005 || {{0}}43 |- | {{0}}9 || [[Diego Urrutia]] || 2004–2008 || {{0}}40 |- | 10 || colspan=3 | Twee spelers met 30 punte elk |} | {| class="wikitable" |+ Meeste drieë gedruk<ref>{{en}} {{cite web |url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;filter=advanced;orderby=tries;team=53;template=results;type=player |title=Total tries scored (descending) |publisher=ESPNscrum |accessdate=21 Julie 2026}}</ref> |- ! style="width:50px"| Rang !! style="width:175px"| Naam !! style="width:100px"| Tydperk !! style="width:75px"| Drieë |- | {{0}}1 || [[Rodrigo Llamosas]] || 2005–2013 || 11 |- | {{0}}2 || [[Walter Hoppe]] || 2001–2008 || {{0}}9 |- | {{0}}3 || [[Diego Urrutia]] || 2005–2008 || {{0}}8 |- | {{0}}4 || [[Everhard Heydel]] || 2004–2005 || {{0}}7 |- | {{0}}5 || [[Aníbal Rotela]] || 2004–2005 || {{0}}7 |- | {{0}}6 || [[José Lezcano]] || 2012–2015 || {{0}}6 |- | {{0}}7 || [[Rafael Boccia]] || 2001–2008 || {{0}}6 |- | {{0}}8 || [[Francisco Bareiro]] || 2015–2025 || {{0}}5 |- | {{0}}9 || [[Gerard Cuttier]] || 2010–2015 || {{0}}5 |- | 10 || [[David Sueldo]] || 2003–2005 || {{0}}5 |} |} == Afrigters == Die volgende persone het al as hoofafrigters van die Paraguaanse nasionale rugbyspan gedien: {| class="wikitable sortable" ! Naam !! Tydperk |- | {{vlagikoon|Argentinië}} Pedro Baraldi || 2012–2015 |- | {{vlagikoon|Argentinië}} Eduardo Acosta || 2015–2016 |- | {{vlagikoon|Argentinië}} Nahuel García || 2017–2018 |- | {{vlagikoon|Argentinië}} Raúl Pérez || 2018–2022 |- | {{vlagikoon|Argentinië}} Ricardo Le Fort || sedert 2023 |} == Sien ook == {{Portaal|Rugby|Ru ball.svg}} == Verwysings == {{Verwysings|4}} == Bronnelys == * {{fr}} {{cite book |author=Henri Garcia |title=La fabuleuse histoire du rugby |publisher=Éditions de La Martinière |location=Parys |year=2011 |isbn=978-2-7324-4528-1}} * {{en}} {{cite book |author=Huw Richards |title=A Game for Hooligans: The History of Rugby Union |publisher=Mainstream Publishing |location=Edinburg |year=2007 |isbn=978-1-84596-255-5}} * {{en}} {{cite book |author=Richard Bath |title=The Complete Book of Rugby |publisher=Seven Oaks |year=1997 |isbn=1-86200-013-1}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie|Paraguay national rugby union team|Paraguaanse nasionale rugbyspan}} * {{es}} [https://www.urp.org.py/ Amptelike webwerf van die Paraguaanse Rugbyunie] * {{en}} [https://www.world.rugby/organisation/membership/south-america/paraguay Paraguay by Wêreldrugby] {{Nasionale rugbyspanne}} {{Normdata}} [[Kategorie:Rugby in Paraguay]] [[Kategorie:Nasionale rugbyspanne van Suid-Amerika]] o976mhbacws789pa51uivez8s0z2m9h 0 456146 2918963 2918794 2026-07-23T18:00:09Z SpesBona 2720 Bygewerk, nog besig 2918963 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Rugbyspan | land = Taiwan | beeld = Kenteken van die Taiwannese nasionale rugbyspan.png | unie = [[Chinese Taipei Rugbyvoetbalunie]] (CTRFU) | bynaam = Chinese Taipei | embleem = | kaptein = [[Chien Tzu Fan]] | afrigter = {{vlagikoon|Republiek China}} [[Hung Chi Hsiang]]<ref>{{fr}} {{cite web |url=https://www.asierugby.com/post/hung-chi-hsiang-nommé-sélectionneur-de-taïwan |title=Hung Chi Hsiang nommé sélectionneur de Taïwan |publisher=Asie Rugby |date=13 Junie 2024 |accessdate=30 November 2025}}</ref> <small>(sedert 2024)</small> | stadion = [[Taipei Munisipale Stadion]], [[Taipei]], en [[Nasionale Stadion Kaohsiung]], [[Kaohsiung]] | kapasiteit = | patroon_la1 = | patroon_b1 = _whitehorizontal | patroon_ra1 = | patroon_sh1 = | patroon_so1 = | linkerarm1 = 0000ff | liggaam1 = 0000ff | regterarm1 = 0000ff | broek1 = 000000 | kouse1 = 0000ff | patroon_la2 = | patroon_b2 = _bluehorizontal | patroon_ra2 = | patroon_sh2 = | patroon_so2 = | linkerarm2 = FFFFFF | liggaam2 = FFFFFF | regterarm2 = FFFFFF | broek2 = FFFFFF | kouse2 = FFFFFF | statistiek = | toetse = | toptoetspuntebehaler = | meestedrieë = | jongstespeler = | eerste = {{TPEru}} 9–15 {{KORru-r}}<br />([[Tokio]], [[Japan]]; 8 Maart 1969) | grootwen = {{TPEru}} 86–3 {{SGPru-r}}<br />([[Hongkong]]; 15 November 1988) | grootverloor = {{TPEru}} 3–155 {{JPNru-r}}<br />(Tokio; Japan; 7 Julie 2002) | Wêreldbekerverskynings = | jaar = | beste = | url = www.rocrugby.org.tw | unieurl = }} {{Chinese name |titel = Taiwannese nasionale rugbyspan |beeld = |onderskrif = |beeldbreedte = |TChinees = 中華台北橄欖球代表隊 |VChinees = |Pinyin = ''Zhōnghuá táiběi gǎnlǎnqiú dàibiǎo duì'' |WadeGiles = |Kantonees = |Jyutping = |TaiwanHakka = |Minnanyu = |ander = |betekenis = }} Die '''Taiwannese nasionale rugbyspan''' ([[Chinees]]: 中華台北橄欖球代表隊, [[pinyin]]: ''Zhōnghuá táiběi gǎnlǎnqiú dàibiǎo duì''), deur [[Wêreldrugby]] erken as '''Chinees Taipei''', is die nasionale [[rugby]]span wat die [[Republiek China]] op die eiland [[Taiwan (eiland)|Taiwan]] in internasionale wedstryde (toetswedstryde) verteenwoordig. Vanweë die internationale druk deur die [[Volksrepubliek China]] neem dit aan internasionale toernooie deel onder die naam '''nasionale rugbyspan van Chinese Taipei'''. Rugby word in die Republiek China geadministreer deur die [[Chinese Taipei Rugbyvoetbalunie]] ([[Engels]]: ''Chinese Taipei Rugby Football Union'', CTRFU; Chinees: 中華民國橄欖球協會) wat in 1946 gestig is. Die Republiek China word deur Wêreldrugby as ’n vlak drie-span erken. Die Taiwannese rugbyspan is tans (Juli 2026) 61ste op Wêreldrugby se wêreldranglys gelys.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.world.rugby/rankings |title=Women’s and Men’s Rankings |publisher=[[Wêreldrugby]] |accessdate=30 November 2025}}</ref> Die Republiek China is tradisioneel een van die sterker [[Asië|Asiatiese]] nasionale rugbyspanne ná [[Japannese nasionale rugbyspan|Japan]], [[Hongkongse nasionale rugbyspan|Hongkong]] en [[Koreaanse nasionale rugbyspan|Korea]]. Rugby in die Republiek China dateer uit die Japannese besetting en word sedertdien sterk deur die voormalige koloniale mag beïnvloed. In 1969 het die Republiek China sy eerste toetswedstryd tydens die eerste Asiatiese Kampioenskap teen Suid-Korea gespeel. Hulle het tydens die Asiatiese Beker nog geen titel ingepalm nie en drie keer in die derde plek geëindig. Die Republiek China kon tot dusver nog nie vir ’n [[rugbywêreldbeker]]toernooi kwalifiseer nie. Die Taiwannese span speel tradisioneel in donkerblou truie met wit kleuraksente, swart broeke en donkerblou sokkies. == Beheerliggaam == {{Hoofartikel|Chinese Taipei Rugbyvoetbalunie}} Die beheerliggaam vir rugby in die Republiek China is die Chinese Taipei Rugbyvoetbalunie (Engels: ''Chinese Taipei Rugby Football Union'', CTRFU; Chinees: 中華民國橄欖球協會). Die CTRFU is in 1946 gestig en het in 1988 by die Internasionale Rugbyvoetbalraad (IRVR; nou [[Wêreldrugby]]) aangesluit.<ref name="Wêreldrugby">{{en}} {{cite web |url=https://www.world.rugby/organisation/membership/asia/chinese-taipei |title=Chinese Taipei |publisher=[[Wêreldrugby]] |accessdate=30 November 2025}}</ref> Daarbenewens was die CTRFU in 1968 ’n stigterslid van die Asiatiese Rugbyvoetbalunie (Engels: ''Asian Rugby Football Union'', ARFU; nou [[Asië Rugby]]).<ref name="Asië Rugby">{{en}} {{cite web |url=https://www.asiarugby.com/unions/chinese-taipei/ |title=Chinese Taipei Rugby Football Union |publisher=[[Asië Rugby]] |accessdate=30 November 2025}}</ref> Die hoogste rugbyliga in die Republiek China is die in 2022 gestigte Taiwannese Rugbyliga, waaraan vier spanne deelneem.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rugbyasia247.com/taiwan-rugby-league-2023/ |title=Taiwan Rugby League 2023 |publisher=Rugbyasia247 |date=20 Junie 2023 |accessdate=30 November 2025}}</ref> Die meeste spelers van die Taiwannese nasionale span is uit dié liga afkomstig. Van die ander spelers is veral op professionele vlak in Japan aktief. Naas die amptelike nasionale span roep die CTRFU ook ander keurspanne byeen. Net soos ander rugbylande beskik die Republiek China oor ’n o/20-nasionale span wat aan die [[Wêreldrugby o/20-trofee]] deelneem.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.world.rugby/tournaments/u20/trophy |title=World Rugby U20 Trophy |publisher=[[Wêreldrugby]] |accessdate=30 November 2025}}</ref> Die ''Taiwan Sevens'' is die Taiwannese [[sewesrugby]]span en hulle neem aan internasionale toernooie soos Wêreldrugby se Sewesreeks, Sewesrugbywêreldbeker en [[Olimpiese Somerspele]] deel. Kinders en jongmense word reeds op skool aan rugby bekend gestel en na gelang van hul belangstelling en talent begin hulle met hul afrigting. == Geskiedenis == === Invoering en vestiging van rugby === [[Lêer:Initiaion of taiwans rugby football game monument.jpg|duimnael|’n Standbeeld in [[Nieu-Taipei]] wat die invoering van rugby in Taiwan herdenk]] [[Lêer:Shishou Ka.jpg|duimnael|upright|[[Ke Zhi-zhang]] het in vier toetswedstryde vir Japan uitgedraf en word as pionier van Taiwannese rugby beskou]] Dit is onbekend wanneer rugby vir die eerste keer in [[Taiwan (eiland)|Taiwan]] gespeel is. Gedurende die middel-19de eeu het Europese seemanne van die vroegste rugbywedstryde in Noordoos-Asiatiese hawestede soos [[Shanghai]] en [[Jokohama]] in die buurlande [[Chinese Keiserryk|China]] en [[Japannese Keiserryk|Japan]] gespeel, maar dit is onbekend wanneer dit in Taiwan begin het. In 1895 is Taiwan deur Japan beset en geannekseer, die vernaamste rugbyland in Asië, en rugby is glo daarna deur Japanners na Taiwan gebring.<ref name="Bath75">{{en}} {{cite book |author=Richard Bath |title=The Complete Book of Rugby |publisher=Seven Oaks |year=1997 |isbn=1-86200-013-1 |pages=75}}</ref> Die in 1910 in [[Taipei]] gebore [[Ke Zhi-zhang]] word as een van die pioniers van Taiwannese rugby beskou. In 1930 is hy vir die eerste [[Japannese nasionale rugbyspan|Japannese keurspan]] opgeroep, wat in September ’n aantal wedstryde teen klubs en keurspanne in die Kanadese provinsie [[Brits-Columbië]] gespeel het.<ref>{{zh}} {{cite web |url=http://www.laijohn.com/archives/pc/Koa/Koa,Cchiong/rugby/Lim,Upeng.htm |title=台灣橄欖球王——柯子彰 |publisher=Laijohn |author=Lin Enpeng |date=April 2007 |accessdate=30 November 2025}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://worldrugbymuseum.com/from-the-vaults/international-matches/first-brave-blossoms-on-film |title=First Brave Blossoms on Film |publisher=World Rugby Museum |date=11 November 2022 |accessdate=3 Desember 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221203022419/https://worldrugbymuseum.com/from-the-vaults/international-matches/first-brave-blossoms-on-film |archive-date=3 Desember 2022 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Van 1930 tot 1934 het hy in altesaam vier toetswedstryde vir Japan uitgedraf en een [[Drie (sport)|drie]] gedruk.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://en.espn.co.uk/scrum/rugby/player/3806.html |title=Ke Zhi Zhang |publisher=ESPNscrum |accessdate=6 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230406162834/http://en.espn.co.uk/scrum/rugby/player/3806.html |archive-date=6 April 2023 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Ná die oorhandiging van Taiwan aan die Republiek China en die ontwyking van die [[Kuomintang]] na Taiwan het Ke Zhi-zhang na sy tuisland teruggekeer en daar rugby help vestig. In 1946 was hy, met ondersteuning deur die [[Japannese Rugbyvoetbalunie]], betrokke by die stigting van die [[Chinese Taipei Rugbyvoetbalunie]] (CTRFU).<ref name="Asië Rugby" /> Daarna het hy verskeie wedstryde teen spanne van buurlande soos Japan, Suid-Korea en Thailand help reël om dié spel op Taiwan gewild te maak.<ref>{{ja}} {{cite web |url=https://www.nippon.com/hk/japan-topics/g00773/?pnum=4 |title=臺灣橄欖球之星──柯子彰：一位擔任日本代表隊隊長的臺灣選手的軌跡 |publisher=Nippon.com |author=Yi Qingmiao |date=1 November 2019 |accessdate=30 November 2025}}</ref> === Eerste Asiatiese Rugbykampioenskappe === Die Taiwannese rugby het egter ook ’n tweede hupstoot gekry. Die sterk groei van dié land se ekonomie sedert die 1950’s het tot ’n sterk samewerking tussen Japannese en Taiwannese maatskappye gelei. Aan die begin het die [[eilandstaat]] ’n tekort aan rugbyvelde gehad, maar genoeg hulpbronne en administrateurs soos Lin Chang Tang het gehelp om die spel by skole te vestig.<ref name="Bath75" /> In 1968 was die Republiek China een van die Asiatiese Rugbyvoetbalunie (Engels: ''Asian Rugby Football Union'', ARFU; nou [[Asië Rugby]]) se stigterslede; die ander was [[Hongkong]], [[Japan]], [[Maleisië]], [[Singapoer]], [[Suid-Korea]] en [[Thailand]].<ref name="Asië Rugby" /> In Maart 1969 het die Taiwanese aan die eerste Asiatiese Rugbykampioenskap in Japan deelgeneem, waar hulle [[Koreaanse nasionale rugbyspan|Suid-Korea]] kon klop, maar teen [[Hongkongse nasionale rugbyspan|Hongkong]], [[Thaise nasionale rugbyspan|Thailand]] en Japan verloor het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/156?Stagione=1969 |titel=1969 Asian Rugby Championship |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=30 November 2025}}</ref> Daarna het die Taiwannese eers weer in 1976 aan die Asiatiese Rugbykampioenskap deelgeneem, waar hulle [[Maleisiese nasionale rugbyspan|Maleisië]] verslaan het, maar deur Japan, Thailand en Suid-Korea geklop is.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/156?Stagione=1976 |titel=1976 Asian Rugby Championship |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=30 November 2025}}</ref> Van die 1980’s af het Taiwan gereeld aan die Asiatiese Rugbykampioenskap deelgeneem en teen die meeste Asiatiese buurlande met ’n rugbytradisie begin speel, insluitende Hongkong, Japan, Suid-Korea, Thailand, Maleisië, [[Sri Lankaanse nasionale rugbyspan|Sri Lanka]] en [[Singapoerse nasionale rugbyspan|Singapoer]]. Beide Japan en Suid-Korea was onoorwinbare teenstanders en Hongkong was mededingend, waardeur Taiwan gemengde resultate teen sy bure aangeteken het. Só het hulle in 1980 die uitspeelwedstryd om die derde plek gehaal, maar teen Hongkong vasgeval.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/156?Stagione=1980 |titel=1980 Asian Rugby Championship |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=30 November 2025}}</ref> In 1982 is hulle in die groepfase uitgeskakel, terwyl hulle in 1984 met die derde plek hul beste prestasie tot dusver behaal het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/156?Stagione=1982 |titel=1982 Asian Rugby Championship |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=30 November 2025}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/156?Stagione=1984 |titel=1984 Asian Rugby Championship |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=30 November 2025}}</ref> Tydens die Asiatiese Rugbykampioenskappe in 1986 en 1988 is die Taiwannese telkens in die uitspeelwedstryd om die derde plek verslaan.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/156?Stagione=1986 |titel=1986 Asian Rugby Championship |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=30 November 2025}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/156?Stagione=1988 |titel=1988 Asian Rugby Championship |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=30 November 2025}}</ref> In dié tyd het Japan en Suid-Korea hulleself as vername rugbylande in Asië gevestig en teen mekaar om die kroon meegeding.<ref>{{en}} {{cite book |author=Richard Bath |title=The Complete Book of Rugby |publisher=Seven Oaks |year=1997 |isbn=1-86200-013-1 |pages=70}}</ref> In vergelyking met hul Asiatiese teenstanders was Taiwannese spelers volgens hulle grote en gewig benadeel, maar spoed en deursettingsvermoë van spelers soos [[Chae Wei Che]], [[Chang Chyi-Ming]] en [[Tseng Chi Ming]] het die Republiek China in dié tyd as die vierde beste span in Asië gevestig (ná Japan, Suid-Korea en Hongkong).<ref name="Bath75" /> In 1985 het die Internasionale Rugbyvoetbalraad (IRVR; nou [[Wêreldrugby]]), wat destyds baie eksklusief was en slegs agt lede gehad het, op die invoering van die [[rugbywêreldbeker]]toernooi besluit. Vir die eerste [[Rugbywêreldbeker 1987]] het die IRVR nege spanne vir deelname genooi, maar die Republiek China het geen uitnodiging ontvang nie.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://nzhistory.govt.nz/culture/1987-rugby-world-cup/the-world-cup-is-born |title=1987 Rugby World Cup: The long road to the cup |publisher=New Zealand History |date=2021 |accessdate=30 November 2025}}</ref> In 1988 het Taiwan by die IRVR aangesluit,<ref name="Wêreldrugby" /> maar hulle het nie aan die [[Rugbywêreldbeker 1991]]-kwalifisering deelgeneem nie.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/175?Stagione=1991 |title=1991 Rugby World Cup – Asia/Oceania qualifiers |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=30 November 2025}}</ref> In 1990 is die span in die groepfase uitgeskakel, waarna hulle tydens die Asiatiese Rugbykampioenskappe in 1992, 1994 en 1996 die uitspeelwedstryd om die derde plek gehaal en telkens verloor het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/156?Stagione=1990 |titel=1990 Asian Rugby Championship |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=30 November 2025}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/156?Stagione=1992 |titel=1992 Asian Rugby Championship |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=30 November 2025}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/156?Stagione=1994 |titel=1994 Asian Rugby Championship |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=30 November 2025}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/156?Stagione=1996 |titel=1996 Asian Rugby Championship |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=30 November 2025}}</ref> Die Asiatiese Rugbykampioenskap 1994 was deel van die [[Rugbywêreldbeker 1995]]-kwalifisering, waardeur die span die hooftoernooi in Suid-Afrika misgeloop het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/173?Stagione=1995 |title=1995 Rugby World Cup – Asian qualifiers |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=30 November 2025}}</ref> Taiwan het die [[Rugbywêreldbeker 1999]]-kwalifisering in 1997 in rondte 2 afgeskop, waar hulle Maleisië en Sri Lanka verslaan het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/173?Stagione=1999 |title=1999 Rugby World Cup – Asian qualifiers |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=30 November 2025}}</ref> Tydens die Asiatiese Rugbykampioenskap 1998 is Taiwan in die groepfase uitgeskakel, aangesien dit gelyktydig gedien het as die kwalifisering se derde rondte het hulle versuim om vir die hooftoernooi te kwalifiseer.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/156?Stagione=1998 |titel=1998 Asian Rugby Championship |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=30 November 2025}}</ref> Daarteenoor het die Taiwannese tydens beide die Asiatiese Spele in 1998 in [[Bangkok]] en in 2002 in [[Busan]] die bronsmedalje gewen. === In die nuwe millennium === Tydens die Asiatiese Rugbykampioenskappe in 2000 en 2002 is Taiwan telkens in die groepfase uitgeskakel.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/156?Stagione=2000 |titel=2000 Asian Rugby Championship |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=30 November 2025}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/156?Stagione=2002 |titel=2002 Asian Rugby Championship |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=30 November 2025}}</ref> In dieselfde jaar het die Taiwannese tydens die [[Rugbywêreldbeker 2003]]-kwalifisering se rondte 1 Maleisië en Singapoer geklop en in rondte 2 Hongkong en die [[Chinese nasionale rugbyspan|Volksrepubliek China]], maar in rondte 3 het hulle ná twee nederlae elk teen Japan en Suid-Korea vasgeval.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/173?Stagione=2003 |title=2003 Rugby World Cup – Asian qualifiers |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=30 November 2025}}</ref> Tydens die 2003-kwalifisering het die Taiwannese hul ergste nederlaag in dié tyd gely: 3–155 teen Japan.<ref>{{en}} {{cite book |author=Ray Stubbs |title=The Sports Book |publisher=Dorling Kindersley |year=2009 |isbn=978-1-4053-3697-0 |page=119}}</ref> Die Asiatiese Rugbykampioenskap 2004 het Taiwan ná ’n swak nederlaag teen Suid-Korea in die halfeindstryd en nog ’n swak nederlaag teen Hongkong in die uitspeelwedstryd in die vierde plek afgesluit.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/156?Stagione=2004 |titel=2004 Asian Rugby Championship |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=30 November 2025}}</ref> Een jaar later het die Taiwanese in die vastelandse [[Rugbywêreldbeker 2007]]-kwalifisering ná twee naelskraapse nederlae teen die Volksrepubliek China en [[Arabiese nasionale rugbyspan|Arabië]] vasgeval.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/173?Stagione=2007 |title=2007 Rugby World Cup – Asian qualifiers |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=30 November 2025}}</ref> Tydens die Asiatiese Rugbykampioenskap 2006/07 het die span die afdeling 2 in die vierde plek afgesluit.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/157?Stagione=2006 |titel=2006 Asian Rugby Championship |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=30 November 2025}}</ref> === Verdere ontwikkeling === Van 2008 af is die Asiatiese Rugbykampioenskap jaarliks in die eerste afdeling onder die naam “Top 5” tussen vyf spanne beslis met een promosie en relegasie elk. Dit het die tydelike naam “Asiatiese Vyfnasies” gedra. Die eerste toernooi het Taiwan in die eerste afdeling afgeskop, maar die gasheer het ná ’n naelskraapse nederlaag teen Singapoer met sy tweede groepplek promosie na die Top 5 misgeloop.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/133?Stagione=2008 |titel=2008 Asian Rugby Championship |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=30 November 2025}}</ref> Die tweede toernooi het die Taiwannese ná ’n eindstrydnederlaag teen Arabië as naaswenner afgesluit en weer promosie versuim.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/133?Stagione=2009 |titel=2009 Asian Rugby Championship |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=30 November 2025}}</ref> Aangesien dié wedstryde gelyktydig deel was van die [[Rugbywêreldbeker 2011]]-kwalifisering, het Taiwan die hooftoernooi misgeloop.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/173?Stagione=2011 |title=2011 Rugby World Cup – Asian qualifiers |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=30 November 2025}}</ref> In die Asiatiese Rugbykampioenskap 2010 se eerste afdeling is die span in die uitspeelwedstryd om die derde plek verslaan, waarmee hulle na die tweede afdeling gerelegeer is.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/133?Stagione=2010 |title=2010 Asian Rugby Championship |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=30 November 2025}}</ref> Een jaar later het die Taiwannese ná naelskraapse oorwinnings oor [[Irannese nasionale rugbyspan|Iran]] in die halfeindstryd en Thailand in die eindstryd regstreekse promosie na die eerste afdeling behaal.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/134?Stagione=2011 |title=2011 Asian Rugby Championship |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=30 November 2025}}</ref> Daarna het hulle in 2012 en 2013 telkens die derde plek behaal.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/133?Stagione=2012 |title=2012 Asian Rugby Championship |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=30 November 2025}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/133?Stagione=2013 |title=2013 Asian Rugby Championship |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=30 November 2025}}</ref> Die 2013-toernooi was deel van die Asiatiese [[Rugbywêreldbeker 2015]]-kwalifisering, waarmee die span nie vir dié hooftoernooi kon kwalifiseer nie.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/173?Stagione=2015 |title=2015 Rugby World Cup – Asian qualifiers |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=30 November 2025}}</ref> Een jaar later is Taiwan tydens die Asiatiese Rugbykampioenskap ná ’n nederlaag teen [[Kasakse nasionale rugbyspan|Kasakstan]] na die tweede afdeling gerelegeer.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/133?Stagione=2014 |title=2014 Asian Rugby Championship |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=30 November 2025}}</ref> In 2015 is die Asiatiese kampioenskap in Asiatiese Rugbykampioenskap hernoem, waarby Taiwan ná ’n oorwinning oor Thailand asook nederlae teen Maleisië en die Verenigde Arabiese Emirate na die derde afdeling gerelegeer is.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/134?Stagione=2015 |title=2015 Asian Rugby Championship |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=30 November 2025}}</ref> In 2016 het die span egter nie aan die Asiatiese Rugbykampioenskap deelgeneem nie.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/134?Stagione=2016 |title=2016 Asian Rugby Championship |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=30 November 2025}}</ref> Aangesien dit die eerste rondte van die [[Rugbywêreldbeker 2019]]-kwalifisering was, het hulle ook nie aan die Asiatiese kwalifisering deelgeneem nie.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/173?Stagione=2019 |title=2019 Rugby World Cup – Asian qualifiers |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=30 November 2025}}</ref> In die daaropvolgende toernooi het Taiwan weer aan die tweede afdeling deelgeneem en ná ’n nederlaag teen Indië in die halfeindstryd en ’n oorwinning oor Thailand in die uitspeelwedstryd die derde plek beklee.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/134?Stagione=2017 |title=2017 Asian Rugby Championship |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=30 November 2025}}</ref> In 2018 het Taiwan ná oorwinnings oor dieselfde teenstanders promosie na die eerste afdeling behaal.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/134?Stagione=2018 |title=2018 Asian Rugby Championship |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=30 November 2025}}</ref> Daar is hulle egter ná nederlae teen Singapoer in die halfeindstryd en Sri Lanka in die uitspeelwedstryd weer na die tweede afdeling gerelegeer.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/134?Stagione=2019 |title=2019 Asian Rugby Championship |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=30 November 2025}}</ref> As gevolg van die reisbeperkings tydens die wêreldwye [[Covid-19-pandemie]] het die Taiwannese span in 2020 en 2021 nie in ’n enkele wedstryd gespeel nie. In 2022 en 2023 het die span ook nie aan die Asiatiese Rugbykampioenskap deelgeneem nie.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/134?Stagione=2022 |title=2022 Asian Rugby Championship |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=30 November 2025}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/134?Stagione=2023 |title=2023 Asian Rugby Championship |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=30 November 2025}}</ref> Aangesien dié toernooie deel was van die [[Rugbywêreldbeker 2023]]-kwalifisering het Taiwan nie in aanmerking gekom vir die hooftoernooi nie.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/173?Stagione=2023 |title=2023 Rugby World Cup – Asian qualifiers |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=30 November 2025}}</ref> Eers tydens die Union Cup 2024, die Asiatiese Rugbykampioenskap se tweede afdeling, het Taiwan ’n terugkeer op internasionale vlak gemaak en die tweede groepplek behaal.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/134?Stagione=2024 |title=2024 Asian Rugby Championship |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=30 November 2025}}</ref> Een jaar later het hulle die derde plek behaal.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/134?Stagione=2025 |title=2025 Asian Rugby Championship |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=30 November 2025}}</ref> Aangesien slegs die eerste afdeling deel was van die [[Rugbywêreldbeker 2027]]-kwalifisering het die Taiwannese nie daaraan deelgeneem nie.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/173?Stagione=2027 |title=2027 Rugby World Cup – Asian qualifiers |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=30 November 2025}}</ref> In 2026 het die span weer derde geëindig.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.rugbyarchive.net/compseasons/134?Stagione=2026 |title=2026 Asian Rugby Championship |publisher=rugbyarchive.net |date=2022 |accessdate=30 November 2025}}</ref> == Kleure en embleem == Taiwan speel tradisioneel in ’n donkerblou trui met wit kleuraksente, swart broeke en donkerblou sokkies. Hul alternatiewe trui is wit met donkerblou kleuraksente, wit broeke en wit sokkies. Die huidige truiverskaffer is die Taiwannese sportuitruster Croxover<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.rocrugby.org.tw/upload/2025_02_15_2153580.pdf |title=Croxover |publisher=[[Chinese Taipei Rugbyvoetbalunie]] |accessdate=30 November 2025}}</ref> en truiborg is die Taiwannese maatskappy Laser Sun Technology. Die beheerliggaam se kenteken verskyn op die regterbors, die truiverskaffer se kenteken links en die borgkenteken in die middel. Die Chinese Taipei Rugbyvoetbalunie se kenteken toon ’n rugbybal wat ook aan die buitelyn van die eiland Taiwan herinner met die Engelse belettering ''Chinese Taipei'' daarop en die Chinese naam 中華民國橄欖球協會 daarbo. == Stadions == Taiwan beskik oor geen amptelike tuisstadion vir sy nasionale span nie. Die Taiwannese nasionale rugbyspan gebruik vir hul rugbywedstryde eerder ’n verskeidenheid stadions dwarsdeur die Republiek China: die [[Taipei Munisipale Stadion]] in die hoofstad [[Taipei]] en die [[Nasionale Stadion Kaohsiung]] in [[Kaohsiung]]. == Toetswedstryde == Taiwan het 55 van sy 129 toetswedstryde gewen, ’n wenrekord van 42,64%. Taiwan se statistieke in toetswedstryde teen alle lande, in alfabetiese volgorde, is soos volg (korrek teen Julie 2026)<ref>{{en}} {{cite web|url=http://stats.espnscrum.com/statsguru/rugby/stats/index.html?class=1;orderby=team;team=48;template=results;type=team;view=opposition |title=International Rugby Union Statistics – Chinese Taipei |publisher=ESPNscrum |accessdate=30 November 2025}}</ref> {| class="sortable wikitable" ! Teenstander ! Gespeel ! Gewen ! Verloor ! Gelykop ! % Gewen |- bgcolor="#d0ffd0" align="center" |- | [[Lêer:GCC Flag.svg|20px]] Arabië || 2 || 0 || 2 || 0 || 0,00 |- | {{PHLru}} || 1 || 0 || 1 || 0 || 0,00 |- | {{GUAru}} || 1 || 1 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{HKGru}} || 21 || 8 || 12 || 1 || 28,57 |- | {{INDru}} || 3 || 3 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{IRNru}} || 1 || 1 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{JPNru}} || 17 || 0 || 17 || 0 || 0,00 |- | {{KASru}} || 5 || 2 || 3 || 0 || 20,00 |- | {{KORru}} || 15 || 1 || 14 || 0 || 6,67 |- | {{MYSru}} || 9 || 5 || 4 || 0 || 55,56 |- | {{MNGru}} || 1 || 0 || 1 || 0 || 0,00 |- | {{PAKru}} || 1 || 1 || 0 || 0 || 100,00 |- | {{SGPru}} || 17 || 12 || 5 || 0 || 70,59 |- | {{LKAru}} || 14 || 8 || 6 || 0 || 57,14 |- | {{THAru}} || 17 || 12 || 5 || 0 || 70,59 |- | {{UAEru}} || 1 || 0 || 1 || 0 || 0,00 |- | {{CHNru}} || 3 || 1 || 2 || 0 || 33,33 |- | align="left" |'''Algeheel''' || '''129''' || '''55''' || '''70''' || '''4''' || '''42,64''' |} == Rekords == === Wêreldbekerrekord === Taiwan kon tot dusver nog nie vir ’n [[rugbywêreldbeker]]toernooi kwalifiseer nie. {| class="wikitable" ! Jaar !! Uitslag |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 1987|1987]] || Nie genooi nie |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 1991|1991]] || Nie deelgeneem nie |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 1995|1995]] || Nie gekwalifiseer nie |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 1999|1999]] || Nie gekwalifiseer nie |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2003|2003]] || Nie gekwalifiseer nie |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2007|2007]] || Nie gekwalifiseer nie |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2011|2011]] || Nie gekwalifiseer nie |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2015|2015]] || Nie gekwalifiseer nie |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2019|2019]] || Nie deelgeneem nie |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2023|2023]] || Nie deelgeneem nie |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2027|2027]] || Nie deelgeneem nie |- | align=center | [[Rugbywêreldbeker 2031|2031]] || {{n.v.t.}} |} === Asiatiese Spele === Tydens die Asiatiese Spele is in 1998 en 2002 rugbytoernooie aangebied (sedertdien word [[sewesrugby]] gebruik). * 1998: Bronsmedalje * 2002: Bronsmedalje === Asiatiese Rugbykampioenskappe === Die Taiwannese nasionale rugbyspan neem sedert 1969 aan die jaarlikse Asiatiese Rugbykampioenskap deel. Hulle het sedertdien nog nie ’n toernooi gewen nie en drie keer in die derde plek geëindig. === Ander toetswedstryde === Vanweë sy laat vestiging het Taiwan gedurende die amateurtydperk min toere volgens die ou tradisie onderneem, aangesien dit teen die jaar 2000 tot ’n einde gekom het. Deesdae is toetswedstryde teen die spanne van die Suidelike Halfrond tweekeer per jaar moontlik. Gedurende Juniemaand se [[midjaarrugbytoetsreeks]] en gedurende Novembermaand se [[eindjaarrugbytoetsreeks]]. In teenstelling met die meeste ander rugbylande speel Taiwan nie vir enige trofee teen sy teenstanders nie. == Spelers == === Huidige span === Die volgende spelers het die Taiwannese span gevorm tydens die Union Cup 2024:<ref>{{fr}} {{cite web |url=https://www.asierugby.com/post/le-groupe-taïwanais-pour-l-union-s-cup-2024 |title=Le groupe taïwanais pour l'Union's Cup 2024 |publisher=Asie Rugby |date=27 Junie 2024 |accessdate=30 November 2025}}</ref> {| | valign="top"| {| class="wikitable" |+ Agterspelers |- ! Speler !! Posisie !! Klub !! Toetswedstryde |- | [[Shen Ming Kuang]] || [[Skrumskakel]] || [[Hai Yang Ocean Feed]] || style="text-align:center"| {{0}}6 |- | [[Chen Chun Chi]] || Skrumskakel || [[Taipei Yuan Kun]] || style="text-align:center"| {{0}}0 |- | [[Luo Yi Hong]] || [[Losskakel]] || [[Taipei Yuan Kun]] || style="text-align:center"| {{0}}0 |- | [[Chien Tzu Fan]] [[Lêer:Captain sports.svg|15px|Kaptein]] || [[Senter]] || [[Tainan Kaier]] || style="text-align:center"| {{0}}4 |- | [[Wang Jia Xian]] || Senter || [[Hai Yang Ocean Feed]] || style="text-align:center"| {{0}}0 |- | [[Cheng Yu Min]] || Senter || [[New Taipei Lei Xu Lions]] || style="text-align:center"| {{0}}0 |- | [[Huang Jian Ying]] || [[Vleuel]] || [[Taipei Yuan Kun]] || style="text-align:center"| {{0}}0 |- | [[Shin Jai Yung]] || Vleuel || [[Taipei Yuan Kun]] || style="text-align:center"| {{0}}0 |- | [[Huang Yuan Cheng]] || Vleuel || [[Taipei Yuan Kun]] || style="text-align:center"| {{0}}0 |- | [[Xie Bing Yi]] || Vleuel || [[Taipei Yuan Kun]] || style="text-align:center"| {{0}}0 |} | | valign="top"| {| class="wikitable" |+ Voorspelers |- ! Speler !! Posisie !! Klub !! Toetswedstryde |- | [[Tsai Yu Tang]] || [[Haker]] || [[Taipei Yuan Kun]] || style="text-align:center"| {{0}}0 |- | [[Cen Yu Qi]] || Haker || [[Tainan Kaier]] || style="text-align:center"| {{0}}0 |- | [[Yeh Tai Ting]] || [[Stut]] || [[Tainan Kaier]] || style="text-align:center"| {{0}}4 |- | [[Ma Sheng En]] || Stut || [[Hai Yang Ocean Feed]] || style="text-align:center"| {{0}}0 |- | [[Ye Cheng Yu]] || Stut || [[Tainan Kaier]] || style="text-align:center"| {{0}}0 |- | [[Chun Yu Chun]] || Stut || [[Taipei Medical University]] || style="text-align:center"| {{0}}0 |- | [[Liu Chia Yu]] || [[Slot (rugby)|Slot]] || [[New Taipei Lei Xu Lions]] || style="text-align:center"| {{0}}0 |- | [[Chang Yu Cheng]] || Slot || [[Taipei Yuan Kun]] || style="text-align:center"| {{0}}0 |- | [[Huang Pin Gui]] || Slot || [[Taipei Yuan Kun]] || style="text-align:center"| {{0}}0 |- | [[Cheng An Ting]] || Slot || [[Taipei Yuan Kun]] || style="text-align:center"| {{0}}0 |- | [[Yao Chih Yao]] || [[Losvoorspeler]] || [[Taipei Yuan Kun]] || style="text-align:center"| {{0}}0 |- | [[Huang Yi Kai]] || Losvoorspeler || [[Hai Yang Ocean Feed]] || style="text-align:center"| {{0}}0 |- | [[Hong Jing Che]] || Losvoorspeler || [[Tainan Kaier]] || style="text-align:center"| {{0}}0 |} |} === Bekende spelers === Tot dusver is nog geen Taiwannese speler in Wêreldrugby se Heldesaal opgeneem nie. == Sien ook == {{Portaal|Rugby|Ru ball.svg}} == Verwysings == {{Verwysings|4}} == Bronnelys == * {{en}} {{cite book |author=Huw Richards |title=A Game for Hooligans: The History of Rugby Union |publisher=Mainstream Publishing |location=Edinburg |year=2007 |isbn=978-1-84596-255-5}} * {{en}} {{cite book |author=Richard Bath |title=The Complete Book of Rugby |publisher=Seven Oaks |year=1997 |isbn=1-86200-013-1}} == Eksterne skakels == * {{zh}} [https://www.rocrugby.org.tw/ Amptelike webwerf van die Chinese Taipei Rugbyvoetbalunie] * {{en}} [https://www.world.rugby/organisation/membership/asia/chinese-taipei Taiwan by Wêreldrugby] {{Nasionale rugbyspanne}} {{Normdata}} [[Kategorie:Rugby in die Republiek China]] [[Kategorie:Nasionale rugbyspanne van Asië]] lm9ug8u25q59iipe8fxckdp9z4a5mv5 2 458322 2918954 2918858 2026-07-23T15:34:29Z VamuhleOmuhle 203624 2918954 wikitext text/x-wiki = Minnaarsboontjie = 'n '''Minnaarsboontjie''' of '''''Abrus Laevigatus''''' 'n meerjarige, houtagtige klimplant met lang, dun stingels wat tot ongeveer ses meter lank kan groei<ref>{{Cite web|url=https://pza.sanbi.org/abrus-laevigatus|title=Abrus laevigatus {{!}} PlantZAfrica|website=pza.sanbi.org|access-date=2026-07-22}}</ref>. Dit kom wydverspreid in Suid-Afrika en in tropiese en subtropiese gebiede voor.<ref>{{Cite web|url=https://www.botanikks.com/plants/abrus-laevigatus-emey/643697/1|title=Abrus Laevigatus E.mey. {{!}} Plants, Gardening, Landscaping {{!}} Botanikks|website=www.botanikks.com|access-date=2026-07-22}}</ref> Die blomme ontwikkel gedurende die sommer maande in digte bloeiwyses wat in die blaaroksels voorkom. Na bestuiwing ontwikkel langwerpige peule wat vier tot twaalf blink swart of donker bruin sade bevat<ref>{{Cite book |last=Harvey |first=William H. |url=https://doi.org/10.5962/bhl.title.2117 |title=Thesaurus capensis :or, illustrations of the South African flora, being figures and brief descriptions of South African plants, selected from the Dublin University Herbarium /by William H. Harvey. |date=1859 |publisher=Hodges, Smith, and co., |location=Dublin :}}</ref> . Hierdie sade dien as die primêre voortplantings meganisme van die plant en word hoofsaaklik deur voëls en water versprei. == Gebruikings == Die uittreksel van die wortel van die plant word gebruik om oogsiektes te verlig en om lintwurm besmetting, bilharzia, asma en gonorree te behandel<ref>{{Cite web|url=https://pza.sanbi.org/abrus-laevigatus|title=Abrus laevigatus {{!}} PlantZAfrica|website=pza.sanbi.org|access-date=2026-07-22}}</ref>. Hierdie gebruike is grotendeels gebaseer op tradisionele kennis wat oor geslagte heen oorgedra is. Hoewel sommige farmakologiese studies op verwante spesies die teenwoordigheid van bioaktiewe verbindings bevestig, bestaan daar steeds beperkte kliniese navorsing wat die veiligheid en doeltreffendheid van hierdie behandelings volledig bevestig. == Bewaringsstatus == Volgens die Suid-Afrikaanse Nasionale Biodiversiteits Instituut (SANBI) abrus laevigatus word nie as bedreig beskou nie.Die spesie is wydverspreid, het ’n stabiele bevolking en toon geen tekens van afname wat ’n bedreiging sou regverdig nie. <ref>{{Cite web|url=https://redlist.sanbi.org/species.php?species=226-1|title=Threatened Species Programme {{!}} SANBI Red List of South African Plants|website=redlist.sanbi.org|access-date=2026-07-22}}</ref> == Verwysings == mxfdl4ftn87nxvgsi0aedhpuhnn0pde 2918955 2918954 2026-07-23T15:39:29Z VamuhleOmuhle 203624 2918955 wikitext text/x-wiki = Minnaarsboontjie = 'n '''Minnaarsboontjie''' of '''''Abrus Laevigatus''''' 'n meerjarige, houtagtige klimplant met lang, dun stingels wat tot ongeveer ses meter lank kan groei<ref>{{Cite web|url=https://pza.sanbi.org/abrus-laevigatus|title=Abrus laevigatus {{!}} PlantZAfrica|website=pza.sanbi.org|access-date=2026-07-22}}</ref>. Dit kom wydverspreid in Suid-Afrika en in tropiese en subtropiese gebiede voor.<ref>{{Cite web|url=https://www.botanikks.com/plants/abrus-laevigatus-emey/643697/1|title=Abrus Laevigatus E.mey. {{!}} Plants, Gardening, Landscaping {{!}} Botanikks|website=www.botanikks.com|access-date=2026-07-22}}</ref> Die blomme ontwikkel gedurende die sommer maande in digte bloeiwyses wat in die blaaroksels voorkom. Na bestuiwing ontwikkel langwerpige peule wat vier tot twaalf blink swart of donker bruin sade bevat<ref>{{Cite book |last=Harvey |first=William H. |url=https://doi.org/10.5962/bhl.title.2117 |title=Thesaurus capensis :or, illustrations of the South African flora, being figures and brief descriptions of South African plants, selected from the Dublin University Herbarium /by William H. Harvey. |date=1859 |publisher=Hodges, Smith, and co., |location=Dublin :}}</ref> . Hierdie sade dien as die primêre voortplantings meganisme van die plant en word hoofsaaklik deur voëls en water versprei. == Gebruike van Abrus laevigatus == Die uittreksel van die wortel van die plant word gebruik om oogsiektes te verlig en om lintwurm besmetting, bilharzia, asma en gonorree te behandel<ref>{{Cite web|url=https://pza.sanbi.org/abrus-laevigatus|title=Abrus laevigatus {{!}} PlantZAfrica|website=pza.sanbi.org|access-date=2026-07-22}}</ref>. Hierdie gebruike is grotendeels gebaseer op tradisionele kennis wat oor geslagte heen oorgedra is. Hoewel sommige farmakologiese studies op verwante spesies die teenwoordigheid van bioaktiewe verbindings bevestig, bestaan daar steeds beperkte kliniese navorsing wat die veiligheid en doeltreffendheid van hierdie behandelings volledig bevestig. == Bewaringsstatus == Volgens die Suid-Afrikaanse Nasionale Biodiversiteits Instituut (SANBI) abrus laevigatus word nie as bedreig beskou nie.Die spesie is wydverspreid, het ’n stabiele bevolking en toon geen tekens van afname wat ’n bedreiging sou regverdig nie. <ref>{{Cite web|url=https://redlist.sanbi.org/species.php?species=226-1|title=Threatened Species Programme {{!}} SANBI Red List of South African Plants|website=redlist.sanbi.org|access-date=2026-07-22}}</ref> == Verwysings == qoz52ko58bxw6zpujd9kke6h05rfqlm 2 458548 2918953 2918807 2026-07-23T15:33:49Z VamuhleOmuhle 203624 Alle inhoud uit bladsy verwyder 2918953 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 0 463944 2918973 2918381 2026-07-23T20:09:10Z BurgertB 2401 Nuwe artkel, besig 2918973 wikitext text/x-wiki <!-- Hier is {{ping|BurgertB}} se app soos versoek.... --> '''Maria Boleyn''' was 'n [[Engeland|Engelse]] adellike en die suster van [[Anna Boleyn]], die tweede vrou van [[Hendrik VIII van Engeland|Hendrik VIII]]. mxa88fss0hsyiw09f4tbdvzriruudp4 2918976 2918973 2026-07-23T20:28:51Z BurgertB 2401 Besig 2918976 wikitext text/x-wiki <!-- Hier is {{ping|BurgertB}} se app soos versoek.... --> '''Maria Boleyn''' ([[Engels]]: ''Mary Boleyn'', ook bekend as ''lady Mary'';<ref>{{cite web|title=Katherine Knollys|url=http://www.westminster-abbey.org/our-history/people/katherine-knollys|website=Westminster Abbey – Founded 960|publisher=The Dean and Chapter of Westminster|access-date=2 June 2016}}</ref> omstreeks 1499<ref name="Fraser 1992 p119">Antonia Fraser, ''The Wives of Henry VIII'' (Alfred A. Knopf, New York, 1992), p. 119</ref> - 19 of 30 Julie 1543), was 'n [[Engeland|Engelse]] adellike en die suster van [[Anna Boleyn]], die tweede vrou van [[Hendrik VIII van Engeland|Hendrik VIII]]. Haar familie het aansienlike invloed gehad tydens Hendrik se bewind. ==Verwysings== {{Verwysings}} ==Skakels== {{CommonsKategorie-inlyn|Mary Boleyn}} {{vertaaluit| taalafk = en | il = Mary Boleyn}} {{Normdata}} [[Kategorie:Britse adel]] rekm0gm26i74zweh1gqqs4p0ieicdks 2918979 2918976 2026-07-23T21:02:24Z BurgertB 2401 Besig 2918979 wikitext text/x-wiki <!-- Hier is {{ping|BurgertB}} se app soos versoek.... --> {{Inligtingskas |naam = Maria Boleyn |titel = |kleur = |beeld = Attributed to Remigius van Leemput (d. 1675) - Portrait of a Woman - RCIN 402991 - Royal Collection.jpg |beeld_wydte = 240px |beeld_onderskrif = 'n 17de-eeuse afdruk van 'n vermiste portret deur Remigius van Leemput. |beeld2 = |beeld2_wydte = |beeld2_onderskrif = |opskrif1 = {{nowrap|Bekend as}} |1 = Minnares van [[Hendrik VIII van Engeland|Hendrik VIII]] en suster van [[Anna Boleyn]] |opskrif2 = Gebore |2 = 1499 of 1500 |opskrif3 = Oorlede |3 = 19 of 30 Julie 1543 (op 43-44) |opskrif4 = Eggenoot |4 = {{plainlist| * William Carey (1520-'28) * William Stafford (1534) }} |opskrif5 = Familie |5 = Boleyn |opskrif6 = Vader |6 = Thomas Boleyn, 1ste graaf van Wiltshire |opskrif7 = Moeder |7 = Elizabeth Howard |opskrif8 = Kinders |8 = Catherine Carey, lady Knollys<br>Henry Carey, 1ste baron Hunsdon<br/>Edward Stafford (betwis)<br/>Anne Stafford (betwis) |opskrif9 = |9 = }} '''Maria Boleyn''' ([[Engels]]: ''Mary Boleyn'', ook bekend as ''lady Mary'';<ref>{{cite web|title=Katherine Knollys|url=http://www.westminster-abbey.org/our-history/people/katherine-knollys|website=Westminster Abbey – Founded 960|publisher=The Dean and Chapter of Westminster|access-date=2 June 2016}}</ref> omstreeks 1499<ref name="Fraser 1992 p119">Antonia Fraser, ''The Wives of Henry VIII'' (Alfred A. Knopf, New York, 1992), p. 119</ref> - 19 of 30 Julie 1543), was 'n [[Engeland|Engelse]] adellike en die suster van [[Anna Boleyn]], die tweede vrou van [[Hendrik VIII van Engeland|Hendrik VIII]]. Haar familie het aansienlike invloed tydens Hendrik se bewind gehad. ==Verwysings== {{Verwysings}} ==Skakels== {{CommonsKategorie-inlyn|Mary Boleyn}} {{vertaaluit| taalafk = en | il = Mary Boleyn}} {{Normdata}} [[Kategorie:Britse adel]] lpwxt5t9n13ac30ti5iqkrgmdgp8ylc 2918986 2918979 2026-07-23T21:23:16Z BurgertB 2401 2918986 wikitext text/x-wiki <!-- Hier is {{ping|BurgertB}} se app soos versoek.... --> {{Inligtingskas |naam = Maria Boleyn |titel = |kleur = |beeld = Attributed to Remigius van Leemput (d. 1675) - Portrait of a Woman - RCIN 402991 - Royal Collection.jpg |beeld_wydte = 240px |beeld_onderskrif = 'n 17de-eeuse afdruk van 'n vermiste portret deur Remigius van Leemput. |beeld2 = |beeld2_wydte = |beeld2_onderskrif = |opskrif1 = {{nowrap|Bekend as}} |1 = Minnares van [[Hendrik VIII van Engeland|Hendrik VIII]] en suster van [[Anna Boleyn]] |opskrif2 = Gebore |2 = 1499 of 1500 |opskrif3 = Oorlede |3 = 19 of 30 Julie 1543 (op 43-44) |opskrif4 = Eggenoot |4 = {{plainlist| * William Carey (1520-'28) * William Stafford (1534) }} |opskrif5 = Familie |5 = Boleyn |opskrif6 = Vader |6 = Thomas Boleyn, 1ste graaf van Wiltshire |opskrif7 = Moeder |7 = Elizabeth Howard |opskrif8 = Kinders |8 = Catherine Carey, lady Knollys<br>Henry Carey, 1ste baron Hunsdon<br/>Edward Stafford (betwis)<br/>Anne Stafford (betwis) |opskrif9 = |9 = }} '''Maria Boleyn''' ([[Engels]]: ''Mary Boleyn'', ook bekend as ''lady Mary'';<ref>{{cite web|title=Katherine Knollys|url=http://www.westminster-abbey.org/our-history/people/katherine-knollys|website=Westminster Abbey – Founded 960|publisher=The Dean and Chapter of Westminster|access-date=2 June 2016}}</ref> omstreeks 1499<ref name="Fraser 1992 p119">Antonia Fraser, ''The Wives of Henry VIII'' (Alfred A. Knopf, New York, 1992), p. 119</ref> - 19 of 30 Julie 1543), was 'n [[Engeland|Engelse]] adellike en die suster van [[Anna Boleyn]], die tweede vrou van [[Hendrik VIII van Engeland|Hendrik VIII]]. Haar familie het aansienlike invloed tydens Hendrik se bewind gehad. Maria was vir 'n onbekende tydperk een van die minnaresse van Hendrik VIII. Daar is gegis dat sy die lewe aan twee van die koning se kinders geskenk het, hoewel Hendrik nie een van hulle erken het nie. Maria was na bewering ook tussen 1515 en '19 vir 'n ruk die minnares van Hendrik se mededinger, koning [[Frans I van Frankryk]].<ref>Letters and Papers of the Reign of Henry VIII, X, no.450.</ref> Maria Boleyn het twee keer getrou: in 1520 met William Carey en in 1534 in die geheim met William Stafford, 'n soldaat van 'n goeie familie, maar met min vooruitsigte. Hendrik VIII en koningin Anna was woedend oor dié geheime huwelik benede haar stand en dit het daartoe gelei dat Maria uit die koninklike hof verban is. Sy is sewe jaar later oorlede nadat sy die res van haar lewe in duistere omstandighede deurgebring het. ==Verwysings== {{Verwysings}} ==Skakels== {{CommonsKategorie-inlyn|Mary Boleyn}} {{vertaaluit| taalafk = en | il = Mary Boleyn}} {{Normdata}} [[Kategorie:Britse adel]] a5hsueh8jgapq0n3kln9x6h594qq2c7 0 463969 2918911 2918910 2026-07-23T11:59:04Z Oesjaar 7467 Verbeter 2918911 wikitext text/x-wiki {{Deelstaat of gebied van Australië | Plaaslike naam=Jervis Bay Territory | Afrikaanse naam=Jervisbaaigebied | beeld_vlag= | beeld_wapen= | bynaam= | leuse= | beeld= | hoofstad= | koördinate van hoofstad= | grootste stad= | goewerneur= | Premier= | Party_van_die_Premier= | oppervlakte_totaal= | oppervlakte_land= | oppervlakte_water= | persentasie_water= | bevolking_jaar= | bevolking_totaal= | digtheid= | posafkorting= | tydsone= | webwerf= | notes= }} Die '''Jervisbaaigebied''' is 'n interne gebied van [[Australië]].<ref>{{Cite Legislation AU|Cth|act|aia1901230|Acts Interpretation Act 1901|2b}}</ref> Dit is in 1915 gestig deur die oordrag van jurisdiksie van die staat [[Nieu-Suid-Wallis]] na die Federale Statebond van Australië, om die federale regering beheer te gee van 'n [[hawe]] in die omgewing van die [[Australiese Hoofstadgebied]] (ACT) wat deur die land omring is. == Geskiedenis == Inheemse Australiese mense het lank in die gebied van Jervisbaai gewoon.<ref name="Our Culture">{{cite web|title=Our Culture|url=https://parksaustralia.gov.au/booderee/people/culture.html|archive-date=9 September 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240909024536/https://parksaustralia.gov.au/booderee/discover/culture/|url-status=live|website=Parks Australia|access-date=13 October 2017}}</ref> Die gebied het 18 000 tot 7 500 jaar gelede beduidende veranderinge ondergaan toe die seevlak gestyg het, wat inwoners van voorheen kusgebiede verplaas het, wat gelei het tot dramatiese herverdeling van die bevolking. {{State van Australië}} {{Normdata}} [[Kategorie:Baaie van Australië]] [[Kategorie:Hawens]] ac7exs1upktpwdbscceopyibfeggc4p 2918918 2918911 2026-07-23T12:10:43Z Oesjaar 7467 En... 2918918 wikitext text/x-wiki {{Deelstaat of gebied van Australië | Plaaslike naam=Jervis Bay Territory | Afrikaanse naam=Jervisbaaigebied | beeld_vlag= | beeld_wapen= | bynaam= | leuse= | beeld= | hoofstad= | koördinate van hoofstad= | grootste stad= | goewerneur= | kaart = Jervis Bay Territory in Australia (close zoom).svg | Premier= | Party_van_die_Premier= | oppervlakte_totaal= | oppervlakte_land= | oppervlakte_water= | persentasie_water= | bevolking_jaar= | bevolking_totaal= | digtheid= | posafkorting= | tydsone= | webwerf= | notes= }} Die '''Jervisbaaigebied''' is 'n interne gebied van [[Australië]].<ref>{{Cite Legislation AU|Cth|act|aia1901230|Acts Interpretation Act 1901|2b}}</ref> Dit is in 1915 gestig deur die oordrag van jurisdiksie van die staat [[Nieu-Suid-Wallis]] na die Federale Statebond van Australië, om die federale regering beheer te gee van 'n [[hawe]] in die omgewing van die [[Australiese Hoofstadgebied]] (ACT) wat deur die land omring is. == Geskiedenis == Inheemse Australiese mense het lank in die gebied van Jervisbaai gewoon.<ref name="Our Culture">{{cite web|title=Our Culture|url=https://parksaustralia.gov.au/booderee/people/culture.html|archive-date=9 September 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240909024536/https://parksaustralia.gov.au/booderee/discover/culture/|url-status=live|website=Parks Australia|access-date=13 October 2017}}</ref> Die gebied het 18 000 tot 7 500 jaar gelede beduidende veranderinge ondergaan toe die seevlak gestyg het, wat inwoners van voorheen kusgebiede verplaas het, wat gelei het tot dramatiese herverdeling van die bevolking. {{State van Australië}} {{Normdata}} [[Kategorie:Baaie van Australië]] [[Kategorie:Hawens]] k96rrkl0y86055zd3u7cp0481d1cq5f 2918919 2918918 2026-07-23T12:12:07Z Oesjaar 7467 Ai! 2918919 wikitext text/x-wiki {{Deelstaat of gebied van Australië | Plaaslike naam=Jervis Bay Territory | Afrikaanse naam=Jervisbaaigebied | beeld_vlag= | beeld_wapen= | bynaam= | leuse= | beeld= Jervis Bay Territory in Australia (close zoom).svg | hoofstad= | koördinate van hoofstad= | grootste stad= | goewerneur= | Premier= | Party_van_die_Premier= | oppervlakte_totaal= | oppervlakte_land= | oppervlakte_water= | persentasie_water= | bevolking_jaar= | bevolking_totaal= | digtheid= | posafkorting= | tydsone= | webwerf= | notes= }} Die '''Jervisbaaigebied''' is 'n interne gebied van [[Australië]].<ref>{{Cite Legislation AU|Cth|act|aia1901230|Acts Interpretation Act 1901|2b}}</ref> Dit is in 1915 gestig deur die oordrag van jurisdiksie van die staat [[Nieu-Suid-Wallis]] na die Federale Statebond van Australië, om die federale regering beheer te gee van 'n [[hawe]] in die omgewing van die [[Australiese Hoofstadgebied]] (ACT) wat deur die land omring is. == Geskiedenis == Inheemse Australiese mense het lank in die gebied van Jervisbaai gewoon.<ref name="Our Culture">{{cite web|title=Our Culture|url=https://parksaustralia.gov.au/booderee/people/culture.html|archive-date=9 September 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240909024536/https://parksaustralia.gov.au/booderee/discover/culture/|url-status=live|website=Parks Australia|access-date=13 October 2017}}</ref> Die gebied het 18 000 tot 7 500 jaar gelede beduidende veranderinge ondergaan toe die seevlak gestyg het, wat inwoners van voorheen kusgebiede verplaas het, wat gelei het tot dramatiese herverdeling van die bevolking. {{State van Australië}} {{Normdata}} [[Kategorie:Baaie van Australië]] [[Kategorie:Hawens]] efe2gp2g6c0ij8xmy6y3cvdg34nsbkq 2918921 2918919 2026-07-23T12:12:53Z Oesjaar 7467 En... 2918921 wikitext text/x-wiki {{Deelstaat of gebied van Australië | Plaaslike naam=Jervis Bay Territory | Afrikaanse naam=Jervisbaaigebied | beeld_vlag= | beeld_wapen= | bynaam= | leuse= | beeld=Beeld:Jervis Bay Territory in Australia (close zoom).svg | hoofstad= | koördinate van hoofstad= | grootste stad= | goewerneur= | Premier= | Party_van_die_Premier= | oppervlakte_totaal= | oppervlakte_land= | oppervlakte_water= | persentasie_water= | bevolking_jaar= | bevolking_totaal= | digtheid= | posafkorting= | tydsone= | webwerf= | notes= }} Die '''Jervisbaaigebied''' is 'n interne gebied van [[Australië]].<ref>{{Cite Legislation AU|Cth|act|aia1901230|Acts Interpretation Act 1901|2b}}</ref> Dit is in 1915 gestig deur die oordrag van jurisdiksie van die staat [[Nieu-Suid-Wallis]] na die Federale Statebond van Australië, om die federale regering beheer te gee van 'n [[hawe]] in die omgewing van die [[Australiese Hoofstadgebied]] (ACT) wat deur die land omring is. == Geskiedenis == Inheemse Australiese mense het lank in die gebied van Jervisbaai gewoon.<ref name="Our Culture">{{cite web|title=Our Culture|url=https://parksaustralia.gov.au/booderee/people/culture.html|archive-date=9 September 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240909024536/https://parksaustralia.gov.au/booderee/discover/culture/|url-status=live|website=Parks Australia|access-date=13 October 2017}}</ref> Die gebied het 18 000 tot 7 500 jaar gelede beduidende veranderinge ondergaan toe die seevlak gestyg het, wat inwoners van voorheen kusgebiede verplaas het, wat gelei het tot dramatiese herverdeling van die bevolking. {{State van Australië}} {{Normdata}} [[Kategorie:Baaie van Australië]] [[Kategorie:Hawens]] 40xt1yu2cmy9ia1dka4h38jycwuzsaz 2918922 2918921 2026-07-23T12:13:08Z Oesjaar 7467 En... 2918922 wikitext text/x-wiki {{Deelstaat of gebied van Australië | Plaaslike naam=Jervis Bay Territory | Afrikaanse naam=Jervisbaaigebied | beeld_vlag= | beeld_wapen= | bynaam= | leuse= | beeld=Beeld:Jervis Bay Territory in Australia (close zoom).svg|duimnael | hoofstad= | koördinate van hoofstad= | grootste stad= | goewerneur= | Premier= | Party_van_die_Premier= | oppervlakte_totaal= | oppervlakte_land= | oppervlakte_water= | persentasie_water= | bevolking_jaar= | bevolking_totaal= | digtheid= | posafkorting= | tydsone= | webwerf= | notes= }} Die '''Jervisbaaigebied''' is 'n interne gebied van [[Australië]].<ref>{{Cite Legislation AU|Cth|act|aia1901230|Acts Interpretation Act 1901|2b}}</ref> Dit is in 1915 gestig deur die oordrag van jurisdiksie van die staat [[Nieu-Suid-Wallis]] na die Federale Statebond van Australië, om die federale regering beheer te gee van 'n [[hawe]] in die omgewing van die [[Australiese Hoofstadgebied]] (ACT) wat deur die land omring is. == Geskiedenis == Inheemse Australiese mense het lank in die gebied van Jervisbaai gewoon.<ref name="Our Culture">{{cite web|title=Our Culture|url=https://parksaustralia.gov.au/booderee/people/culture.html|archive-date=9 September 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240909024536/https://parksaustralia.gov.au/booderee/discover/culture/|url-status=live|website=Parks Australia|access-date=13 October 2017}}</ref> Die gebied het 18 000 tot 7 500 jaar gelede beduidende veranderinge ondergaan toe die seevlak gestyg het, wat inwoners van voorheen kusgebiede verplaas het, wat gelei het tot dramatiese herverdeling van die bevolking. {{State van Australië}} {{Normdata}} [[Kategorie:Baaie van Australië]] [[Kategorie:Hawens]] nxxutnu05e0kgok79vv2l9fl2lot4ji 2918923 2918922 2026-07-23T12:13:40Z Oesjaar 7467 En... 2918923 wikitext text/x-wiki {{Deelstaat of gebied van Australië | Plaaslike naam=Jervis Bay Territory | Afrikaanse naam=Jervisbaaigebied | beeld_vlag= | beeld_wapen= | bynaam= | leuse= | beeld=Beeld:Jervis Bay Territory in Australia (close zoom).svg|duimnael|px=300 | hoofstad= | koördinate van hoofstad= | grootste stad= | goewerneur= | Premier= | Party_van_die_Premier= | oppervlakte_totaal= | oppervlakte_land= | oppervlakte_water= | persentasie_water= | bevolking_jaar= | bevolking_totaal= | digtheid= | posafkorting= | tydsone= | webwerf= | notes= }} Die '''Jervisbaaigebied''' is 'n interne gebied van [[Australië]].<ref>{{Cite Legislation AU|Cth|act|aia1901230|Acts Interpretation Act 1901|2b}}</ref> Dit is in 1915 gestig deur die oordrag van jurisdiksie van die staat [[Nieu-Suid-Wallis]] na die Federale Statebond van Australië, om die federale regering beheer te gee van 'n [[hawe]] in die omgewing van die [[Australiese Hoofstadgebied]] (ACT) wat deur die land omring is. == Geskiedenis == Inheemse Australiese mense het lank in die gebied van Jervisbaai gewoon.<ref name="Our Culture">{{cite web|title=Our Culture|url=https://parksaustralia.gov.au/booderee/people/culture.html|archive-date=9 September 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240909024536/https://parksaustralia.gov.au/booderee/discover/culture/|url-status=live|website=Parks Australia|access-date=13 October 2017}}</ref> Die gebied het 18 000 tot 7 500 jaar gelede beduidende veranderinge ondergaan toe die seevlak gestyg het, wat inwoners van voorheen kusgebiede verplaas het, wat gelei het tot dramatiese herverdeling van die bevolking. {{State van Australië}} {{Normdata}} [[Kategorie:Baaie van Australië]] [[Kategorie:Hawens]] kpjqhlmg1cf47hjwq0z9z5lb6tkpy8n 2918924 2918923 2026-07-23T12:14:33Z Oesjaar 7467 En... 2918924 wikitext text/x-wiki {{Deelstaat of gebied van Australië | Plaaslike naam=Jervis Bay Territory | Afrikaanse naam=Jervisbaaigebied | beeld_vlag= | beeld_wapen= | bynaam= | leuse= | beeld=Beeld:Jervis Bay Territory in Australia (close zoom).svg|duimnael{{!}}300px | hoofstad= | koördinate van hoofstad= | grootste stad= | goewerneur= | Premier= | Party_van_die_Premier= | oppervlakte_totaal= | oppervlakte_land= | oppervlakte_water= | persentasie_water= | bevolking_jaar= | bevolking_totaal= | digtheid= | posafkorting= | tydsone= | webwerf= | notes= }} Die '''Jervisbaaigebied''' is 'n interne gebied van [[Australië]].<ref>{{Cite Legislation AU|Cth|act|aia1901230|Acts Interpretation Act 1901|2b}}</ref> Dit is in 1915 gestig deur die oordrag van jurisdiksie van die staat [[Nieu-Suid-Wallis]] na die Federale Statebond van Australië, om die federale regering beheer te gee van 'n [[hawe]] in die omgewing van die [[Australiese Hoofstadgebied]] (ACT) wat deur die land omring is. == Geskiedenis == Inheemse Australiese mense het lank in die gebied van Jervisbaai gewoon.<ref name="Our Culture">{{cite web|title=Our Culture|url=https://parksaustralia.gov.au/booderee/people/culture.html|archive-date=9 September 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240909024536/https://parksaustralia.gov.au/booderee/discover/culture/|url-status=live|website=Parks Australia|access-date=13 October 2017}}</ref> Die gebied het 18 000 tot 7 500 jaar gelede beduidende veranderinge ondergaan toe die seevlak gestyg het, wat inwoners van voorheen kusgebiede verplaas het, wat gelei het tot dramatiese herverdeling van die bevolking. {{State van Australië}} {{Normdata}} [[Kategorie:Baaie van Australië]] [[Kategorie:Hawens]] hcwtxdkfcrw6cv0nhja39l87sj31fyg 2918925 2918924 2026-07-23T12:14:48Z Oesjaar 7467 En... 2918925 wikitext text/x-wiki {{Deelstaat of gebied van Australië | Plaaslike naam=Jervis Bay Territory | Afrikaanse naam=Jervisbaaigebied | beeld_vlag= | beeld_wapen= | bynaam= | leuse= | beeld=Beeld:Jervis Bay Territory in Australia (close zoom).svg|300px | hoofstad= | koördinate van hoofstad= | grootste stad= | goewerneur= | Premier= | Party_van_die_Premier= | oppervlakte_totaal= | oppervlakte_land= | oppervlakte_water= | persentasie_water= | bevolking_jaar= | bevolking_totaal= | digtheid= | posafkorting= | tydsone= | webwerf= | notes= }} Die '''Jervisbaaigebied''' is 'n interne gebied van [[Australië]].<ref>{{Cite Legislation AU|Cth|act|aia1901230|Acts Interpretation Act 1901|2b}}</ref> Dit is in 1915 gestig deur die oordrag van jurisdiksie van die staat [[Nieu-Suid-Wallis]] na die Federale Statebond van Australië, om die federale regering beheer te gee van 'n [[hawe]] in die omgewing van die [[Australiese Hoofstadgebied]] (ACT) wat deur die land omring is. == Geskiedenis == Inheemse Australiese mense het lank in die gebied van Jervisbaai gewoon.<ref name="Our Culture">{{cite web|title=Our Culture|url=https://parksaustralia.gov.au/booderee/people/culture.html|archive-date=9 September 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240909024536/https://parksaustralia.gov.au/booderee/discover/culture/|url-status=live|website=Parks Australia|access-date=13 October 2017}}</ref> Die gebied het 18 000 tot 7 500 jaar gelede beduidende veranderinge ondergaan toe die seevlak gestyg het, wat inwoners van voorheen kusgebiede verplaas het, wat gelei het tot dramatiese herverdeling van die bevolking. {{State van Australië}} {{Normdata}} [[Kategorie:Baaie van Australië]] [[Kategorie:Hawens]] tunqkzsfnunu1chwgbj40ljfaozfpyt 2918926 2918925 2026-07-23T12:15:10Z Oesjaar 7467 En... 2918926 wikitext text/x-wiki {{Deelstaat of gebied van Australië | Plaaslike naam=Jervis Bay Territory | Afrikaanse naam=Jervisbaaigebied | beeld_vlag= | beeld_wapen= | bynaam= | leuse= | beeld=Beeld:Jervis Bay Territory in Australia (close zoom).svg|{{!}}300px | hoofstad= | koördinate van hoofstad= | grootste stad= | goewerneur= | Premier= | Party_van_die_Premier= | oppervlakte_totaal= | oppervlakte_land= | oppervlakte_water= | persentasie_water= | bevolking_jaar= | bevolking_totaal= | digtheid= | posafkorting= | tydsone= | webwerf= | notes= }} Die '''Jervisbaaigebied''' is 'n interne gebied van [[Australië]].<ref>{{Cite Legislation AU|Cth|act|aia1901230|Acts Interpretation Act 1901|2b}}</ref> Dit is in 1915 gestig deur die oordrag van jurisdiksie van die staat [[Nieu-Suid-Wallis]] na die Federale Statebond van Australië, om die federale regering beheer te gee van 'n [[hawe]] in die omgewing van die [[Australiese Hoofstadgebied]] (ACT) wat deur die land omring is. == Geskiedenis == Inheemse Australiese mense het lank in die gebied van Jervisbaai gewoon.<ref name="Our Culture">{{cite web|title=Our Culture|url=https://parksaustralia.gov.au/booderee/people/culture.html|archive-date=9 September 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240909024536/https://parksaustralia.gov.au/booderee/discover/culture/|url-status=live|website=Parks Australia|access-date=13 October 2017}}</ref> Die gebied het 18 000 tot 7 500 jaar gelede beduidende veranderinge ondergaan toe die seevlak gestyg het, wat inwoners van voorheen kusgebiede verplaas het, wat gelei het tot dramatiese herverdeling van die bevolking. {{State van Australië}} {{Normdata}} [[Kategorie:Baaie van Australië]] [[Kategorie:Hawens]] bq29is6ass848uecc5v92vljva4i898 2918928 2918926 2026-07-23T12:16:15Z Oesjaar 7467 Verbeter 2918928 wikitext text/x-wiki {{Deelstaat of gebied van Australië | Plaaslike naam=Jervis Bay Territory | Afrikaanse naam=Jervisbaaigebied | beeld_vlag= | beeld_wapen= | bynaam= | leuse= | beeld=Beeld:Jervis Bay Territory in Australia (close zoom).svg{{!}}300px | hoofstad= | koördinate van hoofstad= | grootste stad= | goewerneur= | Premier= | Party_van_die_Premier= | oppervlakte_totaal= | oppervlakte_land= | oppervlakte_water= | persentasie_water= | bevolking_jaar= | bevolking_totaal= | digtheid= | posafkorting= | tydsone= | webwerf= | notes= }} Die '''Jervisbaaigebied''' is 'n interne gebied van [[Australië]].<ref>{{Cite Legislation AU|Cth|act|aia1901230|Acts Interpretation Act 1901|2b}}</ref> Dit is in 1915 gestig deur die oordrag van jurisdiksie van die staat [[Nieu-Suid-Wallis]] na die Federale Statebond van Australië, om die federale regering beheer te gee van 'n [[hawe]] in die omgewing van die [[Australiese Hoofstadgebied]] (ACT) wat deur die land omring is. == Geskiedenis == Inheemse Australiese mense het lank in die gebied van Jervisbaai gewoon.<ref name="Our Culture">{{cite web|title=Our Culture|url=https://parksaustralia.gov.au/booderee/people/culture.html|archive-date=9 September 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240909024536/https://parksaustralia.gov.au/booderee/discover/culture/|url-status=live|website=Parks Australia|access-date=13 October 2017}}</ref> Die gebied het 18 000 tot 7 500 jaar gelede beduidende veranderinge ondergaan toe die seevlak gestyg het, wat inwoners van voorheen kusgebiede verplaas het, wat gelei het tot dramatiese herverdeling van die bevolking. {{State van Australië}} {{Normdata}} [[Kategorie:Baaie van Australië]] [[Kategorie:Hawens]] 9ax0kd59qdhefvmb4xxs0qjk5mjdi5n 2918929 2918928 2026-07-23T12:29:46Z Oesjaar 7467 /* Geskiedenis */ Verbeter 2918929 wikitext text/x-wiki {{Deelstaat of gebied van Australië | Plaaslike naam=Jervis Bay Territory | Afrikaanse naam=Jervisbaaigebied | beeld_vlag= | beeld_wapen= | bynaam= | leuse= | beeld=Beeld:Jervis Bay Territory in Australia (close zoom).svg{{!}}300px | hoofstad= | koördinate van hoofstad= | grootste stad= | goewerneur= | Premier= | Party_van_die_Premier= | oppervlakte_totaal= | oppervlakte_land= | oppervlakte_water= | persentasie_water= | bevolking_jaar= | bevolking_totaal= | digtheid= | posafkorting= | tydsone= | webwerf= | notes= }} Die '''Jervisbaaigebied''' is 'n interne gebied van [[Australië]].<ref>{{Cite Legislation AU|Cth|act|aia1901230|Acts Interpretation Act 1901|2b}}</ref> Dit is in 1915 gestig deur die oordrag van jurisdiksie van die staat [[Nieu-Suid-Wallis]] na die Federale Statebond van Australië, om die federale regering beheer te gee van 'n [[hawe]] in die omgewing van die [[Australiese Hoofstadgebied]] (ACT) wat deur die land omring is. == Geskiedenis == Inheemse Australiese mense het lank in die gebied van Jervisbaai gewoon.<ref name="Our Culture">{{cite web|title=Our Culture|url=https://parksaustralia.gov.au/booderee/people/culture.html|archive-date=9 September 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240909024536/https://parksaustralia.gov.au/booderee/discover/culture/|url-status=live|website=Parks Australia|access-date=13 October 2017}}</ref> Die gebied het 18 000 tot 7 500 jaar gelede beduidende veranderinge ondergaan toe die seevlak gestyg het, wat inwoners van voorheen kusgebiede verplaas het, wat gelei het tot dramatiese herverdeling van die bevolking. == Verwysings == {{verwysings}} {{State van Australië}} {{Normdata}} [[Kategorie:Baaie van Australië]] [[Kategorie:Hawens]] euaubanif9ga9u92wkdya40juu8gjbo 2918930 2918929 2026-07-23T13:00:56Z SpesBona 2720 Nuwe inligtingskas 2918930 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Nedersetting |amptelike_naam=Jervisbaaigebied |ander_naam= |inheemse_naam=Jervis Bay Territory |nedersetting_tipe=Gebied |bynaam= |slagspreuk= |translit_taal1= |translit_taal1_tipe= |translit_taal1_inligting= |translit_taal2= |translit_taal2_tipe= |translit_taal2_inligting= |beeld_stadsilhoeët=JBT border.jpg |beeldgrootte=260px |beeldbyskrif=Die grens na die Jervisbaaigebied |beeld_vlag= |vlaggrootte= |vlagskakel= |beeld_seël= |seëlskakel= |seëlgrootte= |beeld_skild= |skildskakel= |skildgrootte= |beeld_leë_embleem= |leë_embleemtipe= |leë_embleemgrootte= |leë_embleemskakel= |beeld_kaart=Jervis Bay Territory in Australia (close zoom).svg |kaartgrootte=200px |kaartbyskrif=Ligging van die Jervisbaaigebied in Australië |beeld_kaart1= |kaartgrootte1= |kaartbyskrif1= |beeld_punt_kaart= |puntkaartgrootte= |puntkaartbyskrif= |punt-x= |punt-y= |duimdrukkerkaart=Australië |duimdrukkeretiketposisie=links |duimdrukkerkaartgrootte=250 |duimdrukkerkaartbyskrif=Ligging in Australië |onderafdelingtipe=[[Land]] |onderafdelingnaam={{vlagland|Australië}} |onderafdelingtipe1=[[Deelstate en gebiede van Australië|Gebied]] |onderafdelingtipe2= |onderafdelingtipe3= |onderafdelingtipe4= |onderafdelingnaam1=Jervisbaaigebied |onderafdelingnaam2=Jervisbaaigebied |onderafdelingnaam3= |onderafdelingnaam4= |regeringvoetnotas= |regeringstipe=[[Deelstate en gebiede van Australië|Gebied]] |leiertitel= |leiernaam= |leiertitel1= |leiertitel2= |leiertitel3= |leiertitel4= |leiernaam1= |leiernaam2= |leiernaam3= |leiernaam4= |stigtingstitel=Afgestig van [[Nieu-Suid-Wallis]] |stigtingsdatum=1915 |stigtingstitel2= |stigtingsdatum2= |stigtingstitel3= |stigtingsdatum3= |eenheidvoorkeur= |oppervlakvoetnotas= |oppervlakgroottes= |oppervlak_totaal_km2=67.8 |oppervlak_land_km2= |oppervlak_water_km2= |oppervlak_totaal_myl2=26.2 |oppervlak_land_myl2= |oppervlak_water_myl2= |oppervlak_water_persent= |oppervlak_stedelik_km2= |oppervlak_stedelik_myl2= |oppervlak_metro_km2= |oppervlak_metro_myl2= |oppervlak_leeg1_titel= |oppervlak_leeg1_km2l= |oppervlak_leeg1_myl2= |oppervlak_leeg2_titel= |oppervlak_leeg2_km2l= |oppervlak_leeg2_myl2= |hoogtevoetnotas= |hoogte_m= |hoogte_voet= |koördinaattipe= |koördinate = {{Koördinate|35|8|55|S|150|42|49|O|aansig=inlyn,titel}} |bevolking_soos_op=2013 |bevolkingnotas=<ref>{{en}} {{cite web |url=https://profile.id.com.au/shoalhaven/about?WebID=400#:~:text=The%202023%20Estimated%20Resident%20Population,4.53%20persons%20per%20square%20km. |title=Jervis Bay Territory About the profile areas |publisher=Informed Decisions |accessdate=9 Junie 2024}} {{dooie skakel}}</ref> |bevolking_totaal=307 |bevolkingsdigtheid_km2=5.8 |bevolkingsdigtheid_myl2=15 |bevolking_metro= |bevolkingsdigtheid_metro_km2= |bevolkingsdigtheid_metro_myl2= |bevolking_stedelik= |bevolkingsdigtheid_stedelik_km2= |bevolkingsdigtheid_stedelik_myl2= |bevolking_leeg1_titel= |bevolking_leeg1= |bevolkingsdigtheid_leeg1_km2= |bevolkingsdigtheid_leeg1_myl2= |bevolking_leeg2_titel= |bevolking_leeg2= |bevolkingsdigtheid_leeg2_km2= |bevolkingsdigtheid_leeg2_myl2= |bevolkingnota= |tydsone=AOST |utcafset=+10:00 |tydsone_DST=AODT |uctafset_DST=+11:00 |poskodetipe=Poskode |poskode=ACT 2540 |skakelkode= |leë_naam= |leë_inligting= |leë1_naam= |leë1_inligting= |leë2_naam= |leë2_inligting= |leë3_naam= |leë3_inligting= |voetnotas= |webwerf= }} Die '''Jervisbaaigebied''' ([[Engels]]: ''Jervis Bay Territory'', ''JBT''; [ˈdʒɜːrvɪs, ˈdʒɑːr-])) is 'n [[Deelstate en gebiede van Australië|interne gebied]] van [[Australië]].<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.austlii.edu.au/cgi-bin/viewdoc/au/legis/cth/consol_act/aia1901230/s2b.html |title=ACTS INTERPRETATION ACT 1901 – SECT 2B Definitions |publisher=Commonwealth of Australia Consolidated Acts |accessdate=23 Julie 2026}}</ref> Ná die stigting van die Gemenebes Australië is die gebied in 1915 van die deelstaat [[Nieu-Suid-Wallis]] afgestig om aan die federale regering 'n eie [[hawe]] in die omgewing van die [[Australiese Hoofstadgebied]] (ACT) te gee, aangesien dié deur land omring is. == Geskiedenis == [[Aborigines|Inheemse Australiers]] het lank in die gebied van Jervisbaai gewoon.<ref name="Our Culture">{{en}} {{cite web|title=Our Culture|url=https://parksaustralia.gov.au/booderee/people/culture.html|archive-date=9 September 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240909024536/https://parksaustralia.gov.au/booderee/discover/culture/|url-status=live|website=Parks Australia|accessdate=13 Oktober 2017}}</ref> Die gebied het 18&nbsp;000 tot 7&nbsp;500 jaar gelede beduidende veranderinge ondergaan toe die seevlak gestyg het, wat inwoners van voormalige kusgebiede verplaas het, met die gevolg van 'n dramatiese herverdeling van die bevolking. == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn|Jervis Bay Territory}} {{Navigasie indeling Australië}} {{Normdata}} [[Kategorie:Deelstate en gebiede van Australië]] [[Kategorie:Baaie van Australië]] [[Kategorie:Hawens]] icv6on7xky9hm0zhrou7pttv36xiqej 2918933 2918930 2026-07-23T13:11:32Z Aliwal2012 39067 verwyder oormaat parameters 2918933 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Nedersetting |amptelike_naam=Jervisbaaigebied |ander_naam= |inheemse_naam=Jervis Bay Territory |nedersetting_tipe=Gebied |bynaam= |slagspreuk= |beeld_stadsilhoeët=JBT border.jpg |beeldgrootte=260px |beeldbyskrif=Grens tussen die Jervisbaaigebied en NSW |beeld_vlag= |vlaggrootte= |vlagskakel= |beeld_seël= |seëlskakel= |seëlgrootte= |beeld_skild= |skildskakel= |skildgrootte= |beeld_leë_embleem= |leë_embleemtipe= |leë_embleemgrootte= |leë_embleemskakel= |beeld_kaart=Jervis Bay Territory in Australia (close zoom).svg |kaartgrootte=200px |kaartbyskrif=Ligging van die Jervisbaaigebied in Australië |beeld_kaart1= |kaartgrootte1= |kaartbyskrif1= |duimdrukkerkaart=Australië |duimdrukkeretiketposisie=links |duimdrukkerkaartgrootte=250 |duimdrukkerkaartbyskrif=Ligging in Australië |onderafdelingtipe=[[Land]] |onderafdelingnaam={{vlagland|Australië}} |onderafdelingtipe1=[[Deelstate en gebiede van Australië|Gebied]] |onderafdelingtipe2= |onderafdelingnaam1=Jervisbaaigebied |onderafdelingnaam2= |regeringvoetnotas= |regeringstipe=[[Deelstate en gebiede van Australië|Gebied]] |leiertitel= |leiernaam= |stigtingstitel=Afgestig van [[Nieu-Suid-Wallis]] |stigtingsdatum=1915 |stigtingstitel2= |stigtingsdatum2= |eenheidvoorkeur= |oppervlakvoetnotas= |oppervlakgroottes= |oppervlak_totaal_km2=67.8 |oppervlak_land_km2= |oppervlak_water_km2= |oppervlak_totaal_myl2=26.2 |oppervlak_land_myl2= |hoogtevoetnotas= |hoogte_m= |hoogte_voet= |koördinaattipe= |koördinate = {{Koördinate|35|8|55|S|150|42|49|O|aansig=inlyn,titel}} |bevolking_soos_op=2013 |bevolkingnotas=<ref>{{en}} {{cite web |url=https://profile.id.com.au/shoalhaven/about?WebID=400#:~:text=The%202023%20Estimated%20Resident%20Population,4.53%20persons%20per%20square%20km. |title=Jervis Bay Territory About the profile areas |publisher=Informed Decisions |accessdate=9 Junie 2024}} {{dooie skakel}}</ref> |bevolking_totaal=307 |bevolkingsdigtheid_km2=5.8 |bevolkingsdigtheid_myl2=15 |bevolking_metro= |bevolkingsdigtheid_metro_km2= |bevolkingsdigtheid_metro_myl2= |bevolking_stedelik= |bevolkingsdigtheid_stedelik_km2= |bevolkingsdigtheid_stedelik_myl2= |bevolkingnota= |tydsone=AOST |utcafset=+10:00 |tydsone_DST=AODT |uctafset_DST=+11:00 |poskodetipe=Poskode |poskode=ACT 2540 |skakelkode= |leë_naam= |leë_inligting= |leë1_naam= |leë1_inligting= |leë2_naam= |leë2_inligting= |leë3_naam= |leë3_inligting= |voetnotas= |webwerf= }} Die '''Jervisbaaigebied''' ([[Engels]]: ''Jervis Bay Territory'', ''JBT''; [ˈdʒɜːrvɪs, ˈdʒɑːr-])) is 'n [[Deelstate en gebiede van Australië|interne gebied]] van [[Australië]].<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.austlii.edu.au/cgi-bin/viewdoc/au/legis/cth/consol_act/aia1901230/s2b.html |title=ACTS INTERPRETATION ACT 1901 – SECT 2B Definitions |publisher=Commonwealth of Australia Consolidated Acts |accessdate=23 Julie 2026}}</ref> Ná die stigting van die Gemenebes Australië is die gebied in 1915 van die deelstaat [[Nieu-Suid-Wallis]] afgestig om aan die federale regering 'n eie [[hawe]] in die omgewing van die [[Australiese Hoofstadgebied]] (ACT) te gee, aangesien dié deur land omring is. == Geskiedenis == [[Aborigines|Inheemse Australiers]] het lank in die gebied van Jervisbaai gewoon.<ref name="Our Culture">{{en}} {{cite web|title=Our Culture|url=https://parksaustralia.gov.au/booderee/people/culture.html|archive-date=9 September 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240909024536/https://parksaustralia.gov.au/booderee/discover/culture/|url-status=live|website=Parks Australia|accessdate=13 Oktober 2017}}</ref> Die gebied het 18&nbsp;000 tot 7&nbsp;500 jaar gelede beduidende veranderinge ondergaan toe die seevlak gestyg het, wat inwoners van voormalige kusgebiede verplaas het, met die gevolg van 'n dramatiese herverdeling van die bevolking. == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn|Jervis Bay Territory}} {{Navigasie indeling Australië}} {{Normdata}} [[Kategorie:Deelstate en gebiede van Australië]] [[Kategorie:Baaie van Australië]] [[Kategorie:Hawens]] eaz62ss79sv0c8svhgg2yqb6kmaw69x 2918943 2918933 2026-07-23T14:53:56Z Oesjaar 7467 Verbeter 2918943 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Nedersetting |amptelike_naam=Jervisbaaigebied |ander_naam= |inheemse_naam=Jervis Bay Territory |nedersetting_tipe=Gebied |bynaam= |slagspreuk= |beeld_stadsilhoeët=JBT border.jpg |beeldgrootte=260px |beeldbyskrif=Grens tussen die Jervisbaaigebied en NSW |beeld_vlag= |vlaggrootte= |vlagskakel= |beeld_seël= |seëlskakel= |seëlgrootte= |beeld_skild= |skildskakel= |skildgrootte= |beeld_leë_embleem= |leë_embleemtipe= |leë_embleemgrootte= |leë_embleemskakel= |beeld_kaart=Jervis Bay Territory in Australia (close zoom).svg |kaartgrootte=200px |kaartbyskrif=Ligging van die Jervisbaaigebied in Australië |beeld_kaart1= |kaartgrootte1= |kaartbyskrif1= |duimdrukkerkaart=Australië |duimdrukkeretiketposisie=links |duimdrukkerkaartgrootte=250 |duimdrukkerkaartbyskrif=Ligging in Australië |onderafdelingtipe=[[Land]] |onderafdelingnaam={{vlagland|Australië}} |onderafdelingtipe1=[[Deelstate en gebiede van Australië|Gebied]] |onderafdelingtipe2= |onderafdelingnaam1=Jervisbaaigebied |onderafdelingnaam2= |regeringvoetnotas= |regeringstipe=[[Deelstate en gebiede van Australië|Gebied]] |leiertitel= |leiernaam= |stigtingstitel=Afgestig van [[Nieu-Suid-Wallis]] |stigtingsdatum=1915 |stigtingstitel2= |stigtingsdatum2= |eenheidvoorkeur= |oppervlakvoetnotas= |oppervlakgroottes= |oppervlak_totaal_km2=67.8 |oppervlak_land_km2= |oppervlak_water_km2= |oppervlak_totaal_myl2=26.2 |oppervlak_land_myl2= |hoogtevoetnotas= |hoogte_m= |hoogte_voet= |koördinaattipe= |koördinate = {{Koördinate|35|8|55|S|150|42|49|O|aansig=inlyn,titel}} |bevolking_soos_op=2013 |bevolkingnotas=<ref>{{en}} {{cite web |url=https://profile.id.com.au/shoalhaven/about?WebID=400#:~:text=The%202023%20Estimated%20Resident%20Population,4.53%20persons%20per%20square%20km. |title=Jervis Bay Territory About the profile areas |publisher=Informed Decisions |accessdate=9 Junie 2024}} {{dooie skakel}}</ref> |bevolking_totaal=307 |bevolkingsdigtheid_km2=5.8 |bevolkingsdigtheid_myl2=15 |bevolking_metro= |bevolkingsdigtheid_metro_km2= |bevolkingsdigtheid_metro_myl2= |bevolking_stedelik= |bevolkingsdigtheid_stedelik_km2= |bevolkingsdigtheid_stedelik_myl2= |bevolkingnota= |tydsone=AOST |utcafset=+10:00 |tydsone_DST=AODT |uctafset_DST=+11:00 |poskodetipe=Poskode |poskode=ACT 2540 |skakelkode= |leë_naam= |leë_inligting= |leë1_naam= |leë1_inligting= |leë2_naam= |leë2_inligting= |leë3_naam= |leë3_inligting= |voetnotas= |webwerf= }} Die '''Jervisbaaigebied''' ([[Engels]]: ''Jervis Bay Territory'', ''JBT''; [ˈdʒɜːrvɪs, ˈdʒɑːr-]) is 'n [[Deelstate en gebiede van Australië|interne gebied]] van [[Australië]].<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.austlii.edu.au/cgi-bin/viewdoc/au/legis/cth/consol_act/aia1901230/s2b.html |title=ACTS INTERPRETATION ACT 1901 – SECT 2B Definitions |publisher=Commonwealth of Australia Consolidated Acts |accessdate=23 Julie 2026}}</ref> Ná die stigting van die Gemenebes Australië is die gebied in 1915 van die deelstaat [[Nieu-Suid-Wallis]] afgestig om aan die federale regering 'n eie [[hawe]] in die omgewing van die [[Australiese Hoofstadgebied]] (ACT) te gee, aangesien dié deur land omring is. == Geskiedenis == [[Aborigines|Inheemse Australiers]] het lank in die gebied van Jervisbaai gewoon.<ref name="Our Culture">{{en}} {{cite web|title=Our Culture|url=https://parksaustralia.gov.au/booderee/people/culture.html|archive-date=9 September 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240909024536/https://parksaustralia.gov.au/booderee/discover/culture/|url-status=live|website=Parks Australia|accessdate=13 Oktober 2017}}</ref> Die gebied het 18&nbsp;000 tot 7&nbsp;500 jaar gelede beduidende veranderinge ondergaan toe die seevlak gestyg het, wat inwoners van voormalige kusgebiede verplaas het, met die gevolg van 'n dramatiese herverdeling van die bevolking. == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn|Jervis Bay Territory}} {{Navigasie indeling Australië}} {{Normdata}} [[Kategorie:Deelstate en gebiede van Australië]] [[Kategorie:Baaie van Australië]] [[Kategorie:Hawens]] sxgiedhejw3n6r55iy3iqhk353kleqj 2919033 2918943 2026-07-24T08:58:41Z Oesjaar 7467 /* Geskiedenis */ Verbeter 2919033 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Nedersetting |amptelike_naam=Jervisbaaigebied |ander_naam= |inheemse_naam=Jervis Bay Territory |nedersetting_tipe=Gebied |bynaam= |slagspreuk= |beeld_stadsilhoeët=JBT border.jpg |beeldgrootte=260px |beeldbyskrif=Grens tussen die Jervisbaaigebied en NSW |beeld_vlag= |vlaggrootte= |vlagskakel= |beeld_seël= |seëlskakel= |seëlgrootte= |beeld_skild= |skildskakel= |skildgrootte= |beeld_leë_embleem= |leë_embleemtipe= |leë_embleemgrootte= |leë_embleemskakel= |beeld_kaart=Jervis Bay Territory in Australia (close zoom).svg |kaartgrootte=200px |kaartbyskrif=Ligging van die Jervisbaaigebied in Australië |beeld_kaart1= |kaartgrootte1= |kaartbyskrif1= |duimdrukkerkaart=Australië |duimdrukkeretiketposisie=links |duimdrukkerkaartgrootte=250 |duimdrukkerkaartbyskrif=Ligging in Australië |onderafdelingtipe=[[Land]] |onderafdelingnaam={{vlagland|Australië}} |onderafdelingtipe1=[[Deelstate en gebiede van Australië|Gebied]] |onderafdelingtipe2= |onderafdelingnaam1=Jervisbaaigebied |onderafdelingnaam2= |regeringvoetnotas= |regeringstipe=[[Deelstate en gebiede van Australië|Gebied]] |leiertitel= |leiernaam= |stigtingstitel=Afgestig van [[Nieu-Suid-Wallis]] |stigtingsdatum=1915 |stigtingstitel2= |stigtingsdatum2= |eenheidvoorkeur= |oppervlakvoetnotas= |oppervlakgroottes= |oppervlak_totaal_km2=67.8 |oppervlak_land_km2= |oppervlak_water_km2= |oppervlak_totaal_myl2=26.2 |oppervlak_land_myl2= |hoogtevoetnotas= |hoogte_m= |hoogte_voet= |koördinaattipe= |koördinate = {{Koördinate|35|8|55|S|150|42|49|O|aansig=inlyn,titel}} |bevolking_soos_op=2013 |bevolkingnotas=<ref>{{en}} {{cite web |url=https://profile.id.com.au/shoalhaven/about?WebID=400#:~:text=The%202023%20Estimated%20Resident%20Population,4.53%20persons%20per%20square%20km. |title=Jervis Bay Territory About the profile areas |publisher=Informed Decisions |accessdate=9 Junie 2024}} {{dooie skakel}}</ref> |bevolking_totaal=307 |bevolkingsdigtheid_km2=5.8 |bevolkingsdigtheid_myl2=15 |bevolking_metro= |bevolkingsdigtheid_metro_km2= |bevolkingsdigtheid_metro_myl2= |bevolking_stedelik= |bevolkingsdigtheid_stedelik_km2= |bevolkingsdigtheid_stedelik_myl2= |bevolkingnota= |tydsone=AOST |utcafset=+10:00 |tydsone_DST=AODT |uctafset_DST=+11:00 |poskodetipe=Poskode |poskode=ACT 2540 |skakelkode= |leë_naam= |leë_inligting= |leë1_naam= |leë1_inligting= |leë2_naam= |leë2_inligting= |leë3_naam= |leë3_inligting= |voetnotas= |webwerf= }} Die '''Jervisbaaigebied''' ([[Engels]]: ''Jervis Bay Territory'', ''JBT''; [ˈdʒɜːrvɪs, ˈdʒɑːr-]) is 'n [[Deelstate en gebiede van Australië|interne gebied]] van [[Australië]].<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.austlii.edu.au/cgi-bin/viewdoc/au/legis/cth/consol_act/aia1901230/s2b.html |title=ACTS INTERPRETATION ACT 1901 – SECT 2B Definitions |publisher=Commonwealth of Australia Consolidated Acts |accessdate=23 Julie 2026}}</ref> Ná die stigting van die Gemenebes Australië is die gebied in 1915 van die deelstaat [[Nieu-Suid-Wallis]] afgestig om aan die federale regering 'n eie [[hawe]] in die omgewing van die [[Australiese Hoofstadgebied]] (ACT) te gee, aangesien dié deur land omring is. == Geskiedenis == [[Aborigines|Inheemse Australiers]] het lank in die gebied van Jervisbaai gewoon.<ref name="Our Culture">{{en}} {{cite web|title=Our Culture|url=https://parksaustralia.gov.au/booderee/people/culture.html|archive-date=9 September 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240909024536/https://parksaustralia.gov.au/booderee/discover/culture/|url-status=live|website=Parks Australia|accessdate=13 Oktober 2017}}</ref> Die gebied het 18&nbsp;000 tot 7&nbsp;500 jaar gelede beduidende veranderinge ondergaan toe die seevlak gestyg het, wat inwoners van voormalige kusgebiede verplaas het, met die gevolg van 'n dramatiese herverdeling van die bevolking. Die Yuin-mense het 'n voortdurende verbintenis met die Jervisbaai-gebied en het in Desember 2016 aansoek gedoen om erkenning van hul geboortetitel.<ref>{{cite web|title=South Coast Native Title meeting at Narooma a big boost for Yuin people|url=http://www.southcoastregister.com.au/story/4352796/yuin-people-make-vast-south-coast-native-title-claim/|url-access=subscription|first=Stan|last=Gorton|website=South Coast Register|access-date=13 October 2017|date=13 December 2016}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn|Jervis Bay Territory}} {{Navigasie indeling Australië}} {{Normdata}} [[Kategorie:Deelstate en gebiede van Australië]] [[Kategorie:Baaie van Australië]] [[Kategorie:Hawens]] fwyu3e7zz5rc7bzsyolkggnpd1qcb3i 2919037 2919033 2026-07-24T09:04:22Z Oesjaar 7467 /* Geskiedenis */ Verbeter 2919037 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Nedersetting |amptelike_naam=Jervisbaaigebied |ander_naam= |inheemse_naam=Jervis Bay Territory |nedersetting_tipe=Gebied |bynaam= |slagspreuk= |beeld_stadsilhoeët=JBT border.jpg |beeldgrootte=260px |beeldbyskrif=Grens tussen die Jervisbaaigebied en NSW |beeld_vlag= |vlaggrootte= |vlagskakel= |beeld_seël= |seëlskakel= |seëlgrootte= |beeld_skild= |skildskakel= |skildgrootte= |beeld_leë_embleem= |leë_embleemtipe= |leë_embleemgrootte= |leë_embleemskakel= |beeld_kaart=Jervis Bay Territory in Australia (close zoom).svg |kaartgrootte=200px |kaartbyskrif=Ligging van die Jervisbaaigebied in Australië |beeld_kaart1= |kaartgrootte1= |kaartbyskrif1= |duimdrukkerkaart=Australië |duimdrukkeretiketposisie=links |duimdrukkerkaartgrootte=250 |duimdrukkerkaartbyskrif=Ligging in Australië |onderafdelingtipe=[[Land]] |onderafdelingnaam={{vlagland|Australië}} |onderafdelingtipe1=[[Deelstate en gebiede van Australië|Gebied]] |onderafdelingtipe2= |onderafdelingnaam1=Jervisbaaigebied |onderafdelingnaam2= |regeringvoetnotas= |regeringstipe=[[Deelstate en gebiede van Australië|Gebied]] |leiertitel= |leiernaam= |stigtingstitel=Afgestig van [[Nieu-Suid-Wallis]] |stigtingsdatum=1915 |stigtingstitel2= |stigtingsdatum2= |eenheidvoorkeur= |oppervlakvoetnotas= |oppervlakgroottes= |oppervlak_totaal_km2=67.8 |oppervlak_land_km2= |oppervlak_water_km2= |oppervlak_totaal_myl2=26.2 |oppervlak_land_myl2= |hoogtevoetnotas= |hoogte_m= |hoogte_voet= |koördinaattipe= |koördinate = {{Koördinate|35|8|55|S|150|42|49|O|aansig=inlyn,titel}} |bevolking_soos_op=2013 |bevolkingnotas=<ref>{{en}} {{cite web |url=https://profile.id.com.au/shoalhaven/about?WebID=400#:~:text=The%202023%20Estimated%20Resident%20Population,4.53%20persons%20per%20square%20km. |title=Jervis Bay Territory About the profile areas |publisher=Informed Decisions |accessdate=9 Junie 2024}} {{dooie skakel}}</ref> |bevolking_totaal=307 |bevolkingsdigtheid_km2=5.8 |bevolkingsdigtheid_myl2=15 |bevolking_metro= |bevolkingsdigtheid_metro_km2= |bevolkingsdigtheid_metro_myl2= |bevolking_stedelik= |bevolkingsdigtheid_stedelik_km2= |bevolkingsdigtheid_stedelik_myl2= |bevolkingnota= |tydsone=AOST |utcafset=+10:00 |tydsone_DST=AODT |uctafset_DST=+11:00 |poskodetipe=Poskode |poskode=ACT 2540 |skakelkode= |leë_naam= |leë_inligting= |leë1_naam= |leë1_inligting= |leë2_naam= |leë2_inligting= |leë3_naam= |leë3_inligting= |voetnotas= |webwerf= }} Die '''Jervisbaaigebied''' ([[Engels]]: ''Jervis Bay Territory'', ''JBT''; [ˈdʒɜːrvɪs, ˈdʒɑːr-]) is 'n [[Deelstate en gebiede van Australië|interne gebied]] van [[Australië]].<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.austlii.edu.au/cgi-bin/viewdoc/au/legis/cth/consol_act/aia1901230/s2b.html |title=ACTS INTERPRETATION ACT 1901 – SECT 2B Definitions |publisher=Commonwealth of Australia Consolidated Acts |accessdate=23 Julie 2026}}</ref> Ná die stigting van die Gemenebes Australië is die gebied in 1915 van die deelstaat [[Nieu-Suid-Wallis]] afgestig om aan die federale regering 'n eie [[hawe]] in die omgewing van die [[Australiese Hoofstadgebied]] (ACT) te gee, aangesien dié deur land omring is. == Geskiedenis == [[Aborigines|Inheemse Australiers]] het lank in die gebied van Jervisbaai gewoon.<ref name="Our Culture">{{en}} {{cite web|title=Our Culture|url=https://parksaustralia.gov.au/booderee/people/culture.html|archive-date=9 September 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240909024536/https://parksaustralia.gov.au/booderee/discover/culture/|url-status=live|website=Parks Australia|accessdate=13 Oktober 2017}}</ref> Die gebied het 18&nbsp;000 tot 7&nbsp;500 jaar gelede beduidende veranderinge ondergaan toe die seevlak gestyg het, wat inwoners van voormalige kusgebiede verplaas het, met die gevolg van 'n dramatiese herverdeling van die bevolking. Die Yuin-mense het 'n voortdurende verbintenis met die Jervisbaai-gebied en het in Desember 2016 aansoek gedoen om erkenning van hul geboortetitel.<ref>{{cite web|title=South Coast Native Title meeting at Narooma a big boost for Yuin people|url=http://www.southcoastregister.com.au/story/4352796/yuin-people-make-vast-south-coast-native-title-claim/|url-access=subscription|first=Stan|last=Gorton|website=South Coast Register|access-date=13 October 2017|date=13 December 2016}}</ref> Jervisbaai is op 25 April 1770 (twee dae na [[Sint Jorisdag]]) deur luitenant James Cook aan boord van die HMS ''Endeavour'' gesien en hy het die suidelike landtong Kaap Sint Joris genoem.<ref name="Reed">''Place Names of Australia'' (Reed, 1973).</ref><ref name=Crabb>{{cite book|title=Jervis Bay and St Georges Basin 1788–1939: an emptied landscape|last=Crabb|first=Peter|year=2007|publisher=Lady Denman Heritage Complex|isbn=978-0958644730}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn|Jervis Bay Territory}} {{Navigasie indeling Australië}} {{Normdata}} [[Kategorie:Deelstate en gebiede van Australië]] [[Kategorie:Baaie van Australië]] [[Kategorie:Hawens]] 967lerjqswt9rohrgqfbnfal8hwpowa 2919038 2919037 2026-07-24T09:05:35Z Oesjaar 7467 /* Geskiedenis */ Skakels 2919038 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Nedersetting |amptelike_naam=Jervisbaaigebied |ander_naam= |inheemse_naam=Jervis Bay Territory |nedersetting_tipe=Gebied |bynaam= |slagspreuk= |beeld_stadsilhoeët=JBT border.jpg |beeldgrootte=260px |beeldbyskrif=Grens tussen die Jervisbaaigebied en NSW |beeld_vlag= |vlaggrootte= |vlagskakel= |beeld_seël= |seëlskakel= |seëlgrootte= |beeld_skild= |skildskakel= |skildgrootte= |beeld_leë_embleem= |leë_embleemtipe= |leë_embleemgrootte= |leë_embleemskakel= |beeld_kaart=Jervis Bay Territory in Australia (close zoom).svg |kaartgrootte=200px |kaartbyskrif=Ligging van die Jervisbaaigebied in Australië |beeld_kaart1= |kaartgrootte1= |kaartbyskrif1= |duimdrukkerkaart=Australië |duimdrukkeretiketposisie=links |duimdrukkerkaartgrootte=250 |duimdrukkerkaartbyskrif=Ligging in Australië |onderafdelingtipe=[[Land]] |onderafdelingnaam={{vlagland|Australië}} |onderafdelingtipe1=[[Deelstate en gebiede van Australië|Gebied]] |onderafdelingtipe2= |onderafdelingnaam1=Jervisbaaigebied |onderafdelingnaam2= |regeringvoetnotas= |regeringstipe=[[Deelstate en gebiede van Australië|Gebied]] |leiertitel= |leiernaam= |stigtingstitel=Afgestig van [[Nieu-Suid-Wallis]] |stigtingsdatum=1915 |stigtingstitel2= |stigtingsdatum2= |eenheidvoorkeur= |oppervlakvoetnotas= |oppervlakgroottes= |oppervlak_totaal_km2=67.8 |oppervlak_land_km2= |oppervlak_water_km2= |oppervlak_totaal_myl2=26.2 |oppervlak_land_myl2= |hoogtevoetnotas= |hoogte_m= |hoogte_voet= |koördinaattipe= |koördinate = {{Koördinate|35|8|55|S|150|42|49|O|aansig=inlyn,titel}} |bevolking_soos_op=2013 |bevolkingnotas=<ref>{{en}} {{cite web |url=https://profile.id.com.au/shoalhaven/about?WebID=400#:~:text=The%202023%20Estimated%20Resident%20Population,4.53%20persons%20per%20square%20km. |title=Jervis Bay Territory About the profile areas |publisher=Informed Decisions |accessdate=9 Junie 2024}} {{dooie skakel}}</ref> |bevolking_totaal=307 |bevolkingsdigtheid_km2=5.8 |bevolkingsdigtheid_myl2=15 |bevolking_metro= |bevolkingsdigtheid_metro_km2= |bevolkingsdigtheid_metro_myl2= |bevolking_stedelik= |bevolkingsdigtheid_stedelik_km2= |bevolkingsdigtheid_stedelik_myl2= |bevolkingnota= |tydsone=AOST |utcafset=+10:00 |tydsone_DST=AODT |uctafset_DST=+11:00 |poskodetipe=Poskode |poskode=ACT 2540 |skakelkode= |leë_naam= |leë_inligting= |leë1_naam= |leë1_inligting= |leë2_naam= |leë2_inligting= |leë3_naam= |leë3_inligting= |voetnotas= |webwerf= }} Die '''Jervisbaaigebied''' ([[Engels]]: ''Jervis Bay Territory'', ''JBT''; [ˈdʒɜːrvɪs, ˈdʒɑːr-]) is 'n [[Deelstate en gebiede van Australië|interne gebied]] van [[Australië]].<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.austlii.edu.au/cgi-bin/viewdoc/au/legis/cth/consol_act/aia1901230/s2b.html |title=ACTS INTERPRETATION ACT 1901 – SECT 2B Definitions |publisher=Commonwealth of Australia Consolidated Acts |accessdate=23 Julie 2026}}</ref> Ná die stigting van die Gemenebes Australië is die gebied in 1915 van die deelstaat [[Nieu-Suid-Wallis]] afgestig om aan die federale regering 'n eie [[hawe]] in die omgewing van die [[Australiese Hoofstadgebied]] (ACT) te gee, aangesien dié deur land omring is. == Geskiedenis == [[Aborigines|Inheemse Australiers]] het lank in die gebied van Jervisbaai gewoon.<ref name="Our Culture">{{en}} {{cite web|title=Our Culture|url=https://parksaustralia.gov.au/booderee/people/culture.html|archive-date=9 September 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240909024536/https://parksaustralia.gov.au/booderee/discover/culture/|url-status=live|website=Parks Australia|accessdate=13 Oktober 2017}}</ref> Die gebied het 18&nbsp;000 tot 7&nbsp;500 jaar gelede beduidende veranderinge ondergaan toe die seevlak gestyg het, wat inwoners van voormalige kusgebiede verplaas het, met die gevolg van 'n dramatiese herverdeling van die bevolking. Die Yuin-mense het 'n voortdurende verbintenis met die Jervisbaai-gebied en het in Desember 2016 aansoek gedoen om erkenning van hul geboortetitel.<ref>{{cite web|title=South Coast Native Title meeting at Narooma a big boost for Yuin people|url=http://www.southcoastregister.com.au/story/4352796/yuin-people-make-vast-south-coast-native-title-claim/|url-access=subscription|first=Stan|last=Gorton|website=South Coast Register|access-date=13 October 2017|date=13 December 2016}}</ref> Jervisbaai is op 25 April 1770 (twee dae na [[Sint Jorisdag]]) deur luitenant [[James Cook]] aan boord van die [[HMS Endeavour|HMS ''Endeavour'']] gesien en hy het die suidelike landtong Kaap Sint Joris genoem.<ref name="Reed">''Place Names of Australia'' (Reed, 1973).</ref><ref name=Crabb>{{cite book|title=Jervis Bay and St Georges Basin 1788–1939: an emptied landscape|last=Crabb|first=Peter|year=2007|publisher=Lady Denman Heritage Complex|isbn=978-0958644730}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn|Jervis Bay Territory}} {{Navigasie indeling Australië}} {{Normdata}} [[Kategorie:Deelstate en gebiede van Australië]] [[Kategorie:Baaie van Australië]] [[Kategorie:Hawens]] 9gtn46rflj2pwn6xntzhfgfucoquibm 2919041 2919038 2026-07-24T09:12:41Z Oesjaar 7467 /* Geskiedenis */ Verbeter 2919041 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Nedersetting |amptelike_naam=Jervisbaaigebied |ander_naam= |inheemse_naam=Jervis Bay Territory |nedersetting_tipe=Gebied |bynaam= |slagspreuk= |beeld_stadsilhoeët=JBT border.jpg |beeldgrootte=260px |beeldbyskrif=Grens tussen die Jervisbaaigebied en NSW |beeld_vlag= |vlaggrootte= |vlagskakel= |beeld_seël= |seëlskakel= |seëlgrootte= |beeld_skild= |skildskakel= |skildgrootte= |beeld_leë_embleem= |leë_embleemtipe= |leë_embleemgrootte= |leë_embleemskakel= |beeld_kaart=Jervis Bay Territory in Australia (close zoom).svg |kaartgrootte=200px |kaartbyskrif=Ligging van die Jervisbaaigebied in Australië |beeld_kaart1= |kaartgrootte1= |kaartbyskrif1= |duimdrukkerkaart=Australië |duimdrukkeretiketposisie=links |duimdrukkerkaartgrootte=250 |duimdrukkerkaartbyskrif=Ligging in Australië |onderafdelingtipe=[[Land]] |onderafdelingnaam={{vlagland|Australië}} |onderafdelingtipe1=[[Deelstate en gebiede van Australië|Gebied]] |onderafdelingtipe2= |onderafdelingnaam1=Jervisbaaigebied |onderafdelingnaam2= |regeringvoetnotas= |regeringstipe=[[Deelstate en gebiede van Australië|Gebied]] |leiertitel= |leiernaam= |stigtingstitel=Afgestig van [[Nieu-Suid-Wallis]] |stigtingsdatum=1915 |stigtingstitel2= |stigtingsdatum2= |eenheidvoorkeur= |oppervlakvoetnotas= |oppervlakgroottes= |oppervlak_totaal_km2=67.8 |oppervlak_land_km2= |oppervlak_water_km2= |oppervlak_totaal_myl2=26.2 |oppervlak_land_myl2= |hoogtevoetnotas= |hoogte_m= |hoogte_voet= |koördinaattipe= |koördinate = {{Koördinate|35|8|55|S|150|42|49|O|aansig=inlyn,titel}} |bevolking_soos_op=2013 |bevolkingnotas=<ref>{{en}} {{cite web |url=https://profile.id.com.au/shoalhaven/about?WebID=400#:~:text=The%202023%20Estimated%20Resident%20Population,4.53%20persons%20per%20square%20km. |title=Jervis Bay Territory About the profile areas |publisher=Informed Decisions |accessdate=9 Junie 2024}} {{dooie skakel}}</ref> |bevolking_totaal=307 |bevolkingsdigtheid_km2=5.8 |bevolkingsdigtheid_myl2=15 |bevolking_metro= |bevolkingsdigtheid_metro_km2= |bevolkingsdigtheid_metro_myl2= |bevolking_stedelik= |bevolkingsdigtheid_stedelik_km2= |bevolkingsdigtheid_stedelik_myl2= |bevolkingnota= |tydsone=AOST |utcafset=+10:00 |tydsone_DST=AODT |uctafset_DST=+11:00 |poskodetipe=Poskode |poskode=ACT 2540 |skakelkode= |leë_naam= |leë_inligting= |leë1_naam= |leë1_inligting= |leë2_naam= |leë2_inligting= |leë3_naam= |leë3_inligting= |voetnotas= |webwerf= }} Die '''Jervisbaaigebied''' ([[Engels]]: ''Jervis Bay Territory'', ''JBT''; [ˈdʒɜːrvɪs, ˈdʒɑːr-]) is 'n [[Deelstate en gebiede van Australië|interne gebied]] van [[Australië]].<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.austlii.edu.au/cgi-bin/viewdoc/au/legis/cth/consol_act/aia1901230/s2b.html |title=ACTS INTERPRETATION ACT 1901 – SECT 2B Definitions |publisher=Commonwealth of Australia Consolidated Acts |accessdate=23 Julie 2026}}</ref> Ná die stigting van die Gemenebes Australië is die gebied in 1915 van die deelstaat [[Nieu-Suid-Wallis]] afgestig om aan die federale regering 'n eie [[hawe]] in die omgewing van die [[Australiese Hoofstadgebied]] (ACT) te gee, aangesien dié deur land omring is. == Geskiedenis == [[Aborigines|Inheemse Australiers]] het lank in die gebied van Jervisbaai gewoon.<ref name="Our Culture">{{en}} {{cite web|title=Our Culture|url=https://parksaustralia.gov.au/booderee/people/culture.html|archive-date=9 September 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240909024536/https://parksaustralia.gov.au/booderee/discover/culture/|url-status=live|website=Parks Australia|accessdate=13 Oktober 2017}}</ref> Die gebied het 18&nbsp;000 tot 7&nbsp;500 jaar gelede beduidende veranderinge ondergaan toe die seevlak gestyg het, wat inwoners van voormalige kusgebiede verplaas het, met die gevolg van 'n dramatiese herverdeling van die bevolking. Die Yuin-mense het 'n voortdurende verbintenis met die Jervisbaai-gebied en het in Desember 2016 aansoek gedoen om erkenning van hul geboortetitel.<ref>{{cite web|title=South Coast Native Title meeting at Narooma a big boost for Yuin people|url=http://www.southcoastregister.com.au/story/4352796/yuin-people-make-vast-south-coast-native-title-claim/|url-access=subscription|first=Stan|last=Gorton|website=South Coast Register|access-date=13 October 2017|date=13 December 2016}}</ref> Jervisbaai is op 25 April 1770 (twee dae na [[Sint Jorisdag]]) deur luitenant [[James Cook]] aan boord van die [[HMS Endeavour|HMS ''Endeavour'']] gesien en hy het die suidelike landtong Kaap Sint Joris genoem.<ref name="Reed">''Place Names of Australia'' (Reed, 1973).</ref><ref name=Crabb>{{cite book|title=Jervis Bay and St Georges Basin 1788–1939: an emptied landscape|last=Crabb|first=Peter|year=2007|publisher=Lady Denman Heritage Complex|isbn=978-0958644730}}</ref> In Augustus 1791 het die Britse gevangene-transportskip ''Atlantic'' van die Derde Vloot die baai binnegevaar en luitenant Richard Bowen het dit ter ere van admiraal John Jervis vernoem.<ref name="Reed" /><ref name=Crabb /> In November 1791 het die Matilda, onder leiding van Meester Matthew Weatherhead, die baai binnegegaan om herstelwerk te doen.<ref name=Crabb /> == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn|Jervis Bay Territory}} {{Navigasie indeling Australië}} {{Normdata}} [[Kategorie:Deelstate en gebiede van Australië]] [[Kategorie:Baaie van Australië]] [[Kategorie:Hawens]] 6avmyej1pmzowdfof14ymsmjyv1ct7h 2919042 2919041 2026-07-24T09:13:46Z Oesjaar 7467 /* Geskiedenis */ Verbeter 2919042 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Nedersetting |amptelike_naam=Jervisbaaigebied |ander_naam= |inheemse_naam=Jervis Bay Territory |nedersetting_tipe=Gebied |bynaam= |slagspreuk= |beeld_stadsilhoeët=JBT border.jpg |beeldgrootte=260px |beeldbyskrif=Grens tussen die Jervisbaaigebied en NSW |beeld_vlag= |vlaggrootte= |vlagskakel= |beeld_seël= |seëlskakel= |seëlgrootte= |beeld_skild= |skildskakel= |skildgrootte= |beeld_leë_embleem= |leë_embleemtipe= |leë_embleemgrootte= |leë_embleemskakel= |beeld_kaart=Jervis Bay Territory in Australia (close zoom).svg |kaartgrootte=200px |kaartbyskrif=Ligging van die Jervisbaaigebied in Australië |beeld_kaart1= |kaartgrootte1= |kaartbyskrif1= |duimdrukkerkaart=Australië |duimdrukkeretiketposisie=links |duimdrukkerkaartgrootte=250 |duimdrukkerkaartbyskrif=Ligging in Australië |onderafdelingtipe=[[Land]] |onderafdelingnaam={{vlagland|Australië}} |onderafdelingtipe1=[[Deelstate en gebiede van Australië|Gebied]] |onderafdelingtipe2= |onderafdelingnaam1=Jervisbaaigebied |onderafdelingnaam2= |regeringvoetnotas= |regeringstipe=[[Deelstate en gebiede van Australië|Gebied]] |leiertitel= |leiernaam= |stigtingstitel=Afgestig van [[Nieu-Suid-Wallis]] |stigtingsdatum=1915 |stigtingstitel2= |stigtingsdatum2= |eenheidvoorkeur= |oppervlakvoetnotas= |oppervlakgroottes= |oppervlak_totaal_km2=67.8 |oppervlak_land_km2= |oppervlak_water_km2= |oppervlak_totaal_myl2=26.2 |oppervlak_land_myl2= |hoogtevoetnotas= |hoogte_m= |hoogte_voet= |koördinaattipe= |koördinate = {{Koördinate|35|8|55|S|150|42|49|O|aansig=inlyn,titel}} |bevolking_soos_op=2013 |bevolkingnotas=<ref>{{en}} {{cite web |url=https://profile.id.com.au/shoalhaven/about?WebID=400#:~:text=The%202023%20Estimated%20Resident%20Population,4.53%20persons%20per%20square%20km. |title=Jervis Bay Territory About the profile areas |publisher=Informed Decisions |accessdate=9 Junie 2024}} {{dooie skakel}}</ref> |bevolking_totaal=307 |bevolkingsdigtheid_km2=5.8 |bevolkingsdigtheid_myl2=15 |bevolking_metro= |bevolkingsdigtheid_metro_km2= |bevolkingsdigtheid_metro_myl2= |bevolking_stedelik= |bevolkingsdigtheid_stedelik_km2= |bevolkingsdigtheid_stedelik_myl2= |bevolkingnota= |tydsone=AOST |utcafset=+10:00 |tydsone_DST=AODT |uctafset_DST=+11:00 |poskodetipe=Poskode |poskode=ACT 2540 |skakelkode= |leë_naam= |leë_inligting= |leë1_naam= |leë1_inligting= |leë2_naam= |leë2_inligting= |leë3_naam= |leë3_inligting= |voetnotas= |webwerf= }} Die '''Jervisbaaigebied''' ([[Engels]]: ''Jervis Bay Territory'', ''JBT''; [ˈdʒɜːrvɪs, ˈdʒɑːr-]) is 'n [[Deelstate en gebiede van Australië|interne gebied]] van [[Australië]].<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.austlii.edu.au/cgi-bin/viewdoc/au/legis/cth/consol_act/aia1901230/s2b.html |title=ACTS INTERPRETATION ACT 1901 – SECT 2B Definitions |publisher=Commonwealth of Australia Consolidated Acts |accessdate=23 Julie 2026}}</ref> Ná die stigting van die Gemenebes Australië is die gebied in 1915 van die deelstaat [[Nieu-Suid-Wallis]] afgestig om aan die federale regering 'n eie [[hawe]] in die omgewing van die [[Australiese Hoofstadgebied]] (ACT) te gee, aangesien dié deur land omring is. == Geskiedenis == [[Aborigines|Inheemse Australiers]] het lank in die gebied van Jervisbaai gewoon.<ref name="Our Culture">{{en}} {{cite web|title=Our Culture|url=https://parksaustralia.gov.au/booderee/people/culture.html|archive-date=9 September 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240909024536/https://parksaustralia.gov.au/booderee/discover/culture/|url-status=live|website=Parks Australia|accessdate=13 Oktober 2017}}</ref> Die gebied het 18&nbsp;000 tot 7&nbsp;500 jaar gelede beduidende veranderinge ondergaan toe die seevlak gestyg het, wat inwoners van voormalige kusgebiede verplaas het, met die gevolg van 'n dramatiese herverdeling van die bevolking. Die Yuin-mense het 'n voortdurende verbintenis met die Jervisbaai-gebied en het in Desember 2016 aansoek gedoen om erkenning van hul geboortetitel.<ref>{{cite web|title=South Coast Native Title meeting at Narooma a big boost for Yuin people|url=http://www.southcoastregister.com.au/story/4352796/yuin-people-make-vast-south-coast-native-title-claim/|url-access=subscription|first=Stan|last=Gorton|website=South Coast Register|access-date=13 October 2017|date=13 December 2016}}</ref> Jervisbaai is op 25 April 1770 (twee dae na [[Sint Jorisdag]]) deur luitenant [[James Cook]] aan boord van die [[HMS Endeavour|HMS ''Endeavour'']] gesien en hy het die suidelike landtong Kaap Sint Joris genoem.<ref name="Reed">''Place Names of Australia'' (Reed, 1973).</ref><ref name=Crabb>{{cite book|title=Jervis Bay and St Georges Basin 1788–1939: an emptied landscape|last=Crabb|first=Peter|year=2007|publisher=Lady Denman Heritage Complex|isbn=978-0958644730}}</ref> In Augustus 1791 het die Britse gevangene-transportskip ''Atlantic'' van die Derde Vloot die baai binnegevaar en luitenant Richard Bowen het dit ter ere van admiraal John Jervis vernoem.<ref name="Reed" /><ref name=Crabb /> In November 1791 het die skip ''Matilda'', onder leiding van Meester Matthew Weatherhead, die baai binnegegaan om herstelwerk te doen.<ref name=Crabb /> == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn|Jervis Bay Territory}} {{Navigasie indeling Australië}} {{Normdata}} [[Kategorie:Deelstate en gebiede van Australië]] [[Kategorie:Baaie van Australië]] [[Kategorie:Hawens]] 0uujrph77f04u3jws1m32kvcqp2weja 2919049 2919042 2026-07-24T09:58:21Z Oesjaar 7467 /* Geskiedenis */ Verbeter 2919049 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Nedersetting |amptelike_naam=Jervisbaaigebied |ander_naam= |inheemse_naam=Jervis Bay Territory |nedersetting_tipe=Gebied |bynaam= |slagspreuk= |beeld_stadsilhoeët=JBT border.jpg |beeldgrootte=260px |beeldbyskrif=Grens tussen die Jervisbaaigebied en NSW |beeld_vlag= |vlaggrootte= |vlagskakel= |beeld_seël= |seëlskakel= |seëlgrootte= |beeld_skild= |skildskakel= |skildgrootte= |beeld_leë_embleem= |leë_embleemtipe= |leë_embleemgrootte= |leë_embleemskakel= |beeld_kaart=Jervis Bay Territory in Australia (close zoom).svg |kaartgrootte=200px |kaartbyskrif=Ligging van die Jervisbaaigebied in Australië |beeld_kaart1= |kaartgrootte1= |kaartbyskrif1= |duimdrukkerkaart=Australië |duimdrukkeretiketposisie=links |duimdrukkerkaartgrootte=250 |duimdrukkerkaartbyskrif=Ligging in Australië |onderafdelingtipe=[[Land]] |onderafdelingnaam={{vlagland|Australië}} |onderafdelingtipe1=[[Deelstate en gebiede van Australië|Gebied]] |onderafdelingtipe2= |onderafdelingnaam1=Jervisbaaigebied |onderafdelingnaam2= |regeringvoetnotas= |regeringstipe=[[Deelstate en gebiede van Australië|Gebied]] |leiertitel= |leiernaam= |stigtingstitel=Afgestig van [[Nieu-Suid-Wallis]] |stigtingsdatum=1915 |stigtingstitel2= |stigtingsdatum2= |eenheidvoorkeur= |oppervlakvoetnotas= |oppervlakgroottes= |oppervlak_totaal_km2=67.8 |oppervlak_land_km2= |oppervlak_water_km2= |oppervlak_totaal_myl2=26.2 |oppervlak_land_myl2= |hoogtevoetnotas= |hoogte_m= |hoogte_voet= |koördinaattipe= |koördinate = {{Koördinate|35|8|55|S|150|42|49|O|aansig=inlyn,titel}} |bevolking_soos_op=2013 |bevolkingnotas=<ref>{{en}} {{cite web |url=https://profile.id.com.au/shoalhaven/about?WebID=400#:~:text=The%202023%20Estimated%20Resident%20Population,4.53%20persons%20per%20square%20km. |title=Jervis Bay Territory About the profile areas |publisher=Informed Decisions |accessdate=9 Junie 2024}} {{dooie skakel}}</ref> |bevolking_totaal=307 |bevolkingsdigtheid_km2=5.8 |bevolkingsdigtheid_myl2=15 |bevolking_metro= |bevolkingsdigtheid_metro_km2= |bevolkingsdigtheid_metro_myl2= |bevolking_stedelik= |bevolkingsdigtheid_stedelik_km2= |bevolkingsdigtheid_stedelik_myl2= |bevolkingnota= |tydsone=AOST |utcafset=+10:00 |tydsone_DST=AODT |uctafset_DST=+11:00 |poskodetipe=Poskode |poskode=ACT 2540 |skakelkode= |leë_naam= |leë_inligting= |leë1_naam= |leë1_inligting= |leë2_naam= |leë2_inligting= |leë3_naam= |leë3_inligting= |voetnotas= |webwerf= }} Die '''Jervisbaaigebied''' ([[Engels]]: ''Jervis Bay Territory'', ''JBT''; [ˈdʒɜːrvɪs, ˈdʒɑːr-]) is 'n [[Deelstate en gebiede van Australië|interne gebied]] van [[Australië]].<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.austlii.edu.au/cgi-bin/viewdoc/au/legis/cth/consol_act/aia1901230/s2b.html |title=ACTS INTERPRETATION ACT 1901 – SECT 2B Definitions |publisher=Commonwealth of Australia Consolidated Acts |accessdate=23 Julie 2026}}</ref> Ná die stigting van die Gemenebes Australië is die gebied in 1915 van die deelstaat [[Nieu-Suid-Wallis]] afgestig om aan die federale regering 'n eie [[hawe]] in die omgewing van die [[Australiese Hoofstadgebied]] (ACT) te gee, aangesien dié deur land omring is. == Geskiedenis == [[Aborigines|Inheemse Australiers]] het lank in die gebied van Jervisbaai gewoon.<ref name="Our Culture">{{en}} {{cite web|title=Our Culture|url=https://parksaustralia.gov.au/booderee/people/culture.html|archive-date=9 September 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240909024536/https://parksaustralia.gov.au/booderee/discover/culture/|url-status=live|website=Parks Australia|accessdate=13 Oktober 2017}}</ref> Die gebied het 18&nbsp;000 tot 7&nbsp;500 jaar gelede beduidende veranderinge ondergaan toe die seevlak gestyg het, wat inwoners van voormalige kusgebiede verplaas het, met die gevolg van 'n dramatiese herverdeling van die bevolking. Die Yuin-mense het 'n voortdurende verbintenis met die Jervisbaai-gebied en het in Desember 2016 aansoek gedoen om erkenning van hul geboortetitel.<ref>{{cite web|title=South Coast Native Title meeting at Narooma a big boost for Yuin people|url=http://www.southcoastregister.com.au/story/4352796/yuin-people-make-vast-south-coast-native-title-claim/|url-access=subscription|first=Stan|last=Gorton|website=South Coast Register|access-date=13 October 2017|date=13 December 2016}}</ref> Jervisbaai is op 25 April 1770 (twee dae na [[Sint Jorisdag]]) deur luitenant [[James Cook]] aan boord van die [[HMS Endeavour|HMS ''Endeavour'']] gesien en hy het die suidelike landtong Kaap Sint Joris genoem.<ref name="Reed">''Place Names of Australia'' (Reed, 1973).</ref><ref name=Crabb>{{cite book|title=Jervis Bay and St Georges Basin 1788–1939: an emptied landscape|last=Crabb|first=Peter|year=2007|publisher=Lady Denman Heritage Complex|isbn=978-0958644730}}</ref> In Augustus 1791 het die Britse gevangene-transportskip ''Atlantic'' van die Derde Vloot die baai binnegevaar en luitenant Richard Bowen het dit ter ere van admiraal John Jervis vernoem.<ref name="Reed" /><ref name=Crabb /> In November 1791 het die skip ''Matilda'', onder leiding van Meester Matthew Weatherhead, die baai binnegegaan om herstelwerk te doen.<ref name=Crabb /> Oorlewendes van die ''Sydney Cove''-skeepswrak in 1797 het die gebied te voet bereik, op pad na [[Port Jackson]].<ref name=Crabb /><ref>{{cite web|title=The Sydney Cove|url=http://www.parks.tas.gov.au/index.aspx?base=1736|publisher=[[Tasmania Parks and Wildlife Service]]|access-date=31 August 2014|archive-date=8 March 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170308112548/http://parks.tas.gov.au/index.aspX?base=1736|url-status=dead}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn|Jervis Bay Territory}} {{Navigasie indeling Australië}} {{Normdata}} [[Kategorie:Deelstate en gebiede van Australië]] [[Kategorie:Baaie van Australië]] [[Kategorie:Hawens]] ngmq55en0dtjibphnuvh0swtqndlsa1 2919052 2919049 2026-07-24T10:10:40Z Oesjaar 7467 /* Geskiedenis */ Verbeter 2919052 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Nedersetting |amptelike_naam=Jervisbaaigebied |ander_naam= |inheemse_naam=Jervis Bay Territory |nedersetting_tipe=Gebied |bynaam= |slagspreuk= |beeld_stadsilhoeët=JBT border.jpg |beeldgrootte=260px |beeldbyskrif=Grens tussen die Jervisbaaigebied en NSW |beeld_vlag= |vlaggrootte= |vlagskakel= |beeld_seël= |seëlskakel= |seëlgrootte= |beeld_skild= |skildskakel= |skildgrootte= |beeld_leë_embleem= |leë_embleemtipe= |leë_embleemgrootte= |leë_embleemskakel= |beeld_kaart=Jervis Bay Territory in Australia (close zoom).svg |kaartgrootte=200px |kaartbyskrif=Ligging van die Jervisbaaigebied in Australië |beeld_kaart1= |kaartgrootte1= |kaartbyskrif1= |duimdrukkerkaart=Australië |duimdrukkeretiketposisie=links |duimdrukkerkaartgrootte=250 |duimdrukkerkaartbyskrif=Ligging in Australië |onderafdelingtipe=[[Land]] |onderafdelingnaam={{vlagland|Australië}} |onderafdelingtipe1=[[Deelstate en gebiede van Australië|Gebied]] |onderafdelingtipe2= |onderafdelingnaam1=Jervisbaaigebied |onderafdelingnaam2= |regeringvoetnotas= |regeringstipe=[[Deelstate en gebiede van Australië|Gebied]] |leiertitel= |leiernaam= |stigtingstitel=Afgestig van [[Nieu-Suid-Wallis]] |stigtingsdatum=1915 |stigtingstitel2= |stigtingsdatum2= |eenheidvoorkeur= |oppervlakvoetnotas= |oppervlakgroottes= |oppervlak_totaal_km2=67.8 |oppervlak_land_km2= |oppervlak_water_km2= |oppervlak_totaal_myl2=26.2 |oppervlak_land_myl2= |hoogtevoetnotas= |hoogte_m= |hoogte_voet= |koördinaattipe= |koördinate = {{Koördinate|35|8|55|S|150|42|49|O|aansig=inlyn,titel}} |bevolking_soos_op=2013 |bevolkingnotas=<ref>{{en}} {{cite web |url=https://profile.id.com.au/shoalhaven/about?WebID=400#:~:text=The%202023%20Estimated%20Resident%20Population,4.53%20persons%20per%20square%20km. |title=Jervis Bay Territory About the profile areas |publisher=Informed Decisions |accessdate=9 Junie 2024}} {{dooie skakel}}</ref> |bevolking_totaal=307 |bevolkingsdigtheid_km2=5.8 |bevolkingsdigtheid_myl2=15 |bevolking_metro= |bevolkingsdigtheid_metro_km2= |bevolkingsdigtheid_metro_myl2= |bevolking_stedelik= |bevolkingsdigtheid_stedelik_km2= |bevolkingsdigtheid_stedelik_myl2= |bevolkingnota= |tydsone=AOST |utcafset=+10:00 |tydsone_DST=AODT |uctafset_DST=+11:00 |poskodetipe=Poskode |poskode=ACT 2540 |skakelkode= |leë_naam= |leë_inligting= |leë1_naam= |leë1_inligting= |leë2_naam= |leë2_inligting= |leë3_naam= |leë3_inligting= |voetnotas= |webwerf= }} Die '''Jervisbaaigebied''' ([[Engels]]: ''Jervis Bay Territory'', ''JBT''; [ˈdʒɜːrvɪs, ˈdʒɑːr-]) is 'n [[Deelstate en gebiede van Australië|interne gebied]] van [[Australië]].<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.austlii.edu.au/cgi-bin/viewdoc/au/legis/cth/consol_act/aia1901230/s2b.html |title=ACTS INTERPRETATION ACT 1901 – SECT 2B Definitions |publisher=Commonwealth of Australia Consolidated Acts |accessdate=23 Julie 2026}}</ref> Ná die stigting van die Gemenebes Australië is die gebied in 1915 van die deelstaat [[Nieu-Suid-Wallis]] afgestig om aan die federale regering 'n eie [[hawe]] in die omgewing van die [[Australiese Hoofstadgebied]] (ACT) te gee, aangesien dié deur land omring is. == Geskiedenis == [[Aborigines|Inheemse Australiers]] het lank in die gebied van Jervisbaai gewoon.<ref name="Our Culture">{{en}} {{cite web|title=Our Culture|url=https://parksaustralia.gov.au/booderee/people/culture.html|archive-date=9 September 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240909024536/https://parksaustralia.gov.au/booderee/discover/culture/|url-status=live|website=Parks Australia|accessdate=13 Oktober 2017}}</ref> Die gebied het 18&nbsp;000 tot 7&nbsp;500 jaar gelede beduidende veranderinge ondergaan toe die seevlak gestyg het, wat inwoners van voormalige kusgebiede verplaas het, met die gevolg van 'n dramatiese herverdeling van die bevolking. Die Yuin-mense het 'n voortdurende verbintenis met die Jervisbaai-gebied en het in Desember 2016 aansoek gedoen om erkenning van hul geboortetitel.<ref>{{cite web|title=South Coast Native Title meeting at Narooma a big boost for Yuin people|url=http://www.southcoastregister.com.au/story/4352796/yuin-people-make-vast-south-coast-native-title-claim/|url-access=subscription|first=Stan|last=Gorton|website=South Coast Register|access-date=13 October 2017|date=13 December 2016}}</ref> Jervisbaai is op 25 April 1770 (twee dae na [[Sint Jorisdag]]) deur luitenant [[James Cook]] aan boord van die [[HMS Endeavour|HMS ''Endeavour'']] gesien en hy het die suidelike landtong Kaap Sint Joris genoem.<ref name="Reed">''Place Names of Australia'' (Reed, 1973).</ref><ref name=Crabb>{{cite book|title=Jervis Bay and St Georges Basin 1788–1939: an emptied landscape|last=Crabb|first=Peter|year=2007|publisher=Lady Denman Heritage Complex|isbn=978-0958644730}}</ref> In Augustus 1791 het die Britse gevangene-transportskip ''Atlantic'' van die Derde Vloot die baai binnegevaar en luitenant Richard Bowen het dit ter ere van admiraal John Jervis vernoem.<ref name="Reed" /><ref name=Crabb /> In November 1791 het die skip ''Matilda'', onder leiding van Meester Matthew Weatherhead, die baai binnegegaan om herstelwerk te doen.<ref name=Crabb /> Oorlewendes van die ''Sydney Cove''-skeepswrak in 1797 het die gebied te voet bereik, op pad na [[Port Jackson]].<ref name=Crabb /><ref>{{cite web|title=The Sydney Cove|url=http://www.parks.tas.gov.au/index.aspx?base=1736|publisher=[[Tasmania Parks and Wildlife Service]]|access-date=31 August 2014|archive-date=8 March 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170308112548/http://parks.tas.gov.au/index.aspX?base=1736|url-status=dead}}</ref> Die ontdekkingsreisiger George Bass het die baai op 10 Desember 1797 binnegegaan. Hy het Bowen-eiland sy naam gegee. John Oxley, 'n Engelse ontdekkingsreisiger en landmeter, het in 1819 van Sydney per see gereis om die baai te verken.<ref name=Crabb /> == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn|Jervis Bay Territory}} {{Navigasie indeling Australië}} {{Normdata}} [[Kategorie:Deelstate en gebiede van Australië]] [[Kategorie:Baaie van Australië]] [[Kategorie:Hawens]] 7d5l5npzb10pj2tjtsh0xrsy6uknh0b 2919053 2919052 2026-07-24T10:24:20Z Oesjaar 7467 /* Geskiedenis */ Skakel 2919053 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Nedersetting |amptelike_naam=Jervisbaaigebied |ander_naam= |inheemse_naam=Jervis Bay Territory |nedersetting_tipe=Gebied |bynaam= |slagspreuk= |beeld_stadsilhoeët=JBT border.jpg |beeldgrootte=260px |beeldbyskrif=Grens tussen die Jervisbaaigebied en NSW |beeld_vlag= |vlaggrootte= |vlagskakel= |beeld_seël= |seëlskakel= |seëlgrootte= |beeld_skild= |skildskakel= |skildgrootte= |beeld_leë_embleem= |leë_embleemtipe= |leë_embleemgrootte= |leë_embleemskakel= |beeld_kaart=Jervis Bay Territory in Australia (close zoom).svg |kaartgrootte=200px |kaartbyskrif=Ligging van die Jervisbaaigebied in Australië |beeld_kaart1= |kaartgrootte1= |kaartbyskrif1= |duimdrukkerkaart=Australië |duimdrukkeretiketposisie=links |duimdrukkerkaartgrootte=250 |duimdrukkerkaartbyskrif=Ligging in Australië |onderafdelingtipe=[[Land]] |onderafdelingnaam={{vlagland|Australië}} |onderafdelingtipe1=[[Deelstate en gebiede van Australië|Gebied]] |onderafdelingtipe2= |onderafdelingnaam1=Jervisbaaigebied |onderafdelingnaam2= |regeringvoetnotas= |regeringstipe=[[Deelstate en gebiede van Australië|Gebied]] |leiertitel= |leiernaam= |stigtingstitel=Afgestig van [[Nieu-Suid-Wallis]] |stigtingsdatum=1915 |stigtingstitel2= |stigtingsdatum2= |eenheidvoorkeur= |oppervlakvoetnotas= |oppervlakgroottes= |oppervlak_totaal_km2=67.8 |oppervlak_land_km2= |oppervlak_water_km2= |oppervlak_totaal_myl2=26.2 |oppervlak_land_myl2= |hoogtevoetnotas= |hoogte_m= |hoogte_voet= |koördinaattipe= |koördinate = {{Koördinate|35|8|55|S|150|42|49|O|aansig=inlyn,titel}} |bevolking_soos_op=2013 |bevolkingnotas=<ref>{{en}} {{cite web |url=https://profile.id.com.au/shoalhaven/about?WebID=400#:~:text=The%202023%20Estimated%20Resident%20Population,4.53%20persons%20per%20square%20km. |title=Jervis Bay Territory About the profile areas |publisher=Informed Decisions |accessdate=9 Junie 2024}} {{dooie skakel}}</ref> |bevolking_totaal=307 |bevolkingsdigtheid_km2=5.8 |bevolkingsdigtheid_myl2=15 |bevolking_metro= |bevolkingsdigtheid_metro_km2= |bevolkingsdigtheid_metro_myl2= |bevolking_stedelik= |bevolkingsdigtheid_stedelik_km2= |bevolkingsdigtheid_stedelik_myl2= |bevolkingnota= |tydsone=AOST |utcafset=+10:00 |tydsone_DST=AODT |uctafset_DST=+11:00 |poskodetipe=Poskode |poskode=ACT 2540 |skakelkode= |leë_naam= |leë_inligting= |leë1_naam= |leë1_inligting= |leë2_naam= |leë2_inligting= |leë3_naam= |leë3_inligting= |voetnotas= |webwerf= }} Die '''Jervisbaaigebied''' ([[Engels]]: ''Jervis Bay Territory'', ''JBT''; [ˈdʒɜːrvɪs, ˈdʒɑːr-]) is 'n [[Deelstate en gebiede van Australië|interne gebied]] van [[Australië]].<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.austlii.edu.au/cgi-bin/viewdoc/au/legis/cth/consol_act/aia1901230/s2b.html |title=ACTS INTERPRETATION ACT 1901 – SECT 2B Definitions |publisher=Commonwealth of Australia Consolidated Acts |accessdate=23 Julie 2026}}</ref> Ná die stigting van die Gemenebes Australië is die gebied in 1915 van die deelstaat [[Nieu-Suid-Wallis]] afgestig om aan die federale regering 'n eie [[hawe]] in die omgewing van die [[Australiese Hoofstadgebied]] (ACT) te gee, aangesien dié deur land omring is. == Geskiedenis == [[Aborigines|Inheemse Australiers]] het lank in die gebied van Jervisbaai gewoon.<ref name="Our Culture">{{en}} {{cite web|title=Our Culture|url=https://parksaustralia.gov.au/booderee/people/culture.html|archive-date=9 September 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240909024536/https://parksaustralia.gov.au/booderee/discover/culture/|url-status=live|website=Parks Australia|accessdate=13 Oktober 2017}}</ref> Die gebied het 18&nbsp;000 tot 7&nbsp;500 jaar gelede beduidende veranderinge ondergaan toe die seevlak gestyg het, wat inwoners van voormalige kusgebiede verplaas het, met die gevolg van 'n dramatiese herverdeling van die bevolking. Die Yuin-mense het 'n voortdurende verbintenis met die Jervisbaai-gebied en het in Desember 2016 aansoek gedoen om erkenning van hul geboortetitel.<ref>{{cite web|title=South Coast Native Title meeting at Narooma a big boost for Yuin people|url=http://www.southcoastregister.com.au/story/4352796/yuin-people-make-vast-south-coast-native-title-claim/|url-access=subscription|first=Stan|last=Gorton|website=South Coast Register|access-date=13 October 2017|date=13 December 2016}}</ref> Jervisbaai is op 25 April 1770 (twee dae na [[Sint Jorisdag]]) deur luitenant [[James Cook]] aan boord van die [[HMS Endeavour|HMS ''Endeavour'']] gesien en hy het die suidelike landtong Kaap Sint Joris genoem.<ref name="Reed">''Place Names of Australia'' (Reed, 1973).</ref><ref name=Crabb>{{cite book|title=Jervis Bay and St Georges Basin 1788–1939: an emptied landscape|last=Crabb|first=Peter|year=2007|publisher=Lady Denman Heritage Complex|isbn=978-0958644730}}</ref> In Augustus 1791 het die Britse gevangene-transportskip ''Atlantic'' van die Derde Vloot die baai binnegevaar en luitenant Richard Bowen het dit ter ere van admiraal John Jervis vernoem.<ref name="Reed" /><ref name=Crabb /> In November 1791 het die skip ''Matilda'', onder leiding van Meester Matthew Weatherhead, die baai binnegegaan om herstelwerk te doen.<ref name=Crabb /> Oorlewendes van die ''Sydney Cove''-skeepswrak in 1797 het die gebied te voet bereik, op pad na [[Port Jackson]].<ref name=Crabb /><ref>{{cite web|title=The Sydney Cove|url=http://www.parks.tas.gov.au/index.aspx?base=1736|publisher=[[Tasmania Parks and Wildlife Service]]|access-date=31 August 2014|archive-date=8 March 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170308112548/http://parks.tas.gov.au/index.aspX?base=1736|url-status=dead}}</ref> Die ontdekkingsreisiger George Bass het die baai op 10 Desember 1797 binnegegaan. Hy het Bowen-eiland sy naam gegee. John Oxley, 'n Engelse ontdekkingsreisiger en landmeter, het in 1819 van [[Sydney]] per see gereis om die baai te verken.<ref name=Crabb /> == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn|Jervis Bay Territory}} {{Navigasie indeling Australië}} {{Normdata}} [[Kategorie:Deelstate en gebiede van Australië]] [[Kategorie:Baaie van Australië]] [[Kategorie:Hawens]] c3bj74i3d3uj3izeq1fllwg40qq3234 2 463993 2918998 2918745 2026-07-24T06:13:16Z Oesjaar 7467 En.... 2918998 wikitext text/x-wiki Lêer:Elmarie Waltman.jpg Hallo daar! Ek help die Afrikaanse Wikipedia as 'n Admin Beampte. 5rx3y92fs88cg4zmdupaknvb5fqi0yp 2918999 2918998 2026-07-24T06:14:05Z Oesjaar 7467 Ai! 2918999 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Elmarie Waltman.jpg]] Hallo daar! Ek help die Afrikaanse Wikipedia as 'n Admin Beampte. 79361puzalol9ytlzoo648yq3opbuzn 2919000 2918999 2026-07-24T06:14:24Z Oesjaar 7467 En... 2919000 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Elmarie Waltman.jpg|duimnael]] Hallo daar! Ek help die Afrikaanse Wikipedia as 'n Admin Beampte. fwj9t1kl56ot17cjf2jwfbnf9vpk8jq 2919025 2919000 2026-07-24T08:37:58Z Elmarie Waltman 211432 2919025 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Elmarie Waltman.jpg|duimnael]] Hallo daar! Ek help die Afrikaanse Wikipedia as 'n Admin Beampte. Ek het 'n B.Bibl. graad en het die afgelope 32 jaar in vyf verskillende Biblioteke gewerk. Tans is ek by Brackenfell Biblioteek, die hoogste sirkulerende Biblioteek in die Stad. Boeke, lees en mense is my passie. Ek het die voorreg gehad om vir Fine Music Radio boekresensies te doen onder die leiding van Amanda Botha. Ek het een man en twee kinders, en bly in (volgens my), die mooiste deel van die Kaap, Bloubergstrand. Die bewaring en bevordering van ons taal op alle platforms is baie nodig. Dit is 'n groot voorreg om deel van hierdie dinamiese platform te wees. Sien uit na al die bydraes en artikels wat die Afrikaanse Wikipedia so uniek maak. 64ej46yk0vfn5biu34tvbg7l6dzkylm 0 464012 2918996 2918859 2026-07-24T05:26:40Z VamuhleOmuhle 203624 2918996 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Nevus flammeus nuchae ("stork bite" "Storchenbiss").JPG|duimnael|'n baba met 'n salmpiesmerk agter die nek.]] = Nevus Simplex = '''Nevus simplex,''' algemeen bekend as ’n '''''salmpiesmerk''''' of '''''ooievaarbyt'','''<ref>{{Cite web|url=https://dermnetnz.org/topics/naevus-simplex|title=Naevus simplex|date=2023-10-26|website=DermNet®|language=en|access-date=2026-07-22}}</ref> is 'n rooi of pienk vlek wat gewoonlik op die voorkop, agter die nek, ooglede of neusbrug van pasgebore babas verskyn<ref>{{Cite web|url=https://medical-dictionary.thefreedictionary.com/salmon+patch|title=salmon patch|website=TheFreeDictionary.com|language=en|access-date=2026-07-22}}</ref> .Nevus simplex kan by soveel as 1 uit elke 3 pasgeborenes waargeneem word. <ref>{{Cite web|url=https://www.health.harvard.edu/a_to_z/vascular-birthmarks-a-to-z|title=Vascular Birthmarks|date=2019-03-22|website=Harvard Health|language=en|access-date=2026-07-22}}</ref>Hierdie toestand is nie gevaarlik nie en verdwyn dikwels spontaan oor tyd. == Kenmerke van Nevus Simplex == Hierdie geboortemerk is gewoonlik plat en manifesteer as pienk tot rooi vlekke op die vel van ’n pasgebore baba. Die rande van die merk is vaag en onreëlmatig, wat dit onderskei van ander meer gedefinieerde vel afwykings.<ref>{{Cite web|url=https://my.clevelandclinic.org/health/diseases/21975-stork-bite|title=What’s a Stork Bite?|website=Cleveland Clinic|language=en|archive-url=http://web.archive.org/web/20260613072345/https://my.clevelandclinic.org/health/diseases/21975-stork-bite|archive-date=2026-06-13|access-date=2026-07-22}}</ref> Dit kom meestal voor op die voorkop, ooglede, agterkant van die nek of soms op die kopvel.<ref>{{Cite journal |last=Juern |first=Anna M. |last2=Glick |first2=Zoey R. |last3=Drolet |first3=Beth A. |last4=Frieden |first4=Ilona J. |date=2010-11-01 |title=Nevus simplex: A reconsideration of nomenclature, sites of involvement, and disease associations |url=https://www.jaad.org/article/S0190-9622(09)02111-2/abstract |journal=Journal of the American Academy of Dermatology |language=English |volume=63 |issue=5 |pages=805–814 |doi=10.1016/j.jaad.2009.08.066 |issn=0190-9622}}</ref> ’n Belangrike kenmerk is dat die kleur van die merk dikwels donkerder word wanneer die baba huil, koors het of aan temperatuur veranderinge blootgestel word. Nevus simplex is goedaardig en hou geen gesondheidsrisiko’s in nie; dit verdwyn dikwels spontaan binne die eerste 12 tot 18 maande van die kind se lewe, hoewel merke op die nek soms langer kan aanhou. == Oorsake van Nevus Simplex == Die primêre oorsaak is die oppervlakkige uitbreiding van kapillêre naby die epidermis,<ref>{{Cite web|url=https://dermnetnz.org/topics/naevus-simplex|title=Naevus simplex|date=2023-10-26|website=DermNet®|language=en|access-date=2026-07-22}}</ref> wat lei tot ’n verhoogde sigbaarheid van hierdie bloedvate op die veloppervlak. Hierdie kapillêre dilatasie is nie ’n teken van patologie nie, maar eerder ’n normale variasie in vaskulêre ontwikkeling.<ref>{{Cite web|url=https://medlineplus.gov/ency/article/001388.htm|title=Stork bite: MedlinePlus Medical Encyclopedia|website=medlineplus.gov|language=en|access-date=2026-07-22}}</ref> Die vlekke word dus gevorm deur ’n plaaslike ophoping van bloedvloei in die klein vaatjies. == Behandeling == Behandeling in die meeste gevalle is nie nodig nie, aangesien hierdie merk goedaardig is.Klinies verdwyn die vlekke spontaan binne die eerste 12 tot 18 maande van ’n kind se lewe.<ref>{{Cite web|url=https://www.health.harvard.edu/a_to_z/vascular-birthmarks-a-to-z|title=Vascular Birthmarks|date=2019-03-22|website=Harvard Health|language=en|access-date=2026-07-22}}</ref> == Verwysings == ran2gexcelt1h48dazq7yw1d88wpt0w 1 464021 2918912 2918907 2026-07-23T12:01:04Z Oesjaar 7467 /* Inligtingskas */ nuwe afdeling 2918912 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} == Inligtingskas == {{ping|Rooiratel|SpesBona}}, moet ek dalk 'n ander Inligtingskas gebruik? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 12:01, 23 Julie 2026 (UTC) jaw6a2cavoy9qnwj36ubqpetful1690 2918932 2918912 2026-07-23T13:10:22Z SpesBona 2720 /* Inligtingskas */ aw 2918932 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} == Inligtingskas == {{ping|Rooiratel|SpesBona}}, moet ek dalk 'n ander Inligtingskas gebruik? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 12:01, 23 Julie 2026 (UTC) :{{Ping|Oesjaar}} Jervisbaaigebied beskik nie oor sy eie simbole nie, aangesien dit eens 'n deel van die Australiese Hoofstadgebied was. In hierdie gevalle gebruik ek {{sl|Inligtingskas Nedersetting}} wat ook al die nodige inligting dek. Die Engelse Wikipedia doen dit soms ook. Ek het dit hier ook gedoen. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 13:10, 23 Julie 2026 (UTC) 21zw1a6x71afegno5yydbwcgxecm31s 2918934 2918932 2026-07-23T13:13:13Z Aliwal2012 39067 /* Inligtingskas */ Antwoord 2918934 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} == Inligtingskas == {{ping|Rooiratel|SpesBona}}, moet ek dalk 'n ander Inligtingskas gebruik? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 12:01, 23 Julie 2026 (UTC) :{{Ping|Oesjaar}} Jervisbaaigebied beskik nie oor sy eie simbole nie, aangesien dit eens 'n deel van die Australiese Hoofstadgebied was. In hierdie gevalle gebruik ek {{sl|Inligtingskas Nedersetting}} wat ook al die nodige inligting dek. Die Engelse Wikipedia doen dit soms ook. Ek het dit hier ook gedoen. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 13:10, 23 Julie 2026 (UTC) ::Jy is 'n ster! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 13:13, 23 Julie 2026 (UTC) rew8cj23ram3cz4d4lvncrp5xk9vokh 2918972 2918934 2026-07-23T20:07:26Z Oesjaar 7467 /* Inligtingskas */ Dankie. 2918972 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} == Inligtingskas == {{ping|Rooiratel|SpesBona}}, moet ek dalk 'n ander Inligtingskas gebruik? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 12:01, 23 Julie 2026 (UTC) :{{Ping|Oesjaar}} Jervisbaaigebied beskik nie oor sy eie simbole nie, aangesien dit eens 'n deel van die Australiese Hoofstadgebied was. In hierdie gevalle gebruik ek {{sl|Inligtingskas Nedersetting}} wat ook al die nodige inligting dek. Die Engelse Wikipedia doen dit soms ook. Ek het dit hier ook gedoen. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 13:10, 23 Julie 2026 (UTC) ::Jy is 'n ster! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 13:13, 23 Julie 2026 (UTC) ::: {{ping|SpesBona}} dankie! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 20:07, 23 Julie 2026 (UTC) ejt0zu5fhry3rdvw1chtsqpv8jb4iqz 6 464022 2918951 2026-07-23T15:20:24Z Mr.Ibrahembot 74296 Bot: import from nccommons.org 2918951 wikitext text/x-wiki =={{int:Summary}}== {{Information |Description = :Title: ''Deputy Minister Thembi Siweya assesses rollout of the vaccine programme at Frere Hospital : The Deputy Minister in the Presidency, Thembi Siweya, together with the newly appointed MEC of Health, Ms Nomakhosazana Meth and Deputy Executive Mayor of Buffalo City Municipality, Cllr Helen Neale-May assesses the rollout of the vaccine programme at Frere Hospital. (Photo- GCIS) |Author = GovernmentZA [https://www.flickr.com/photos/90122870@N03 Flickr] |Date = 2021-03-12 14:40:45 |Source = https://www.flickr.com/photos/governmentza/51038707563/ |Permission = [https://creativecommons.org/licenses/by-nd/2.0/ Attribution-NoDerivs License] }} =={{int:license-header}}== {{CC BY-ND 2.0}} [[Category:Files imported from NC Commons]] bin3qaiqg9za4dkid5wq3ngkv7ibgdx 0 464023 2918956 2026-07-23T15:40:12Z VamuhleOmuhle 203624 Nuwe bladsy geskep met '= Minnaarsboontjie = 'n '''Minnaarsboontjie''' of '''''Abrus Laevigatus''''' 'n meerjarige, houtagtige klimplant met lang, dun stingels wat tot ongeveer ses meter lank kan groei<ref>{{Cite web|url=https://pza.sanbi.org/abrus-laevigatus|title=Abrus laevigatus {{!}} PlantZAfrica|website=pza.sanbi.org|access-date=2026-07-22}}</ref>. Dit kom wydverspreid in Suid-Afrika en in tropiese en subtropiese gebiede voor.<ref>{{Cite web|url=https://www.botanikks.com/plants/abrus...' 2918956 wikitext text/x-wiki = Minnaarsboontjie = 'n '''Minnaarsboontjie''' of '''''Abrus Laevigatus''''' 'n meerjarige, houtagtige klimplant met lang, dun stingels wat tot ongeveer ses meter lank kan groei<ref>{{Cite web|url=https://pza.sanbi.org/abrus-laevigatus|title=Abrus laevigatus {{!}} PlantZAfrica|website=pza.sanbi.org|access-date=2026-07-22}}</ref>. Dit kom wydverspreid in Suid-Afrika en in tropiese en subtropiese gebiede voor.<ref>{{Cite web|url=https://www.botanikks.com/plants/abrus-laevigatus-emey/643697/1|title=Abrus Laevigatus E.mey. {{!}} Plants, Gardening, Landscaping {{!}} Botanikks|website=www.botanikks.com|access-date=2026-07-22}}</ref> Die blomme ontwikkel gedurende die sommer maande in digte bloeiwyses wat in die blaaroksels voorkom. Na bestuiwing ontwikkel langwerpige peule wat vier tot twaalf blink swart of donker bruin sade bevat<ref>{{Cite book |last=Harvey |first=William H. |url=https://doi.org/10.5962/bhl.title.2117 |title=Thesaurus capensis :or, illustrations of the South African flora, being figures and brief descriptions of South African plants, selected from the Dublin University Herbarium /by William H. Harvey. |date=1859 |publisher=Hodges, Smith, and co., |location=Dublin :}}</ref> . Hierdie sade dien as die primêre voortplantings meganisme van die plant en word hoofsaaklik deur voëls en water versprei. == Gebruike van Abrus laevigatus == Die uittreksel van die wortel van die plant word gebruik om oogsiektes te verlig en om lintwurm besmetting, bilharzia, asma en gonorree te behandel<ref>{{Cite web|url=https://pza.sanbi.org/abrus-laevigatus|title=Abrus laevigatus {{!}} PlantZAfrica|website=pza.sanbi.org|access-date=2026-07-22}}</ref>. Hierdie gebruike is grotendeels gebaseer op tradisionele kennis wat oor geslagte heen oorgedra is. Hoewel sommige farmakologiese studies op verwante spesies die teenwoordigheid van bioaktiewe verbindings bevestig, bestaan daar steeds beperkte kliniese navorsing wat die veiligheid en doeltreffendheid van hierdie behandelings volledig bevestig. == Bewaringsstatus == Volgens die Suid-Afrikaanse Nasionale Biodiversiteits Instituut (SANBI) abrus laevigatus word nie as bedreig beskou nie.Die spesie is wydverspreid, het ’n stabiele bevolking en toon geen tekens van afname wat ’n bedreiging sou regverdig nie. <ref>{{Cite web|url=https://redlist.sanbi.org/species.php?species=226-1|title=Threatened Species Programme {{!}} SANBI Red List of South African Plants|website=redlist.sanbi.org|access-date=2026-07-22}}</ref> == Verwysings == qoz52ko58bxw6zpujd9kke6h05rfqlm 2918993 2918956 2026-07-24T05:19:02Z VamuhleOmuhle 203624 2918993 wikitext text/x-wiki = Minnaarsboontjie = 'n '''Minnaarsboontjie''' of '''''Abrus Laevigatus''''' 'n meerjarige, houtagtige klimplant met lang, dun stingels wat tot ongeveer ses meter lank kan groei<ref>{{Cite web|url=https://pza.sanbi.org/abrus-laevigatus|title=Abrus laevigatus {{!}} PlantZAfrica|website=pza.sanbi.org|access-date=2026-07-22}}</ref>. Dit kom wydverspreid in Suid-Afrika en in tropiese en subtropiese gebiede voor.<ref>{{Cite web|url=https://www.botanikks.com/plants/abrus-laevigatus-emey/643697/1|title=Abrus Laevigatus E.mey. {{!}} Plants, Gardening, Landscaping {{!}} Botanikks|website=www.botanikks.com|access-date=2026-07-22}}</ref> Die blomme ontwikkel gedurende die sommer maande in digte bloeiwyses wat in die blaaroksels voorkom. Na bestuiwing ontwikkel langwerpige peule wat vier tot twaalf blink swart of donker bruin sade bevat .<ref>{{Cite book |last=Harvey |first=William H. |url=https://doi.org/10.5962/bhl.title.2117 |title=Thesaurus capensis :or, illustrations of the South African flora, being figures and brief descriptions of South African plants, selected from the Dublin University Herbarium /by William H. Harvey. |date=1859 |publisher=Hodges, Smith, and co., |location=Dublin :}}</ref> Hierdie sade dien as die primêre voortplantings meganisme van die plant en word hoofsaaklik deur voëls en water versprei. == Gebruike van Abrus laevigatus == Die uittreksel van die wortel van die plant word gebruik om oogsiektes te verlig en om lintwurm besmetting, bilharzia, asma en gonorree te behandel.<ref>{{Cite web|url=https://pza.sanbi.org/abrus-laevigatus|title=Abrus laevigatus {{!}} PlantZAfrica|website=pza.sanbi.org|access-date=2026-07-22}}</ref>Hierdie gebruike is grotendeels gebaseer op tradisionele kennis wat oor geslagte heen oorgedra is. Hoewel sommige farmakologiese studies op verwante spesies die teenwoordigheid van bioaktiewe verbindings bevestig, bestaan daar steeds beperkte kliniese navorsing wat die veiligheid en doeltreffendheid van hierdie behandelings volledig bevestig. == Bewaringsstatus == Volgens die Suid-Afrikaanse Nasionale Biodiversiteits Instituut (SANBI) abrus laevigatus word nie as bedreig beskou nie.Die spesie is wydverspreid, het ’n stabiele bevolking en toon geen tekens van afname wat ’n bedreiging sou regverdig nie.<ref>{{Cite web|url=https://redlist.sanbi.org/species.php?species=226-1|title=Threatened Species Programme {{!}} SANBI Red List of South African Plants|website=redlist.sanbi.org|access-date=2026-07-22}}</ref> == Verwysings == ke92ahihlz3bhntdxipkhog18emtnm0 2919002 2918993 2026-07-24T06:17:23Z Oesjaar 7467 Verbeter 2919002 wikitext text/x-wiki 'n '''Minnaarsboontjie''' of ''(Abrus Laevigatus)'' 'n meerjarige, houtagtige klimplant met lang, dun stingels wat tot ongeveer ses meter lank kan groei.<ref>{{Cite web|url=https://pza.sanbi.org/abrus-laevigatus|title=Abrus laevigatus {{!}} PlantZAfrica|website=pza.sanbi.org|access-date=2026-07-22}}</ref> Dit kom wydverspreid in Suid-Afrika en in tropiese en subtropiese gebiede voor.<ref>{{Cite web|url=https://www.botanikks.com/plants/abrus-laevigatus-emey/643697/1|title=Abrus Laevigatus E.mey. {{!}} Plants, Gardening, Landscaping {{!}} Botanikks|website=www.botanikks.com|access-date=2026-07-22}}</ref> Die blomme ontwikkel gedurende die sommer maande in digte bloeiwyses wat in die blaaroksels voorkom. Na bestuiwing ontwikkel langwerpige peule wat vier tot twaalf blink swart of donker bruin sade bevat.<ref>{{Cite book |last=Harvey |first=William H. |url=https://doi.org/10.5962/bhl.title.2117 |title=Thesaurus capensis :or, illustrations of the South African flora, being figures and brief descriptions of South African plants, selected from the Dublin University Herbarium /by William H. Harvey. |date=1859 |publisher=Hodges, Smith, and co., |location=Dublin :}}</ref> Hierdie sade dien as die primêre voortplantings meganisme van die plant en word hoofsaaklik deur voëls en water versprei. == Gebruike van Abrus laevigatus == Die uittreksel van die wortel van die plant word gebruik om oogsiektes te verlig en om lintwurm besmetting, bilharzia, asma en gonorree te behandel.<ref>{{Cite web|url=https://pza.sanbi.org/abrus-laevigatus|title=Abrus laevigatus {{!}} PlantZAfrica|website=pza.sanbi.org|access-date=2026-07-22}}</ref>Hierdie gebruike is grotendeels gebaseer op tradisionele kennis wat oor geslagte heen oorgedra is. Hoewel sommige farmakologiese studies op verwante spesies die teenwoordigheid van bioaktiewe verbindings bevestig, bestaan daar steeds beperkte kliniese navorsing wat die veiligheid en doeltreffendheid van hierdie behandelings volledig bevestig. == Bewaringsstatus == Volgens die Suid-Afrikaanse Nasionale Biodiversiteits Instituut (SANBI) ''abrus laevigatus'' word nie as bedreiging beskou nie. Die spesie is wydverspreid, het ’n stabiele bevolking en toon geen tekens van afname wat ’n bedreiging sou regverdig nie.<ref>{{Cite web|url=https://redlist.sanbi.org/species.php?species=226-1|title=Threatened Species Programme {{!}} SANBI Red List of South African Plants|website=redlist.sanbi.org|access-date=2026-07-22}}</ref> == Verwysings == {{verwysings}} 62xrvehla99pipsbcncai6l1cfsx6fc 2919003 2919002 2026-07-24T06:18:04Z Oesjaar 7467 /* Bewaringsstatus */ Skakel 2919003 wikitext text/x-wiki 'n '''Minnaarsboontjie''' of ''(Abrus Laevigatus)'' 'n meerjarige, houtagtige klimplant met lang, dun stingels wat tot ongeveer ses meter lank kan groei.<ref>{{Cite web|url=https://pza.sanbi.org/abrus-laevigatus|title=Abrus laevigatus {{!}} PlantZAfrica|website=pza.sanbi.org|access-date=2026-07-22}}</ref> Dit kom wydverspreid in Suid-Afrika en in tropiese en subtropiese gebiede voor.<ref>{{Cite web|url=https://www.botanikks.com/plants/abrus-laevigatus-emey/643697/1|title=Abrus Laevigatus E.mey. {{!}} Plants, Gardening, Landscaping {{!}} Botanikks|website=www.botanikks.com|access-date=2026-07-22}}</ref> Die blomme ontwikkel gedurende die sommer maande in digte bloeiwyses wat in die blaaroksels voorkom. Na bestuiwing ontwikkel langwerpige peule wat vier tot twaalf blink swart of donker bruin sade bevat.<ref>{{Cite book |last=Harvey |first=William H. |url=https://doi.org/10.5962/bhl.title.2117 |title=Thesaurus capensis :or, illustrations of the South African flora, being figures and brief descriptions of South African plants, selected from the Dublin University Herbarium /by William H. Harvey. |date=1859 |publisher=Hodges, Smith, and co., |location=Dublin :}}</ref> Hierdie sade dien as die primêre voortplantings meganisme van die plant en word hoofsaaklik deur voëls en water versprei. == Gebruike van Abrus laevigatus == Die uittreksel van die wortel van die plant word gebruik om oogsiektes te verlig en om lintwurm besmetting, bilharzia, asma en gonorree te behandel.<ref>{{Cite web|url=https://pza.sanbi.org/abrus-laevigatus|title=Abrus laevigatus {{!}} PlantZAfrica|website=pza.sanbi.org|access-date=2026-07-22}}</ref>Hierdie gebruike is grotendeels gebaseer op tradisionele kennis wat oor geslagte heen oorgedra is. Hoewel sommige farmakologiese studies op verwante spesies die teenwoordigheid van bioaktiewe verbindings bevestig, bestaan daar steeds beperkte kliniese navorsing wat die veiligheid en doeltreffendheid van hierdie behandelings volledig bevestig. == Bewaringsstatus == Volgens die [[Suid-Afrikaanse Nasionale Biodiversiteitsinstituut]] (SANBI) ''abrus laevigatus'' word nie as bedreiging beskou nie. Die spesie is wydverspreid, het ’n stabiele bevolking en toon geen tekens van afname wat ’n bedreiging sou regverdig nie.<ref>{{Cite web|url=https://redlist.sanbi.org/species.php?species=226-1|title=Threatened Species Programme {{!}} SANBI Red List of South African Plants|website=redlist.sanbi.org|access-date=2026-07-22}}</ref> == Verwysings == {{verwysings}} asyi2m48flxgve5kh6s7si94l4u4ada 2919006 2919003 2026-07-24T06:37:26Z Oesjaar 7467 Ai! 2919006 wikitext text/x-wiki 'n '''Minnaarsboontjie''' ''(Abrus Laevigatus)'' 'n meerjarige, houtagtige klimplant met lang, dun stingels wat tot ongeveer ses meter lank kan groei.<ref>{{Cite web|url=https://pza.sanbi.org/abrus-laevigatus|title=Abrus laevigatus {{!}} PlantZAfrica|website=pza.sanbi.org|access-date=2026-07-22}}</ref> Dit kom wydverspreid in Suid-Afrika en in tropiese en subtropiese gebiede voor.<ref>{{Cite web|url=https://www.botanikks.com/plants/abrus-laevigatus-emey/643697/1|title=Abrus Laevigatus E.mey. {{!}} Plants, Gardening, Landscaping {{!}} Botanikks|website=www.botanikks.com|access-date=2026-07-22}}</ref> Die blomme ontwikkel gedurende die sommer maande in digte bloeiwyses wat in die blaaroksels voorkom. Na bestuiwing ontwikkel langwerpige peule wat vier tot twaalf blink swart of donker bruin sade bevat.<ref>{{Cite book |last=Harvey |first=William H. |url=https://doi.org/10.5962/bhl.title.2117 |title=Thesaurus capensis :or, illustrations of the South African flora, being figures and brief descriptions of South African plants, selected from the Dublin University Herbarium /by William H. Harvey. |date=1859 |publisher=Hodges, Smith, and co., |location=Dublin :}}</ref> Hierdie sade dien as die primêre voortplantings meganisme van die plant en word hoofsaaklik deur voëls en water versprei. == Gebruike van Abrus laevigatus == Die uittreksel van die wortel van die plant word gebruik om oogsiektes te verlig en om lintwurm besmetting, bilharzia, asma en gonorree te behandel.<ref>{{Cite web|url=https://pza.sanbi.org/abrus-laevigatus|title=Abrus laevigatus {{!}} PlantZAfrica|website=pza.sanbi.org|access-date=2026-07-22}}</ref>Hierdie gebruike is grotendeels gebaseer op tradisionele kennis wat oor geslagte heen oorgedra is. Hoewel sommige farmakologiese studies op verwante spesies die teenwoordigheid van bioaktiewe verbindings bevestig, bestaan daar steeds beperkte kliniese navorsing wat die veiligheid en doeltreffendheid van hierdie behandelings volledig bevestig. == Bewaringsstatus == Volgens die [[Suid-Afrikaanse Nasionale Biodiversiteitsinstituut]] (SANBI) ''abrus laevigatus'' word nie as bedreiging beskou nie. Die spesie is wydverspreid, het ’n stabiele bevolking en toon geen tekens van afname wat ’n bedreiging sou regverdig nie.<ref>{{Cite web|url=https://redlist.sanbi.org/species.php?species=226-1|title=Threatened Species Programme {{!}} SANBI Red List of South African Plants|website=redlist.sanbi.org|access-date=2026-07-22}}</ref> == Verwysings == {{verwysings}} 8y3wvqqdhqeksxzke66l51rn0mnh8qn 2919017 2919006 2026-07-24T08:11:42Z Aliwal2012 39067 Proeflees en taalversorging 2919017 wikitext text/x-wiki 'n '''Minnaarsboontjie''' ''(Abrus Laevigatus)'' 'n meerjarige, houtagtige klimplant met lang, dun stingels wat tot ongeveer ses meter hoog kan groei.<ref>{{Cite web|url=https://pza.sanbi.org/abrus-laevigatus|title=Abrus laevigatus {{!}} PlantZAfrica|website=pza.sanbi.org|access-date=2026-07-22}}</ref> Dit kom wydverspreid in Suid-Afrika en in tropiese en subtropiese gebiede voor.<ref>{{Cite web|url=https://www.botanikks.com/plants/abrus-laevigatus-emey/643697/1|title=Abrus Laevigatus E.mey. {{!}} Plants, Gardening, Landscaping {{!}} Botanikks|website=www.botanikks.com|access-date=2026-07-22}}</ref> Die blomme ontwikkel gedurende die somermaande in digte bloeiwyses wat in die blaaroksels voorkom. Na bestuiwing ontwikkel langwerpige peule wat vier tot twaalf blink swart of [[donkerbruin]] sade bevat.<ref>{{Cite book |last=Harvey |first=William H. |url=https://doi.org/10.5962/bhl.title.2117 |title=Thesaurus capensis :or, illustrations of the South African flora, being figures and brief descriptions of South African plants, selected from the Dublin University Herbarium /by William H. Harvey. |date=1859 |publisher=Hodges, Smith, and co., |location=Dublin :}}</ref> Hierdie sade dien as die primêre voortplantingsmeganisme van die plant en word hoofsaaklik deur voëls en water versprei. == Gebruike van Abrus laevigatus == 'n Aftreksel van die plantwortel word gebruik om oogsiektes te verlig en om lintwurmbesmetting, bilharzia, asma en gonorree te behandel.<ref>{{Cite web|url=https://pza.sanbi.org/abrus-laevigatus|title=Abrus laevigatus {{!}} PlantZAfrica|website=pza.sanbi.org|access-date=2026-07-22}}</ref> Hierdie gebruike is grotendeels gebaseer op tradisionele kennis wat oor geslagte heen oorgedra is. Hoewel sommige farmakologiese studies op verwante spesies die teenwoordigheid van bioaktiewe verbindings bevestig, bestaan daar steeds beperkte kliniese navorsing wat die veiligheid en doeltreffendheid van hierdie behandeling bevestig. == Bewaringsstatus == Volgens die [[Suid-Afrikaanse Nasionale Biodiversiteitsinstituut]] (SANBI) word A''brus laevigatus'' nie as bedreig beskou nie. Die spesie is wydverspreid, het ’n stabiele bevolking en toon geen tekens van 'n afname wat enige kommer sou regverdig nie.<ref>{{Cite web|url=https://redlist.sanbi.org/species.php?species=226-1|title=Threatened Species Programme {{!}} SANBI Red List of South African Plants|website=redlist.sanbi.org|access-date=2026-07-22}}</ref> == Verwysings == {{verwysings}} rqzl9rztai903ncvokibpixv3r8hui8 2919018 2919017 2026-07-24T08:18:55Z Aliwal2012 39067 die gebruiklike skakels bygevoeg 2919018 wikitext text/x-wiki Die '''minnaarsboontjie''' ''(Abrus Laevigatus)'' is 'n meerjarige, houtagtige [[klimplant]] met lang, dun stingels wat tot ongeveer ses meter hoog kan groei.<ref>{{Cite web|url=https://pza.sanbi.org/abrus-laevigatus|title=Abrus laevigatus {{!}} PlantZAfrica|website=pza.sanbi.org|access-date=2026-07-22}}</ref> Dit kom wydverspreid in Suid-Afrika en in tropiese en subtropiese gebiede voor.<ref>{{Cite web|url=https://www.botanikks.com/plants/abrus-laevigatus-emey/643697/1|title=Abrus Laevigatus E.mey. {{!}} Plants, Gardening, Landscaping {{!}} Botanikks|website=www.botanikks.com|access-date=2026-07-22}}</ref> Die blomme ontwikkel gedurende die somermaande in digte bloeiwyses wat in die blaaroksels voorkom. Ná [[bestuiwing]] ontwikkel daar langwerpige peule wat vier tot twaalf blink swart of [[donkerbruin]] sade bevat.<ref>{{Cite book |last=Harvey |first=William H. |url=https://doi.org/10.5962/bhl.title.2117 |title=Thesaurus capensis :or, illustrations of the South African flora, being figures and brief descriptions of South African plants, selected from the Dublin University Herbarium /by William H. Harvey. |date=1859 |publisher=Hodges, Smith, and co., |location=Dublin :}}</ref> Hierdie sade dien as die primêre voortplantingsmeganisme van die plant en word hoofsaaklik deur voëls en water versprei. == Gebruike van Abrus laevigatus == 'n Aftreksel van die plantwortel word gebruik om [[oogsiektes]] te verlig en om lintwurmbesmetting, [[bilharzia]], [[asma]] en [[gonorree]] te behandel.<ref>{{Cite web|url=https://pza.sanbi.org/abrus-laevigatus|title=Abrus laevigatus {{!}} PlantZAfrica|website=pza.sanbi.org|access-date=2026-07-22}}</ref> Hierdie gebruike is grotendeels gebaseer op tradisionele kennis wat oor geslagte heen oorgedra is. Hoewel sommige farmakologiese studies op verwante spesies die teenwoordigheid van bioaktiewe verbindings bevestig, bestaan daar steeds beperkte kliniese navorsing wat die veiligheid en doeltreffendheid van hierdie behandelings bevestig. == Bewaringsstatus == Volgens die [[Suid-Afrikaanse Nasionale Biodiversiteitsinstituut]] (SANBI) word A''brus laevigatus'' nie as bedreig beskou nie. Die spesie kom wydverspreid voor, het ’n stabiele bevolking en toon geen tekens van 'n afname wat enige bedreiging toon nie.<ref>{{Cite web|url=https://redlist.sanbi.org/species.php?species=226-1|title=Threatened Species Programme {{!}} SANBI Red List of South African Plants|website=redlist.sanbi.org|access-date=2026-07-22}}</ref> == Verwysings == {{verwysings}} 99mjcmstp5ceydcznbtkcytx5uindbp 2919020 2919018 2026-07-24T08:23:15Z Aliwal2012 39067 ai! 2919020 wikitext text/x-wiki Die '''minnaarsboontjie''' ''(Abrus Laevigatus)'' is 'n meerjarige, houtagtige [[klimplant]] met lang, dun stingels wat tot ongeveer ses meter hoog kan groei.<ref>{{Cite web|url=https://pza.sanbi.org/abrus-laevigatus|title=Abrus laevigatus {{!}} PlantZAfrica|website=pza.sanbi.org|access-date=2026-07-22}}</ref> Dit kom wydverspreid in Suid-Afrika en in tropiese en subtropiese gebiede voor.<ref>{{Cite web|url=https://www.botanikks.com/plants/abrus-laevigatus-emey/643697/1|title=Abrus Laevigatus E.mey. {{!}} Plants, Gardening, Landscaping {{!}} Botanikks|website=www.botanikks.com|access-date=2026-07-22}}</ref> Die blomme ontwikkel gedurende die somermaande in digte bloeiwyses wat in die blaaroksels voorkom. Ná [[bestuiwing]] ontwikkel daar langwerpige peule wat vier tot twaalf blink swart of [[donkerbruin]] [[sade]] bevat.<ref>{{Cite book |last=Harvey |first=William H. |url=https://doi.org/10.5962/bhl.title.2117 |title=Thesaurus capensis :or, illustrations of the South African flora, being figures and brief descriptions of South African plants, selected from the Dublin University Herbarium /by William H. Harvey. |date=1859 |publisher=Hodges, Smith, and co., |location=Dublin :}}</ref> Hierdie sade dien as die primêre voortplantingsmeganisme van die plant en word hoofsaaklik deur voëls en water versprei. == Gebruike van Abrus laevigatus == 'n Aftreksel van die plantwortel word gebruik om [[oogsiektes]] te verlig en om [[lintwurm]]besmetting, [[bilharzia]], [[asma]] en [[gonorree]] te behandel.<ref>{{Cite web|url=https://pza.sanbi.org/abrus-laevigatus|title=Abrus laevigatus {{!}} PlantZAfrica|website=pza.sanbi.org|access-date=2026-07-22}}</ref> Hierdie gebruike is grotendeels gebaseer op tradisionele kennis wat oor geslagte heen oorgedra is. Hoewel sommige [[farmakologie|farmakologiese studies]] op verwante spesies die teenwoordigheid van bioaktiewe verbindings bevestig, bestaan daar steeds beperkte kliniese navorsing wat die veiligheid en doeltreffendheid van hierdie behandelings bevestig. == Bewaringsstatus == Volgens die [[Suid-Afrikaanse Nasionale Biodiversiteitsinstituut]] (SANBI) word ''Abrus laevigatus'' nie as bedreig beskou nie. Die spesie kom wydverspreid voor, het ’n stabiele bevolking en toon geen tekens van 'n afname wat enige bedreiging toon nie.<ref>{{Cite web|url=https://redlist.sanbi.org/species.php?species=226-1|title=Threatened Species Programme {{!}} SANBI Red List of South African Plants|website=redlist.sanbi.org|access-date=2026-07-22}}</ref> == Verwysings == {{verwysings}} orfkzf071jt4ohvclvvzoo8c7xrtko6 1 464024 2918960 2026-07-23T16:59:38Z Oesjaar 7467 /* Verwysings */ nuwe afdeling 2918960 wikitext text/x-wiki == Verwysings == {{ping|VamuhleOmuhle}}, skuif asb die verwysings in jou artikel na die leestekens ander gaan dit op die sintaks verslag verskyn. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 16:59, 23 Julie 2026 (UTC) qexcyrzr16cnl5o4fzda65shztt65js 2918961 2918960 2026-07-23T17:00:28Z Oesjaar 7467 Verbeter 2918961 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} == Verwysings == {{ping|VamuhleOmuhle}}, skuif asb die verwysings in jou artikel na die leestekens ander gaan dit op die sintaks verslag verskyn. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 16:59, 23 Julie 2026 (UTC) 72wgpeve6j49dc0csamjmxzoaeh4fub 2918995 2918961 2026-07-24T05:21:05Z VamuhleOmuhle 203624 /* Verwysings */ Antwoord 2918995 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} == Verwysings == {{ping|VamuhleOmuhle}}, skuif asb die verwysings in jou artikel na die leestekens ander gaan dit op die sintaks verslag verskyn. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 16:59, 23 Julie 2026 (UTC) :Kennis geneem, baie dankie vir die terugvoer. [[Gebruiker:VamuhleOmuhle|VamuhleOmuhle]] ([[Gebruikerbespreking:VamuhleOmuhle|kontak]]) 05:21, 24 Julie 2026 (UTC) plpck092j09pit9n854pjdx0gfjtz78 2919007 2918995 2026-07-24T06:38:40Z Oesjaar 7467 /* Verwysings */ Nog raad.... 2919007 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} == Verwysings == {{ping|VamuhleOmuhle}}, skuif asb die verwysings in jou artikel na die leestekens ander gaan dit op die sintaks verslag verskyn. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 16:59, 23 Julie 2026 (UTC) :Kennis geneem, baie dankie vir die terugvoer. [[Gebruiker:VamuhleOmuhle|VamuhleOmuhle]] ([[Gebruikerbespreking:VamuhleOmuhle|kontak]]) 05:21, 24 Julie 2026 (UTC) :: Neem ook kennis dat 'n spesie naam altyd in krusief (skuins) is. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 06:38, 24 Julie 2026 (UTC) isq6oncjwrgoqh4yw6rbwaor3bl6gaj 2919008 2919007 2026-07-24T06:39:16Z Oesjaar 7467 /* Verwysings */ Ai! 2919008 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} == Verwysings == {{ping|VamuhleOmuhle}}, skuif asb die verwysings in jou artikel na die leestekens ander gaan dit op die sintaks verslag verskyn. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 16:59, 23 Julie 2026 (UTC) :Kennis geneem, baie dankie vir die terugvoer. [[Gebruiker:VamuhleOmuhle|VamuhleOmuhle]] ([[Gebruikerbespreking:VamuhleOmuhle|kontak]]) 05:21, 24 Julie 2026 (UTC) :: Neem ook kennis dat 'n spesie naam altyd in kursief (skuins) is. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 06:38, 24 Julie 2026 (UTC) 48g77o3g38pycffbt0n5nf76jloa08a 2919010 2919008 2026-07-24T06:39:48Z Oesjaar 7467 /* Verwysings */ Verbeter 2919010 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} == Verwysings == {{ping|VamuhleOmuhle}}, skuif asb die verwysings in jou artikel na die leestekens ander gaan dit op die sintaks verslag verskyn. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 16:59, 23 Julie 2026 (UTC) :Kennis geneem, baie dankie vir die terugvoer. [[Gebruiker:VamuhleOmuhle|VamuhleOmuhle]] ([[Gebruikerbespreking:VamuhleOmuhle|kontak]]) 05:21, 24 Julie 2026 (UTC) :: Neem ook kennis dat 'n spesie naam altyd in [[kursief]] (skuins) is. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 06:38, 24 Julie 2026 (UTC) 7ol0uyggk5s6czyjdev7pwski5dh8hq 0 464025 2918962 2026-07-23T17:05:39Z AFM 21229 Nuwe bladsy geskep met ''''Thyspunt''' naby [[Humansdorp]] is aangewys as die plek waar Suid-Afrika se volgende kernkragsentrale gebou gaan word. ==Ligging== Die aangewese terrein lê by nagenoeg 34° 11′ 30″ suid, 24° 41′ 35″ oos, wes van die strand by Thysbaai en die Rebelsrus-privaatnatuurreservaat, oos van Wassenaarstrand, suidoos van [[Oesterbaai]], ‘n 12 km wesnoordwes van [[Kaap St. Francis]] en 18 km suidsuidwes van Humansdorp. Die strand kan bereik word met ‘n grondp...' 2918962 wikitext text/x-wiki '''Thyspunt''' naby [[Humansdorp]] is aangewys as die plek waar Suid-Afrika se volgende kernkragsentrale gebou gaan word. ==Ligging== Die aangewese terrein lê by nagenoeg 34° 11′ 30″ suid, 24° 41′ 35″ oos, wes van die strand by Thysbaai en die Rebelsrus-privaatnatuurreservaat, oos van Wassenaarstrand, suidoos van [[Oesterbaai]], ‘n 12 km wesnoordwes van [[Kaap St. Francis]] en 18 km suidsuidwes van Humansdorp. Die strand kan bereik word met ‘n grondpad wat weswaarts uitdraai uit die R330-teerpad. ==Kragstasie== [[Eskom]] is van plan om ‘n kernkragsasie met ‘n voorgestelde vermoë van 5200 megawatt hier op te rig. Reeds in 1970 is die terrein gekies as ‘n geskikte plek vir so ‘n aanleg. In 2017 is egter van die planne afgesien ten gunste van Duynefontein (by [[Koeberg]]). Na verdere omdersoeke het Eskom in 2026 tog gekies vir Thyspunt en nie vir Bantamsklip in die [[Overberg]] nie. ==Voor- en nadele== Die moontlike kragstasie naby klein dorpe en strandoorde sal broodnodige werkgeleenthede skep vir hierdie afgeleë deel van die Oos-Kaap en dus ‘n positiewe bydrae lewer tot die ekonomiese ontwikkeling van die gebied. Die aangewese terrein is reeds die eiendom van Eskom en boonop kan die reeds bestaande hoogspanningslyne wat die windplase van die omgewing bedien, gebruik word. Hierdie deel van die Oos-Kaapse kus (tot so ver as [[Mosselbaai]]) kan beskou word as deel van die wieg van die mensdom. Om hierdie redes is die kusstrook belangrik wat betref sosio-ekonomiese redes en omgewingsbewaring en is ook van uiters kultuur-historiese belang. ==Bibliografie== *Essop, Philda: Kernkrag – Thyspunt-projek in ontwikkelingsfase. netwerk24.com/sake/energie/kernkrag-thyspunt-projek-in-ontwikkelingsfase-20260722-1039 *Rogers, Guy: Thyspunt recommended as preferred site for nuclear plant. The Herald, 22 Julie 2026 *Yeld, John: Thyspunt recommended for Eskom’s new nuclear power station, despite heritage obstacle. dailymaverick.co.za/article/2026-04-14-thyspunt-recommended-for-eskoms-new-nuclear-power-station-despite-heritgae-obstacle/ [[Kategorie: Kernkragsentrales]] [[Kategorie: Oos-Kaap]] ijdgh468wrqn5botsbyuf5vir1o5yzz 1 464026 2918971 2026-07-23T20:05:25Z Oesjaar 7467 Verbeter 2918971 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 1 464027 2918974 2026-07-23T20:11:19Z BurgertB 2401 Nuwe bladsy geskep met '{{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}}' 2918974 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 10 464028 2918984 2026-07-23T21:20:44Z SpesBona 2720 Nuwe sjabloon 2918984 wikitext text/x-wiki {{vlagikoon|Guam}} [[Nasionale rugbyspan van Guam|Guam]]<noinclude> [[Kategorie:Nasionale rugbyspansjablone]] </noinclude> 8gyub36w94dq7eokdefyra44dodm0qj 10 464029 2918985 2026-07-23T21:20:54Z SpesBona 2720 Nuwe sjabloon 2918985 wikitext text/x-wiki {{vlagikoon|Mongolië}} [[Mongoolse Nasionale rugbyspan|Mongolië]]<noinclude> [[Kategorie:Nasionale rugbyspansjablone]] </noinclude> 46riwu671quoiyorma6zhb3t053d1xt 0 464030 2919021 2026-07-24T08:23:32Z AFM 21229 Nuwe bladsy geskep met 'Die [[Oranjekom]] is ‘n olie- en gasveld wes van die mond van die [[Oranjerivier]] in Namibiese en Suid-Afrikaanse gebiedswaters. Aan die Namibiese kant van die grens is in 2022 in baie diep water die Venus- en die Mopane-olie-en-gasvelde gevind. Potensiële olievelde aan die Suid-Afrikaanse kant van die grens is die Olympe, Volstruis, Perd en Nyala. ‘n Gebied van amper 20 000 km² bekend as Blok 1 CBK wes van [[Port Nolloth]] en suidoos van [[Alexanderbaai]] w...' 2919021 wikitext text/x-wiki Die [[Oranjekom]] is ‘n olie- en gasveld wes van die mond van die [[Oranjerivier]] in Namibiese en Suid-Afrikaanse gebiedswaters. Aan die Namibiese kant van die grens is in 2022 in baie diep water die Venus- en die Mopane-olie-en-gasvelde gevind. Potensiële olievelde aan die Suid-Afrikaanse kant van die grens is die Olympe, Volstruis, Perd en Nyala. ‘n Gebied van amper 20 000 km² bekend as Blok 1 CBK wes van [[Port Nolloth]] en suidoos van [[Alexanderbaai]] word deur ‘n Israeliese maatskappy geëksploreer. ==Lees ook== *[[Eksplorasie (geologie)]] *[[PetroSA]] ==Bibliografie== *du Plessis, Christiaan: Weskus-eksplorasie. Israeliese firma het oog op Oranjekom-olie. In: [[Die Burger]], 21 Julie 2026 *www.cnbcafrica.com/2026/potentially-recoverable-oil-at-namibias-mopane-field-rises-57-shareholder-says *https://www.gem.wiki/Mopane_Oil_Field_(Namibia) *https://www.gem.wiki/Venus_Oil_Field_(Namibia) [[Kategorie: Energie]] [[Kategorie: Petroleumprodukte]] [[Kategorie: Minerale]] [[Kategorie: Namibië]] rgkxvaznut9zp03cttt5npkdwt8ktjc 1 464031 2919024 2026-07-24T08:34:02Z Oesjaar 7467 Verbeter 2919024 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 0 464032 2919026 2026-07-24T08:39:49Z Aliwal2012 39067 Geskep deur die bladsy "[[:en:Special:Redirect/revision/1363254610|Alan Jones (racing driver)]]" te vertaal 2919026 wikitext text/x-wiki '''Alan Stanley Jones''' (gebore 2 November 1946) is 'n Australiese voormalige renjaer en uitsaaier wat tussen 1975 en 1986 aan [[Formule Een]] deelgeneem het. Jones het die Formule Een Wêreldbestuurderskampioenskap in 1980 vir[[Williams Grand Prix Engineering|Williams]] gewen en 12 [[Lys van Formule Een Grands Prix|Grands Prix]] oor tien seisoene gewen. Jones was die eerste bestuurder wat 'n Formule Een- wêreldkampioenskap vir die [[Williams Grand Prix Engineering|Williams]] -span gewen het, en het die [[1980 Formule Een-seisoen|1980-wêreldbestuurderskampioen]] geword en die tweede Australiër, na die drievoudige wêreldkampioen [[Jack Brabham|Sir Jack Brabham]]. Hy het aan altesaam 117 Grands Prix deelgeneem, 12 gewen en 24 podiumplekke behaal. Jones het ook die 1978 Can-Am-kampioenskap met 'n [[Lola (renmotor)|Lola]] gewen. Jones is ook die laaste Australiese jaer wat die [[Australiese Grand Prix]] gewen het, nadat hy die 1980-byeenkoms op die Calder Park-renbaan gewen het, nadat hy die veld wat meestal uit Formule 5000 -motors bestaan het, verbygesteek het terwyl hy sy Formule Een-kampioenskapwenner, 'n Williams FW07B, bestuur het. [[Lêer:Williams27800x532.jpg|duimnael|200x200px| Kampioenskapswenmotor in 1980, 'n Williams FW07]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Geboortes in 1946]] [[Kategorie:Artikels met hCards]] by5tkznmbinau2096zsa0w6qczr09vt 2919027 2919026 2026-07-24T08:40:39Z Aliwal2012 39067 [[:Kategorie:Formule Een-inligtingskassjablone]] bygevoeg ([[Wikipedia:HotCat|HotCat.js]]) 2919027 wikitext text/x-wiki '''Alan Stanley Jones''' (gebore 2 November 1946) is 'n Australiese voormalige renjaer en uitsaaier wat tussen 1975 en 1986 aan [[Formule Een]] deelgeneem het. Jones het die Formule Een Wêreldbestuurderskampioenskap in 1980 vir[[Williams Grand Prix Engineering|Williams]] gewen en 12 [[Lys van Formule Een Grands Prix|Grands Prix]] oor tien seisoene gewen. Jones was die eerste bestuurder wat 'n Formule Een- wêreldkampioenskap vir die [[Williams Grand Prix Engineering|Williams]] -span gewen het, en het die [[1980 Formule Een-seisoen|1980-wêreldbestuurderskampioen]] geword en die tweede Australiër, na die drievoudige wêreldkampioen [[Jack Brabham|Sir Jack Brabham]]. Hy het aan altesaam 117 Grands Prix deelgeneem, 12 gewen en 24 podiumplekke behaal. Jones het ook die 1978 Can-Am-kampioenskap met 'n [[Lola (renmotor)|Lola]] gewen. Jones is ook die laaste Australiese jaer wat die [[Australiese Grand Prix]] gewen het, nadat hy die 1980-byeenkoms op die Calder Park-renbaan gewen het, nadat hy die veld wat meestal uit Formule 5000 -motors bestaan het, verbygesteek het terwyl hy sy Formule Een-kampioenskapwenner, 'n Williams FW07B, bestuur het. [[Lêer:Williams27800x532.jpg|duimnael|200x200px| Kampioenskapswenmotor in 1980, 'n Williams FW07]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Geboortes in 1946]] [[Kategorie:Artikels met hCards]] [[Kategorie:Formule Een-inligtingskassjablone]] ldzy9ks98nc6dnskybk6bzur7qrho3x 2919028 2919027 2026-07-24T08:41:43Z Aliwal2012 39067 [[:Kategorie:Formule Een-inligtingskassjablone]] verwyder; [[:Kategorie:Formule Een-Wêreldbestuurderskampioene]] bygevoeg ([[Wikipedia:HotCat|HotCat.js]]) 2919028 wikitext text/x-wiki '''Alan Stanley Jones''' (gebore 2 November 1946) is 'n Australiese voormalige renjaer en uitsaaier wat tussen 1975 en 1986 aan [[Formule Een]] deelgeneem het. Jones het die Formule Een Wêreldbestuurderskampioenskap in 1980 vir[[Williams Grand Prix Engineering|Williams]] gewen en 12 [[Lys van Formule Een Grands Prix|Grands Prix]] oor tien seisoene gewen. Jones was die eerste bestuurder wat 'n Formule Een- wêreldkampioenskap vir die [[Williams Grand Prix Engineering|Williams]] -span gewen het, en het die [[1980 Formule Een-seisoen|1980-wêreldbestuurderskampioen]] geword en die tweede Australiër, na die drievoudige wêreldkampioen [[Jack Brabham|Sir Jack Brabham]]. Hy het aan altesaam 117 Grands Prix deelgeneem, 12 gewen en 24 podiumplekke behaal. Jones het ook die 1978 Can-Am-kampioenskap met 'n [[Lola (renmotor)|Lola]] gewen. Jones is ook die laaste Australiese jaer wat die [[Australiese Grand Prix]] gewen het, nadat hy die 1980-byeenkoms op die Calder Park-renbaan gewen het, nadat hy die veld wat meestal uit Formule 5000 -motors bestaan het, verbygesteek het terwyl hy sy Formule Een-kampioenskapwenner, 'n Williams FW07B, bestuur het. [[Lêer:Williams27800x532.jpg|duimnael|200x200px| Kampioenskapswenmotor in 1980, 'n Williams FW07]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Geboortes in 1946]] [[Kategorie:Artikels met hCards]] [[Kategorie:Formule Een-Wêreldbestuurderskampioene]] nglk7mqk3hmepxmfpe3evu8bkaj9zs7 2919030 2919028 2026-07-24T08:49:49Z Aliwal2012 39067 + foto's 2919030 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Jones alan.JPG|duimnael|Alan Jones in 2007]] [[Lêer:Alan Jones 1980.jpg|duimnael|Alan Jones as renjaer in 1980]] '''Alan Stanley Jones''' (gebore 2 November 1946) is 'n Australiese voormalige renjaer en uitsaaier wat tussen 1975 en 1986 aan [[Formule Een]] deelgeneem het. Jones het die Formule Een Wêreldbestuurderskampioenskap in 1980 vir [[Williams Grand Prix Engineering|Williams]] gewen en 12 [[Lys van Formule Een Grands Prix|Grands Prix]] oor tien seisoene gewen. Jones was die eerste bestuurder wat 'n Formule Een- wêreldkampioenskap vir die [[Williams Grand Prix Engineering|Williamsspan]] gewen het, en het die [[1980 Formule Een-seisoen|1980-wêreldbestuurderskampioen]] geword en die tweede Australiër, na die drievoudige wêreldkampioen sir [[Jack Brabham]]. Hy het aan altesaam 117 Grands Prix deelgeneem, 12 gewen en 24 podiumplekke behaal. Jones het ook die 1978 Can-Am-kampioenskap met 'n [[Lola (renmotor)|Lola]] gewen. Jones is ook die laaste Australiese jaer wat die [[Australiese Grand Prix]] gewen het, nadat hy die 1980-byeenkoms op die Calder Park-renbaan gewen het, nadat hy die veld wat meestal uit Formule 5000 -motors bestaan het, verbygesteek het terwyl hy sy Formule Een-kampioenskapwenner, 'n Williams FW07B, bestuur het. [[Lêer:Williams27800x532.jpg|duimnael|260px|F1-kampioenskapswenmotor in 1980, 'n Williams FW07]] [[Kategorie:Formule Een-Wêreldbestuurderskampioene]] [[Kategorie:Geboortes in 1946]] [[Kategorie:Lewende mense]] 3e6ltylu9q1way343u8mfq027cy8hts 2919031 2919030 2026-07-24T08:57:13Z Aliwal2012 39067 verbeter 2919031 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Jones alan.JPG|duimnael|links|200px|Alan Jones in 2007]] [[Lêer:Alan Jones 1980.jpg|duimnael|Alan Jones as renjaer by die [[1980 Nederlandse Grand Prix]].]] '''Alan Stanley Jones''' (gebore 2 November 1946) is 'n Australiese voormalige renjaer en uitsaaier wat tussen 1975 en 1986 aan [[Formule Een]] deelgeneem het. Jones het die Formule Een Wêreldbestuurderskampioenskap in 1980 vir [[Williams Grand Prix Engineering|Williams]] gewen en 12 [[Lys van Formule Een Grands Prix|Grands Prix]] oor tien seisoene gewen. Jones was die eerste bestuurder wat 'n Formule Een- wêreldkampioenskap vir die [[Williams Grand Prix Engineering|Williamsspan]] gewen het, en het die [[1980 Formule Een-seisoen|1980-wêreldbestuurderskampioen]] geword en die tweede Australiër, na die drievoudige wêreldkampioen sir [[Jack Brabham]]. Hy het aan altesaam 117 Grands Prix deelgeneem, 12 gewen en 24 podiumplekke behaal. Jones het ook die 1978 Can-Am-kampioenskap met 'n [[Lola (renmotor)|Lola]] gewen. Jones is ook die laaste Australiese jaer wat die [[Australiese Grand Prix]] gewen het, nadat hy die 1980-byeenkoms op die Calder Park-renbaan gewen het, nadat hy die veld wat meestal uit Formule 5000 -motors bestaan het, verbygesteek het terwyl hy sy Formule Een-kampioenskapwenner, 'n Williams FW07B, bestuur het. [[Lêer:Williams27800x532.jpg|duimnael|260px|Jones se F1-kampioenskapswenmotor in 1980, 'n [[Williams Grand Prix Engineering|Williams FW07B]] geborg deur [[Saudia]].]] [[Kategorie:Formule Een-Wêreldbestuurderskampioene]] [[Kategorie:Geboortes in 1946]] [[Kategorie:Lewende mense]] t38rm82inf9v7dfkgwyqdjrkgztda72 1 464033 2919032 2026-07-24T08:58:24Z Aliwal2012 39067 Nuwe bladsy geskep met '{{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}}' 2919032 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv