Wikipedia afwiki https://af.wikipedia.org/wiki/Tuisblad MediaWiki 1.47.0-wmf.13 first-letter Media Spesiaal Bespreking Gebruiker Gebruikerbespreking Wikipedia Wikipediabespreking Lêer Lêerbespreking MediaWiki MediaWikibespreking Sjabloon Sjabloonbespreking Hulp Hulpbespreking Kategorie Kategoriebespreking Portaal Portaalbespreking TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 0 472 2920266 2912498 2026-07-30T12:21:41Z Aliwal2012 39067 /* Geboortes */ [[Chuck Russell]], Amerikaanse akteur en vervaardiger 2920266 wikitext text/x-wiki {{jare|beeld=Evita color.jpg|teks=Evita Perón}} Die '''jaar 1952''' was 'n [[skrikkeljaar]] wat volgens die [[Gregoriaanse kalender]] op 'n [[Dinsdag]] begin het. Dit was die 52ste jaar van die [[20ste eeu]] n.C. In teenstelling met [[gewone jaar|gewone jare]] het die jaar 366 dae en 'n [[29 Februarie]] gehad. == Gebeure == * Die eerste [[uraan]]-aanleg in [[Suid-Afrika]] word in [[Krugersdorp]] aan die [[Wes-Rand]] geopen. * [[14 Februarie|14]]-[[25 Februarie]] – Die sesde [[Olimpiese Winterspele 1952|Olimpiese Winterspele]] word in [[Oslo]], [[Noorweë]], aangebied. * [[18 Februarie]] – [[Griekeland]] en die [[Turkye]] sluit aan by die [[NAVO]]. * [[28 April]] – Die [[Verenigde State|Amerikaanse]] [[besetting van Japan]] eindig. * [[2 Mei]] – Die eerste kommersiële [[straalvliegtuig]], die ''[[De Havilland Comet|Comet]]'', word in diens geneem deur BOAC. * [[19 Julie]]-[[23 Augustus]] – Die 15de [[Olimpiese Somerspele 1952|Olimpiese Somerspele]] word in [[Helsinki]], [[Finland]], aangebied. * [[28 Julie]] – [[Pakistanse nasionale krieketspan|Pakistan]] word 'n volle lid van die [[Internasionale Krieketraad|Imperiale Krieketkonferensie]] (nou die Internasionale Krieketraad, IKR). * [[11 September]] – [[Eritrea]] verkry onafhanklikheid van [[Verenigde Koninkryk|Britse]] administrasie. * [[1 November]] – Operation Ivy: Die VSA se eerste suksesvolle [[Kernwapen|waterstofbomontploffing]] met die kodenaam “[[Ivy Mike|Mike]]” [“m” vir megaton], te Eniwetok-eiland op die [[Bikini-atol]] in die [[Stille Oseaan]]. * [[4 November]] – [[Dwight Eisenhower]] verslaan sy teenstander van die Demokratiese Party in die presidentsverkiesing in die V.S.A. * [[6 November]] – Amerika se eerste [[waterstofbom]] ontplof oor die [[Stille Oseaan]], te Eniwetok Atoll. * [[20 Desember]] – Die tweede [[selakant]] word by Anjouan in die [[Comore-eilande]] gevang. == Geboortes == * [[7 Januarie]] – [[Jurinus Janse van Rensburg]], voormalige Suid-Afrikaanse Geneesheergeneraal. * [[20 Januarie]] – [[Irina Allegrowa]], Russies-Armeense sangeres. * [[23 Januarie]] – [[Omar Henry]], Suid-Afrikaanse krieketspeler. * [[1 Februarie]] – [[Jenő Jandó]], Hongaarse pianis en professor († [[2023]]). * [[9 Februarie]] – [[Johan Stemmet]], liedjieskrywer, musiekkenner en televisieaanbieder. * [[14 Februarie]] – [[Anton Lesser]], Engelse akteur. * [[17 Februarie]] – [[Garry Chalk]], Engelse akteur. * [[19 Februarie]] – [[Abraham Erasmus van Wyk]], Suid-Afrikaanse planttaksonoom. * [[6 Maart]] – [[Chris Burger]], heelagter van die [[Westelike Provinsie]], wat gesterf het na 'n nekbesering († [[1980]]). * [[11 Maart]] – [[Wannie Carstens]], Afrikaanse taalkundige en skrywer. * [[18 Maart]] – [[Morgan Tsvangirai]], [[Zimbabwe|Zimbabwiese]] politikus († [[2018]]). * [[25 Maart]] – [[Jerry Kaplan]], Amerikaanse rekenaarwetenskaplike, skrywer, [[futuris]] en entrepreneur. * [[26 Maart]] – [[Gary Ruvkun]], Amerikaanse molekulêre bioloog en [[Nobelprys vir Fisiologie of Geneeskunde|Nobelpryswenner]]. * [[29 Maart]] – [[Bola Tinubu]], Nigeriese president. * [[1 April]] – [[Bernard Stiegler]], Franse filosoof († [[2020]]). * [[4 April]] – [[Gary Moore]], Noord-Ierse [[blues]], blues rock en harde rock musikant († [[2011]]). * [[13 April]] – [[Kerneels Breytenbach]], Afrikaanse skrywer. * [[21 April]] – [[Nicholas Haysom]], Suid-Afrikaanse prokureur, anti-apartheidsaktivis en diplomaat († [[2026]]). * [[22 April]] – [[Marilyn Chambers]], Amerikaanse erotiese aktrise († [[2009]]). * [[1 Mei]] – [[Pierre van Pletzen]], Suid-Afrikaanse akteur en regisseur. * [[2 Mei]] – [[Christine Baranski]], [[Amerikaanse]] [[aktrise]] en vervaardiger. * 2 Mei – [[Gerald Olitzki]]. Suid-Afrikaanse eiendomsontwikkelaar. * [[9 Mei]] – [[Chuck Russell]], Amerikaanse akteur en vervaardiger († [[2026]]). * [[11 Mei]] – [[Reza de Wet]], Afrikaanse skrywer en dramaturg († [[2012]]). * [[12 Mei]] – [[Membathisi Mdladlana]], [[Suid-Afrika]]anse politikus, hoëkommissaris in Kanada. * [[21 Mei]] – [[Mr. T]], Amerikaanse akteur en stoeier. * [[2 Junie]] – [[Nomaindia Mfeketo]], Suid-Afrikaanse politikus. * [[4 Junie]] – [[Bronisław Komorowski]], president van [[Pole]]. * [[15 Junie]] – [[Dirceu José Guimarães]], [[Brasilië|Brasiliaanse]] sokkerspeler († [[1995]]). * [[18 Junie]] – [[Idriss Déby]], president van [[Tsjaad]] († [[2021]]). * 18 Junie – [[Carol Kane]], Amerikaanse aktrise. * [[21 Junie]] – [[Gregory David Roberts]], Australiese skrywer. * [[23 Junie]] – [[Robert D. Kaplan]], Amerikaanse skrywer oor [[buitelandse beleid]]. * [[28 Junie]] – [[Elize Cawood]], Suid-Afrikaanse aktrise († [[2020]]). * [[1 Julie]] – [[Dan Aykroyd]], [[Amerikaanse]] skrywer, akteur, en vervaardiger. * [[3 Julie]] – [[Gerhard Koornhof]], ANC-lid van die [[Nasionale Vergadering van Suid-Afrika]]. * [[3 Julie]] – [[Peter Mathebula]], Suid-Afrika se eerste swart wêreldbokskampioen († [[2020]]). * [[6 Julie]] – [[Hilary Mantel]], Engelse skryfster († [[2022]]). * [[15 Julie]] – [[Celia Imrie]], Engelse aktrise. * [[17 Julie]] – [[David Hasselhoff]], Amerikaanse akteur. * [[22 Julie]] – [[Lucas Maree]], Afrikaanse sanger en liedjieskrywer († [[2011]]). * [[29 Julie]] – [[Patrick Soon-Shiong]], Chinees-Suid-Afrikaanse oorplantingchirurg, filantroop en miljardêr-sakeman. * [[5 Augustus]] – [[Hun Sen]], Kambodjaanse politikus, sedert 1985 premier van Kambodja. * [[12 Augustus]] – [[Charlie Whiting]], Britse Formule 1 en motorsportadministrateur († [[2019]]). * [[17 Augustus]] – [[Nelson Piquet]] (snr), Brasiliaanse Formule Eenrenjaer en driemalige wêreldkampioen. * [[2 September]] – [[Regardt van den Bergh]], Suid-Afrikaanse akteur en regisseur. * 2 September – [[Jimmy Connors]], Amerikaanse tenniskampioen. * [[6 September]] – [[Hlengiwe Mkhize]], Suid-Afrikaanse ANC-politikus († [[2021]]). * [[11 September]] – [[Jani Allan]], Suid-Afrikaanse joernalis en radiokommentator († [[2023]]). * [[16 September]] – [[Karen Muir]], Suid-Afrikaanse kampioenswemmer, jongste persoon om 'n wêreldswemrekord op te stel († [[2013]]). * [[20 September]] – [[Marian Tredoux]], Suid-Afrikaanse geoloog († [[2019]]). * [[25 September]] – [[Christopher Reeve]], Amerikaanse akteur en rolprentregisseur († [[2004]]). * [[30 September]] – [[Jack Wild]], Britse akteur en sanger († [[2006]]). * [[5 Oktober]] – [[Imran Khan]], Pakistanse oud-krieketspeler en 22ste Eerste Minister van Pakistan. * [[7 Oktober]] – [[Wladimir Poetin]], president en premier van [[Rusland]]. * [[12 Oktober]] – Sally Little, Amerikaanse gholfspeler, Suid-Afrikaans van geboorte. * [[13 Oktober]] – [[Clive Sands]], Olimpiese [[atletiek|naelloopatleet]] uit die [[Bahamas]]. * [[14 Oktober]] – [[Harry Anderson]], Amerikaanse akteur en skrywer († [[2018]]). * 14 Oktober – [[Claude Ferragne]], [[Kanadese]] Olimpiese atleet († [[2024]]). * [[16 Oktober]] – [[Touriya Jabrane]], Marokkaanse teaterregisseur, aktrise en politikus († [[2020]]). * [[23 Oktober]] – [[Antjie Krog]], Suid-Afrikaanse digter, akademikus en skrywer. * [[27 Oktober]] – [[Brigitte Engerer]], Franse pianis († [[2012]]). * [[31 Oktober]] – [[Danie Niehaus]], Suid-Afrikaanse sanger. * [[2 November]] – [[Larry Fink]], Amerikaanse miljardêr-sakeman. * [[3 November]] – [[Roseanne Barr]], Amerikaanse aktrise, komediante. * [[17 November]] – [[Cyril Ramaphosa]], Suid-Afrikaanse sakeman, politikus en vyfde [[President van Suid-Afrika]]. * 17 November – [[Freek Robinson]], Suid-Afrikaanse joernalis en TV-aanbieder. * 17 November – [[Hubert von Goisern]], Oostenrykse sanger, liedjieskrywer en wêreldmusikant. * [[1 Desember]] – [[Sonja Herholdt]], Suid-Afrikaanse sangeres. * [[3 Desember]] – [[Mel Smith]], Britse skrywer, akteur en regisseur († [[2013]]). * [[6 Desember]] – [[Craig Newmark]], Amerikaanse internet-entrepreneur en filantroop, veral bekend as die stigter van Craigslist. * [[8 Desember]] – [[Patrick McKenzie]], Suid-Afrikaanse politikus uit die bruin gemeenskap. * [[14 Desember]] – [[Koos Bekker]], Suid-Afrikaanse mediamagnaat. * [[19 Desember]] – [[Douw Steyn]], Suid-Afrikaanse miljardêr-sakeman († [[2025]]). == Sterftes == * [[11 Januarie]] – [[Hendrik Hanekom]], Suid-Afrikaanse toneel[[akteur]] (* [[1896]]). * [[6 Februarie]] – Koning [[George VI van die Verenigde Koninkryk]] (* [[1895]]). * [[11 Junie]] – [[Frank Brownlee]], magistraat in die [[Transkei]] en volksverhaalskrywer (* [[1876]]). * [[27 Junie]] – [[Elmo Lincoln]], Amerikaanse akteur (* [[1889]]). * [[26 Julie]] – [[Eva Perón]], vrou van die Argentynse president [[Juan Perón]] (* [[1919]]). * [[21 Oktober]] – [[Hans Merensky]], Suid-Afrikaanse geoloog, prospekteerder, wetenskaplike, omgewingsbewaarder en weldoener (* [[1871]]). * [[26 Oktober]] – [[Hattie McDaniel]], Amerikaanse aktrise en die eerste Swart Amerikaner om 'n [[Oscar]] te wen (* [[1895]]). * [[1 November]] – [[Dixie Lee]], Amerikaanse aktrise (* [[1911]]). * [[9 November]] – [[Chaim Weizmann]], Brits-Israelse biochemikus en politikus (president van Israel) (* [[1874]]). * [[20 November]] – [[Benedetto Croce]], Italiaanse filosoof, historikus, literatuurkritikus en politikus (* [[1866]]). * [[21 November]] – [[Henriette Roland Holst]], Nederlandse digteres (* [[1869]]). [[Kategorie:1952| ]] [[Kategorie:20ste eeu]] s38dnje3t9ot70ox6imxye2b3abbmpb 0 2134 2920270 2903031 2026-07-30T12:26:12Z Aliwal2012 39067 geboorte: Chuck Russell 2920270 wikitext text/x-wiki {{MeiKalender}} '''9 Mei''' is die 129ste dag van die jaar in die [[Gregoriaanse kalender]] (130ste in [[skrikkeljaar|skrikkeljare]]). Daar volg nog 236 dae in die jaar. <!-- [[Lêer:LizzieVanZyl.jpg|duimnael|regs|[[Lizzie van Zyl]] op haar sterfbed.]] dis 'n gagga-foto "gross" om na te kyk--> == Gebeure == * [[328]] – Athanasius word verkies as biskop van [[Alexandrië]]. * [[1342]] – Die stad [[Mechelen]] word deur ´n brand in puin gelê * [[1408]] – [[Pous Gregorius XII]] benoem sy neef [[Gabriele Condulmer]] tot kardinaal-priester van San Clemente. * [[1429]] – [[Johanna van Arkel]] oorwin die [[Engeland|Engelse]] troepe. * [[1502]] – [[Christopher Columbus]] vertrek op sy laaste reis na die [[Nuwe Wêreld]]. * [[1513]] – Giulio di Giuliano de’ Medici (later [[Pous Clemens VII]]) word aartsbiskop van [[Florence]]. * [[1608]] – [[Pous Paulus V]] verklaar Francesco van Rome heilig. * [[1662]] – [[Zacharias Wagenaer]] volg [[Jan van Riebeeck]] op as kommandeur van die [[Kaap die Goeie Hoop]]. * [[1671]] – Thomas Blood, vermom as ’n klerk, poog om die [[Kroonjuwele van die Verenigde Koninkryk|Kroonjuwele]] van die [[Londense Tower]] te steel. Hy word onmiddellik gevang aangesien hy te dronk is om te hardloop met die buit. Hy word later tot dood veroordeel en daarna weer kwytgestel en verban deur [[Charles II van Engeland|Koning Charles II]]. * [[1748]] – [[Pous Benedictus XIV]] verklaar Alberto Van Bergamo en Giles van Santarem salig. * [[1861]] – Die opening van die dieretuin in [[Dresden]], een van die eerstes in Duitsland. * [[1887]] – Die [[Verenigde Koninkryk]] annekseer [[Zoeloeland]]. * [[1901]] – [[Australië]] se eerste parlement open in [[Melbourne]]. * [[1915]] – [[Eerste Wêreldoorlog]]: Tweede slag van Artois - [[Duitsland|Duitse]] en [[Frankryk|Franse]] magte veg. * [[1926]] – Die Amerikaners Richard E. Byrd en Floyd Bennett sê dat hulle oor die [[Noordpool]] gevlieg het (later word sy dagboek gevind wat bewys dat dit nie gebeur het nie). * [[1927]] – [[Canberra]] vervang [[Melbourne]] as hoofstad van Australië. * [[1936]] – [[Italië]] annekseer [[Ethiopië]] na die oorname van die hoofstad [[Addis Abeba]] op [[5 Mei]]. * [[1941]] – [[Tweede Wêreldoorlog]]: Die [[Nazi-Duitsland|Duitse]] duikboot [[U-110]] word deur die [[Britse Vloot]] gekaap. Aan boord is die nuutste [[Enigma-masjien|Enigma]]-[[kriptografie]]masjien wat die [[Geallieerdes van die Tweede Wêreldoorlog|Geallieerdes]] later kon gebruik om die Duitse boodskappe te dekodeer. * [[1945]] – Tweede Wêreldoorlog: Hermann Göring word gevange geneem deur die [[Amerikaanse Leër]]; [[Noorweë]] arresteer Vidkun Quisling; die [[Sowjetunie]] merk VE-dag. * 1945 – Die herdenking van die Nederlandse slagoffers van die Tweede Wêreldoorlog ("Dodenherdenking") op die Dam in Amsterdam. * [[1946]] – Koning Victor Emmanuel III van [[Italië]] word opgevolg deur sy seun Humbert II. Hy sal egter slegs enkele dae koning wees. * [[1949]] – [[Rainier III van Monaco]] word prins van [[Monaco]]. * [[1950]] – [[Robert Schuman]] (die Franse minister van buitelandse sake) se voorlegging van sy voorstel vir die skepping van ’n georganiseerde [[Europa]]. Hierdie voorstel, bekend as die “Schuman-verklaring”, word beskou as die begin van die skepping van die [[Europese Unie]]. * [[1953]] – Die [[Liberale Party]] word in [[Kaapstad]] gestig met [[Margaret Ballinger]] as eerste leier. * [[1955]] – [[Koue Oorlog]]: [[Wes-Duitsland]] sluit aan by [[NAVO]]. * [[1956]] – Eerste bestyging van [[Manaslu]], 8ste hoogste berg ter wêreld. * [[1957]] – [[Paul-Henri Spaak]] word sekretaris-generaal van die [[NAVO]]. * [[1960]] – Die Amerikaanse Voedsel- en Medisynebeheerraad (FDA - Food and Drug Administration) keur die verkoop van die geboortebeperkingspil goed. * [[1962]] – Die [[Beatles]] teken hul eerste platekontrak met [[EMI]] Parlophone. * [[1976]] – Ulrike Meinhof van die terroriste-organisasie "RAF" (''[[Rote Armee Fraktion]]'') word dood aangetref in haar sel in die gevangenis in [[Stuttgart]]-Stammheim. * [[1978]] – Die lyk van die Italiaanse politikus [[Aldo Moro]] word in 'n geparkeerde motor gevind. Hy is 55 dae vantevore deur die ''[[Brigate Rosse]]'' (Rooi Brigades) ontvoer. * [[1987]] – 'n Poolse [[Iljoesjin Il-62|Iljoesjin Il-62M]] stort na sy opstyging in [[Warskou]], [[Pole]] neer en 183 mense sterf. * [[1994]] – [[Nelson Mandela]] word ingehuldig as [[Suid-Afrika]] se eerste swart [[president]]. * [[2009]] – [[Jacob Zuma]] word president van Suid-Afrika. == Geboortes == * [[1439]] – [[Pous Pius III]], die 215de [[pous]] van die [[Rooms-Katolieke Kerk]] († [[1503]]). * 1567 – Johann Georg I, vors van Anhalt-Dessau. * [[1828]] – [[Andrew Murray]], Suid-Afrikaanse predikant, kerkleier en skrywer van Skotse afkoms († [[1917]]). * [[1837]] – [[Adam Opel]], Duitse ingenieur, motorvoertuigvervaardiger en stigter van die motorhandelsmerk "Opel" († [[1895]]). * [[1850]] – [[Joseph Louis Gay-Lussac]], Franse fisikus en chemis (* [[1778]]). * [[1860]] – [[J.M. Barrie]], Skotse skrywer († [[1937]]). * [[1872]] – [[Danie Theron]], Kommandant, baasverkenner en krygsman in die [[Tweede Vryheidsoorlog]] († [[1900]]). * [[1874]] – [[Howard Carter]], Britse argeoloog en Egiptoloog († [[1939]]). * [[1907]] – [[Baldur von Schirach]], Duitse leier van die Hitler-Jugend-beweging († [[1974]]). * [[1909]] – [[Eugenio Garin]], [[Italiaanse]] [[filosoof]] en [[Renaissance]] geskiedkundige († [[2004]]). * [[1912]] – [[Pedro Armendáriz]], Meksikaanse akteur († 1963). * [[1931]] – [[Vance D. Brand]], Amerikaanse toetsvlieënier en ruimteman. * [[1914]] – [[Carlo Maria Giulini]], Italiaanse [[dirigent]] († [[2005]]). * 1917 – [[Jimmy Kruger]], Suid-Afrikaanse minister en president van die Senaat († 1987). * [[1918]] – [[Mike Wallace]], Amerikaanse joernalis († [[2012]]). * [[1921]] – [[Sophie Scholl]], weerstandsvegter van "Die Weisse Rose" in [[Nazi Duitsland]] († [[1943]]). * [[1922]] – [[Marcel Boiteux]], Franse ekonoom, wiskundige en "argitek van die Franse kernprogram” († [[2023]]). * [[1936]] – [[Glenda Jackson]], Britse aktrise en politikus. * 1936 – [[Albert Finney]], Britse akteur († [[2019]]). * [[1946]] – [[Candice Bergen]], Amerikaanse aktrise. * [[1949]] – [[Billy Joel]], Amerikaanse sanger, liedjieskrywer en pianis (The Hassles en [[Attila]]). * [[1952]] – [[Chuck Russell]], Amerikaanse akteur en vervaardiger († [[2026]]). * [[1972]] – [[Lisa Ann]], Amerikaanse aktrise en [[pornoster]]. * [[1975]] – [[Antoinette Louw]], Suid-Afrikaanse aktrise. * [[1982]] – [[Rachel Boston]], Amerikaanse aktrise. * [[1991]] – [[Genki Haraguchi]], Japannese sokkerspeler. == Sterftes == * [[1707]] – [[Dietrich Buxtehude]], Deens-Duitse komponis (* c. [[1637]]/[[1639|39]]). * [[1799]] – [[Claude-Bénigne Balbastre]], [[Frankryk|Franse]] [[komponis]], [[orrelis]] en [[klavier]]speler (* [[1724]]). * [[1805]] – [[Friedrich Schiller|Friedrich von Schiller]], Duitse digter en historikus (* [[1759]]). * [[1901]] – [[Lizzie van Zyl]], slagoffer van die [[Verskroeideaardebeleid]] (* [[1894]]). * [[1915]] – [[Flippie Snyman]], [[Gereformeerde Kerke in Suid-Afrika|Gereformeerde predikant]] en hoogleraar (* [[1875]]). * [[1948]] – Dr. [[Jan van Bruggen]], [[Afrikaanse skrywer]], [[digter]] en onderwyser (* [[1895]]). * [[1978]] – [[Aldo Moro]], Italiaanse politikus en staatsman, Eerste Minister van Italië (* [[1916]]). * [[1981]] – [[Nelson Algren]], Amerikaanse skrywer (* [[1909]]). * [[1986]] – [[Tenzing Norgay]], Nepalese sjerpa-bergklimmer (* [[1914]]). * [[1996]] – [[Basil Kenyon]], [[Suid-Afrika]] se een-en-twintigste [[Springbokkaptein]] (* [[1918]]). * [[1998]] – [[Alice Faye]], Amerikaanse aktrise (* [[1915]]). * [[2004]] – [[Brenda Fassie]], Suid-Afrikaanse popsangeres (* [[1964]]). * [[2018]] – [[Jan Engelen]], Suid-Afrikaanse akteur en TV-regisseur (* [[1946]]). * [[2020]] – [[Little Richard]], Amerikaanse sanger en pianis. (* [[1932]]). == Vakansie-, vierings- en waarnemingsdae == * [[Moedersdag]] – [[2021]], [[2027]] {{commonskat|9 May}} [[Kategorie:Mei]] hf8bxmb2wa9acy2qy9qjg82dfulq15d 0 2349 2920277 2823806 2026-07-30T12:37:21Z Aliwal2012 39067 /* Sterftes */ * [[2026]] – [[Chuck Russell]], Amerikaanse akteur 2920277 wikitext text/x-wiki {{JulieKalender}} '''22 Julie''' is die 203de dag van die jaar in die [[Gregoriaanse kalender]] (204de in [[skrikkeljaar|skrikkeljare]]). Daar volg nog 162 dae in die res van die jaar. == Gebeure == * [[260]] – [[Pous Dionisius]] volg [[Pous Sixtus II]] op. * [[1183]] – [[Pous Lucius III]] kom in [[Verona]] aan vir samesprekings met keiser Frederik I Barbarossa. * [[1499]] – Swabiese oorlog: Veldslag van Dornach (naby Solothurn). Die troepe van die Switserse Bondgenootskap seevier oor die Oostenrykers. * [[1567]] – [[Alessandro Ottaviano de' Medici]] (later [[Pous Leo XI]]) word priester. * [[1697]] – [[Pous Innocentius XII]] stel ses nuwe kardinale aan, waaronder Luiz de Sousa, aartbiskop van [[Lissabon]]. * [[1814]] – [[Annibale Sermattei della Genga]] (later [[Pous Leo XII]]) dra [[Pous Pius VII]] se gelukwensing oor aan koning [[Lodewyk XVIII van Frankryk|Lodewyk XVIII]] met sy heraanstelling na die val van [[Napoleon]]. * [[1844]] – [[Pous Gregorius XVI]] stel vyf nuwe kardinale aan, waaronder Domenico Carafa della Spina di Traetto, aartsbiskop van Benevento. * [[1848]] – [[Harry Smith]] verklaar [[Andries Pretorius]] tot rebel. * [[1933]] – Wiley Post word die eerste [[vlieënier]] om alleen met 'n [[vliegtuig|vastevlerkvliegtuig]] om die wêreld te vlieg. * [[1944]] – Stigting van die [[Internasionale Monetêre Fonds]]. * [[1946]] – 'n Irgun-bom vernietig die hoofkantoor van die [[Verenigde Koninkryk|Britse]] administrasie van [[Israel]] by die ''King David Hotel'' in [[Jerusalem]], met 90 sterftes tot gevolg. * [[1950]] – Die [[België|Belgiese]] koning [[Leopold III van België|Leopold III]] keer te midde van betogings uit ballingskap terug om weer die troon te bestyg. * [[1962]] – [[Mariner-program]]: [[Mariner 1]] word lanseer. * [[1991]] – Die [[reeksmoordenaar]], [[Jeffrey Dahmer]], word in hegtenis geneem nadat oorblyfsels van 11 mans en seuns in sy woonstel gevind is. * [[1994]] – Die laaste stukke van die [[komeet]] [[Shoemaker-Levy 9]] tref [[Jupiter (planeet)|Jupiter]]. * [[2003]] – Die [[VSA|Amerikaanse]] magte val 'n kamp aan in [[Mosoel]], [[Irak]] en dood [[Saddam Hoessein]] se seuns Uday en Qusay. == Geboortes == * [[1892]] – [[Arthur Seyss-Inquart]], Oostenrykse [[Nazi]]-politikus († [[1946]]). * [[1895]] – [[Hans Rosbaud]], Oostenrykse dirigent († [[1962]]). * [[1899]] – [[Sobhuza II]], ''Paramount Chief'' (Opperhoofman) van Swaziland, later koning van [[Swaziland]] († [[1982]]). * [[1903]] – [[Jan de Klerk]], ’n [[Suid-Afrika]]anse politikus (* [[1979]]). * [[1907]] – [[Phillips Holmes]], Amerikaanse [[akteur]] († [[1942]]). * [[1940]] – [[Vera Tschechowa]], Duitse aktrise († [[2024]]). * [[1946]] – [[Mireille Mathieu]], [[Frankryk|Franse]] sangeres. * [[1947]] – [[Bles Bridges]], Suid-Afrikaanse minnesanger († [[2000]]). * [[1952]] – [[Lucas Maree]], Afrikaanse sanger en liedjieskrywer († [[2011]]). * [[1955]] – [[Willem Dafoe]], Amerikaanse akteur. * [[1966]] – [[Maria Olsen]], Suid-Afrikaanse [[aktrise]]. * [[1974]] – [[Franka Potente]], Duitse aktrise. * [[1980]] – [[Dirk Kuyt]], Nederlandse professionele [[sokker]]speler. * [[1983]] – [[Sharni Vinson]], Australiese aktrise. * [[1988]] – [[Lisa Tomaschewsky]], Duitse aktrise en model. * [[1992]] – [[Selena Gomez]], Amerikaanse aktrise en sangeres. * [[1998]] – [[Madison Pettis]], Amerikaanse aktrise. * [[2013]] – [[Prins George van Wallis]], [[seun]] van [[William, Prins van Wallis]] en 'n Britse troonopvolger. == Sterftes == * [[1676]] – [[Pous Clemens X]], 239ste pous van die [[Rooms-Katolieke Kerk]] van 1670 tot 1676 (* [[1590]]). * [[1832]] – [[Napoleon II]], seun van [[Napoleon Bonaparte|Napoleon I]], tweede keiser van Frankryk (* [[1811]]). * [[1870]] – [[Josef Strauss]], Oostenrykse komponis (* [[1827]]). * [[1932]] – [[Reginald Fessenden]], die eerste persoon wat mensestemme deur radiogolwe oorgedra het (* [[1866]]). * [[1969]] – [[Bertha Solomon]], Suid-Afrikaanse feminis en Volksraadslid vir [[Jeppes (kiesafdeling)|Jeppes]] van 1938 tot 1958 (* [[1892]]). * [[1991]] – [[Albert Wessels]], Suid-Afrikaanse nyweraar en stigter van [[Toyota|Toyota Suid-Afrika]] (* [[1908]]). * [[2008]] – [[Estelle Getty]], Amerikaanse aktrise (* [[1923]]). * [[2013]] – [[Dennis Farina]], Amerikaanse akteur (* [[1944]]). * [[2015]] – [[Johan Degenaar]], Suid-Afrikaanse filosoof en teoloog (* [[1926]]). * [[2019]] – [[Li Peng]], Chinese [[politikus]], bekend as die 'Slagter van Beijing' vir sy rol in die [[Tiananmen-betogings van 1989|Tiananmen-plein bloedbad]] (* [[1928]]). * [[2024]] – [[John Mayall]], Engelse blues- en [[rock]]musikant, liedjieskrywer en vervaardiger (* [[1933]]). * [[2025]] – [[Ozzy Osbourne]], Engelse sanger (* [[1948]]). * [[2026]] – [[Chuck Russell]], Amerikaanse akteur en vervaardiger (* [[1952]]). == Vakansies, vierings, en gedenkdae == * [[Pi]]-benaderingsdag, aangesien ²²⁄₇ die waarde van π (pi) benader. * Feesdag van [[Maria Magdalena]]. {{commonskat|22 July}} [[Kategorie:Julie]] n8x1x3uijstgndr92k1c1kqaajzic6d 0 4515 2920293 2756952 2026-07-30T13:24:09Z Sobaka 328 /* Sien ook */ skakel 2920293 wikitext text/x-wiki [[Beeld:Physical anthropologist.jpg|thumb|250px|’n Antropoloog by sy werkplek.]] '''Antropologie''' is die studie van die [[mens]], menslike [[gedrag]] en [[gemeenskap]]pe van die verlede en hede.<ref name=oed>{{cite web | title=anthropology | url=http://oxforddictionaries.com/definition/english/anthropology?q=anthropology | work=Oxford Dictionaries | publisher=Oxford University Press | accessdate=10 Augustus 2013 | archive-date= 9 Julie 2016 | archive-url=https://web.archive.org/web/20160709182856/http://www.oxforddictionaries.com/definition/english/anthropology?q=anthropology | url-status=dead }}</ref><ref name=eb>{{cite web |url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/27505/anthropology |title=anthropology |encyclopedia=Encyclopædia Britannica |access-date=23 Maart 2015 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20150415001228/http://www.britannica.com/EBchecked/topic/27505/anthropology |archive-date=15 April 2015 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref><ref name=aaa>{{cite web |title=What is Anthropology? |url=http://www.aaanet.org/about/whatisanthropology.cfm |publisher=American Anthropological Association |access-date=10 Augustus 2013 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20151015065744/http://www.aaanet.org/about/WhatisAnthropology.cfm |archive-date=15 Oktober 2015 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> Sosiale antropologie is ’n studie van gedragspatrone en kultuurantropologie<ref name=oed/><ref name=eb/><ref name=aaa/> van [[Kultuur|kulturele]] betekenis, insluitende norme en waardes. Linguistiese antropologie bestudeer hoe [[Taal|tale]] die sosiale lewe beïnvloed en biologiese of fisieke antropologie<ref name=oed/><ref name=eb/><ref name=aaa/> die [[biologie]]se ontwikkeling van die mens. [[Argeologie]], waarin menslike bedrywighede bestudeer word deur ’n ondersoek na fisieke bewyse, word in die [[VSA]] en [[Kanada]] as ’n tak van antropologie beskou, terwyl dit in [[Europa]] beskou word as ’n dissipline uit eie reg of gegroepeer saam met ander, verwante dissiplines soos [[geskiedenis]]. ==Terreine== [[Beeld:Bernardino de Sahagún (2).jpg|thumb|170px|links|Bernardino de Sahagún word beskou as die stigter van moderne antropologie.<ref>{{Cite journal | doi=10.1353/cat.2003.0100| title=Bernardino de Sahagun: First Anthropologist (review)| journal=The Catholic Historical Review| volume=89| issue=2| pages=351–352| year=2003| last1=Burkhart| first1=Louise M.}}</ref>]] Die abstrakte [[selfstandige naamwoord]] "antropologie" word eerste aangetref met verwysing na geskiedenis.<ref name=oed2/><ref name="Medicine">{{cite book|author=Israel Institute of the History of Medicine|title=Koroth|url=https://books.google.com/books?id=lev_H1Ie0zcC&pg=PA19|publisher=Brill|page=19|id=GGKEY:34XGYHLZ7XY|year=1952}}</ref> Die [[Latyn]]se woord, ''anthropologia'', is afgelei van die [[Grieks]]e woorde ἄνθρωπος ''ánthrōpos'', "menslik", en λόγος ''lógos'', "studie".<ref name=oed2>''Oxford English Dictionary'', 1ste uitg. "anthropology, ''n''." Oxford University Press (Oxford), 1885.</ref> Antropologie bou voort op kennis van [[natuurwetenskap]], insluitende ontdekkings oor die oorsprong en [[evolusie]] van ''[[Homo sapiens]]'', menslike fisieke eienskappe, menslike gedrag, die verskille tussen verskillende groepe mense en hoe die evolusionêre verlede van ''Homo sapiens'' sy sosiale organisasie en kultuur beïnvloed het; asook van [[sosiale wetenskap]], insluitende die organisasie van menslike sosiale en kulturele verhoudings, instellings, sosiale konflik, ensovoorts.<ref>[http://www.aaanet.org/about/WhatisAnthropology.cfm What is Anthropology – American Anthropological Association] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015065744/http://www.aaanet.org/about/WhatisAnthropology.cfm |date=15 Oktober 2015 }}. Aaanet.org. Besoek op 2 November 2016.</ref><ref>[https://www.livinganthropologically.com/introduction-to-anthropology/what-is-anthropology-2013/ What is Anthropology]. Living Anthropologically. Besoek op 17 Januarie 2001.</ref> Vroeë antropologie het in [[klassieke Griekeland]] en [[Persië]] ontstaan; daarmee is waarneembare kulturele diversiteit bestudeer.<ref>Harris, Marvin. ''The Rise of Anthropological Theory''. Alta Mira Press. 2000 (hersien van 1968); Harris, Marvin. ''Theories of Culture in Postmodern Times. Altamira. 1998''</ref><ref name=Ahmed>{{Cite journal | last1 = Ahmed | first1 = Akbar S. | year = 1984 | title = Al-Beruni: The First Anthropologist | journal = RAIN | volume = 60 | issue = 60| pages = 9–10 | doi = 10.2307/3033407 | jstor = 3033407 }}</ref> Antropologie was dus sentraal in die ontwikkeling van verskeie nuwe (laat 20ste-eeuse) [[interdissiplinêre]] terreine soos [[kognitiewe wetenskap]],<ref>{{cite journal |title=Language, Anthropology and Cognitive Science |author=Bloch, Maurice |jstor=2803828 |year=1991 |pages=183–198 |volume=26 |issue=2 |journal=Man |doi=10.2307/2803828 |ref=harv }}</ref> globale studies en verskeie etniese studies. Die vier hoofdissiplines van antropologie is: ===Sosiokulture antropologie=== Sosiokulturele antropologie kombineer kulturele en sosiale antropologie. Eersgenoemde is die vergelykende studie van die menigvuldige maniere waarop mense "sin maak" van die wêreld om hulle, terwyl laasgenoemde die studie is van die verhoudings tussen individue en groepe.<ref name="Ingold1994pxv">{{cite encyclopedia | title=General Introduction | encyclopedia=Companion Encyclopedia of Anthropology | author=Ingold, Tim | year=1994 | pages=xv |publisher= Taylor & Francis|isbn=978-0-415-02137-1}}</ref> Kulturele antropologie is nader verwant aan [[filosofie]], [[letterkunde]] en die [[kuns]]te (hoe ’n mens se kultuur die ervaring van die self en die groep beïnvloed, en hoe dit lei tot ’n vollediger begrip van die mens se kennis, gewoontes en instellings). Sosiale antropologie is weer nader verwant aan [[sosiologie]] en geskiedenis.<ref name="Ingold1994pxv"/> Dit help ’n begrip ontwikkel van sosiale strukture, veral van ander mense en bevolkings soos minderheidsgroepe, subgroepe, andersdenkendes, ensovoorts. Daar is geen duidelike onderskeid tussen dié kategorieë nie en hulle oorvleuel in ’n groot mate. Die studie van verwantskap en sosiale organisasie is ’n belangrike deel van sosiokulturele antropologie, omdat verwantskap ’n universele menslike begrip is. Sosiokulturele antropologie dek ook ekonomiese en politieke organisasie, wette en konflikoplossing, patrone van verbruik en handel, tegnologie, infrastruktuur, genderverhoudings, etnisiteit, die grootmaak van kinders en sosialisering, godsdiens, mites, simbole, waardes, etiket, wêreldbeskouing, sport, musiek, voeding, ontspanning, speletjies, kos, feeste en taal (laasgenoemde word ook in linguistiese antropologie bestudeer). [[Lêer:Da Vinci Vitruve Luc Viatour.jpg|duimnael|170px|links|Die bekende skets van die menslike liggaam deur [[Leonardo da Vinci]].]] ===Biologiese antropologie=== Biologiese en fisieke antropologie is [[sinoniem]]e terme om antropologiese navorsing te beskryf wat fokus op die studie van mense en niemenslike [[Primaat|primate]] in hulle [[biologie]]se, [[Evolusie|evolusionêre]] en [[demografie]]se dimensie. Dit bestudeer die biologiese en sosiale faktore wat die evolusie van mense en ander primate beïnvloed het en wat huidige [[Geen|genetiese]] en [[fisiologie]]se verskeidenheid skep, handhaaf of verander.<ref>{{cite web |work=University of Toronto |title=Research Subfields: Physical or Biological |access-date=14 Maart 2012 |url=http://anthropology.utoronto.ca/about/research/physical-or-biological |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20131204133529/http://anthropology.utoronto.ca/about/research/physical-or-biological |archive-date=4 Desember 2013 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> ===Argeologie=== [[Beeld:Rosetta Stone.svg|thumb|180px|Die [[Rosettasteen]] is ’n voorbeeld van antieke kommunikasie.]] [[Argeologie]] is die bestudering van die mens se verlede deur middel van materiële oorblyfsels. Artefakte, dierlike oorblyfsels en landskappe wat deur mense verander is, is getuienis van die kulturele en materiële lewe van vergange gemeenskappe. Argeoloë bestudeer dié materiële oorblyfsels om patrone van menslike gedrag en kultuurpraktyke van die verlede te vind. Etnoargeologie is ’n soort argeologie waarin die praktyke en materiële oorblyfsels van lewende menslike groepe bestudeer word om ’n beter begrip te vorm van die getuienis wat vergange menslike groepe, wat vermoedelik op dieselfde manier gelewe het, agtergelaat het.<ref>Robbins, R.H. & Larkin, S.N. (2007). Cultural Anthropology: A problem based approach. Toronto, ON: Nelson Education Ltd.</ref> ===Linguistiese antropologie=== In linguistiese antropologie probeer wetenskaplikes ’n begrip vorm van menslike [[kommunikasie]], verbaal en nieverbaal, verskille in taal op verskillende tye en plekke, die sosiale gebruik van taal en die verhouding tussen taal en kultuur.<ref>{{cite web |url=http://www.americananthro.org/AdvanceYourCareer/Content.aspx?ItemNumber=2150 |title=What is Anthropology? – Advance Your Career |website=www.americananthro.org |access-date=25 Augustus 2017 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200429170428/https://www.americananthro.org/AdvanceYourCareer/Content.aspx?ItemNumber=2150 |archive-date=29 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Dit is die tak van antropologie wat linguistiese metodes gebruik om antropologiese probleme op te los; dit is ’n skakel tussen die ontleding van linguistiese vorme en prosesse en die vertolking van sosiokulturele prosesse. Linguistiese antropoloë maak dikwels gebruik van verwante terreine, insluitende sosiolinguistiek, pragmatiek, kognitiewe linguistiek en semiotiek.<ref>Salzmann, Zdeněk. (1993) ''Language, culture, and society: an introduction to linguistic anthropology''. Boulder, CO: Westview Press.</ref> == Sien ook == * [[Joseph Henrich]] * [[Outo-etnografie]] * [[Paleo-antropologie]] * [[Paleontologie]] ==Verwysings== {{Verwysings|2}} ==Skakels== * {{cite web | url=http://www.aaanet.org/ | title=AAANet Home | publisher=American Anthropological Association | year=2010}} * {{cite web | url=http://www.easaonline.org/ | title=Home | year=2015 | publisher=European Association of Social Anthropologists}} * {{cite web | url=http://www.aas.asn.au/ | publisher=Australian Anthropological Society | title=Home | accessdate=23 Maart 2015}} {{vertaaluit| taalafk = en | il = Anthropology}} {{Geesteswetenskappe}} {{Normdata}} [[Kategorie:Antropologie| ]] 887ukbhfeaam5jz5jnz8meww2464qog 4 5209 2920374 2919964 2026-07-30T23:32:06Z BurgertB 2401 /* Help met kassie, asb. */ nuwe afdeling 2920374 wikitext text/x-wiki __NEWSECTIONLINK__ __NOINDEX__ {{spring ondertoe}} [[Lêer:Perde by Glen Reenenkamp, Golden Gate NP (1).jpg|duimnael|links|320px|Dis naweek! Kom ry die mak perde by die asemrowende [[Golden Gate-Hoogland- Nasionale Park]]!]]<!-- [[Lêer:Vandalenjaeger 01.jpg|duimnael|260px|links|'n Versoek aan al die admins: help ons asseblief om vandalisme uit te roei!]] [[Lêer:Jessica isn't getting involved in this discussion.jpg|duimnael|links|230px|Kom praat met ons op die Geselshoekie, ons kuier lekker saam!]] [[Lêer:Ceratotherium simum Kruger Park 02.JPG|duimnael|260px|links|'n Witrenoster in 2003.]] [[Lêer:Rooibokram KNP suide.JPG|duimnael|220px|links|Aliwal2012 sê: "Dis beter om in die [[Krugerwildtuin]] as op kantoor te wees!" 'n Rooibokram in 2011 in die suide.]] --> <div style="background:#f9f9f9; border:1px solid #aaaaaa; clear:right; float:right; font-size:90%; margin:1em 0 1em 1em; padding:1em; width:20em;"> <big>'''Sien ook:'''</big> * [[Wikipedia:Welkom nuwelinge]] wat veral op nuwelinge gemik is. * [[Wikipedia:Gebruikersportaal]] vir nuttige skakels vir alle gebruikers. * [[Wikipediabespreking:Geselshoekie]] vir bespreking oor die toekoms van hierdie bladsy. * [[/Taalforum/]] vir besprekings oor taalprobleme. Die juiste terme, spellings ensomeer. <center>'''Verdere hulp:'''<br /></center> Vir volledige hulp, riglyne en beleid (algemeen en spesifiek), raadpleeg gerus die * [[:en:Wikipedia:Community Portal|Engelse ''Community Portal'']], * [[:nl:Wikipedia:Gebruikersportaal|Nederlandse Gebruikersportaal]] en * [[:m:|Meta Wikipedia]]. </div> {{Argiefboks|14 | argief1 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2006|2004+05+06]] | argief2 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2007|2007+08+09]] | argief3 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2010+2011|2010+11]] | argief4 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2012|2012]] | argief5 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2013|2013+14+15]] | argief6 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2016|2016]] | argief7 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2017|2017]] | argief8 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2018|2018]] | argief9 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2019|2019]] | argief10 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2020|2020]] | argief11 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2021+2022+2023|2021+22+23]] | argief12 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2024|2024]] | argief13 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2025|2025]] | argief14 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2026|2026]] }} '''Welkom''' by die Afrikaanse Wikipedia se algemene geselshoekie. Enigiemand is welkom om deel te neem aan die besprekings hier: '''onderteken asseblief u besprekings''' deur <nowiki>~~~~</nowiki> te tik, of die "Handtekening met datum"-ikoon ([[Lêer:button sig.png|Handtekening met datum|link=]]) te kies op die redigeringskieslys. Ou besprekings word na die '''argief''' geskuif (sien die navigasiekas regs). As u 'n gesprek wil voortsit wat reeds in die argief is, word aanbeveel dat u die betrokke dele uitknip en hier plak. Hierdie blad is vir algemene besprekings, besprekings omtrent 'n spesifieke artikel kan op daardie artikel se besprekingsblad begin word; sodoende kan dit ook deur toekomstige bydraers en redigeerders gelees word. Vir die jongste nuus van WikimediaZA, besoek gerus ons [https://www.facebook.com/groups/231160206984566 Facebook bladsy], word lid van die [http://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikipedia-af Afrikaanse poslys] of besoek ons [http://wikimedia.org.za/wiki/Tuisblad_in_Afrikaans Tuisblad in Afrikaans] <div class="plainlinks"><center>'''>>> [//af.wikipedia.org/w/wiki.phtml?title=Wikipedia:Geselshoekie&action=edit&section=new Voeg 'n nuwe onderwerp by] <<<'''</center></div> == Uitslag van die 2026-skryfwedstryd == Navraag geskuif na [[Wikipediabespreking:Skryfwedstryd 2026]] == Bloedrivier == Gemeenskap, kan iemand wat slimmer as ek is asb weer na die koördinate kyk. Sien [[https://af.wikipedia.org/wiki/Slag_van_Bloedrivier#Liggings Liggings]]. Iets wat soos hierdie lyk is verwarrend: -28.436033,31.267480 Ons kinders word van grade, minute en sekondes geleer, nie hierdie desimale (vermoed ek) gedoente nie. Groete. [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 20:01, 17 Junie 2026 (UTC) :Gedoen, en stem saam dat die desimale 'n verwarrende kortpad is. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 09:18, 18 Junie 2026 (UTC) :: Dankie! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 09:20, 18 Junie 2026 (UTC) ::: Baie van ons KZN-gehuggie-artikels blyk terloops net benaderde koördinate te hê, en dié moet nog nagegaan word. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 09:24, 18 Junie 2026 (UTC) == Genealogiese inligting == Toe ek die [[Slag van Bloedrivier]]-artikel besoek het, sien ek 'n paar vreemde kodes na verskeie mense se name. 'n Tipiese kode is "(b3c1d5e11)". Dit het my 'n rukkie geneem om af te lei dat dit genealogiese inligting is. Mag ek voorstel dat 'n sjabloon geskryf word wat aan die eerste voorkoms van sulke kodes in enige artikel geheg kan word om die kode te verduidelik. Die sjabloon self sal in 'n verwysing of 'n nota uitgebrei word. [[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 21:48, 18 Junie 2026 (UTC) :Ek sien nie die nodigheid van die genealogiese inligting in die artikel nie, aangesien geen famileverband tussen die mense genoem word nie. Ek dink 'n mens moet dit uithaal. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 09:46, 19 Junie 2026 (UTC) ::Dit is 'n deksels goeie vraag, ek kan verstaan hoekom hierdie kodes ingesluit is, omdat daar so baie familiename is wat presies oorvleuel, omdat almal presies dieselfde doopname het. Dit skep dus inderdaad verwarring. '''Ek voel egter 'n geboortedatum kan dalk help as jy dit in die voetnotas sou insluit.''' Dan weet jy presies met wie jy te doen het. ::Die kodes self skep wel dikwels verwarring. My moeder en suster sal sukkel om te verstaan hoe b3c1d5e11 presies werk, naamlik: :::b3 = 2de geslag, 3de kind :::c1 = 3de geslag (uit b3 gebore), 1ste kind (van b3) :::d5 = 4de geslag (uit c1 gebore), 5de kind (van c1) :::e11 = 5de geslag (uit d5 gebore), 11de kind (van d5) ::ens. ::In die meeste gevalle is dit patriliniêre inligting - stamvader se seun, se seun, se seun, se seun.... Maklik genoeg, dis 'n loodreguit lyn. Maar, soos ek in die familieboek oor die Malans gesien het, word die dogters dikwels uitgelaat. Dit is verkeerd, want my skrywersvriend van Bellville is nie die eerste kind nie, al word hy so aangedui; hy het 'n ouer suster. ::Daar is hoeveel ander voorsate wat buite rekening gelaat word, soos die ma se pa se ma se pa se pa se ma se... tot jy later 'n stamvader of -moeder kry. Jy gaan boonop later [[kwartierverlies]] kry. ::Aangesien ek gelukkig Rotterdamse grootouers het wat in 1951 geïmmigreer en in die 1960's genaturaliseer het, kan ek net sê ek is b2c2 (my pa is die tweede kind, ek is weer sy tweede kind). Dis maklik genoeg. Van moederskant... dis 'n diep put. ::Maar weer - die leser moet presies weet '''wie hy as stamouer as verwysing''' gebruik, omdat die stamvaders dieselfde vanne kan hê, maar totale ander mense is. [[Gebruiker:Suidpunt|Suidpunt]] ([[Gebruikerbespreking:Suidpunt|kontak]]) 10:28, 19 Junie 2026 (UTC) :::Die Uyse van die groot Uys-familie alleen, gaan (baie) moeilik te onderskei wees sonder daardie notas. Ek voel jy kry iets daaruit, en verloor niks, deur dit by te voeg. Die voorgestelde hulp-sjabloon sal baie nuttig wees. Daar is mense wat twyfel dat hierdie dinge enigsins gebeur het — sien dit as een of ander propaganda — en die notas koppel dit eenduidig aan spesifieke persone. Die voortrekkers het ook nie altyd hul name dieselde gespel nie, Oosthuijse op een lys, sal Oosthuize word op 'n ander, maar met die kodes kan jy uitwerk wie is wie. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 10:44, 19 Junie 2026 (UTC) ::::Het nou met tooltips die genealogiese kodes (by die betrokke artikel) in "g"-notas saamgevat. Dis net om aan te dui hoe die sjabloon kan werk as iemand dit wil skryf. Weet nie of "g" die beste afkorting daarvoor is, en of dit wel as "kodes" bekend staan nie. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 14:57, 19 Junie 2026 (UTC) :::::Twee van die deelnemers by die [[Slag van Bloedrivier]] was :::::*Jacobs, Pieter Daniel (a15b5c3d8e1) :::::*De Lange, Johan Hendrik (Hans Dons) (b10c2) :::::Waarom begin die stamkode van Jacobs met 'n "a" maar dié van De Lange met 'n "b"? [[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 15:07, 19 Junie 2026 (UTC) ::::::Ek raai daar moes 15 Jacobs-kinders by dieselde ouerpaar gewees het. En slegs een De Lange het die land binnegekom, sodat "a1" oorbodig is. Dit vertel ook vir ons dat die De Langes redelik onlangse immigrante was, in teenstelling met die Jacobse. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 15:21, 19 Junie 2026 (UTC) :::::::Ek het self die antwoord [[Genealogie#De Villiers/Pama nommeringstelsel|hier]] gevind. Die letter "a" dui aan die stamvader wie na Suid Afrika geëmigreer het. Indien twee broers saam geëmigreer het, gebruik ons die kodes "a1" en "a2". [[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 15:28, 19 Junie 2026 (UTC) ::::::::In die geval van Jacobs blyk a15 te verwys na Pierre Jacob (soms aangeteken as Pierre Jacobs), 'n Franse hugenoot wat in 1688 aanboord De Schelde arriveer, en hom dan in die Groot Drakenstein area vestig met sy gade Suzanne de Vos, en hul kinders. Ek raai dan daar was 14 ander Jacobse, hetsy broers aldan nie, wat ook in JA Heese (en later Pama) se register as immigrante aangeteken is. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 15:33, 19 Junie 2026 (UTC) {{uitkeep}} Ons dorpsbiblioteek is ongelukkig oor naweke toe, maar gelukkig het ek voorheen fotostate gemaak oor my eie familie-aangeleenthede. Jy kry, soos met die familienaam "LOUW", die volgende (''Suid-Afrikaanse geslagsregisters'', Deel 5 (L-M), p. 245): {{cquote|Twee Louws het uit Nederland na Suid-Afrika verhuis: a1 : Jan (1628-1691) wat in 1658 na die Kaap kom a2 : Dirk (1824-1886) wat in 1860 met sy vrou en 5 kinders in Durban land om hulle in Natal te vestig. }} Met ander woorde, die hele indeling is eintlik baie arbitrêr. Vind mens môre in 'n kalkgrot bewyse van 'n derde of vierde Louw-stamvader uit die 1700's, moet alles oorgedoen word. [[Gebruiker:Suidpunt|Suidpunt]] ([[Gebruikerbespreking:Suidpunt|kontak]]) 15:37, 19 Junie 2026 (UTC) :Toe die stelsel aanvanklik deur Christoffel Coetzee de Villiers (1850-1887) ontwikkel is, was dit waarskynlik nuttig, maar het nou sy nut oorleef. Waar sulke kodes wel bestaan, sal dit waarskynlik beter wees om dit met die persoon se geboortedatum (of doopdatum) te vervang. Verder is die genealogieë van baie vroeë Suid-Afrikaanse setlaarfamilies sedert de Villier se tyd opgeskryf. [[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 15:57, 19 Junie 2026 (UTC) ::Ek waardeer die Nederlandse ''kwartierstaat'', al is dit feitlik onmoontlik om niggies en nefies daarop aan te dui. Hier werk die "Suid-Afrikaanse stelsel" beter. Die grootste probleem is - in Europa en ook in die Afrikakulture kan die "Suid-Afrikaanse stelsel" onmoontlik nie werk nie, want - wie gebruik jy as verwysingspunt? 'n Grotbewoner, of selfs 'n rietrot (Boreoeutheria - die gemene deler tussen mens en hond) of die eerste alge uit die oertyd (uit 'n evolusionêre oogpunt)? In Europa werk julle dus volgens 'n probandus-stelsel, naamlik: die wêreld begin by my, en werk homself agteruit. Dus, geen stelsel is perfek nie. ::Maar tussen ons, as [[Julius Caesar]] sy voorsate tot by Venus en Mars kon terugvoer, laat niemand in jou pad staan nie. [[Gebruiker:Suidpunt|Suidpunt]] ([[Gebruikerbespreking:Suidpunt|kontak]]) 16:05, 19 Junie 2026 (UTC) :::Die Suid-Afrikaanse stelsel is ontwerp om met bekende stamvaders te werk, nie met onbekende stamvaders nie. As sodanig is dit veral nuttig wanneer die afstammelinge van immigrante opgespoor word, wat de Villiers gedoen het.[[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 20:31, 20 Junie 2026 (UTC) == [[Gebruiker:Jcb]] word weer 'n admin == Waarom is hierdie bladsy [[Sciëntologie]] beskerm? Ek wil graag hierdie skakel deduplikeer: ''"<nowiki><ref>Willms (2005), bl. 79</ref></nowiki>"'', maar ek kan dit nie nou doen nie. Dit gebeur gereeld. Sal dit 'n idee wees om my 'n administrateur vir hierdie soort onderhoud te maak? Ek was voorheen 'n administrateur op hierdie Wiki (lank gelede). [[Gebruiker:Jcb|Jcb]] ([[Gebruikerbespreking:Jcb|kontak]]) 15:36, 19 Junie 2026 (UTC) :{{Ondersteun}} jou benoeming. Jy verdien dit! --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 16:03, 19 Junie 2026 (UTC) :{{Ondersteun}} jou benoeming. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 17:46, 19 Junie 2026 (UTC) ::[[Gebruiker:Jcb|Jcb]], as 'n kandidaat kan ek jou seker twee vrae vra. Hoekom wil jy 'n administrateur op 'n anderstalige Wikipedia word? En hoekom het jy die eerste keer verdwyn? [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 18:02, 19 Junie 2026 (UTC) :::In die vroeë jare het ons baie met robotte gedoen. [https://af.wikipedia.org/w/index.php?title=709&diff=prev&oldid=53924 Byvoorbeeld interwiki]. Robotte het soms foute gemaak. In 2005 het ek 'n administrateur geword sodat ek die foute van my eie robot kon opruim. In 2013 is dit herroep weens onaktiwiteit. [[Gebruiker:Jcb|Jcb]] ([[Gebruikerbespreking:Jcb|kontak]]) 18:24, 19 Junie 2026 (UTC) :{{Ondersteun}} [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 19:20, 19 Junie 2026 (UTC) :{{Ondersteun}}, maar hy gaan nie baie besig wees nie omrede al die foute wat die hulpmiddel uitgewys het nou reggemaak is. Dankie [[Gebruiker:Jcb|Jcb]] vir al jou hardewerk hier. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 19:59, 19 Junie 2026 (UTC) :{{Ondersteun}} – {{Ping|Jcb}} baie geluk, jy is nou 'n administrateur op die Afrikaanse Wikipedia! Sterkte daarmee! Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 10:00, 20 Junie 2026 (UTC) ::Baie dankie almal! [[Gebruiker:Jcb|Jcb]] ([[Gebruikerbespreking:Jcb|kontak]]) 14:14, 20 Junie 2026 (UTC) == Die [[Nederlandse Wikipedia]] is hierdie week 25 jaar oud! == [https://nl.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Feestjaar_2026/Gefeliciteerd_Wikipedia! Wens hulle hier geluk!] --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 11:50, 20 Junie 2026 (UTC) == Vernoem, hernoem & genoem? == Die taalkundiges, is die volgende sin reg: ''Die spesie is na die Suid-Afrikaanse botanikus Abraham Erasmus van Wyk vernoem.'' Ek verwys na [[Indigofera vanwykii]]. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 18:49, 24 Junie 2026 (UTC) : Hi, Oesjaar. Hier is die verskil tussen vernoem, hernoem en genoem: :* '''Vernoem''' beteken om iemand se naam aan iemand of iets anders te gee, gewoonlik ter ere van iemand, byvoorbeeld: Die straat is na President Kruger vernoem. :*'''Hernoem''' beteken om die naam van iets te verander na iets anders, byvoorbeeld: Die lughawe is hernoem na 'n nuwe naam. :*'''Genoem''' beteken om na iemand of iets te verwys, byvoorbeeld: Ek het hom op sy naam genoem. : Ek hoop hierdie help sommer almal. Vernoem is korrek. Die Engelse ekwivalente van hierdie woorde is as volg: genoem = "mentioned", vernoem = "named after" en hernoem is "renamed". : Laat dit goed gaan, [[Gebruiker:Lefcentreright|Lefcentreright]] ([[Gebruikerbespreking:Lefcentreright|kontak]]) 20:26, 24 Junie 2026 (UTC) ::Genoem en vernoem is albei reg, want hulle is sinonieme. Uit die HAT: Ek is na my ouma genoem/vernoem. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 22:54, 24 Junie 2026 (UTC) ::Dit laat my hare reis/rys/ruis as iemand my "genoem" na "vernoem" verander. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 22:57, 24 Junie 2026 (UTC) == Ontplooiing van Regs- en Veiligheidskontakte-skakel op jou Wiki == Hallo gemeenskap, die Wikimedia-stigting het 'n [[wmf:Special:MyLanguage/Legal:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contact Information|enkele regs- en veiligheidskontakbladsy]] ontwerp, wat in die voetskrif van jou wiki gekoppel moet word om toegang tot akkurate regsinligting te verseker. Dit is 'n regulatoriese vereiste. Ons het reeds skakels na Engelse, Duitse, Italiaanse, Spaanse en ander wiki's uitgerol en sal dit binnekort ook op jou wiki ontplooi. [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_Legal_and_Safety_Contacts_FAQ|Lees asseblief meer op die projekbladsy]] en plaas enige kommentaar onder hierdie hofie of op die [[m:Special:MyLanguage/Talk:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contacts FAQ|besprekingsbladsy]]. <section end="Message"/> </div> -- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 13:28, 25 Junie 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Sannita_(WMF)/Mass_sending_test&oldid=30731267 --> :Hi @[[Gebruiker:Sannita (WMF)|Sannita (WMF)]] I've read through the linked docs. It is not 100% clear to me if there are any actions required of our wiki. And it is not clear when this change is going to take place. :Specifically [https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_Legal_and_Safety_Contacts_FAQ#What_if_a_wiki_already_has_a_%E2%80%9CContact%E2%80%9D_link? this section]. We already have a contact page. So which link is going to be updated, and what is the URL of the new legal contact page? And if the existing contact link is being edited, how will people find the link to the other page? - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 12:17, 2 Julie 2026 (UTC) ::@[[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] the change will take place by the end of July. Also, the community managed contact pages will remain. We will only add a link to the [[foundation:Legal:Wikimedia_Foundation_Legal_and_Safety_Contact_Information|foundation's legal contacts page]] in the footer below the pages of the wiki. The URL is: https://foundation.wikimedia.org/wiki/Legal:Wikimedia_Foundation_Legal_and_Safety_Contact_Information. It was linked in @[[Gebruiker:Sannita (WMF)|Sannita (WMF)]]'s message. –– [[Gebruiker:STei (WMF)|STei (WMF)]] ([[Gebruikerbespreking:STei (WMF)|kontak]]) 20:46, 2 Julie 2026 (UTC) :::Thanks, so to be clear: the contact page link in the sidebar remains as is, and you will add a new link for the new legal contact page in the footer? :::And what kind of wording will be used for the new legal contact page, considering we don't want to overload the meaning of "contact"? Will it be something like "contact legal" or just simply "legal" (translated of course). - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 07:20, 3 Julie 2026 (UTC) == Afrikaanse Wikipedia op die Radio == 'n Woord van dank aan professor [[Gerhard van Huyssteen]], wat vandag die Wikipedia-praatjie op [[Overvaal Stereo]] behartig het. Sy entoesiasme vir die Afrikaanse Wikipedia en die wyse waarop hy die waarde van die projek beklemtoon het, het ongetwyfeld by baie gebruikers en luisteraars aanklank gevind. Veral sy beklemtoning dat die Afrikaanse Wikipedia 'n gemeenskapsprojek is wat tot voordeel van alle Afrikaanssprekendes strek – van toevallige lesers en studente tot aktiewe bydraers – was besonder bemoedigend. Openbare gesprekke soos hierdie help om die sigbaarheid van die Afrikaanse Wikipedia te vergroot, nuwe bydraers aan te moedig en waardering te skep vir die duisende ure se vrywillige werk wat in die opbou van hierdie kennisbron belê word. Opregte dank aan professor Van Huyssteen vir sy tyd, sy ondersteuning en sy positiewe ambassadeurskap vir die Afrikaanse Wikipedia. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 09:18, 30 Junie 2026 (UTC) :Is die prof besig om ons van agter af aan te moedig by sy Engelse universiteit, of het hy ook 'n af.wiki-rekening? My broer het sy seun na Potch gestuur menend dat hy daar nog Afrikaans gaan kry, en toe ons die oë uitvee is dit alles Engels. Dis deel van die rede hoekom ek nou meestal Afrikaans skryf. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 12:47, 1 Julie 2026 (UTC) ::Hy is inderdaad 'n gebruiker hier; [[Gebruiker:Geebee100]] [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 13:58, 1 Julie 2026 (UTC) == Besoeke vir Junie == Gemeenskap, die besoeke vir April, Mei en Junie is 2,334; 2,303 en 2,205 miljoen respektiewelik. Ek het verwag dat Junie se besoeke amper by die 3 miljoen sou draai gesien in die lig van die Sokker-Wêreldbeker vir 2026 en die feit dat daar die afgelope 2 maande soveel artikels oor sokkerspelers geskep is. Miskien gaan Juliemaand beter lyk. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 18:28, 1 Julie 2026 (UTC) :Ons moenie ons te veel blindstaar teen die "User"-syfers nie. As ons kyk na "Automatic" is dit duidelik meer mense gebruik ChatGPT en Google Gemini. En glo my, dikwels is Automatic tien keer meer as 'n enkele User-getal. Elke keer wanneer iemand 'n onderwerp opper of aanroer skraap 'n paar GPU's oor 'n paar Wikipedia-artikels. En wat ek ook ervaar het (vandaar dat mens byna mikroskopies spesifiek moet skryf of selfs die arme lesers met konteks moet oorlaai) - ons liewe rekenaars som op. Maar mens wil weet: maar "wat as dit?" of "wat as dat?" Dit raak soos 'n mikroskoop waar jy net al hoe meer inzoem. Nou in die regte wêreld het jy dieselfde sprinkaan onder 'n dekglas, maar dit lyk bietjie baie anders onder my speelgoed-mikroskoop as die elektronmikroskoop. En ons weet wat gebeur as KI inzoem: hy raai. Hy gorrel. Hy weet nie van sy gat af nie, maar sy programmering is so geskryf om 'n antwoord gedwonge te moet gee, of rekonstrueer met broodkrummels. Hy sal nooit erken: "ons weet nog nie".[[Gebruiker:Suidpunt|Suidpunt]] ([[Gebruikerbespreking:Suidpunt|kontak]]) 07:22, 6 Julie 2026 (UTC) :: Dit verklaar hoekom die meeste besoekers volgens hierdie statistieke uit die VSA kom. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 14:19, 6 Julie 2026 (UTC) :::Ek sien dit anders om. Ons moet ons glad nie bekommer oor die outomatiese verkeer nie. (Botte, KI en soekenjinspinnekoppe). Dit sal mettertyd massief toeneem, veral omdat een draaiboek wat een persoon in 'n dag kan skryf, meer verkeer kan genereer as wat 'n mens ooit natuurlik op sy eie sou kon doen. Sien: [[:en:Dead Internet theory]]. :::Die feit dat baie gebruikers hul Wikipedia-inhoud deur KI-opsommings kry, is meestal nie hul eie keuse nie, aangesien baie soekenjins dit in elk geval by verstek doen. :::En boonop, daardie mense wat tevrede is met 'n KI-opsomming sonder om die bladsy eintlik te lees, is in elk geval nie ons teikengehoor nie. Hulle sou nooit 'n hele Wikipedia-artikel lees nie. :::Ons is hier om diegene te bedien wat werklik wil lees en leer. Laat ons dus die verstandelose robotte en mense ignoreer en aangaan soos ons nog altyd gedoen het. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 18:10, 6 Julie 2026 (UTC) == Maandelikse sintaksfoute == Hier is die nuutste: https://checkwiki.toolforge.org/cgi-bin/checkwiki.cgi?project=afwiki&view=project Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 18:58, 2 Julie 2026 (UTC) :Ek het probeer werk maak van die foute, maar kon nie hond haaraf maak nie! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 20:03, 6 Julie 2026 (UTC) == Kategorie:Flora van Suid-Afrika == Gemeenskap, juig saam met my! Hierdie kategorie het die 10,000 artikel mylpaal bereik! Dankie prof. [[Braam van Wyk]] vir die foto's! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 10:35, 8 Julie 2026 (UTC) :Uitstekend behalwe vir 'n sekere outoriteit se swak oordeel en bemoeisiekheid wat ek sou ignoreer. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 20:35, 8 Julie 2026 (UTC) == Seedier-voortplanting == In Engels vind ek die term "broadcast spawning", wat beteken dat seediere, bv. visse, uitwendig voortplant/bevrug word deur die sperm- of eierselle in water te laat drywe, waar dié gameetselle mekaar lukraak danksy hul getalsterkte ontmoet. Mens kry ook "benthic spawning" en ander. In my beperkte dierkunde-bronne (nie bewus van 'n Afrikaanse dierkundewoordeboek) vind ek nie 'n Afrikaanse ekwivalent nie, en vertaal dit voorlopig as "uitsaai-kuitskieting". As daar 'n beter Afrikaanse woord hiervoor bestaan, hoor ek graag. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 20:31, 8 Julie 2026 (UTC) :Ook gewonder: as mens die woord [[akwakultuur]] beskou, wat is dit presies? 'n "Boerdery" kan 'n praktyk of proses wees, of selfs die fisiese plek plus gewas waar bv. graan verbou word. 'n Akwakultuur (as die lidwoord toepaslik is) kan dan benewens die proses, praktyk of metode, ook miskien die "plaas", "boerdery", óf die versameling van tenks of damme wees waar waterdiere verbou word. En ek gebruik eerder die woord "verbou" as "kweek", want ek dink jy kweek sampioene of plante, en nie seediere nie. As jy kweek het jy 'n kwekery. In 'n petriebakkie kan jy 'n kultuur propageer. Enige kommentaar welkom. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 07:17, 9 Julie 2026 (UTC) :: EK het dit na een van my taalkundige vrinne verwys... Nou wag ons! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 08:04, 9 Julie 2026 (UTC) ::: Van dr. [[Mariëtta Alberts]] ''Uitsaaikuit.. by seediere die nieseksuele gelyktydige vrystelling van eierselle deur wyfie en spermselle deur mannetjie''. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 10:10, 9 Julie 2026 (UTC) :::: Die WAT kan ook nie help nie. EK het 'n boodskap na die [[SAIAB]] gestuur. Kom ons kyk... Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 13:30, 9 Julie 2026 (UTC) ::::: Om met die SAIAB te probeer gesels is 'n ander storie.... Ek het uiteindelik met 'n Dr. Suzanne Redelinghuys gesels. Sy sal kyk wat sy kan doen. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 13:54, 9 Julie 2026 (UTC) : Dr. Mariëtta Alberts stel voor julle gebruik ''kuituitsaaiing''. Ek ken die woorde: ''...die harders skiet kuit...''. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 13:54, 9 Julie 2026 (UTC) ::Al die bg. help, dankie! [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 14:08, 9 Julie 2026 (UTC) == Swem in Suid-Afrika == Gemeenskap, ek sien 'n gebruiker het nou 'n duisternis eksterne skakels in [[Swem in Suid-Afrika|bogenoemde artikels]] geplaas. Myns insiens laat ons dit nie toe nie, is ek reg? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 11:18, 9 Julie 2026 (UTC) : Die gebruik is om slegs skakels na bestaande artikels in die Afrikaanse Wikipedia te plaas en nie na ander tale Wiki artikels of eksterne webblaaie nie. Dink van die nuwe skakels in hierdie artikel sou miskien werk as bronne maar moet dan volgens die Wikipedia konvensies geformateer word. Daar is ook 'n eksterne skakel afdeling onder aan die artikel wat gebruik kan word om meer skakels na omvattende bronne op ander webwerwe te plaas. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 11:41, 9 Julie 2026 (UTC) ::Daar is altyd 'n uitsondering op die reël - sien die plasing wat ek 'n paar minute gelede op hierdie bladsy gemaak het. [[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 17:27, 13 Julie 2026 (UTC) :::Wat ek gesien het, was 'n reeks swak uitgevoerde verwysings (kaal URL-skakels) en 'n paar skakels na ander Wikipedia's. Ek stem nie saam dat hulle verwyder moet word nie. Die kaal URL's moet behoorlik as verwysings geformateer word, terwyl die skakels na ander Wikipedia's geformateer moet word met behulp van Sjabloon:Intertaalskakels.[[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 17:38, 13 Julie 2026 (UTC) ::::Stem saam met Martin - die URL'e lyk soos verwysings. Skakels na anderstalige wikis mag spaarsamig gebruik word m.b.v. die sjabloon {{ss|ill}}. Sien bv. die Engelse artikel [[:en:Pepin the Short]]. Hulle gebruik {{ss|ill}} om na {{Ill|Frankiese Interregnum|fr|Interrègne franc}} te skakel, waarskynlik omdat die gebruiker voel dit gaan jare vat voor die Engelse Wikipedia 'n artikel daaroor kry, en 'n leser wat Frans verstaan of weet hoe om 'n vertaler te gebruik, kan daarby baat deur na die Franse artikel verwys te word. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 18:46, 13 Julie 2026 (UTC) :::::Die alternatief vir die gebruik van die {{ss|ill}}-sjabloon is om 'n saadjie te skep wat 'n behoorlike inligtingsboks bevat en behoorlik in Wikidata geïndekseer is. Dit sal die leser basiese inligting gee en hulle in staat stel om dieper in die onderwerp te delf in die taal van hul keuse. [[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 18:03, 14 Julie 2026 (UTC) == Onderwatervaartuig == Is dit nodig om so 'n lang naam te gebruik? Watse opsies het ons volgens die kenners? Ek voel "dompeltuig" sal werk, want dompel kan in hierdie konteks net onderwater beteken, en tuig beteken jy ry in hom, of dit bevat instrumente vir 'n missie. Dus "Titan-dompeltuig"? Nietemin, net 'n voorstel. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 09:34, 13 Julie 2026 (UTC) :Toe ek op die skool was ('n half-eeu gelede), was dit altyd 'n "duikboot". In die [[:nl:Onderzeeboot|Nederlanse Wikipedia]], skryf hulle "Een '''onderzeeboot''', '''onderzeeër''' of vroeger '''duikboot''', is een vaartuig dat zich onder water kan voortbewegen." [[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 17:23, 13 Julie 2026 (UTC) ::In verband met die ''Titan''-tuig gebruik Netwerk24 onderwatervaartuig,[https://www.netwerk24.com/nuus/internasionaal/tydlyn-van-gebeure-toe-titan-verdwyn-20230621][https://www.netwerk24.com/nuus/internasionaal/nog-wrakstukke-oorskot-gevind-na-dodelike-titan-ekspedisie-20231011][https://www.netwerk24.com/nuus/internasionaal/titan-wonderwerk-as-hulle-lewend-gevind-word-20230621] dompelduikboot,[https://www.netwerk24.com/nuus/internasionaal/titan-vervaardiger-staak-alle-ekspedisies-20230706] dompeltuig[https://www.netwerk24.com/nuus/internasionaal/titan-vervaardiger-staak-alle-ekspedisies-20230706][https://www.netwerk24.com/huisgenoot/nuus/titan-diepseeramp-waar-het-alles-so-verskriklik-verkeerd-geloop-20230630] en onderwatertuig [https://www.netwerk24.com/nuus/internasionaal/titan-soos-titanic-gesink-deur-arrogansie-20230625][https://www.netwerk24.com/nuus/internasionaal/waarskuwings-oor-veiligheid-van-titan-glo-geignoreer-20230623]. In [https://www.netwerk24.com/nuus/internasionaal/titan-wonderwerk-as-hulle-lewend-gevind-word-20230621 hierdie artikel] van 21 Junie 2023 verwys hulle daarna as 'n duikboot, maar ek vermoed dit is verkeerd en dit was voor hulle die terminologie uitgeklaar het. ChatGPT sê 'n duikboot is 'n selfstandige vaartuig wat vir lang tydperke onafhanklik onderwater kan bly terwyl tuie soos die ''Titan'' afhanklik is van 'n "moederskip" en slegs beperkte lewensondersteunende voorraad het en gewoonlik vir korter tydperke as duikbote onderwater kan bly. ''Maroela Media'' verwys ook na die ''Titan'' as 'n dompeltuig.[https://maroelamedia.co.za/nuus/wereld/oceangate-staak-alle-ekspedisies/]. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 18:36, 13 Julie 2026 (UTC) :::Dankie vir al die bostaande. Het gedink dat "Titan-onderwatervaartuig-inploffing" nogal lank is. Tensy iemand beswaar maak sal ek dit miskien later skuif na "Titan-dompeltuig-inploffing". [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 21:09, 18 Julie 2026 (UTC) == Ons vriend BurgertB == Gemeenskap, neem kennis dat ons vriend [[Gebruiker:BurgertB]] tans in die hospitaal is. Ons sê sterkte vir hom en wens die beste toe. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 20:02, 13 Julie 2026 (UTC) :Sterkte Burgert, ek hoop nie dis te ernstig nie! Beterskap! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 08:00, 15 Julie 2026 (UTC) ::Hi Burgert, hoop dit gaan al beter, ons dink aan jou. Sterkte. Laat weet hoe dit gaan. [[Gebruiker:Thermofan|Thermofan]] ([[Gebruikerbespreking:Thermofan|kontak]]) 08:25, 21 Julie 2026 (UTC) == Jy het jou huiswerk gedoen... == ...as die Engelse Wikipedia sê dat van hulle artikels met 'n Afrikaanse (of Duitse artikel) uitgebrei kan word. Ek het onlangs twee voorbeelde rakende my sportartikels gesien: * [[:en:South Korea national rugby union team]] wat met hulp van beide die [[:af:Koreaanse nasionale rugbyspan|Afrikaanse voorbladartikel]] en die [[:de:Südkoreanische Rugby-Union-Nationalmannschaft|Duitse lesenswaardige artikel]] verbeter kan word. * [[:en:Tanzania national cricket team]] wat met hulp van die [[:de:Tansanische Cricket-Nationalmannschaft|nuwe Duitse lesenswaardige artikel]] (laas maand aangewys) verbeter kan word. Myns insiens is dit baie interessant dat die Afrikaanse en Duitse Wikipedia in beide krieket en rugby (hoegenaamd dié Engelse sportsoorte) deels beter artikels het as die Engelse Wikipedia. My doel was nog altyd om met artikels oor nasionale spanne en wêreldbekertoernooie die Engelse artikel te klop, nou word in die een of ander amptelik daarna verwys dat dit wel die geval is. Volgens my beskeie mening is dit die geval by die meeste artikels oor nasionale spanne, en hulle het in Afrikaans en Duits altyd dieselfde inhoud. Terloops, die Swahili-Wikipedia (Swahili is 'n ampstaal in Kenia, Rwanda, Tanzanië en Uganda) het nie een artikel oor nasionale krieket- of rugbyspanne nie. Tydens laasjaar se Wikimania in Nairobi wou ek 'n projek van stapel stuur om hulle ook te betrek, maar my versoek het nie geslaag nie (ek was nie daar nie). Hulle het wel artikels soos [[:sw:Steve Tikolo]] waar ek met 'n inligtingskas kon help, maar hulle het nie iets soos [[:sw:Timu ya kriketi ya Kenya]] ([[Keniaanse nasionale krieketspan]]) nie. Gemeenskap, dit is wat van my sportartikels vir die Afrikaanse Wikipedia (en Duitse ook) kan bied en myns insiens is dit een van baie moontlikhede om Afrikaans volstoom te ondersteun: '''met kwaliteit bo kwantiteit'''. Daarmee kan ons veral lesers lok, dink ek. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 20:45, 13 Julie 2026 (UTC) :In die kol. Weens die druk op Afrikaanse onderwys-instellings moet daar aanlyn-aktiwiteit oor 'n alternatiewe en breë front wees. Die wiki-artikels oor gewilde onderwerpe plaas terminologie in die volksmond, en is beleggings in die taaltoekoms. 'n Leserspubliek wat meer lees, meer krities lees en meer in feite belangstel sal wel ook help. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 21:09, 18 Julie 2026 (UTC) == Maria == Kan iemand asb. vir my die artikel "Maria Boleyn" skep sodat ek kan sien of ek dit op hierdie gemors van 'n app kan doen - die app waarop ek glo geblokkeer is? Hoe is dit moontlik? - Burgert [[Spesiaal:Bydraes/&#126;2026-40485-20|&#126;2026-40485-20]] ([[Gebruikerbespreking:&#126;2026-40485-20|talk]]) 04:46, 20 Julie 2026 (UTC) ::{{ping|Rooiratel}}, enige raad hier? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 06:07, 20 Julie 2026 (UTC) :::Bedoel jy die Selfoon app? Dit werk net so 'n klein bietjie vir my, soms... maar ek vermy dit soos die pes vir bydraes. [[Gebruiker:Thermofan|Thermofan]] ([[Gebruikerbespreking:Thermofan|kontak]]) 08:38, 20 Julie 2026 (UTC) == [[Wikipedia:Bladsyverwydering]] == Admins, daar is 'n bietjie werk. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 05:55, 21 Julie 2026 (UTC) [[Lêer:Radio Overberg Advertensie 29 Julie 2026.jpg|duimnael|met Jimmy Wales]] == Wikimania 2026 == As ‘n ontvanger van ‘n beurs van [[Wikimedia ZA]], is ek in Parys om [[Wikimania]] 2026 in [[Parys]] by te woon. My eerste Wikimania. Vandag was die voorkonferensie vir gebruikers met spesiale regte wat inderdaad weereens die omvang van aktiwiteite binne Wikimedia onder aandag bring. Mens kan uiteraard ook aanlyn verskeie van die sessies van more bywoon deur te registreer op die Wikimania 2026 blad. Die weeklikse radio inset by [[Overvaal Stereo]] is ook vandag van die byeenkoms gedoen. ‘n Volledige verslag van Wikimedia 2026 sal na afloop van die konferensie gedoen word. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 19:48, 21 Julie 2026 (UTC) : Ek is ook hier. Uiteindelik [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ontmoet. [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 15:26, 22 Julie 2026 (UTC) ::Lekker julle manne, geniet dit terdeë! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 18:02, 22 Julie 2026 (UTC) ::: Ja, dis goed om Dumbassman uiteindelik te ontmoet. Ek het ook twee Duitse gebruikers raakgeloop wat al artikels op die Afrikaanse Wikipedia geskep het. Die een wat oorspronklik van Suid-Afrika kom, het aangedui hy mag weer betrokke word. Ek het hom sterk aangemoedig. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 20:34, 22 Julie 2026 (UTC) {{uitkeep}} Oesjaar, is jy nie weg Frankryk toe vir Wikimania 2026 nie? [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 06:50, 21 Julie 2026 (UTC) : Nee ongelukkig nie. As pensioenaris met inkomste van R0.00 per maand kon ek nie die Schengen Visa bekostig nie, my bakkie het dringend instandhouding vereis. So werk dit maar. Groete. [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 06:58, 21 Julie 2026 (UTC) ::Jammer om te hoor, miskien kan jy nog virtueel aanbied? Sopas self ook R11750 vir my Mercedes se diens moes uithaal! Groete tuis, [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 07:54, 21 Julie 2026 (UTC) ::: [[Gebruiker:Discott]] bied namens my aan. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 08:02, 21 Julie 2026 (UTC) :::: "Gebruiker Discott het 'n uitstekende 5 minute aanbieding "''Rooting for Knowledge: Why we need a Wiki-Botanist Action Group Today'' aangebied oor die werk wat op die Afrikaanse Wikipedia gedoen word deur gebruiker Oesjaar en Prof van Wyk. Lyk of die vraag beantwoord gaan word, aangesien dit aanleiding gegee het tot die begin van werk om 'n Wiki Biodiversiteit ontmoeting voor die opkomende [[Internasionale Botaniese Kongres]] in 2029 in [[Kaapstad]] aan te bied. Die Afrikaanse Wikipedia het 'n globale inpak. Puik werk Oesjaar en Prof van Wyk. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 21:00, 25 Julie 2026 (UTC) == RFC oor KI-gegenereerde inhoud in Commons (en ter plaatse) == Soos op 23 Junie hier genoem, is Commons nog besig om uit te werk wat hulle presies wil hê wat beelde betref wat deur KI geskep is. Hulle is veral versigtig vir beelde wat werklike mense uitbeeld, selfs as dié historiese figure is, waar etiese oorwegings (soos persoonsregte) effektief geen rol speel nie. Ook hou hulle nie daarvan in enige wetenskaplike aanwending nie. Sulke beelde noem hulle spekulatief, ensomeer, en wil nie valse inligting die wêreld instuur nie. Ook beskou sommige persone daar KI-beelde as opvoedkundig waardeloos, en byna enige menslike poging as baie beter. Ons het natuurlik talle artikels aangaande historiese figure waar die uitbeelding volkome spekulatief is, soos [[Plautus]] en baie ander, alhoewel dan nie KI nie. By die Commons-bespreking word gemeld: :"Groot getalle beelde wat nie die werklikheid weerspieël nie, word [op commons] opgelaai. Wanneer 'n minderwaardige KI-beeld in 'n artikel ingevoeg word, ontmoedig dit werklike fotograwe en grafiese kunstenaars om beelde te skep, omdat hulle meer geneig is om 'n beeld te skep vir 'n artikel wat geen illustrasie het nie. Hierdie opdatering vereis dat sommige KI-inhoud as sodanig in-beeld gemerk word. Hierdie opdatering redaksioneer andersins nié projekte buite Commons nie. Commons het geen voorneme om ander projekte te redaksioneer nie, ons wil net verseker dat óns nie bydra tot die waninligting van die publiek nie." Die kwessie dus: af.wiki moet nog besluit wat ons plaaslike beleid is, want wikimedia gaan nie aan ons voorskryf nie.<br> :a) Word <u>oplaai</u> van KI-beelde hier op af.wiki toegelaat, benewens waar dit KI-konsepte self illustreer?<br> :b) Word dit toegelaat waar dit werklike mense illustreer? Hier dink mens bv. aan gevalle waar ons 'n vae foto of illustrasie het, wat deur KI in 'n meer realistiese of gekleurde portret (maar met onafwendbare spekulatiewe elemente) omskep kan word.<br> :c) Word KI-beelde enigsins in artikels toegelaat?<br> Op en.wiki word dit oorwegend nie toegelaat nie. Ons moet ook in ag neem, dat selfs indien dit nie in ons artikels toegelaat word nie, dit steeds vir die publiek en private webwerwe nuttig mag wees. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 10:31, 22 Julie 2026 (UTC) ::Ek verstaan... Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 10:35, 22 Julie 2026 (UTC) :::Vandag ‘n Wikimania 2026 paneelbespreking oor [[Kunsmatige intelligensie|KI]] binne die Wiki-omgewing bygewoon. Beide die potensiële bedreigings en moontlike voordele daarvan, is deur die paneellede geopper. Selfs oor die idee van ‘n aanvanklike sentrale beleid daaroor of gedesentraliseerde benadering, was daar nie eenstemmigheid nie. Aangesien daar konsensus was dat dit ‘n realiteit is wat hanteer sal moet word, gaan gesprekvoering voort en hopelik gaan meer duidelike riglyne in dié verband ontwikkel word. :::Ek gaan poog om ‘n oog op die verwikkelinge te hou en wat ons in die interim selfs in die Afrikaanse Wikipedia kan begin bespreek. Meer as een paneellid het daarop gewys dat selfs in van die groot Wikipedia’s daar nog nie voldoende kennis is oor wat werklik die implikasies van KI is nie. [[Jimmy Wales]] het ook indirek daarna verwys in sy openingstoespraak. Wikipedia se rol in die era van [[groot taalmodel]]le kan self nog belangriker word, in sy toespraak ‘n optimistiese toon oor die toekoms van Wikipedia en sê dat die dood van Wikipedia al van die begin af voorspel is, dit nog steeds van krag tot krag sal gaan. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 20:21, 22 Julie 2026 (UTC) == Gebruiker:Elmarie Waltman == Gemeenskap, dit is vir my 'n plesier om julle voor te stel aan [[Gebruiker:Elmarie Waltman|Elmarie]]. Sy het ingestem om ons te help met Admin werk, meer hieroor later. Sy gaan ook deel van die Radiospan wees. Welkom hier by ons Elmarie. Onthou, hierdie klomp ou toppies hier betrokke se blaf is erger as hulle byt! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 08:46, 24 Julie 2026 (UTC) :Hoe lekker lag ek nou! Dankie Deon, hoop om die Wikipedia naam op al die platforms hoog te hou. [[Gebruiker:Elmarie Waltman|Elmarie Waltman]] ([[Gebruikerbespreking:Elmarie Waltman|kontak]]) 09:02, 24 Julie 2026 (UTC) ::Baie welkom Elmarie, ons hoop jy geniet jou tyd hier terdeë! Sien uit na jou bydrae. Groete, [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 09:48, 24 Julie 2026 (UTC) ::: Welkom Elmarie, geniet dit! [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 10:36, 25 Julie 2026 (UTC) == Versoek om kommentaar oor die toekoms van Abstrakte Wikipedia == <bdi lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Julle word uitgenooi om jul mening te lug in 'n [[:m:Requests for comment/The future of Abstract Wikipedia|versoek om kommentaar oor die toekoms van Abstrakte Wikipedia]]. {{Int:Feedback-thanks-title}} [[:m:User:Kowal2701|Kowal2701]] ([[:m:User talk:Kowal2701|talk]]) 12:24, 24 Julie 2026 (UTC) </bdi> <!-- Message sent by User:DreamRimmer@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> : Kan iemand vir my sê wat Abstrakte Wikipedia is? Of word ek nou te oud? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 12:34, 24 Julie 2026 (UTC) ::Weet ook nie, maar volgens google: Abstrakte Wikipedia is 'n Wikimedia-projek wat Wikifunksies en Wikidata gebruik om 'n taalonafhanklike weergawe van Wikipedia te skep. Dit het ten doel om inhoud in enige natuurlike taal te genereer om artikels oor kleiner taaluitgawes uit te brei. ::'''Die kernkomponente is''' ::* Wikidata wat die gestruktureerde kerndata- en kennisbasis verskaf en ::* Wikifunksies wat kode en funksies verskaf om abstrakte data in mensleesbare sinne te omskep. ::Die taalonafhanklikheid laat gebruikers toe om artikellogika te skep en te onderhou sonder om dit aan 'n enkele gesproke taal te koppel. ::'''Die projekdoelwitte is''' ::* taalgelykheid, aangesien kleiner taalwiki's bygestaan word om hul artikeltellings vinnig te laat groei, en ::* globale reikwydte aangesien mense bemagtig word om kennis in hul moedertaal te lees en mee te deel. ::[[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 14:00, 24 Julie 2026 (UTC) == Inligtingskas Vliegtuigenjins == Gemeenskap, kan enige van die slimmer jongmane asb. vir ons ''Infobox aero engine'' vertaal? Ook, het ons die ekwivalent van ''Infobox sportsperson''? Ek word graag bederf... Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 16:36, 28 Julie 2026 (UTC) == Help met kassie, asb. == Kan iemand my asb. help om {{sj|Inligtingskas Planeet}} reg te maak? Ek het net "symbol" ondertoe geskuif, en nou gee hy snaakse goed by elke planeetkassie. Dankie! [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 23:32, 30 Julie 2026 (UTC) 2xveqhfp3o30p3uf2zllldr0jebiup3 2920375 2920374 2026-07-30T23:36:01Z BurgertB 2401 /* Help met kassie, asb. */ 2920375 wikitext text/x-wiki __NEWSECTIONLINK__ __NOINDEX__ {{spring ondertoe}} [[Lêer:Perde by Glen Reenenkamp, Golden Gate NP (1).jpg|duimnael|links|320px|Dis naweek! Kom ry die mak perde by die asemrowende [[Golden Gate-Hoogland- Nasionale Park]]!]]<!-- [[Lêer:Vandalenjaeger 01.jpg|duimnael|260px|links|'n Versoek aan al die admins: help ons asseblief om vandalisme uit te roei!]] [[Lêer:Jessica isn't getting involved in this discussion.jpg|duimnael|links|230px|Kom praat met ons op die Geselshoekie, ons kuier lekker saam!]] [[Lêer:Ceratotherium simum Kruger Park 02.JPG|duimnael|260px|links|'n Witrenoster in 2003.]] [[Lêer:Rooibokram KNP suide.JPG|duimnael|220px|links|Aliwal2012 sê: "Dis beter om in die [[Krugerwildtuin]] as op kantoor te wees!" 'n Rooibokram in 2011 in die suide.]] --> <div style="background:#f9f9f9; border:1px solid #aaaaaa; clear:right; float:right; font-size:90%; margin:1em 0 1em 1em; padding:1em; width:20em;"> <big>'''Sien ook:'''</big> * [[Wikipedia:Welkom nuwelinge]] wat veral op nuwelinge gemik is. * [[Wikipedia:Gebruikersportaal]] vir nuttige skakels vir alle gebruikers. * [[Wikipediabespreking:Geselshoekie]] vir bespreking oor die toekoms van hierdie bladsy. * [[/Taalforum/]] vir besprekings oor taalprobleme. Die juiste terme, spellings ensomeer. <center>'''Verdere hulp:'''<br /></center> Vir volledige hulp, riglyne en beleid (algemeen en spesifiek), raadpleeg gerus die * [[:en:Wikipedia:Community Portal|Engelse ''Community Portal'']], * [[:nl:Wikipedia:Gebruikersportaal|Nederlandse Gebruikersportaal]] en * [[:m:|Meta Wikipedia]]. </div> {{Argiefboks|14 | argief1 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2006|2004+05+06]] | argief2 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2007|2007+08+09]] | argief3 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2010+2011|2010+11]] | argief4 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2012|2012]] | argief5 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2013|2013+14+15]] | argief6 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2016|2016]] | argief7 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2017|2017]] | argief8 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2018|2018]] | argief9 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2019|2019]] | argief10 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2020|2020]] | argief11 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2021+2022+2023|2021+22+23]] | argief12 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2024|2024]] | argief13 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2025|2025]] | argief14 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2026|2026]] }} '''Welkom''' by die Afrikaanse Wikipedia se algemene geselshoekie. Enigiemand is welkom om deel te neem aan die besprekings hier: '''onderteken asseblief u besprekings''' deur <nowiki>~~~~</nowiki> te tik, of die "Handtekening met datum"-ikoon ([[Lêer:button sig.png|Handtekening met datum|link=]]) te kies op die redigeringskieslys. Ou besprekings word na die '''argief''' geskuif (sien die navigasiekas regs). As u 'n gesprek wil voortsit wat reeds in die argief is, word aanbeveel dat u die betrokke dele uitknip en hier plak. Hierdie blad is vir algemene besprekings, besprekings omtrent 'n spesifieke artikel kan op daardie artikel se besprekingsblad begin word; sodoende kan dit ook deur toekomstige bydraers en redigeerders gelees word. Vir die jongste nuus van WikimediaZA, besoek gerus ons [https://www.facebook.com/groups/231160206984566 Facebook bladsy], word lid van die [http://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikipedia-af Afrikaanse poslys] of besoek ons [http://wikimedia.org.za/wiki/Tuisblad_in_Afrikaans Tuisblad in Afrikaans] <div class="plainlinks"><center>'''>>> [//af.wikipedia.org/w/wiki.phtml?title=Wikipedia:Geselshoekie&action=edit&section=new Voeg 'n nuwe onderwerp by] <<<'''</center></div> == Uitslag van die 2026-skryfwedstryd == Navraag geskuif na [[Wikipediabespreking:Skryfwedstryd 2026]] == Bloedrivier == Gemeenskap, kan iemand wat slimmer as ek is asb weer na die koördinate kyk. Sien [[https://af.wikipedia.org/wiki/Slag_van_Bloedrivier#Liggings Liggings]]. Iets wat soos hierdie lyk is verwarrend: -28.436033,31.267480 Ons kinders word van grade, minute en sekondes geleer, nie hierdie desimale (vermoed ek) gedoente nie. Groete. [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 20:01, 17 Junie 2026 (UTC) :Gedoen, en stem saam dat die desimale 'n verwarrende kortpad is. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 09:18, 18 Junie 2026 (UTC) :: Dankie! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 09:20, 18 Junie 2026 (UTC) ::: Baie van ons KZN-gehuggie-artikels blyk terloops net benaderde koördinate te hê, en dié moet nog nagegaan word. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 09:24, 18 Junie 2026 (UTC) == Genealogiese inligting == Toe ek die [[Slag van Bloedrivier]]-artikel besoek het, sien ek 'n paar vreemde kodes na verskeie mense se name. 'n Tipiese kode is "(b3c1d5e11)". Dit het my 'n rukkie geneem om af te lei dat dit genealogiese inligting is. Mag ek voorstel dat 'n sjabloon geskryf word wat aan die eerste voorkoms van sulke kodes in enige artikel geheg kan word om die kode te verduidelik. Die sjabloon self sal in 'n verwysing of 'n nota uitgebrei word. [[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 21:48, 18 Junie 2026 (UTC) :Ek sien nie die nodigheid van die genealogiese inligting in die artikel nie, aangesien geen famileverband tussen die mense genoem word nie. Ek dink 'n mens moet dit uithaal. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 09:46, 19 Junie 2026 (UTC) ::Dit is 'n deksels goeie vraag, ek kan verstaan hoekom hierdie kodes ingesluit is, omdat daar so baie familiename is wat presies oorvleuel, omdat almal presies dieselfde doopname het. Dit skep dus inderdaad verwarring. '''Ek voel egter 'n geboortedatum kan dalk help as jy dit in die voetnotas sou insluit.''' Dan weet jy presies met wie jy te doen het. ::Die kodes self skep wel dikwels verwarring. My moeder en suster sal sukkel om te verstaan hoe b3c1d5e11 presies werk, naamlik: :::b3 = 2de geslag, 3de kind :::c1 = 3de geslag (uit b3 gebore), 1ste kind (van b3) :::d5 = 4de geslag (uit c1 gebore), 5de kind (van c1) :::e11 = 5de geslag (uit d5 gebore), 11de kind (van d5) ::ens. ::In die meeste gevalle is dit patriliniêre inligting - stamvader se seun, se seun, se seun, se seun.... Maklik genoeg, dis 'n loodreguit lyn. Maar, soos ek in die familieboek oor die Malans gesien het, word die dogters dikwels uitgelaat. Dit is verkeerd, want my skrywersvriend van Bellville is nie die eerste kind nie, al word hy so aangedui; hy het 'n ouer suster. ::Daar is hoeveel ander voorsate wat buite rekening gelaat word, soos die ma se pa se ma se pa se pa se ma se... tot jy later 'n stamvader of -moeder kry. Jy gaan boonop later [[kwartierverlies]] kry. ::Aangesien ek gelukkig Rotterdamse grootouers het wat in 1951 geïmmigreer en in die 1960's genaturaliseer het, kan ek net sê ek is b2c2 (my pa is die tweede kind, ek is weer sy tweede kind). Dis maklik genoeg. Van moederskant... dis 'n diep put. ::Maar weer - die leser moet presies weet '''wie hy as stamouer as verwysing''' gebruik, omdat die stamvaders dieselfde vanne kan hê, maar totale ander mense is. [[Gebruiker:Suidpunt|Suidpunt]] ([[Gebruikerbespreking:Suidpunt|kontak]]) 10:28, 19 Junie 2026 (UTC) :::Die Uyse van die groot Uys-familie alleen, gaan (baie) moeilik te onderskei wees sonder daardie notas. Ek voel jy kry iets daaruit, en verloor niks, deur dit by te voeg. Die voorgestelde hulp-sjabloon sal baie nuttig wees. Daar is mense wat twyfel dat hierdie dinge enigsins gebeur het — sien dit as een of ander propaganda — en die notas koppel dit eenduidig aan spesifieke persone. Die voortrekkers het ook nie altyd hul name dieselde gespel nie, Oosthuijse op een lys, sal Oosthuize word op 'n ander, maar met die kodes kan jy uitwerk wie is wie. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 10:44, 19 Junie 2026 (UTC) ::::Het nou met tooltips die genealogiese kodes (by die betrokke artikel) in "g"-notas saamgevat. Dis net om aan te dui hoe die sjabloon kan werk as iemand dit wil skryf. Weet nie of "g" die beste afkorting daarvoor is, en of dit wel as "kodes" bekend staan nie. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 14:57, 19 Junie 2026 (UTC) :::::Twee van die deelnemers by die [[Slag van Bloedrivier]] was :::::*Jacobs, Pieter Daniel (a15b5c3d8e1) :::::*De Lange, Johan Hendrik (Hans Dons) (b10c2) :::::Waarom begin die stamkode van Jacobs met 'n "a" maar dié van De Lange met 'n "b"? [[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 15:07, 19 Junie 2026 (UTC) ::::::Ek raai daar moes 15 Jacobs-kinders by dieselde ouerpaar gewees het. En slegs een De Lange het die land binnegekom, sodat "a1" oorbodig is. Dit vertel ook vir ons dat die De Langes redelik onlangse immigrante was, in teenstelling met die Jacobse. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 15:21, 19 Junie 2026 (UTC) :::::::Ek het self die antwoord [[Genealogie#De Villiers/Pama nommeringstelsel|hier]] gevind. Die letter "a" dui aan die stamvader wie na Suid Afrika geëmigreer het. Indien twee broers saam geëmigreer het, gebruik ons die kodes "a1" en "a2". [[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 15:28, 19 Junie 2026 (UTC) ::::::::In die geval van Jacobs blyk a15 te verwys na Pierre Jacob (soms aangeteken as Pierre Jacobs), 'n Franse hugenoot wat in 1688 aanboord De Schelde arriveer, en hom dan in die Groot Drakenstein area vestig met sy gade Suzanne de Vos, en hul kinders. Ek raai dan daar was 14 ander Jacobse, hetsy broers aldan nie, wat ook in JA Heese (en later Pama) se register as immigrante aangeteken is. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 15:33, 19 Junie 2026 (UTC) {{uitkeep}} Ons dorpsbiblioteek is ongelukkig oor naweke toe, maar gelukkig het ek voorheen fotostate gemaak oor my eie familie-aangeleenthede. Jy kry, soos met die familienaam "LOUW", die volgende (''Suid-Afrikaanse geslagsregisters'', Deel 5 (L-M), p. 245): {{cquote|Twee Louws het uit Nederland na Suid-Afrika verhuis: a1 : Jan (1628-1691) wat in 1658 na die Kaap kom a2 : Dirk (1824-1886) wat in 1860 met sy vrou en 5 kinders in Durban land om hulle in Natal te vestig. }} Met ander woorde, die hele indeling is eintlik baie arbitrêr. Vind mens môre in 'n kalkgrot bewyse van 'n derde of vierde Louw-stamvader uit die 1700's, moet alles oorgedoen word. [[Gebruiker:Suidpunt|Suidpunt]] ([[Gebruikerbespreking:Suidpunt|kontak]]) 15:37, 19 Junie 2026 (UTC) :Toe die stelsel aanvanklik deur Christoffel Coetzee de Villiers (1850-1887) ontwikkel is, was dit waarskynlik nuttig, maar het nou sy nut oorleef. Waar sulke kodes wel bestaan, sal dit waarskynlik beter wees om dit met die persoon se geboortedatum (of doopdatum) te vervang. Verder is die genealogieë van baie vroeë Suid-Afrikaanse setlaarfamilies sedert de Villier se tyd opgeskryf. [[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 15:57, 19 Junie 2026 (UTC) ::Ek waardeer die Nederlandse ''kwartierstaat'', al is dit feitlik onmoontlik om niggies en nefies daarop aan te dui. Hier werk die "Suid-Afrikaanse stelsel" beter. Die grootste probleem is - in Europa en ook in die Afrikakulture kan die "Suid-Afrikaanse stelsel" onmoontlik nie werk nie, want - wie gebruik jy as verwysingspunt? 'n Grotbewoner, of selfs 'n rietrot (Boreoeutheria - die gemene deler tussen mens en hond) of die eerste alge uit die oertyd (uit 'n evolusionêre oogpunt)? In Europa werk julle dus volgens 'n probandus-stelsel, naamlik: die wêreld begin by my, en werk homself agteruit. Dus, geen stelsel is perfek nie. ::Maar tussen ons, as [[Julius Caesar]] sy voorsate tot by Venus en Mars kon terugvoer, laat niemand in jou pad staan nie. [[Gebruiker:Suidpunt|Suidpunt]] ([[Gebruikerbespreking:Suidpunt|kontak]]) 16:05, 19 Junie 2026 (UTC) :::Die Suid-Afrikaanse stelsel is ontwerp om met bekende stamvaders te werk, nie met onbekende stamvaders nie. As sodanig is dit veral nuttig wanneer die afstammelinge van immigrante opgespoor word, wat de Villiers gedoen het.[[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 20:31, 20 Junie 2026 (UTC) == [[Gebruiker:Jcb]] word weer 'n admin == Waarom is hierdie bladsy [[Sciëntologie]] beskerm? Ek wil graag hierdie skakel deduplikeer: ''"<nowiki><ref>Willms (2005), bl. 79</ref></nowiki>"'', maar ek kan dit nie nou doen nie. Dit gebeur gereeld. Sal dit 'n idee wees om my 'n administrateur vir hierdie soort onderhoud te maak? Ek was voorheen 'n administrateur op hierdie Wiki (lank gelede). [[Gebruiker:Jcb|Jcb]] ([[Gebruikerbespreking:Jcb|kontak]]) 15:36, 19 Junie 2026 (UTC) :{{Ondersteun}} jou benoeming. Jy verdien dit! --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 16:03, 19 Junie 2026 (UTC) :{{Ondersteun}} jou benoeming. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 17:46, 19 Junie 2026 (UTC) ::[[Gebruiker:Jcb|Jcb]], as 'n kandidaat kan ek jou seker twee vrae vra. Hoekom wil jy 'n administrateur op 'n anderstalige Wikipedia word? En hoekom het jy die eerste keer verdwyn? [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 18:02, 19 Junie 2026 (UTC) :::In die vroeë jare het ons baie met robotte gedoen. [https://af.wikipedia.org/w/index.php?title=709&diff=prev&oldid=53924 Byvoorbeeld interwiki]. Robotte het soms foute gemaak. In 2005 het ek 'n administrateur geword sodat ek die foute van my eie robot kon opruim. In 2013 is dit herroep weens onaktiwiteit. [[Gebruiker:Jcb|Jcb]] ([[Gebruikerbespreking:Jcb|kontak]]) 18:24, 19 Junie 2026 (UTC) :{{Ondersteun}} [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 19:20, 19 Junie 2026 (UTC) :{{Ondersteun}}, maar hy gaan nie baie besig wees nie omrede al die foute wat die hulpmiddel uitgewys het nou reggemaak is. Dankie [[Gebruiker:Jcb|Jcb]] vir al jou hardewerk hier. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 19:59, 19 Junie 2026 (UTC) :{{Ondersteun}} – {{Ping|Jcb}} baie geluk, jy is nou 'n administrateur op die Afrikaanse Wikipedia! Sterkte daarmee! Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 10:00, 20 Junie 2026 (UTC) ::Baie dankie almal! [[Gebruiker:Jcb|Jcb]] ([[Gebruikerbespreking:Jcb|kontak]]) 14:14, 20 Junie 2026 (UTC) == Die [[Nederlandse Wikipedia]] is hierdie week 25 jaar oud! == [https://nl.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Feestjaar_2026/Gefeliciteerd_Wikipedia! Wens hulle hier geluk!] --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 11:50, 20 Junie 2026 (UTC) == Vernoem, hernoem & genoem? == Die taalkundiges, is die volgende sin reg: ''Die spesie is na die Suid-Afrikaanse botanikus Abraham Erasmus van Wyk vernoem.'' Ek verwys na [[Indigofera vanwykii]]. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 18:49, 24 Junie 2026 (UTC) : Hi, Oesjaar. Hier is die verskil tussen vernoem, hernoem en genoem: :* '''Vernoem''' beteken om iemand se naam aan iemand of iets anders te gee, gewoonlik ter ere van iemand, byvoorbeeld: Die straat is na President Kruger vernoem. :*'''Hernoem''' beteken om die naam van iets te verander na iets anders, byvoorbeeld: Die lughawe is hernoem na 'n nuwe naam. :*'''Genoem''' beteken om na iemand of iets te verwys, byvoorbeeld: Ek het hom op sy naam genoem. : Ek hoop hierdie help sommer almal. Vernoem is korrek. Die Engelse ekwivalente van hierdie woorde is as volg: genoem = "mentioned", vernoem = "named after" en hernoem is "renamed". : Laat dit goed gaan, [[Gebruiker:Lefcentreright|Lefcentreright]] ([[Gebruikerbespreking:Lefcentreright|kontak]]) 20:26, 24 Junie 2026 (UTC) ::Genoem en vernoem is albei reg, want hulle is sinonieme. Uit die HAT: Ek is na my ouma genoem/vernoem. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 22:54, 24 Junie 2026 (UTC) ::Dit laat my hare reis/rys/ruis as iemand my "genoem" na "vernoem" verander. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 22:57, 24 Junie 2026 (UTC) == Ontplooiing van Regs- en Veiligheidskontakte-skakel op jou Wiki == Hallo gemeenskap, die Wikimedia-stigting het 'n [[wmf:Special:MyLanguage/Legal:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contact Information|enkele regs- en veiligheidskontakbladsy]] ontwerp, wat in die voetskrif van jou wiki gekoppel moet word om toegang tot akkurate regsinligting te verseker. Dit is 'n regulatoriese vereiste. Ons het reeds skakels na Engelse, Duitse, Italiaanse, Spaanse en ander wiki's uitgerol en sal dit binnekort ook op jou wiki ontplooi. [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_Legal_and_Safety_Contacts_FAQ|Lees asseblief meer op die projekbladsy]] en plaas enige kommentaar onder hierdie hofie of op die [[m:Special:MyLanguage/Talk:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contacts FAQ|besprekingsbladsy]]. <section end="Message"/> </div> -- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 13:28, 25 Junie 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Sannita_(WMF)/Mass_sending_test&oldid=30731267 --> :Hi @[[Gebruiker:Sannita (WMF)|Sannita (WMF)]] I've read through the linked docs. It is not 100% clear to me if there are any actions required of our wiki. And it is not clear when this change is going to take place. :Specifically [https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_Legal_and_Safety_Contacts_FAQ#What_if_a_wiki_already_has_a_%E2%80%9CContact%E2%80%9D_link? this section]. We already have a contact page. So which link is going to be updated, and what is the URL of the new legal contact page? And if the existing contact link is being edited, how will people find the link to the other page? - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 12:17, 2 Julie 2026 (UTC) ::@[[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] the change will take place by the end of July. Also, the community managed contact pages will remain. We will only add a link to the [[foundation:Legal:Wikimedia_Foundation_Legal_and_Safety_Contact_Information|foundation's legal contacts page]] in the footer below the pages of the wiki. The URL is: https://foundation.wikimedia.org/wiki/Legal:Wikimedia_Foundation_Legal_and_Safety_Contact_Information. It was linked in @[[Gebruiker:Sannita (WMF)|Sannita (WMF)]]'s message. –– [[Gebruiker:STei (WMF)|STei (WMF)]] ([[Gebruikerbespreking:STei (WMF)|kontak]]) 20:46, 2 Julie 2026 (UTC) :::Thanks, so to be clear: the contact page link in the sidebar remains as is, and you will add a new link for the new legal contact page in the footer? :::And what kind of wording will be used for the new legal contact page, considering we don't want to overload the meaning of "contact"? Will it be something like "contact legal" or just simply "legal" (translated of course). - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 07:20, 3 Julie 2026 (UTC) == Afrikaanse Wikipedia op die Radio == 'n Woord van dank aan professor [[Gerhard van Huyssteen]], wat vandag die Wikipedia-praatjie op [[Overvaal Stereo]] behartig het. Sy entoesiasme vir die Afrikaanse Wikipedia en die wyse waarop hy die waarde van die projek beklemtoon het, het ongetwyfeld by baie gebruikers en luisteraars aanklank gevind. Veral sy beklemtoning dat die Afrikaanse Wikipedia 'n gemeenskapsprojek is wat tot voordeel van alle Afrikaanssprekendes strek – van toevallige lesers en studente tot aktiewe bydraers – was besonder bemoedigend. Openbare gesprekke soos hierdie help om die sigbaarheid van die Afrikaanse Wikipedia te vergroot, nuwe bydraers aan te moedig en waardering te skep vir die duisende ure se vrywillige werk wat in die opbou van hierdie kennisbron belê word. Opregte dank aan professor Van Huyssteen vir sy tyd, sy ondersteuning en sy positiewe ambassadeurskap vir die Afrikaanse Wikipedia. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 09:18, 30 Junie 2026 (UTC) :Is die prof besig om ons van agter af aan te moedig by sy Engelse universiteit, of het hy ook 'n af.wiki-rekening? My broer het sy seun na Potch gestuur menend dat hy daar nog Afrikaans gaan kry, en toe ons die oë uitvee is dit alles Engels. Dis deel van die rede hoekom ek nou meestal Afrikaans skryf. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 12:47, 1 Julie 2026 (UTC) ::Hy is inderdaad 'n gebruiker hier; [[Gebruiker:Geebee100]] [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 13:58, 1 Julie 2026 (UTC) == Besoeke vir Junie == Gemeenskap, die besoeke vir April, Mei en Junie is 2,334; 2,303 en 2,205 miljoen respektiewelik. Ek het verwag dat Junie se besoeke amper by die 3 miljoen sou draai gesien in die lig van die Sokker-Wêreldbeker vir 2026 en die feit dat daar die afgelope 2 maande soveel artikels oor sokkerspelers geskep is. Miskien gaan Juliemaand beter lyk. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 18:28, 1 Julie 2026 (UTC) :Ons moenie ons te veel blindstaar teen die "User"-syfers nie. As ons kyk na "Automatic" is dit duidelik meer mense gebruik ChatGPT en Google Gemini. En glo my, dikwels is Automatic tien keer meer as 'n enkele User-getal. Elke keer wanneer iemand 'n onderwerp opper of aanroer skraap 'n paar GPU's oor 'n paar Wikipedia-artikels. En wat ek ook ervaar het (vandaar dat mens byna mikroskopies spesifiek moet skryf of selfs die arme lesers met konteks moet oorlaai) - ons liewe rekenaars som op. Maar mens wil weet: maar "wat as dit?" of "wat as dat?" Dit raak soos 'n mikroskoop waar jy net al hoe meer inzoem. Nou in die regte wêreld het jy dieselfde sprinkaan onder 'n dekglas, maar dit lyk bietjie baie anders onder my speelgoed-mikroskoop as die elektronmikroskoop. En ons weet wat gebeur as KI inzoem: hy raai. Hy gorrel. Hy weet nie van sy gat af nie, maar sy programmering is so geskryf om 'n antwoord gedwonge te moet gee, of rekonstrueer met broodkrummels. Hy sal nooit erken: "ons weet nog nie".[[Gebruiker:Suidpunt|Suidpunt]] ([[Gebruikerbespreking:Suidpunt|kontak]]) 07:22, 6 Julie 2026 (UTC) :: Dit verklaar hoekom die meeste besoekers volgens hierdie statistieke uit die VSA kom. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 14:19, 6 Julie 2026 (UTC) :::Ek sien dit anders om. Ons moet ons glad nie bekommer oor die outomatiese verkeer nie. (Botte, KI en soekenjinspinnekoppe). Dit sal mettertyd massief toeneem, veral omdat een draaiboek wat een persoon in 'n dag kan skryf, meer verkeer kan genereer as wat 'n mens ooit natuurlik op sy eie sou kon doen. Sien: [[:en:Dead Internet theory]]. :::Die feit dat baie gebruikers hul Wikipedia-inhoud deur KI-opsommings kry, is meestal nie hul eie keuse nie, aangesien baie soekenjins dit in elk geval by verstek doen. :::En boonop, daardie mense wat tevrede is met 'n KI-opsomming sonder om die bladsy eintlik te lees, is in elk geval nie ons teikengehoor nie. Hulle sou nooit 'n hele Wikipedia-artikel lees nie. :::Ons is hier om diegene te bedien wat werklik wil lees en leer. Laat ons dus die verstandelose robotte en mense ignoreer en aangaan soos ons nog altyd gedoen het. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 18:10, 6 Julie 2026 (UTC) == Maandelikse sintaksfoute == Hier is die nuutste: https://checkwiki.toolforge.org/cgi-bin/checkwiki.cgi?project=afwiki&view=project Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 18:58, 2 Julie 2026 (UTC) :Ek het probeer werk maak van die foute, maar kon nie hond haaraf maak nie! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 20:03, 6 Julie 2026 (UTC) == Kategorie:Flora van Suid-Afrika == Gemeenskap, juig saam met my! Hierdie kategorie het die 10,000 artikel mylpaal bereik! Dankie prof. [[Braam van Wyk]] vir die foto's! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 10:35, 8 Julie 2026 (UTC) :Uitstekend behalwe vir 'n sekere outoriteit se swak oordeel en bemoeisiekheid wat ek sou ignoreer. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 20:35, 8 Julie 2026 (UTC) == Seedier-voortplanting == In Engels vind ek die term "broadcast spawning", wat beteken dat seediere, bv. visse, uitwendig voortplant/bevrug word deur die sperm- of eierselle in water te laat drywe, waar dié gameetselle mekaar lukraak danksy hul getalsterkte ontmoet. Mens kry ook "benthic spawning" en ander. In my beperkte dierkunde-bronne (nie bewus van 'n Afrikaanse dierkundewoordeboek) vind ek nie 'n Afrikaanse ekwivalent nie, en vertaal dit voorlopig as "uitsaai-kuitskieting". As daar 'n beter Afrikaanse woord hiervoor bestaan, hoor ek graag. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 20:31, 8 Julie 2026 (UTC) :Ook gewonder: as mens die woord [[akwakultuur]] beskou, wat is dit presies? 'n "Boerdery" kan 'n praktyk of proses wees, of selfs die fisiese plek plus gewas waar bv. graan verbou word. 'n Akwakultuur (as die lidwoord toepaslik is) kan dan benewens die proses, praktyk of metode, ook miskien die "plaas", "boerdery", óf die versameling van tenks of damme wees waar waterdiere verbou word. En ek gebruik eerder die woord "verbou" as "kweek", want ek dink jy kweek sampioene of plante, en nie seediere nie. As jy kweek het jy 'n kwekery. In 'n petriebakkie kan jy 'n kultuur propageer. Enige kommentaar welkom. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 07:17, 9 Julie 2026 (UTC) :: EK het dit na een van my taalkundige vrinne verwys... Nou wag ons! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 08:04, 9 Julie 2026 (UTC) ::: Van dr. [[Mariëtta Alberts]] ''Uitsaaikuit.. by seediere die nieseksuele gelyktydige vrystelling van eierselle deur wyfie en spermselle deur mannetjie''. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 10:10, 9 Julie 2026 (UTC) :::: Die WAT kan ook nie help nie. EK het 'n boodskap na die [[SAIAB]] gestuur. Kom ons kyk... Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 13:30, 9 Julie 2026 (UTC) ::::: Om met die SAIAB te probeer gesels is 'n ander storie.... Ek het uiteindelik met 'n Dr. Suzanne Redelinghuys gesels. Sy sal kyk wat sy kan doen. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 13:54, 9 Julie 2026 (UTC) : Dr. Mariëtta Alberts stel voor julle gebruik ''kuituitsaaiing''. Ek ken die woorde: ''...die harders skiet kuit...''. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 13:54, 9 Julie 2026 (UTC) ::Al die bg. help, dankie! [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 14:08, 9 Julie 2026 (UTC) == Swem in Suid-Afrika == Gemeenskap, ek sien 'n gebruiker het nou 'n duisternis eksterne skakels in [[Swem in Suid-Afrika|bogenoemde artikels]] geplaas. Myns insiens laat ons dit nie toe nie, is ek reg? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 11:18, 9 Julie 2026 (UTC) : Die gebruik is om slegs skakels na bestaande artikels in die Afrikaanse Wikipedia te plaas en nie na ander tale Wiki artikels of eksterne webblaaie nie. Dink van die nuwe skakels in hierdie artikel sou miskien werk as bronne maar moet dan volgens die Wikipedia konvensies geformateer word. Daar is ook 'n eksterne skakel afdeling onder aan die artikel wat gebruik kan word om meer skakels na omvattende bronne op ander webwerwe te plaas. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 11:41, 9 Julie 2026 (UTC) ::Daar is altyd 'n uitsondering op die reël - sien die plasing wat ek 'n paar minute gelede op hierdie bladsy gemaak het. [[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 17:27, 13 Julie 2026 (UTC) :::Wat ek gesien het, was 'n reeks swak uitgevoerde verwysings (kaal URL-skakels) en 'n paar skakels na ander Wikipedia's. Ek stem nie saam dat hulle verwyder moet word nie. Die kaal URL's moet behoorlik as verwysings geformateer word, terwyl die skakels na ander Wikipedia's geformateer moet word met behulp van Sjabloon:Intertaalskakels.[[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 17:38, 13 Julie 2026 (UTC) ::::Stem saam met Martin - die URL'e lyk soos verwysings. Skakels na anderstalige wikis mag spaarsamig gebruik word m.b.v. die sjabloon {{ss|ill}}. Sien bv. die Engelse artikel [[:en:Pepin the Short]]. Hulle gebruik {{ss|ill}} om na {{Ill|Frankiese Interregnum|fr|Interrègne franc}} te skakel, waarskynlik omdat die gebruiker voel dit gaan jare vat voor die Engelse Wikipedia 'n artikel daaroor kry, en 'n leser wat Frans verstaan of weet hoe om 'n vertaler te gebruik, kan daarby baat deur na die Franse artikel verwys te word. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 18:46, 13 Julie 2026 (UTC) :::::Die alternatief vir die gebruik van die {{ss|ill}}-sjabloon is om 'n saadjie te skep wat 'n behoorlike inligtingsboks bevat en behoorlik in Wikidata geïndekseer is. Dit sal die leser basiese inligting gee en hulle in staat stel om dieper in die onderwerp te delf in die taal van hul keuse. [[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 18:03, 14 Julie 2026 (UTC) == Onderwatervaartuig == Is dit nodig om so 'n lang naam te gebruik? Watse opsies het ons volgens die kenners? Ek voel "dompeltuig" sal werk, want dompel kan in hierdie konteks net onderwater beteken, en tuig beteken jy ry in hom, of dit bevat instrumente vir 'n missie. Dus "Titan-dompeltuig"? Nietemin, net 'n voorstel. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 09:34, 13 Julie 2026 (UTC) :Toe ek op die skool was ('n half-eeu gelede), was dit altyd 'n "duikboot". In die [[:nl:Onderzeeboot|Nederlanse Wikipedia]], skryf hulle "Een '''onderzeeboot''', '''onderzeeër''' of vroeger '''duikboot''', is een vaartuig dat zich onder water kan voortbewegen." [[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 17:23, 13 Julie 2026 (UTC) ::In verband met die ''Titan''-tuig gebruik Netwerk24 onderwatervaartuig,[https://www.netwerk24.com/nuus/internasionaal/tydlyn-van-gebeure-toe-titan-verdwyn-20230621][https://www.netwerk24.com/nuus/internasionaal/nog-wrakstukke-oorskot-gevind-na-dodelike-titan-ekspedisie-20231011][https://www.netwerk24.com/nuus/internasionaal/titan-wonderwerk-as-hulle-lewend-gevind-word-20230621] dompelduikboot,[https://www.netwerk24.com/nuus/internasionaal/titan-vervaardiger-staak-alle-ekspedisies-20230706] dompeltuig[https://www.netwerk24.com/nuus/internasionaal/titan-vervaardiger-staak-alle-ekspedisies-20230706][https://www.netwerk24.com/huisgenoot/nuus/titan-diepseeramp-waar-het-alles-so-verskriklik-verkeerd-geloop-20230630] en onderwatertuig [https://www.netwerk24.com/nuus/internasionaal/titan-soos-titanic-gesink-deur-arrogansie-20230625][https://www.netwerk24.com/nuus/internasionaal/waarskuwings-oor-veiligheid-van-titan-glo-geignoreer-20230623]. In [https://www.netwerk24.com/nuus/internasionaal/titan-wonderwerk-as-hulle-lewend-gevind-word-20230621 hierdie artikel] van 21 Junie 2023 verwys hulle daarna as 'n duikboot, maar ek vermoed dit is verkeerd en dit was voor hulle die terminologie uitgeklaar het. ChatGPT sê 'n duikboot is 'n selfstandige vaartuig wat vir lang tydperke onafhanklik onderwater kan bly terwyl tuie soos die ''Titan'' afhanklik is van 'n "moederskip" en slegs beperkte lewensondersteunende voorraad het en gewoonlik vir korter tydperke as duikbote onderwater kan bly. ''Maroela Media'' verwys ook na die ''Titan'' as 'n dompeltuig.[https://maroelamedia.co.za/nuus/wereld/oceangate-staak-alle-ekspedisies/]. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 18:36, 13 Julie 2026 (UTC) :::Dankie vir al die bostaande. Het gedink dat "Titan-onderwatervaartuig-inploffing" nogal lank is. Tensy iemand beswaar maak sal ek dit miskien later skuif na "Titan-dompeltuig-inploffing". [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 21:09, 18 Julie 2026 (UTC) == Ons vriend BurgertB == Gemeenskap, neem kennis dat ons vriend [[Gebruiker:BurgertB]] tans in die hospitaal is. Ons sê sterkte vir hom en wens die beste toe. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 20:02, 13 Julie 2026 (UTC) :Sterkte Burgert, ek hoop nie dis te ernstig nie! Beterskap! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 08:00, 15 Julie 2026 (UTC) ::Hi Burgert, hoop dit gaan al beter, ons dink aan jou. Sterkte. Laat weet hoe dit gaan. [[Gebruiker:Thermofan|Thermofan]] ([[Gebruikerbespreking:Thermofan|kontak]]) 08:25, 21 Julie 2026 (UTC) == Jy het jou huiswerk gedoen... == ...as die Engelse Wikipedia sê dat van hulle artikels met 'n Afrikaanse (of Duitse artikel) uitgebrei kan word. Ek het onlangs twee voorbeelde rakende my sportartikels gesien: * [[:en:South Korea national rugby union team]] wat met hulp van beide die [[:af:Koreaanse nasionale rugbyspan|Afrikaanse voorbladartikel]] en die [[:de:Südkoreanische Rugby-Union-Nationalmannschaft|Duitse lesenswaardige artikel]] verbeter kan word. * [[:en:Tanzania national cricket team]] wat met hulp van die [[:de:Tansanische Cricket-Nationalmannschaft|nuwe Duitse lesenswaardige artikel]] (laas maand aangewys) verbeter kan word. Myns insiens is dit baie interessant dat die Afrikaanse en Duitse Wikipedia in beide krieket en rugby (hoegenaamd dié Engelse sportsoorte) deels beter artikels het as die Engelse Wikipedia. My doel was nog altyd om met artikels oor nasionale spanne en wêreldbekertoernooie die Engelse artikel te klop, nou word in die een of ander amptelik daarna verwys dat dit wel die geval is. Volgens my beskeie mening is dit die geval by die meeste artikels oor nasionale spanne, en hulle het in Afrikaans en Duits altyd dieselfde inhoud. Terloops, die Swahili-Wikipedia (Swahili is 'n ampstaal in Kenia, Rwanda, Tanzanië en Uganda) het nie een artikel oor nasionale krieket- of rugbyspanne nie. Tydens laasjaar se Wikimania in Nairobi wou ek 'n projek van stapel stuur om hulle ook te betrek, maar my versoek het nie geslaag nie (ek was nie daar nie). Hulle het wel artikels soos [[:sw:Steve Tikolo]] waar ek met 'n inligtingskas kon help, maar hulle het nie iets soos [[:sw:Timu ya kriketi ya Kenya]] ([[Keniaanse nasionale krieketspan]]) nie. Gemeenskap, dit is wat van my sportartikels vir die Afrikaanse Wikipedia (en Duitse ook) kan bied en myns insiens is dit een van baie moontlikhede om Afrikaans volstoom te ondersteun: '''met kwaliteit bo kwantiteit'''. Daarmee kan ons veral lesers lok, dink ek. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 20:45, 13 Julie 2026 (UTC) :In die kol. Weens die druk op Afrikaanse onderwys-instellings moet daar aanlyn-aktiwiteit oor 'n alternatiewe en breë front wees. Die wiki-artikels oor gewilde onderwerpe plaas terminologie in die volksmond, en is beleggings in die taaltoekoms. 'n Leserspubliek wat meer lees, meer krities lees en meer in feite belangstel sal wel ook help. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 21:09, 18 Julie 2026 (UTC) == Maria == Kan iemand asb. vir my die artikel "Maria Boleyn" skep sodat ek kan sien of ek dit op hierdie gemors van 'n app kan doen - die app waarop ek glo geblokkeer is? Hoe is dit moontlik? - Burgert [[Spesiaal:Bydraes/&#126;2026-40485-20|&#126;2026-40485-20]] ([[Gebruikerbespreking:&#126;2026-40485-20|talk]]) 04:46, 20 Julie 2026 (UTC) ::{{ping|Rooiratel}}, enige raad hier? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 06:07, 20 Julie 2026 (UTC) :::Bedoel jy die Selfoon app? Dit werk net so 'n klein bietjie vir my, soms... maar ek vermy dit soos die pes vir bydraes. [[Gebruiker:Thermofan|Thermofan]] ([[Gebruikerbespreking:Thermofan|kontak]]) 08:38, 20 Julie 2026 (UTC) == [[Wikipedia:Bladsyverwydering]] == Admins, daar is 'n bietjie werk. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 05:55, 21 Julie 2026 (UTC) [[Lêer:Radio Overberg Advertensie 29 Julie 2026.jpg|duimnael|met Jimmy Wales]] == Wikimania 2026 == As ‘n ontvanger van ‘n beurs van [[Wikimedia ZA]], is ek in Parys om [[Wikimania]] 2026 in [[Parys]] by te woon. My eerste Wikimania. Vandag was die voorkonferensie vir gebruikers met spesiale regte wat inderdaad weereens die omvang van aktiwiteite binne Wikimedia onder aandag bring. Mens kan uiteraard ook aanlyn verskeie van die sessies van more bywoon deur te registreer op die Wikimania 2026 blad. Die weeklikse radio inset by [[Overvaal Stereo]] is ook vandag van die byeenkoms gedoen. ‘n Volledige verslag van Wikimedia 2026 sal na afloop van die konferensie gedoen word. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 19:48, 21 Julie 2026 (UTC) : Ek is ook hier. Uiteindelik [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ontmoet. [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 15:26, 22 Julie 2026 (UTC) ::Lekker julle manne, geniet dit terdeë! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 18:02, 22 Julie 2026 (UTC) ::: Ja, dis goed om Dumbassman uiteindelik te ontmoet. Ek het ook twee Duitse gebruikers raakgeloop wat al artikels op die Afrikaanse Wikipedia geskep het. Die een wat oorspronklik van Suid-Afrika kom, het aangedui hy mag weer betrokke word. Ek het hom sterk aangemoedig. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 20:34, 22 Julie 2026 (UTC) {{uitkeep}} Oesjaar, is jy nie weg Frankryk toe vir Wikimania 2026 nie? [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 06:50, 21 Julie 2026 (UTC) : Nee ongelukkig nie. As pensioenaris met inkomste van R0.00 per maand kon ek nie die Schengen Visa bekostig nie, my bakkie het dringend instandhouding vereis. So werk dit maar. Groete. [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 06:58, 21 Julie 2026 (UTC) ::Jammer om te hoor, miskien kan jy nog virtueel aanbied? Sopas self ook R11750 vir my Mercedes se diens moes uithaal! Groete tuis, [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 07:54, 21 Julie 2026 (UTC) ::: [[Gebruiker:Discott]] bied namens my aan. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 08:02, 21 Julie 2026 (UTC) :::: "Gebruiker Discott het 'n uitstekende 5 minute aanbieding "''Rooting for Knowledge: Why we need a Wiki-Botanist Action Group Today'' aangebied oor die werk wat op die Afrikaanse Wikipedia gedoen word deur gebruiker Oesjaar en Prof van Wyk. Lyk of die vraag beantwoord gaan word, aangesien dit aanleiding gegee het tot die begin van werk om 'n Wiki Biodiversiteit ontmoeting voor die opkomende [[Internasionale Botaniese Kongres]] in 2029 in [[Kaapstad]] aan te bied. Die Afrikaanse Wikipedia het 'n globale inpak. Puik werk Oesjaar en Prof van Wyk. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 21:00, 25 Julie 2026 (UTC) == RFC oor KI-gegenereerde inhoud in Commons (en ter plaatse) == Soos op 23 Junie hier genoem, is Commons nog besig om uit te werk wat hulle presies wil hê wat beelde betref wat deur KI geskep is. Hulle is veral versigtig vir beelde wat werklike mense uitbeeld, selfs as dié historiese figure is, waar etiese oorwegings (soos persoonsregte) effektief geen rol speel nie. Ook hou hulle nie daarvan in enige wetenskaplike aanwending nie. Sulke beelde noem hulle spekulatief, ensomeer, en wil nie valse inligting die wêreld instuur nie. Ook beskou sommige persone daar KI-beelde as opvoedkundig waardeloos, en byna enige menslike poging as baie beter. Ons het natuurlik talle artikels aangaande historiese figure waar die uitbeelding volkome spekulatief is, soos [[Plautus]] en baie ander, alhoewel dan nie KI nie. By die Commons-bespreking word gemeld: :"Groot getalle beelde wat nie die werklikheid weerspieël nie, word [op commons] opgelaai. Wanneer 'n minderwaardige KI-beeld in 'n artikel ingevoeg word, ontmoedig dit werklike fotograwe en grafiese kunstenaars om beelde te skep, omdat hulle meer geneig is om 'n beeld te skep vir 'n artikel wat geen illustrasie het nie. Hierdie opdatering vereis dat sommige KI-inhoud as sodanig in-beeld gemerk word. Hierdie opdatering redaksioneer andersins nié projekte buite Commons nie. Commons het geen voorneme om ander projekte te redaksioneer nie, ons wil net verseker dat óns nie bydra tot die waninligting van die publiek nie." Die kwessie dus: af.wiki moet nog besluit wat ons plaaslike beleid is, want wikimedia gaan nie aan ons voorskryf nie.<br> :a) Word <u>oplaai</u> van KI-beelde hier op af.wiki toegelaat, benewens waar dit KI-konsepte self illustreer?<br> :b) Word dit toegelaat waar dit werklike mense illustreer? Hier dink mens bv. aan gevalle waar ons 'n vae foto of illustrasie het, wat deur KI in 'n meer realistiese of gekleurde portret (maar met onafwendbare spekulatiewe elemente) omskep kan word.<br> :c) Word KI-beelde enigsins in artikels toegelaat?<br> Op en.wiki word dit oorwegend nie toegelaat nie. Ons moet ook in ag neem, dat selfs indien dit nie in ons artikels toegelaat word nie, dit steeds vir die publiek en private webwerwe nuttig mag wees. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 10:31, 22 Julie 2026 (UTC) ::Ek verstaan... Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 10:35, 22 Julie 2026 (UTC) :::Vandag ‘n Wikimania 2026 paneelbespreking oor [[Kunsmatige intelligensie|KI]] binne die Wiki-omgewing bygewoon. Beide die potensiële bedreigings en moontlike voordele daarvan, is deur die paneellede geopper. Selfs oor die idee van ‘n aanvanklike sentrale beleid daaroor of gedesentraliseerde benadering, was daar nie eenstemmigheid nie. Aangesien daar konsensus was dat dit ‘n realiteit is wat hanteer sal moet word, gaan gesprekvoering voort en hopelik gaan meer duidelike riglyne in dié verband ontwikkel word. :::Ek gaan poog om ‘n oog op die verwikkelinge te hou en wat ons in die interim selfs in die Afrikaanse Wikipedia kan begin bespreek. Meer as een paneellid het daarop gewys dat selfs in van die groot Wikipedia’s daar nog nie voldoende kennis is oor wat werklik die implikasies van KI is nie. [[Jimmy Wales]] het ook indirek daarna verwys in sy openingstoespraak. Wikipedia se rol in die era van [[groot taalmodel]]le kan self nog belangriker word, in sy toespraak ‘n optimistiese toon oor die toekoms van Wikipedia en sê dat die dood van Wikipedia al van die begin af voorspel is, dit nog steeds van krag tot krag sal gaan. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 20:21, 22 Julie 2026 (UTC) == Gebruiker:Elmarie Waltman == Gemeenskap, dit is vir my 'n plesier om julle voor te stel aan [[Gebruiker:Elmarie Waltman|Elmarie]]. Sy het ingestem om ons te help met Admin werk, meer hieroor later. Sy gaan ook deel van die Radiospan wees. Welkom hier by ons Elmarie. Onthou, hierdie klomp ou toppies hier betrokke se blaf is erger as hulle byt! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 08:46, 24 Julie 2026 (UTC) :Hoe lekker lag ek nou! Dankie Deon, hoop om die Wikipedia naam op al die platforms hoog te hou. [[Gebruiker:Elmarie Waltman|Elmarie Waltman]] ([[Gebruikerbespreking:Elmarie Waltman|kontak]]) 09:02, 24 Julie 2026 (UTC) ::Baie welkom Elmarie, ons hoop jy geniet jou tyd hier terdeë! Sien uit na jou bydrae. Groete, [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 09:48, 24 Julie 2026 (UTC) ::: Welkom Elmarie, geniet dit! [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 10:36, 25 Julie 2026 (UTC) == Versoek om kommentaar oor die toekoms van Abstrakte Wikipedia == <bdi lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Julle word uitgenooi om jul mening te lug in 'n [[:m:Requests for comment/The future of Abstract Wikipedia|versoek om kommentaar oor die toekoms van Abstrakte Wikipedia]]. {{Int:Feedback-thanks-title}} [[:m:User:Kowal2701|Kowal2701]] ([[:m:User talk:Kowal2701|talk]]) 12:24, 24 Julie 2026 (UTC) </bdi> <!-- Message sent by User:DreamRimmer@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> : Kan iemand vir my sê wat Abstrakte Wikipedia is? Of word ek nou te oud? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 12:34, 24 Julie 2026 (UTC) ::Weet ook nie, maar volgens google: Abstrakte Wikipedia is 'n Wikimedia-projek wat Wikifunksies en Wikidata gebruik om 'n taalonafhanklike weergawe van Wikipedia te skep. Dit het ten doel om inhoud in enige natuurlike taal te genereer om artikels oor kleiner taaluitgawes uit te brei. ::'''Die kernkomponente is''' ::* Wikidata wat die gestruktureerde kerndata- en kennisbasis verskaf en ::* Wikifunksies wat kode en funksies verskaf om abstrakte data in mensleesbare sinne te omskep. ::Die taalonafhanklikheid laat gebruikers toe om artikellogika te skep en te onderhou sonder om dit aan 'n enkele gesproke taal te koppel. ::'''Die projekdoelwitte is''' ::* taalgelykheid, aangesien kleiner taalwiki's bygestaan word om hul artikeltellings vinnig te laat groei, en ::* globale reikwydte aangesien mense bemagtig word om kennis in hul moedertaal te lees en mee te deel. ::[[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 14:00, 24 Julie 2026 (UTC) == Inligtingskas Vliegtuigenjins == Gemeenskap, kan enige van die slimmer jongmane asb. vir ons ''Infobox aero engine'' vertaal? Ook, het ons die ekwivalent van ''Infobox sportsperson''? Ek word graag bederf... Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 16:36, 28 Julie 2026 (UTC) == Help met kassie, asb. == Kan iemand my asb. help om {{sj|Inligtingskas Planeet}} reg te maak? Ek het net "symbol" ondertoe geskuif, en nou gee hy snaakse goed by elke planeetkassie. Dankie! [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 23:32, 30 Julie 2026 (UTC) :Sien die tweede reël in [[Makemake]]. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 23:35, 30 Julie 2026 (UTC) 5n0bb5vpxzzkazgjjif23s1l63d3yp3 2920414 2920375 2026-07-31T06:39:54Z Aliwal2012 39067 maandelikse argief van Geselshoekie afgetrek 2920414 wikitext text/x-wiki __NEWSECTIONLINK__ __NOINDEX__ {{spring ondertoe}} [[Lêer:Perde by Glen Reenenkamp, Golden Gate NP (1).jpg|duimnael|links|320px|Dis naweek! Kom ry die mak perde by die asemrowende [[Golden Gate-Hoogland- Nasionale Park]]!]]<!-- [[Lêer:Vandalenjaeger 01.jpg|duimnael|260px|links|'n Versoek aan al die admins: help ons asseblief om vandalisme uit te roei!]] [[Lêer:Jessica isn't getting involved in this discussion.jpg|duimnael|links|230px|Kom praat met ons op die Geselshoekie, ons kuier lekker saam!]] [[Lêer:Ceratotherium simum Kruger Park 02.JPG|duimnael|260px|links|'n Witrenoster in 2003.]] [[Lêer:Rooibokram KNP suide.JPG|duimnael|220px|links|Aliwal2012 sê: "Dis beter om in die [[Krugerwildtuin]] as op kantoor te wees!" 'n Rooibokram in 2011 in die suide.]] --> <div style="background:#f9f9f9; border:1px solid #aaaaaa; clear:right; float:right; font-size:90%; margin:1em 0 1em 1em; padding:1em; width:20em;"> <big>'''Sien ook:'''</big> * [[Wikipedia:Welkom nuwelinge]] wat veral op nuwelinge gemik is. * [[Wikipedia:Gebruikersportaal]] vir nuttige skakels vir alle gebruikers. * [[Wikipediabespreking:Geselshoekie]] vir bespreking oor die toekoms van hierdie bladsy. * [[/Taalforum/]] vir besprekings oor taalprobleme. Die juiste terme, spellings ensomeer. <center>'''Verdere hulp:'''<br /></center> Vir volledige hulp, riglyne en beleid (algemeen en spesifiek), raadpleeg gerus die * [[:en:Wikipedia:Community Portal|Engelse ''Community Portal'']], * [[:nl:Wikipedia:Gebruikersportaal|Nederlandse Gebruikersportaal]] en * [[:m:|Meta Wikipedia]]. </div> {{Argiefboks|14 | argief1 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2006|2004+05+06]] | argief2 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2007|2007+08+09]] | argief3 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2010+2011|2010+11]] | argief4 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2012|2012]] | argief5 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2013|2013+14+15]] | argief6 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2016|2016]] | argief7 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2017|2017]] | argief8 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2018|2018]] | argief9 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2019|2019]] | argief10 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2020|2020]] | argief11 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2021+2022+2023|2021+22+23]] | argief12 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2024|2024]] | argief13 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2025|2025]] | argief14 = [[Wikipedia:Geselshoekie/Argief2026|2026]] }} '''Welkom''' by die Afrikaanse Wikipedia se algemene geselshoekie. Enigiemand is welkom om deel te neem aan die besprekings hier: '''onderteken asseblief u besprekings''' deur <nowiki>~~~~</nowiki> te tik, of die "Handtekening met datum"-ikoon ([[Lêer:button sig.png|Handtekening met datum|link=]]) te kies op die redigeringskieslys. Ou besprekings word na die '''argief''' geskuif (sien die navigasiekas regs). As u 'n gesprek wil voortsit wat reeds in die argief is, word aanbeveel dat u die betrokke dele uitknip en hier plak. Hierdie blad is vir algemene besprekings, besprekings omtrent 'n spesifieke artikel kan op daardie artikel se besprekingsblad begin word; sodoende kan dit ook deur toekomstige bydraers en redigeerders gelees word. Vir die jongste nuus van WikimediaZA, besoek gerus ons [https://www.facebook.com/groups/231160206984566 Facebook bladsy], word lid van die [http://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo/wikipedia-af Afrikaanse poslys] of besoek ons [http://wikimedia.org.za/wiki/Tuisblad_in_Afrikaans Tuisblad in Afrikaans] <div class="plainlinks"><center>'''>>> [//af.wikipedia.org/w/wiki.phtml?title=Wikipedia:Geselshoekie&action=edit&section=new Voeg 'n nuwe onderwerp by] <<<'''</center></div> == Afrikaanse Wikipedia op die Radio == 'n Woord van dank aan professor [[Gerhard van Huyssteen]], wat vandag die Wikipedia-praatjie op [[Overvaal Stereo]] behartig het. Sy entoesiasme vir die Afrikaanse Wikipedia en die wyse waarop hy die waarde van die projek beklemtoon het, het ongetwyfeld by baie gebruikers en luisteraars aanklank gevind. Veral sy beklemtoning dat die Afrikaanse Wikipedia 'n gemeenskapsprojek is wat tot voordeel van alle Afrikaanssprekendes strek – van toevallige lesers en studente tot aktiewe bydraers – was besonder bemoedigend. Openbare gesprekke soos hierdie help om die sigbaarheid van die Afrikaanse Wikipedia te vergroot, nuwe bydraers aan te moedig en waardering te skep vir die duisende ure se vrywillige werk wat in die opbou van hierdie kennisbron belê word. Opregte dank aan professor Van Huyssteen vir sy tyd, sy ondersteuning en sy positiewe ambassadeurskap vir die Afrikaanse Wikipedia. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 09:18, 30 Junie 2026 (UTC) :Is die prof besig om ons van agter af aan te moedig by sy Engelse universiteit, of het hy ook 'n af.wiki-rekening? My broer het sy seun na Potch gestuur menend dat hy daar nog Afrikaans gaan kry, en toe ons die oë uitvee is dit alles Engels. Dis deel van die rede hoekom ek nou meestal Afrikaans skryf. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 12:47, 1 Julie 2026 (UTC) ::Hy is inderdaad 'n gebruiker hier; [[Gebruiker:Geebee100]] [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 13:58, 1 Julie 2026 (UTC) == Besoeke vir Junie == Gemeenskap, die besoeke vir April, Mei en Junie is 2,334; 2,303 en 2,205 miljoen respektiewelik. Ek het verwag dat Junie se besoeke amper by die 3 miljoen sou draai gesien in die lig van die Sokker-Wêreldbeker vir 2026 en die feit dat daar die afgelope 2 maande soveel artikels oor sokkerspelers geskep is. Miskien gaan Juliemaand beter lyk. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 18:28, 1 Julie 2026 (UTC) :Ons moenie ons te veel blindstaar teen die "User"-syfers nie. As ons kyk na "Automatic" is dit duidelik meer mense gebruik ChatGPT en Google Gemini. En glo my, dikwels is Automatic tien keer meer as 'n enkele User-getal. Elke keer wanneer iemand 'n onderwerp opper of aanroer skraap 'n paar GPU's oor 'n paar Wikipedia-artikels. En wat ek ook ervaar het (vandaar dat mens byna mikroskopies spesifiek moet skryf of selfs die arme lesers met konteks moet oorlaai) - ons liewe rekenaars som op. Maar mens wil weet: maar "wat as dit?" of "wat as dat?" Dit raak soos 'n mikroskoop waar jy net al hoe meer inzoem. Nou in die regte wêreld het jy dieselfde sprinkaan onder 'n dekglas, maar dit lyk bietjie baie anders onder my speelgoed-mikroskoop as die elektronmikroskoop. En ons weet wat gebeur as KI inzoem: hy raai. Hy gorrel. Hy weet nie van sy gat af nie, maar sy programmering is so geskryf om 'n antwoord gedwonge te moet gee, of rekonstrueer met broodkrummels. Hy sal nooit erken: "ons weet nog nie".[[Gebruiker:Suidpunt|Suidpunt]] ([[Gebruikerbespreking:Suidpunt|kontak]]) 07:22, 6 Julie 2026 (UTC) :: Dit verklaar hoekom die meeste besoekers volgens hierdie statistieke uit die VSA kom. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 14:19, 6 Julie 2026 (UTC) :::Ek sien dit anders om. Ons moet ons glad nie bekommer oor die outomatiese verkeer nie. (Botte, KI en soekenjinspinnekoppe). Dit sal mettertyd massief toeneem, veral omdat een draaiboek wat een persoon in 'n dag kan skryf, meer verkeer kan genereer as wat 'n mens ooit natuurlik op sy eie sou kon doen. Sien: [[:en:Dead Internet theory]]. :::Die feit dat baie gebruikers hul Wikipedia-inhoud deur KI-opsommings kry, is meestal nie hul eie keuse nie, aangesien baie soekenjins dit in elk geval by verstek doen. :::En boonop, daardie mense wat tevrede is met 'n KI-opsomming sonder om die bladsy eintlik te lees, is in elk geval nie ons teikengehoor nie. Hulle sou nooit 'n hele Wikipedia-artikel lees nie. :::Ons is hier om diegene te bedien wat werklik wil lees en leer. Laat ons dus die verstandelose robotte en mense ignoreer en aangaan soos ons nog altyd gedoen het. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 18:10, 6 Julie 2026 (UTC) == Maandelikse sintaksfoute == Hier is die nuutste: https://checkwiki.toolforge.org/cgi-bin/checkwiki.cgi?project=afwiki&view=project Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 18:58, 2 Julie 2026 (UTC) :Ek het probeer werk maak van die foute, maar kon nie hond haaraf maak nie! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 20:03, 6 Julie 2026 (UTC) == Kategorie:Flora van Suid-Afrika == Gemeenskap, juig saam met my! Hierdie kategorie het die 10,000 artikel mylpaal bereik! Dankie prof. [[Braam van Wyk]] vir die foto's! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 10:35, 8 Julie 2026 (UTC) :Uitstekend behalwe vir 'n sekere outoriteit se swak oordeel en bemoeisiekheid wat ek sou ignoreer. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 20:35, 8 Julie 2026 (UTC) == Seedier-voortplanting == In Engels vind ek die term "broadcast spawning", wat beteken dat seediere, bv. visse, uitwendig voortplant/bevrug word deur die sperm- of eierselle in water te laat drywe, waar dié gameetselle mekaar lukraak danksy hul getalsterkte ontmoet. Mens kry ook "benthic spawning" en ander. In my beperkte dierkunde-bronne (nie bewus van 'n Afrikaanse dierkundewoordeboek) vind ek nie 'n Afrikaanse ekwivalent nie, en vertaal dit voorlopig as "uitsaai-kuitskieting". As daar 'n beter Afrikaanse woord hiervoor bestaan, hoor ek graag. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 20:31, 8 Julie 2026 (UTC) :Ook gewonder: as mens die woord [[akwakultuur]] beskou, wat is dit presies? 'n "Boerdery" kan 'n praktyk of proses wees, of selfs die fisiese plek plus gewas waar bv. graan verbou word. 'n Akwakultuur (as die lidwoord toepaslik is) kan dan benewens die proses, praktyk of metode, ook miskien die "plaas", "boerdery", óf die versameling van tenks of damme wees waar waterdiere verbou word. En ek gebruik eerder die woord "verbou" as "kweek", want ek dink jy kweek sampioene of plante, en nie seediere nie. As jy kweek het jy 'n kwekery. In 'n petriebakkie kan jy 'n kultuur propageer. Enige kommentaar welkom. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 07:17, 9 Julie 2026 (UTC) :: EK het dit na een van my taalkundige vrinne verwys... Nou wag ons! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 08:04, 9 Julie 2026 (UTC) ::: Van dr. [[Mariëtta Alberts]] ''Uitsaaikuit.. by seediere die nieseksuele gelyktydige vrystelling van eierselle deur wyfie en spermselle deur mannetjie''. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 10:10, 9 Julie 2026 (UTC) :::: Die WAT kan ook nie help nie. EK het 'n boodskap na die [[SAIAB]] gestuur. Kom ons kyk... Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 13:30, 9 Julie 2026 (UTC) ::::: Om met die SAIAB te probeer gesels is 'n ander storie.... Ek het uiteindelik met 'n Dr. Suzanne Redelinghuys gesels. Sy sal kyk wat sy kan doen. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 13:54, 9 Julie 2026 (UTC) : Dr. Mariëtta Alberts stel voor julle gebruik ''kuituitsaaiing''. Ek ken die woorde: ''...die harders skiet kuit...''. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 13:54, 9 Julie 2026 (UTC) ::Al die bg. help, dankie! [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 14:08, 9 Julie 2026 (UTC) == Swem in Suid-Afrika == Gemeenskap, ek sien 'n gebruiker het nou 'n duisternis eksterne skakels in [[Swem in Suid-Afrika|bogenoemde artikels]] geplaas. Myns insiens laat ons dit nie toe nie, is ek reg? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 11:18, 9 Julie 2026 (UTC) : Die gebruik is om slegs skakels na bestaande artikels in die Afrikaanse Wikipedia te plaas en nie na ander tale Wiki artikels of eksterne webblaaie nie. Dink van die nuwe skakels in hierdie artikel sou miskien werk as bronne maar moet dan volgens die Wikipedia konvensies geformateer word. Daar is ook 'n eksterne skakel afdeling onder aan die artikel wat gebruik kan word om meer skakels na omvattende bronne op ander webwerwe te plaas. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 11:41, 9 Julie 2026 (UTC) ::Daar is altyd 'n uitsondering op die reël - sien die plasing wat ek 'n paar minute gelede op hierdie bladsy gemaak het. [[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 17:27, 13 Julie 2026 (UTC) :::Wat ek gesien het, was 'n reeks swak uitgevoerde verwysings (kaal URL-skakels) en 'n paar skakels na ander Wikipedia's. Ek stem nie saam dat hulle verwyder moet word nie. Die kaal URL's moet behoorlik as verwysings geformateer word, terwyl die skakels na ander Wikipedia's geformateer moet word met behulp van Sjabloon:Intertaalskakels.[[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 17:38, 13 Julie 2026 (UTC) ::::Stem saam met Martin - die URL'e lyk soos verwysings. Skakels na anderstalige wikis mag spaarsamig gebruik word m.b.v. die sjabloon {{ss|ill}}. Sien bv. die Engelse artikel [[:en:Pepin the Short]]. Hulle gebruik {{ss|ill}} om na {{Ill|Frankiese Interregnum|fr|Interrègne franc}} te skakel, waarskynlik omdat die gebruiker voel dit gaan jare vat voor die Engelse Wikipedia 'n artikel daaroor kry, en 'n leser wat Frans verstaan of weet hoe om 'n vertaler te gebruik, kan daarby baat deur na die Franse artikel verwys te word. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 18:46, 13 Julie 2026 (UTC) :::::Die alternatief vir die gebruik van die {{ss|ill}}-sjabloon is om 'n saadjie te skep wat 'n behoorlike inligtingsboks bevat en behoorlik in Wikidata geïndekseer is. Dit sal die leser basiese inligting gee en hulle in staat stel om dieper in die onderwerp te delf in die taal van hul keuse. [[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 18:03, 14 Julie 2026 (UTC) == Onderwatervaartuig == Is dit nodig om so 'n lang naam te gebruik? Watse opsies het ons volgens die kenners? Ek voel "dompeltuig" sal werk, want dompel kan in hierdie konteks net onderwater beteken, en tuig beteken jy ry in hom, of dit bevat instrumente vir 'n missie. Dus "Titan-dompeltuig"? Nietemin, net 'n voorstel. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 09:34, 13 Julie 2026 (UTC) :Toe ek op die skool was ('n half-eeu gelede), was dit altyd 'n "duikboot". In die [[:nl:Onderzeeboot|Nederlanse Wikipedia]], skryf hulle "Een '''onderzeeboot''', '''onderzeeër''' of vroeger '''duikboot''', is een vaartuig dat zich onder water kan voortbewegen." [[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 17:23, 13 Julie 2026 (UTC) ::In verband met die ''Titan''-tuig gebruik Netwerk24 onderwatervaartuig,[https://www.netwerk24.com/nuus/internasionaal/tydlyn-van-gebeure-toe-titan-verdwyn-20230621][https://www.netwerk24.com/nuus/internasionaal/nog-wrakstukke-oorskot-gevind-na-dodelike-titan-ekspedisie-20231011][https://www.netwerk24.com/nuus/internasionaal/titan-wonderwerk-as-hulle-lewend-gevind-word-20230621] dompelduikboot,[https://www.netwerk24.com/nuus/internasionaal/titan-vervaardiger-staak-alle-ekspedisies-20230706] dompeltuig[https://www.netwerk24.com/nuus/internasionaal/titan-vervaardiger-staak-alle-ekspedisies-20230706][https://www.netwerk24.com/huisgenoot/nuus/titan-diepseeramp-waar-het-alles-so-verskriklik-verkeerd-geloop-20230630] en onderwatertuig [https://www.netwerk24.com/nuus/internasionaal/titan-soos-titanic-gesink-deur-arrogansie-20230625][https://www.netwerk24.com/nuus/internasionaal/waarskuwings-oor-veiligheid-van-titan-glo-geignoreer-20230623]. In [https://www.netwerk24.com/nuus/internasionaal/titan-wonderwerk-as-hulle-lewend-gevind-word-20230621 hierdie artikel] van 21 Junie 2023 verwys hulle daarna as 'n duikboot, maar ek vermoed dit is verkeerd en dit was voor hulle die terminologie uitgeklaar het. ChatGPT sê 'n duikboot is 'n selfstandige vaartuig wat vir lang tydperke onafhanklik onderwater kan bly terwyl tuie soos die ''Titan'' afhanklik is van 'n "moederskip" en slegs beperkte lewensondersteunende voorraad het en gewoonlik vir korter tydperke as duikbote onderwater kan bly. ''Maroela Media'' verwys ook na die ''Titan'' as 'n dompeltuig.[https://maroelamedia.co.za/nuus/wereld/oceangate-staak-alle-ekspedisies/]. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 18:36, 13 Julie 2026 (UTC) :::Dankie vir al die bostaande. Het gedink dat "Titan-onderwatervaartuig-inploffing" nogal lank is. Tensy iemand beswaar maak sal ek dit miskien later skuif na "Titan-dompeltuig-inploffing". [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 21:09, 18 Julie 2026 (UTC) == Ons vriend BurgertB == Gemeenskap, neem kennis dat ons vriend [[Gebruiker:BurgertB]] tans in die hospitaal is. Ons sê sterkte vir hom en wens die beste toe. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 20:02, 13 Julie 2026 (UTC) :Sterkte Burgert, ek hoop nie dis te ernstig nie! Beterskap! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 08:00, 15 Julie 2026 (UTC) ::Hi Burgert, hoop dit gaan al beter, ons dink aan jou. Sterkte. Laat weet hoe dit gaan. [[Gebruiker:Thermofan|Thermofan]] ([[Gebruikerbespreking:Thermofan|kontak]]) 08:25, 21 Julie 2026 (UTC) == Jy het jou huiswerk gedoen... == ...as die Engelse Wikipedia sê dat van hulle artikels met 'n Afrikaanse (of Duitse artikel) uitgebrei kan word. Ek het onlangs twee voorbeelde rakende my sportartikels gesien: * [[:en:South Korea national rugby union team]] wat met hulp van beide die [[:af:Koreaanse nasionale rugbyspan|Afrikaanse voorbladartikel]] en die [[:de:Südkoreanische Rugby-Union-Nationalmannschaft|Duitse lesenswaardige artikel]] verbeter kan word. * [[:en:Tanzania national cricket team]] wat met hulp van die [[:de:Tansanische Cricket-Nationalmannschaft|nuwe Duitse lesenswaardige artikel]] (laas maand aangewys) verbeter kan word. Myns insiens is dit baie interessant dat die Afrikaanse en Duitse Wikipedia in beide krieket en rugby (hoegenaamd dié Engelse sportsoorte) deels beter artikels het as die Engelse Wikipedia. My doel was nog altyd om met artikels oor nasionale spanne en wêreldbekertoernooie die Engelse artikel te klop, nou word in die een of ander amptelik daarna verwys dat dit wel die geval is. Volgens my beskeie mening is dit die geval by die meeste artikels oor nasionale spanne, en hulle het in Afrikaans en Duits altyd dieselfde inhoud. Terloops, die Swahili-Wikipedia (Swahili is 'n ampstaal in Kenia, Rwanda, Tanzanië en Uganda) het nie een artikel oor nasionale krieket- of rugbyspanne nie. Tydens laasjaar se Wikimania in Nairobi wou ek 'n projek van stapel stuur om hulle ook te betrek, maar my versoek het nie geslaag nie (ek was nie daar nie). Hulle het wel artikels soos [[:sw:Steve Tikolo]] waar ek met 'n inligtingskas kon help, maar hulle het nie iets soos [[:sw:Timu ya kriketi ya Kenya]] ([[Keniaanse nasionale krieketspan]]) nie. Gemeenskap, dit is wat van my sportartikels vir die Afrikaanse Wikipedia (en Duitse ook) kan bied en myns insiens is dit een van baie moontlikhede om Afrikaans volstoom te ondersteun: '''met kwaliteit bo kwantiteit'''. Daarmee kan ons veral lesers lok, dink ek. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 20:45, 13 Julie 2026 (UTC) :In die kol. Weens die druk op Afrikaanse onderwys-instellings moet daar aanlyn-aktiwiteit oor 'n alternatiewe en breë front wees. Die wiki-artikels oor gewilde onderwerpe plaas terminologie in die volksmond, en is beleggings in die taaltoekoms. 'n Leserspubliek wat meer lees, meer krities lees en meer in feite belangstel sal wel ook help. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 21:09, 18 Julie 2026 (UTC) == Maria == Kan iemand asb. vir my die artikel "Maria Boleyn" skep sodat ek kan sien of ek dit op hierdie gemors van 'n app kan doen - die app waarop ek glo geblokkeer is? Hoe is dit moontlik? - Burgert [[Spesiaal:Bydraes/&#126;2026-40485-20|&#126;2026-40485-20]] ([[Gebruikerbespreking:&#126;2026-40485-20|talk]]) 04:46, 20 Julie 2026 (UTC) ::{{ping|Rooiratel}}, enige raad hier? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 06:07, 20 Julie 2026 (UTC) :::Bedoel jy die Selfoon app? Dit werk net so 'n klein bietjie vir my, soms... maar ek vermy dit soos die pes vir bydraes. [[Gebruiker:Thermofan|Thermofan]] ([[Gebruikerbespreking:Thermofan|kontak]]) 08:38, 20 Julie 2026 (UTC) == [[Wikipedia:Bladsyverwydering]] == Admins, daar is 'n bietjie werk. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 05:55, 21 Julie 2026 (UTC) [[Lêer:Radio Overberg Advertensie 29 Julie 2026.jpg|duimnael|met Jimmy Wales]] == Wikimania 2026 == As ‘n ontvanger van ‘n beurs van [[Wikimedia ZA]], is ek in Parys om [[Wikimania]] 2026 in [[Parys]] by te woon. My eerste Wikimania. Vandag was die voorkonferensie vir gebruikers met spesiale regte wat inderdaad weereens die omvang van aktiwiteite binne Wikimedia onder aandag bring. Mens kan uiteraard ook aanlyn verskeie van die sessies van more bywoon deur te registreer op die Wikimania 2026 blad. Die weeklikse radio inset by [[Overvaal Stereo]] is ook vandag van die byeenkoms gedoen. ‘n Volledige verslag van Wikimedia 2026 sal na afloop van die konferensie gedoen word. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 19:48, 21 Julie 2026 (UTC) : Ek is ook hier. Uiteindelik [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ontmoet. [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 15:26, 22 Julie 2026 (UTC) ::Lekker julle manne, geniet dit terdeë! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 18:02, 22 Julie 2026 (UTC) ::: Ja, dis goed om Dumbassman uiteindelik te ontmoet. Ek het ook twee Duitse gebruikers raakgeloop wat al artikels op die Afrikaanse Wikipedia geskep het. Die een wat oorspronklik van Suid-Afrika kom, het aangedui hy mag weer betrokke word. Ek het hom sterk aangemoedig. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 20:34, 22 Julie 2026 (UTC) {{uitkeep}} Oesjaar, is jy nie weg Frankryk toe vir Wikimania 2026 nie? [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 06:50, 21 Julie 2026 (UTC) : Nee ongelukkig nie. As pensioenaris met inkomste van R0.00 per maand kon ek nie die Schengen Visa bekostig nie, my bakkie het dringend instandhouding vereis. So werk dit maar. Groete. [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 06:58, 21 Julie 2026 (UTC) ::Jammer om te hoor, miskien kan jy nog virtueel aanbied? Sopas self ook R11750 vir my Mercedes se diens moes uithaal! Groete tuis, [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 07:54, 21 Julie 2026 (UTC) ::: [[Gebruiker:Discott]] bied namens my aan. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 08:02, 21 Julie 2026 (UTC) :::: "Gebruiker Discott het 'n uitstekende 5 minute aanbieding "''Rooting for Knowledge: Why we need a Wiki-Botanist Action Group Today'' aangebied oor die werk wat op die Afrikaanse Wikipedia gedoen word deur gebruiker Oesjaar en Prof van Wyk. Lyk of die vraag beantwoord gaan word, aangesien dit aanleiding gegee het tot die begin van werk om 'n Wiki Biodiversiteit ontmoeting voor die opkomende [[Internasionale Botaniese Kongres]] in 2029 in [[Kaapstad]] aan te bied. Die Afrikaanse Wikipedia het 'n globale inpak. Puik werk Oesjaar en Prof van Wyk. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 21:00, 25 Julie 2026 (UTC) == RFC oor KI-gegenereerde inhoud in Commons (en ter plaatse) == Soos op 23 Junie hier genoem, is Commons nog besig om uit te werk wat hulle presies wil hê wat beelde betref wat deur KI geskep is. Hulle is veral versigtig vir beelde wat werklike mense uitbeeld, selfs as dié historiese figure is, waar etiese oorwegings (soos persoonsregte) effektief geen rol speel nie. Ook hou hulle nie daarvan in enige wetenskaplike aanwending nie. Sulke beelde noem hulle spekulatief, ensomeer, en wil nie valse inligting die wêreld instuur nie. Ook beskou sommige persone daar KI-beelde as opvoedkundig waardeloos, en byna enige menslike poging as baie beter. Ons het natuurlik talle artikels aangaande historiese figure waar die uitbeelding volkome spekulatief is, soos [[Plautus]] en baie ander, alhoewel dan nie KI nie. By die Commons-bespreking word gemeld: :"Groot getalle beelde wat nie die werklikheid weerspieël nie, word [op commons] opgelaai. Wanneer 'n minderwaardige KI-beeld in 'n artikel ingevoeg word, ontmoedig dit werklike fotograwe en grafiese kunstenaars om beelde te skep, omdat hulle meer geneig is om 'n beeld te skep vir 'n artikel wat geen illustrasie het nie. Hierdie opdatering vereis dat sommige KI-inhoud as sodanig in-beeld gemerk word. Hierdie opdatering redaksioneer andersins nié projekte buite Commons nie. Commons het geen voorneme om ander projekte te redaksioneer nie, ons wil net verseker dat óns nie bydra tot die waninligting van die publiek nie." Die kwessie dus: af.wiki moet nog besluit wat ons plaaslike beleid is, want wikimedia gaan nie aan ons voorskryf nie.<br> :a) Word <u>oplaai</u> van KI-beelde hier op af.wiki toegelaat, benewens waar dit KI-konsepte self illustreer?<br> :b) Word dit toegelaat waar dit werklike mense illustreer? Hier dink mens bv. aan gevalle waar ons 'n vae foto of illustrasie het, wat deur KI in 'n meer realistiese of gekleurde portret (maar met onafwendbare spekulatiewe elemente) omskep kan word.<br> :c) Word KI-beelde enigsins in artikels toegelaat?<br> Op en.wiki word dit oorwegend nie toegelaat nie. Ons moet ook in ag neem, dat selfs indien dit nie in ons artikels toegelaat word nie, dit steeds vir die publiek en private webwerwe nuttig mag wees. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 10:31, 22 Julie 2026 (UTC) ::Ek verstaan... Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 10:35, 22 Julie 2026 (UTC) :::Vandag ‘n Wikimania 2026 paneelbespreking oor [[Kunsmatige intelligensie|KI]] binne die Wiki-omgewing bygewoon. Beide die potensiële bedreigings en moontlike voordele daarvan, is deur die paneellede geopper. Selfs oor die idee van ‘n aanvanklike sentrale beleid daaroor of gedesentraliseerde benadering, was daar nie eenstemmigheid nie. Aangesien daar konsensus was dat dit ‘n realiteit is wat hanteer sal moet word, gaan gesprekvoering voort en hopelik gaan meer duidelike riglyne in dié verband ontwikkel word. :::Ek gaan poog om ‘n oog op die verwikkelinge te hou en wat ons in die interim selfs in die Afrikaanse Wikipedia kan begin bespreek. Meer as een paneellid het daarop gewys dat selfs in van die groot Wikipedia’s daar nog nie voldoende kennis is oor wat werklik die implikasies van KI is nie. [[Jimmy Wales]] het ook indirek daarna verwys in sy openingstoespraak. Wikipedia se rol in die era van [[groot taalmodel]]le kan self nog belangriker word, in sy toespraak ‘n optimistiese toon oor die toekoms van Wikipedia en sê dat die dood van Wikipedia al van die begin af voorspel is, dit nog steeds van krag tot krag sal gaan. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 20:21, 22 Julie 2026 (UTC) == Gebruiker:Elmarie Waltman == Gemeenskap, dit is vir my 'n plesier om julle voor te stel aan [[Gebruiker:Elmarie Waltman|Elmarie]]. Sy het ingestem om ons te help met Admin werk, meer hieroor later. Sy gaan ook deel van die Radiospan wees. Welkom hier by ons Elmarie. Onthou, hierdie klomp ou toppies hier betrokke se blaf is erger as hulle byt! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 08:46, 24 Julie 2026 (UTC) :Hoe lekker lag ek nou! Dankie Deon, hoop om die Wikipedia naam op al die platforms hoog te hou. [[Gebruiker:Elmarie Waltman|Elmarie Waltman]] ([[Gebruikerbespreking:Elmarie Waltman|kontak]]) 09:02, 24 Julie 2026 (UTC) ::Baie welkom Elmarie, ons hoop jy geniet jou tyd hier terdeë! Sien uit na jou bydrae. Groete, [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 09:48, 24 Julie 2026 (UTC) ::: Welkom Elmarie, geniet dit! [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 10:36, 25 Julie 2026 (UTC) == Versoek om kommentaar oor die toekoms van Abstrakte Wikipedia == <bdi lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Julle word uitgenooi om jul mening te lug in 'n [[:m:Requests for comment/The future of Abstract Wikipedia|versoek om kommentaar oor die toekoms van Abstrakte Wikipedia]]. {{Int:Feedback-thanks-title}} [[:m:User:Kowal2701|Kowal2701]] ([[:m:User talk:Kowal2701|talk]]) 12:24, 24 Julie 2026 (UTC) </bdi> <!-- Message sent by User:DreamRimmer@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> : Kan iemand vir my sê wat Abstrakte Wikipedia is? Of word ek nou te oud? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 12:34, 24 Julie 2026 (UTC) ::Weet ook nie, maar volgens google: Abstrakte Wikipedia is 'n Wikimedia-projek wat Wikifunksies en Wikidata gebruik om 'n taalonafhanklike weergawe van Wikipedia te skep. Dit het ten doel om inhoud in enige natuurlike taal te genereer om artikels oor kleiner taaluitgawes uit te brei. ::'''Die kernkomponente is''' ::* Wikidata wat die gestruktureerde kerndata- en kennisbasis verskaf en ::* Wikifunksies wat kode en funksies verskaf om abstrakte data in mensleesbare sinne te omskep. ::Die taalonafhanklikheid laat gebruikers toe om artikellogika te skep en te onderhou sonder om dit aan 'n enkele gesproke taal te koppel. ::'''Die projekdoelwitte is''' ::* taalgelykheid, aangesien kleiner taalwiki's bygestaan word om hul artikeltellings vinnig te laat groei, en ::* globale reikwydte aangesien mense bemagtig word om kennis in hul moedertaal te lees en mee te deel. ::[[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 14:00, 24 Julie 2026 (UTC) == Inligtingskas Vliegtuigenjins == Gemeenskap, kan enige van die slimmer jongmane asb. vir ons ''Infobox aero engine'' vertaal? Ook, het ons die ekwivalent van ''Infobox sportsperson''? Ek word graag bederf... Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 16:36, 28 Julie 2026 (UTC) == Help met kassie, asb. == Kan iemand my asb. help om {{sj|Inligtingskas Planeet}} reg te maak? Ek het net "symbol" ondertoe geskuif, en nou gee hy snaakse goed by elke planeetkassie. Dankie! [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 23:32, 30 Julie 2026 (UTC) :Sien die tweede reël in [[Makemake]]. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 23:35, 30 Julie 2026 (UTC) myw4vxcr37mhef3sdzbnz9lkehfgnzf 0 5665 2920275 2623676 2026-07-30T12:33:15Z Aliwal2012 39067 /* Eksterne skakels */ 2920275 wikitext text/x-wiki '''Kriptografie''' (vanuit [[Grieks]] ''kryptòs'', "Weggesteek", en ''gràphein'', "om te skryf") is tradisioneel, die studie van tegnieke om [[inligting]] vanaf die normale leesbare formaat na 'n formaat om te skakel wat vir ongewenste partye wat mag toegang verkry tot die kommunikasiekanaal, onverstaanbaar te maak. Verder word gepoog om dit so moeilik as moontlik te maak om te ontsyfer sonder die geheime kennis ([[Sleutel (slot)|sleutel]]) wat as invoer tot die ontsyferings[[algoritme]] dien. In die verlede is kriptografie ingespan om [[geheimhouding]] tydens strategies belangrike kommunikasie te verseker (tipies kommunikasie van [[spioen]]e, militêre leiers, en diplomate). In die laaste paar dekades van die 20^ste eeu het die toepassing van kriptografie uitgebrei na die versekering van ander partye se identiteit soos met digitale handtekeninge en digitale kontant. Verder is kriptografie meer en meer ingespan om burgerlikes se privaatheid te beskerm. Dikwels is die tegnologie ingebou in die [[infrastruktuur]] vir rekenaar- en telekommunikasie en is die gebruikers nie eers bewus van die gebruik daarvan nie. Kripto-analise is die studieveld wat hom bemoei met die metodes om kriptografie te ontsyfer. Kripto-analise en kriptografie word dikwels saam gegroepeer onder die omvattende term '''kriptologie''' wat dus al die fasette van die vakgebied beslaan. In praktyk word "kriptografie" egter ook gebruik wanneer daar na dié vakgebied in sy geheel verwys word. Kriptografie is 'n [[interdissiplinêre]] vak wat ontleen uit vele ander studievelde. Voor die ontstaan van rekenaars was dit gewoonlik nou verbind met [[taalkunde]]. Deesdae het die klem na die tegniese aspekte van die [[wiskunde]] verskuif, veral getalleteorie, [[inligtingsteorie]], berekende kompleksiteit, [[statistiek]] en [[diskrete wiskunde]]. Verwante studievelde is steganografie &mdash; die studie van die verbloeming van die bestaan van 'n [[boodskap]], waar daar gekonsentreer word op tegnieke om die bestaan van boodskappe te versteek eerder as om ''inhoud'' te verander (bv. ''microdots'', of onsigbare ink &mdash; en verkeersanalise, wat die analise van kommunikasiepatrone, om geheime inligting te ontsyfer, behels. == Terminologie == Die oorspronklike inligting wat beskerm moet word deur kriptografie word ''klare teks'' ([[Engels]]: ''plaintext'') genoem. Versluiering (Engels:Encryption) is die proses om die ''klare teks'' na 'n onleesbare vorm ook ''syferteks'' of soms ''syfergram'' genoem, om te skakel. ''Ontsyfering'' ''(Engels:Decryption)'' is die omgekeerde proses wat dan die omskakeling van die ''syferteks'' na ''klare teks'' toe, behels. 'n Syferkode is die [[algoritme]] vir ''versluiering'' en ontsyfering. Die syferkode word normaalweg deur 'n sleutel beheer &mdash; 'n geheime stukkie inligting wat bepaal hoe die syferteks geskep word. Die ''protokol'' spesifiseer die besonderhede van hoe die syferkodes gebruik moet word om die taak te verrig. In alledaagse taal word 'n geheime "kode" en "syferkodes" dikwels in 'n sinonieme verband gebruik. In kriptografie het die term egter 'n spesiale tegniese betekenis: 'n Geheime [[kode]] is 'n metode wat gebruik word in klassieke kriptografie waar kodewoorde die ''klare teks'' vervang (bv. "Lekker braai" vervang "Val aan met eerste lig"). Klassieke ''syferkode'' vervang of herrangskik individuele ''letters'' volgens 'n algoritme (bv. "val aan met eerste lig" word nou "bsd vvd ssf klarde ddo" deur vervanging). Die geheime inligting in 'n kode word gespesifiseer deur 'n kodeboek. == Kripto-analise == 'n Kripto-analis kan as die natuurlike vyand van die Kriptograaf gesien word. Die rolle is egter aanvullend aangesien dit nodig is om kripto-analise te verstaan om veilige kriptografie te kan skep. Daar bestaan 'n wye verskeidenheid kripto-analitiese aanvalsmetodes: 'n Belangrike onderskeid wat getref kan word draai rondom watter kennis die aanvaller kan bekom en wat hy kan doen om meer geheime inligting te verkry, bv. het die kripto-analis toegang tot die syferteks? Het hy of kan hy van die ''gewone teks'' raai? Kan hy ''kies'' om ''klare teks'' te laat versluier volgens dieselfde algoritme en sodoende die wiskundige verband tussen die ''gewone teks'' en ''syferteks'' vas te stel? Indien 'n kriptografiese stelsel 'n sleutel of sleutelwoord gebruik is dit vatbaar vir 'n uitgebreide soektog metode en is tipies die swakste skakel in sodanige stelsels. == Geskiedenis van kriptografie == Kriptografie het 'n lang en kleurvolle geskiedenis. Die vroegste vorms van [[geheimskrif]] het slegs 'n pen en papier vereis. Vroeg in die twintigste eeu is verskeie masjiene ontwerp om die versluiering van inligting moontlik te maak wat rotortipe masjiene soos die bekende [[Enigma-masjien]] wat in die [[Tweede Wêreldoorlog]] gebruik is, insluit. Die syferkode wat deur hierdie tipe masjiene teweeg gebring is, het kripto-analise baie ingewikkelder gemaak. Die Enigma se kode is byvoorbeeld eers ontsyfer na 'n intensiewe poging en nadat 'n masjien gekonfiskeer is. Met die aanvang van digitale rekenaars en elektronika, kon baie komplekse syferkodes geïmplementeer word. Omdat rekenaars met binêre kombinasies werk en nie slegs afhanklik is van die 26 letters van die alfabet wat tipes in die meganiese syfermasjiene gebruik is nie, bied die syferkode meer weerstand teen kripto-analitiese aanvalle. Uitgebreide akademiese navorsing na moderne kriptografie het eers onlangs begin &mdash; Die algemene publiek het eers begin deelneem met die spesifikasie van die DES en die ontwikkeling van die RSA. Groot vooruitgang op die vakgebied het sedertdien plaasgevind en vandag is kriptografie 'n tegnologie waarop miljoene mense staatmaak vir kommunikasie op die [[internet]] asook [[selfoon|selfone]]. == Sien ook == * [[:en:Topics in cryptography]] &mdash; 'n analitiese lys van artikels en terme. * [[:en:Books on cryptography]] &mdash; 'n geannoteerde lys van voorgestelde lesings. * [[:en:List of cryptographers]] &mdash; 'n geannoteerde lys van kriptograwe. * [[:en:List of important publications in computer science#Cryptography|Belangrike publikasies in kriptografie]] &mdash; kriptografie-artikels in rekenaarwetenskap. * [[:en:List of cryptography topics]] &mdash; 'n alfabetiese lys van kriptografie artikels. * [[Kodespreker]] == Eksterne skakels == * [http://www.tcs.hut.fi/~helger/crypto/ Helger's kriptografie riglyne] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040210212414/http://www.tcs.hut.fi/~helger/crypto/ |date=10 Februarie 2004}} * [http://www.rsasecurity.com/rsalabs/faq/index.html RSA Laboratories' Feite en vrae oor vandag se kriptografie] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040401123210/http://www.rsasecurity.com/rsalabs/faq/index.html |date= 1 April 2004}} elementêre dekking * [http://www.mindspring.com/~schlafly/crypto/faq.htm sci.crypt mini-Feite en vrae (meer onlangs)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040423165953/http://www.mindspring.com/~schlafly/crypto/faq.htm |date=23 April 2004}} * [http://home.ecn.ab.ca/~jsavard/crypto/jscrypt.htm Savard's woordelys] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040402055610/http://home.ecn.ab.ca/~jsavard/crypto/jscrypt.htm |date= 2 April 2004}} 'n uitgebreide en gedetailleerde oorsig van die geskiedenis van kriptografie met 'n klem op kripto-toestelle * [http://www.cryptool.org Oopbronprojek CrypTool] - Volledige opvoedkundige hulpmiddel oor kriptografie en kriptanalise, vryware. {{Normdata}} [[Kategorie:Kriptografie]] [[Kategorie:Toegepaste wiskunde]] 4rsrrd46199g50tsedse4mvd7vccuwt 0 10171 2920417 2871676 2026-07-31T06:56:21Z Aliwal2012 39067 verwyder oormaat skakels 2920417 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Persoon | naam = Jakob | bynaam = Bybelse persoon | beeld = Rembrandt - Jacob Wrestling with the Angel - Google Art Project.jpg | beeldbeskrywing = | onderskrif = ''Jakob worstel met die engel'', skildery deur [[Rembrandt van Rijn]], 1889 | geboortenaam = | geboortedatum = | geboorteplek = | dood_datum = | sterfteplek = | ouers = [[Isak]] (vader)<br />[[Rebekka]] (moeder) | titel = | nasionaliteit = | beroep = | ander = | bekend = | salaris = | termyn = | voorganger = | opvolger = | eerbewyse = | party = | godsdiens = | huweliksmaat = | kinders = 12 seuns (twaalf stamme van Israel)<br />Dina (enigste dogter) | webblad = | handtekening = }} {{Inligtingskas Heilige |naam=Jakob/Israel |geboortedatum= |geboorteplek= |sterftedatum= |sterfteplek= |feesdag= |vereer_in=[[Judaïsme]], [[Christendom]], [[Islam]], [[Baha’i]]-geloof |beeld=Jacob (Israel).jpg |beeldgrootte=200px |byskrif=[[Russies-Ortodokse Kerk|Russies-Ortodokse]] [[ikoon]] van Sint Jakob, 18de-euse (Ikonostase) by die [[Kizji]]-[[klooster]] in [[Rusland]] |titels= |saligverklaringsdatum = |saligverklaringplek = |saligverklaar_deur = |heiligverklaringsdatum = |heiligverklaringsplek = |heiligverklaring_deur = |attribute= |beskermheilige= |pelgrimsoord=[[Grot van die Patriarge]], [[Hebron]] |onderdrukkingsdatum= |onderdrukking_deur= |omstredenhede= |gebed= }} [[Lêer:Palestine Hebron Cave of the Patriarchs.jpg|duimnael|Die [[Grot van die Patriarge]] in [[Hebron]], waar Jakob ook volgens tradisie begrawe is.]] '''Jakob''' ([[Hebreeus]]: יַעֲקֹב, ''Ja'akow'', {{Audio|Yaakov.ogg|luister}}; [[Grieks]]: Ἰακώβ, ''Iakṓb''; ook [[Israel]] genoem) is in die [[Bybel|Hebreeuse Bybel]] en [[Ou Testament]] die derde [[aartsvaders|aartsvader]], die kleinseun van [[Abraham]], asook die seun van [[Isak]] en Rebekka. Die nageslag van sy twaalf seuns was die twaalf stamme van Israel. Hy was dus die stamvader van die [[Israeliete]]. Die [[Bybel]]boek [[Genesis|Beresjiet/Genesis]] beskryf in hoofstukke 25 tot 50 sy volledige lewensgeskiedenis. Jakob se tweelingbroer Esau is net voor hom gebore, maar Jakob het tydens die geboorte aan Esau se hakskeen vasgehou, wat die eersgeboortereg in gedrang gebring het en die rede is waarom hy die naam Jakob gekry het. Die Hebreeuse woord vir hakskeen is ''akef''. Die Hebreeuse woord vir bedrieg is ''akof'', wat ooreenstem met die laaste vier letters van Jakob se naam. Dit is daarom dat Esau sêː "Hy word tereg Jakob genoem." nadat Jakob vir Isak bedrieg het om die seën te kry. Alhoewel Esau dus bestem was om sy pa Isak op te volg, het [[God]] ([[JHWH]]/[[Allah]]) vroeër reeds bekend gemaak dat Jakob die opvolger sou wees, wat toe ook bewaarheid is, want Jakob het later Esau se eersgeboortereg by hom geruil vir 'n pot lensiesop, op 'n dag toe Esau doodmoeg uit die veld teruggekeer het. Toe Isak al oud en blind was wou hy 'n seën oor sy oudste seun uitspreek en het hy Esau gestuur om vir hom wildsvleis te bring en geseën te word. Terwyl hy weg was het Jakob homself as Esau voorgedoen en het hy toe op bedrieglike wyse die eersgeboreneseën van Isak gekry. Dit het Esau so kwaad gemaak dat Jakob na sy oom Laban in [[Harran]] in [[Mesopotamië]] moes vlug. Op pad daarheen het Jakob 'n droom gehad waarin hy engele teen 'n leer sien op- en afklim het en het die Here die land [[Kanaän]] aan hom en sy nageslag beloof; Jakob noem toe die plek "Bet-El", wat "Huis van God" beteken. In Mesopotamië moes Jakob sewe jaar vir sy oom Laban werk om met sy dogter te trou. Laban gee toe sy oudste dogter Lea, maar Jakob wou met [[Ragel]], die ander dogter, trou. Lea het sagte oë gehad, maar Ragel was mooi gebou en beeldskoon. 'n Week later het hy met Ragel getrou, maar hy moes toe nog sewe jaar vir haar werk. [[Lêer:Jacob Wrestles with the Angel (89394819).jpg|duimnael|''Jakob worstel met die engel'', skildery deur [[Gustave Doré]].]] Ná twintig jaar is hy terug na [[Kanaän]] met baie vee. Heelwat daarvan wou hy as geskenk aan sy broer Esau gee omdat hy onseker was oor die ontvangs wat hy sou kry. Toe hy by die Jabbokrivier aankom en al sy familie, slawe en vee reeds deur die [[drif]] was, was hy huiwerig om self oor te gaan en het hy eers alleen langs die rivier oornag. Gedurende die nag was hy die hele nag lank in 'n stoeigeveg met iemand betrokke. Jakob het die geveg gewen en het daarop aangedring dat hy geseën word en het toe die naam [[Israel]] gekry. Die naam is 'n samestelling van "stryd voer" en "God". Jakob het die plek [[Pniël]] genoem – dit beteken "aangesig van God" (Genesis 32). Van toe af staan Jakob se nageslag bekend as die [[Israeliete]] en is hulle geassosieer met die naam Israel. Jakob het twaalf seuns en een dogter gehad. Hy het vir Josef voorgetrek en dit het die ander so jaloers gemaak dat hulle hom aan slawehandelaars verkoop het wat hom na [[Egipte]] geneem het. Josef was baie suksesvol in Egipte en het tot onderkoning gestyg. Tydens 'n hongersnood het Josef se broers Egipte besoek omdat daar graan was. Hy het hulle vertel wie hy was. Daarna het Jakob met al sy familie en besittings na Egipte verhuis. Jakob is in Egipte oorlede maar het laat blyk dat hy in Kanaän begrawe wou word. Jakob se seuns van Lea was Ruben, Simeon, Levi, Juda, Issaskar en Sebulon. Die seuns van Ragel was Josef en Benjamin. Die seuns van Ragel se persoonlike slavin Bilha was Dan en Naftali. Die seuns van Lea se persoonlike slavin Silpa was Gad en Aser. Jakob se twaalf seuns was van oud na jonk: # [[Ruben]] # [[Simeon]] # [[Levi]] # [[Juda]] # [[Dan (persoon)|Dan]] # [[Náftali]] # [[Gad]] # [[Aser]] # [[Issaskar]] # [[Sebulon]] # [[Josef (aartsvader)|Josef]] # [[Benjamin]] Jakob het een dogter gehad: * [[Dina (Bybel)|Dina]] == Sien ook == * [[Jakob in Islam]] * [[Lys van persone in die Bybel]] == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie|Jacob|Jakob}} * {{en}} {{cite web|url=http://www.jewishencyclopedia.com/articles/8383-jacob|title=Jacob|publisher=Jewish Encyclopedia|accessdate=26 Junie 2023}} * {{en}} {{cite web|url=https://www.britannica.com/biography/Jacob-Hebrew-patriarch|title=Jacob|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=26 Junie 2023}} {{Profete van Islam}} {{Normdata}} [[Kategorie:Bybelse mense in Islam]] [[Kategorie:Heiliges in die Christendom]] [[Kategorie:Profete van Islam]] [[Kategorie:Stamvaders uit die Hebreeuse Bybel]] [[Kategorie:Stamvaders uit die Ou Testament]] glxh2bsonuo6odmnbyhr8o9i1i8jshp 0 19984 2920458 2897538 2026-07-31T08:11:02Z ~2026-42587-65 211930 /*Die nuwe hoof is gewysig */ 2920458 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Skool |naam = Helpmekaar Kollege |inheemse naam = |logo = Wapen_HelpMekaar.png |onderskrif = |leuse = ''Komaan'' |gestig = 1921 |gesluit = |tipe = Privaat |hoof = Mev. Jana Theron |adjunkhoof = |stigter = |personeel = 100 |leerlinge = 1450 |grade =8-12 |adres = Empire Rd & Melle St, Johannesburg, 2001 |stad = Johannesburg |provinsie = [[Gauteng]] |land = Suid-Afrika |kleure = {{Kleurkas|#592728}} {{Kleurkas|#F5C501}} {{Kleurkas|#FFFFFF}} |koshuise = William Nicol |jaarboek = |koerant = [https://www.helpieflitse.com/ Helpie-Flitse] |webblad = [http://www.helpmekaar.co.za/ Tuisblad] |Huise=Empire {{Kleurkas|#F5C501}} Melle {{Kleurkas|#592728}} Smuts {{Kleurkas|#FFFFFF}}}} '''Helpmekaar Kollege''' is 'n [[Afrikaans|Afrikaanse]] privaat hoërskool in die voorstad [[Braamfontein]] in [[Johannesburg]]. Sowat 1400 leerders gaan tans hier skool.<ref>{{cite web|url=http://www.helpmekaar.co.za |title= Helpmekaar Webwerf }} </ref> Dit was die eerste Afrikaanse privaat hoërskool in [[Suid-Afrika]]. Helpmekaar het drie "Huise": Empire (genoem na Empireweg), Melle (genoem na Mellestraat) en Smuts (genoem na Jan Smutsweg) - die drie strate wat die skool omring. Helpmekaar was die eerste Afrikaanse hoërskool in Johannesburg. == Geskiedenis == [[Lêer:Hettie Dreyer 11.jpg|duimnael|links|Piet Dreyer by die Helpmekaar Kollege in 1963. Piet was in standerd sewe en 14 jaar oud.]] Helpmekaar het begin as '''Hoërskool Helpmekaar''' in 1921. Die skool is vier jaar lank in nie-permanente geboue gehuisves, totdat die huidige skoolgebou in September 1925 voltooi en in gebruik geneem is. [[Lêer:Blue_plaque_help_mekaar.jpg|duimnael|links]] In 1941 het die meisieskool, '''Hoër Meisieskool Helpmekaar''', vanaf die '''Hoër Seunskool Helpmekaar''' geskei. In 1993 privatiseer die skool en smelt die seuns en meisies weer saam, om Helpmekaar-kollege te vorm - die eerste Afrikaanse privaat hoërskool in die land. In 2025 was die jaarlikse skoolgeld R101 860, betaalbaar in 11 maandelikse paaiemente van R9 260 of eenmalig R R96 700. == Kampus == Helpmekaar is geleë in Parktown, Johannesburg op die hoek van Mellestraat en Empireweg. Die skool bestaan uit die hoofgebou, die Towers, die terasse, die Westeklasse en DI Hub (Digitale Innovasie Hub). Buiten dit het die skool ook 'n rugbyveld, drie tennisbane/netbalbane, twee sale, 'n swembad, 'n Odeon, 'n kondisioneringsentrum en 'n koshuis. [[Universiteit van die Witwatersrand|Wits-Universiteit]] se sportgronde word gebruik. == Kurrikulum == Helpmekaar volg die IEB kurrikulum<ref>{{cite web |url=http://www.ieb.co.za/School/schoolsthatwriteieb.php#3 |title=IEB Geregistreerde skole |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20180721064822/http://www.ieb.co.za/School/schoolsthatwriteieb.php#3 |archive-date=21 Julie 2018 |url-status=dead |df=dmy-all |access-date=16 Januarie 2012 }}</ref> en lewer tans ook ander akademiese geleenthede waaronder die SAT (''Standardised Aptitude Tests'') - 'n Amerikaanse kollegetoelatingseksamen. Vakke wat aangebied word sluit in: {{Div col|colwidth=30em}} * Afrikaans Eerste Taal * Engels Eerste Taal * Engels Eerste Addisionele Taal * Gevorderde Afrikaans * Gevorderde Engels * Wiskunde * Wiskundige geletterdheid * Gevorderde Wiskunde * Lewensoriëntering * Lewenswetenskap * Aardrykskunde * Geskiedenis * Rekeningkunde * Besigheidstudies * Ekonomie * Inligtingstegnologie * Toerisme * Spaans * Duits * Frans * Musiek * Visuele kunste * Drama * Ingenieursgrafika en -ontwerp * Tegniese tekeninge {{Div col end}} == Beroemde Helpies == * [[Hannah Borthwick]], aktrise * [[Kate Borthwick]], musikant, sanger, aktrise * [[Mimi Coertse]], operasangeres * [[Deon Coetzee]], akteur * [[Eon de Vos]], akteur, aanbieder, vlieënier * [[Marianne Fassler]] (Van der Wat), modeontwerper * [[Tertia Flemming]], kampvegter vir beter bejaardesorg * [[Odile Harington]], geheime militêre agent * [[Barrie Hough]], skrywer * [[Marius Kloppers]], ekonoom * [[Dawie Kriel]], klassikus * [[Ben Kruger]], akteur * [[Gert Potgieter]], sanger * [[Harald Richter]], operasanger, akteur, media eienaar * [[P.J. Schoeman]], skrywer * [[Rika Sennett]], aktrise, televisie aanbieder * [[Min Shaw]], sangeres * [[Christiaan Gerhardus Snyman]], HUB van Instituut vir Munisipale Tesouriers ==Lees ook== *[[Helpmekaar Studiefonds]] == Verwysings == {{Verwysings}} {{Koördinate|26|11|21|S|28|2|6|O|region:ZA_type:landmark|aansig=titel}} [[Kategorie:Geboue en strukture in Johannesburg]] [[Kategorie:Skole in Gauteng]] l4oqmxam2ogdlaxfjy7hu5i4dffo4um 0 25283 2920386 2915689 2026-07-31T04:49:30Z UrsusMaritimus13 184343 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:3|0|0 */ 2920386 wikitext text/x-wiki [[Image:Marshal Tito during the Second World War in Yugoslavia, May 1944.jpg|duimnael|325px|regs|Partisane en [[Josip Broz Tito]] tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]] in [[Joego-Slawië]].]] Die '''Joego-Slawiese Partisane''',<ref name=curtis>{{cite book|last=Curtis|first=Glenn E.|title=Yugoslavia: A Country Study|publisher=Library of Congress|year=1992|page=[https://archive.org/details/yugoslaviacountr00curt/page/39 39]|isbn=978-0-8444-0735-7|url=https://archive.org/details/yugoslaviacountr00curt/page/39}}</ref> amptelik die '''Nasionale Bevrydingsleer en Partisaanafdelings van Joego-Slawië'''<ref>{{cite book|last=Trifunovska|first=Snežana|title=Yugoslavia Through Documents:From Its Creation to Its Dissolution|publisher=Martinus Nijhoff Publishers|year=1994| page=209|isbn=978-0-7923-2670-0}}</ref> (dikwels verkort tot die '''Nasionale Bevrydingsleër'''), was tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]] die [[Kommunisme|kommunisties]] geleide antifascistiese weerstand teen die [[Spilmoondhede]] (hoofsaaklik [[Nazi-Duitsland]]) in die besette [[Joego-Slawië]]. Dit is gelei deur [[Josip Broz Tito]]<ref name="Dennison I. Rusinow 1978, p. 2">{{Cite book|last=Rusinow|first=Dennison I.|title=The Yugoslav experiment 1948–1974|publisher=University of California Press|year=1978|page=2|isbn=978-0-520-03730-4}}</ref> en word beskou as [[Europa]] se doeltreffendste weerstandsbeweging teen die Spilmoondhede tydens die oorlog.<ref name="JJR2013_OxfordPress">Jeffreys-Jones, R. (2013): ''In Spies We Trust: The Story of Western Intelligence'', Oxford University Press, {{ISBN|9780199580972}}, [https://books.google.com/books?id=3gK7e8LpXvcC&pg=PA87 p. 87]</ref><ref name="AS_2005">Adams, Simon (2005): ''The Balkans'', Black Rabbit Books, {{ISBN|9781583406038}}, [https://books.google.com/books?id=Cmm4J2Ug4o8C&pg=PA1981 p. 1981]</ref> Dit was met sy ontstaan oorwegend 'n [[Guerrilla-oorlogvoering|guerrillamag]], maar het tot 'n groot vegmag ontwikkel wat later in die oorlog in konvensionele oorlogvoering betrokke was, met ongeveer 650&nbsp;000 lede in laat 1944 wat in vier veldmagte en 52 afdelings georganiseer is. Die hoofdoelwitte van die Partisane was die bevryding van Joego-Slawië van die besettingsmagte en die skepping van 'n federale, multi-etniese sosialistiese staat. Die Partisane is georganiseer op die inisiatief van Tito ná die Spilmoondhede se inval van Joego-Slawië in April 1941 en het 'n aktiewe guerrillaveldtog begin ná [[Operasie Barbarossa|Duitsland se inval in die Sowjetunie]] in Junie. 'n Groot opstand is in Julie van daardie jaar begin, waarby Draža Mihailović se [[Chetniks]] later aangesluit het; dit het gelei tot die stigting van die kortstondige Republiek Užice. Die Spilmoondhede het in reaksie 'n reeks offensiewe teen die Partisane geloods, maar kon nie die hoogs mobiele Partisane en hulle leiers heeltemal vernietig nie. Teen laat 1943 het die Geallieerdes hulle steun van Mihailović na Tito verskuif toe die omvang van die Chetniks se samewerking duidelik word, en die Partisane het amptelike erkenning ontvang by die Teheran-konferensie. In die herfs van 1944 het die Partisane en die Sowjetse [[Rooi Leër]] [[Belgrado]] bevry ná die Belgrado-offensief. Teen die einde van die oorlog het die Partisane beheer oor die hele land sowel as [[Triëst]] en [[Karintië]] verkry. Ná die oorlog is die Partisane herorganiseer in die gewapende mag van die nuutgestigte, sosialistiese Federale Volksrepubliek Joego-Slawië. ==Doelwitte== [[Beeld:Zgrabimo oružje svi.jpg|thumb|200px|links|''Neem julle wapens op, almal!'': 'n Partisaanse propagandaplakkaat.]] Een van twee doelwitte van die beweging, wat die militêre vleuel was van die Verenige Nasionale Bevrydingsfront-koalisie (VNBF), gelei deur die Kommunistiese Party van Joego-Slawië (KPJ)<ref name="Sharon Fisher 2006, p. 27">{{Cite book|last=Fisher|first=Sharon|title=Political change in post-Communist Slovakia and Croatia: from nationalist to Europeanist|publisher=Palgrave Macmillan|year=2006|page=27|isbn=978-1-4039-7286-6}}</ref> en verteenwoordig deur die Antifascistiese Raad vir die Nasionale Bevryding van Joego-Slawië (AFRBJ), die Joego-Slawiese oorlogstydse beraadslagende vergadering, was om teen die besettingsmagte te veg. Totdat Britse voorsienings in 1944 in beduidende hoeveelhede begin arriveer het, was die besetters die enigste bron van wapens.{{sfn|Davidson|1946|loc=[https://znaci.org/00001/3_1_2.htm 1.2 Contact]}} Die ander doelwit was om 'n federale, multi-etniese, kommunistiese staat in Joego-Slawië te skep.{{sfn|Tomasevich|2001|p=96}} Om dit te bereik, het die KPJ probeer spreek tot al die etniese groepe binne Joego-Slawië deur die regte van elke groep te bewaar. Die doelwitte van die mededingende weerstandsbeweging, die Chetniks, was die behoud van die Joego-Slawiese monargie, die versekering van die veiligheid van etniese [[Serwië|Serwiese]] bevolkings{{sfn|Milazzo|1975|pp=30–31}}{{sfn|Roberts|1973|p=48}} en die vestiging van 'n Groot Serwië{{sfn|Tomasevich|1975|pp=166–178}} deur middel van die etniese suiwering van nie-Serwiese mense uit gebiede wat hulle as regmatig en histories Serwies beskou het.<ref name="Banac 1996 p143">{{harvnb|Banac|1996|p=43}}: "Van die somer van 1941 af het die Chetniks al hoe groter beheer oor Serwiese opstandelinge gekry en het hulle wreedaardige misdade teen Moslems van oostelike [[Bosnië-Herzegowina]] gepleeg. Moslems se kele is gewoonlik afgesny en hulle lyke in die waterweë gegooi. Chetnik-dokumente het gepraat van die vasbeslotenheid "om Bosnië te suiwer van enigiets wat nie as Serwies beskou word nie". Dit is moeilik om te raam hoeveel Moslems in dié oorspronklike etniese suiwering omgekom het, maar dit kan gereken word as tienduisende."</ref>{{sfn|Hirsch|2002|p=76}}{{sfn|Mulaj|2008|p=71}}{{sfn|Velikonja|2003|p=166}} Die betrekkinge tussen die twee bewegings was van die begin af ongemaklik, maar van Oktober 1941 af het dit in 'n volskaalse konflik ontaard. Vir die Chetniks het Tito se pan-etniese beleid anti-Serwies gelyk, terwyl die Chetniks se rojalisme 'n abominasie vir die kommuniste was.<ref name="BBC - History - World Wars: Partisans: War in the Balkans 1941 - 1945">{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/history/worldwars/wwtwo/partisan_fighters_01.shtml|title=Partisans: War in the Balkans 1941–1945|publisher=BBC|access-date=19 November 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111128065207/http://www.bbc.co.uk/history/worldwars/wwtwo/partisan_fighters_01.shtml|archive-date=28 November 2011|url-status=live|df=dmy-all}}</ref> In die vroeë deel van die oorlog het Partisaanse magte oorwegend uit Serwiese mense bestaan. In dié tyd moes die name van [[Moslems]]e en [[Kroate|Kroatiese]] bevelvoerders verander word om hulle teen hulle oorwegend Serwiese kollegas te beskerm.<ref name="Pinson1996">{{cite book|author=Mark Pinson|title=The Muslims of Bosnia-Herzegovina: Their Historic Development from the Middle Ages to the Dissolution of Yugoslavia|url=https://books.google.com/books?id=Yl3TAkJmztYC&pg=PA143|access-date=2 October 2013|year=1996|publisher=Harvard CMES|isbn=978-0-932885-12-8|pages=143, 144}}</ref> Na die Duitse terugval vanweë die Sowjet-Bulgaarse offensief in die herfs van 1944 in Serwië, [[Noord-Masedonië]] en [[Kosovo]] het die opkommandering van [[Serwiërs]], Masedoniërs en Kosovaarse [[Albanese]] aansienlik toegeneem. Teen die einde van 1944 het die totale magte van die Partisane 650&nbsp;000 manne en vroue beloop en is dit georganiseer in vier veldmagte en 52 afdelings, wat in konvensionele oorlogvoering betrokke was.<ref name=perica>{{cite book|last=Perica|first=Vjekoslav| title=Balkan Idols: Religion and Nationalism in Yugoslav States|publisher=[[Oxford University Press]]|year=2004|page=96|isbn=978-0-19-517429-8}}</ref> Teen April 1945 het die Partisane meer as 800&nbsp;000 beloop. ==Agtergrond en oorsprong== [[Beeld:Stjepan Stevo Filipović.jpg|thumb|200px|Die Partisaanvegter Stjepan Filipović skree sekondes voor sy teregstelling deur 'n Serwiese staatswageenheid in die besette Joego-Slawië: "Die dood aan fascisme; vryheid vir die volk!" Dié woorde het hierna die slagspreuk van die Partisane geword.]] Op 6 April 1941 is die Koninkryk Joego-Slawië van alle kante binnegedring deur die Spilmoondhede, hoofsaaklik deur [[Nazi-Duitsland|Duitse]], maar ook [[Italië|Italiaanse]], [[Hongarye|Hongaarse]] en [[Bulgarye|Bulgaarse]] magte. Gedurende die inval is [[Belgrado]] gebombardeer deur die ''[[Luftwaffe]]''. Die inval het net meer as tien dae geduur, en het geëindig met die onvoorwaardelike oorgawe van die Joego-Slawiese leër op 17 April. Behalwe dat die leër hopeloos onderbewapen was in vergelyking met die ''[[Wehrmacht]]'', het dit probeer om alle grense te verdedig, maar slegs daarin geslaag om die beperkte hulpbronne dun oor die hele front te versprei.{{sfn|Tomasevich|1975|pp=64–70}} Die terme van die oorgawe was uiters streng en die Spilmoondhede het begin om Joego-Slawië op te deel. Duitsland het die noordelike deel van Drava Banovina (rofweg die moderne [[Slowenië]]) beset,<ref name=britannica2>{{cite web|url=http://www.britannica.com/eb/topic-1413183/Independent-State-of-Croatia|title=Independent State of Croatia|year=2010|publisher=Encyclopædia Britannica Online|access-date=15 February 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20080412145432/http://www.britannica.com/eb/topic-1413183/Independent-State-of-Croatia|archive-date=12 April 2008|url-status=live|df=dmy-all}}</ref> terwyl direkte militêre besetting van 'n oorblywende Serwiese gebied gehandhaaf is met 'n marionetregering.{{sfn|Kroener|Müller|Umbreit|2000|p=94}}{{sfn|Tomasevich|2001|p=78}} Die Onafhanklike Staat Kroasië (NDH) is onder Duitse leiding gestig, wat oor 'n groot deel van die huidige [[Kroasië]] gestrek het en ook die hele gebied van die moderne [[Bosnië en Herzegowina]] en die Syrmia-streek van die moderne [[Serwië]] ingesluit het. [[Benito Mussolini]] se Italië het die oorblywende deel van Drava Banovina beset (geannekseer en herdoop tot die provinsie [[Ljubljana]]), 'n groot deel van Zeta Banovina en groot dele van die [[Dalmasië|Dalmatiese]] kusstreek (sowel as byna al sy [[Adriatiese See|Adriatiese]] eilande). Dit het ook beheer oor die nuutgestigte Italiaanse goewerneurskap van [[Montenegro]] verkry. Hongarye het die Hongaarse Derde Leër gestuur en ook dele beset. Bulgarye het intussen byna die hele Masedonië geannekseer, sowel as klein gebiede in die ooste van Serwië en Kosovo.{{sfn|Tomasevich|2001|pp=61–63}} Die verbrokkeling van Joego-Slawië, die stigting van die NDH, die Italiaanse goewerneurskap van Montenegro en die anneksasies van Joego-Slawiëse gebiede deur die verskeie Spilmoondhede was onverenigbaar met die [[internasionale reg]] wat destyds in werking was. <ref>{{cite web|url=http://www.icrc.org/ihl.nsf/COM/380-600054?OpenDocument|title=Commentary on Convention (IV) relative to the Protection of Civilian Persons in Time of War, Part III Status and treatment of protected persons, Section III, Occupied territories, Article 47 Inviolability of Rights|year=1952|publisher=International Committee of the Red Cross, Geneva|access-date=26 December 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111107185619/http://www.icrc.org/ihl.nsf/COM/380-600054?OpenDocument|archive-date=7 November 2011|url-status=live|df=dmy-all}}</ref> [[Beeld:Josip Broz Tito Bihać 1942.jpg|thumb|links|160px|[[Josip Broz Tito]] in Bihać, 1942.]] Die besettingsmagte het sulke swaar laste op die plaaslike bevolking geplaas dat die Partisane nie net wye ondersteuning geniet het nie, maar vir baie die enigste oorlewingsopsie was. Vroeg in die besetting het Duitse magte mense sonder onderskeid gehang of geskiet, insluitend vroue, kinders en bejaardes, tot 100 plaaslike inwoners vir elke Duitse soldaat wat doodgemaak is.<ref>{{cite book |last=Glenny |first=Misha|page=485|date=1999 |title=The Balkans: Nationalism, War, and the Great Powers, 1804–1999}}</ref> Hoewel dié maatreëls vir die onderdrukking van kommunistiese geleide weerstand in alle Duitse besette gebiede gegeld het, is hulle slegs in Serwië streng toegepas.{{sfn|Tomasevich|2001|p=69}} Twee van die betekenisvolste gruweldade deur die Duitse magte was die slagting van 2&nbsp;000 burgerlikes in Kraljevo en 3&nbsp;000 in Kragujevac. Die formule van 100 gyselaars wat geskiet is vir elke Duitse soldaat wat doodgemaak is en 50 gyselaars vir elke gewonde Duitse soldaat, is in Februarie 1943 met die helfte verlaag en in die herfs van dié jaar beëindig.{{sfn|Tomasevich|2001|p=69}} Daarbenewens het Joego-Slawië 'n ineenstorting van wet en orde ervaar, met vegters wat deur die platteland geswerf en die bevolking geterroriseer het. Te midde van die relatiewe chaos wat ontstaan het, het die Kommunistiese Party van Joego-Slawië begin om antifascisme-faksies en politieke magte te organiseer en in 'n nasionale opstand te verenig. Die party, gelei deur Tito, is verbied ná sy betekenisvolle sukses in die naoorlogse Joego-Slawiese verkiesing en het daarna ondergronds gewerk. Tito het egter nie openlik opgetree sonder die ondersteuning van die [[USSR]] nie, en aangesien die [[Molotof-Ribbentrop-verdrag]] nog van krag was, was hy verplig om te wag.<ref>{{cite book |last1=Johnson |first1=Chalmers A. |title=Peasant Nationalism and Communist Power |date=1962 |publisher=Stanford University Press |location=Stanford, CA |page=166}}</ref><ref>{{cite book |last1=Beloff |first1=Nora |title=Tito's Flawed Legacy: Yugoslavia and the West since 1939 |date=2019 |publisher=Routledge |location=New York}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Swain |first1=Geoffrey R. |title=Tito: The Formation of a Disloyal Bolshevik |journal=International Review of Social History |date=1989 |volume=34 |issue=2 |pages=249, 261|doi=10.1017/S0020859000009251 }}</ref> ==Stigting en vroeë opstand== Gedurende die Aprilinval van Joego-Slawië was die leiers van die Kommunistiese Party in [[Zagreb]], saam met Tito. Ná 'n maand het hulle na [[Belgrado]] vertrek. Terwyl die [[Molotof-Ribbentrop-verdrag]] tussen Duitsland en die Sowjetunie van krag was, het die Kommuniste hulle van openlike konflik met die nuwe regime van die Onafhanklike Staat Kroasië weerhou. In dié eerste twee maande van besetting het hulle hulle ondergrondse netwerk uitgebrei en begin om wapens in te samel.{{sfn|Goldstein|1999|p=140}} Vroeg in Mei 1941 is 'n sogenaamde Mei-konsultasie van Kommunistiese Party-amptenare van oor die land in Zagreb gehou om die weerstand teen die besetters te organiseer. In Junie 1941 is 'n vergadering van die sentrale komitee van die KPJ gehou, waar besluit is om vir die opstand voor te berei.<ref>Davor Marijan, ''The May Deliberations of the Central Committee of the Communist Party of Yugoslavia'', Hrvatski institut za povijest, 2003, pp. 325–331, {{ISBN|953-6324-35-0}}</ref> [[Operasie Barbarossa]], die Spilmoondhede se inval in die Sowjetunie, het op 22 Junie 1941 begin.<ref name= higgins>{{cite book|title=Hitler and Russia|first=Trumbull|last=Higgins|publisher=The Macmillan Company|year=1966|pages=11–59, 98–151}}</ref> Die eerste Partisaanopstand het op dieselfde dag in Kroasië plaasgevind, toe 40 Kroatiese Kommuniste 'n opstand in die Brezovicawoud tussen Sisak en Zagreb geloods het, waar hulle die 1ste Sisak-Partisaanafdeling gestig het.<ref name="cohen94"/> Die eerste opstand wat deur Tito gelei is, het twee weke later in Serwië plaasgevind.<ref name="cohen94">[[#refCohen1996|Cohen 1996]], p. 94.</ref> Die KPJ het amptelik besluit om op 4 Julie 'n gewapende opstand te loods, 'n datum wat later Vegtersdag genoem is – 'n openbare vakansiedag in die Sosialistiese Federale Republiek Joego-Slawië. Ene Žikica Jovanović Španac het die eerste koeël van die veldtog op 7 Julie in die Bela Crkva-incident gevuur. [[Beeld:Partisan youth execution.jpg|thumb|240px|Sestien Partisaantieners met blinddoeke wag op teregstelling deur Duitse magte in Smederevska Palanka, 20 Augustus 1941.]] Die eerste Zagreb-Sesvete-Partisaangroep is in Julie 1941 in Dubrava, [[Zagreb]], gestig. In Augustus 1941 is sewe Partisaanafdelings in [[Dalmasië]] gestig om die opstand uit te brei. Op 26 Augustus 1941 is 21 lede van die 1ste Split-Partisaanafdeling deur 'n vuurpeloton tereggestel nadat hulle deur Italiaanse magte en die Ustaše, 'n Kroatiese fascistiese organisasie, gevang is.{{sfn|Kovač|Vojnović|1976|pp=367–372}}{{sfn|Kvesić|1960|pp=135–145}} Verskeie ander Partisaaneenhede is in die somer van 1941 gestig. 'n Opstand het in die somer in Serwië plaasgevind, gelei deur Tito, toe die Republiek Užice geskep is. Dit is egter teen Desember 1941 deur die Spilmoondhede verslaan, en steun vir die Partisane in Serwië het daarna afgeneem. Dit was 'n ander storie vir Serwiërs in Kroasië wat deur die Spilmoondhede beset is. Hulle het hulle tot die multi-etniese Partisane of die Serwiese rojalistiese Chetniks gewend.<ref name="Cohen 95">[[#refCohen1996|Cohen 1996]], p. 95.</ref> Die joernalis Tim Judah sê in die vroeë stadium van die oorlog het die aanvanklike oormag Serwiërs in die Partisane feitlik 'n Serwiese burgeroorlog begin.<ref>[[#refJudah2000|Judah 2000]], p. 119.</ref> 'n Soortgelyke burgeroorlog het in Kroasië ontstaan. In die gebied Bosnië en Herzegowina was die oorsaak van die Serwiese opstand die Ustaše-beleid van volksmoord op Serwiërs, deportasies en gedwonge bekerings,{{sfn|Tomasevich|2001|p=506}} soos elders in die NDH die geval was.{{sfn|Tomasevich|2001|p=412}}<ref name="Alonso&Kramer">{{cite book |last1=Alonso |first1=Miguel |last2=Kramer |first2=Alan |title=Fascist Warfare, 1922–1945: Aggression, Occupation, Annihilation |date=2019 |publisher=Springer Nature |isbn=978-3-03027-648-5 |page=253 |url=https://books.google.com/books?id=XXfADwAAQBAJ&pg=PA253 }}</ref> Weerstand teen die Kommunistiese leiers van die anti-Ustaše-opstand onder die Serwiërs van Bosnië het ook ontstaan in die vorm van die Chetnik-beweging en outonome groepe wat onder die bevel van Dragoljub Mihailović was.<ref>{{cite book |last1=Hoare |first1=Marko Attila |title=The Bosnian Muslims in the Second World War |date=2013 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19936-543-2 |page=10 |url=https://books.google.com/books?id=M4poAgAAQBAJ&pg=PA10}}</ref> Terwyl die Partisane onder Serwiese leierskap oop was vir lede van verskillende nasionaliteite, was dié in die Chetniks vyandiggesind teenoor Moslems en uitsluitlik Serwies. Die opstand in Bosnië en Herzegowina wat deur Serwiërs begin is, was op baie plekke vergeldingsaksies teen Moslems, met duisende van hulle wat doodgemaak is.<ref>{{cite book |last1=Redžić |first1=Enver |last2=Donia |first2=Robert |title=Bosnia and Herzegovina in the Second World War |date=2004 |publisher=Routledge |isbn=1135767351 |page=180}}</ref> 'n Opstand het in Junie 1941 in Herzegowina begin.<ref name="Alonso&Kramer" /> Op 27 Julie 1941 het 'n Partisaangeleide opstand in die gebiede Drvar en Bosansko Grahovo begin.{{sfn|Tomasevich|2001|p=506}} Dit was 'n gekoördineerde poging van albei kante van die Unarivier in die gebied van Suidoos-Lika en Suidwes-Bosanska, en het daarin geslaag om sleutel-NDH-gebiede onder rebellebeheer oor te dra.<ref name="Goldstein">{{cite book |last1=Goldstein |first1=Slavko |title=1941: The Year That Keeps Returning |date=2013 |publisher=New York Review of Books |isbn=978-1-59017-700-6 |page=158 |url=https://books.google.com/books?id=tPCrbVJNvWUC&pg=PA158}}</ref> Op 10 Augustus het die Partisane die Kopaonik-Partisaanafdeling se hoofkwartier op Stanulović, 'n bergdorp, gestig. Die gebied wat hulle beheer het, bestaande uit naburige dorpe, is die "Mynwerkersrepubliek" genoem en het 42 dae geduur. Die weerstandvegters het later formeel by die geledere van die Partisane aangesluit. Op die Stolice-konferensie van September 1941 is die gesamentlike naam "partisane" en die rooi ster as 'n identifikasiesimbool aangeneem vir alle vegters wat deur die Kommunistiese Party van Joego-Slawië gelei is. In 1941 het Partisaan-magte in [[Serwië en Montenegro]] ongeveer 55&nbsp;000 vegters gehad, maar net 4&nbsp;500 het daarin geslaag om na Bosnië te ontsnap.<ref name="Ramet2006">{{cite book|last=Ramet|first=Sabrina P.|title=The Three Yugoslavias: State-building and Legitimation, 1918–2005|url=https://books.google.com/books?id=FTw3lEqi2-oC&pg=PA152|year=2006|publisher=Indiana University Press|isbn=978-0-253-34656-8|page=153}}</ref> Op 21&nbsp;Desember 1941 het hulle die 1ste Proletariese Aanvalsbrigade gestig – die eerste gereelde militêre Partisaaneenheid wat in staat was om buite sy plaaslike gebied te opereer. In Desember 1942 het Partisaanafdelings amptelik saamgesmelt in die Nasionale Bevrydingsleër en Partisaanafdelings van Joego-Slawië (NOV i POJ) met 'n geskatte 236&nbsp;000 soldate.<ref name=time>{{cite magazine|url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,885272,00.html|title=Foreign News: Partisan Boom|date=3 January 1944|magazine=Time|access-date=15 February 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20090901165133/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,885272,00.html|archive-date=1 September 2009|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref> Die aantal Partisane uit Serwië sou afneem totdat die Partisaanbeweging in 1943 'n opbloei ervaar het deur die stryd teen die Spilmoondhede uit te brei.<ref>{{cite web|last=Hart|first=Stephen|title=BBC History|url=https://www.bbc.co.uk/history/worldwars/wwtwo/partisan_fighters_01.shtml#two|work=Partisans: War in the Balkans 1941 – 1945|publisher=BBC|access-date=12 April 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110128112138/http://www.bbc.co.uk/history/worldwars/wwtwo/partisan_fighters_01.shtml#two|archive-date=28 January 2011|url-status=live|df=dmy-all}}</ref> Die toename in die aantal Partisane in Serwië, soortgelyk aan ander republieke, het deels gekom as 'n reaksie op Tito se aanbod van amnestie op 17 Augustus 1944 aan alle samewerkers. Op daardie punt het tienduisende Chetniks na die Partisane oorgeloop. Die amnestie sou herhaal word ná die Duitse terugtrekking uit Belgrado op 21 November 1944 en op 15 Januarie 1945.<ref>[[#refCohen1996|Cohen 1996]], p. 61.</ref> ==Operasies== [[Beeld:Jugoslavija i Evropa maj 1943.jpg|thumb|220px|Gebiede onder beheer van die Kommunisteparty ("Bevryde gebiede", in helderpienk), Mei 1943.]] ===Weerstand=== Die Partisane het 'n [[guerrilla-oorlogvoering|guerrillaveldtog]] gevoer wat geleidelik toenemende vlakke van sukses en steun van die algemene bevolking geniet het, en daarin geslaag het om groot dele van Joego-Slawië se grondgebied te beheer. Dié gebiede is bestuur deur middel van die "volkskomitees" wat georganiseer is om as burgerlike regerings op te tree in gebiede van die land wat deur die Kommuniste beheer is. Partisaaneenhede het as 'n gereelde leër gewerk wat hoogs mobiel in die besette Joego-Slawië gebly het. Hulle het in aksies van weerstand betrokke geraak wat tot beduidende vergeldings teenoor burgers deur die Spilmoondhede gelei het.{{sfn|Martin|1946|p=174}} Die dood van burgers het die Chetniks ontmoedig, maar die Partisane is nie afgesit nie en het voortgegaan met weerstand wat die Spilmoonshede ontwrig het.{{sfn|Martin|1946|p=175}} ===Geallieerde steun=== [[Beeld:Royal Air Force- Italy,the Balkans and South-east Europe, 1942-1945. CNA3231.jpg|thumb|220px|'n Halifax-bomwerper van die Britse lugmag gelaai met houers met voorrade vir die Joego-Slawiese Partisane (1944-'45).]] [[Beeld:Partisans in liberated Novi Sad 1944.jpg|thumb|220px|Die 7de Vojvodina-brigade bevry [[Novi Sad]], 1944.]] Later in die konflik was die Partisane in staat om die morele, sowel as beperkte materiële, steun van die Westerse Geallieerdes te wen nadat laasgenoemde tydens die verloop van die oorlog militêre sendings na albei kante gestuur het om inligting in te samel.<ref>{{cite book|title=Tito|last=Barnett|first=Neil|year=2006|publisher=Haus Publishing|location=Londen|isbn=978-1-904950-31-8|pages=65–66}}</ref> Dit het eindelik gelei tot die ondergang van die Chetniks en hul verdoeming deur Tito se Partisane. 'n Verslag deur [[Winston Churchill]] bevat twee belangrike waarnemings. Die eerste is dat die Partisane dapper en aggressief was in die stryd teen die Duitse ''Wehrmacht'', en dat hulle beduidende verliese gely het en ondersteuning nodig gehad het. In September 1943 is brigadier-generaal Fitzroy Maclean op Churchill se versoek per valskerm na Tito se hoofkwartier naby Drvar gestuur om as 'n permanente, amptelike skakel met die Partisane te dien. Ná die Teheran-konferensie het die Geallieerdes die Partisane dus amptelike erkenning gegee as die wettige nasionale bevrydingsmag. Die Geallieerdes het later (onder die invloed en op voorstel van brigadier-generaal Maclean) die Balkan-lugmag daargestel met die doel om meer voorrade en taktiese lugondersteuning aan maarskalk Tito se Partisaanmagte te verskaf. ===Toename in aktiwiteit (1943-'45)=== Met die lugondersteuning van die Geallieerdes en hulp van die Rooi Leër het die Partisane in die tweede helfte van 1944 hul aandag toegespits op Serwië, wat relatief min gevegte gesien het sedert die val van die Republiek Užice in 1941. Op 20 Oktober het die Rooi Leër en die Partisane [[Belgrado]] bevry in 'n gesamentlike operasie bekend as die Belgrado-offensief. Teen die begin van die winter het die Partisane die hele oostelike helfte van Joego-Slawië beheer: Serwië, die sentrale deel van Masedonië en Montenegro, sowel as die Dalmatiese kus. In 1945 het die Partisane<ref name=perica/> die gewapende magte van die onafhanklike staat Kroasië en die ''Wehrmacht'' verslaan en aan die einde van die winter 'n moeisame deurbraak aan die Syrmia-front behaal. Hulle het [[Sarajevo]] begin April ingeneem en die res van die NDH en Slowenië in middel Mei. Ná die oorname van [[Rijeka]] en Istrië, wat voor die oorlog deel van Italië was, het hulle die Geallieerdes met twee dae na [[Triëst]] geklop.{{sfn|Roberts|1973|p=319}} Die laaste stryd van die Tweede Wêreldoorlog in Europa, die Slag van Poljana, is op 14-15 Mei 1945 tussen die Partisane en die terugvallende ''Wehrmacht'' en verraaiermagte by Poljana, in Karintië, geveg. ==Ná die oorlog== Die SFR Joego-Slawië was een van slegs twee Europese lande wat tydens die Tweede Wêreldoorlog grootliks deur sy eie magte bevry is. Hulle het beduidende hulp van die Sowjetunie ontvang tydens die bevryding van Serwië, en vanaf middel 1944 beduidende hulp van die Balkan-lughawe, maar voor 1944 slegs beperkte hulp, hoofsaaklik van die Britte. Aan die einde van die oorlog was daar geen buitelandse troepe wat op sy grondgebied gestasioneer was nie. Deels as gevolg daarvan het die land hom aan die begin van die [[Koue Oorlog]] in die middel van die twee kampe bevind. In 1947-'48 het die Sowjetunie probeer om gehoorsaamheid van Joego-Slawië af te dwing, hoofsaaklik oor [[buitelandse beleid]]. Dit het gelei tot die Tito-Stalin-splitsing en amper tot 'n gewapende konflik. 'n Periode van baie koue betrekkinge met die Sowjetunie het gevolg, waarna Amerika en Brittanje oorweeg het om Joego-Slawië na [[Navo]] te lok. Die situasie het egter in 1953 verander met die Triëst-krisis, 'n gespanne geskil tussen Joego-Slawië en die Westerse Geallieerdes oor die uiteindelike Joego-Slawiës-Italiaanse grens en met die versoening tussen Joego-Slawië en die Sowjetunie in 1956. Dié teenstrydige posisie aan die begin van die Koue Oorlog het ontwikkel tot die buitelandse beleid van ongebondenheid wat Joego-Slawië aktief bevorder het tot met sy ontbinding. ===Gruweldade=== Die Partisane het tydens en ná die oorlog massamoorde op burgerlikes uitgevoer.<ref>{{harvnb|Jonassohn|Björnson|1998|p=285}}</ref> Op 27&nbsp;Julie 1941 het Partisaangeleide eenhede sowat 100 Kroatiese burgers in Bosansko Grahovo en 300 in Trubar vermoor tydens die Drvar-opstand teen die NDH. Tussen 5 en 8&nbsp;September 1941 is sowat 1&nbsp;000 tot 3&nbsp;000 Moslem-burgers en soldate, insluitende 100 Kroate, deur die Partisaanse Drvar-brigade vermoor.{{sfn|Hoare|2006|pp=106–108}} 'n Aantal Partisaaneenhede, en die plaaslike bevolking in sommige gebiede, het in die onmiddellike naoorlogse tydperk betrokke geraak in massamoorde op oorlogsgevangenes en ander vermeende simpatiseerders van die Spilmoondhede, samewerkers en/of fasciste, sowel as hulle familielede. Die repatriasie van terugvallende kolomme van die gewapende magte van die Onafhanklike Staat van Kroasië en Chetnik-troepe, asook duisende burgers wat na Oostenryk onderweg was of teruggetrek het om aan Westerse Geallieerde magte oor te gee, het gelei tot die moord op tienduisende slagoffers.<ref name=":9">{{Cite book |last=Moore |first=Bob |url=https://academic.oup.com/book/43087 |title=Prisoners of War: Europe: 1939-1956 |date=2022-05-05 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-187597-7 |language=en |doi=10.1093/oso/9780198840398.001.0001}}</ref>{{Rp|page=281}} Volgens 'n gesamentlike Sloweense en Italiaanse historiese kommissie,<ref>{{cite web|url=http://www.kozina.com/premik/indexeng_porocilo.htm|title=Slovene-Italian historical commission|publisher=Kozina.com|access-date=19 November 2011|archive-date=8 April 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080408133844/http://www.kozina.com/premik/indexeng_porocilo.htm|url-status=dead}}</ref> wat in 1993 gestig is en net ondersoek het wat in plekke binne die huidige Italië en Slowenië gebeur het, het die moorde blykbaar voortgegaan uit pogings om persone wat met fascisme verbind is (ongeag hul persoonlike verantwoordelikheid) uit te wis, en pogings om massavernietigings uit te voer van werklike, potensiële of net vermeende teenstanders van die Kommunistiese regering.{{sfn|Matuska|1991|p=}} Die Partisane het geen amptelike agenda gehad om hul vyande uit te wis nie en hulle kardinale ideaal was die "broederskap en eenheid" van alle Joego-Slawiese nasies (die frase het die leuse vir die nuwe Joego-Slawië geword). Die land het tussen 900&nbsp;000 en 1&nbsp;150&nbsp;&nbsp;000 burgerlike en militêre sterftes gely tydens die besetting deur die Spilmoondhede.{{sfn|Tomasevich|2001|p=737}} Tussen 80&nbsp;000 en 100&nbsp;000 mense is dood in die Partisaansuiwerings. Hierdie hoofstuk van die Partisane se geskiedenis was 'n taboe onderwerp in die SFR Joego-Slawië tot die laat 1980's, en dié stilswye van dekades het gelei tot talle datamanipulasie vir nasionalistiese propagandadoeleindes.{{sfn|MacDonald|2002|p=}} ==Verwysings== {{Verwysings|3}} ==Bibliografie== {{Refbegin|3}} *{{cite web |last1=Anić |first1=Nikola |last2=Joksimović |first2=Sekula |last3=Gutić |first3=Mirko |title=Narodnooslobodilačka Vojska Jugoslavije. Pregled razvoja oružanih snaga Narodnooslobodilačkog Pokreta 1941–1945 |trans-title=People's Liberation Army of Yugoslavia. Review of the development of the armed forces of the People's Liberation Movement 1941–1945 |url=https://znaci.org/00003/523.pdf |website=znaci.net |publisher=Vojnoistorijski Institut |language=Serbo-Croatian |date=1982}} *{{cite book |last=Banac |first=Ivo |title=The Muslims of Bosnia-Herzegovina: Their Historic Development from the Middle Ages to the Dissolution of Yugoslavia |chapter=Bosnian Muslims: From Religious Community to Socialist Nationhood and Post-Communist Statehood 1918–1992 |editor-last=Pinson |editor-first=Mark |publisher=Harvard University Press |year=1996 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=Yl3TAkJmztYC |isbn=978-0-932885-12-8 }} *{{cite book |last=Calic |first=Marie-Janine |year=2019 |title=The Great Cauldron: A History of Southeastern Europe|publisher=Harvard University Press |location=Cambridge, Massachusetts |isbn=978-0-67498-392-2|url=https://books.google.com/books?id=cHSPDwAAQBAJ }} *{{cite book |last1=Cohen |first1=Philip J. |last2=Riesman |first2=David |url=https://archive.org/details/serbiassecretwar0000cohe |url-access=registration |title=Serbia's Secret War: Propaganda and the Deceit of History |publisher=Texas A&M University Press |year=1996|isbn=978-0-89096-760-7 |ref=refCohen1996}} * {{cite book |last=Davidson |first=Basil |url=https://znaci.org/00001/3.htm |title=Partisan Picture |year=1946 |publisher=Bedford Books |isbn=0900406003 |oclc=2019137 }} *{{cite book |last=Dedijer |first=Vladimir |title=Novi prilozi za biografiju Josipa Broza Tita |location=Zagreb |publisher=Mladost |year=1980 |oclc=8046985 |language=hr}} *{{cite book |last1=Gow |first1=James |last2=Carmichael |first2=Cathie |title=Slovenia and the Slovenes : a small state and the new Europe |publisher=Hurst & Company |location=London |year=2010 |isbn=978-1-85065-944-0 |oclc=696720605 |orig-year=2000 }} *{{cite book |last=Haskin |first=Jeanne M. |title=Bosnia And Beyond: The "Quiet" Revolution That Wouldn't Go Quietly |publisher=Algora Publishing |year=2006 |isbn=978-0-87586-429-7 |ref=Haskin_2006 }} *{{cite book |last=Hirsch |first=Herbert |title=Anti-Genocide: Building an American Movement to Prevent Genocide |publisher=Greenwood Publishing Group |year=2002 |isbn=978-0-275-97676-7 }} *{{cite journal |last=Hoare |first=Marko Attila |title=Whose is the partisan movement? Serbs, Croats and the legacy of a shared resistance |journal=The Journal of Slavic Military Studies |publisher=Informa UK Limited |volume=15 |issue=4 |year=2002 |issn=1351-8046 |doi=10.1080/13518040208430537 |pages=24–41|s2cid=145127681 }} *{{cite book |last=Hoare |first=Marko Attila |title=Genocide and Resistance in Hitler's Bosnia: The Partisans and the Chetniks |year=2006 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-726380-8 }} *{{cite book |last1=Hoare |first1=Marko Attila |editor1-last=Ramet |editor1-first=Sabrina P. |editor2-last=Listhaug |editor2-first=Ola |year=2011 |title=Serbia and the Serbs in World War Two |chapter=The Partisans and the Serbs |publisher=Palgrave Macmillan |location=London |isbn=978-0-23034-781-6 |pages=201–224}} *{{cite book |last=Jancar-Webster |first=Barbara |title=Women & Revolution in Yugoslavia, 1941–1945 |publisher=Arden Press |location=Denver |year=1990 |isbn=978-0-912869-09-4 |oclc=19553066}} *{{cite book |last1=Jonassohn |first1=Kurt |last2=Björnson |first2=Karin Solveig |title=Genocide and Gross Human Rights Violations: In Comparative Perspective |url=https://books.google.com/books?id=jIxCUXI38zcC&pg=PA285 |year=1998 |publisher=Transaction Publishers |isbn=978-1-4128-2445-3 |oclc=47008422}} *{{cite book |last=Judah |first=Tim |title=The Serbs: History, Myth and the Destruction of Yugoslavia |publisher=Yale University Press |year=2000 |isbn=978-0-300-08507-5 |ref=Judah_2000 }} *{{cite book |last1=Klemenčič |first1=Matjaž |last2=Zagar |first2=Mitja |chapter=Histories of the Individual Yugoslav Nations |title=The former Yugoslavia's diverse peoples : a reference sourcebook |publisher=ABC-CLIO |location=Santa Barbara |year=2004 |isbn=9781849723152 |oclc=436851074 |url=https://archive.org/details/formeryugoslavia0000klem }} *{{cite book |last1=Kovač |first1=Tatjana |last2=Vojnović |first2=Mijo |title=U Spomen Revoluciji |trans-title=In Commemoration of the Revolution |location=Split |publisher=Institut za Historiju Radnickog Pokreta Dalmacije |year=1976 |oclc=442814475 |language=hr}} * {{cite book | editor1-last = Kroener | editor1-first = Bernard R. | editor2-last = Müller | editor2-first = Rolf-Dieter | editor3-last = Umbreit | editor3-first = Hans | title = Germany and the Second World War, Volume 5: Organization and Mobilization of the German Sphere of Power. Part I. Wartime Administration, Economy, and Manpower Resources 1939–1941 | volume = 5 | publisher = Oxford University Press | location = New York | year = 2000 | isbn = 978-0-19-822887-5 }} *{{cite book |last=Kvesić |first=Sibe |title=Dalmacija u Narodnooslobodilackoj Borbi |trans-title=Dalmatia in the National Liberation Struggle |year=1960 |oclc=440318980 |language=hr}} *{{cite book |last=Leary |first=William M |title=Fueling the fires of resistance : Army Air Forces special operations in the Balkans during World War II |publisher=Air Force History and Museums Program |year=1995 |oclc=605026973 |url=http://purl.fdlp.gov/GPO/gpo67753 }} *{{cite book <!-- Citation bot bypass--> |last=MacDonald |first=David Bruce |title=Balkan holocausts? : Serbian and Croatian victim-centred propaganda and the war in Yugoslavia |publisher=Manchester University Press |url=http://library.oapen.org/bitstream/id/81b82815-8f4d-43da-a3c4-a9560e49eba4/341321.pdf |jstor=j.ctt155jbrm |year=2002 |isbn=978-1-5261-3725-8 |oclc=1125885327}}<!--Do not remove URL or JSTOR; they are different sources.--> *{{cite book |last=Mason |first=W. Wynne |title=Prisoners of War : official history of New Zealand in the Second World War 1939-45 |publisher=War History Branch, Department of Internal Affairs |url=https://nzetc.victoria.ac.nz/tm/scholarly/tei-WH2Pris.html |year=1954 |oclc=1016831078 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200407200723/https://nzetc.victoria.ac.nz/tm/scholarly/tei-WH2Pris.html |archive-date=2020-04-07 |url-status=dead}} *{{cite book |last = Martin |first = David |title = Ally betrayed, the uncensored story of Tito and Mihailovich |publisher = Prentice-Hall |location = New York |year = 1946 |isbn = 978-1-2585-0874-6 }} *{{cite book |last=Matuska |first=Márton |title=A megtorlás napjai : ahogy az emlékezet megőrizte |trans-title=Days of Revenge: As Preserved by Memory |publisher=Forum Magyar Szo |location=Újvidék |year=1991 |isbn=978-86-323-0312-6 |oclc=27642440 |language=hu}} * {{cite book |last=Milazzo |first=Matteo J. |title=The Chetnik Movement & the Yugoslav Resistance |publisher=Johns Hopkins University Press |year=1975 |isbn=978-0-8018-1589-8 }} *{{cite book |last=Mulaj |first=Klejda |title=Politics of Ethnic Cleansing: Nation-State Building and Provision of In/Security in Twentieth-Century Balkans |publisher=Lexington Books |year=2008 |url=https://books.google.com/books?id=C21t6bdyv3cC |isbn=9780739117828 }} *{{cite book |last=Petranović |first=Branko |title=Srbija u Drugom Svetskom Ratu : 1939–1945 |trans-title=Serbia in World War II: 1939–1945 |publisher=Vojnoizdavacki i novinski centar |year=1992 |oclc=454984864 |language=sr}} *{{cite book |last=Ramet |first=Sabrina P. |title=The Three Yugoslavias: State-Building and Legitimation, 1918–2004 |year=2006 |publisher=Indiana University Press |isbn=978-0-271-01629-0 |ref=refRamet2006}} *{{cite book |last=Roberts |first=Walter R. |title=Tito, Mihailović and the Allies 1941–1945 |publisher=Rutgers University Press |year=1973 |isbn=0822307731 |url=https://books.google.com/books?id=43CbLU8FgFsC }} *{{cite book |last=Stewart |first=James |title=Slovenia |publisher=Cadogan Guides |location=London |year=2006 |isbn=978-1-86011-336-9 |oclc=65204021 }} *{{cite book |last=Tomasevich |first=Jozo |title=War and Revolution in Yugoslavia, 1941–1945: The Chetniks |volume=1 |publisher=Stanford University Press |year=1975 |location=San Francisco |isbn=978-0-8047-0857-9 |url=https://books.google.com/books?id=yoCaAAAAIAAJ }} *{{cite book |last=Tomasevich |first=Jozo |title=War and Revolution in Yugoslavia, 1941–1945: Occupation and Collaboration |volume=2 |publisher=Stanford University Press |year=2001 |location=San Francisco |isbn=978-0-8047-3615-2 }} *{{cite book |last=Velikonja |first=Mitja |title=Religious separation and political intolerance in Bosnia-Herzegovina |publisher=Texas A&M University Press |year=2003 |location=College Station |isbn=978-1-58544-226-3 |url=https://archive.org/details/religiousseparat0000veli }} *{{cite book |last=Vukšić |first=Velimir |title=Tito's partisans 1941–45 |publisher=Osprey |location=Oxford |year=2003 |isbn=9781841766751 |oclc=51992441 }} *{{cite book |last = Goldstein |first = Ivo |title = Croatia: A History |publisher = C. Hurst & Co. |location = London |year = 1999 |isbn = 978-1-85065-525-1 |url = https://books.google.com/books?id=pSxJdE4MYo4C }} *{{cite book |last=Hoare |first=Marko Attila |title=The Bosnian Muslims in the Second World War: A History |year=2013 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0199327850 |ref=Hoare_2013 }} {{Refend}} ==Nog leesstof== {{Refbegin}} *{{cite book |last=Bokovoy |first=Melissa |title=Peasants and Communists: Politics and Ideology in the Yugoslav Countryside |year=1998 |publisher=University of Pittsburgh Press |isbn=978-0-8229-4061-6}} *{{cite journal <!-- Citation bot bypass--> |editor-last=Brown |editor-first=Alec |title=Diaries from Yugoslav Liberation |url=https://archive.org/stream/in.ernet.dli.2015.185585/2015.185585.The-Slavonic-Reviewvol64#page/n179/mode/2up |journal=The Slavonic and East European Review |date=November 1946 |volume=25 |issue=64 |pages=181–205 |jstor=4203806 }}<!--Do not remove URL or JSTOR; they are different sources.--> *{{cite book |last=Irvine |first=Jill |title=The Croat Question: Partisan Politics in the Formation of the Yugoslav Socialist State |year=1992 |publisher=Westview Press |isbn=978-0-8133-8542-6}} *{{cite book |last= Jakiša |first= Miranda |title=Partisans in Yugoslavia. Literature, Film and Visual Culture |year=2015 |publisher=transcript Verlag |isbn=978-3-8376-2522-6}} {{refend}} ==Skakels== {{vertaaluit| taalafk = en | il = Yugoslav Partisans}} {{Normdata}} [[kategorie:Tweede Wêreldoorlog]] [[Kategorie:Joego-Slawië|Partisane]] rx872f98746oqzctp4ykam0nsoszpz0 3 28416 2920347 2918332 2026-07-30T19:14:33Z Doc James 24642 /* Ramses II */ 2920347 wikitext text/x-wiki {{The Rosetta Barnstar|1=Omdat ek so vertaal en vertaal en vertaal :)}} {| class="infobox" style="float:right;" width=140px | |- !align="center"|[[Lêer:Dresser.svg|138px|Archive]]<br/>Argiewe: ---- |- | *[[Gebruikerbespreking:BurgertB/Argief2008|Argief 2008]] *[[Gebruikerbespreking:BurgertB/Argief2009|Argief 2009]] *[[Gebruikerbespreking:BurgertB/Argief2010|Argief 2010]] *[[Gebruikerbespreking:BurgertB/Argief2011|Argief 2011]] *[[Gebruikerbespreking:BurgertB/Argief2012|Argief 2012]] *[[Gebruikerbespreking:BurgertB/Argief2013|Argief 2013]] *[[Gebruikerbespreking:BurgertB/Argief2014|Argief 2014]] *[[Gebruikerbespreking:BurgertB/Argief2015|Argief 2015]] *[[Gebruikerbespreking:BurgertB/Argief2016|Argief 2016]] *[[Gebruikerbespreking:BurgertB/Argief2017|Argief 2017]] *[[Gebruikerbespreking:BurgertB/Argief2018|Argief 2018]] *[[Gebruikerbespreking:BurgertB/Argief2019|Argief 2019]] *[[Gebruikerbespreking:BurgertB/Argief2020|Argief 2020]] *[[Gebruikerbespreking:BurgertB/Argief2021|Argief 2021]] *[[Gebruikerbespreking:BurgertB/Argief2022|Argief 2022]] *[[Gebruikerbespreking:BurgertB/Argief2023|Argief 2023]] *[[Gebruikerbespreking:BurgertB/Argief2024|Argief 2024]] *[[Gebruikerbespreking:BurgertB/Argief2025|Argief 2025]] |} == [[101955 Benoe]] == Baie geluk met dié nuwe en interessante voorbladartikel. Ons eerste een vir 2026! Iets wat ek jou lankal wou gevra het, aangesien ons twee deesdae die meeste voorbladartikels benoem: Wat dink jy van my voorbladartikels? Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 20:35, 28 Desember 2025 (UTC) :{{ping|SpesBona}} Ek was eintlik bang jy vra my ooit, want soos jy weet, hou ek niks van sport nie. Om jou te kan antwoord, het ek egter [[T20I-vrouewêreldbeker 2024]] gaan lees, en ek is werklik beïndruk. Jou Afrikaans is beter as die meeste Afrikaanssprekendes s'n, en ek het vir jou artikel gaan stem. Doen so voort! [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] {{stapel|[[Lêer:Editor_-_bufonite_star.jpg|duimnael|[[:en:Wikipedia:Service_awards#Master_Editor III (or Most Plusquamperfect Looshpah Laureate)|Meesterredakteur III]]<br />(18 jaar, 74 000+)<br /><small>Toegeken deur Aliwal2012</small>]]}} :Baie dankie Burgert, hoe bly is ek nou om dit van jou te hoor! Dié vraag het lankal in my kop gedraai en ek het ook stemme begin tel (waarmee ek as 't ware slegs myself verneder het). Die T20I-vrouewêreldbeker 2024 wat tot dusver ook die moeilikste artikel in my reeks, aangesien dit een van die kleiner toernooie met redelik min spanne was. Ek nomineer toernooie slegs wanneer die artikel bo 100&nbsp;grepe is en dit meer as 'n 100 verwysings het. Tans is daar nie nuwe sportartikels vir ons voorblad beskikbaar nie, eers vanaf 2026 kan ek toekomstige toernooie tot voorbladartikels uitbrei. Só daar gaan nie meer baie nuwe sportvoorbladartikels wees nie. :) Afrikaans en Suid-Afrikaanse sport is die twee hoofredes hoekom ek Radio Sonder Grense bo enige Duitse radiostasie verkies en ek luister elke dag (ek verkies beide krieket en rugby bo sokker). Ek is ook 'n bietjie bang dat my Afrikaans agteruitgaan hier in Duitsland en volgens my gevoel is dit nie meer op die vlak soos enkele jaar gelede nie (soms ontbreek die een of ander woord). Maar ek probeer steeds my bes en om van jou artikels te lees help ook baie! Nogmaals baie dankie, opreg bedoel! Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 22:30, 28 Desember 2025 (UTC) ::Geluk en dankie, Burgert! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 21:02, 28 Desember 2025 (UTC) :::Geluk! --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 13:12, 9 Januarie 2026 (UTC) {{Gebruikervoorblad|101955 Benoe}} == [[Grootvorstedom Moskou]] == {{Gebruikervoorblad|Grootvorstedom Moskou}} Baie geluk met dié nuwe en interessante voorbladartikel. As ons nou hier is: Het jy nog 'n wenk vir die deur my benoemde [[Paraguay]]? :) Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 20:35, 18 Januarie 2026 (UTC) :Nogmaals geluk Burgert! Jy rol hulle nou mooi uit! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 06:08, 19 Januarie 2026 (UTC) == Taalvraag == Goeiemiddag Burgert, ek het 'n nuwe taalvraag. Aangesien dit [[Turkiese tale]] is, vermoed ek dat dit ook [[Turkiese volke]] is pleks van "Turkse volke". As dit wel die geval is, sal ek dit natuurlik aanpas. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 15:10, 30 Januarie 2026 (UTC) :{{ping|SpesBona}} Ek kry nie die woord "Turkies" of enige vertaling vir dié vorm van die woord in enige Afrikaanse woordeboek nie. Ek het "Turkische talen" as wisselvorm op die Nederlandse Wikipedia gekry en dit toe begin gebruik om dit te onderskei van die tale van Turkye. Maar as 'n mens aanneem dis reg, sou "Turkiese volke" seker verkieslik wees. Ek dink ons moet maar die woord skep, want dit het 'n breër betekenis as "van Turkye". [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 18:52, 30 Januarie 2026 (UTC) ::Dit sal net konsekwent wees en ja, die Turkiese volke in Sentraal-Asië is nie "van Turkye" nie. Lyk my my gevoel was korrek en ek sal die artikels aanpas. Baie dankie! Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 19:15, 30 Januarie 2026 (UTC) == [[Helios]] == {{Gebruikervoorblad|Helios}} Baie geluk met dié nuwe en interessante voorbladartikel. Dit is altyd lekker om voorbladartikels oor die Griekse mitologie te plaas! :) Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 20:34, 1 Februarie 2026 (UTC) :Baie geluk Burgert! Ons reën sopnat hier in Limpopo! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 04:47, 2 Februarie 2026 (UTC) == [[Plesiosauria]] == {{Gebruikervoorblad|Plesiosauria}} Baie geluk met dié nuwe en interessante voorbladartikel. Dit pas mooi by jou vorige voorbladartikels [[Dinosourus]] en [[Pterosauria]]. Terloops, dit is ons 700ste voorbladartikel! Dalk stel jy ook belang in ons nuwe voorbladbeeld oor die Sh 2-113-newel in die sterrebeeld [[Swaan (sterrebeeld)|Swaan]]? :) Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 20:35, 15 Februarie 2026 (UTC) :{{Ping|SpesBona}} Baie dankie! [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 21:49, 15 Februarie 2026 (UTC) :: Geluk en dankie Burgert! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 21:13, 15 Februarie 2026 (UTC) == [[Iwan die Verskriklike]] == {{Gebruikervoorblad|Iwan die Verskriklike}} Baie geluk met dié nuwe en interessante voorbladartikel. Ná [[Pieter I van Rusland]] en [[Nikolaas II van Rusland]] nog 'n tsaar op ons voorblad. :) Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 20:36, 1 Maart 2026 (UTC) :Geluk en dankie! Groete![[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 20:53, 1 Maart 2026 (UTC) == [[Ruimtebotsing]] == {{Gebruikervoorblad|Ruimtebotsing}} Baie geluk met dié nuwe en interessante voorbladartikel. Met elke nuwe voorbladpoging van my kant af verstaan ek al jou harde werk aan nuwe voorbladartikels al hoe beter! :) Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 20:35, 15 Maart 2026 (UTC) == [[Speelkaart]] == {{Gebruikervoorblad|Speelkaart}} Baie geluk met dié nuwe en interessante voorbladartikel. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 20:35, 22 Maart 2026 (UTC) == [[Rockwell B-1 Lancer]] is herroep? == Hi Burgert, by Oesjaar se artikel [[Rockwell B-1 Lancer]] staan daar (2de para.) "die program is deur die Reagan-administrasie '''herroep'''". Dis veronderstel om te meen Amerika het voortgegaan daarmee. Beteken '''herroep''' nie soos in ''Mbeki is herroep (afgedank) nie''? Jou mening asb! Groete, --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 18:15, 1 April 2026 (UTC) :{{ping|Aliwal2012}} Ja, ek sou sê die program is hervat. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 10:48, 5 April 2026 (UTC) == [[Galileo Galilei]] == {{Gebruikervoorblad|Galileo Galilei}} Baie geluk met dié nuwe en interessante voorbladartikel. 'n Geseënde Paasfees vir jy en jou geliefdes! Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 19:34, 5 April 2026 (UTC) :: Dankie, goed gedoen! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 19:39, 5 April 2026 (UTC) == Epos == Hallo, ek wil net seker maak ek het jou regte epos? Dankie [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 11:24, 16 April 2026 (UTC) :burgertt@mweb.co.za [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 16:34, 17 April 2026 (UTC) == [[Meryl Streep]] == {{Gebruikervoorblad|Meryl Streep}} Baie geluk met dié nuwe en interessante voorbladartikel. Dié week by uitsteek een dag vroeër, maar ek doen die voorbladplasing steeds. :) Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 20:39, 18 April 2026 (UTC) == You may be an eligible candidate for the U4C election == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Greetings, The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years. This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required. The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will week between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run. In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 18:29, 28 April 2026 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&oldid=30471712 --> == [[Hetiete]] == {{Gebruikervoorblad|Hetiete}} Baie geluk met dié nuwe en interessante voorbladartikel. Die reeks mooi voorbladartikels oor Antieke onderwerpe groei! :) Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 19:34, 10 Mei 2026 (UTC) == [[H II-gebied]] == {{Gebruikervoorblad|H II-gebied}} Baie geluk met dié nuwe en interessante voorbladartikel. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 21:37, 31 Mei 2026 (UTC) == [[Betelgeuse]] == {{Gebruikervoorblad|Betelgeuse}} Baie geluk met dié nuwe en interessante sterre-voorbladartikel. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 19:34, 14 Junie 2026 (UTC) == [[Infrarooi]] == {{Gebruikervoorblad|Infrarooi}} Baie geluk met dié nuwe en interessante voorbladartikel. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 19:34, 21 Junie 2026 (UTC) :Geluk en baie dankie vir jou aanhoudende harde werk! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 20:27, 21 Junie 2026 (UTC) == Lua module Yesno protection == Hello, Admin. Could you please protect Lua [[Module:Yesno]] so that only administrators can edit it? Below is a list of Lua modules that indicate “This module is subject to page protection,” but are not currently protected: # [[Module:String]] # [[Module:Beskermingsbanier/konfigurasie]] # [[Module:InfoboxImage]] # [[Module:Message box]] See the list of protected [https://af.wikipedia.org/wiki/Spesiaal:BeskermdeBladsye?namespace=828&type=edit Lua modules].<br /> Thanks in advance.<br /> [[Gebruiker:Nimmzo|Nimmzo]] ([[Gebruikerbespreking:Nimmzo|kontak]]) 19:40, 13 Julie 2026 (UTC) : Hi there [[Gebruiker:Nimmzo|Nimmzo]]. BurgertB is currently in hospital, we wish him a speedy recovery. I will asked [[Gebruiker:Rooiratel]] to assist you. Regards. [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 20:04, 13 Julie 2026 (UTC) == [[Ramses II]] == {{Gebruikervoorblad|Ramses II}} Baie geluk met dié nuwe en interessante voorbladartikel. Namens die Afrikaanse Wikipediagemeenskap hoop ek rêrig dit gaan beter daar met jou en dat jy spoedig herstel. Sterkte en veral beterskap! Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 18:42, 19 Julie 2026 (UTC) ==OWID== Yes absolutely everything is translatable. For example see [https://ja.wikipedia.org/wiki/%E6%97%A5%E6%9C%AC%E3%81%AEHPV%E3%83%AF%E3%82%AF%E3%83%81%E3%83%B3%E6%94%BF%E7%AD%96 JA WP] [[User:Doc James|<span style="color:#0000f1">'''Doc James'''</span>]] ([[User talk:Doc James|talk]] · [[Special:Contributions/Doc James|contribs]] · [[Special:EmailUser/Doc James|email]]) 19:12, 30 Julie 2026 (UTC) px57gciw7m7kmcy4gevb0k3835njoyi 0 28656 2920460 2878244 2026-07-31T08:41:22Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2920460 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Monarg |naam = Pieter I |titel = Keiser van die Hele Rusland |beeld = [[Lêer:Peter I. Портрет царя Петра I (прижизненый). худ.Moor v1(b).jpg|250px]] |byskrif = Skildery van Pieter die Grote omstreeks 1717, deur Carel de Moor. |dinastie = [[Huis van Romanof|Romanof]] |bewind = 1682-1725 |kroning = |inhuldiging = |volle naam = Pieter Aleksejewitsj Romanof |andertitels = [[Tsaar]] |geboortedatum = {{OuVormDatum|9 Junie|1672|30 Mei}} |geboorteplek = [[Moskou]] |doop = |sterftedatum = {{OuVormDatum|8 Februarie|1725|28 Januarie}} <br>(op 52) |sterfteplek = [[Sint Petersburg]] |begraweplek = |begrafnisdatum = |voorganger = [[Fjodor III van Rusland|Fjodor III]] |erfgenaam = |opvolgertipe = |opvolger = [[Katharina I van Rusland|Katharina I]] |koninklikelofsang = |koninklikeleuse = |koningin = |gade = Jewdoksija Lopoechina <br />[[Katharina I van Rusland|Katharina I]] |gadebewind = |gadevan = |eggenoot = |eggenoot 1 = |eggenoot 2 = |eggenoot 3 = |eggenoot 4 = |eggenoot 5 = |nakomelinge = |kinders = O.a. tsarewitsj Aleksei <br />Aleksander <br />Anna <br />[[Elisabeth van Rusland|Elisabeth]] <br />Natalia <br />Pieter <br />Pawel |vader = [[Aleksei van Rusland]] |moeder = Natalja Narisjkina }} '''Pieter I Aleksejewitsj''' ([[Russies]]: Пётр I Алексеевич;<ref name=seun group="nota">Pieter is ook onder die volgende byname bekend: * Пётр Алексеев сын Михайлов (''Pjotr Aleksejef sin Michailof''): Pjotr Michailof, seun van Aleksei; * Пётр Михайлов (''Pjotr Michailof'').</ref> [[Moskou]], {{OuVormDatum|9 Junie|1672|30 Mei}} - [[Sint Petersburg]], {{OuVormDatum|8 Februarie|1725|28 Januarie}}), ook genoem '''Pieter die Grote''',<ref name=grote group="nota">Пётр Великий (''Pjotr Weliki'')</ref> was van [[1682]] tot [[1721]] [[tsaar]] en tot 1725 die eerste [[Keiser van die Hele Rusland|keiser]] van [[Rusland]]. Tot in 1696 het hy saam met sy halfbroer [[Iwan V van Rusland|Iwan V]] regeer. Daarna was hy die [[Absolute monargie|absolute monarg]], 'n [[Outokrasie|outokraat]] wat die uiteindelike gesag gebly en 'n goed georganiseerde, ordelike polisiestaat op die been gebring het.<ref>{{Cite book |last=Kollmann |first=Nancy Shields |title=Crime and Punishment in Early Modern Russia. New Studies in European History |date=2012 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-1070-2513-4 |pages=403-415 |chapter=Peter the Great and spectacles of suffering |oclc=780398248 |ol=25252905M}}</ref><ref name="auto2">{{Cite journal |last=Костецкая |first=Е. В. |last2=Суслова |first2=Л. Н. |last3=Аксенова |first3=В. А. |date=2023-10-07 |title=Следствие по делу князя М. П. Гагарина в контексте развития системы государственного контроля в первой четверти XVIII века |url=https://www.nauka-dialog.ru/jour/article/view/4813 |journal=Научный диалог |language=ru |volume=12 |issue=7 |pages=346–373 |doi=10.24224/2227-1295-2023-12-7-346-373 |issn=2227-1295 |doi-access=free}}</ref> Die grootste deel van sy bewind is deur lang oorloë teen die [[Ottomaanse Ryk|Ottomaanse]] en [[Swede|Sweedse Ryk]] in beslag geneem. Ondanks aanvanklike probleme was die oorloë eindelik geslaagd en het dit gelei tot die land se uitbreiding tot by die [[See van Azof]] en die [[Oossee]]. Daarmee is die basis geskep vir Rusland as 'n vlootmag. Sy oorwinning in die [[Groot Nordiese Oorlog]] het die tydperk van Swede as 'n groot mag en sy oorheersing van die Baltiese streek beëindig, terwyl dit Rusland se status so verhoog het dat dit bekend geword het as die [[Russiese Ryk]]. Pieter het 'n kultuurrewolusie gelei wat sommige van die tradisionele en [[Middeleeuse]] sosiale en politieke stelsels vervang het met moderne, wetenskaplike, [[Weste|verwesterde]] stelsels wat op die radikale [[Verligting]] geskoei was.{{Sfn|Cracraft|2003}}{{Sfn|Driessen-Van het Reve|2006|p=264}} In Desember 1699 het hy die [[Juliaanse kalender]] ingestel,<ref>{{Cite web |title=Peter the Great ordered to establish January 1st as the New Year’s Day countrywide |url=https://www.prlib.ru/en/news/1284185 |access-date=2024-05-07 |website=Presidential Library |language=en}}</ref> en dit het die Bisantynse kalender vervang wat lank in Rusland gebruik is.{{Sfn|Cracraft|2003|p=124}} Die [[Russies-Ortodokse Kerk]] het egter dié verandering teengestaan.<ref>{{Cite web |last=McIntosh |first=Matthew |date=2019-12-30 |title=Peter the Great and the New Year in Russia |url=https://brewminate.com/peter-the-great-and-the-new-year-in-russia/ |access-date=2024-05-07 |website=Brewminate: A Bold Blend of News and Ideas |language=en-US}}</ref> In 1703 het Pieter die eerste Russiese koerant, ''Sankt-Peterboergskije Wedomosti'', gestig en opdrag gegee vir 'n hervorming van die Russiese alfabet, wat hy grootliks alleen ontwerp het. Aan die oewers van die [[Newa]]rivier het hy [[Sint Petersburg]] laat bou, 'n stad wat deur die Italiaanse filosoof Francesco Algarotti "die venster op die Weste" genoem is.<ref>{{Cite book |last=Cracraft |first=James |url=https://books.google.com/books?id=Gg19b0fFbIIC&dq=Algarotti+Sint+Petersburg+1737&pg=PA228 |title=The Petrine Revolution in Russian Architecture By James Cracraft |date=26 October 1988 |publisher=University of Chicago Press |isbn=978-0-2261-1664-8}}</ref><ref>{{Cite book |last=Ryan |first=Judith |url=https://books.google.com/books?id=3Jccp2DawwMC&dq=Algarotti+window+to+the+West&pg=PA58 |title=Cultures of Forgery: Making Nations, Making Selves |last2=Thomas |first2=Alfred |date=13 May 2013 |publisher=Routledge |isbn=978-1-1354-5827-0}}</ref> In 1714 het Pieter Rusland se hoofstad van [[Moskou]] na Sint Petersburg geskuif, 'n status wat dit tot in 1918 behou het. Pieter het 'n groot belangstelling getoon in [[plant]]e, [[dier]]e en [[Mineraal|minerale]], in misvormde wesens of uitsonderings op die natuurwette. Hy het navorsing oor misvorming aangemoedig en 'n einde gebring aan die bygelowige vrees vir monsters.<ref>{{Cite book |last=Driessen-Van het Reve |first=Jozien J. |title=De Kunstkamera van Peter de Grote. De Hollandse inbreng, gereconstrueerd uit brieven van Albert Seba en Johann Daniel Schumacher uit de jaren 1711–1752 |publisher=Verloren |date=2006 |isbn=978-9-0655-0927-7 |location=Hilversum |page=336 |language=nl}}</ref> Hy het nywerhede en hoër onderwys in Rusland bevorder. Die Russiese Wetenskapakademie en die Universiteit van Sint Petersburg is in 1724 gestig. Pieter kry hoofsaaklik die krediet vir die modernisering van die land. Hy het dit vinnig in 'n groot Europese mag omskep. Sy administratiewe hervormings, veral die regerende Senaat wat in 1711 gestig is, die staatsdepartemente van 1717 en die Tabel van Range in 1722, het 'n blywende invloed op Rusland gehad, en baie instellings van die Russiese regering kan hulle ontstaan na sy bewind terugspeur. ==Vroeë lewe== [[Beeld:Young Peter the Great parsuna.jpg|thumb|200px|Pieter as kind.]] [[Beeld:Museum IMG 1156 (603455489).jpg|thumb|200px|Pieter se skip, met 'n seil en mas wat met die hulp van Nederlandse timmermanne opgesit is.]] Pieter was die seun van tsaar [[Aleksei van Rusland|Aleksei]] en sy tweede vrou, Natalja Narisjkina. Aleksei het ook twee seuns by sy eerste vrou, Maria Miroslafskaja gehad: die sieklike [[Fjodor III van Rusland|Fjodor]]{{Sfn|Massie|1980|pp=25–26}} en gestremde [[Iwan V van Rusland|Iwan]]. Ná Aleksei se dood het Fjodor tsaar geword. Hy is in 1682 sonder kinders dood en die tienjarige Pieter is tot tsaar gekroon. ’n Magstryd het tussen die Narisjkina- en die Miroslafski-familie ontstaan, want die Miroslafski's het gevoel Pieter se ouer halfbroer, Iwan, moet tsaar word al is hy liggaamlik en geestelik gestrem. Ná ’n bloedige konflik waarin baie van Pieter se familielede vermoor is, is ooreengekom dat Pieter en Iwan medetsaars sou wees, met Pieter se halfsuster, [[Sofia Aleksejewna|Sofia]], as regent. Sy het sewe jaar lank as 'n outokraat regeer. Van 1682 tot 1689 is Pieter en sy ma na Preobrazjenskoje verban. Op 16-jarige ouderdom het hy 'n Engelse boot op die landgoed ontdek, dit laat restoureer en geleer om daarmee te seil. Pieter was gefassineer deur sonhorlosies. Hy het begin soek na 'n buitelandse kundige in die Duitse (buitelandse) kwartier. Hy het Andrew Vinius, 'n bibliofiel, bevriend wat hom [[Nederlands]] geleer het, asook twee Nederlandse timmermanne, Frans Timmerman en Karsten Brandt. Pieter het rekenkunde, meetkunde en militêre wetenskap bestudeer. Pieter het nie eintlik omgegee dat ander in sy naam regeer nie; Boris Golitsin en Fjodor Apraksin het 'n belangrike rol gespeel, terwyl Pieter hom besig gehou het met skeepsbou, seil en gevegte met sy kammaleër, wat uit sy jong vriende bestaan het. [[Beeld:Double throne of Russia 04 by shakko.jpg|thumb|links|200px|Die dubbele troon van Pieter en Iwan.]] Pieter se ma wou egter hê hy moes ernstiger raak en het in 1689 'n troue tussen hom en Jewdoksia Lopoechina gereël.{{Sfn|Riasanovsky|2000|p=218}} Die huwelik was 'n mislukking en ná 10 jaar het Pieter Jewdoksia gedwing om 'n non te word en hom so uit die huwelik bevry. Teen die somer van 1689 wou Pieter die bewind by Sofia oorneem omdat haar posisie verswak het. Toe sy daarvan hoor, het Sofia saam met sommige leiers van die [[Streltsi]] saamgesweer en hulle het ordeloosheid en ontevredenheid versprei. Sofia is eindelik omvergewerp, en Pieter het Iwan het voortgegaan om as medetsaars te regeer. Pieter het Sofia gedwing om haar in 'n klooster te laat opneem, waar sy haar naam en posisie as lid van die koninklike familie moes prysgee.{{Sfn|Massie|1980|pp=96–106}} Pieter het steeds nie beheer oor Russiese sake gehad nie. Die mag is deur sy ma uitgeoefen. Dit was eers met Natalja se dood in 1694 dat Pieter, toe 22, 'n onafanklike heerser kon word.{{Sfn|Riasanovsky|2000|p=216}} Toe Iwan in 1696 sonder kinders dood is, het Pieter alleenheerser geword. Pieter het na berig word 'n outydse ses voet agt duim (oor die 2 meter) lank geword.{{Sfn|Riasanovsky|2000|p=216}} Hy is beskou as 'n "tweede [[Goliat]]".{{Sfn|Collis|2015|p=365}}<ref name="auto4">[https://web.archive.org/web/20120204044857/https://www.shsu.edu/~his_ncp/Prokop2.html Prokopovich's Funeral Sermon on Peter I]</ref> Hy is in 1717 beskryf as "lank, goed gebou en skraal... met 'n uitdrukking wat beide verwilderd en driftig was". Pieter het gesigspiertrekkings gehad, en het dalk aan nekspasmas gely.<ref>{{Harvnb|Stählin|1785|pp=92-94}}; {{Harvnb|Gordon|1755|p=318}}; {{Cite web |title=Peter the Great |url=https://history.hanover.edu/courses/excerpts/212pet.html#Alexander%20Gordon |access-date=2024-05-07 |website=history.hanover.edu}}</ref> ==Ideologie van Pieter se bewind== [[Beeld:Kronstadt Peter the Great monument.jpg|thumb|200px|'n Monument van Pieter die Grote in [[Kronstadt]].]] As jong man het Pieter 'n [[Protestantisme|Protestantse]] lewenswyse aanvaar in 'n bemoeisieke wêreld van mededinging en persoonlike sukses, en dit was in 'n groot mate die basis van die filosofie van sy hervorming. Hy het die Russiese volk beskou as onbeskof, onintelligent, hardkoppig in hulle traagheid, 'n kind, 'n lui student. Hy het die staat se rol in die lewe van die gemeenskap voorgestaan en dit beskou as 'n ideale instrument vir die bereiking van doeleindes en as 'n universele instelling om mense, met die hulp van geweld en vrees, te verander in opgevoede, bewuste, gehoorsame onderdane wat nuttig vir die hele gemeenskap is.<ref name="A">{{Cite web |last=Anisimov |first=Y. V. |author-link=:Ru:Анисимов, Евгений Викторович |date=16 June 2023 |orig-date=13 December 2022 |title=Пётр I |url=https://bigenc.ru/c/piotr-i-ed3825/?v=7552714 |website=Great Russian Encyclopedia}}</ref> Hy het dit as outokraat nodig gegag om sy onderdane te versorg, hulle teen vyande te beskerm en tot hulle voordeel te werk. Bo alles het hy die belange van Rusland geplaas. Hy het dit as sy taak beskou om die land in 'n mag soortgelyk aan Westerse lande te omskep, en het sy eie lewe en dié van sy onderdane ondergeskik gestel aan die bereiking van dié doel. Geleidelik het die idee posgevat dat dié taak verrig sal moet word met die hulp van hervormings. Hulle sou uitgevoer word soos dit die outokraat behaag; hy wat die goeie skep en die bose straf. Hy het die moraliteit van die staatsman beskou as anders as dié van 'n privaat mens en het geglo die monarg kan hom in staatsbelang wend tot moord, geweld, vervalsing en bedrog.<ref name=A/> Hy het hom van die laagste rang van die vloot opgewerk: bombardier (1695), kaptein (1696), kolonel (1706), skout-by-nag (1709), viseadmiraal (1714), admiraal (1721). Hy het self vir sy onderdane 'n voorbeeld gestel van dapperheid, en hom ten volle oorgegee aan sy plig en diens aan die vaderland.<ref name=A/> ==Bewind== [[Beeld:Europa 1721.svg|thumb|200px|Europa in 1721 (in [[Duits]]).]] [[Beeld:Capture of Azov 1696.png|thumb|200px|''Die besetting van Azof'', 1696, deur Robert Ker Porter.]] Pieter het sowat 43 jaar lank regeer. Hy het groot hervormings ingestel om Rusland te moderniseer.<ref>Evgenii V. Anisimov, ''The Reforms of Peter the Great: Progress Through Violence in Russia'' (Routledge, 2015)</ref> Hy is grootliks deur sy raadgewers soos Jacob Bruce beïnvloed. Hy wou die Russiese weermag volgens moderne idees reorganiseer en het daarvan gedroom om Rusland 'n vlootmag te maak. Hy het groot teenkaning teen sy beleide tuis gekry, maar rebellies teen sy mag wreedaardig onderdruk, insluitende deur die Streltsi, [[Basjkiriërs]], [[Astrachan]] en die grootste burgeropstand van sy bewind, een deur die [[Kosakke#Don-Kosakke|Don-Kosakke]]. In sy poging om Rusland te verwesters wou Pieter hê sy familielede moes met ander Europese koninklikes trou. In die verlede het ander hulle neus vir dié idee opgetrek, maar nou het sake gunstiger gelyk. Hy het met Frederick William, die Hertog van Koerland, samesprekings gevoer om met sy broerskind, [[Anna van Rusland|Anna Iwanowna]], te trou. Hy het die troue gebruik om sy nuwe hoofstad, Sint Petersburg, bekend te stel waar hy reeds Westerse paleise en geboue begin oprig het. Daarvoor het hy onder andere Italiaanse en Duitse argitekte in diens geneem.{{Sfn|Montefiore|2016|p=187}} Om sy land se posisie ter see te vergroot wou hy groter toegang tot die see hê. Sy enigste toegang in dié tyd was by [[Archangelsk]] aan die [[Witsee]]. Die Oossee is beheer deur Swede in die noorde en die [[Swartsee|Swart-]] en [[Kaspiese See]] onderskeidelik deur die [[Ottomaanse Ryk|Ottomaanse]] en [[Safawidiese Ryk]] in die suide. Die land se behoefte aan metaal is vererger deur oorloë vir toegang tot die Swart- en Oossee. Pieter se poging om beheer oor die Swartsee oor te neem, sou moes behels dat hy die Turke uit die omgewing uitsit. As deel van 'n ooreenkoms met [[Pole]] waarvolgens Kiëf (nou [[Kijif]]) aan Rusland afgestaan sou word, was Pieter verplig om oorlog te voer teen die [[khan]] van die [[Krim]] en teen sy leenheer, die Ottomaanse sultan. Pieter se hoofdoel was om die Ottomaanse fort by Azof, naby die [[Don]], oor te neem. In die noordelike somer van 1695 het Pieter die Azof-veldtogte georganiseer om die fort oor te neem, maar sy poging het misluk. Pieter het in November 1695 na Moskou teruggekeer en 'n groot vloot in [[Woronezj]] begin bou. Hy het in 1696 sowat 30 skepe teen die Ottomane gestuur en Azof in Julie dié jaar beset. Hy het Alexander Gordon aangestel, wat later 'n biografie oor Pieter sou publiseer.<ref>[https://archive.org/details/historypetergre00gordgoog/page/n10/mode/2up ''The History of Peter the Great, Emperor of Russia: To which is Prefixed a Short General History of the Country from the Rise of that Monarchy: and an Account of the Author's Life.'' Vol. I]</ref> ===Groot Ambassade=== Pieter het besef Rusland sou nie die Ottomaanse Ryk alleen kon aanpak nie. In Maart 1697 het hy incognito na Wes-Europa geseil op 'n vaart van 18 maande saam met 'n groot afvaardiging, bekend as die "Groot Ambassade". Pieter was die eerste tsaar in meer as 100 jaar wat Rusland verlaat het.<ref>{{Cite web |title=Peter the Great &#124; Royal Museums Greenwich |url=https://www.rmg.co.uk/stories/topics/peter-great |website=www.rmg.co.uk}}</ref> Hy het 'n vals naam gebruik en so aan sosiale en diplomatieke geleenthede ontsnap. Omdat hy langer as feitlik al die ander mense was, kon hy egter niemand flous nie. [[Lêer:Daniel Maclise Peter I in Deptford - 1857.jpg|duimnael|links|240px|<center>Pieter die Grote in Nederland<br /><small>(18de eeu, skilder onbekend)</small></center>]] Een doel was om die hulp van Europese monarge teen die Ottomane te vra, maar Pieter se pogings het misluk. [[Frankryk]] was 'n tradisionele bondgenoot van die Ottomaanse sultan en [[Oostenryk]] was gretig om vrede in die ooste te handhaaf terwyl hy self oorloë in die weste gevoer het. Pieter se tydsberekening was ook nie goed nie; Europa was in dié stadium meer bekommerd oor die oorlog oor die opvolging van die kinderlose koning Karel II van [[Spanje]] as oor 'n oorlog teen die Ottomane.{{Sfn|Riasanovsky|2000|p=218}} ====Amsterdam==== In [[Amsterdam]] het Pieter praktiese ondervinding in skeepsbou opgedoen in die skeepswerf van die [[Verenigde Oos-Indiese Kompanjie]]. Hy het gehelp met die bou van 'n boot, die Petrus en Paulus. Tydens sy verblyf het die tsaar baie geskoolde werkers gewerf, soos die bouers van skepe, slotte en forte, asook seelui – insluitende Cornelis Cruys, 'n viseadmiraal wat die tsaar se raadgewer in maritieme aangeleenthede geword het. Pieter het sy kennis van skeepsbou gebruik om Rusland se vloot te help bou.{{Sfn|Massie|1980|pp=183–188}} Pieter het ook Frederik Ruysch besoek, wat hom geleer het hoe om [[skoenlapper]]s te vang en preserveer. Hulle het ook 'n belangstelling in [[akkedis]]se gedeel.<ref>Driessen-Van het Reve, J. (1996) Tsaar Peter de Grote en zijn Amsterdamse vrienden, p. 8.</ref> Hy het skilderye deur Adam Silo met skepe en seetonele versamel. Hierna is Pieter deur die koning van Engeland, [[Willem III van Engeland|Willem III]], genooi om hom te besoek. ====Deptford==== [[Beeld:Peter I by Kneller.jpg|thumb|200px|'n Portret van Pieter deur Godfrey Kneller, 1698. Dit was Pieter se geskenk aan die koning van Engeland.]] Op 11 Januarie 1698 ([[Ou Styl- en Nuwe Styl-datums|Ou Styl]]) het Pieter in [[Londen]] aangekom met vier kamerdienaars, drie vertolkers, twee horlosiemakers, 'n kok, 'n priester, ses trompetspelers, 70 soldate van die Preobrazjenski-regiment, vier dwerge en 'n aap wat hy in Amsterdam gekoop het. In Februarie het hy 'n vlootinspeksie in Deptford, Londen, bygewoon en drie maande lank daar gebly.<ref>{{Cite web |title=Peter the Great trashed here |url=https://www.shadyoldlady.com/location.php?loc=1249 |access-date=2024-05-07 |website=www.shadyoldlady.com}}</ref> Hy is deur [[John Flamsteed]] op 'n [[teleskoop]] by die Greenwich-sterrewag opgelei. Koning Willem III het 'n [[skoener]] met 'n volle bemanning aan Pieter gegee in ruil vir die reg dat Engelse handelaars [[tabak]] in Rusland mag verhandel.<ref>{{Cite web |title=Peter the Great's favourite yacht found in the Baltic Sea |url=https://itboat.com/news/1255-peter-the-great-s-favourite-yacht-found-in-the-baltic-sea |access-date=2024-05-07}}</ref> Teen die einde van April 1698 is hy weg nadat hy onder meer horlosies leer maak het. Die Ambassade se volgende besoek was aan Leipzig, Dresden, waar hy die koningin van [[Pole]] ontmoet het. In [[Wene]] het hy [[Leopold I, Heilige Romeinse Keiser|Leopold I, die Heilige Romeinse Keiser]], besoek.{{Sfn|Massie|1980|p=191}} Pieter se besoek is kortgeknip deur die nuus van 'n tweede opstand deur die Streltsi in Junie. Dit is onderduk voordat Pieter vroeg in September tuisgekom het.<ref>A. Gordon (1755), p. 307</ref> Pieter het nogtans wreedaardig teenoor die muiters opgetree; 4&nbsp;600 rebelle is tronk toe gestuur. Sowat 1&nbsp;182 is gemartel en tereggestel, en Pieter het opdrag gegee dat hulle liggame in die openbaar vertoon word as 'n waarskuwing aan toekomstige smaesweerders.{{Sfn|Riasanovsky|2000|p=220}} Die Streltsi is ontbind en Pieter se halfsuster, Sofia, wat hulle op die troon wou plaas, is na streng afsondering in 'n klooster gestuur. Pieter se besoeke aan die Weste het by hom tuisgebring dat die Europese gebruike in baie aspekte beter as dié van Rusland is. Hy het al sy howelinge en amptenare opdrag gegee om Westerse klere te dra en hulle lang baarde te laat afskeer. Dit het die [[Bojaar|bojare]] en [[Ougelowiges]], wat baie geheg aan hulle baarde was, baie ontstel.<ref name="Boyar beard article">{{Cite web |first=O.L. |last=D'Or |title=Russia as an Empire |url=http://english.mn.ru/english/issue.php?2002-46-3 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20060603182321/http://english.mn.ru/english/issue.php?2002-46-3 |archive-date=3 June 2006 |access-date=21 March 2008 |website=The Moscow News weekly |pages=Russian |format=PHP}}</ref> Bojare wat hulle baarde wou behou, moes 'n jaarlikse [[baardbelasting]] van 100 [[roebel]] betaal.{{Sfn|Riasanovsky|2000|p=221}}<ref>{{Cite book |last=Abbott |first=Peter |url=http://www.gutenberg.org/files/21889/21889-h/21889-h.htm |title=Peter the Great |publisher=Project Gutenberg online edition |date=1902}}</ref> In dieselfde jaar het Pieter gereëlde huwelike afgeskaf, iets wat die norm onder die adel was, want hy het geglo die gebruik is barbaars en lei tot huishoudelike geweld omdat die huweliksmaats griewe teen mekaar koester.{{Sfn|Dmytryshyn|1974|p=21}} ===Hervormings=== [[Beeld:Summer Garden (Zubov).jpg|thumb|200px|Uitsig deur die Somertuin op die Somerpaleis, 1716.]] [[Beeld:Набережная реки Фонтанки, Прачечный мост, Летний дворец Петра I, Летний сад.jpg|thumb|200px|Die oewer van die [[Fontanka]]rivier en die Somerpaleis.]] [[Beeld:Saint Petersburg Kunstkamera from Neva.jpg|thumb|200px|Die Kunstkammer oorkant die Newa.]] [[Beeld:Преображенский полк. Рядовой, Сержант, Офицер - 1695-1700г Шарлеман.e1t.jpg|thumb|200px|Lede van die Preobrazjenski-regiment.]] In 1698 het Pieter 'n afvaardiging na [[Malta]] gestuur onder leiding van Boris Sjeremetjef, om die opleiding en vermoëns van die [[Orde van die Johanniters]] en hulle vloot te besigtig. Sjeremetjef het die moontlikheid ondersoek van toekomstige samewerking met die ridders, insluitende optrede teen die Turke en die moontlikheid van 'n Russiese vlootbasis.<ref>{{Cite web |date=2004 |title=Russian Grand Priory&nbsp;– Timeline |url=http://www2.prestel.co.uk/church/oosj/timeline.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080208091353/http://www2.prestel.co.uk/church/oosj/timeline.htm |archive-date=8 February 2008 |access-date=9 February 2008}}</ref> Op 12 September 1698 het Pieter amptelik die eerste Russiese vlootbasis by Taganrog aan die [[See van Azof]] gestig. In 1699 het Pieter die datum van die [[Nuwejaar]] van 1&nbsp;September na 1&nbsp;Januarie verander. Die jare is tradisioneel bereken vanaf die beweerde Anno Mundi, of skepping van die wêreld, maar ná Pieter se hervormings is hulle bereken vanaf die [[Anno Domini]], of geboorte van [[Christus]]. In die jaar 7207 van die Russiese kalender het Pieter aangekondig dat die [[Juliaanse kalender]] van krag is en dat dit die jaar 1700 is.{{Sfn|Oudard|1929|p=197}} In 1700 het Pieter die verkiesing van 'n nuwe [[patriarg]] voorkom en die Russiese Kerk van die reg ontneem om een enkele spirituele leier te hê. Hy het die getal [[klooster]]s verminder en alle kloosters met minder as 30 [[monnik]]e in skole of kerke omskep.<ref name="auto6">{{Cite web |last=Miate |first=Liana |title=The Reforms of Peter the Great |url=https://www.worldhistory.org/article/2304/the-reforms-of-peter-the-great/ |access-date=2024-05-07 |website=World History Encyclopedia |language=en}}</ref> Hy het die ontwikkeling van privaat [[Ondernemer|entrepreneurskap]] aangemoedig, maar onder streng staatsbeheer. Hy het die bou van [[Kanaal|kanale]] begin en 'n geldhervorming ingestel met die [[Desimale breuke|desimale beginsel]] as basis van die geldstelsel (1698-1704). Pieter het baie buitelandse spesialiste gelok en 'n opleidingsinstelling vir [[chirurgie]] geopen. In 1701 is die Moskouse Skool vir Wiskunde en Navigasie gestig; 15 jaar lank is vlootoffisiere, opnemers, ingenieurs en skutters hier opgelei.<ref name="auto3">{{Cite web |title=Глава вторая. ОБРАЗОВАНИЕ. Кутузов. Лидия Леонидовна Ивченко |url=https://sv-scena.ru/Buki/Kutuzov.3.html#Q402-Glava-vtoraya-OBRAZOVANIYE}}</ref> In 1700 het Jan Thesingh 'n monopolie gekry om boeke en kaarte te druk en in te voer.<ref>{{Cite web |title=Monopolie |url=https://www.amsterdam.nl/stadsarchief/stukken/handel/monopolie/ |access-date=2024-05-07}}</ref> In 1707 het Pieter 'n ten volle toegeruste drukkery in Holland gekoop, asook die personeel.<ref name="auto1">Verblijf van tsaar Peter de Grote en tsarina Catharina 1 op hofstede Hout en Duynzigt/Vredenhof – Petersburg in Nederhorst</ref> Hy het die [[Cyrilliese syfers]] met [[Arabiese syfers]] vervang (1705-'10) en die Cyrilliese [[font]] met burgerlike skrif (1708-'10).<ref>{{Cite web |date=2022-12-13 |title=Пётр I |url=https://bigenc.ru/c/piotr-i-ed3825 |access-date=2024-05-07 |website=Большая российская энциклопедия |language=ru |archive-date=2025-09-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250903193433/https://bigenc.ru/c/piotr-i-ed3825 |url-status=dead }}</ref> In 1708 is nuwe wette vir Rusland begin skryf.{{Sfn|Driessen-Van het Reve|2006|pp=60-61}} In Desember is die land in agt goewernorate (''goebernijya'') verdeel. In 1711 het Pieter 'n nuwe staatsinstelling bekend as die Regerende Senaat ingestel.<ref>{{Cite web |date=21 February 2023 |title=10 Major Accomplishments of Peter the Great &#124; Learnodo Newtonic |url=https://learnodo-newtonic.com/peter-the-great-accomplishments}}</ref> Normaalweg sou die [[Staatsdoema|Doema]] van bojare mag uitoefen in sy afwesigheid. Pieter het egter die bojare gewantrou. Hy het die Doema afgeskaf en 'n Senaat van 10 lede in die plek daarvan aangestel. Die Senaat was die hoogste staatsinstelling en sou alle geregtelike, finansiële en administratiewe sake beheer. Dit is aanvanklik aangestel vir die tyd van die monarg se afwesigheid, maar het later 'n permanente instelling geword.{{Sfn|Palmer|Colton|1992|pp=242–43}} In 1701, 1705 en 1712 het Pieter dekrete uitgevaardig om 'n ingenieurskool te stig. Dit was veranderstel om 100 studente te hê, maar het net 23 gehad.<ref name="auto3"/> In 1714 het Pieter nog 'n dekreet uitgevaardig en opvoeding verpligtend gemaak vir alle Russiese kinders tussen 10 en 15 jaar oud van die adel, regeringsklerke en offisiere met 'n laer rang om rekenkunde, trigonometrie en geometrie te leer. Hulle sou aan die einde van hulle studies oor die vakke getoets word.{{Sfn|Dmytryshyn|1974|pp=10–11}} Die land se eerste wetenskaplike biblioteek is in die paleis in die Somertuin geopen. Pieter het opdrag gegee vir die ontwikkeling van [[Aptekarski-eiland]], die hoofkwartier van die kantoor vir mediese klerke en die hoofapteek.<ref>{{Cite web |title=Home court pharmacy: Famous buildings - Петербург 24 |url=https://petersburg24.ru/eng/place/glavnaya-pridvornaya-apteka |access-date=2024-05-07 |website=petersburg24.ru}}</ref> Iemand het die kommissie gekry om [[warmbron]]ne te ondersoek en ryk neerslae van [[swael]] is ontdek; Pieter het dadelik 'n fabriek in [[Samara-oblast]] gestig vir die ontwikkeling daarvan. In 1721 is twee skeepswerwe gestig. Sowat 3&nbsp;500 nuwe woorde – van 'n [[Duits]]e, [[Frans]]e, [[Nederlands]]e, [[Engels]]e, [[Italiaans]]e en [[Sweeds]]e oorsprong – is in Pieter se tyd in [[Russies]] opgeneem: Sowat 'n kwart daarvan was skeeps- en vlootterme.<ref name="auto5">{{Cite web |title=Russia's Cultural Revolution |url=https://archive.nytimes.com/www.nytimes.com/books/98/09/20/reviews/980920.20cracrat.html |access-date=2024-05-07 |website=archive.nytimes.com}}</ref> As deel van sy hervormings het Pieter die land [[Nywerheid|geïndustrialiseer]] – dit het stadig begin, maar was eindelik geslaagd. Russiese vervaardiging en die belangrikste uitvoer was gebaseer op die myn- en houtbedryf. In 'n wet van 1719 is vervaardigers en vakmanne kwytgeskeld van staatsbelasting en diensplig. Die wet het ook voorsiening gemaak vir die erflating van die eienaarskap van fabrieke, het nywerheidsbedrywighede verklaar tot 'n saak van staatsbelang en het vervaardigers beskerm teen inmenging in hulle sake deur plaaslike owerhede. In 1721 is 'n dekreet uitgevaardig wat fabriekseienaars toegelaat het om [[slawe]] te koop, of hulle 'n adellike rang het of nie. ===Groot Nordiese Oorlog=== {{Hoofartikel|Groot Nordiese Oorlog}} [[Beeld:ZauerveydNA Petr1UsmirDA19.jpg|thumb|200px|''Pieter I van Rusland kalmeer sy plunderende troepe nadat hulle Narva in 1704 herbeset het'', deur Nikolay Sauerweid, 1859.]] [[Beeld:Museum IMG 1148 (603618024).jpg|thumb|200px|Die binnekant van Pieter se houthut.]] [[Beeld:Peter benois.jpg|thumb|200px|''Pieter die Grote oordink die idee om Sint Petersburg aan die oewer van die Oossee te bou'', deur Alexandre Benois, 1916.]] [[Beeld:Lomonosov Poltava 1762 1764.jpg|thumb|200px|''Pieter I in die Slag van [[Poltawa]]'', 'n mosaïek deur [[Michail Lomonosof]].]] [[Beeld:1st Winter Palace.jpg|thumb|200px|Die eerste Winterpaleis, deur Aleksei Zoebof.]] Pieter het tydelik vrede met die Ottomaanse Ryk gesluit, wat hom in staat gestel het om die fort van Azof te behou, en het sy aandag gevestig op Russiese maritieme oorheersing. Hy wou beheer hê oor die Oossee, wat 'n halfeeu tevore deur die Sweedse Ryk verower is. Pieter het oorlog verklaar teen Swede, wat in dié tyd deur die jong koning Karel XII regeer is. Swede is ook teengestaan deur [[Denemarke]]-[[Noorweë]], die [[Keurvorstedom Sakse]] en die [[Pools-Litause Gemenebes]]. Die Preobrazjenski-regiment het aan al die groot veldslae van die Groot Nordiese Oorlog deelgeneem. Rusland was nie opgewasse teen Swede nie en sy eerste poging om die Oosseekus oor te neem het misluk met die Slag van Narva in 1700. Ná die nederlaag het Pieter opdrag gegee dat al die land se kerkklokke in kanonne en mortiere omskep word. In 1701 het hy opdrag gegee vir die bou van die Nowodwinsk-fort noord van Archangelsk.<ref>{{Cite web |title=Peter I (Peter the Great) & Solovki |url=http://www.solovki.ca/english/pet.php |website=www.solovki.ca}}</ref> In die Beleg van Nöteborg het Russiese magte die Sweedse fort beset en die naam na Shlisselburg verander. Terwyl Pole teen Swede geveg het, het Pieter die stad [[Sint Petersburg]] op [[29 Junie]] [[1703]] op [[Zajatsji-eiland]] gestig. Hy het die oprig van steengeboue buite Sint Petersburg verbied, want hy wou hê alle steenmesselaars moes deelneem aan die bou van die nuwe stad, wat hy die nuwe hoofstad wou maak. Terwyl die stad aan die Newarivier gebou is, het hy in 'n nederige houthut met drie kamers, maar sonder 'n kaggel, gewoon wat plek gemaak het vir die eerste weergawe van die [[Winterpaleis]]. Die eerste geboue wat opgerig is, was die admiraliteitsgebou, [[Kronstadt]], (1704-'06) en die [[Fort van Petrus en Paulus]] (1706). Pieter het sy hele gesin op 'n bootvaart na Kronstadt geneem.<ref>E.V. Anisimov, 2002, p. 56.</ref> Ná verskeie nederlae het koning August II van Pole in 1706 geabdikeer. Karel XII het sy aandag op Rusland gevestig en dit in 1708 ingeval. Hy het Pieter in Julie by die Slag van Golowtsjin verslaan. In die Slag van Lesnaja het Karel sy eerste nederlaag gely nadat Pieter 'n groep Sweedse versterkings wat van [[Riga]] af marsjeer het, vernietig het. Sonder hulle moes Karel sy voorgenome opmars na Moskou afstel.{{Sfn|Massie|1980|p=453}} Karel XII het geweier om na Pole terug te trek of na Swede terug te keer, en hy het [[Oekraïne]] binnegeval. Pieter het sy leër suidwaarts onttrek en 'n [[verskroeideaardebeleid]] toegepas; hy het alles afgebrand wat die Swede kon help. Sonder plaaslike voorrade was die Sweedse leër verplig om hulle veldtog in die [[winter van 1708-1709]] te staak. In die somer van 1709 het hulle hulle poging hervat om Oekraïne, wat deur Rusland regeer is, in te neem, en dit het gelei tot die Slag van [[Poltawa]] op 27 Junie. Die Swede het 'n groot verlies gely en Karel se veldtog in Oekraïne beëindig. Hy moes suidwaarts na die Ottomaanse Ryk vlug. Rusland het een van die wêreld se beste weermagte verslaan, en dit het die siening omgekeer dat Rusland militêr onbevoeg was. Pieter, wat die moontlike steun van sy Balkan-bondgenote oorskat het, het die Ottomaanse Ryk binnegeval en so die Russies-Turkse Oorlog van 1710 begin.{{Sfn|Riasanovsky|2000|p=224}} Die veldtog was rampspoedig, en in die daaropvolgende Verdrag van die Proet is Pieter gedwing om die Swartseehawens terug te gee wat hy in 1697 verower het.{{Sfn|Riasanovsky|2000|p=224}} Op sy beurt het die sultan Karel XII uit die land gesit. Die Turke het Pieter ''Mal Pieter'' (''deli Petro'') genoem vir sy bereidwilligheid om groot getalle soldate in oorlogstyd op te offer.<ref>{{Cite book |last=Rory |first=Finnin |url=http://worldcat.org/oclc/1314897094 |title=Blood of Others: Stalin's Crimean Atrocity and the Poetics of Solidarity |publisher=University of Toronto Press |date=2022 |isbn=978-1-4875-3700-5 |location=Toronto |oclc=1314897094}}</ref> Pieter se noordelike leërs het die Sweedse provinsie [[Lyfland]] (die noordelike helfte van die hedendaagse [[Letland]] en die suidelike helfte van die moderne [[Estland]]) beset en die Swede uit [[Finland]] verdryf. Eindelik was die grootste deel van Finland in Russiese hande. ===Tweede Ambassade=== [[Beeld:Louis XV & Peter I.jpg|thumb|links|240px|Pieter tel die jong [[Lodewyk XV van Frankryk]] op (1717, geskilder omstreeks 1838).]] In Januarie 1716 het Pieter in die Baltiese gebied gereis om vredesonderhandelings te bespreek, asook hoe om die seehandelsroete teen die Swede te beskerm. Hy het [[Riga]], [[Königsberg]] en [[Gdansk|Danzig]] besoek. Daar het Katharina Iwanowna, sy niggie, met die Hertog van Mecklenburg-Schwerin getrou, met wie Pieter 'n bondgenootskap wou sluit. Hy het Frederick Willem I van Pruise se hulp gekry en Deense diplomate ontmoet wat Pruise gesteun het. Hy het met 'n verenigde vloot na [[Kopenhagen]] geseil. Vroeg in Desember het Pieter in Amsterdam aangekom. Hy het verskeie mense ontmoet en skilderye vir die Kunstkammer gekoop, asook Rembrandt se ''Dawid en Jonatan'' vir [[Peterhof (paleis)|Peterhof]].{{Sfn|Collis|2015|p=367}} In April 1717 het hy na Oostenryk-Nederland, [[Duinkerken]] en [[Calais]] gereis. In [[Parys]] het hy baie boeke gekoop en onder meer die [[Sorbonne]] besoek. Daarna is hy na [[Maastricht]], op daardie stadium een van die belangrikste forte in Europa. Hy is terug na Amsterdam, waar hy op 15 Augustus die Verdrag van Amsterdam met Frankryk en Pruise bygewoon het.<ref>{{Cite web |last=étrangères |first=Ministère de l'Europe et des Affaires |title=The 1717 Convention of Amsterdam, a treaty marking the alliance and reciprocal guarantees between France, Russia and Prussia (15.08.1717) |url=https://www.diplomatie.gouv.fr/en/the-ministry-and-its-network/the-diplomatic-archives/documents-from-the-diplomatic-archives/article/the-1717-convention-of-amsterdam-a-treaty-marking-the-alliance-and-reciprocal |website=France Diplomacy - Ministry for Europe and Foreign Affairs}}</ref> Hy het diplomatieke sukses en internasionale prestige behaal. Hy het in September 1717 na [[Berlyn]] gereis.{{Sfn|Driessen-Van het Reve|2006}} In Oktober was hy terug in Sint Petersburg.<ref name="auto1"/> In 1719 is die Nieu-Holland-eiland geskep. Die tsaar se vloot was sterk genoeg sodat Pieter Swede kon infiltreer. Steeds het Karel XII geweier om terug te staan en vrede het eers moontlik geword ná sy dood in 1718 in 'n geveg. Teen 1720 het Swede vrede met al die partye buiten Rusland gesluit. In 1721 het die Verdrag van Nystad die Groot Nordiese Oorlog beëindig. Rusland het [[Ingermanland]], [[Estland]], [[Lyfland]] en 'n aansienlike deel van [[Karelië]] gekry. In ruil daarvoor het Rusland twee miljoen Sweedse riksdaler betaal en die grootste deel van Finland afgestaan.{{Sfn|Cracraft|2003|p=37}} ===Later jare=== In 1717 het Aleksander Bekowitsj-Tsjerkasski die eerste Russiese ekspedisie na [[Sentraal-Asië]] gelei: na die Kanaat Chiva. Dit het in 'n algehele ramp geëindig toe die hele ekspedisiemag uitgewis is. [[Beeld:Hlebovskiy AssamPriPetrGRM.jpg|thumb|260px|links|Pieter die Grote se hof in 1718, deur Stanisław Chlebowski.]] Teen die einde van 1717 was die voorbereidingsfase van administratiewe hervormings voltooi. Ná 1718 het Pieter staatsdepartemente gevestig in die plek van die ou sentrale regeringsagentskappe, onder meer vir buitelandse sake, oorlog, die vloot, uitgawes, inkomste, reg en inspeksie. Later is ander bygevoeg om die mynbou en nywerheid te reguleer. [[Beeld:Стрельна, дворец Петра04.jpg|thumb|200px|Sy klein houtpaleis in [[Strelna]] wat omstreeks 1714 deur Jean-Baptiste Alexandre Le Blond ontwerp is, het 'n [[botaniese tuin]] gehad.]] [[Beeld:J.-M. Nattier (d'après) - Portrait de Pierre Ier (musée de l’Ermitage).jpg|thumb|200px|Pieter in 1717, deur Jean-Marc Nattier.]] Elke staatsdepartement het bestaan uit 'n president, visepresident, 'n paar raadslede en assessore en 'n prokurator. Sommige buitelanders is in staatsdepartemente opgeneem, maar nie as president nie. Daar was nie genoeg betroubare en talentvolle mense om elke departement te beheer nie en Pieter het op individue vertrou om 'n ogie oor mekaar te hou.{{Sfn|Palmer|Colton|1992|p=245}} Besluite het op die meerderheidsbesluit berus. [[Beeld:Peter Imperor whole Russia.jpeg|thumb|200px|Pieter word beëdig as die land se keiser, 1721 deur Boris Tsjorikof.]] Pieter se laaste jare is gekenmerk deur nog hervormings. Op 2 November 1721, kort nadat vrede met Swede gesluit is, is hy amptelik as "Keiser van die Hele Rusland" beëdig. Sommige het voorgestel hy neem die titel "Keiser van die Ooste" aan, maar hy het geweier.<ref>Лакиер А. Б. §66. Надписи вокруг печати. Соответствие их с государевым титулом. // Русская геральдика. – СПб., 1855.</ref> Die nuwe titel is deur Pole, Pruise en Swede aanvaar, maar nie deur ander Europese monarge nie. Baie het gedink die titel "keiser" dui op 'n meerderwaardigheid teenoor konings. <blockquote>Deur die genade van God, die voortreflikste en grootste soewereine keiser Pjotr Aleksejewitsj die heerser van die hele Rusland: van [[Moskou]], van [[Kijif|Kiëf]], van [[Wladimir (stad)|Wladimir]], van [[Nowgorod]], tsaar van [[Kazan]], tsaar van [[Astrachan]] en tsaar van [[Siberië]], soewerein van [[Pskof]], grootprins van [[Smolensk]], van [[Twer]], van Joegorsk, van Perm, van [[Wjatka]], van [[Wolga-Bulgarye|Bulgarye]] en ander, soewerein en grootprins van die [[Nizjni Nowgorod|Nowgorod]]se laer lande, van [[Tsjernihif-oblast|Tsjernigof]], van [[Rjazan]], van Rostof, van [[Jaroslawl]], van Belozersk, van Oedora, van Kondië en die soewerein van al die noordelike lande, en die soewerein van die [[Koninkryk Iberië|Iweriese lande]], van die Kartliese en Georgiese konings, van die Kabardiese lande, van die Sirkassiese en Bergprinse en baie ander state en lande wes en oos van hier en die opvolger en sowerein en heerser.</blockquote> In 1722 het Pieter die opvolging deur direkte afstammelinge deur die manlike lyn afgeskaf, want hy het geen oorlewende seuns gehad nie. Die range van die adel is verander. Voorheen is die hoës se voorkeur bepaal deur geboorte. Om die bojare se hoë posisies weg te neem het Pieter bepaal dat voorkeur bepaal sou word deur meriete en diens aan die keiser. Dit het van krag gebly tot die [[Februarie-rewolusie]] van 1917. Pieter het ook die stelsel van direkte belasting afgeskaf. Hy het die land- en huishoudingbelasting afgeskaf en dit vervang met 'n belasting per kop.<ref> E.W. Anisimof (1985) Податная реформа Петра I. The tax reform of Peter I: Introduction of the poll tax in Russia (1718-1728)</ref> Ook slawe en bedelaars sou nou belasting betaal. In 1725 was [[Peterhof]], 'n paleis naby Sint Petersburg, klaar gebou. Dit het bekend geword as die "Russiese [[Paleis van Versailles|Versailles]]". ===Siekte en dood=== [[Beeld:Deathbed portrait of Peter I by I.Nikitin (1725, Russian museum).jpg|thumb|200px|Pieter die Grote op sy sterfbed, deur Iwan Nikitin.]] In die winter van 1723 het Pieter, wie se gesondheid nooit baie goed was nie, urinekanaal- en blaasprobleme begin kry. In die somer van 1724 het 'n span dokters hom geopereer en 'n paar kilogram geblokkeerde [[urine]] verwyder. Pieter het tot laat in die herfs in die bed gebly. In die eerste week van Oktober het Pieter, wat rusteloos was en gedink het hy is genees, 'n lang inspeksietoer van verskeie projekte onderneem. Volgens legende het hy in November aan die [[Golf van Finland]] ysterwerk geïnspekteer toe hy 'n groep soldate naby die kus sien verdrink. Hy het amper tot by sy middel in die water geloop en hulle gered.{{Sfn|Bain|1905}} Dié yskoue water sou glo sy blaasprobleme vererger en sy dood gekos het. Sommige historici beskou agter die storie met skeptisisme, want die Duitse kroniekskrywer Jacob von Staehlin is die enigse bron daarvan.<ref>{{Cite book |last=Stählin |first=Jacob von |date=26 May 1785 |title=Originalanekdoten von Peter dem Grossen: aus dem Munde angesehener Personen zu Moskau und Petersburg vernommen, und der Vergessenheit entrissen |lang=de |trans-title=Original anecdotes of Peter the Great: collected from the conversation of several persons of distinction at Petersburgh and Moscow, and snatched from oblivion |publisher=J.G.I. Breitkopf |isbn=978-0-4050-3064-2 |oclc=118987 |ol=OL4378643W}}</ref> In Januarie 1725 het Pieter in 'n koma verval nadat hy weer siek geword het. Hy is op 8 Februarie tussen vier- en vyfuur die oggend oorlede. 'n Lykskouing het gewys sy blaas is deur [[gangreen]] aangetas.{{Sfn|Hughes|2007|pp=179–82}} Hy was 52 jaar oud en sewe maande oud nadat hy meer as 42 jaar lank regeer het. Hy is in die [[Katedraal van Petrus en Paulus]] begrawe. ==Huwelike en familie== [[Lêer:Peter the Great Interrogating the Tsarevich Alexei Petrovich.jpg|duimnael|200px|Pieter die Grote ondervra sy seun Aleksei, deur Nikolai Ge.]] Pieter die Grote het twee vroue gehad, wat vir hom 15 kinders gebaar het – drie van hulle het 'n volwasse ouderdom bereik. Pieter se ma het sy eerste vrou, Jewdoksia Lopoechina, gekies toe hy net 16 jaar oud was.{{Sfn|Hughes|2004|p=134}} Dit het ooreengestem met die vorige Romanof-tradisie, waar 'n dogter uit 'n minder belangrike adellike familie gekies is: om so gevegte tussen belangrike adellike families te voorkom en vars bloed in die familie in te bring.{{Sfn|Hughes|2004|p=133}} Toe Pieter in 1698 van sy Europese toer terugkom, het hy 'n einde aan dié ongelukkige huwelik gebring. Hy het van die tsaritsa geskei en haar gedwing om in 'n klooster te gaan woon.{{Sfn|Hughes|2004|p=134}} Sy het vir hom drie kinders gebaar, van wie net een 'n volwasse ouderdom bereik het. 'n Vriend, Aleksandr Mensjikof, het hom aan [[Katharina I van Rusland|Marta Helena Skowrońska]], die dogter van 'n Pools-Litause boer, voorgestel en hy het iewers tussen 1702 en 1704 haar minnaar geword.{{Sfn|Hughes|2004|pp=131, 134}} Marta het die Russies-Ortodokse geloof aangeneem en die naam Katharina gekry.{{Sfn|Hughes|2004|p=131}} Hoewel geen rekord daarvan bestaan nie, het Pieter en Katharina tussen 23 Oktober en 1 Desember 1707 in die geheim in Sint Petersburg getrou.{{Sfn|Hughes|2004|p=136}} Pieter het Katharina hooggeag en hulle het op 19 Februarie 1712 amptelik getrou. In 1718 is sy seun [[Aleksei Petrowitsj, tsarewitsj van Rusland|Aleksei Petrowitsj]], wat hy as 'n rebel beskou het, in die Fort van Petrus en Paulus opgesluit.{{Sfn|Collis|2015|p=368}} Hy was vermoedelik in 'n sameswering betrokke om die keiser se bewind omver te werp. Aleksei is verhoor en het onder marteling skuld beken. Hy is skuldig bevind en ter dood veroordeel. Die vonnis kon net met Pieter se handtekening voltrek word, en Aleksei is in die tronk dood omdat Pieter glo gehuiwer het om die besluit te neem. Aleksei is heel waarskynlik dood aan wonde weens sy marteling in die tronk.{{Sfn|Massie|1980|pp=76, 377, 707}} Aleksei se moeder, Jewdoksia, is ook gestraf. Sy is uit haar huis gesleep, aangekla van valse beskuldigings van owerspel, in die openbaar met 'n sweep geslaan en in kloosters opgesluit terwyl niemand met haar mag gepraat het nie. In 1724 het Pieter sy tweede vrou, Katharina, as keiserin laat kroon, hoewel hy die land se werklike heerser gebly het. ===Stamboom=== <center>{{ahnentafel-kompak5 | style = font-size: 90%; line-height: 110%; | border = 1 | boxstyle = padding-top: 0; padding-bottom: 0; | boxstyle_1 = background-color: #fcc; | boxstyle_2 = background-color: #fb9; | boxstyle_3 = background-color: #ffc; | boxstyle_4 = background-color: #bfc; | boxstyle_5 = background-color: #9fe; |1 = '''Pieter I van Rusland''' |2 = [[Aleksei van Rusland]] |4 = [[Michail van Rusland]] |8 = [[Patriarg Filaret|Fjodor Nikititsj Romanof]] | 16 = Nikita Romanowitsj }}</center> ===Kinders=== Pieter het 15 kinders by sy twee vroue gehad, drie by Jewdoksia en 12 by Katharina. Dit sluit vier seuns met die naam "Pawel" en drie met die naam "Pjotr" in. Hulle is almal as babas oorlede. Net drie kinders het 'n volwasse ouderdom bereik. Hy het net drie kleinkinders gehad: [[Pieter II van Rusland|Pieter II]] en groothertogin Natalja by Aleksei en [[Pieter III van Rusland|Pieter III]] by Anna. {| class="wikitable" style="font-size:95%" |- !Naam!!Gebore!!Oorlede!!Notas |- |colspan=4|'''''By Jewdoksia Lopoechina''''' |- |[[Aleksei Petrowitsj, tsarewitsj van Rusland]]||18 Februarie 1690||26 Junie 1718, op 28||Getroud 1711, Charlotte Christine van Brunswick-Wolfenbüttel;<br>kinders [[Pieter II van Rusland]] en groothertogin Natalja |- |Aleksandr Petrowitsj||13 Oktober 1691||14 Mei 1692, op 7 maande||&nbsp; |- |Pawel Petrowitsj||1693||1693||&nbsp; |- |colspan=4|'''''By Katharina I''''' |- |Pjotr Petrowitsj||Winter 1704{{Sfn|Hughes|2004|p=135}}||1707{{Sfn|Hughes|2004|p=135}}|| Gebore en oorlede voor sy ouers se amptelike troue |- |Pawel Petrowitsj||Oktober 1705{{Sfn|Hughes|2004|p=135}}||1707{{Sfn|Hughes|2004|p=135}}|| Gebore en oorlede voor sy ouers se amptelike troue |- |Katharina Petrowna||7 Februarie 1707{{Sfn|Hughes|2004|p=135}}||7 Augustus 1708{{Sfn|Hughes|2004|p=135}}|| Gebore en oorlede voor haar ouers se amptelike troue |- |Anna Petrowna||27 Januarie 1708||15 Mei 1728|| Getroud 1725, Karl Friedrich, Hertog van Holstein-Gottorp; <br>kind [[Pieter III van Rusland]] |- |Jelizawjeta Petrowna,<br/>later [[Elisabeth van Rusland]]||29 Desember 1709||5 Januarie 1762|| Na bewering getroud 1742, Aleksei Razoemofski;<br> geen kinders |- |Maria Natalia Petrowna||20 Maart 1713||17 Mei 1715|| gebore in Riga |- |Margarita Petrowna||19 September 1714||7 Junie 1715|| |- |Pjotr Petrowitsj||9 November 1715 ||6 Mei 1719|| |- |Pawel Petrowitsj||13 Januarie 1717||14 Januarie 1717|| in Wesel |- |Natalia Petrowna||31 Augustus 1718||15 Maart 1725|| |- |Pjotr Petrowitsj||7 Oktober 1723||7 Oktober 1723|| |- |Pawel Petrowitsj||1724||1724|| |} ===Minnaresse en buite-egtelike kinders=== * Anna Mons, van 1691 (of 1692) tot 1704{{Sfn|Hughes|2004|p=134}} * Letitia Cross in 1698 * Lady Mary Hamilton<ref>''Peter the Great: A Life From Beginning to''. Hourly History. 2018. {{ISBN|1-7239-6063-2}}</ref><ref>A. Gordon (1755), p. 308-309</ref> ** Miskraam (1715) ** Kind sonder naam (1717-'18?) * Prinses Maria Dmitrijewna Kantemirowna van Moldawië ** Seun sonder naam (1722-'23?)<ref>Petre P. Panaitescu, Dimitrie Cantemir. Viața și opera, col. Biblioteca Istorică, vol. III, Ed. Academiei RPR, București, 1958, p. 141.</ref> ==Nalatenskap== [[Beeld: Peter-the-Great-by-Collot.jpg|thumb|links|200px|Die oorspronklike kop van die model waarop die monument deur Falconet deur Marie-Anne Collot in gips gegiet is. (Russiese Museum Sint Petersburg).]] Pieter se natatenskap was nog altyd 'n groot twispunt onder Russiese intellektuele. Hy was 'n ingewikkelder karakter as waarvoor hy soms krediet kry. Sommige glo Pieter se hervormings het die land sosiaal verdeel en spiritueel verswak. Riasanofski wys op 'n "paradoksale tweeledigheid" in die swart-wit beelde soos God/Antichris, opvoeder/onkundige, argitek van Rusland se grootsheid / vernietiger van nasionale kultuur, vader van die land / kastyer van die gewone man.{{Sfn|Riasanovsky|2000}} Vir [[Ougelowiges]] was hy die Antichris, weens sy kalenderveranderings en belasting per kop. Pieter het homself vergelyk met [[Dawid|koning David]] of [[Noag]] met 'n goddelike sending.{{Sfn|Collis|2015|pp=359, 364, 379}} Op sy begrafnis het Prokopowitsj hom vergelyk met [[Moses]] en [[Salomo]].<ref name="auto4"/> Voltaire se biografie van 1759 beskryf hom as 'n man van die [[Verligting]], terwyl [[Aleksander Poesjkin]] se gedig ''Bronsruiter'' van 1833 'n kragtige, romantiese beeld van 'n skepper-god weergee.<ref>Nicholas Riasanovsky, ''The Image of Peter the Great in Russian History and Thought'' (1985) pp. 57, 84, 279, 283.</ref><ref>A. Lenton, "Voltaire and Peter the Great" ''History Today'' (1968) 18#10 [https://www.historytoday.com/archive/voltaire-and-peter-great aanlyn] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210513090430/https://www.historytoday.com/archive/voltaire-and-peter-great |date=13 May 2021 }}</ref><ref>Kathleen Scollins, "Cursing at the Whirlwind: The Old Testament Landscape of The Bronze Horseman." ''Pushkin Review'' 16.1 (2014): 205–231 [https://hum.michaelkrasuski.com/blog/wp-content/uploads/2018/05/Scollins_BronzeHorseman_2014.pdf online] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201026020451/https://hum.michaelkrasuski.com/blog/wp-content/uploads/2018/05/Scollins_BronzeHorseman_2014.pdf |date=26 October 2020 }}.</ref> [[Slawofilie|Slawofiele]] van die middel 19de eeu het Pieter se verwestering van Rusland betreur. Die [[Kommunisme|kommuniste]] het die laaste Romanofs tereggestel en hulle historici, soos Michail Pokrofski, het 'n sterk negatiewe siening van die hele dinastie weergegee. [[Stalin]] het egter Pieter se versterking van die staat en sy administrasie van die oorlogstyd, diplomasie, nywerheid, hoër opvoeding en regering bewonder.<ref>Lindsey Hughes, ''Russia in the Age of Peter the Great'' (1998) p 464.</ref> As gevolg daarvan het Sowjetse historiografie 'n klem gelê op beide die positiewe suksesse en die nagatiewe faktor van die onderdrukking van die gewone mense.<ref>Riasanovsky, p. 305.</ref> Ná die val van kommunisme in 1991 het geleerdes en die algemene publiek in Rusland en die Weste nuwe aandag gegee aan Pieter en sy rol in die Russiese geskiedenis. Sy bewind word nou beskou as die besliste vormende gebeurtenis in die Russiese keiserlike verlede. Baie nuwe vrae word gestel, soos of hy die outokratiese staat versterk het en of die tsaristiese regime nie staatlik genoeg was nie vanweë sy klein burokrasie.{{Sfn|Zitser|2005}} Hy het 'n groot reeks ekonomiese, sosiale, politieke, administratiewe, opvoedkundige en militêre hervormings daargestel wat die oorheersing van tradisionalisme en godsdiens in Rusland beëindig en verwestering begin het. Sy suksesse sluit in die sekularisasie van opvoeding, die organisasie van die administrasie vir doeltreffende regering, die verbeterde gebruik van tegnologie, die daarstelling van 'n nywerheidsekonomie, die modernisering van die leër en die stigting van 'n sterk vloot.<ref>{{Cite web |date=21 February 2023 |title=10 Major Accomplishments of Peter the Great |url=https://learnodo-newtonic.com/peter-the-great-accomplishments |access-date=14 July 2023 |website=learnodo-newtonic.com}}</ref> Die historikus J. Wodarski het in 1993 gesê Pieter se hervormings het nie 'n "sprong" in vooruitgang teweeggebring nie, maar eintlik Rusland se vooruitgang gestrem en "toestande geskep waar dit vir een en 'n half eeu teruggehou is!"<ref>Hughes, p. 464</ref> Die outokratiese magte wat Stalin so bewonder het, het Pieter volgens Jewgeni Anisimof "die ware voorganger van Stalin gemaak".<ref>Hughes, p. 465.</ref> Tydens Pieter se bewind het die arm, werkende bevolking met 20% afgeneem weens oorlog, onderdrukking, vervolgings en vlugtelinge.<ref>{{Cite book |last=Ralston |first=David B. |date=26 June 1996 |title=Importing the European Army: The Introduction of European Military Techniques and Institutions in the Extra-European World, 1600-1914 |url=https://books.google.com/books?id=6UaaSV2Rr7cC&pg=PA13 |publisher=University of Chicago Press |isbn=978-0-226-70319-0 |via=Google Books}}</ref> Volgens ''[[Encyclopaedia Britannica]]'' het hy "nie die brug tussen Rusland en die Westerse lande heeltemal oorbrug nie, maar hy het aansienlike vooruitgang bewerkstellig in die ontwikkeling van die nasionale ekonomie en handel, opvoeding, wetenskap en kultuur, en die buitelandse beleid. Rusland het 'n groot mag geword, waarsonder geen belangrike Europese probleem voortaan opgelos kon word nie. Sy binnelandse hervormings het 'n vooruitgang teweeggebring in 'n mate wat geen vorige hernuwer hom sou kon voorstel nie."<ref>{{Cite web |date=29 June 2023 |title=Peter I |url=https://www.britannica.com/biography/Peter-the-Great |publisher=[[Encyclopaedia Britannica]]}}</ref> Nuwe kulturele rolle is ook vir Pieter gevind, soos in argitektuur en kleredrag. James Cracraft sê: :Pieter se rewolusie in Rusland – die baie militêre, vloot-, regerings-, opvoedkundige, argitektoniese, linguistiese en ander binnelandse hervormings om Rusland se opkoms tot 'n groot Europese te bevoder – was in werklikheid 'n kulturele rewolusie, een wat 'n groot invloed gehad het op die basiese samestelling van die Russiese Ryk en sy daaropvolgende ontwikkeling.<ref>James Cracraft, "The Russian Empire as Cultural Construct", ''Journal of the Historical Society'' (2010) 10#2 pp. 167–188, p. 170.</ref> ==Galery== <gallery> Beeld:Peter order.jpg|Diamantorde van Pieter die Grote Beeld:Peter I by Clementi.jpg|Pieter I, deur Maria Giovanna Clementi Beeld:Peter I in russian dress during Grand Embassy.jpg|Pieter in Russiese drag tydens die Groot Ambassade Beeld:Peter I by I.Nikitin (1720s, Russian museum).jpg|Pieter I, deur Iwan Nikitin Beeld:Н. Ф. Добровольский. Здесь будет город заложен.jpg|''Die stad sal hier gebou word'', deur Nikolai Dobrowolski (1880) Beeld:Пётр-строитель.jpg|Pieter die Grote stig Sint Petersburg (1703), deur Aleksandr Kotzebue (1862) Beeld:Serov — Peter the Great.jpg|Pieter loop aan die kaai van Sint Petersburg, deur Walentin Serof (1907) Beeld:Военные игры потешных войск Петра I под селом Кожухово.jpg|Kammaleër van Pieter die Grote, deur Aleksei Kiwsjenko (1882) Beeld:Petr Drozhdin 009.jpg|Portret van Pieter, deur Pjotr Drozjdin (1795), Russiese Museum Beeld:Peter der-Grosse 1838.jpg|'n Nadoodse portret van Pieter deur Paul Delaroche (omstreeks 1838) </gallery> ==Notas== {{Reflist|group=nota}} ==Verwysings== {{Verwysings|3}} ===Bronne=== {{Refbegin|3}} * Anisimov, Evgenii V. (2015) ''The Reforms of Peter the Great: Progress Through Violence in Russia'' (Routledge) * {{Cite book |last=Bain |first=R. Nisbet |url=http://history.wisc.edu/sommerville/351/CMHPeter.html |title=Peter the Great and his pupils |publisher=Cambridge UP |date=1905 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070526185803/http://history.wisc.edu/sommerville/351/CMHPeter.html |archive-date=26 May 2007 |url-status=dead}} * Brechka, Frank T., “Peter the Great: The Books He Owned.” ''The Journal of Library History.'' 17, no. 1 (1982): 1–15. * {{Cite book |last=Cracraft |first=James |url=https://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=115404966 |title=The Revolution of Peter the Great |publisher=Harvard UP |date=2003 |access-date=8 September 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210508065607/https://www.gale.com/databases/questia?a=o&d=115404966 |archive-date=8 May 2021 |url-status=dead}} * {{Cite book |last=Dmytryshyn |first=Basil |title=Modernization of Russia Under Peter I and Catherine II |publisher=Wiley |date=1974}} * {{Cite book |last=Gordon |first=Alexander |title=The history of Peter the Great, Emperor of Russia. To which is prefixed, A short general history of the country, from the rise of that monarchy: and an account of the author's life |oclc=09104286 |ol=17030794M |date=1755}} * {{Cite journal |last=Hughes |first=John R. |date=2007 |title=The seizures of Peter Alexeevich |journal=Epilepsy & Behavior |volume=10 |issue=1 |pages=179–82 |doi=10.1016/j.yebeh.2006.11.005 |pmid=17174607 |s2cid=25504057}} * {{Cite encyclopedia |date=2004 |title=Catherine I of Russia, Consort to Peter the Great |encyclopedia=Queenship in Europe 1660–1815: The Role of the Consort |publisher=Cambridge UP |last=Hughes |first=Lindsey |editor-last=Campbell Orr |editor-first=Clarissa |pages=131–54 |isbn=978-0-5218-1422-5}} * {{Cite book |last=Lee |first=Stephen J. |url=https://books.google.com/books?id=CXl-02q1YwsC&pg=PA31 |title=Peter the Great |publisher=Routledge |date=2013 |isbn=978-1-1364-5325-0}} * {{Cite book |last=Massie |first=Robert K. |title=Peter the Great: His Life and World |publisher=Alfred A. Knopf |date=1980 |isbn=978-0-3072-9145-5 |location=New York}}, a popular biography; [https://archive.org/details/petergreat00robe online] * {{Cite book |last=Montefiore |first=Simon Sebag |title=The Romanovs: 1613–1918 |publisher=Knopf Doubleday Publishing Group |date=2016}} * {{Cite book |last=Oudard |first=Georges |title=Peter the Great |publisher=Payson and Clarke |date=1929 |location=New York |translator-last=Atkinson, Frederick |lccn=29-027809 |ol=7431283W}} * {{Cite book |last=Pipes |first=Richard |title=Russia under the old regime |date=1974}} * {{Cite book |last=Riasanovsky |first=Nicholas |url=https://archive.org/details/historyofrussia00rias |title=A History of Russia |publisher=Oxford UP |date=2000 |edition=6th |location=Oxford, England }} * {{Cite book |last1=Palmer |first1=R.R. |title=A History of the Modern World |last2=Colton |first2=Joel |date=1992}} {{Refend}} ; Historiografie en nagedagtenis {{Refbegin|3}} * Brown, Peter B. "Towards a Psychohistory of Peter the Great: Trauma, Modeling, and Coping in Peter's Personality". ''Russian History'' 35#1-2 (2008): 19–44. * Brown, Peter B. "Gazing Anew at Poltava: Perspectives from the Military Revolution Controversy, Comparative History, and Decision-Making Doctrines". ''Harvard Ukrainian Studies'' 31.1/4 (2009): 107–133. [https://www.jstor.org/stable/41756499 online] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201115050129/https://www.jstor.org/stable/41756499 |date=15 November 2020 }} * Cracraft, James. "Kliuchevskii on Peter the Great". ''Canadian-American Slavic Studies'' 20.4 (1986): 367–381. * Daqiu, Zhu. "Cultural Memory and the Image of Peter the Great in Russian Literature". ''Russian Literature & Arts'' 2 (2014): 19+. * Gasiorowska, Xenia. ''The image of Peter the Great in Russian fiction'' (1979) [https://archive.org/details/imageofpetergrea0000gasi online] * Platt, Kevin M. F. ''Terror and Greatness: Ivan and Peter as Russian Myths'' (2011) * Resis, Albert. "Russophobia and the" Testament" of Peter the Great, 1812–1980". ''Slavic Review'' 44.4 (1985): 681-693 [http://www.academia.edu/download/50985326/The_will_of_Peter_the_great.pdf online]{{Dooie skakel|date=Januarie 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. * Riasanovsky, Nicholas V. ''The Image of Peter the Great in Russian History and Thought'' (1985). * Waugh, Daniel Clarke. "We have never been modern: Approaches to the study of Russia in the age of Peter the Great". ''Jahrbücher für Geschichte Osteuropas H.'' 3 (2001): 321-345 [https://www.jstor.org/stable/41050779 online in English] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221219200552/https://www.jstor.org/stable/41050779 |date=19 December 2022 }}. * {{Cite journal |last=Zitser |first=Ernest A. |date=Spring 2005 |title=Post-Soviet Peter: New Histories of the Late Muscovite and Early Imperial Russian Court |journal=Kritika: Explorations in Russian and Eurasian History |volume=6 |issue=2 |pages=375–92 |doi=10.1353/kri.2005.0032 |s2cid=161390436}} * Zitser, Ernest A. "The Difference that Peter I Made". in ''The Oxford Handbook of Modern Russian History.'' ed. by Simon Dixon (2013) [https://www.academia.edu/download/52837343/08Zitser_The_Difference_that_Peter_I_Made.pdf online]{{Dooie skakel|date=Januarie 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Refend}} ==Nog leesstof== {{refbegin|3}} * Anderson, M.S. "Russia under Peter the Great and the changed relations of East and West". in J.S. Bromley, ed., ''The New Cambridge Modern History: VI: 1688–1715'' (1970) pp.&nbsp;716–40. * Anisimov, Evgenii V. ''The Reforms of Peter the Great: Progress through Coercion in Russia'' (1993) [https://archive.org/details/reformsofpetergr0000anis aanlyn] * Bushkovitch, Paul. ''Peter the Great: The Struggle for Power, 1671–1725'' (2001) * {{Cite book |last=Bushkovitch |first=Paul |title=Peter the Great |publisher=Rowman and Littlefield |date=2003 |isbn=978-0-8476-9639-0}} [https://archive.org/details/petergreat00bush aanlyn] * Cracraft, James. "Kliuchevskii on Peter the Great". ''Canadian-American Slavic Studies'' 20.4 (1986): 367–381. * Cracraft, James. ''The Revolution of Peter the Great'' (2003) [https://archive.org/details/revolutionofpete00crac aanlyn] * Duffy, Christopher. ''Russia's Military Way to the West: Origins and Nature of Russian Military Power 1700–1800'' (Routledge, 2015) pp 9–41 * Graham, Stephen. ''Peter The Great'' (1929) [https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.208197 aanlyn] * {{Cite book |last=Grey |first=Ian |url=https://archive.org/details/petergreatempero00grey |title=Peter the Great: Emperor of All Russia |publisher=Philadelphia, Lippincott |date=1960}} * {{Cite book |last=Hughes |first=Lindsey |title=Russia in the Age of Peter the Great |publisher=Yale UP |date=1998 |isbn=978-0-3000-8266-1}} [https://archive.org/details/russiainageofpet00hugh aanlyn] * {{Cite book |last=Hughes |first=Lindsey |title=Peter the Great and the West: New Perspectives |publisher=Palgrave Macmillan |date=2001 |isbn=978-0-3339-2009-1}} * {{Cite book |last=Hughes |first=Lindsey |title=Peter the Great: A Biography |publisher=Yale UP |date=2002 |isbn=978-0-3001-0300-7}} * Kamenskii, Aleksandr. ''The Russian Empire in the Eighteenth Century: Searching for a Place in the World''(1997) pp 39–164. * Kluchevsky, V.O. ''A history of Russia'' vol 4 (1926) [https://archive.org/details/historyofrussia04kliuuoft aanlyn] pp 1–230. * Pares, Bernard. ''A History Of Russia'' (1947) pp 193–225. [https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.174320 aanlyn] * {{Cite book |url=https://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=11635244 |title=Peter the Great, Reformer or Revolutionary? |date=1963 |editor-last=Raeff |editor-first=Mafrc |access-date=8 September 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080317021723/http://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=11635244 |archive-date=17 March 2008 |url-status=dead}} * Schimmelpenninck van der Oye, David, en Bruce W. Menning, eds. ''Reforming the Tsar's Army – Military Innovation in Imperial Russia from Peter the Great to the Revolution'' (Cambridge UP, 2004) 361 bladsye. Essays * Sumner, B.H. ''Peter the Great and the emergence of Russia'' (1950), [https://archive.org/details/petergreatemerge0000sumn/page/n7/mode/2up aanlyn] * {{Cite book |last=Tavernier |first=Roger |url=https://books.google.com/books?id=0RMoRvbo-d8C&pg=PA349 |title=Russia and the Low Countries: An International Bibliography, 1500–2000 |publisher=Barkhuis |date=2006 |isbn=978-9-0770-8904-0 |page=349}} * {{Cite book |last=Wes |first=Martinus A. |url=https://books.google.com/books?id=N9wviNiWb0EC&pg=PA14 |title=Classics in Russia, 1700–1855: Between Two Bronze Horsemen |publisher=Brill |date=1992 |isbn=978-9-0040-9664-6}} {{refend}} == Eksterne skakels == * [https://www.youtube.com/watch?v=m67curWtS-o ''Romanovs''. The third film. Peter I, Catherine I] – Historiese rekonstruksie van die Romanofs. StarMedia. Babich-Design (Rusland, 2013) * [https://news.cnrs.fr/articles/peter-the-great-a-tsar-who-loved-science "Peter the Great, a Tsar who Loved Science"], deur Philippe Testard-Vaillant * [https://archive.nytimes.com/www.nytimes.com/books/first/h/hughes-peter.html "Russia in the Age of Peter the Great"], deur Lindsey Hughed, Yale University Press {{Commons-kategorie inlyn|Peter the Great}} {{vertaaluit| taalafk = en | il = Peter the Great}} {{Tsare van Rusland}} {{Normdata}} {{Voorbladster}} [[Kategorie:Geboortes in 1672]] [[Kategorie:Huis van Romanof]] [[Kategorie:Russiese keisers]] [[Kategorie:Russiese tsare]] [[Kategorie:Sterftes in 1725]] li2yvc6iddu334zgw8hq9atfinen49v 0 30865 2920314 2920018 2026-07-30T16:53:56Z HermanvanAswegen988 200973 bookie=boekwinkel? 2920314 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Musikale kunstenaar | naam = Richard van der Westhuizen | beeld = | beeldgrootte = | dwarsformaat = | beeldbeskrywing = | beeldonderskrif = | agtergrondkleur = solo | geboortenaam = | alias = | geboortedatum = [[1953]] | geboorteplek = [[Nababeep]], [[Namakwaland]] | oorsprong = | sterfdatum = | sterfplek = | genre = Ligte Afrikaanse musiek | beroep = Sanger, akteur | instrument = | jare_aktief = | etiket = | assosiasies = | webwerf = | huidige_lede = | gewese_lede = }} '''Richard van der Westhuizen''' (* [[1953]] te [[Nababeep]], [[Namakwaland]]) is 'n [[Suid-Afrika]]anse musiekkunstenaar en [[akteur]]. Na sy laerskooljare in Nababeep matrikuleer hy aan St. Joseph's College in [[Rondebosch]]. Hy behaal die graad B.Sc. (Boukunde) aan die [[Universiteit van Pretoria]]. Hy werk 'n ruk lank vir 'n boekwinkel in Pretoria en toe 'n jaar lank as kroegman in die Okiep Hotel. Hierna begin hy met toneelspel. == Verhoogoptredes == Van der Westhuizen se verhoogoptredes sluit in: * ''Die van Aardes van Grootoor'', deur Pieter-Dirk Uys, 1979, Markteater, Johannesburg. * ''Die Staatsgetuie'', deur Agatha Christie, 1979, Windhoekteater. * ''Plaston DNS-kind'', deur P.G. du Plessis, 1981, Stadskouburg, Bloemfontein. * ''Die Goue Kring'', deur Uys Krige, 1982, Stadskouburg, Bloemfontein. * ''Die Potlooddief en die Engel'', deur Ampie van Straten, 1985, Staatsteater, Pretoria. * ''The Time of the Hyena'', deur Mitzi Booysen, 1986, Windybrowteater, Johannesburg. * ''Hamlet'', deur William Shakespeare, 1987, Staatsteater, Pretoria. * ''Panorama'', deur Pieter-Dirk Uys, 1987, Grahamstadfees. * ''Minnaar onder die Wapen (Arms and the Man)'', deur George Bernard Shaw, 1987, Windhoekteater. * ''Die Laaste Strooi'', saamgestel deur Ilse van Hemert uit die werke van C.J. Langenhoven, 1998, 1999, Klein Karoo Nasionale Kunstefees, Aardklop Kunstefees, Durban, Bloemfontein, Pretoria, Stellenbosch. == Televisieoptredes == Van der Westhuizen se [[televisie]]optredes sluit in: * ''1945'', deur Chris Barnard, 1983, vervaardig deur Sonneblom Films onder regie van Nic de Jager. * ''Die Meisie van Suidwes'', 1984, vervaardig deur Elmo de Witt Films, regie deur Reghardt van den Bergh. * ''Die Mannheim Sage'', deur [[Lerina Erasmus]], 1986, regie: Koos Roets. * ''[[Agter Elke Man]]'', deur Franz Marx, 1988, regie: Franz Marx en Laurence Lurie. * ''[[Ballade vir 'n Enkeling]]'', deur [[Leon van Nierop]], 1991, vervaardig deur die SAUK onder regie van Henry Milne. * ''Death in the Family'', 1994, vervaardig deur Waterfront Productions onder regie van [[Annie Basson]]. * ''Honeytown I & II'', 1995,1997 onder regie van [[Ian Roberts]] en Etienne de Villiers. * ''Arsenaal'', deur Jan Scholtz, 2002, vervaardig deur Scholtz Films. * ''Paradys'', deur Paul C. Venter, 1998, vervaardig deur Eklips. * ''Onder Draai die Duiwel Rond'', deur Chris Barnard, 1998, vervaardig deur Sonneblom Films onder spelleiding van Katinka Heyns. * ''Samaritaan'', deur Paul C. Venter, 1999, vervaardig deur Eklips. * ''Plek van die Vleisvreters'', 2004, vervaardig vir [[Kyknet]]. * ''Hart van Staal'', 2005, vervaardig deur Westel vir Kyknet. * ''[[7de Laan]]'' as Tokkie (Emma se Pa), deur [[Danie Odendaal]], 2005 en 2006. * ''[[Dryfsand(TV drama)|Dryfsand]]'', deur P.G du Plessis, 2007, vervaardig deur Krisan produksies onder regie van Koos Roets. * ''Andries Plak'', deur P.G. du Plessis, 2007 vir SABC2, regie Koos Roets. * ''Riemvasmaak'', deur Peter en Margaret Goldsmid, 2008, vir SABC2, onder regie van Peter Goldsmid. == Rolprente == Van die [[rolprent]]e waarin Richard verskyn het sluit in: * Fanie Fourie's Lobola (2013), as Oom Kobus * [[Treurgrond]] (2015), as die voorsitter * [[Karate Kallie]] (2009) * [[Stoute Boudjies]] (2010) * [[Liewe Hemel, Genis!]] (1987), as Kobus Maree == Sien ook == * [[Afrikaanse musiek]] * [[Lys van Suid-Afrikaanse musikante]] == Eksterne skakels == * [http://www.richardvdw.co.za/ Richard van der Westhuizen se webblad] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080416141647/http://www.richardvdw.co.za/ |date=16 April 2008 }} * [http://www.tvsa.co.za/actorprofile.asp?actorid=1072 Richard van der Westhuizen op TVSA] * [http://www.snaparazzi.co.za/Galleries/tabid/58/AlbumID/141/selectedmoduleid/374/Default.aspx Richard van der Westhuizen se Snaparazzi galery] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090315083535/http://www.snaparazzi.co.za/Galleries/tabid/58/AlbumID/141/selectedmoduleid/374/Default.aspx |date=15 Maart 2009 }} * {{IMDb|1451799}} {{DEFAULTSORT:Van der Westhuizen, Richard}} [[Kategorie:Geboortes in 1953]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse manlike akteurs]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse musici]] ab7sp1efj2o33qg4rn5tejxqbulghdk 0 39401 2920365 2920203 2026-07-30T21:05:29Z BurgertB 2401 Besig 2920365 wikitext text/x-wiki '''Ignoreer maar eers dié snaakse gedoente hieronder.''' {{Inligtingskas Planeet | bgcolour = #6295DA | name = Makemake | image = [[Lêer:Makemake moon Hubble image with legend.jpg|frameless|Makemake en sy maan, soos gesien deur die [[Hubble-ruimteteleskoop]].]] | caption = Makemake en sy maan, soos gesien deur die [[Hubble-ruimteteleskoop]]. | discovery = yes | discoverer = Michael E. Brown<br />Chad Trujillo<br />David Rabinowitz | discovered = [[31 Maart]] [[2005]] | mpc_name = (136472) Makemake | alt_names = 2005 FY₉ | named_after = [[Makemake (god)|Makemake]] | symbol= [[Lêer:Makemake symbol (bold).svg|24px|alt=🝼|(meestal [[sstrologie]]s)]] | mp_category = [[Dwergplaneet]]<br />[[TNV]]<br />[[Pluto|Plutoïde]]<br />(cubewano)<ref name="MPEC2009-P26">{{cite web |title=MPEC 2009-P26 :Distant Minor Planets (2009 AUG. 17.0 TT) |publisher=IAU Minor Planet Center |date=7 Augustus 2009 |url=http://www.minorplanetcenter.org/mpec/K09/K09P26.html |access-date=28 Augustus 2009 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20171114202602/https://www.minorplanetcenter.org/mpec/K09/K09P26.html |archive-date=14 November 2017 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | orbit_ref =<ref name="Buie">{{cite web |author=Marc W. Buie |date=5 April 2008 |title=Orbit Fit and Astrometric record for 136472 |publisher=SwRI (Space Science Department) |url=http://www.boulder.swri.edu/~buie/kbo/astrom/136472.html |access-date=13 Julie 2008 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200517081523/https://www.boulder.swri.edu/~buie/kbo/astrom/136472.html |archive-date=17 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | aphelion = 53,074&nbsp;AE<br />7,939&nbsp;Tm | perihelion = 38,509&nbsp;AE<br />5,760&nbsp;Tm | semimajor = 45,791&nbsp;AE<br />6,850&nbsp;Tm | eccentricity = 0,159 | period = 309,88 jaar<br />(113&nbsp;183 dae) | avg_speed = 4,419&nbsp;km/s | inclination = 28,96° | asc_node = 79,382° | arg_peri = 298,41° | mean_anomaly = 85,13° | physical_characteristics = yes | axial_tilt = | sidereal_day = 7,771 ± 0,003 uur<ref>{{en}} A. N. Heinze en Daniel deLahunta, [http://www.iop.org/EJ/abstract/1538-3881/138/2/428/ The rotation period and light-curve amplitude of Kuiper belt dwarf planet 136472 Makemake (2005 FY₉)], ''The Astronomical Journal'' 138 (2009), pp. 428–438. doi: 10.1088/0004-6256/138/2/428</ref> | mean_radius = 750&nbsp;km<ref name="Stansberry 2007">{{en}} {{cite journal| first1 = J. |last1= Stansberry| title=Physical Properties of Kuiper Belt and Centaur Objects: Constraints from Spitzer Space Telescope| journal = The Solar System beyond Neptune| publisher = Universiteit van Arizona Pers|year=2008| arxiv=astro-ph/0702538|bibcode = 2008ssbn.book..161S| first2= W. |last2 = Grundy| first3 = M. | last3 = Brown| pages = 161 }}</ref><br />{{nowrap|710 ± 30 km}}<ref name="Lim2010">{{en}} {{cite journal|first =T.L. |last = Lim|first2= J. |last2= Stansberry |first3= T.G. |last3= Müller|title="TNOs are Cool": A survey of the trans-Neptunian region III. Thermophysical properties of 90482 Orcus and 136472 Makemake|year=2010| volume=518|page=L148|doi=10.1051/0004-6361/201014701|journal=Astronomy and Astrophysics|bibcode=2010A&A...518L.148L}}</ref> | satellites = 1 | surface_area = ~6&nbsp;300&nbsp;000&nbsp;km² | volume = ~1,5⁹&nbsp;km³ | mass = ~3²¹&nbsp;kg&nbsp;(aanvaar)<br />(0,0005 [[aardmassa]]s) | density = ~2&nbsp;g/cm³ (aanvaar) | surface_grav = ~0,4&nbsp;m/s² | escape_velocity = ~0,75&nbsp;km/s | single_temperature = 30-35&nbsp;K | spectral_type = B-V&nbsp;=&nbsp;0,83, V-R&nbsp;=&nbsp;0,5 | abs_magnitude = -0,44<ref name="jpldata">{{cite web |date=2010-01-26|title=JPL Small-Body Database Browser: 136472 (2005 FY₉) |work=NASA Jet Propulsion Laboratory |url=http://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi?sstr=136472 |access-date=11 Junie 2008 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200517081526/https://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi?sstr=136472 |archive-date=17 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | magnitude = 16,7 ([[Opposisie (astronomie)|opposisie]])<ref name="AstDys">{{en}} {{cite web |title=AstDys (136472) Makemake Ephemerides |publisher=Departement Wiskunde, Universiteit van Pisa, Italië |url = http://hamilton.dm.unipi.it/astdys/index.php?pc=1.1.3.0&n=Makemake |accessdate=2009-03-19}}</ref><ref name="Horizons">{{en}} {{cite web|title = Asteroid 136472 Makemake (2005 FY₉)|work=HORIZONS Web-Interface|publisher=JPL Solar System Dynamics|url = http://ssd.jpl.nasa.gov/horizons.cgi?find_body=1&body_group=sb&sstr=2005FY9|accessdate=2008-07-01}}</ref> }} '''Makemake''' (kleinplaneetnommer '''136472''') is 'n [[dwergplaneet]]<ref>{{cite web |url= https://www.jpl.nasa.gov/infographics/what-is-a-dwarf-planet |author= JPL/NASA |date= 2015-04-22 |website= Jet Propulsion Laboratory |title= What is a Dwarf Planet? |access-date= 2022-01-19}}</ref> wat in die [[Kuipergordel]], anderkant die [[wentelbaan]] van [[Neptunus]], om die [[Son]] wentel. Met sy deursnee van 60% van [[Pluto]] s'n, is dit die vierde grootste dwergplaneet en [[trans-Neptunus-voorwerp]] in die [[Sonnestelsel]]. Makemake is op 31 Maart 2005 deur 'n sterrekundige span onder leiding van Michael Brown ontdek, en dié ontdekking het daartoe bygedra dat Pluto in 2006 as 'n dwergplaneet herklassifiseer is. Die dwergplaneet is genoem na die [[mitologie]]se god [[Makemake (god)|Makemake]], wat in die geloof van die [[Rapa Nui-volk|Rapa Nui]] (die inwoners van [[Paaseiland]]) die god van die mensdom en vrugbaarheid is. Makemake se oppervlak is soortgelyk aan dié van Pluto: Dit is hoogs weerkaatsend en word hoofsaaklik deur bevrore [[metaan]] bedek. Dit is rooibruin gevlek deur [[tolien]]e. Dit het sover bekend een [[natuurlike satelliet]], wat nog nie 'n naam het nie.<ref name="HubbleSite">{{cite press release| publisher = HubbleSite (Persuitreiking no. STScI-2016-18)|title= Hubble Discovers Moon Orbiting the Dwarf Planet Makemake|author=HubbleSite|url = http://hubblesite.org/newscenter/archive/releases/2016/18/full/|date=2016-04-26|accessdate=2016-04-26}}</ref> Dié maan se wentelbaan dui daarop dat Makemake se rotasie 'n groot [[ashelling]] het en dus waarskynlik uiteenlopende [[seisoen]]e ondervind. Makemake toon bewyse van [[geochemie]]se aktiwiteit en [[Kriovulkaan|kriovulkanisme]], en dus glo wetenskaplikes dit het 'n [[oseaan]] van vloeibare [[water]] onder sy oppervlak. Gasagtige metaan is om Makemake bespeur, maar dit is onduidelik of dit in die [[atmosfeer]] voorkom en of dit uitgassing is. Geen hoëresolusiefoto's van Makemake se oppervlak bestaan nie, want dit is nog nie van naby deur 'n [[ruimtetuig]] besoek nie. Die dwergplaneet is so ver van die [[Aarde]] af dat dit soos 'n [[ster]]agtige ligpunt lyk, al word dit deur 'n teleskoop beskou. Wetenskaplikes het die wens uitgespreek om Makemake met 'n ruimtetuig te besoek om dit te verken vanweë sy geologiese aktiwiteit en moontlike oseaan onder die oppervlak. == Geskiedenis == === Ontdekking === Makemake is in 2005 ontdek deur 'n span Amerikaanse sterrekundiges bestaande uit Michael E. Brown, Chad Trujillo en David Rabinowitz tydens hulle soektog na groot voorwerpe anderkant die wentelbaan van [[Neptunus]].{{sfn|Schilling|2009|p=200}} Die ontdekkingsbeelde van Makemake is op 31 Maart 2005 geneem,{{sfn|Minor Planet Center}}{{sfn|Green|2005}} maar Brown het die voorwerp eers op 3 April 2005 raakgesien tydens sy ondersoek van die beelde en dit as buitengewoon helder geïdentifiseer.{{sfn|Brown|2010|p=132}} [[Beeld:P48 1994 Jean Large.jpg|thumb|links|Makemake is ontdek op beelde wat geneem is deur die Samuel Oschin-teleskoop van 1,22 meter by die [[Palomar-sterrewag]] (op die foto).]] Verskeie maande voor Makemake se ontdekking het Brown en sy span die buitengewoon groot trans-Neptunus-voorwerpe {{dp|Haumea}} en {{dp|Eris}} ontdek, wat vermoedelik minstens so groot soos die destydse negende [[planeet]], [[Pluto]], was.{{sfn|Brown (blog)|2013}} Terwyl hulle verdere waarnemings vir albei voorwerpe beplan het, het die span oorspronklik beoog om die aankondiging van Makemake tot 'n tyd ná die beplande aankondiging van Eris in Oktober 2005 uit te stel.{{sfn|Schilling|2009|p=202}}{{sfn|Brown|2010|pp=133–134}} Dié plan is egter verydel toe 'n span onder leiding van José Luis Ortiz Moreno by die Sierra Nevada-sterrewag in [[Spanje]] hulle eie ontdekking van Haumea op 27 Julie 2005 aankondig.{{sfn|Brown|2010|p=145}}{{sfn|Schilling|2009|p=207}} Brown het besef sy span se waarnemingslogboeke met die posisies van Haumea, Eris en Makemake is onbedoeld geopenbaar en deur 'n rekenaar by Ortiz se instelling geraadpleeg.{{sfn|Brown|2010|pp=154–155}}{{sfn|Schilling|2009|p=211}} Uit vrees dat sy span se ontdekkings van Eris en Makemake op soortgelyke wyse in die wiele gery sou word, het Brown op 29 Julie 2005 hulle ontdekking aangekondig.{{sfn|Hecht|2005}}{{sfn|Brown|2010|p=156}} Die aankondiging van dié Plutogrootte voorwerpe het 'n wydverspreide debat ontketen oor wat as 'n [[planeet]] beskou moet word,{{sfn|Brown (website)|2007}} en dit het die [[Internasionale Sterrekundige Vereniging]] (IAU) aangespoor om 'n nuwe definisie van die begrip "planeet" te skep. So is Pluto in Augustus 2006 as 'n [[dwergplaneet]] herklassifiseer.{{sfn|Barnett|2025}}{{sfn|Space Daily|2008}} === Naam en simbool === Dié dwergplaneet is genoem na [[Makemake (god)|Makemake]], die skepper van die mensdom en god van vrugbaarheid in die mites van die [[Rapa Nui-volk]], wat inheems aan [[Paaseiland]] is.{{sfn|Christensen|2008}} Dit het die [[kleinplaneet]]nommer 136472, wat op 7 September 2005 deur die [[Kleinplaneetsentrum]] (MPC) toegeken is nadat die voorwerp se wentelbaan goed bepaal is.{{sfn|Sinnott|2005}}{{sfn|Than|2005}} Voordat Makemake sy naam gekry het, was dit bekend onder sy voorlopige naam, {{mp|2005 FY|9}}, wat deur die MPC toegeken is toe die ontdekking daarvan aangekondig is.{{sfn|Marsden|2005}}{{sfn|Christensen|2008}} Die naam "Makemake" behou die verband met [[Paasfees]], net voor die dwergplaneet ontdek is, en kom die IAU se reël na dat voorwerpe in die [[Kuipergordel|klassieke Kuipergordel]] na skeppergode genoem moet word.{{sfn|Space Daily|2008}} Die naam is in Julie 2008 deur die IAU goedgekeur en aangekondig. 'n Simbool vir Makemake {{angbr|[[beeld:Makemake symbol (fixed width).svg|16px|🝼]]}} is in Januarie 2022 by [[Unicode]] gevoeg as U+1F77C.{{sfn|Unicode Pipeline}} Die gebruik van planetêre simbole in wetenskaplike publikasies word deur die IAU ontmoedig,{{sfn|Boeck|2018}} en daarom word Makemake se simbool meestal deur [[astrologie|astroloë]] gebruik.{{sfn|Miller|2021}} Dit is deur Denis Moskowitz en John T. Whelan ontwerp en stel 'n tradisionele rotstekening van Makemake se gesig voor, gestileer om soos die letter "M" te lyk.{{sfn|Anderson|2022}} Die simbool {{angbr|[[Beeld:Makemake symbol (Solar Fire).png|16px]]}} word ook soms gebruik.{{sfn|Miller|2021|p=5}} ==Wentelbaan en klassifikasie== [[Beeld:Makemake orbit JPL.png|thumb|links|280px|Makemake se skuins wentelbaan (grys) om die Son, met die buiteplanete ook aangedui. Die vertikale grys strepe by Makemake se wentelbaan toon sy posisies bo en onder die [[sonnebaan]].]] Makemake wentel anderkant [[Neptunus]] om die Son op 'n gemiddelde afstand van 45,5 astronomiese eenhede ([[AE]].{{sfn|JPL Horizons Heliocentric Elements}} Dit voltooi een omwenteling elke 307 jaar. Met 'n [[Eksentrisiteit (sterrekunde)|baaneksentrisiteit]] van 0,16 volg Makemake 'n matig [[Ellips|elliptiese baan]].{{sfn|Moltenbrey|2015|pp=212–213}} Dit kom so naby as 38,2&nbsp;AE aan die Son ([[perihelium]]) en gaan so ver as 52,8&nbsp;AE van die Son af ([[afelium]]). Die dwergplaneet het 'n betreklik hoë [[baanhelling]] van 29° ten opsigte van die [[sonnebaan]].{{sfn|JPL Horizons Barycentric Elements}}{{sfn|Moltenbrey|2015|p=212}} Makemake is tans naby sy afelium, die verste punt van sy wentelbaan.{{sfn|Protopapa et al.|2025|p=9}} Dit was in November 2025 sowat 52,7&nbsp;AE van die Son af{{sfn|JPL Horizons 2025-2033}}{{sfn|AstDys}} en sal sy afelium in Mei 2033 bereik.{{sfn|JPL Horizons Aphelion}} Dit is tans ver bokant die sonnebaan geleë{{sfn|Minor Planet Center|2016}}{{sfn|Moltenbrey|2015|p=212}} en sal ook by afelium daar bly.{{sfn|JPL Horizons Aphelion}} Makemake sal die sonnebaan in 2103 kruis{{sfn|JPL Horizons Ecliptic Crossing}} en sal sy perihelium in 2186 sowat 26° onder die sonnebaan bereik.{{sfn|JPL Horizons Perihelion}} Simulasies toon Makemake se wentelbaan is oor 'n tydskaal van miljarde jare stabiel en sal waarskynlik nie noemenswaardig verander gedurende die oorblywende bestaan van die Sonnestelsel nie.{{sfn|Muñoz-Gutiérrez et al.|2021|pp=6–7}} Makemake deel sy wenteleienskappe met talle klein ysvoorwerpe anderkant Neptunus in die [[Kuipergordel]]. Makemake spesifiek behoort tot die klassieke Kuipergordel, die "dinamies warm" populasie (wat niks met temperatuur te doen het nie, maar met die dinamika van sy wentelbaan, wat kwaai versteur is; Makemake is baie ysig). Die voorwerpe in die klassieke gordel het groot [[baanhelling]]s (''i''&nbsp;>&nbsp;5°), relatief lae [[Eksentrisiteit (sterrekunde)|eksentrisiteite]] (''e'' < 0,2) en is nie in 'n [[baanresonansie]] met Neptunus nie.{{sfn|Barucci|Dalle Ore|Fornasier|2021|p=21}}{{sfn|Schwamb|Brown|Fraser|2014|p=2}} Makemake is die grootste lid van die klassieke gordel,{{sfn|Moltenbrey|2015|p=212}} maar beslaan net 'n klein deel van die totale massa van die gordel{{sfn|Petit|Gladman|Kavelaars|Bannister|2023|p=8}} (sowat 3,8% van die klasssieke gordel se massa). Daar word vermoed die klassieke Kuipergordel is vroeg in die Sonnestelsel se geskiedenis deur Neptunus se [[swaartekrag]] verstrooi;{{sfn|Barucci|Dalle Ore|Fornasier|2021|p=22}} daarom word Makemake soms 'n "verstrooide voorwerp" genoem.{{sfn|Buie}}{{sfn|Brown|Trujillo|Rabinowitz|2005|p=L98}}{{sfn|Brown et al.|2007|p=284}} Makemake is die eerste voorwerp wat vermoedelik 'n dwergplaneet is wat 'n naam gekry het en die vierde voorwerp wat as 'n dwergplaneet geklassifiseer is (ná {{dp|Ceres}}, Pluto en [[Eris]]) nadat dié kategorie in 2006 gevestig is. Makemake is meer spesifiek 'n [[plutoïed]]: die subkategorie van dwergplanete anderkant Neptunus.{{sfn|Christensen|2008}}{{sfn|Courtland|2008}} ==Grootte, vorm en massa== [[Beeld:Trans-Neptunians Size Albedo Color.svg|thumb|upright=2|'n Vergelyking van die groottes, albedo's en kleure van verskeie groot trans-Neptunus-voorwerpe met 'n deursnee van meer as 700&nbsp;km. Makemake word in die boonste ry, tweede van regs, getoon. Die donker gekleurde boë dui die onsekerhede in die voorwerp se grootte aan.]] Makemake is 'n byna bolvormige voorwerp met 'n gemiddelde deursnee van aowat 1&nbsp;430&nbsp;km,{{sfn|Brown|2013|p=2}} wat sowat 60% ({{breuk|3|5}}) van Pluto s'n is, of 11% ({{breuk|1|9}}) van die [[Aarde]] s'n.{{sfn|Barnett|2025}} Dit maak Makemake die vierde grootste bekende dwergplaneet en trans-Neptunus-voorwerp in die Sonnestelsel, ná Pluto, Eris en Haumea.{{sfn|Carney|2025}} Waarnemings van 'n sterverduistering in 2011 het getoon Makemake is effens afgeplat by sy pole, met 'n boonste grens vir sy pooldeursnee van ongeveer 1&nbsp;420&nbsp;km. Omdat net die bedekkende voorwerp se skadu tydens 'n sterverduistering waargeneem word, {{sfn|Brown|2013|p=1}}}, is die presiese afplatting en helling van Makemake se pole ten opsigte van die Aarde se siglyn nie bekend nie. Makemake het 'n massa van tussen ongeveer {{val|2.5|e=21}} en {{val|2.9|e=21|u=kg}}, 'n waarde wat bepaal is uit die wentelperiode en afstand van sy maan.{{sfn|Bamberger|2025|p=3}} Dit maak Makemake weer eens die vierde swaarste bekende dwergplaneet en trans-Neptuns-voorwerp in die Sonnestelsel, ná Eris, Pluto en Haumea.{{sfn|Kiss et al.|2019}} Makemake se massa is ongeveer 3,7% van dié van ons [[Maan]] (of 0,045% van die Aarde s'n). Gegewe Makemake se massa en gemiddelde deursnee, is sy gemiddelde oppervlakswaartekrag sowat 0,35&nbsp;m/s² (ongeveer 3,6% van dié van die Aarde). Sy ontsnappingsnelheid is sowat 0,71&nbsp;m/s². ==Rotasie== Die dwergplaneet se rotasieperiode is onseker; metings van 2025 dui op óf 11,4 óf 22,8 uur.{{sfn|Kiss et al.|2024|pp=2, 7}} Dié metings is verkry deur veranderings in Makemake se helderheid oor tyd te monitor en dit as 'n [[ligkurwe]] voor te stel.{{sfn|Hromakina|2019}}{{sfn|Kiss et al.|2024|p=2}} Makemake toon baie min variasie in helderheid (0,03 [[magnitude]]s), vermoedelik as gevolg van geringe variasies in [[albedo]] oor sy oppervlak, wat dit vir teleskope moeilik maak om sy ligkurwe en rotasieperiode te meet.{{sfn|Hromakina|2019|pp=1, 6}} Dit is onduidelik of Makemake se helderheid een of twee keer per rotasie 'n maksimum bereik; daarom is dit onseker of die rotasieperiode 11,4 uur of dubbel dié waarde, naamlik 22,8 uur, is.{{sfn|Kiss et al.|2024|p=2}} Makemake se [[ashelling]] is nog nie gemeet nie, hoewel dit geredelik aanvaar kan word dat dit in lyn is met die pool van sy maan se wentelbaan.{{sfn|Parker|Buie|Grundy|Noll|2016|p=4}}{{sfn|Parker|2021|p=16}} In daardie geval sou Makemake 'n groot ashelling van tussen 46° en 78° ten opsigte van sy wentelbaan om die Son hê (of 63°-87° ten opsigte van die sonnebaan).Dié groot ashelling, tesame met sy eksentriese wentelbaan, kan groot seisoenale veranderinge in Makemake se oppervlaktemperatuur en terrein veroorsaak, soortgelyk aan dit wat op Pluto waargeneem word.{{sfn|Parker|Buie|Grundy|Noll|2016|pp=4–5}}{{sfn|Parker|2021|p=16}} ==Geologie== ===Oppervlaksamestelling en kleur=== [[Beeld:Makemake JWST NIRSpec spectrum.png|thumb|upright=2|Die [[Naby-infrarooispektroskopie|naby-infrarooi spektrum]] van Makemake, soos gemeet deur die [[James Webb-ruimteteleskoop]]. Die absorpsiekenmerke van [[metaan]] ({{chem|CH|4}}) by 1-2&nbsp;um is baie opvallend, wat aandui dat dit baie volop op Makemake se oppervlak voorkom. Ander [[chemiese verbinding]]e wat op Makemake waargeneem is, sluit [[etaan]] ({{chem|C|2|H|6}}), [[asetileen]] ({{chem|C|2|H|2}}), gedeuterieerde metaan ({{chem|CH|3|D}}) en moontlik [[etileen]] ({{chem|C|2|H|4}}) in.{{sfn|Protopapa et al.|2025|p=2}}]] [[Beeld:Illustration of the dwarf planet Makemake (iau0806a).jpg|thumb|upright=1.25|'n Kunstenaar se voorstelling van Makemake wat sy eenvormige, ligbruin oppervlak en die afwesigheid van 'n beduidende atmosfeer uitbeeld.]] Vanweë Makena se groot afstand van die Son af het sy oppervlak 'n uiters lae [[temperatuur]] van 30-40&nbsp;K ({{nowrap|−243}} tot {{nowrap|−233 °C}}),{{sfn|Kiss et al.|2024|p=5}}{{sfn|Protopapa et al.|2025|p=17}} koud genoeg dat sommige [[Vlugtigheid (planetologie)|vlugtige stowwe]], soos [[metaan]], as vaste ys kan voorkom.{{sfn|Schaller|Brown|2007}} Astronomiese spektroskopie het getoon Makemake se oppervlak word oorheers deur bevrore metaan, met kleiner hoeveelhede [[koolwaterstof|koolwaterstowwe]], insluitend [[etaan]], [[etileen]], [[asetileen]] en verskeie hoëmassa-[[Alkaan|alkane]] soos [[propaan]].{{sfn|Brown|2015}}{{sfn|Protopapa et al.|2025|p=2}} In [[sigbare lig]] lyk Makemake se oppervlak baie helder en weerkaatsend, met 'n geometriese albedo van 82% (weerkaatsender as Pluto),{{sfn|Hromakina|2019|p=7}}{{sfn|Verbiscer et al.|2022|p=5}} wat daarop dui dat die metaan onlangs afgeset is.{{sfn|Parker|2021|p=15}}{{sfn|Grundy et al.|2024|pp=3–4}} Die langketting-koolwaterstowwe op Makemake se oppervlak ontstaan deur die bestraling van metaan deur [[ultraviolet]]-sonlig en [[kosmiese strale]], wat die metaan afbreek en [[fotochemie]]se reaksies veroorsaak.{{sfn|Brown|2015|p=1}}{{sfn|Protopapa et al.|2025|pp=2, 9}} Hierdie fotochemiese reaksies kan opeenvolgend plaasvind: Metaan word in etaan omgeskakel, dan in etileen, daarna in asetileen, ensovoorts,{{sfn|Perna|Hromakina|Merlin|Ieva|2017|pp=3594–3595}} totdat 'n donker, rooierige mengsel van komplekse koolwaterstowwe, bekend as [[tolien]]e, agterbly.{{sfn|Brown et al.|2007|p=285}}{{sfn|Grundy et al.|2024|p=4}} Hierdie toliene gee aan Makemake sy rooibruin kleur. Makemake is minder rooi as Pluto, maar ietwat rooier as Eris;{{sfn|Verbiscer et al.|2022|p=5}} die kleurverskil kan te wyte wees aan verskillende konsentrasies toliene op die dwergplanete.{{sfn|Alvarez-Candal et al.|2020|p=5475}} Hoewel toliene Makemake se oppervlak behoort te verdonker, bly die dwergplaneet helder omdat vars metaan-ys die toliene bedek.{{sfn|Ortiz|Sicardy|Braga-Ribas|Alvarez-Candal|2012|p=569}}{{sfn|Parker|2021|p=15}}{{sfn|Grundy et al.|2024|pp=3–4}} == Galery == <gallery> Beeld:2005FY9art.jpg|'n Kunstenaar se voorstelling van Makemake. Beeld:Makemake moon artist's view with legend.jpg|'n Voorstelling van 'n uitsig oor die oppervlak van Makemake met die Son bo. </gallery> == Verwysings == {{Verwysings|3}} == Eksterne skakels == * {{JPL-kleinliggaam}} * [https://www.minorplanetcenter.net/db_search/show_object?object_id=136472 KPS-databasis se inskrywing vir (136472) Makemake] {{Commons-kategorie inlyn}} {{PlaneteSon}} [[Kategorie:Dwergplanete]] [[Kategorie:Kuipergordel]] [[Kategorie:Plutoïdes]] jc11urx9ag8y2qmc8guyjrdm614sdqd 2920369 2920365 2026-07-30T21:35:33Z BurgertB 2401 Besig 2920369 wikitext text/x-wiki '''Ignoreer maar eers dié snaakse gedoente hieronder.''' {{Inligtingskas Planeet | bgcolour = #6295DA | name = Makemake | image = [[Lêer:Makemake moon Hubble image with legend.jpg|frameless|Makemake en sy maan, soos gesien deur die [[Hubble-ruimteteleskoop]].]] | caption = Makemake en sy maan, soos gesien deur die [[Hubble-ruimteteleskoop]]. | discovery = yes | discoverer = Michael E. Brown<br />Chad Trujillo<br />David Rabinowitz | discovered = [[31 Maart]] [[2005]] | mpc_name = (136472) Makemake | alt_names = 2005 FY₉ | named_after = [[Makemake (god)|Makemake]] | symbol= [[Lêer:Makemake symbol (bold).svg|24px|alt=🝼|(meestal [[sstrologie]]s)]] | mp_category = [[Dwergplaneet]]<br />[[TNV]]<br />[[Pluto|Plutoïde]]<br />(cubewano)<ref name="MPEC2009-P26">{{cite web |title=MPEC 2009-P26 :Distant Minor Planets (2009 AUG. 17.0 TT) |publisher=IAU Minor Planet Center |date=7 Augustus 2009 |url=http://www.minorplanetcenter.org/mpec/K09/K09P26.html |access-date=28 Augustus 2009 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20171114202602/https://www.minorplanetcenter.org/mpec/K09/K09P26.html |archive-date=14 November 2017 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | orbit_ref =<ref name="Buie">{{cite web |author=Marc W. Buie |date=5 April 2008 |title=Orbit Fit and Astrometric record for 136472 |publisher=SwRI (Space Science Department) |url=http://www.boulder.swri.edu/~buie/kbo/astrom/136472.html |access-date=13 Julie 2008 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200517081523/https://www.boulder.swri.edu/~buie/kbo/astrom/136472.html |archive-date=17 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | aphelion = 53,074&nbsp;AE<br />7,939&nbsp;Tm | perihelion = 38,509&nbsp;AE<br />5,760&nbsp;Tm | semimajor = 45,791&nbsp;AE<br />6,850&nbsp;Tm | eccentricity = 0,159 | period = 309,88 jaar<br />(113&nbsp;183 dae) | avg_speed = 4,419&nbsp;km/s | inclination = 28,96° | asc_node = 79,382° | arg_peri = 298,41° | mean_anomaly = 85,13° | physical_characteristics = yes | axial_tilt = | sidereal_day = 7,771 ± 0,003 uur<ref>{{en}} A. N. Heinze en Daniel deLahunta, [http://www.iop.org/EJ/abstract/1538-3881/138/2/428/ The rotation period and light-curve amplitude of Kuiper belt dwarf planet 136472 Makemake (2005 FY₉)], ''The Astronomical Journal'' 138 (2009), pp. 428–438. doi: 10.1088/0004-6256/138/2/428</ref> | mean_radius = 750&nbsp;km<ref name="Stansberry 2007">{{en}} {{cite journal| first1 = J. |last1= Stansberry| title=Physical Properties of Kuiper Belt and Centaur Objects: Constraints from Spitzer Space Telescope| journal = The Solar System beyond Neptune| publisher = Universiteit van Arizona Pers|year=2008| arxiv=astro-ph/0702538|bibcode = 2008ssbn.book..161S| first2= W. |last2 = Grundy| first3 = M. | last3 = Brown| pages = 161 }}</ref><br />{{nowrap|710 ± 30 km}}<ref name="Lim2010">{{en}} {{cite journal|first =T.L. |last = Lim|first2= J. |last2= Stansberry |first3= T.G. |last3= Müller|title="TNOs are Cool": A survey of the trans-Neptunian region III. Thermophysical properties of 90482 Orcus and 136472 Makemake|year=2010| volume=518|page=L148|doi=10.1051/0004-6361/201014701|journal=Astronomy and Astrophysics|bibcode=2010A&A...518L.148L}}</ref> | satellites = 1 | surface_area = ~6&nbsp;300&nbsp;000&nbsp;km² | volume = ~1,5⁹&nbsp;km³ | mass = ~3²¹&nbsp;kg&nbsp;(aanvaar)<br />(0,0005 [[aardmassa]]s) | density = ~2&nbsp;g/cm³ (aanvaar) | surface_grav = ~0,4&nbsp;m/s² | escape_velocity = ~0,75&nbsp;km/s | single_temperature = 30-35&nbsp;K | spectral_type = B-V&nbsp;=&nbsp;0,83, V-R&nbsp;=&nbsp;0,5 | abs_magnitude = -0,44<ref name="jpldata">{{cite web |date=2010-01-26|title=JPL Small-Body Database Browser: 136472 (2005 FY₉) |work=NASA Jet Propulsion Laboratory |url=http://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi?sstr=136472 |access-date=11 Junie 2008 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200517081526/https://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi?sstr=136472 |archive-date=17 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | magnitude = 16,7 ([[Opposisie (astronomie)|opposisie]])<ref name="AstDys">{{en}} {{cite web |title=AstDys (136472) Makemake Ephemerides |publisher=Departement Wiskunde, Universiteit van Pisa, Italië |url = http://hamilton.dm.unipi.it/astdys/index.php?pc=1.1.3.0&n=Makemake |accessdate=2009-03-19}}</ref><ref name="Horizons">{{en}} {{cite web|title = Asteroid 136472 Makemake (2005 FY₉)|work=HORIZONS Web-Interface|publisher=JPL Solar System Dynamics|url = http://ssd.jpl.nasa.gov/horizons.cgi?find_body=1&body_group=sb&sstr=2005FY9|accessdate=2008-07-01}}</ref> }} '''Makemake''' (kleinplaneetnommer '''136472''') is 'n [[dwergplaneet]]<ref>{{cite web |url= https://www.jpl.nasa.gov/infographics/what-is-a-dwarf-planet |author= JPL/NASA |date= 2015-04-22 |website= Jet Propulsion Laboratory |title= What is a Dwarf Planet? |access-date= 2022-01-19}}</ref> wat in die [[Kuipergordel]], anderkant die [[wentelbaan]] van [[Neptunus]], om die [[Son]] wentel. Met sy deursnee van 60% van [[Pluto]] s'n, is dit die vierde grootste dwergplaneet en [[trans-Neptunus-voorwerp]] in die [[Sonnestelsel]]. Makemake is op 31 Maart 2005 deur 'n sterrekundige span onder leiding van Michael Brown ontdek, en dié ontdekking het daartoe bygedra dat Pluto in 2006 as 'n dwergplaneet herklassifiseer is. Die dwergplaneet is genoem na die [[mitologie]]se god [[Makemake (god)|Makemake]], wat in die geloof van die [[Rapa Nui-volk|Rapa Nui]] (die inwoners van [[Paaseiland]]) die god van die mensdom en vrugbaarheid is. Makemake se oppervlak is soortgelyk aan dié van Pluto: Dit is hoogs weerkaatsend en word hoofsaaklik deur bevrore [[metaan]] bedek. Dit is rooibruin gevlek deur [[tolien]]e. Dit het sover bekend een [[natuurlike satelliet]], wat nog nie 'n naam het nie.<ref name="HubbleSite">{{cite press release| publisher = HubbleSite (Persuitreiking no. STScI-2016-18)|title= Hubble Discovers Moon Orbiting the Dwarf Planet Makemake|author=HubbleSite|url = http://hubblesite.org/newscenter/archive/releases/2016/18/full/|date=2016-04-26|accessdate=2016-04-26}}</ref> Dié maan se wentelbaan dui daarop dat Makemake se rotasie 'n groot [[ashelling]] het en dus waarskynlik uiteenlopende [[seisoen]]e ondervind. Makemake toon bewyse van [[geochemie]]se aktiwiteit en [[Kriovulkaan|kriovulkanisme]], en dus glo wetenskaplikes dit het 'n [[oseaan]] van vloeibare [[water]] onder sy oppervlak. Gasagtige metaan is om Makemake bespeur, maar dit is onduidelik of dit in die [[atmosfeer]] voorkom en of dit uitgassing is. Geen hoëresolusiefoto's van Makemake se oppervlak bestaan nie, want dit is nog nie van naby deur 'n [[ruimtetuig]] besoek nie. Die dwergplaneet is so ver van die [[Aarde]] af dat dit soos 'n [[ster]]agtige ligpunt lyk, al word dit deur 'n teleskoop beskou. Wetenskaplikes het die wens uitgespreek om Makemake met 'n ruimtetuig te besoek om dit te verken vanweë sy geologiese aktiwiteit en moontlike oseaan onder die oppervlak. == Geskiedenis == === Ontdekking === Makemake is in 2005 ontdek deur 'n span Amerikaanse sterrekundiges bestaande uit Michael E. Brown, Chad Trujillo en David Rabinowitz tydens hulle soektog na groot voorwerpe anderkant die wentelbaan van [[Neptunus]].{{sfn|Schilling|2009|p=200}} Die ontdekkingsbeelde van Makemake is op 31 Maart 2005 geneem,{{sfn|Minor Planet Center}}{{sfn|Green|2005}} maar Brown het die voorwerp eers op 3 April 2005 raakgesien tydens sy ondersoek van die beelde en dit as buitengewoon helder geïdentifiseer.{{sfn|Brown|2010|p=132}} [[Beeld:P48 1994 Jean Large.jpg|thumb|links|Makemake is ontdek op beelde wat geneem is deur die Samuel Oschin-teleskoop van 1,22 meter by die [[Palomar-sterrewag]] (op die foto).]] Verskeie maande voor Makemake se ontdekking het Brown en sy span die buitengewoon groot trans-Neptunus-voorwerpe {{dp|Haumea}} en {{dp|Eris}} ontdek, wat vermoedelik minstens so groot soos die destydse negende [[planeet]], [[Pluto]], was.{{sfn|Brown (blog)|2013}} Terwyl hulle verdere waarnemings vir albei voorwerpe beplan het, het die span oorspronklik beoog om die aankondiging van Makemake tot 'n tyd ná die beplande aankondiging van Eris in Oktober 2005 uit te stel.{{sfn|Schilling|2009|p=202}}{{sfn|Brown|2010|pp=133–134}} Dié plan is egter verydel toe 'n span onder leiding van José Luis Ortiz Moreno by die Sierra Nevada-sterrewag in [[Spanje]] hulle eie ontdekking van Haumea op 27 Julie 2005 aankondig.{{sfn|Brown|2010|p=145}}{{sfn|Schilling|2009|p=207}} Brown het besef sy span se waarnemingslogboeke met die posisies van Haumea, Eris en Makemake is onbedoeld geopenbaar en deur 'n rekenaar by Ortiz se instelling geraadpleeg.{{sfn|Brown|2010|pp=154–155}}{{sfn|Schilling|2009|p=211}} Uit vrees dat sy span se ontdekkings van Eris en Makemake op soortgelyke wyse in die wiele gery sou word, het Brown op 29 Julie 2005 hulle ontdekking aangekondig.{{sfn|Hecht|2005}}{{sfn|Brown|2010|p=156}} Die aankondiging van dié Plutogrootte voorwerpe het 'n wydverspreide debat ontketen oor wat as 'n [[planeet]] beskou moet word,{{sfn|Brown (website)|2007}} en dit het die [[Internasionale Sterrekundige Vereniging]] (IAU) aangespoor om 'n nuwe definisie van die begrip "planeet" te skep. So is Pluto in Augustus 2006 as 'n [[dwergplaneet]] herklassifiseer.{{sfn|Barnett|2025}}{{sfn|Space Daily|2008}} === Naam en simbool === Dié dwergplaneet is genoem na [[Makemake (god)|Makemake]], die skepper van die mensdom en god van vrugbaarheid in die mites van die [[Rapa Nui-volk]], wat inheems aan [[Paaseiland]] is.{{sfn|Christensen|2008}} Dit het die [[kleinplaneet]]nommer 136472, wat op 7 September 2005 deur die [[Kleinplaneetsentrum]] (MPC) toegeken is nadat die voorwerp se wentelbaan goed bepaal is.{{sfn|Sinnott|2005}}{{sfn|Than|2005}} Voordat Makemake sy naam gekry het, was dit bekend onder sy voorlopige naam, {{mp|2005 FY|9}}, wat deur die MPC toegeken is toe die ontdekking daarvan aangekondig is.{{sfn|Marsden|2005}}{{sfn|Christensen|2008}} Die naam "Makemake" behou die verband met [[Paasfees]], net voor die dwergplaneet ontdek is, en kom die IAU se reël na dat voorwerpe in die [[Kuipergordel|klassieke Kuipergordel]] na skeppergode genoem moet word.{{sfn|Space Daily|2008}} Die naam is in Julie 2008 deur die IAU goedgekeur en aangekondig. 'n Simbool vir Makemake {{angbr|[[beeld:Makemake symbol (fixed width).svg|16px|🝼]]}} is in Januarie 2022 by [[Unicode]] gevoeg as U+1F77C.{{sfn|Unicode Pipeline}} Die gebruik van planetêre simbole in wetenskaplike publikasies word deur die IAU ontmoedig,{{sfn|Boeck|2018}} en daarom word Makemake se simbool meestal deur [[astrologie|astroloë]] gebruik.{{sfn|Miller|2021}} Dit is deur Denis Moskowitz en John T. Whelan ontwerp en stel 'n tradisionele rotstekening van Makemake se gesig voor, gestileer om soos die letter "M" te lyk.{{sfn|Anderson|2022}} Die simbool {{angbr|[[Beeld:Makemake symbol (Solar Fire).png|16px]]}} word ook soms gebruik.{{sfn|Miller|2021|p=5}} ==Wentelbaan en klassifikasie== [[Beeld:Makemake orbit JPL.png|thumb|links|280px|Makemake se skuins wentelbaan (grys) om die Son, met die buiteplanete ook aangedui. Die vertikale grys strepe by Makemake se wentelbaan toon sy posisies bo en onder die [[sonnebaan]].]] Makemake wentel anderkant [[Neptunus]] om die Son op 'n gemiddelde afstand van 45,5 astronomiese eenhede ([[AE]].{{sfn|JPL Horizons Heliocentric Elements}} Dit voltooi een omwenteling elke 307 jaar. Met 'n [[Eksentrisiteit (sterrekunde)|baaneksentrisiteit]] van 0,16 volg Makemake 'n matig [[Ellips|elliptiese baan]].{{sfn|Moltenbrey|2015|pp=212–213}} Dit kom so naby as 38,2&nbsp;AE aan die Son ([[perihelium]]) en gaan so ver as 52,8&nbsp;AE van die Son af ([[afelium]]). Die dwergplaneet het 'n betreklik hoë [[baanhelling]] van 29° ten opsigte van die [[sonnebaan]].{{sfn|JPL Horizons Barycentric Elements}}{{sfn|Moltenbrey|2015|p=212}} Makemake is tans naby sy afelium, die verste punt van sy wentelbaan.{{sfn|Protopapa et al.|2025|p=9}} Dit was in November 2025 sowat 52,7&nbsp;AE van die Son af{{sfn|JPL Horizons 2025-2033}}{{sfn|AstDys}} en sal sy afelium in Mei 2033 bereik.{{sfn|JPL Horizons Aphelion}} Dit is tans ver bokant die sonnebaan geleë{{sfn|Minor Planet Center|2016}}{{sfn|Moltenbrey|2015|p=212}} en sal ook by afelium daar bly.{{sfn|JPL Horizons Aphelion}} Makemake sal die sonnebaan in 2103 kruis{{sfn|JPL Horizons Ecliptic Crossing}} en sal sy perihelium in 2186 sowat 26° onder die sonnebaan bereik.{{sfn|JPL Horizons Perihelion}} Simulasies toon Makemake se wentelbaan is oor 'n tydskaal van miljarde jare stabiel en sal waarskynlik nie noemenswaardig verander gedurende die oorblywende bestaan van die Sonnestelsel nie.{{sfn|Muñoz-Gutiérrez et al.|2021|pp=6–7}} Makemake deel sy wenteleienskappe met talle klein ysvoorwerpe anderkant Neptunus in die [[Kuipergordel]]. Makemake spesifiek behoort tot die klassieke Kuipergordel, die "dinamies warm" populasie (wat niks met temperatuur te doen het nie, maar met die dinamika van sy wentelbaan, wat kwaai versteur is; Makemake is baie ysig). Die voorwerpe in die klassieke gordel het groot [[baanhelling]]s (''i''&nbsp;>&nbsp;5°), relatief lae [[Eksentrisiteit (sterrekunde)|eksentrisiteite]] (''e'' < 0,2) en is nie in 'n [[baanresonansie]] met Neptunus nie.{{sfn|Barucci|Dalle Ore|Fornasier|2021|p=21}}{{sfn|Schwamb|Brown|Fraser|2014|p=2}} Makemake is die grootste lid van die klassieke gordel,{{sfn|Moltenbrey|2015|p=212}} maar beslaan net 'n klein deel van die totale massa van die gordel{{sfn|Petit|Gladman|Kavelaars|Bannister|2023|p=8}} (sowat 3,8% van die klasssieke gordel se massa). Daar word vermoed die klassieke Kuipergordel is vroeg in die Sonnestelsel se geskiedenis deur Neptunus se [[swaartekrag]] verstrooi;{{sfn|Barucci|Dalle Ore|Fornasier|2021|p=22}} daarom word Makemake soms 'n "verstrooide voorwerp" genoem.{{sfn|Buie}}{{sfn|Brown|Trujillo|Rabinowitz|2005|p=L98}}{{sfn|Brown et al.|2007|p=284}} Makemake is die eerste voorwerp wat vermoedelik 'n dwergplaneet is wat 'n naam gekry het en die vierde voorwerp wat as 'n dwergplaneet geklassifiseer is (ná {{dp|Ceres}}, Pluto en [[Eris]]) nadat dié kategorie in 2006 gevestig is. Makemake is meer spesifiek 'n [[plutoïed]]: die subkategorie van dwergplanete anderkant Neptunus.{{sfn|Christensen|2008}}{{sfn|Courtland|2008}} ==Grootte, vorm en massa== [[Beeld:Trans-Neptunians Size Albedo Color.svg|thumb|upright=2|'n Vergelyking van die groottes, albedo's en kleure van verskeie groot trans-Neptunus-voorwerpe met 'n deursnee van meer as 700&nbsp;km. Makemake word in die boonste ry, tweede van regs, getoon. Die donker gekleurde boë dui die onsekerhede in die voorwerp se grootte aan.]] Makemake is 'n byna bolvormige voorwerp met 'n gemiddelde deursnee van aowat 1&nbsp;430&nbsp;km,{{sfn|Brown|2013|p=2}} wat sowat 60% ({{breuk|3|5}}) van Pluto s'n is, of 11% ({{breuk|1|9}}) van die [[Aarde]] s'n.{{sfn|Barnett|2025}} Dit maak Makemake die vierde grootste bekende dwergplaneet en trans-Neptunus-voorwerp in die Sonnestelsel, ná Pluto, Eris en Haumea.{{sfn|Carney|2025}} Waarnemings van 'n sterverduistering in 2011 het getoon Makemake is effens afgeplat by sy pole, met 'n boonste grens vir sy pooldeursnee van ongeveer 1&nbsp;420&nbsp;km. Omdat net die bedekkende voorwerp se skadu tydens 'n sterverduistering waargeneem word, {{sfn|Brown|2013|p=1}}}, is die presiese afplatting en helling van Makemake se pole ten opsigte van die Aarde se siglyn nie bekend nie. Makemake het 'n massa van tussen ongeveer {{val|2.5|e=21}} en {{val|2.9|e=21|u=kg}}, 'n waarde wat bepaal is uit die wentelperiode en afstand van sy maan.{{sfn|Bamberger|2025|p=3}} Dit maak Makemake weer eens die vierde swaarste bekende dwergplaneet en trans-Neptuns-voorwerp in die Sonnestelsel, ná Eris, Pluto en Haumea.{{sfn|Kiss et al.|2019}} Makemake se massa is ongeveer 3,7% van dié van ons [[Maan]] (of 0,045% van die Aarde s'n). Gegewe Makemake se massa en gemiddelde deursnee, is sy gemiddelde oppervlakswaartekrag sowat 0,35&nbsp;m/s² (ongeveer 3,6% van dié van die Aarde). Sy ontsnappingsnelheid is sowat 0,71&nbsp;m/s². ==Rotasie== Die dwergplaneet se rotasieperiode is onseker; metings van 2025 dui op óf 11,4 óf 22,8 uur.{{sfn|Kiss et al.|2024|pp=2, 7}} Dié metings is verkry deur veranderings in Makemake se helderheid oor tyd te monitor en dit as 'n [[ligkurwe]] voor te stel.{{sfn|Hromakina|2019}}{{sfn|Kiss et al.|2024|p=2}} Makemake toon baie min variasie in helderheid (0,03 [[magnitude]]s), vermoedelik as gevolg van geringe variasies in [[albedo]] oor sy oppervlak, wat dit vir teleskope moeilik maak om sy ligkurwe en rotasieperiode te meet.{{sfn|Hromakina|2019|pp=1, 6}} Dit is onduidelik of Makemake se helderheid een of twee keer per rotasie 'n maksimum bereik; daarom is dit onseker of die rotasieperiode 11,4 uur of dubbel dié waarde, naamlik 22,8 uur, is.{{sfn|Kiss et al.|2024|p=2}} Makemake se [[ashelling]] is nog nie gemeet nie, hoewel dit geredelik aanvaar kan word dat dit in lyn is met die pool van sy maan se wentelbaan.{{sfn|Parker|Buie|Grundy|Noll|2016|p=4}}{{sfn|Parker|2021|p=16}} In daardie geval sou Makemake 'n groot ashelling van tussen 46° en 78° ten opsigte van sy wentelbaan om die Son hê (of 63°-87° ten opsigte van die sonnebaan).Dié groot ashelling, tesame met sy eksentriese wentelbaan, kan groot seisoenale veranderinge in Makemake se oppervlaktemperatuur en terrein veroorsaak, soortgelyk aan dit wat op Pluto waargeneem word.{{sfn|Parker|Buie|Grundy|Noll|2016|pp=4–5}}{{sfn|Parker|2021|p=16}} ==Geologie== ===Oppervlaksamestelling en kleur=== [[Beeld:Makemake JWST NIRSpec spectrum.png|thumb|upright=2|Die [[Naby-infrarooispektroskopie|naby-infrarooi spektrum]] van Makemake, soos gemeet deur die [[James Webb-ruimteteleskoop]]. Die absorpsiekenmerke van [[metaan]] ({{chem|CH|4}}) by 1-2&nbsp;um is baie opvallend, wat aandui dat dit baie volop op Makemake se oppervlak voorkom. Ander [[chemiese verbinding]]e wat op Makemake waargeneem is, sluit [[etaan]] ({{chem|C|2|H|6}}), [[asetileen]] ({{chem|C|2|H|2}}), gedeuterieerde metaan ({{chem|CH|3|D}}) en moontlik [[etileen]] ({{chem|C|2|H|4}}) in.{{sfn|Protopapa et al.|2025|p=2}}]] [[Beeld:Illustration of the dwarf planet Makemake (iau0806a).jpg|thumb|upright=1.25|'n Kunstenaar se voorstelling van Makemake wat sy eenvormige, ligbruin oppervlak en die afwesigheid van 'n beduidende atmosfeer uitbeeld.]] Vanweë Makena se groot afstand van die Son af het sy oppervlak 'n uiters lae [[temperatuur]] van 30-40&nbsp;K ({{nowrap|−243}} tot {{nowrap|−233 °C}}),{{sfn|Kiss et al.|2024|p=5}}{{sfn|Protopapa et al.|2025|p=17}} koud genoeg dat sommige [[Vlugtigheid (planetologie)|vlugtige stowwe]], soos [[metaan]], as vaste ys kan voorkom.{{sfn|Schaller|Brown|2007}} Astronomiese spektroskopie het getoon Makemake se oppervlak word oorheers deur bevrore metaan, met kleiner hoeveelhede [[koolwaterstof|koolwaterstowwe]], insluitend [[etaan]], [[etileen]], [[asetileen]] en verskeie hoëmassa-[[Alkaan|alkane]] soos [[propaan]].{{sfn|Brown|2015}}{{sfn|Protopapa et al.|2025|p=2}} In [[sigbare lig]] lyk Makemake se oppervlak baie helder en weerkaatsend, met 'n geometriese albedo van 82% (weerkaatsender as Pluto),{{sfn|Hromakina|2019|p=7}}{{sfn|Verbiscer et al.|2022|p=5}} wat daarop dui dat die metaan onlangs afgeset is.{{sfn|Parker|2021|p=15}}{{sfn|Grundy et al.|2024|pp=3–4}} Die langketting-koolwaterstowwe op Makemake se oppervlak ontstaan deur die bestraling van metaan deur [[ultraviolet]]-sonlig en [[kosmiese strale]], wat die metaan afbreek en [[fotochemie]]se reaksies veroorsaak.{{sfn|Brown|2015|p=1}}{{sfn|Protopapa et al.|2025|pp=2, 9}} Hierdie fotochemiese reaksies kan opeenvolgend plaasvind: Metaan word in etaan omgeskakel, dan in etileen, daarna in asetileen, ensovoorts,{{sfn|Perna|Hromakina|Merlin|Ieva|2017|pp=3594–3595}} totdat 'n donker, rooierige mengsel van komplekse koolwaterstowwe, bekend as [[tolien]]e, agterbly.{{sfn|Brown et al.|2007|p=285}}{{sfn|Grundy et al.|2024|p=4}} Hierdie toliene gee aan Makemake sy rooibruin kleur. Makemake is minder rooi as Pluto, maar ietwat rooier as Eris;{{sfn|Verbiscer et al.|2022|p=5}} die kleurverskil kan te wyte wees aan verskillende konsentrasies toliene op die dwergplanete.{{sfn|Alvarez-Candal et al.|2020|p=5475}} Hoewel toliene Makemake se oppervlak behoort te verdonker, bly die dwergplaneet helder omdat vars metaan-ys die toliene bedek.{{sfn|Ortiz|Sicardy|Braga-Ribas|Alvarez-Candal|2012|p=569}}{{sfn|Parker|2021|p=15}}{{sfn|Grundy et al.|2024|pp=3–4}} Makemake het net so 'n groot voorkoms van metaan-ys as Pluto en Eris, maar anders as dié twee het dit skynbaar nie [[koolstofmonoksied]]- en [[stikstof]]-ys nie.{{sfn|Grundy et al.|2024|pp=1–2}} Die [[James Webb-ruimteteleskoop]] (JWST) kon nie hierdie twee soorte ys op Makemake se oppervlak opspoor nie. Sonder stikstof en koolstofmonoksied om met die metaan-ys te meng, bly die metaan-ys op Makemake suiwer en kan dit tot groot diktes of korrelgroottes aangroei.{{sfn|Brown et al.|2007|p=288}}{{sfn|Grundy et al.|2024|p=16}} Makemake se gebrek aan stikstof is te verwagte, omdat stikstof baie vlugtig is en sy damp makliker aan Makemake se swaartekrag kan ontsnap as aan die sterker swaartekrag van Pluto en Eris.{{sfn|Schaller|Brown|2007|p=287}}{{sfn|Parker|2021|p=16}}{{sfn|Grundy et al.|2024|p=18}} Die rede vir Makemake se skynbare gebrek aan koolstofmonoksied is minder duidelik: Dit kon óf deur atmosferiese ontsnapping verwyder gewees het óf deur hidrotermies-aangedrewe geochemiese reaksies binne Makemake, of Makemake kon om die een of ander rede met lae hoeveelhede koolstofmonoksied gevorm het.{{sfn|Grundy et al.|2024|p=19}}{{sfn|Emery et al.|2024|p=10}}{{sfn|Mousis|Aaron|Benest Couzinou|Schneeberger|2025|p=5}} Water- en [[koolstofdioksied]]-ys is ook skynbaar afwesig op Makemake se oppervlak, al is dit algemene refraktêre (nievlugtige) materiale in voorwerpe van die Kuipergordel. Dit kan wees omdat hierdie ys op Makemake heeltemal bedek word deur vlugtige materiale soos metaan en die produkte van die bestraling daarvan.{{sfn|Perna|Hromakina|Merlin|Ieva|2017|p=3598}}{{sfn|Emery et al.|2024|p=13}} == Galery == <gallery> Beeld:2005FY9art.jpg|'n Kunstenaar se voorstelling van Makemake. Beeld:Makemake moon artist's view with legend.jpg|'n Voorstelling van 'n uitsig oor die oppervlak van Makemake met die Son bo. </gallery> == Verwysings == {{Verwysings|3}} == Eksterne skakels == * {{JPL-kleinliggaam}} * [https://www.minorplanetcenter.net/db_search/show_object?object_id=136472 KPS-databasis se inskrywing vir (136472) Makemake] {{Commons-kategorie inlyn}} {{PlaneteSon}} [[Kategorie:Dwergplanete]] [[Kategorie:Kuipergordel]] [[Kategorie:Plutoïdes]] ir9btgk4ffmtur599cbt8ey41jnzrjf 2920372 2920369 2026-07-30T23:25:16Z BurgertB 2401 Besig 2920372 wikitext text/x-wiki '''Ignoreer maar eers dié snaakse gedoente hieronder.''' {{Inligtingskas Planeet | bgcolour = #6295DA | name = Makemake | image = [[Lêer:Makemake moon Hubble image with legend.jpg|frameless|Makemake en sy maan, soos gesien deur die [[Hubble-ruimteteleskoop]].]] | caption = Makemake en sy maan, soos gesien deur die [[Hubble-ruimteteleskoop]]. | discovery = yes | discoverer = Michael E. Brown<br />Chad Trujillo<br />David Rabinowitz | discovered = [[31 Maart]] [[2005]] | mpc_name = (136472) Makemake | alt_names = 2005 FY₉ | named_after = [[Makemake (god)|Makemake]] | symbol= [[Lêer:Makemake symbol (bold).svg|24px|alt=🝼|(meestal [[sstrologie]]s)]] | mp_category = [[Dwergplaneet]]<br />[[TNV]]<br />[[Pluto|Plutoïde]]<br />(cubewano)<ref name="MPEC2009-P26">{{cite web |title=MPEC 2009-P26 :Distant Minor Planets (2009 AUG. 17.0 TT) |publisher=IAU Minor Planet Center |date=7 Augustus 2009 |url=http://www.minorplanetcenter.org/mpec/K09/K09P26.html |access-date=28 Augustus 2009 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20171114202602/https://www.minorplanetcenter.org/mpec/K09/K09P26.html |archive-date=14 November 2017 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | orbit_ref =<ref name="Buie">{{cite web |author=Marc W. Buie |date=5 April 2008 |title=Orbit Fit and Astrometric record for 136472 |publisher=SwRI (Space Science Department) |url=http://www.boulder.swri.edu/~buie/kbo/astrom/136472.html |access-date=13 Julie 2008 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200517081523/https://www.boulder.swri.edu/~buie/kbo/astrom/136472.html |archive-date=17 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | aphelion = 53,074&nbsp;AE<br />7,939&nbsp;Tm | perihelion = 38,509&nbsp;AE<br />5,760&nbsp;Tm | semimajor = 45,791&nbsp;AE<br />6,850&nbsp;Tm | eccentricity = 0,159 | period = 309,88 jaar<br />(113&nbsp;183 dae) | avg_speed = 4,419&nbsp;km/s | inclination = 28,96° | asc_node = 79,382° | arg_peri = 298,41° | mean_anomaly = 85,13° | physical_characteristics = yes | axial_tilt = | sidereal_day = 7,771 ± 0,003 uur<ref>{{en}} A. N. Heinze en Daniel deLahunta, [http://www.iop.org/EJ/abstract/1538-3881/138/2/428/ The rotation period and light-curve amplitude of Kuiper belt dwarf planet 136472 Makemake (2005 FY₉)], ''The Astronomical Journal'' 138 (2009), pp. 428–438. doi: 10.1088/0004-6256/138/2/428</ref> | mean_radius = 750&nbsp;km<ref name="Stansberry 2007">{{en}} {{cite journal| first1 = J. |last1= Stansberry| title=Physical Properties of Kuiper Belt and Centaur Objects: Constraints from Spitzer Space Telescope| journal = The Solar System beyond Neptune| publisher = Universiteit van Arizona Pers|year=2008| arxiv=astro-ph/0702538|bibcode = 2008ssbn.book..161S| first2= W. |last2 = Grundy| first3 = M. | last3 = Brown| pages = 161 }}</ref><br />{{nowrap|710 ± 30 km}}<ref name="Lim2010">{{en}} {{cite journal|first =T.L. |last = Lim|first2= J. |last2= Stansberry |first3= T.G. |last3= Müller|title="TNOs are Cool": A survey of the trans-Neptunian region III. Thermophysical properties of 90482 Orcus and 136472 Makemake|year=2010| volume=518|page=L148|doi=10.1051/0004-6361/201014701|journal=Astronomy and Astrophysics|bibcode=2010A&A...518L.148L}}</ref> | satellites = 1 | surface_area = ~6&nbsp;300&nbsp;000&nbsp;km² | volume = ~1,5⁹&nbsp;km³ | mass = ~3²¹&nbsp;kg&nbsp;(aanvaar)<br />(0,0005 [[aardmassa]]s) | density = ~2&nbsp;g/cm³ (aanvaar) | surface_grav = ~0,4&nbsp;m/s² | escape_velocity = ~0,75&nbsp;km/s | single_temperature = 30-35&nbsp;K | spectral_type = B-V&nbsp;=&nbsp;0,83, V-R&nbsp;=&nbsp;0,5 | abs_magnitude = -0,44<ref name="jpldata">{{cite web |date=2010-01-26|title=JPL Small-Body Database Browser: 136472 (2005 FY₉) |work=NASA Jet Propulsion Laboratory |url=http://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi?sstr=136472 |access-date=11 Junie 2008 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200517081526/https://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi?sstr=136472 |archive-date=17 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | magnitude = 16,7 ([[Opposisie (astronomie)|opposisie]])<ref name="AstDys">{{en}} {{cite web |title=AstDys (136472) Makemake Ephemerides |publisher=Departement Wiskunde, Universiteit van Pisa, Italië |url = http://hamilton.dm.unipi.it/astdys/index.php?pc=1.1.3.0&n=Makemake |accessdate=2009-03-19}}</ref><ref name="Horizons">{{en}} {{cite web|title = Asteroid 136472 Makemake (2005 FY₉)|work=HORIZONS Web-Interface|publisher=JPL Solar System Dynamics|url = http://ssd.jpl.nasa.gov/horizons.cgi?find_body=1&body_group=sb&sstr=2005FY9|accessdate=2008-07-01}}</ref> }} '''Makemake''' (kleinplaneetnommer '''136472''') is 'n [[dwergplaneet]]<ref>{{cite web |url= https://www.jpl.nasa.gov/infographics/what-is-a-dwarf-planet |author= JPL/NASA |date= 2015-04-22 |website= Jet Propulsion Laboratory |title= What is a Dwarf Planet? |access-date= 2022-01-19}}</ref> wat in die [[Kuipergordel]], anderkant die [[wentelbaan]] van [[Neptunus]], om die [[Son]] wentel. Met sy deursnee van 60% van [[Pluto]] s'n, is dit die vierde grootste dwergplaneet en [[trans-Neptunus-voorwerp]] in die [[Sonnestelsel]]. Makemake is op 31 Maart 2005 deur 'n sterrekundige span onder leiding van Michael Brown ontdek, en dié ontdekking het daartoe bygedra dat Pluto in 2006 as 'n dwergplaneet herklassifiseer is. Die dwergplaneet is genoem na die [[mitologie]]se god [[Makemake (god)|Makemake]], wat in die geloof van die [[Rapa Nui-volk|Rapa Nui]] (die inwoners van [[Paaseiland]]) die god van die mensdom en vrugbaarheid is. Makemake se oppervlak is soortgelyk aan dié van Pluto: Dit is hoogs weerkaatsend en word hoofsaaklik deur bevrore [[metaan]] bedek. Dit is rooibruin gevlek deur [[tolien]]e. Dit het sover bekend een [[natuurlike satelliet]], wat nog nie 'n naam het nie.<ref name="HubbleSite">{{cite press release| publisher = HubbleSite (Persuitreiking no. STScI-2016-18)|title= Hubble Discovers Moon Orbiting the Dwarf Planet Makemake|author=HubbleSite|url = http://hubblesite.org/newscenter/archive/releases/2016/18/full/|date=2016-04-26|accessdate=2016-04-26}}</ref> Dié maan se wentelbaan dui daarop dat Makemake se rotasie 'n groot [[ashelling]] het en dus waarskynlik uiteenlopende [[seisoen]]e ondervind. Makemake toon bewyse van [[geochemie]]se aktiwiteit en [[Kriovulkaan|kriovulkanisme]], en dus glo wetenskaplikes dit het 'n [[oseaan]] van vloeibare [[water]] onder sy oppervlak. Gasagtige metaan is om Makemake bespeur, maar dit is onduidelik of dit in die [[atmosfeer]] voorkom en of dit uitgassing is. Geen hoëresolusiefoto's van Makemake se oppervlak bestaan nie, want dit is nog nie van naby deur 'n [[ruimtetuig]] besoek nie. Die dwergplaneet is so ver van die [[Aarde]] af dat dit soos 'n [[ster]]agtige ligpunt lyk, al word dit deur 'n teleskoop beskou. Wetenskaplikes het die wens uitgespreek om Makemake met 'n ruimtetuig te besoek om dit te verken vanweë sy geologiese aktiwiteit en moontlike oseaan onder die oppervlak. == Geskiedenis == === Ontdekking === Makemake is in 2005 ontdek deur 'n span Amerikaanse sterrekundiges bestaande uit Michael E. Brown, Chad Trujillo en David Rabinowitz tydens hulle soektog na groot voorwerpe anderkant die wentelbaan van [[Neptunus]].{{sfn|Schilling|2009|p=200}} Die ontdekkingsbeelde van Makemake is op 31 Maart 2005 geneem,{{sfn|Minor Planet Center}}{{sfn|Green|2005}} maar Brown het die voorwerp eers op 3 April 2005 raakgesien tydens sy ondersoek van die beelde en dit as buitengewoon helder geïdentifiseer.{{sfn|Brown|2010|p=132}} [[Beeld:P48 1994 Jean Large.jpg|thumb|links|Makemake is ontdek op beelde wat geneem is deur die Samuel Oschin-teleskoop van 1,22 meter by die [[Palomar-sterrewag]] (op die foto).]] Verskeie maande voor Makemake se ontdekking het Brown en sy span die buitengewoon groot trans-Neptunus-voorwerpe {{dp|Haumea}} en {{dp|Eris}} ontdek, wat vermoedelik minstens so groot soos die destydse negende [[planeet]], [[Pluto]], was.{{sfn|Brown (blog)|2013}} Terwyl hulle verdere waarnemings vir albei voorwerpe beplan het, het die span oorspronklik beoog om die aankondiging van Makemake tot 'n tyd ná die beplande aankondiging van Eris in Oktober 2005 uit te stel.{{sfn|Schilling|2009|p=202}}{{sfn|Brown|2010|pp=133–134}} Dié plan is egter verydel toe 'n span onder leiding van José Luis Ortiz Moreno by die Sierra Nevada-sterrewag in [[Spanje]] hulle eie ontdekking van Haumea op 27 Julie 2005 aankondig.{{sfn|Brown|2010|p=145}}{{sfn|Schilling|2009|p=207}} Brown het besef sy span se waarnemingslogboeke met die posisies van Haumea, Eris en Makemake is onbedoeld geopenbaar en deur 'n rekenaar by Ortiz se instelling geraadpleeg.{{sfn|Brown|2010|pp=154–155}}{{sfn|Schilling|2009|p=211}} Uit vrees dat sy span se ontdekkings van Eris en Makemake op soortgelyke wyse in die wiele gery sou word, het Brown op 29 Julie 2005 hulle ontdekking aangekondig.{{sfn|Hecht|2005}}{{sfn|Brown|2010|p=156}} Die aankondiging van dié Plutogrootte voorwerpe het 'n wydverspreide debat ontketen oor wat as 'n [[planeet]] beskou moet word,{{sfn|Brown (website)|2007}} en dit het die [[Internasionale Sterrekundige Vereniging]] (IAU) aangespoor om 'n nuwe definisie van die begrip "planeet" te skep. So is Pluto in Augustus 2006 as 'n [[dwergplaneet]] herklassifiseer.{{sfn|Barnett|2025}}{{sfn|Space Daily|2008}} === Naam en simbool === Dié dwergplaneet is genoem na [[Makemake (god)|Makemake]], die skepper van die mensdom en god van vrugbaarheid in die mites van die [[Rapa Nui-volk]], wat inheems aan [[Paaseiland]] is.{{sfn|Christensen|2008}} Dit het die [[kleinplaneet]]nommer 136472, wat op 7 September 2005 deur die [[Kleinplaneetsentrum]] (MPC) toegeken is nadat die voorwerp se wentelbaan goed bepaal is.{{sfn|Sinnott|2005}}{{sfn|Than|2005}} Voordat Makemake sy naam gekry het, was dit bekend onder sy voorlopige naam, {{mp|2005 FY|9}}, wat deur die MPC toegeken is toe die ontdekking daarvan aangekondig is.{{sfn|Marsden|2005}}{{sfn|Christensen|2008}} Die naam "Makemake" behou die verband met [[Paasfees]], net voor die dwergplaneet ontdek is, en kom die IAU se reël na dat voorwerpe in die [[Kuipergordel|klassieke Kuipergordel]] na skeppergode genoem moet word.{{sfn|Space Daily|2008}} Die naam is in Julie 2008 deur die IAU goedgekeur en aangekondig. 'n Simbool vir Makemake {{angbr|[[beeld:Makemake symbol (fixed width).svg|16px|🝼]]}} is in Januarie 2022 by [[Unicode]] gevoeg as U+1F77C.{{sfn|Unicode Pipeline}} Die gebruik van planetêre simbole in wetenskaplike publikasies word deur die IAU ontmoedig,{{sfn|Boeck|2018}} en daarom word Makemake se simbool meestal deur [[astrologie|astroloë]] gebruik.{{sfn|Miller|2021}} Dit is deur Denis Moskowitz en John T. Whelan ontwerp en stel 'n tradisionele rotstekening van Makemake se gesig voor, gestileer om soos die letter "M" te lyk.{{sfn|Anderson|2022}} Die simbool {{angbr|[[Beeld:Makemake symbol (Solar Fire).png|16px]]}} word ook soms gebruik.{{sfn|Miller|2021|p=5}} ==Wentelbaan en klassifikasie== [[Beeld:Makemake orbit JPL.png|thumb|links|280px|Makemake se skuins wentelbaan (grys) om die Son, met die buiteplanete ook aangedui. Die vertikale grys strepe by Makemake se wentelbaan toon sy posisies bo en onder die [[sonnebaan]].]] Makemake wentel anderkant [[Neptunus]] om die Son op 'n gemiddelde afstand van 45,5 astronomiese eenhede ([[AE]].{{sfn|JPL Horizons Heliocentric Elements}} Dit voltooi een omwenteling elke 307 jaar. Met 'n [[Eksentrisiteit (sterrekunde)|baaneksentrisiteit]] van 0,16 volg Makemake 'n matig [[Ellips|elliptiese baan]].{{sfn|Moltenbrey|2015|pp=212–213}} Dit kom so naby as 38,2&nbsp;AE aan die Son ([[perihelium]]) en gaan so ver as 52,8&nbsp;AE van die Son af ([[afelium]]). Die dwergplaneet het 'n betreklik hoë [[baanhelling]] van 29° ten opsigte van die [[sonnebaan]].{{sfn|JPL Horizons Barycentric Elements}}{{sfn|Moltenbrey|2015|p=212}} Makemake is tans naby sy afelium, die verste punt van sy wentelbaan.{{sfn|Protopapa et al.|2025|p=9}} Dit was in November 2025 sowat 52,7&nbsp;AE van die Son af{{sfn|JPL Horizons 2025-2033}}{{sfn|AstDys}} en sal sy afelium in Mei 2033 bereik.{{sfn|JPL Horizons Aphelion}} Dit is tans ver bokant die sonnebaan geleë{{sfn|Minor Planet Center|2016}}{{sfn|Moltenbrey|2015|p=212}} en sal ook by afelium daar bly.{{sfn|JPL Horizons Aphelion}} Makemake sal die sonnebaan in 2103 kruis{{sfn|JPL Horizons Ecliptic Crossing}} en sal sy perihelium in 2186 sowat 26° onder die sonnebaan bereik.{{sfn|JPL Horizons Perihelion}} Simulasies toon Makemake se wentelbaan is oor 'n tydskaal van miljarde jare stabiel en sal waarskynlik nie noemenswaardig verander gedurende die oorblywende bestaan van die Sonnestelsel nie.{{sfn|Muñoz-Gutiérrez et al.|2021|pp=6–7}} Makemake deel sy wenteleienskappe met talle klein ysvoorwerpe anderkant Neptunus in die [[Kuipergordel]]. Makemake spesifiek behoort tot die klassieke Kuipergordel, die "dinamies warm" populasie (wat niks met temperatuur te doen het nie, maar met die dinamika van sy wentelbaan, wat kwaai versteur is; Makemake is baie ysig). Die voorwerpe in die klassieke gordel het groot [[baanhelling]]s (''i''&nbsp;>&nbsp;5°), relatief lae [[Eksentrisiteit (sterrekunde)|eksentrisiteite]] (''e'' < 0,2) en is nie in 'n [[baanresonansie]] met Neptunus nie.{{sfn|Barucci|Dalle Ore|Fornasier|2021|p=21}}{{sfn|Schwamb|Brown|Fraser|2014|p=2}} Makemake is die grootste lid van die klassieke gordel,{{sfn|Moltenbrey|2015|p=212}} maar beslaan net 'n klein deel van die totale massa van die gordel{{sfn|Petit|Gladman|Kavelaars|Bannister|2023|p=8}} (sowat 3,8% van die klasssieke gordel se massa). Daar word vermoed die klassieke Kuipergordel is vroeg in die Sonnestelsel se geskiedenis deur Neptunus se [[swaartekrag]] verstrooi;{{sfn|Barucci|Dalle Ore|Fornasier|2021|p=22}} daarom word Makemake soms 'n "verstrooide voorwerp" genoem.{{sfn|Buie}}{{sfn|Brown|Trujillo|Rabinowitz|2005|p=L98}}{{sfn|Brown et al.|2007|p=284}} Makemake is die eerste voorwerp wat vermoedelik 'n dwergplaneet is wat 'n naam gekry het en die vierde voorwerp wat as 'n dwergplaneet geklassifiseer is (ná {{dp|Ceres}}, Pluto en [[Eris]]) nadat dié kategorie in 2006 gevestig is. Makemake is meer spesifiek 'n [[plutoïed]]: die subkategorie van dwergplanete anderkant Neptunus.{{sfn|Christensen|2008}}{{sfn|Courtland|2008}} ==Grootte, vorm en massa== [[Beeld:Trans-Neptunians Size Albedo Color.svg|thumb|upright=2|'n Vergelyking van die groottes, albedo's en kleure van verskeie groot trans-Neptunus-voorwerpe met 'n deursnee van meer as 700&nbsp;km. Makemake word in die boonste ry, tweede van regs, getoon. Die donker gekleurde boë dui die onsekerhede in die voorwerp se grootte aan.]] Makemake is 'n byna bolvormige voorwerp met 'n gemiddelde deursnee van aowat 1&nbsp;430&nbsp;km,{{sfn|Brown|2013|p=2}} wat sowat 60% ({{breuk|3|5}}) van Pluto s'n is, of 11% ({{breuk|1|9}}) van die [[Aarde]] s'n.{{sfn|Barnett|2025}} Dit maak Makemake die vierde grootste bekende dwergplaneet en trans-Neptunus-voorwerp in die Sonnestelsel, ná Pluto, Eris en Haumea.{{sfn|Carney|2025}} Waarnemings van 'n sterverduistering in 2011 het getoon Makemake is effens afgeplat by sy pole, met 'n boonste grens vir sy pooldeursnee van ongeveer 1&nbsp;420&nbsp;km. Omdat net die bedekkende voorwerp se skadu tydens 'n sterverduistering waargeneem word, {{sfn|Brown|2013|p=1}}}, is die presiese afplatting en helling van Makemake se pole ten opsigte van die Aarde se siglyn nie bekend nie. Makemake het 'n massa van tussen ongeveer {{val|2.5|e=21}} en {{val|2.9|e=21|u=kg}}, 'n waarde wat bepaal is uit die wentelperiode en afstand van sy maan.{{sfn|Bamberger|2025|p=3}} Dit maak Makemake weer eens die vierde swaarste bekende dwergplaneet en trans-Neptuns-voorwerp in die Sonnestelsel, ná Eris, Pluto en Haumea.{{sfn|Kiss et al.|2019}} Makemake se massa is ongeveer 3,7% van dié van ons [[Maan]] (of 0,045% van die Aarde s'n). Gegewe Makemake se massa en gemiddelde deursnee, is sy gemiddelde oppervlakswaartekrag sowat 0,35&nbsp;m/s² (ongeveer 3,6% van dié van die Aarde). Sy ontsnappingsnelheid is sowat 0,71&nbsp;m/s². ==Rotasie== Die dwergplaneet se rotasieperiode is onseker; metings van 2025 dui op óf 11,4 óf 22,8 uur.{{sfn|Kiss et al.|2024|pp=2, 7}} Dié metings is verkry deur veranderings in Makemake se helderheid oor tyd te monitor en dit as 'n [[ligkurwe]] voor te stel.{{sfn|Hromakina|2019}}{{sfn|Kiss et al.|2024|p=2}} Makemake toon baie min variasie in helderheid (0,03 [[magnitude]]s), vermoedelik as gevolg van geringe variasies in [[albedo]] oor sy oppervlak, wat dit vir teleskope moeilik maak om sy ligkurwe en rotasieperiode te meet.{{sfn|Hromakina|2019|pp=1, 6}} Dit is onduidelik of Makemake se helderheid een of twee keer per rotasie 'n maksimum bereik; daarom is dit onseker of die rotasieperiode 11,4 uur of dubbel dié waarde, naamlik 22,8 uur, is.{{sfn|Kiss et al.|2024|p=2}} Makemake se [[ashelling]] is nog nie gemeet nie, hoewel dit geredelik aanvaar kan word dat dit in lyn is met die pool van sy maan se wentelbaan.{{sfn|Parker|Buie|Grundy|Noll|2016|p=4}}{{sfn|Parker|2021|p=16}} In daardie geval sou Makemake 'n groot ashelling van tussen 46° en 78° ten opsigte van sy wentelbaan om die Son hê (of 63°-87° ten opsigte van die sonnebaan).Dié groot ashelling, tesame met sy eksentriese wentelbaan, kan groot seisoenale veranderinge in Makemake se oppervlaktemperatuur en terrein veroorsaak, soortgelyk aan dit wat op Pluto waargeneem word.{{sfn|Parker|Buie|Grundy|Noll|2016|pp=4–5}}{{sfn|Parker|2021|p=16}} ==Geologie== ===Oppervlaksamestelling en kleur=== [[Beeld:Makemake JWST NIRSpec spectrum.png|thumb|upright=2|Die [[Naby-infrarooispektroskopie|naby-infrarooi spektrum]] van Makemake, soos gemeet deur die [[James Webb-ruimteteleskoop]]. Die absorpsiekenmerke van [[metaan]] ({{chem|CH|4}}) by 1-2&nbsp;um is baie opvallend, wat aandui dat dit baie volop op Makemake se oppervlak voorkom. Ander [[chemiese verbinding]]e wat op Makemake waargeneem is, sluit [[etaan]] ({{chem|C|2|H|6}}), [[asetileen]] ({{chem|C|2|H|2}}), gedeuterieerde metaan ({{chem|CH|3|D}}) en moontlik [[etileen]] ({{chem|C|2|H|4}}) in.{{sfn|Protopapa et al.|2025|p=2}}]] [[Beeld:Illustration of the dwarf planet Makemake (iau0806a).jpg|thumb|upright=1.25|'n Kunstenaar se voorstelling van Makemake wat sy eenvormige, ligbruin oppervlak en die afwesigheid van 'n beduidende atmosfeer uitbeeld.]] Vanweë Makena se groot afstand van die Son af het sy oppervlak 'n uiters lae [[temperatuur]] van 30-40&nbsp;K ({{nowrap|−243}} tot {{nowrap|−233 °C}}),{{sfn|Kiss et al.|2024|p=5}}{{sfn|Protopapa et al.|2025|p=17}} koud genoeg dat sommige [[Vlugtigheid (planetologie)|vlugtige stowwe]], soos [[metaan]], as vaste ys kan voorkom.{{sfn|Schaller|Brown|2007}} Astronomiese spektroskopie het getoon Makemake se oppervlak word oorheers deur bevrore metaan, met kleiner hoeveelhede [[koolwaterstof|koolwaterstowwe]], insluitend [[etaan]], [[etileen]], [[asetileen]] en verskeie hoëmassa-[[Alkaan|alkane]] soos [[propaan]].{{sfn|Brown|2015}}{{sfn|Protopapa et al.|2025|p=2}} In [[sigbare lig]] lyk Makemake se oppervlak baie helder en weerkaatsend, met 'n geometriese albedo van 82% (weerkaatsender as Pluto),{{sfn|Hromakina|2019|p=7}}{{sfn|Verbiscer et al.|2022|p=5}} wat daarop dui dat die metaan onlangs afgeset is.{{sfn|Parker|2021|p=15}}{{sfn|Grundy et al.|2024|pp=3–4}} Die langketting-koolwaterstowwe op Makemake se oppervlak ontstaan deur die bestraling van metaan deur [[ultraviolet]]-sonlig en [[kosmiese strale]], wat die metaan afbreek en [[fotochemie]]se reaksies veroorsaak.{{sfn|Brown|2015|p=1}}{{sfn|Protopapa et al.|2025|pp=2, 9}} Hierdie fotochemiese reaksies kan opeenvolgend plaasvind: Metaan word in etaan omgeskakel, dan in etileen, daarna in asetileen, ensovoorts,{{sfn|Perna|Hromakina|Merlin|Ieva|2017|pp=3594–3595}} totdat 'n donker, rooierige mengsel van komplekse koolwaterstowwe, bekend as [[tolien]]e, agterbly.{{sfn|Brown et al.|2007|p=285}}{{sfn|Grundy et al.|2024|p=4}} Hierdie toliene gee aan Makemake sy rooibruin kleur. Makemake is minder rooi as Pluto, maar ietwat rooier as Eris;{{sfn|Verbiscer et al.|2022|p=5}} die kleurverskil kan te wyte wees aan verskillende konsentrasies toliene op die dwergplanete.{{sfn|Alvarez-Candal et al.|2020|p=5475}} Hoewel toliene Makemake se oppervlak behoort te verdonker, bly die dwergplaneet helder omdat vars metaan-ys die toliene bedek.{{sfn|Ortiz|Sicardy|Braga-Ribas|Alvarez-Candal|2012|p=569}}{{sfn|Parker|2021|p=15}}{{sfn|Grundy et al.|2024|pp=3–4}} Makemake het net so 'n groot voorkoms van metaan-ys as Pluto en Eris, maar anders as dié twee het dit skynbaar nie [[koolstofmonoksied]]- en [[stikstof]]-ys nie.{{sfn|Grundy et al.|2024|pp=1–2}} Die [[James Webb-ruimteteleskoop]] (JWST) kon nie hierdie twee soorte ys op Makemake se oppervlak opspoor nie. Sonder stikstof en koolstofmonoksied om met die metaan-ys te meng, bly die metaan-ys op Makemake suiwer en kan dit tot groot diktes of korrelgroottes aangroei.{{sfn|Brown et al.|2007|p=288}}{{sfn|Grundy et al.|2024|p=16}} Makemake se gebrek aan stikstof is te verwagte, omdat stikstof baie vlugtig is en sy damp makliker aan Makemake se swaartekrag kan ontsnap as aan die sterker swaartekrag van Pluto en Eris.{{sfn|Schaller|Brown|2007|p=287}}{{sfn|Parker|2021|p=16}}{{sfn|Grundy et al.|2024|p=18}} Die rede vir Makemake se skynbare gebrek aan koolstofmonoksied is minder duidelik: Dit kon óf deur atmosferiese ontsnapping verwyder gewees het óf deur hidrotermies-aangedrewe geochemiese reaksies binne Makemake, of Makemake kon om die een of ander rede met lae hoeveelhede koolstofmonoksied gevorm het.{{sfn|Grundy et al.|2024|p=19}}{{sfn|Emery et al.|2024|p=10}}{{sfn|Mousis|Aaron|Benest Couzinou|Schneeberger|2025|p=5}} Water- en [[koolstofdioksied]]-ys is ook skynbaar afwesig op Makemake se oppervlak, al is dit algemene refraktêre (nievlugtige) materiale in voorwerpe van die Kuipergordel. Dit kan wees omdat hierdie ys op Makemake heeltemal bedek word deur vlugtige materiale soos metaan en die produkte van die bestraling daarvan.{{sfn|Perna|Hromakina|Merlin|Ieva|2017|p=3598}}{{sfn|Emery et al.|2024|p=13}} ===Geografie=== Makemake het skynbaar 'n eenvormige oppervlak met slegs geringe variasies in albedo, kleur en samestelling oor sy [[Lengtegraad|lengtegrade]].{{sfn|Lorenzi|Pinilla-Alonso|Licandro|2015}}{{sfn|Perna|Hromakina|Merlin|Ieva|2017}}{{sfn|Hromakina|2019|pp=1, 6}} Dit is in kontras met Pluto se sterk gevlekte oppervlak.{{sfn|Parker|2021|p=16}} Dit is nog onbekend of Makemake beduidende variasies volgens breedtegraad toon, aangesien dit slegs vasgestel kan word deur die dwergplaneet vanuit verskillende hoeke waar te neem terwyl dit om die Son wentel.{{sfn|Hromakina|2019|pp=6–7}}{{sfn|Kiss et al.|2024|p=8}} Omdat Makemake stadig om die Son wentel, verg sulke waarnemings baie jare.{{sfn|Hromakina|2019|pp=6–7}}{{sfn|Kiss et al.|2024|p=8}} Tussen 2006 en 2017 het Makemake se waarnemingshoek met ongeveer 11° verander, maar geen ooreenstemmende veranderinge is in sy absolute magnitude of ligkurwe waargeneem nie.{{sfn|Hromakina|2019|p=7}} Indien variasies volgens breedtegraad wel bestaan, sou dit waarskynlik soos bane lyk wat parallel met Makemake se ewenaar loop.{{sfn|Parker|2021|p=16}} Die planeetkundiges William M. Grundy, Alex H. Parker en medewerkers se hipotese is dat Makemake se groot hoeveelheid vlugtige metaan tot 'n soortgelyke geografie en geologie as dié van Pluto kan lei.{{sfn|Parker|2021|p=16}}{{sfn|Grundy et al.|2024|p=4}} Indien Makemake, soos Pluto, seisoenale prosesse van vlugtige materiaalvervoer het, kan dit moontlik 'n lengtegraadeenvormige band van donker materiaal vorm, soortgelyk aan Pluto se Belton Regio.{{sfn|Parker|2021|p=16}} Alternatiewelik, indien Makemake 'n nieglobale atmosfeer gehad het wat op sy oppervlak gevries het, kon sy ewenaar helder en met ryp bedek wees, terwyl sy pole donkerder kon wees.{{sfn|Parker|2021|p=16}} Seisoenale [[sublimasie]] en afsetting van metaan kan moontlik lemvormige terrein of selfs dik, konvekterende gletsers vorm wat aan Pluto se Sputnik Planitia herinner.{{sfn|Grundy et al.|2024|p=4}} Daar word nie verwag dat Makemake berge hoër as 10&nbsp;km sal hê nie.{{sfn|Hromakina|2019|p=6}} == Galery == <gallery> Beeld:2005FY9art.jpg|'n Kunstenaar se voorstelling van Makemake. Beeld:Makemake moon artist's view with legend.jpg|'n Voorstelling van 'n uitsig oor die oppervlak van Makemake met die Son bo. </gallery> == Verwysings == {{Verwysings|3}} == Eksterne skakels == * {{JPL-kleinliggaam}} * [https://www.minorplanetcenter.net/db_search/show_object?object_id=136472 KPS-databasis se inskrywing vir (136472) Makemake] {{Commons-kategorie inlyn}} {{PlaneteSon}} [[Kategorie:Dwergplanete]] [[Kategorie:Kuipergordel]] [[Kategorie:Plutoïdes]] 2u880aw2vj0gmbsshmhz11ns578ci5l 0 39562 2920307 2883156 2026-07-30T15:19:48Z Brodolò1 211395 2920307 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Grave of Neda.jpg|duimnael|regs|200px|Iraniërs plaas blomme op Neda se graf]] '''Neda Agha-Soltan''', (Persies: ندا آقاسلطان - Nedā Āġā-Soltān; [[14 September]] [[1982]] – [[20 Junie]] [[2009]]), was 'n jong Iranse vrou wat in die strate van [[Teheran]] aan betogings deelgeneem het teen die manipulasie van die Iranse presidentsverkiesings se uitslae deur president [[Mahmoud Ahmadinejad]] en die Opperste Leier [[ajatolla]] [[Ali Khamenei]]. Sy is op 20 Junie 2009 doodgeskiet, volgens ooggetuies deur die [[Basij|Basij-milisie]] wat beheer word deur die [[Islamitiese Revolusionêre Wagkorps]].<ref>{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/8113552.stm|title=Death video woman 'targeted by militia'|date=22 Junie 2009|access-date=19 Junie 2019|language=en|quote=That's when she was shot dead. Eyewitnesses and video footage of the shooting clearly show that probably Basij paramilitaries in civilian clothing deliberately targeted her. Eyewitnesses said they clearly targeted her and she was shot in the chest.}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.cbc.ca/news/world/neda-shot-by-iranian-militiaman-doctor-tells-bbc-1.804073|title=Neda shot by Iranian militiaman, doctor tells BBC|date=Junie 2009|website=CBC}}</ref> Die beelde van die sterwende vrou het via die [[internet]] en internasionale televisienuusdekking die wêreld geskok. Binne 'n dag het sy die gesig van die stryd vir vryheid en demokrasie in [[Iran]] geword. == Verwysings == {{Verwysings}} [[Kategorie:Geboortes in 1983]] [[Kategorie:Iraniërs]] [[Kategorie:Sterftes in 2009]] 1tdqf07aenj29m7t9hlfivb9vjhwxby 0 47428 2920276 2919962 2026-07-30T12:36:28Z Aliwal2012 39067 /* Mei tot Augustus */ 2920276 wikitext text/x-wiki {{jare|beeld=Meeting of the families of the martyrs of the authority with the Leader of the Revolution on the birthday of Amir al-Mu'minin (peace be upon him) 58 (khamenei.ir, 2026) (cropped 3).jpg|teks=Die Irannese opperleier Ali Chamenei is in gekoördineerde Amerikaans-Israeliese lugaanvalle dood}} Die '''jaar 2026''' is 'n [[gewone jaar]] wat volgens die [[Gregoriaanse kalender]] op 'n [[Donderdag]] begin het. Dis is die 26ste jaar van die [[21ste eeu]] n.C. Soos ander gewone jare het die jaar 12 maande, 52 weke en 365 dae. == Gebeure == * [[1 Januarie]] – [[Siprus]] neem die voorsitterskap van die [[Europese Unie]] by [[Denemarke]] oor. * 1 Januarie – Bulgarye skakel na die [[euro]] oor en word die 21ste land in die Eurosone. * [[3 Januarie]] – Die [[Amerikaanse aanvalle in Venezuela in 2026|Verenigde State loods lugaanvalle]] op verskeie plekke in Noord-[[Venezuela]], waartydens die Venezolaanse president [[Nicolás Maduro]] en sy vrou [[Cilia Flores]] gevange geneem en uit die land gevlieg is. * [[15 Januarie]] – [[Wikipedia]] vier sy 25ste verjaarsdag. * [[22 Januarie]] – Die ondertekeningseremonie vir die stigtingshandves van die [[Vredesraad]] vind plaas op die kantlyn van die 56ste [[Wêreld- Ekonomiese Forum]] in [[Davos]], [[Switserland]]. * [[6 Februarie]] – Die [[Olimpiese Winterspele 2026|25ste Olimpiese Winterspele]] begin in [[Milaan]] en [[Cortina d'Ampezzo]], [[Italië]]. * [[7 Februarie]]–[[8 Maart]] – Die [[T20I-wêreldbeker 2026|10de T20I-wêreldbeker]] word in [[Indië]] en [[Sri Lanka]] aangebied en deur [[Indiese nasionale krieketspan|Indië]] gewen. * [[10 Februarie]] – 'n [[2026 Tumbler Ridge-skietery|Massaskietery]] vind plaas in Tumbler Ridge, [[Brits-Columbië]], [[Kanada]], met 36 totale ongevalle (9 dood en 27 beseer). * [[20 Februarie]] – Afsluitingseremonie van die Olimpiese Winterspele 2026. * [[23 Februarie]] – Die [[Nederland]]se [[Jetten-kabinet]] word saamgestel. * [[28 Februarie]] – [[Israel]] en die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]] loods grootskaalse [[Aanvalle op Iran in 2026|lugaanvalle]] op Iran wat onder andere tot die dood van die Irannese opperleier [[Ali Chamenei]] lei. * [[4 Maart]]–[[13 Maart]] – Die [[Paralimpiese Winterspele 2026|14de Paralimpiese Winterspele]] is in Milaan en Cortina d'Ampezzo gehou. * [[25 Maart]] – Sarah Mullally word die eerste vroulike [[aartsbiskop van Kantelberg]] en daarmee van die [[Kerk van Engeland]]. * [[25 April]] – 'n [[Aandeteskietery by Withuiskorrespondente in 2026|Aanvaller trek skote af naby die hoofsekuriteitsondersoekarea]] tydens die jaarlikse ete vir [[Withuis]]korrespondente by die Washington Hilton in [[Washington, D.C.]], wat deur president [[Donald Trump]], [[Eerste Dame]] [[Melania Trump]], Visepresident [[J.D. Vance]] en lede van die kabinet bygewoon is. * [[14 Mei]] – [[Hemelvaartsdag]]. * [[16 Mei]] – Die [[Kakkerlak Volksparty]], word in [[Indië]] gestig na 'n uitlating van die hoofregter van Indië, Surya Kant waarin hy werklose jeug met "kakkerlakke" en "parasiete van die samelewing" vergelyk het. Binne dae het die beweging honderduisende ondersteuners gekry en aanlyn en vanlyn protesoptogte en gemeenskapsdiensaktiwiteite georganiseer. * [[10 Junie]] – [[Antoni Gaudí]] is 100 jaar gelede oorlede. * [[11 Junie]]–[[19 Julie]] – Die [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2026|23ste Sokker-Wêreldkampioenskap]] word in [[Kanada]], [[Meksiko]] en die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]] aangebied en deur [[Spanje]] gewen. * [[12 Junie]]–[[5 Julie]] – Die [[T20I-vrouewêreldbeker 2026|10de T20I-vrouewêreldbeker]] word in [[Engeland]] aangebied en deur [[Australiese nasionale vrouekrieketspan|Australië]] gewen. * [[1 Julie]] – [[Republiek Ierland|Ierland]] neem die voorsitterskap van die Europese Unie by Siprus oor. * [[4 Julie]] – Presies 250 jaar gelede word die [[Verenigde State van Amerika]] onafhanklik deur hulle ''Onafhanklikheidsverklaring''. * [[16 November]] – Die [[Afrikaanse Wikipedia]] vier sy 25ste verjaarsdag. == Sterftes == === Januarie tot April === * [[18 Januarie]] – [[Patsy King]], [[Australië|Australiese]] aktrise (* [[1930]]). * [[30 Januarie]] – [[Diana Ferrus]], Afrikaanse digter en skrywer (* [[1953]]). * [[11 Februarie]] – [[James van der Beek]], Amerikaanse akteur en skrywer (* [[1977]]). * [[15 Februarie]] – [[Robert Duvall]], Amerikaanse akteur (* [[1931]]). * [[17 Februarie]] – [[Jesse Jackson]] sr., Amerikaanse burgerregte-aktivis (* [[1941]]). * [[18 Februarie]] – [[Clem Sunter]], [[Suid-Afrikaanse]] [[toekomskundige]], [[Scenariobeplanning|scenario-beplanner]], sakeleier en skrywer (* [[1944]]). * [[19 Februarie]] – [[Eric Dane]], Amerikaanse [[akteur]] en vervaardiger (* [[1972]]). * [[4 Maart]] – [[Mosiuoa Lekota]], Suid-Afrikaanse politikus (* [[1948]]). * 4 Maart – [[Soli Philander]], Suid-Afrikaanse akteur, komediant, regisseur en televisie-aanbieder (* [[1961]]). * [[8 Maart]] – [[Walid Khalidi]], Palestynse historikus (* [[1925]]). * [[14 Maart]] – [[Jürgen Habermas]], Duitse filosoof en sosioloog (* [[1929]]). * [[17 Maart]] – [[Ali Larijani]], [[Iran]]se politikus, militêre offisier en filosoof (* [[1958]]). * [[19 Maart]] – [[Chuck Norris]], Amerikaanse akteur en vegkunstenaar (* [[1940]]). * 19 Maart – [[Nicholas Haysom]], Suid-Afrikaanse prokureur, anti-apartheidsaktivis en diplomaat (* [[1952]]). * [[3 April]] – [[Ruan Fourie]], Afrikaanse digter (* [[1994]]). * [[7 April]] – [[J.C.M.D. du Plessis]], Suid-Afrikaanse leksikograaf en akademikus (* 1940). * 7 April – [[Mircea Lucescu]], [[Roemenië|Roemeense]] [[sokker]]speler en afrigter (* [[1945]]). * [[19 April]] – [[Jan Wilkens]], Suid-Afrikaanse professionele stoeier (* [[1942]]). * [[27 April]] – [[Mimi Coertse]], Suid-Afrikaanse koloratuursopraan (* [[1932]]). * [[29 April]] – [[Craig Venter]], Amerikaanse molekulêre bioloog en sakeman (* [[1946]]). === Mei tot Augustus === * [[8 Mei]] – [[Festus Mogae]], politikus en derde president van [[Botswana]] (1998–2008) (* [[1939]]). * [[12 Junie]] – [[Portchie]], Suid-Afrikaanse skilder en entrepreneur (* [[1963]]). * [[15 Junie]] – [[Abdullah Ibrahim]], Suid-Afrikaanse pianis en komponis (* [[1934]]). * [[22 Junie]] – [[Alan Greenspan]], Amerikaanse ekonoom (* [[1926]]). * [[24 Junie]] – [[Ann Blyth]], Amerikaanse aktrise en [[18de Oscar-toekenningsaand|Oscar-pryswenner]] (* [[1928]]). * [[29 Junie]] – [[Penelope Keith]], Engelse aktrise (* [[1940]]). * [[7 Julie]] – [[Joanna Pettet]], Engelse aktrise (* [[1942]]). * [[8 Julie]] – [[Bonnie Tyler]], Walliese sanger-liedjieskrywer (* [[1951]]). * 8 Julie – [[Dieter Gerhardt]], kommodoor in die Suid-Afrikaanse Vloot en Sowjetspioen (* [[1935]]). * [[13 Julie]] – [[Sam Neill]], Nieu-Seelandse akteur (* [[1947]]). * [[15 Julie]] – [[Guy Scott]], Zambiese politikus en waarnemende president (* [[1944]]). * [[16 Julie]] – [[Tersia Marshall]], Suid-Afrikaanse politikus (* [[1980]]). * [[22 Julie]] – [[Chuck Russell]], Amerikaanse akteur en vervaardiger (* [[1952]]). * [[23 Julie]] – [[Hope Clarke]], Amerikaanse aktrise (* [[1941]]). * [[24 Julie]] – [[Bettina Wyngaard]], Suid-Afrikaanse skryfster (* [[1971]]). * 24 Julie – [[Gillian van Houten]], Suid-Afrkaanse TV-nuusleser en natuurliefhebber (* [[1954]]). * 24 Julie – [[Gunther von Hagens]], Duitse ontleedkundige (* [[1945]]). [[Kategorie:2026| ]] [[Kategorie:21ste eeu]] 772aucg2763cp1q4fgta4wy17es51zk 0 49416 2920499 2497416 2026-07-31T09:51:21Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2920499 wikitext text/x-wiki {| align="right" cellpadding="2" cellspacing="0" style="border:1px solid #88a; background:#CEDAF2; padding:5px; font-size: 85%; margin: 0 0 0.5em 1em; border-collapse:collapse;" ! align="center" colspan="2" style="color: #000000; background: #f7f8ff; padding: 4px; font-size:170%;" | <span style="font-size:16pt">'''Port Moresby'''</span><br /> [[Lêer:Port Moresby Town2 Mschlauch.jpg|280px]] |- style="background: #CEDAF2; text-align:center;border-bottom:1px solid #999" | '''Kaart''' |style="border-left:1px solid #999"| '''Wapen''' |- style="background:white" |rowspan=6| [[Lêer:National Capital District in Papua New Guinea (special marker).svg|180px|senter]] |- style="background: white" |style="border-left:1px solid #999"| [[Lêer:Coats of arms of None.svg|75px|senter]] |- style="background: #f7f8ff;border-top:1px solid #999; text-align:center;" |style="border-left:1px solid #999"| |- style="background: #CEDAF2; text-align:center;" |style="border-left:1px solid #999;border-top:1px solid #999"| '''Vlag''' |- style="background: white; border-top:1px solid #999;" |style="border-left:1px solid #999"| [[Lêer:Flag of NCD.svg|90px|senter]] |- style="background: #f7f8ff; border-top:1px solid #999; text-align:center;" |style="border-left:1px solid #999"| |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Land''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | {{vlagland|Papoea-Nieu-Guinee}} |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Distrik''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | [[Lêer:Flag of NCD.svg|23px]] Nasionale Hoofstaddistrik |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Koördinate''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | {{Koördinate|09|25|S|147|17|O|type:city}} |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Stigting''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 1873 |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Oppervlakte:''' | style="background: #f7f8ff" | &nbsp; |- | &nbsp;- Totaal | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 240 [[vierkante kilometer|vk km]] |- | &nbsp;'''Hoogte bo seevlak''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 35 m |- style="border-top:1px solid #999;" |- style="border-top:1px solid #999;" |- |&nbsp;'''Bevolking:''' | style="background: #f7f8ff" | &nbsp; |- | &nbsp;- Totaal (2011) | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 364&nbsp;145 |- | &nbsp;- Bevolkingsdigtheid | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | 1&nbsp;500/vk km |- |&nbsp;'''Tydsone''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | [[UTC]] +10 (AEST) |- style="border-top:1px solid #999;" |- |&nbsp;'''Burgemeester''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | Powes Parkop |- style="border-top:1px solid #999;" |&nbsp;'''Amptelike webwerf''' | style="background: #f7f8ff; text-align:center;" | [http://www.ncdc.gov.pg/ ''ncdc.gov.pg''] |} '''Port Moresby''' ([[Engels]]: [ˈmɔːrzbi]; [[Tok Pisin]]: ''Pot Mosbi''), ook bekend as '''Pom City''' of kort '''Moresby''', is die [[hoofstad]] en grootste stad van die [[eilandstaat]] [[Papoea-Nieu-Guinee]]. Die stad is aan die suidkus van die [[eiland]] [[Nieu-Guinee]] langs die [[Koraalsee]] geleë. Die stad het 'n bevolking van 364&nbsp;125 in 2011 gehad en beslaan 'n oppervlakte van 240&nbsp;km². Port Moresby is een van die grootste stede in [[Oseanië]] met 'n bevolking van meer as 300&nbsp;000 en die grootste stad in die suidelike [[Stille Oseaan]]gebied buite [[Australië]] en [[Nieu-Seeland]]. [[Lêer:PortMoresbyFromTheISS.jpg|duimnael|links|Port Moresby soos gesien vanaf die [[Internasionale Ruimtestasie]]]] Teen 2020 het Port Moresby 'n bevolking van sowat 383&nbsp;000 gehad.<ref>{{en}} {{cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/pp.html|title=Papua New Guinea|publisher=[[Central Intelligence Agency]]|accessdate=15 Oktober 2020|archive-date=16 Mei 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160516013218/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook//geos/pp.html|url-status=dead}}</ref> Die plek waar die stad gestig is, is oor eeue heen deur Motu-Koitabu bevolk. Die eerste Brit wat die gebied bereik het, was in 1873 die kaptein van die [[Britse Vloot]] John Moresby. Die stad is in dieselfde jaar as 'n handelspos gestig en na sy vader, Admiraal van die vloot Sir Fairfax Moresby, genoem. Die stad is geleë in 'n beskutte baai en het dus 'n voorkeur-ankerplek vir skepe geword. Tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]] is dit deur die [[Japannese Keiserryk]] verower en het as 'n militêre basis gedien om Australië van [[Suidoos-Asië]] en die [[Amerikas]] af te sny. Alhoewel Port Moresby deur die sentrale provinsie omring word en as hoofstad van dié provinsie dien, is dit nie deel van die provinsie nie en vorm die Nasionale Hoofstaddistrik (Engels: ''National Capital District'', ''NCD''). Die tradisionele grondeienaars, die Motu- en Koitabu-mense, word deur die Motu Koita-vergadering verteenwoordig. Port Moresby het in 2018 die [[APEC]]-spitsberaad gehuisves. Daar was egter kommer oor veiligheid as gevolg van die hoofstad se bekende geweldsmisdaad.<ref>{{en}} {{cite news |url=https://www.abc.net.au/news/2018-06-30/security-in-port-moresby-png-issue-ahead-of-apec-summit/9920752 |title=Security in PNG's Port Moresby under spotlight as APEC summit approaches |work=ABC |location=Port Moresby |last=Tlozek |first=Eric |date=30 Junie 2018 |accessdate=15 Oktober 2020}}</ref> Ter geleentheid van hierdie spitsberaad het die kruisvaartskepe ''Pacific Jewel'' en ''Pacific Explorer'', maar ook die oorlogskip USS ''Green Bay'' die hawe besoek en vir die eerste keer het 'n Chinese staatshoof Papoea-Nieu-Guinee besoek.<ref>{{de}} Till Fähnders: 40 Maseratis, Baströcke und bittere Armut, in: FAZ Nr. 268, 17 November 2018, bl. 5.</ref> == Geskiedenis == === Voor kolonisasie === Die Motuan-inwoners van die gebied, nou bekend as Port Moresby, het hul potte verruil vir sago-, ander kos- en kano-stompe, wat van Hanuabada en ander dorpies op die stelte bo die waters van die baai gebou het. Hul taal, Motu, was die basis van [[Hiri Motu]], 'n amptelike taal van Papoea-Nieu-Guinee. Dit het sedert die 1860's geleidelik agteruitgegaan toe [[Tok Pisin]] (Kreools - tot dan aan die noordekant van die voormalige grens tussen Papoea, Brits-Nieu-Guinee tot 1905 en tot 1914 Duits-Nieu-Guinee was) begin gewild geword het. Die Hiri-ekspedisies wat deel was van die Motu-mense se kultuur het op groot skaal plaasgevind. Tot 20 kano's of ''lakatoi'' met ongeveer 600 man beman, het op elke reis ongeveer 20 000 kleipotte vervoer. Vir die Motuans was die Hiri 'n ekonomiese onderneming en het dit hul stamidentiteit bevestig deur hierdie lang en gevaarlike reise. === Kolonisering === Daar was reeds 'n belangrike handelsentrum op die terrein van Port Moresby toe die Engelse kaptein John Moresby van ''HMS Basilisk'' dit die eerste keer besoek het. Hy vaar deur die Koraalsee aan die oostelike punt van Nieu-Guinee, sien drie voorheen onbekende eilande en gaan daar aan land. Om 10 uur op 20 Februarie 1873 verklaar hy die gebied as beset deur Brittanje en noem dit na sy vader, admiraal Sir Fairfax Moresby. Hy noem die binneste hawe 'Fairfax Harbour' en die ander Port Moresby. In 1883 het [[Queensland]] probeer om die suidoostelike hoek van die eiland Nieu-Guinee (later bekend as Papoea) te annekseer, uit vrees dat [[Duitsland]] die hele oostelike helfte van die eiland sou oorneem. Britse owerhede het geweier om die anneksasie goed te keur na die Duitse anneksasie van Nieu-Guinee in 1884, maar vier jaar later het dit 'n protektoraat oor Papoea tot stand gebring as die Britse Nieu-Guinee. In 1905 het die Australiese regering wat op daardie stadium 'n federasie gevorm het, die Papoea-wet aangeneem wat in 1906 in werking getree het. Papoea, met Port Moreseby as hoofstad, onder direkte Australiese beheer geplaas. Van toe tot 1941 het Port Moresby stadig gegroei. Die hoogste groei was op die skiereiland, waar die hawefasiliteite en ander dienste geleidelik verbeter is. Die eerste slaghuis en kruidenierswarewinkel het in 1909 geopen<ref>{{cite news|title =March of Civilisation | work =The Argus | page =5 | publisher =The Argus Office, Melbourne Victoria | date =7 September 1909 | url =http://nla.gov.au/nla.news-article10731938 | access-date =29 November 2009 }}</ref> elektrisiteit is in 1925 ingestel,<ref>{{cite news|title =Progress in Papua | work =The Argus | page =12 | publisher =The Argus Office, Melbourne Victoria | date =5 September 1925 | url =http://nla.gov.au/nla.news-article2133340 | access-date =29 November 2009 }}</ref> en pypwater toevoer is in 1941 voorsien.<ref>{{cite news|title =Department of the Interior: Tenders | work = The Argus| page =18 | publisher =The Argus Office, Melbourne Victoria | date =25 January 1941 | url =http://nla.gov.au/nla.news-article8184170 | access-date =29 November 2009 }}</ref> === Tweede Wêreldoorlog === Tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]] het sommige Papoeaanse mans by die Papua Infantry Battalion aangesluit en ander as draers oor paadjies en rowwe terreine (portiers) ter ondersteuning van die Geallieerde en Japannese leërs tydens lang oerwoudmarse.<ref>{{cite web|url=http://ajrp.awm.gov.au/ajrp/ajrp2.nsf/5c2a7f65120f209aca256b6d0020a228/883ba42eefb9119aca256946001ef8ae?OpenDocument|title=Australian War Memorial - AJRP Essays|publisher=Ajrp.awm.gov.au|access-date=2010-04-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20110724194458/http://ajrp.awm.gov.au/ajrp/ajrp2.nsf/5c2a7f65120f209aca256b6d0020a228/883ba42eefb9119aca256946001ef8ae?OpenDocument|archive-date=2011-07-24|url-status=live}}</ref> Die historikus William Manchester skets in sy biografie van generaal [[Douglas MacArthur]], dat die taak van portiere nie hoog op die plaaslike inwoners se lys van aanvaarbare vrywillige aktiwiteite was nie en dat hulle vinnig sou kon verdwyn sonder veel aansporing.<ref name="Caesar0">American Caesar, William Manchester, 1978, Little Brown Company, 793 pages, {{ISBN|0-316-54498-1}}, pp.306: "On and about Jul-Sep 1942 and MacArthur's troops stop the Japanese in the difficult jungles of New Guinea and General Kenney gifts Port Moresby to the SAC by moving the bomber line {{convert|1800|mi|km|disp=sqbr}} to five new air bases."</ref> Baie inwoners van Port Moresby in Papoea het óf na hul gesinsdorpe teruggekeer óf is na kampe ontruim toe die bedreiging van die Japannese inval op dreef kom. Teen September 1942 was die stad 'n belangrike basiskompleks van geallieerdes, en duisende troepe was in die gebied of meer gereeld gestasioneer, daardeur opgevoer, want dit was die laaste geallieerde bastion op die eiland<ref name=FourCorners_Amazon_entry>{{cite book |title=Amazon.com listing for the "Four Corners: A Journey into the Heart of Papua New Guinea" |isbn=0792274172 }}</ref><ref name=FourCornersWeb>{{cite web |url=http://www.kirasalak.com/FourCorners.html |title=Nonfiction book about Papua New Guinea,"Four Corners" |last=Salak |first=Kira |access-date=2008-11-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081120015656/http://www.kirasalak.com/FourCorners.html |archive-date=2008-11-20 |url-status=live }}</ref> en omgekeerd, 'n belangrike logistieke en afspringpunt toe die Geallieerdes self offensiewe oorlogvoering begin voer het, wat die Japannese aanmars teruggedruk het. Generaal MacArthur het sy hoofkwartier in Port Moresby van November 1942 tot Oktober 1944 gevestig. In 1945 is die gebied Papoea en Nieu-Guinee gevorm toe Papoea en die voormalige Duitse Nieu-Guinee, wat sedert 1918 deur [[Australië]] bestuur is, onder 'n enkele Australiese regering saamgevoeg is, hoewel verskeie wette in twee gebiede gebly het soos dit was, wat dit bemoeilik het met provinsies wat aan twee kante van die andersins geskiedkundige grens bevind. Port Moresby het die hoofstad van die nuwe gekombineerde gebied geword en 'n fokuspunt vir die uitbreiding van openbare dienste. Port Moresby het in 1972 stadstatus gekry, met Oala Oala-Rarua wat die eerste [[burgemeester]] geword het.<ref>[https://trove.nla.gov.au/newspaper/article/250270589 Our first city] ''Papua New Guinea Post-Courier'', 14 April 1972</ref> === Onafhanklikheid === In September 1975 het Papoea-Nieu-Guinee 'n onafhanklike land geword met Port Moresby as hoofstad. [[Prins Charles]], prins van Wallis, het die koningin in Papoea-Nieu-Guinee tydens die vieringe verteenwoordig.<ref name=TelegraphPoW>{{citation| url=https://www.telegraph.co.uk/news/uknews/prince-charles/9552611/Prince-of-Wales-and-Duchess-of-Cornwall-to-make-Australian-visit.html| title=Prince of Wales and Duchess of Cornwall to make Australian visit| date=19 September 2012| newspaper=The Telegraph| access-date=21 September 2012| archive-url=https://web.archive.org/web/20120921114200/http://www.telegraph.co.uk/news/uknews/prince-charles/9552611/Prince-of-Wales-and-Duchess-of-Cornwall-to-make-Australian-visit.html| archive-date=21 September 2012| url-status=live}}</ref> Nuwe regerings-, intellektuele en kulturele geboue is in die voorstad Waigani gebou om die geboue van die middestad van Port Moresby aan te vul en te vervang. Dit het die regeringsdepartemente ingesluit, insluitend 'n nasionale parlementsgebou, wat in 1984 deur prins Charles geopen is en tradisionele ontwerp met moderne gebou tegnologie gemeng.<ref name=TelegraphPoW/> Verskeie van die regeringsgeboue is verlate weens langdurige verwaarlosing. Die belangrikste hiervan is Marea Haus (bekend by die meeste inwoners as die "Pynappelgebou") en die Sentrale Regeringskantore. Geboue in die omgewing, soos Morauta Haus en Vulupindi Haus, begin merkbare tekens van verval toon as gevolg van 'n gebrek aan instandhouding. Wydverspreide herstel eerder as die sloping van kantoorgeboue wat lank nie meer gebruik is nie, is sedert die eerste eerste dekade van die 21ste eeu meer algemeen. Die wetgewende gebou voor onafhanklikheid en die eerste parlementsgebou is reeds gesloop, maar die ou hof in die stad Port Moresby is nog steeds, met sy etiket voor onafhanklikheid met sy vorige titel. Die bevolking van die Port Moresby-gebied het vinnig uitgebrei na onafhanklikheid. In 1980 het die sensusopgawe 'n bevolking van 120 000 geregistreer; teen 1990 het dit toegeneem tot 195 000.<ref>{{Cite web |url=http://pcabii.org/resources/provinces/Port%20Moresby.pdf |title=''pcabii.org'' |access-date=2017-08-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170803055354/http://pcabii.org/resources/provinces/Port%20Moresby.pdf |archive-date=2017-08-03 |url-status=live }}</ref> == Susterstede == * {{vlagikoon|Volksrepubliek China}} [[Jinan]], [[Volksrepubliek China]]<ref>{{en}} {{cite web |url=http://english.jinan.gov.cn/art/2018/12/18/art_29566_2754518.html |title=Sister Cities |website=jinan.gov.cn |publisher=Jinan |accessdate=15 Oktober 2020 }}{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * {{vlagikoon|Fidji}} [[Suva]], [[Fidji]]<ref>{{en}} {{cite web |url=http://suvacity.org/sister-cities/ |title=Sister Cities |website=suvacity.org |publisher=Suva |accessdate=15 Oktober 2020 |archive-date=21 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230421162820/http://suvacity.org/sister-cities/ |url-status=dead }}</ref> * {{vlagikoon|Australië}} [[Townsville]], [[Australië]]<ref>{{en}} {{cite web |url=https://postcourier.com.pg/direct-service-to-benefit-png-and-queensland/ |title=Direct Service To Benefit PNG And Queensland |website=postcourier.com.pg |publisher=Post Courier |date=3 April 2017 |accessdate=15 Oktober 2020}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings|2}} == Verdere leesstof == * {{en}} {{cite book | last1= James | first1= Paul | last2= Nadarajah | first2= Yaso | last3= Haive | first3= Karen | last4= Stead | first4= Victoria | title= Sustainable Communities, Sustainable Development: Other Paths for Papua New Guinea | url= https://www.academia.edu/3230875 | year= 2012 | publisher= University of Hawaii Press | location= Honolulu }} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie}} * {{en}} {{Wikivoyage|Port_Moresby|Port Moresby}} * {{en}} [http://www.ncdc.gov.pg/ Amptelike webwerf] * {{en}} {{cite web|url=https://www.britannica.com/place/Port-Moresby|title=Port Moresby|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=15 Oktober 2020}} {{Hoofstede in Oseanië}} {{Normdata}} [[Kategorie:Geografie van Papoea-Nieu-Guinee]] [[Kategorie:Kusstede]] a4sycd1jwkel7z3ahej00wpcfbksjk6 0 55162 2920356 2891454 2026-07-30T20:15:31Z JMK 649 struben 2920356 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Suid-Afrikaanse dorp | naam = Die Wilgers | inheemse_naam = | nedersetting_tipe = [[Voorstad]] | beeld_stadsilhoeët = Swaardlelie Ave - Die Wilgers - Pretoria.jpg | beeldbyskrif = Swaardlelielaan in Die Wilgers | latd = 25 |latm = 45 |lats = 32 | longd = 28 |longm = 18 |longs = 50 | provinsie = Gauteng | distrik = | munisipaliteit = Stad Tshwane | stigtingsdatum = | regeringstipe = | leier_party = | leiertitel = | leiernaam = | oppervlakvoetnotas = | oppervlak_totaal_km2 = | hoogte_m = | bevolking_totaal = | bevolking_soos_op = 2011 | bevolkingvoetnotas = | demografie1_voetnotas = | persent_swart = 15.4% | persent_kleurling = 1.95% | persent_asiër = 2.7% | persent_wit = 78.0% | persent_ander = 1.95% | demografie2_voetnotas = | demografie2_titel1 = [[Afrikaans]] | demografie2_info1 = 56.6% | demografie2_titel2 = [[Engels]] | demografie2_info2 = 25.8% | demografie2_titel3 = [[Noord-Sotho]] | demografie2_info3 = 2.1% | demografie2_titel4 = | demografie2_info4 = | demografie2_titel5 = Ander | demografie2_info5 = 15.5% | poskode = 0184 | poskode2 = 0041 | skakelkode = 012 | sensuskode = 799035135 | webwerf = }} '''Die Wilgers''' is 'n [[voorstad]] in die ooste van [[Pretoria]] in [[Gauteng]], [[Suid-Afrika]]. Die area is [[boom]]ryk met pragtige tuine en sypaadjies. Die voorstad is vernoem na die 19de eeuse plaas "The Willows" van die Pretoria-pionier Harry Struben. Hy het die plaas, wat na die plaaslike wilgerbome vernoem is, in 1862 gekoop. Hierdie gebied in Pretoria-Oos is mettertyd in woonbuurte en uitbreidings ontwikkel wat variasies van die oorspronklike naam dra, waaronder Die Wilgers en Willow Park Manor. == Fasiliteite in die area == * [[Hoërskool Die Wilgers]] * Willowridge High School * Silwilpark Tennisklub * Willow Way-winkelsentrum == Eksterne skakels == * [http://www.dwra.co.za/ Die Wilgers se inwonersvereniging] == Verwysings == {{Verwysings}} {{Pretoria saadjie}} {{Suid-Afrikaanse distriksmunisipaliteit navbox|TSH}} [[Kategorie:Voorstede van Pretoria]] 8jetgzok84rote15jyakhq724jyh6k8 0 55902 2920388 2893207 2026-07-31T04:50:26Z UrsusMaritimus13 184343 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:3|0|0 */ 2920388 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Rwandan Genocide.jpg|regs|duimnael|[[Tutsi]]-volksmoord in [[Rwanda]] (1994)]] '''Volksmoord''' is die [[misdaad]] om 'n nasionale, [[Etniese groep|etniese]], rasse- of godsdienstige groep fisiek, kultureel of linguisties te vernietig, in die geheel of gedeeltelik. Dit word veroorsaak deur die skepping en polarisasie van verskillende groepe in 'n samelewing teen mekaar, wat daartoe lei dat lede van die groepe lede van ander groepe as niemense of diere beskou. Dit word gewoonlik onder die dekmantel van "teenterrorismebeleide" versteek en is byna onmoontlik om te stop as dit eers begin het. In die geskiedenis gaan volksmoorde dikwels gepaard met tye van krisis of geweldige maatskaplike spanning. Die uitwissing van die teikengroep word dikwels in militaristiese terme beskryf, asof die meerderheidsgroep in oorlog met die teikengroep is, wat hulle dikwels glo dat hulle is. Weens die aard van volksmoord se doelwit van angehele uitwissing, is geen suksesvolle volksmoord nog ooit uitgevoer nie. == Definisie == Die definisie van volksmoord verskil aansienlik tussen regerings, organisasies en mense. Die redes vir sulke groot variasie hang dikwels af wat diegene wat volksmoord defineer, daardie misdaad wil en nie wil oorweeg nie, as gevolg van die uiterste daarvan. Die definisie wat deur [[Verenigde Nasies|die Verenigde Nasies]] verskaf word, is dus die nuttigste, want die VN is die enigste transnasionale entiteit met die vermoë om die misdaad te vervolg en te poliseer.<blockquote>'''<big>Artikel II</big>'''<ref>[https://www.un.org/en/genocideprevention/documents/atrocity-crimes/Doc.1_Convention%20on%20the%20Prevention%20and%20Punishment%20of%20the%20Crime%20of%20Genocide.pdf Convention on the Prevention and Punishment of the Crime of Genocide], un.org</ref> In die huidige konvensie beteken volksmoord enige van die volgende handelinge wat gepleeg is met die doel om 'n nasionale, etniese, rasse- of godsdienstige groep in die geheel of gedeeltelik te vernietig: I. Lede van die groep doodmaak; II. Ernstige liggaamlike of geestelike leed aan lede van die groep veroorsaak; III. Opsetlike lewensomstandighede aan die groep toedien wat bereken is om die fisiese vernietiging daarvan in die geheel of gedeeltelik teweeg te bring; IV. Maatreëls instel wat bedoel om geboortes binne die groep te voorkom; V. Kinders van die groep met geweld na 'n ander groep oorplaas.</blockquote>Ander groepe mag ander definisies gebruik, maar dit is die algemeenste. == die ''Tien Stappe'' soos gedefinieer deur Genocide Watch == Genocide Watch<ref>[http://www.genocidewatch.org/aboutgenocide/8stagesofgenocide.html The 8 Stages of Genocide], genocidewatch.org, besoek op 20 Julie 2011.</ref> het 'n lys van tien stappe geskep waardeur 'n samelewing gaan om geklassifiseer te word as in die aanloop tot, in die proses van of in die nasleep van 'n volksmoord. Die stappe is nie lineêr nie, elke stap is op sigself 'n proses. === I. Klassifikasie === Die skepping van 'n "ons en hulle" mentaliteit wat sê dat daar twee of meer verskillende en afsonderlike dele van die samelewing is. In die geskiedenis is die skeiding oor die algemeen langs die grens van godsdiens gemaak, soos die godsdienstig-gemotiveerde konflikte van [[Kruistog|Die Kruistogte]], en nasionaliteit, soos [[Julius Caesar]] se verowering van die Galliërs, maar in die hedendaagse tyd het dit gegroei om ook dikwels etnisiteit te omvat. Samelewings wat reeds in verskillende groepe gesegmenteer is weens historiese, linguistiese, etniese of godsdienstige redes met min oorvleueling tussen die groepe, loop dikwels 'n groter risiko van volksmoord as dié wat nie. === II. Simbolisering === Die skepping van name en simbole om die binnegroep en buitegroep te merk, soos die woord "Afrikaner" in Afrikaanse kultuur of die geel sterre van Dawid wat gebruik is om te wys wie 'n Jood in Nazi-Duitsland was. === III. Diskriminasie === Dei skepping van wette en regulasies deur 'n groep met mag met die doel om regte, berskerming en selfs burgerskap van ander groepe te ontsê. Die groepe word dikwels geskei in waar hulle in staat is om te gaan, en mag word van die teikengroepe gestroop. === IV. Verontmensliking === Die menslikheid van 'n groep word ontken. Om die meerderheidsgroep se weersin teen moord te oorkom, word die minderheidsgroep gelykgestel aan vuilheid, ongediertes, insekte en plae. Hulle kultuur word gelykgestel aan ondersedelikheid en boosheid, en [[haatspraak]] kan die radio, openbare toesprake, sosiale media en ander kommunikasiemetodes oorskry. === V. Organisering === Die volksmoord word voorberei, gewoonlik deur die regering, maar dikwels ook deur onafhanklike groepe, óf om die regering ontkenbaarheid te gee, óf op plekke waar die regering óf nie die vermoë het om hulle te keer nie óf doelbewus nie het nie. Spesiale groepe word dikwels spesifiek opgelei oor hoe om die volksmoord te pleeg, gewoonlik in die weermag, aangesien krisistye soos oorloë dikwels benut word om die misdaad te pleeg. === VI. Polarisasie === Ekstremiste dryf die groepe verder uitmekaar met gewelddadige dade wat die bevolking verder polariseer, wat enigiemand nog neutraal op die verdeling dwing om 'n groep te kies. Enige verdere gematigde stemme word stilgemaak deur terrorisme en intimidasie. Enige regte en vryhede wat die minderheidsgroep nog het, word weggekalwe met die aanneming van noodwette wat die dominante groep volkome beheer gee. === VII. Voorbereiding === Leiers van die dominante groep begin praat oor "die vraag" van die minderheidsgroep se bestaan, en oor hoe as die minderheidsgroep nie uitgeroei word nie, hulle die meerderheidsgroep sal uitroei. Hulle retoriek word dikwels in eufemismes gedek om hulle ontkenbaarheid te gee en om die blodskap meer toeganklik vir die algemene publiek te maak. === VIII. Vervolging === Slagoffers word weens hulle nasionale, etniese, rasse- of godsdienstige identiteit geïdentifiseer, hulle basiese [[menseregte]] word geskend deur misdade soos marteling, buitegeregtelike moord en gedwonge verplasing, en hulle lewens word heeltemal vernietig. Dit word deur [[Internasionale Geregshof|die Internasionale Geregshof]] dade van volksmoord oorweeg, omdat hulle reeds die doel het om 'n groep te vernietig. === IX. Uitwissing === Wanneer die uitwissings begin word dit die daad wat wetlik bekend staan as "volksmoord". Alle volksmoorde het 'n doel, van die algehele vernietiging van 'n etniese groep soos die [[Holocaust|etniese suiwering wat teen Joodse, Roma en in 'n mindere mate Slawiese volke deur Nazi-Duitsland gepleeg is]] tydens [[Tweede Wêreldoorlog|die Tweede Wêreldoorlog]] die uitskakeling van alle opgevoede lede van 'n groep soos wat die [[Khmer Rouge]] gepleeg is, die moord op die hele manlike bevolking soos in die volksmoorde in die nasleep van die Joego-Slawiese Oorloë, of die massaverkragting van vrouens soos dié wat tydens die Darfoer-volksmoord in Soedan uitgevoer is. Massaverkragting het 'n kenmerk van moderne volksmoorde geword, as gevolg van die aard daarvan wat die slagoffergroep geneties verander en vernietig. Soms kan wraakmoorde vir 'n volksmoord tot 'n volksmoord van hulle eie ontwikkel, wat 'n volksmoordsiklus skep, aangesien in die herhaalde siklus van geweld in Barundi. Die vernietiging van eiendom of artifakte van 'n groep word dikwels gebruik, wat as [[kulturele volksmoord]] beskou word, soos tydens [[Armeense volksmoord|die Armeense Volksmoord]]. Totale oorlog is inherent volksmoord weens sy gebrek aan differensiasie tussen soldate en nie-vegtendes. Tapytbomaanvalle, brandbomaanvalle, hospitaalbomaanvalle en die gebruik van biologiese wapens is dus ook dade van volksmoord, sowel as [[terrorisme]], as gevolg van die gebrek aan onderskeid tussen vegters en nie-vegtendes wanneer dit op burgerlikes gerig word. Die gebruik van [[Kernwapen|kernwapens]] is die uiteindelike daad van volksmoord, omdat dit doelbewus bedoel is om 'n wesenlike deel van 'n nasionale groep te vernietig. === X. Ontkenning === Ontkenning duur regdeur en na 'n volksmoord en is van die sekerste aanduidings dat 'n volksmoord plaasvind. Die groep wat die volksmoord pleeg, sal alles in hulle vermoë doen om die misdade te verberg, en die misdade op die slagoffers blameer, hulle teen-insurgensiemaatreëls or voorlopige aanvalle op terroriste-selle noem. Tensy die ontkenningsfase beëindig is, sal slagtings gewaarborg word om voort te gaan. == Suidelike Afrika == ''Genocide Watch'' het [[Suid-Afrika]] in Mei 2011 gelys as in 'n "vlak 5" van volksmoord. Die oortreders word aangedui as swart rassiste teenoor [[Boere]] en vlugtelinge. [[Zimbabwe]] is ook gelys op "vlak 5". Die oortreders is die [[Masjona|Shonas]] teen [[Ndebeles|Matabele]].<ref>[http://www.genocidewatch.org/images/Countries_at_Risk_May_2011.doc Countries at Risk of Genocide, Politicide, or Mass Atrocities in 2011] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110610122049/http://www.genocidewatch.org/images/Countries_at_Risk_May_2011.doc |date=10 Junie 2011 }}, genocidewatch.org, besoek op 20 Julie 2011.</ref> == Sien ook == * [[Armeense volksmoord]] * [[Holodomor]] * [[Holocaust]] * [[Namibiese volksmoord 1904–1908]] * [[Ponties-Griekse volksmoord]] * [[San-en-Khoi-volksmoordgedenkteken]] * [[Volksmoordkonvensie]] == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie|Genocide|Volksmoord}} * {{en}} [http://www.genocidewatch.com/ ''Genocide Watch''] * {{en}} [http://www.wix.com/ajkraad/genocide-museum Afrikaner Genocide Museum] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110627003524/http://www.wix.com/ajkraad/genocide-museum |date=27 Junie 2011 }} * {{en}} [https://www.un.org/en/genocideprevention/documents/atrocity-crimes/Doc.1_Convention%20on%20the%20Prevention%20and%20Punishment%20of%20the%20Crime%20of%20Genocide.pdf Convention on the Prevention of the Crime of Genocide] {{Normdata}} [[Kategorie:Volksmoorde| ]] 5fjxxma0pvldx39kmnulwvv1upswfjr 0 56477 2920396 2891949 2026-07-31T04:54:17Z UrsusMaritimus13 184343 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:3|0|0 */ 2920396 wikitext text/x-wiki {{skoonmaak}} [[Lêer:BaldwinIV.jpg|duimnael|regs|Willem ontdek, die kroonprins, Boudewyn IV, het vir die siekte '[[Melaatsheid|lepra]]' gekry; vir die kopiïs van hierdie 12e eeuse handskrif het die storie so bisonder gelyk, hy besluit, hy maak 'n 'miniatuur' daarvan.]] '''Willem van Tyrus''' ([[Latyn]]: Willelmus Tyrensis; gebore rondom 1130 - 29 September 1186) was 'n [[Middeleeue|middeleeuse]] [[prelaat]] en [[kroniek|kroniekskrywer]]. Willem<ref>William of Tyre. (2008). Encyclopædia Britannica. Deluxe Edition. Chicago: Encyclopædia Britannica.</ref> het in die 12 de eeu geleef; sy bloeityd is rondom 1170 n.C.; hy was in diens van die 6de kruisvaarderskoning Almalrik I en het sy seun, Boudewijn IV, die kroonprins opgevoed. Willem is gebore uit Franse- of Italiaanse ouers. Hy is gebore in [[Jerusalem]] en sy lewe strek van: 1130-1186. Willem kies ‘n loopbaan in die wetenskap. Hy vertrek [[Europa]] toe en studeer aan daardie tyd se universiteite, in [[Parys]] en Bologna. Nadat hy sy studies voltooi het, keer hy terug na sy vaderland: die kruisvaarderskoninkryk in Jerusalem. Dit was ongewoon om ‘n wetenskaplike van Willem se kaliber binne die geledere van die kruisvaarders te he nie. Hy het ook baie vinnig ‘n hoë politieke pos beklee en word die vertroueling van koning Almalrik I, wat oor die koninkryk van Jerusalem regeer het van 1164-1174. Willem word aangestel as die aartsbiskop van die stad, Tyrus, en sy taak is om die seun van Amalrik I, die kroonprins, op te voed. Willem was ‘n getuie van die aftakeling deur die onderlinge gevegte tussen die verskeurde kruisvaarderskoningkryke. [[Saladin]] gee in 1187 die definitiewe doodsteek vir die kruisvadersleёr tydens die slag by Hattin in die Heuwels van Tiberias. Willem het dit nie meegemaak nie; hy is kort voor dit oorlede. == Die groot werk van Willem van Tyrus: Historia rerum in partibus transmarinis gestarum == Willem skryf verskillende werke in Latyn. Sy magnum opus: Historia rerum in partibus transmarinis gestarum (geskiedenis van die dade wat in die oorsese gebiede gebeur het), het bewaar gebly en hierdie werk maak Willem van Tyrus opsig self een van die grootste skrywers van die 12 de eeu. Hierdie Historia bestaan uit 23 boeke.(die 23 ste boek bestaan net uit 2 hoofstukke). In hierdie werk beskryf Willem die geskiedenis van sy volk en land, die kruisvaarders en Jerusalem. Sy bronne bestaan uit die oorspronklike verslae van ooggetuiges, soos die boeke van Raymond van Aguilers, Fulchert van Chartres, de Gesta Francorum; ook het hy vir sy storie eietydse skrywers van die [[Kruistog|kruistogte]] gebruik, soos Albert van Aken; waar hy in besonder oor sy eie tyd skryf, kon hy vanselfsprekend skryf uit eie waarnemings uit en het hy vir ooggetuie uit eie kring geraadpleeg. Willem skryf in Latyn, hy gebruik ‘n groot woordeskat en sy Latyn kan met die klassieke skrywers soos Cicero, Caeser en Plinius de Jongere vergelyk word. Willem van Tyrus het by uitstek die (kronike-)skrywer van die kruistogte geword. == Ontvangs van Willem se boek == Nie lank na Willem se dood, word sy werk in [[Frans]] vertaal. Omdat hy oor die kruistogte geskryf het is Willem se werke gereeld in die 13de eeu voorgelees aangesien die kruistogte in hierdie era aktuёle politiek was in Wes-Europa was. Vyf en negentig manuskripte van hierdie vertaling het bewaar gebly. == Historia: die aanvalle teen die Jode == * In sy Historia maak Willem melding van die aanvalle (: pogroms), wat teen die Jode plaas gevind het. Uit die stert van die eerste stoet onder leiding van Peter die Heremiet, wat in 1096, vanuit Frankryk deur Duitsland na Konstantinopel getrek het, het groepe onder die kruisvaarders die Joodse gemeenskappe aangeval. Tot en met hierdie tyd het die Jode in vrede in die Duitse, welvarende stede in die Rijngebied, soos Keulen gewoon. Feitlik het hierdie moorde die eerste aanvalle teen die Jode in Wes-Europa gewees. Willem is woedend, as hy beskryf hoe die kruisvaarders hulle self vergryp aan die Jode. Dit is iets besonders, omdat hy die enigste skrywer is wat oor hierdie gebeurtenisse melding maak èn selfs sy verontwaardiging uitspreek.(1) ''Die kruisvaarders was menigte en die voetvolk was ontelbaar groot. Hulle het geen leier nie en gee hulself aan allerhande onheil oor.Daar was onder hierdie stoet wel grawe, soos Thomas de Feria, Clarenbald, Willem de Timmerman en graaf Herman. Hulle het nie vir beheer oor die kruisvaarders gehad nie en niemand wou na hulle luister nie. Instede van verstandige gedrag begin die volk te doen wat ongeoorloof was. Toe het die volgende gebeur: hulle het uit vrees vir God die reis na Jerusalem moet begin het, hulle het moet dink vir die heilig opdrag, hulle het die Evangelie voor oë moet hou, hulle het as pelgrims vir Christus moet gaan reis. Maar nee, in plaas daarvan gee hulle hulself oor aan die waansin. Hulle stoet trek deur stede en dorpies, waar Jode woon. Hierdie Jode hou nie rekening met die gevaar nie en die kruisvaarders slag hulle gruwelik af.-(''2) == Historia: persoonlike omgang met koning Amalrik I == * In sy 19de boek vertel Willem oor sy persoonlik kontak met die koning, Amalrik I, met wie hy oor ‘n lank tydperk weekliks gepraat moet het. Willem vertel, hoe die koning het geregeer en hoe sy uiterlik gelyk het. Die gewone ding wat ons sien in die geskiedwerke uit die ou tye, as 'n skrywer skrywe oor sy koning of baas, is, dat hulle net 'n mooi plaaitjie gee, amper soos 'n mooi bygewerkte foto. Maar Willem maak nie so nie. Sy beeld oor koning Amalrik I is realisties. Hoewel ons moet se, dat die Latyn wat hy gebruik juis vir hierdie passages, 'n opgepoetste Latyn is; dit lyk, Willem probeer met mooi woorde en konstruksies 'n bietjie die lelik werklikheid rond Amalrik I te verberg. ''Hierdie is almal mooi eienskappe, maar Amalrik het ook merkwaardige kante, wat sy goeie eienskappe met ‘n wolk oorskadu. Hy was swygsaam op 'n lelik manier en van beleefdheid het hy nooit gehoor nie. Die gawe van vriendelikheid, waarmee 'n baas sy kneg se hart kan win, Amalrik het nie vir daai ding geken nie (..) Deur die wellus van die vlees, soos mens dit noem, het hy, wat die Heer hom uit genade sou toestaan, ongeduldig aangedring om in ander mans se vrou se bed in te klim. Amalrik was ‘n oortuigde voorvegter vir die vryheid van die kerk gewees, maar intussen lê hy aan dieselfde kerk herhaaldelik en onegte belasting op en tydens sy regering het hy die geldelike vermoë van die kerk uitgebuit. Hy het lekker vir geld gewees meer as dit ‘n eerlike koning betaam.''(3) ''(..)Sy liggaamsbou was goed gewees wat betref verhoudings, hy was groter as mans wat nie so groot was nie en korter as mans wat besonder lank was. Hy het vir 'n aangename gesig gehad (..) Hy het glinsterende oë; hulle het middelmatig groot gewees. 'n mooi neus, net soos sy broer. Hy was blond en effens bles. Sy wange en kin was volbaard gewees. Sy lag was bulderend, dat sy hele liggaam geskut het.''(4) * In ‘n onbewaakte oomblik, toe Almalrik siek met koors in die bed lê, wys hy vir Willem iets van sy inderlik. Willem het toe aanvanklik onthuts en teleurgesteld gewees, toe hy hoor wat Almarik te sê het. Daarna bedink hy homself en probeer hy om die koning te help. Willem eindig sy beskrywing van die koning se uiterlike met 'n pynlike detail: ''Ek onthou nog , dat ek een keer na hom ontbied is vir ‘n persoonlike gesprek. Dit was in die kasteel van Tyrus gewees. Hy het ‘n ligte koors gekry en was nie ernstig siek nie. Hierdie is daai stil ure en soon helder oomblik, soos 'n mens kan kry, as die koors net vir 'n rukkie wegloop. Toe het ons oor baie sake kan gesels en daar was nie ander mense daarby nie. Onder die vrae was daar één wat hy aan my gestel het, wat my seer gemaak het. Hoekom? Aan die een kant, omdat dit ongewoon was om so ‘n vraag te stel en omdat sy vraag nie met die geloof strook nie, wat ons leer en nadruklik bely nie; anderkant ook, omdat ek toe diep in my hart gewond is, omdat die hoof van die ortodokse wat self 'n seun uit ortodokse ouers het gewees, het getwyfel aan so 'n belangrike saak. Almalrik het aan my die volgende gevra: Laat ons die leerstuk van Ons Verlosser en die heiliges, wat vir Christus gevolg het, net so bietjie tersyde stel (hieraan het hy nie getwyfel nie), maar is daar ‘n bewys gevind op grond waarvan ‘n mens in ‘n oortuigende argument kan bewys dat daar lewe is na die dood?(''5) ''(..) Maar laat ek terugkeer na my onderwerp: Amalrik was so besonders vet, dat hy soos ‘n vrou borste gehad het, wat op sy naeltjie hang. Verder het die natuur met 'n bly gemoed en met gulle hand sy liggaam gevorm.(''6) == Historia: Willem van Tyrus en die lepra-koning, Boudewijn IV == * In sy 22ste boek maak Willem melding van die interessante voorval. Die saak was so: koning Amalrik het Willem byna gesmeek om sy seun, die kroonprins,Boudewijn IV, op te voed en te onderrig in toe se gangbare(middeleeuse) skoolvakke. Toe Boudewyn 9 jaar oud en onder die beheer van Willem het gewees, doen Willem 'n vreeslike ontdekking: ''Op ‘n keer speel die kinders uit die adel met mekaar en soos stout kinders sommer kan maak, hulle knyp en krap mekaar se hande en arms oop. Al die kinders het geskree uit pyn, maar Boudewyn het nie. Dit was asof hy geen pyn voel nie, alhoewel sy vriendtjies hom nie spaar nie.(..) Ek het eers gedink, hy doen hierdie ding uit moed en nie vanweë ‘n defek nie, wat veroorsaak dit hy dit nie voel nie. Ek het hom na my toe geroep en hom ondersoek om agter te kom wat gaan aan. Uiteindelik kom ek dit agter: sy regter arm en hand het van die middle af geen gevoel nie; hy voel nie die krap nie, selfs ook nie ‘n byt nie.(..) So het ons met verloop van tyd en deur later ondersoek agter gekom, dit het die begin gewees van ‘n ernstige ,ongeneeslike siekte, wat hom so het aangekondig. En hierdie kan ek nie met droë oë sê nie: toe Boudenwijn die puberteit ingekom het, blyk dit dat hy aan ‘n ernstige vorm van olifantsiekte ly; dit word elke dag net erger, hy kry wonde aan sy gesig en ekstremiteite...(''7) Willem het ontdek dat,die kroonprins, Boudewijn IV ‘n [[Melaatsheid|lepra]] lyer is. Die kind is op ‘n vroeë leeftyd al besmet. In Willem se tys het lepra ‘n oorbekende en doodelike siekte gewees, ampers soos Vigs in ons tyd. Die siekte het ook die naam van skande en armoede. Dat niemand minder as die kroonprins besmet was,was ‘n groot ramp.Teenwoordig is daar medikasie teen lepra, maar toe was daar nie sprake van nie. Boudewijn IV het tog nog 11 jaar regeer. Willem vertel, dat die siekte steeds erger en erger geword het.Tenslotte word Boudewijn blind en verlam. Boudewijn IV sterf in 1185. Kort hierna is Willem ook oorlede. == Voetnote == '''''Opmerking''': al hierdie (onder) latynse tekste kom uit: Patrologia Latina, vol. 201. J. P. Migne, ed. Parisiis: excudebat Migne, 1855'' 1) - Daar is enkele joodse - hebreeuwse getuies en nog drie latynse getuies wat oor die aanvalle op die Jode geskrywe het; die latyne is: Willem van Tyrus, Albert van Aken of Albert van Aix en Ekkehart van Aura; hierdie latyne is almal 13e eeuse skrywers. 2) - (Hist. 1.29) .. turbae innumerabiles, et peditum manus infinita absque duce et rectore, passim et imprudenter incedentes. Erant tamen inter eos viri quidam nobiles, Thomas de Feria, Clarenbaldus de Vendoliolo, Willelmus Carpentarius, comes Hermanus, et alii nonnulli, quibus in nullo, disciplinae impatiens, subjiciebatur populus; sed neglecta prudentium et melius affectorum doctrina, passim et sine delectu per omnia libere discurrebant illicita. Unde factum est, ut cum in timore Domini iter debuissent inceptum peragere, et divinorum memores mandatorum, observata evangelica disciplina, pro Christo peregrinari, converterunt se ad insanias, et Judaeorum populum in civitatibus et oppidis per quae erat eis transitus, nil tale sibi verentem, et se habentem incautius, crudeliter obtruncabant. (3) - (Hist. 19,2) His animi dotibus et bonis potioribus, de trahebant quaedam in eo notabilia, quae prius dictis nubem quamdam inducere videbantur. Taciturnus enim erat ultra decens et eximiae urbanitatis expers. Affabilitatis gratiam, quae maxime principibus subjectorum corda conciliat, penitus non habebat. (..) Lubrico etiam carnis, ut dicitur, impatienter laborans, quod ei clementer indulgeat Dominus, aliena attentare matrimonia dicebatur. Libertatis quoque Ecclesiarum vehemens impugnator, earum patrimonia crebris et indebitis exactionibus, diebus suis, usque ad supremam exinanitionem attrivit. (..) Pucuniae cupidus supra quam regiam deceret honestatem. (4) - (Hist. 19, 3) Corporis autem quadam favorabili statura quasi proportionaliter erat modificatus, ut mediocribus major et longissimis minor esset. Facie venusta (..) Oculis fulgentibus, mediae quantitatis. Naso instar fratris aquilo decenter. Capillo flavo, refugoque pusillum. Barba, genas mentumque grata quadam plenitudine vestitus. Risum tamen habebat incompositum et quo totus in ridendo concutiebatur. (5) - (Hist. 19.3) Memini me semel, ab eo familiariter evocatum, dum in castello Tyrensi, febricula lenta, non multum periculose laboraret, horis quietis et lucido intervallo, sicut in interpolatis febribus solet contingere, secretius cum eo multa contulisse (..) Inter quas unam nobis obtulit quaestionem, unde me multum movit interius, tum, quia inusitatum erat illud quaeri, quia nec quaestione dignum videbatur, quod fides universalis edocebat et firmissime tradiderat credendum. tum, quia animo graviter vulnus imprimebat, si princeps orthodoxus et orthodoxorum filius in re tam certa pateretur scrupulum et in conscientia dubitaret. Quaesivit sane: Si praeter doctrinam Salvatoris et sanctorum qui Christum secuti sunt, de qua non dubitabat, posset ratio inveniri, qua posset probari argumentis evidentibus et necessariis, resurrectionem futuram? (6) - (Hist. 19.3) Sed ad propositum redeamus: pinguis erat supra modum, ita ut more femineo mamillas haberet, cingulo tenus prominentes; ceteras autem corporis partes manu traxerat natura laetior benigniore (..) (7) - (Hist. 21,1) Accidit quod colludentibus pueris nobilium qui secum erant, et se invicem, ut mos est pueris lascivientibus, unguibus per manus et brachia vellicantibus, alii sensum doloris clamoribus significabant. Ipse autem quasi doloris expers patienter nimis, quamvis ei coaetanei ejus non parcerent, supportabat. (..) credidi prius, de virtute patientiae et non ex insensibilitatis vitio procedere. Vocansque eum, percunctari coepi, quidnam esset? Tandemque comperi brachium ejus dexterum manumque eamdem, pro parte dimidia, obstupuisse, ita ut penitus vellicationes aut etiam morsus non sentiret. (..) Erat enim, ut processu temporis, ipso rerum experimento postea plenius cognovimus, amplioris et penitus incurabilis doloris initium, quod praemittebatur. Quodque siccis oculis dicere non possumus, cum ad pubertatis annos coepit exsurgere, morbo elephantioso visus est periculosissime laborare, quo per dies singulos ingravescente nimium, extremitatibus maxime laesis et facie (..) == Volledig latynse teks op internet == * [http://www.crusades-encyclopedia.com/latinsourcewilliamoftyre.html Volledig Latynse teks van ''Historia rerum gestarum in partibus transmarinis''] == Verwysings == {{Verwysings}} {{commonscat|William of Tyre manuscripts}} {{Normdata}} [[Kategorie:Geboortes in 1130]] [[Kategorie:Sterftes in 1186]] ebzyiogj9hsovadh3zhrgdqitqoti7b 0 66078 2920395 2647702 2026-07-31T04:53:55Z UrsusMaritimus13 184343 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:2|0|0 */ 2920395 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Black market in Shinbashi.JPG|duimnael|regs|'n Swartmark in Shinbashi.]] '''Sluikhandel''', ook die '''swartmark''' of '''smokkel(handel)''', is die sakesektor waarin onwettige ekonomiese transaksies plaasvind, veral die onwettige koop en verkoop van handelsware. Die goedere kan self onwettig wees, soos die verkwansel van verbode wapens of die onwettige dwelmhandel. Die koopware kan gesteel wees of dit kan wettige goedere wees wat onwettig verkoop word om belasting te ontduik of te vermy, soos sigarette en ongeregistreerde vuurwapens. Ook minimum- en maksimumpryse kan lei tot die ontstaan van sluikhandel, soos [[roofkopie|roofkopiëring]] (''pirating'') van musiek, video's of rekenaarprogrammatuur. Die naam ''sluikhandel'' het ontwikkel uit ''sluik'', as vervorming van ''sluip''. Die swartmark ontwikkel glo wanneer die staat bepalings en beperkings op die produksie of die lewering van goedere en dienste instel, wat stremming plaas om die (hoë) aanvraag te voorsien. Hierdie markte bloei wanneer die staatsbeperkinge, soos tydens 'n verbod of [[rantsoenering]], streng toegepas word. Tog is smokkelhandel binne elke [[ekonomie]] 'n normale verskynsel. Die smokkelaars se doel is om die maksimum wins te maak uit skaars goedere wat nie op die rakke maklik verkrygbaar is nie of [[gans]] te duur is vir die algemene koper. {{Normdata}} [[Kategorie:Handel]] a9btnijqlayq4j2cyecqqi2ja3t7ljm 0 67166 2920525 2730117 2026-07-31T11:17:37Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2920525 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Nedersetting |amptelike_naam=Queen Elizabeth Olympic Park |ander_naam= |inheemse_naam= |nedersetting_tipe=Distrik |bynaam= |slagspreuk= |translit_taal1= |translit_taal1_tipe= |translit_taal1_inligting= |translit_taal2= |translit_taal2_tipe= |translit_taal2_inligting= |beeld_stadsilhoeët=Olympic Park, London, 16 April 2012.jpg |beeldgrootte=250px |beeldbyskrif=Lugfoto van ''Olympic Park'', 16 April 2012. |beeld_vlag= |vlaggrootte= |vlagskakel= |beeld_seël= |seëlskakel= |seëlgrootte= |beeld_skild= |skildskakel= |skildgrootte= |beeld_leë_embleem= |leë_embleemtipe= |leë_embleemgrootte= |leë_embleemskakel= |beeld_kaart=Queen Elizabeth Olympic Park map.png |kaartgrootte=250px |kaartbyskrif=Kaart van ''Olympic Park''. |beeld_kaart1= |kaartgrootte1= |kaartbyskrif1= |beeld_punt_kaart= |puntkaartgrootte= |puntkaartbyskrif= |punt-x= |punt-y= |duimdrukkerkaart=Groter Londen |duimdrukkeretiketposisie=onderkant |duimdrukkerkaartgrootte= |duimdrukkerkaartbyskrif= |onderafdelingtipe=[[Land]] |onderafdelingnaam={{vlag|Verenigde Koninkryk}} |onderafdelingtipe1=[[Lande van die Verenigde Koninkryk|Land]] |onderafdelingtipe2=[[Graafskap]] |onderafdelingtipe3= |onderafdelingtipe4= |onderafdelingnaam1=[[Lêer:Flag of England.svg|22px|border]] [[Engeland]] |onderafdelingnaam2=[[Groter Londen]] |onderafdelingnaam3= |onderafdelingnaam4= |regeringvoetnotas= |regeringstipe= |leiertitel= |leiernaam= |leiertitel1= |leiertitel2= |leiertitel3= |leiertitel4= |leiernaam1= |leiernaam2= |leiernaam3= |leiernaam4= |stigtingstitel= |stigtingsdatum= |stigtingstitel2= |stigtingsdatum2= |stigtingstitel3= |stigtingsdatum3= |eenheidvoorkeur= |oppervlakvoetnotas= |oppervlakgroottes= |oppervlak_totaal_km2= |oppervlak_land_km2= |oppervlak_water_km2= |oppervlak_totaal_myl2= |oppervlak_land_myl2= |oppervlak_water_myl2= |oppervlak_water_persent= |oppervlak_stedelik_km2= |oppervlak_stedelik_myl2= |oppervlak_metro_km2= |oppervlak_metro_myl2= |oppervlak_leeg1_titel= |oppervlak_leeg1_km2l= |oppervlak_leeg1_myl2= |oppervlak_leeg2_titel= |oppervlak_leeg2_km2l= |oppervlak_leeg2_myl2= |hoogtevoetnotas= |hoogte_m= |hoogte_voet= |koördinaattipes= |koördinate = {{Koördinate|51|32|46|N|0|00|47|W|display=}} |bevolking_soos_op= |bevolkingnotas= |bevolking_totaal= |bevolkingsdigtheid_km2= |bevolkingsdigtheid_myl2= |bevolking_metro= |bevolkingsdigtheid_metro_km2= |bevolkingsdigtheid_metro_myl2= |bevolking_stedelik= |bevolkingsdigtheid_stedelik_km2= |bevolkingsdigtheid_stedelik_myl2= |bevolking_leeg1_titel= |bevolking_leeg1= |bevolkingsdigtheid_leeg1_km2= |bevolkingsdigtheid_leeg1_myl2= |bevolking_leeg2_titel= |bevolking_leeg2= |bevolkingsdigtheid_leeg2_km2= |bevolkingsdigtheid_leeg2_myl2= |bevolkingnota= |tydsone=MGT |utcafset=±00:00 |tydsone_DST=BST |uctafset_DST=+01:00 |poskodetipe= |poskode= |skakelkode=020 |leë_naam= |leë_inligting= |leë1_naam= |leë1_inligting= |leë2_naam= |leë2_inligting= |leë3_naam= |leë3_inligting= |voetnotas= |webwerf=[http://www.london2012.com/ london2012.com] }} Die '''Queen Elizabeth Olympic Park-kompleks''' was die hoofligging van die [[Olimpiese Somerspele 2012|Olimpiese Somerspele in 2012]] en die daaropvolgende [[Paralimpiese Somerspele 2012|Paralimpiese Somerspele in 2012]]. Die kompleks lê in [[Stratford, Londen]], in die [[Verenigde Koninkryk]]. Binne die kompleks kan die Olimpiese Stadion, ses ander fasiliteite, die Orbit-uitkyktoring en die [[Olimpiese dorp]] gevind word. Die Olimpiese Park is na afloop van die Spele, in 2013, na [[Elizabeth II van die Verenigde Koninkryk|koningin Elizabeth]] vernoem.<ref>[http://www.bbc.co.uk/news/uk-england-london-11492273 Games site renamed the Queen Elizabeth Olympic Park], BBC, 7 Oktober 2010</ref> == Fasiliteite == Die volgende fasiliteite is in die park beskikbaar: * [[Olimpiese Stadion (Londen)|Olimpiese Stadion]] * [[London Aquatics Centre]] * [[Waterpolo-arena]] * [[Olympic Hockey Centre (Londen)|Olympic Hockey Centre]] * [[Basketball Arena]] * [[Handball Arena]] * [[London Velopark]] == Vervoer == Die Olimpiese Park lê langs die Stratford Internasionale [[trein]]stasie. Die openbare vervoernetwerk rondom Stratford is uitgebrei om die groot aantal reisigers effektief na en van die Spele te kon vervoer. Tydens die Spele het besoekers van tien verskillende spoorlyne gebruik gemaak. Dit verskaf 'n totale kapasiteit van 240&nbsp;000 passasiers per uur. == Na die Spele == Na die Spele word die Olimpiese Park as volg gebruik:<ref>{{Cite web |url=http://www.london2012.com/plans/olympic-park/legacy/index.php |title=argiefkopie |access-date=30 Mei 2012 |archive-date=23 November 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091123153950/https://www.london2012.com/plans/olympic-park/legacy/index.php |url-status=dead }}</ref><ref>http://www.timesonline.co.uk/tol/sport/olympics/article6126765.ece{{Dooie skakel|date=Januarie 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * Die Olimpiese Park word omvorm tot een van die grootste stadsparke wat in die afgelope 150 jaar in Europa aangelê is. Die park is ontwerp om die plaaslike [[ekologie]] te verryk deur [[vleiland]]e te herstel en inheemse flora te plant. * 'n Nuwe [[universiteit]] word opgerig wat van die moderne sportfasiliteite en kommunikasie-infrastruktuur gebruik kan maak. Die universiteit gaan in sportwetenskap, digitale media en groen tegnologieë spesialiseer. * Die sportfasiliteite word aan plaaslike sportverenigings beskikbaar gestel. * Die [[Olimpiese dorp]] word tot 3&nbsp;600 woonstelle ombou en op die plaaslike mark verkoop. * Die [[ArcelorMittal Orbit]], 'n [[staal]]-uitkyktoring en die grootste kunswerk in die Verenigde Koninkryk sal vir besoekers oop bly.<ref>http://www.guardian.co.uk/uk/2010/mar/31/anish-kapoor-artwork-tower-london</ref> {{clear}} [[Lêer:London Olympic Park from John Lewis.jpg|700px|duimnael|center|Panorama]] == Verwysings == {{Commonskat|Queen Elizabeth II Olympic Park}} {{Verwysings}} [[Kategorie:Sportgeriewe in Londen]] 4fsmskzo182z0xz06sde5lb4o83pdgc 0 70684 2920292 2634467 2026-07-30T13:20:21Z CommonsDelinker 1161 "Logo_Pretoria_Portland_Cement_full.svg" is verwyder omdat dit in Commons deur [[c:User:IronGargoyle|IronGargoyle]] verwyder is omrede: per [[:c:Commons:Deletion requests/Files in Category:SVG logos of companies of South Africa|]] 2920292 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Maatskappy |naam = Pretoria Portland Cement Company |kenteken = |tipe = Openbare maatskappy |stigting = 1892 |ligging_stad = naby [[Pretoria]], [[Gauteng]] |ligging_land = [[Suid-Afrika]] |ligging = |liggings = |sleutelpersone = |gebied_bedien = |industrie = |produkte = |dienste = |inkomste = $873 miljoen (2010) |bedryfsinkomste = |netto_inkomste = |getal_werknemers = 3&nbsp;097 (2013) |ouer = |afdelings = |dogtermaatskappye = |slagspreuk = |tuisblad = [http://www.ppc.co.za/ ''ppc.co.za''] |ontbind = |voetnotas = |intl = }} '''Pretoria Portland Cement''', ook bekend as '''PPC''', is 'n [[maatskappy]] wat [[sement]] vervaardig en naby [[Pretoria]] geleë is. Die maatskappy is reeds in 1888 gestig deur 'n [[Duitsland|Duitse]] sakeman, Edouard Lippert, en was aanvanklik bekend as ''Eerste Cement Fabrieken Beperkt''. Gedurende 1902 is die naam verander na ''The First Portland Cement Company''. Die maatskappy betaal nog sedert 1908 getrou elke jaar 'n dividend aan sy aandeelhouers. == Bron == * ''PPC-argief klink alte bekend'' Rapport. 14 Oktober 2012 == Eksterne skakels == * [http://www.ppc.co.za/ PPC se webtuiste] {{Saadjie}} [[Kategorie:JSE-genoteerde maatskappye]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse sakeondernemings]] 35n6fesihle46p19r3q4310jy58u457 0 78788 2920508 2843320 2026-07-31T10:36:27Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2920508 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas2 |naam = Prins Harry |kleur = #ccf |titel = ''Prins Henry van Wallis'' |beeld = Lancering Invictus Games 2020-7 (cropped).jpg |beeld_wydte = 200px |beeld_onderskrif = Prins Harry in 2019. |beeld2 = |beeld2_wydte = |beeld2_onderskrif = |opskrif1 = Volle naam |1 = Henry Charles Albert David |opskrif2 = Huis |2 = [[Huis van Windsor]] |opskrif3 = Vader |3 = [[Charles III van die Verenigde Koninkryk]] |opskrif4 = Moeder |4 = [[Diana, Prinses van Wallis]] |opskrif5 = Gebore |5 = {{GDEO|1984|9|15}}; [[Londen]], [[Engeland]] |opskrif6 = Eggenote |6 = [[Meghan Markle]] |opskrif8 = Amptelike webtuiste |8 = [http://www.princehenryofwales.org/ Prins Henry van Wallis] |opskrif7 = Kinders |7 = [[Prins Archie van Sussex]]<br/>[[Prinses Lilibet van Sussex]] }} '''Prins Henry, Hertog van Sussex''' [[Royal Victorian Order|KCVO]] (Henry Charles Albert David, * [[15 September]] [[1984]] – ), algemeen bekend as '''prins Harry''',<ref>{{cite web |url=http://www.royal.gov.uk/ThecurrentRoyalFamily/PrinceHarry/PrinceHarry.aspx |title=Prince Harry |publisher=Amptelike webtuiste van die Britse monargie |access-date=10 Augustus 2009 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191224025859/http://www.royal.gov.uk/ThecurrentRoyalFamily/PrinceHarry/PrinceHarry.aspx |archive-date=24 Desember 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> is die jongste seun van koning [[Charles III van die Verenigde Koninkryk]], en sy eerste vrou, [[Diana, Prinses van Wallis]]. Sy grootouers aan vaderskant was koningin [[Elizabeth II van die Verenigde Koninkryk]] en [[prins Philip, Hertog van Edinburg]]. Hy is die vyfde aanspraakmaker op die Britse troon ná sy broer, [[William, Prins van Wallis]], en sy broerskinders, [[prins George van Wallis|prins George]], [[Prinses Charlotte van Wallis|prinses Charlotte]] en [[Prins Louis van Wallis|prins Louis]]. Ná sy skoolopleiding aan verskeie skole in Brittanje en ’n brugjaar in onder meer [[Australië]] en [[Lesotho]], het Harry besluit op ’n militêre loopbaan. Hy het offisiersopleiding ontvang aan die Militêre Akademie Sandhurst en ’n tweede luitenant geword in die Household Cavalry-regiment. Hy het hier sy opleiding as tenkbevelvoerder voltooi. In 2007–2008 het hy in die [[Afghanistan|Afghaanse]] Oorlog 77 dae lank diens gedoen aan die front,<ref>{{cite news |url=http://www.msnbc.msn.com/id/23391374 |last=Associated Press |title=Prince Harry on front line in Afghanistan |publisher=MSNBC |date=28 Februarie 2008 |access-date=28 Februarie 2008 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20130122104521/http://www.msnbc.msn.com/id/23391374/ |archive-date=22 Januarie 2013 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> maar is onttrek ná ’n artikel in ’n Australiese tydskrif.<ref>{{cite news |url=http://www.guardian.co.uk/uk/2008/feb/28/military.afghanistan |last=Audrey |first=Gillian |author2=Tran, Mark; Walker Peter |title=Harry secretly serving in Afghanistan |date=28 Februarie 2008 |work=The Guardian |location=Londen |access-date=26 Maart 2010 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20130126193003/http://www.guardian.co.uk/uk/2008/feb/28/military.afghanistan |archive-date=26 Januarie 2013 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> Hy het in 2012–2013 vir 20 weke na Afghanistan teruggekeer.<ref name="bigstory.ap.org">{{cite web|title=UK's Prince Harry Returns from Afghanistan|url=http://bigstory.ap.org/article/uks-prince-harry-returns-afghanistan|agency=Associated Press|accessdate=21 Januarie 2013|archive-date=12 April 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130412153809/http://bigstory.ap.org/article/uks-prince-harry-returns-afghanistan|url-status=dead}}</ref> Op 27 November 2017 is aangekondig dat prins Harry verloof geraak het aan die voormalige [[Amerikaanse]] aktrise [[Meghan Markle]] en op [[19 Mei]] [[2018]] is hulle in [[Windsor-kasteel|Windsor]], [[Engeland]], getroud. ’n Paar uur voor die troue het hy die titels [[Hertog van Sussex]], Graaf van Dumbarton en baron Kilkeel gekry.<ref>{{cite web |title=Meghan Markle and Prince Harry's official royal titles have been announced |url=https://honey.nine.com.au/2018/05/19/17/19/royal-wedding-2018-meghan-markle-prince-harry-official-titles |publisher=9Honey |date=19 Mei 2018 |access-date=19 Mei 2018 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190410231939/https://honey.nine.com.au/2018/05/19/17/19/royal-wedding-2018-meghan-markle-prince-harry-official-titles |archive-date=10 April 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><br /> == Vroeë lewe == Harry is op 15 September 1984 in die St. Mary-hospitaal in [[Londen]], [[Engeland]], gebore.<ref name="ten16sep">{{cite news|title=Princess Di gives birth to boy|url=http://news.google.com/newspapers?id=V19GAAAAIBAJ&sjid=yjENAAAAIBAJ&pg=1677,1656508&dq=princess+diana&hl=en|newspaper=The Evening News|date=16 September 1984|accessdate=31 Mei 2013|agency=Associated Press|location=London}}</ref> Sy ma, Diana, wou hê hy en sy broer moes ’n groter ondervindingsraamwerk hê as vorige koninklike kinders en het hulle saamgeneem na plekke wat gewissel het van Disney World en McDonald's tot vigsklinieke en oornaggeriewe vir haweloses.<ref name="PeopleBio">{{cite journal|url=http://www.people.com/people/prince_harry/biography|title=Prince Harry|journal=People|accessdate=15 Oktober 2008}}</ref> Hy het ook reeds op ’n jong ouderdom sy ouers op amptelike besoeke vergesel; sy eerste oorsese koninklike toer was na [[Italië]] in 1985.<ref>{{cite web |url=http://www.princeofwales.gov.uk/personalprofiles/theprinceofwales/atwork/supportingthequeen/countriesvisited/index.html |title=The Prince of Wales > At Work > Countries Visited |publisher=Clarence House |access-date=15 Oktober 2008 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20121021152919/http://www.princeofwales.gov.uk/personalprofiles/theprinceofwales/atwork/supportingthequeen/countriesvisited/index.html |archive-date=21 Oktober 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Harry se ouers is in 1996 geskei en sy ma het die volgende jaar in ’n motorongeluk in [[Parys]] gesterf.<ref>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/programmes/conspiracy_files/6217366.stm |title=Timeline: How Diana Died |publisher=BBC |date=30 Augustus 1997 |access-date=11 April 2008 |location=Londen |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200429233126/http://news.bbc.co.uk/2/hi/programmes/conspiracy_files/6217366.stm |archive-date=29 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Nes sy pa en broer het hy sy skoolopleiding aan privaatskole ondergaan, onder meer [[Eton-kollege]]. Hy het sy studies in 2003 aan hierdie skool voltooi.<ref>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/education/4634031.stm |title=What is it like at Eton College? |date=4 Julie 2005 |publisher=BBC News |location=Londen |access-date=11 Oktober 2009 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20090426124436/http://news.bbc.co.uk/1/hi/education/4634031.stm |archive-date=26 April 2009 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> Hy het daarna ’n [[brugjaar]] geneem, waartydens hy in Australië gewerk het.<ref name="POWInt">{{cite web |url=http://www.princeofwales.gov.uk/personalprofiles/princeharry/interests/ |title=The Prince of Wales > Prince Harry > Interests |publisher=Clarence House |access-date=15 Oktober 2008 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20121017125830/http://princeofwales.gov.uk/personalprofiles/princeharry/interests/ |archive-date=17 Oktober 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Hy het ook Lesotho besoek, waar hy met weeskinders gewerk het en die dokumentêre rolprent ''The Forgotten Kingdom'' vervaardig het.<ref name="PeopleBio" /> == Militêre loopbaan == [[Lêer:Royal Military Academy Sandhurst inspection of new Colours, June 2005.jpg|duimnael|links|Kadetoffisier Wales (op aandag langs die perd) op parade by Sandhurst, 21 Junie 2005.]] Prins Harry het op 8 Mei 2005 sy opleiding begin aan die Militêre Akademie Sandhurst, waar hy as kadetoffisier Wales bekend was.<ref>{{cite news |title=Harry begins Sandhurst training |publisher=BBC |date=8 Mei 2005 |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/uk/4526077.stm |location=London |access-date=16 Oktober 2008 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20090115070107/http://news.bbc.co.uk/1/hi/uk/4526077.stm |archive-date=15 Januarie 2009 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> In April 2006 het hy sy offisiersopleiding voltooi en het hy ’n tweede luitenant geword in die ''Blues and Royals'', ’n regiment van die Household Cavalry in die Britse leër. Op 13 April 2008 is hy tot luitenant bevorder. In ’n verklaring op 22 Februarie 2007 is aangekondig dat prins Harry saam met sy regiment aan die front in [[Irak]] sou diens doen.<ref>{{cite news |last=Witchell |first=Nicholas |title=Harry Iraq deployment no surprise |publisher=BBC |date=22 Februarie 2007 |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/uk/6385169.stm |location=London |access-date=14 Oktober 2008 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20090115093652/http://news.bbc.co.uk/1/hi/uk/6385169.stm |archive-date=15 Januarie 2009 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> Die destydse hoof van die leër, generaal sir Richard Dannatt, het op 30 April 2007 aangekondig dat hy persoonlik besluit het dat die prins saam met sy eenheid na Irak kon gaan,<ref>{{cite news|url=http://www.msnbc.msn.com/id/18399400/ns/world_news-europe/t/british-army-chief-prince-harry-iraq/|title=British army chief: Prince Harry to Iraq|date=30 April 2007|publisher=NBC News|agency=Associated Press|accessdate=25 Augustus 2012}}{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> maar teen 16 Mei het hy bekend gemaak dat Harry nie Irak toe sou gaan nie<ref>{{cite news |url=http://www.cnn.com/2007/WORLD/europe/05/16/iraq.harry/index.html |title=Prince Harry will not go to Iraq |publisher=CNN |date=17 Mei 2007 |access-date=14 Oktober 2008 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191009120152/http://www.cnn.com/2007/WORLD/europe/05/16/iraq.harry/index.html |archive-date=9 Oktober 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> omdat hy ’n gewilde teiken sou wees (verskeie dreigemente is deur verskeie groepe gemaak wat sy lewe bedreig het) en dat dit sy mede-soldate in gevaar sou stel.<ref>{{cite web |url=http://www.princeofwales.gov.uk/newsandgallery/news/prince_harry_deployment_update_1590048916.html |title=The Prince of Wales > News > Prince Harry deployment update |publisher=Clarence House |date=16 Mei 2007 |access-date=14 Oktober 2008 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20120809035711/http://www.princeofwales.gov.uk/newsandgallery/news/prince_harry_deployment_update_1590048916.html |archive-date=9 Augustus 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> In 2008 het die departement van buitelandse sake gerugte bevestig dat Harry in [[Afghanistan]] diens doen.<ref>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/7269743.stm |title=Prince Harry on Afghan front line |publisher=BBC |date=28 Februarie 2008 |location=Londen |access-date=14 Oktober 2008 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20090115130847/http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/7269743.stm |archive-date=15 Januarie 2009 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> Hy was die eerste lid van die Britse koningshuis wat in ’n oorlogsgebied diens gedoen het sedert sy oom, [[prins Andrew, Hertog van York]], [[helikopter]]s gevlieg het in die [[Falklandoorlog]] van 1982. Hy het vir sy diens die Medalje vir Operasionale Diens in Afghanistan in Mei 2008 ontvang van sy tante, [[Anne Mountbatten-Windsor|prinses Anne]].<ref name="PeopleMedal">{{cite journal|url=http://www.people.com/people/article/0,,20197820,00.html|last=Perry|first=Simon |last2=Tumposky |first2=Ellen |title=Prince Harry Gets Medal as Chelsy Cheers Him On|journal=People|date=16 Oktober 2008|accessdate=16 Oktober 2008|archive-date=30 Oktober 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081030034548/http://www.people.com/people/article/0,,20197820,00.html|url-status=dead}}</ref> [[Lêer:Prince Harry's medals.jpg|180px|duimnael|Prins Harry in uniform, 9 Mei 2013]] Nadat hy aan die nodige vereistes voldoen het, het Harry opleiding as helikoptervlieënier ondergaan. Hy het sy vlerke op 7 Mei 2010 van sy pa ontvang. Hy het bekend gemaak dat hy as vlieënier van Apache-helikopters opleiding sou ontvang, waarna hy weer sou kwalifiseer om in oorlogsones te veg.<ref>{{cite news |url=http://www.telegraph.co.uk/news/newstopics/politics/defence/7691736/Prince-Harry-awarded-provisional-wings-by-Prince-of-Wales.html |title=Prince Harry awarded provisional flying wings by Prince of Wales |work=The Daily Telegraph |location=Londen |date=7 Mei 2010 |access-date=7 Mei 2010 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20101106100344/http://www.telegraph.co.uk/news/newstopics/politics/defence/7691736/Prince-Harry-awarded-provisional-wings-by-Prince-of-Wales.html |archive-date=6 November 2010 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Hy het sy Apache-vliegtoets in 2011 geslaag. Op 16 April 2011 is aangekondig dat hy tot die rang van kaptein bevorder is.<ref name="captain">{{cite news |url=http://www.telegraph.co.uk/news/uknews/prince-harry/8455766/Prince-Harry-promoted-to-captain-in-Army.html |title=Prince Harry promoted to captain in Army |work=The Daily Telegraph |location=UK |date=17 April 2011 |access-date=17 April 2011 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191220161324/https://www.telegraph.co.uk/news/uknews/prince-harry/8455766/Prince-Harry-promoted-to-captain-in-Army.html |archive-date=20 Desember 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> In Junie 2011 is aangekondig dat Harry as Apache-helikoptervlieënier weer in Afghanistan ontplooi kon word. Die uiteindelike besluit sou egter by die weermag se senior bevelvoerders berus, ná samesprekings met prins Harry en die destydse prins Charles en koningin.<ref>{{cite news |url=http://www.telegraph.co.uk/news/uknews/prince-harry/8578644/Prince-Harry-to-return-to-Afghanistan.html |title=Prince Harry to return to Afghanistan |work=The Daily Telegraph |location=UK |date=16 Junie 2011 |access-date=16 Junie 2011 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190523220401/https://www.telegraph.co.uk/news/uknews/prince-harry/8578644/Prince-Harry-to-return-to-Afghanistan.html |archive-date=23 Mei 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> In Oktober is prins Harry na ’n Amerikaanse militêre basis in [[Kalifornië]] oorgeplaas vir ’n deel van sy opleiding. In November 2011 het hy na Engeland teruggekeer om sy opleiding te voltooi.<ref>{{cite web |url=http://edition.cnn.com/2011/11/29/world/europe/uk-harry-return/index.html?hpt=hp_t3 |title=Prince Harry returns to England after U.S. training |publisher=CNN |date=29 November 2011 |access-date=28 Desember 2011 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20170619225907/http://edition.cnn.com/2011/11/29/world/europe/uk-harry-return/index.html?hpt=hp_t3 |archive-date=19 Junie 2017 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> On 7 September 2012 het kaptein Wales in Afghanistan aangekom vir ’n tydperk van vier maande.<ref>{{cite web |title=Prince Harry in Afghanistan flying Apache copters |url=http://news.yahoo.com/prince-harry-afghanistan-flying-apache-copters-101247919.html |publisher=Yahoo News |access-date=7 September 2012 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190331020209/https://news.yahoo.com/prince-harry-afghanistan-flying-apache-copters-101247919.html |archive-date=31 Maart 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Op 10 September, dae ná sy aankoms, is aangekondig dat die [[Taliban]] gedreig het om hom uit te skakel.<ref>{{cite web |url=http://today.msnbc.msn.com/id/48969000 |outeur1=Hamid Shalizi |outeur2=Amie Ferris-Rotman |title=Afghan Taliban threaten to kidnap, kill Prince Harry |work=MSNBC Today |date=10 September 2012 |access-date=11 September 2012 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20120912190135/http://today.msnbc.msn.com/id/48969000 |archive-date=12 September 2012 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.cnn.com/video/?hpt=hp_c3#/video/bestoftv/2012/09/10/todd-taliban-threatens-prince-harry.cnn |title=Taliban Threatens Prince Harry [video] |publisher=[[CNN]] |date=11 September 2012 |access-date=11 September 2012 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20141222134403/http://www.cnn.com/video/?hpt=hp_c3 |archive-date=22 Desember 2014 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Op 21 Januarie 2013 is aangekondig dat prins Harry teruggekeer het ná vier maande in Afghanistan<ref name="bigstory.ap.org" /> as medevlieënier van ’n Apache-helikopter.<ref>{{cite news |title=Prince exits front line and admits: Yes, I've killed Taliban |author=Dave Willetts |author2=Duncan Larcombe |url=http://www.thesun.co.uk/sol/homepage/news/4756363/prince-harry-confirms-killed-taliban-afghanistan-tour-of-duty-ends.html |newspaper=The Sun |date=22 Januarie 2013 |access-date=25 Januarie 2013 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20151129161256/http://www.thesun.co.uk/sol/homepage/news/4756363/prince-harry-confirms-killed-taliban-afghanistan-tour-of-duty-ends.html |archive-date=29 November 2015 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Op 8 Julie 2013 het die departement van verdediging aangekondig dat Harry as ’n Apache-bevelvoerder gekwalifiseer het.<ref>{{cite web |title=Prince Harry, known in the British Army as Captain Harry Wales, has qualified as an Apache aircraft commander. |url=https://www.gov.uk/government/news/prince-harry-qualifies-as-apache-commander |publisher=British Government |access-date=23 Julie 2013 |date=8 Julie 2013 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190724044909/https://www.gov.uk/government/news/prince-harry-qualifies-as-apache-commander |archive-date=24 Julie 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> == Persoonlike lewe == [[Beeld:Prince Harry and Meghan Markle.jpg|duimnael|links|Harry en Meghan in 2017.]] Prins Harry neem graag aan sport deel, onder meer [[polo]], [[ski]] en [[Motorsport|motocross]].<ref name="POWInt" /> Hy het in sy jeug die reputasie van ’n rebel gekry<ref name="Reuters">{{cite news |url=http://www.reuters.com/article/newsOne/idUSL2968319120080301 |last=Majendie |first=Paul |title=Prince Harry: Wild child turned war hero |agency=Reuters |date=1 Maart 2008 |access-date=16 Oktober 2008 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20090301071603/http://www.reuters.com/article/newsOne/idUSL2968319120080301 |archive-date= 1 Maart 2009 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> nadat hy onder meer [[dagga]] gerook, as ’n minderjarige gedrink en buite nagklubs met ''paparazzi'' slaags geraak het. Hy het ook ’n kostuumpartytjie bygewoon in ’n [[Nazi]]-uniform met ’n swastika-armband.<ref>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/uk/4170083.stm |title=Harry says sorry for Nazi costume |publisher=BBC News |access-date=14 Oktober 2008 |date=13 Januarie 2005 |location=Londen |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190303022241/http://news.bbc.co.uk/1/hi/uk/4170083.stm |archive-date=3 Maart 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Hy het later in ’n verklaring om verskoning gevra.<ref>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/uk/4170623.stm |title=Harry public apology 'not needed' |publisher=BBC News |date=14 Januarie 2005 |location=Londen |access-date=14 Oktober 2008 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20090115093528/http://news.bbc.co.uk/1/hi/uk/4170623.stm |archive-date=15 Januarie 2009 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> In Januarie 2009 het die Britse poniekoerant ''News of the World'' ’n video bekend gemaak waarin Harry na ’n medesoldaat as "ons klein Paki-vriend" verwys. [[David Cameron]] het dit as onaanvaarbaar beskryf<ref name="telegraphy on harry comments 2009">[http://www.telegraph.co.uk/news/newstopics/theroyalfamily/4216808/Prince-Harrys-Paki-comments-completely-unacceptable-says-David-Cameron.html "Prince Harry's 'Paki' comments 'completely unacceptable', says David Cameron"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250803032727/http://www.telegraph.co.uk/news/newstopics/theroyalfamily/4216808/Prince-Harrys-Paki-comments-completely-unacceptable-says-David-Cameron.html |date= 3 Augustus 2025 }} The Daily Telegraph, 11 Januarie 2009</ref> en Harry is deur die ''The Daily Telegraph'' as ’n rassis bestempel.<ref name="telegraphy on harry comments 2009" /> [[Clarence House]] het dadelik ’n verklaring uitgereik waarin Harry om verskoning vra en sê hy het niks slegs daarmee bedoel nie.<ref name="CNN">{{cite news |url=http://www.cnn.com/2009/WORLD/europe/01/10/prince.harry.videos/index.html |last=Byron |first=Katy |title=Britain's Prince Harry apologizes for offensive language |publisher=CNN |date=11 Januarie 2009 |access-date=11 Januarie 2009 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200112213112/https://www.cnn.com/2009/WORLD/europe/01/10/prince.harry.videos/index.html |archive-date=12 Januarie 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Terwyl hy in Augustus 2012 met vakansie in [[Las Vegas]] was, is ’n nakende Harry en ’n onbekende vrou in ’n hotelkamer afgeneem, volgens berigte ná ’n spel van "ontklee-biljart".<ref>{{cite news |title=Prince Harry naked photos during Vegas rager |url=http://www.tmz.com/2012/08/21/prince-harry-naked-photos-nude-vegas-hotel-party/ |work=TMZ |date=21 Augustus 2012 |access-date=22 Augustus 2012 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200519133714/https://www.tmz.com/2012/08/21/prince-harry-naked-photos-nude-vegas-hotel-party/ |archive-date=19 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Die foto's het op die internet verskyn en verskeie koerante het daaroor berig.<ref>{{cite news |title=Naked photos of Prince Harry surface in Las Vegas |first=Ed |last=Payne |url=http://edition.cnn.com/2012/08/22/showbiz/prince-harry-photos/ |publisher=CNN |date=22 Augustus 2012 |access-date=22 Augustus 2012 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191009120201/https://edition.cnn.com/2012/08/22/showbiz/prince-harry-photos/ |archive-date=9 Oktober 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite news |title=Naked Prince Harry photos published online |url=http://www.bbc.co.uk/news/uk-19346468 |publisher=BBC News |date=22 Augustus 2012 |access-date=22 Augustus 2012 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191012024641/https://www.bbc.co.uk/news/uk-19346468 |archive-date=12 Oktober 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite news |title=Prince Harry's naked photos shrugged off in the U.K. |url=http://news.nationalpost.com/2012/08/22/prince-harry-naked-photos-2012/ |agency=Associated Press |newspaper=National Post |date=22 Augustus 2012 |access-date=22 Augustus 2012 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20141109134440/http://news.nationalpost.com/2012/08/22/prince-harry-naked-photos-2012/ |archive-date=9 November 2014 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Harry het ’n ruk lank uitgegaan met Chelsy Davy, die dogter van ’n [[Suid-Afrikaanse]] sakeman,<ref>{{cite news |url=http://www.guardian.co.uk/monarchy/story/0,,1570161,00.html |last=Bates |first=Stephen |title=Harry at 21 on Camilla, the media and Aids children in Africa |newspaper=[[The Guardian]] |date=15 September 2005 |location=Londen |access-date=14 Oktober 2008 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20080106135530/http://www.guardian.co.uk/monarchy/story/0,,1570161,00.html |archive-date= 6 Januarie 2008 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> maar vroeg in 2009 is berig dat die paartjie uiteen is nadat hulle mekaar vyf jaar geken het.<ref>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/uk/7849307.stm |publisher=BBC News |title=Prince Harry and girlfriend split |date=24 Januarie 2009 |access-date=26 Maart 2010 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20090216043441/http://news.bbc.co.uk/1/hi/uk/7849307.stm |archive-date=16 Februarie 2009 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> Hy is op 19 Mei 2018 met die voormalige aktrise Meghan Markle van Amerika getroud. {{brei uit}} == Titels == [[Lêer:Royal Monogram of Prince Harry, Duke of Sussex.svg|duimnael|80px|Prins Harry se monogram.]] * 15 September 1984 – 19 Mei 2018: Sy Koninklike Hoogheid prins Henry van Wallis * 19 Mei 2018 – tans: Sy Koninklike Hoogheid die Hertog van Sussex. Benewens die titel hertog het hy ook op sy troudag die titels Graaf van Dumbarton en baron Kilkeel gekry.<ref>https://www.royal.uk/prince-harry-and-ms-meghan-markle-announcement-titles</ref> Voor sy troue het Harry vir militêre doeleindes Wales (Wallis) as sy van gebruik en was hy bekend as kaptein Harry Wales.<ref>{{cite news |url=https://www.telegraph.co.uk/news/uknews/prince-harry/8455766/Prince-Harry-promoted-to-captain-in-Army.html |last=Nikkhah |first=Roya |title=Prince Harry promoted to captain in Army |newspaper=The Telegraph |date=17 April 2011 |access-date=12 Junie 2011 |location=Londen |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191220161324/https://www.telegraph.co.uk/news/uknews/prince-harry/8455766/Prince-Harry-promoted-to-captain-in-Army.html |archive-date=20 Desember 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Op 4 Junie 2015 is hy deur die koningin tot ridder geslaan vir "dienste aan die monarg" en aangestel as ridderkommandeur van die [[Royal Victorian Order|Koninklike Victoriaanse Orde]] (KCVO).<ref>{{cite web |url=https://www.royal.uk/prince-harry-has-been-made-knight-commander-royal-victorian-order |title=Prince Harry has been made a Knight Commander of the Royal Victorian Order |access-date=5 Junie 2015 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191112164824/https://www.royal.uk/prince-harry-has-been-made-knight-commander-royal-victorian-order |archive-date=12 November 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings|2}} == Eksterne skakels == * [http://www.princehenryofwales.org/ Prins Harry se amptelike webtuiste] * [https://www.royal.gov.uk/ThecurrentRoyalFamily/PrinceHarry/PrinceHarry.aspx Prins Harry se profiel] op die amptelike webtuiste van die Britse monargie {{Commons-kategorie inlyn|Prince Harry of Wales}} * [[Lêer:Crystal txt.png|15px]] Hierdie artikel is vertaal uit die [[:en:Prince Harry of Wales|Engelse Wikipedia]] {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Harry}} [[Kategorie:Huis van Windsor]] [[Kategorie:Geboortes in 1984]] [[Kategorie:Lewende mense]] qau5nu8rf09vms6svqs94n8vgt7jvo6 0 80500 2920419 2868512 2026-07-31T07:02:23Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2920419 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Akteur | Naam = Paul Newman | Beeld = Paul Newman - 1958.jpg | Beeldbeskrywing = | Beeldonderskrif = Paul Newman in 1958 | Geboortenaam = Paul Leonard Newman | Alias = | Geboortedatum = {{Geboortedatum|1925|1|26}} | Geboorteplek = Shaker Heights, [[Ohio]], [[VSA]] | Nasionaliteit = Amerikaans | Sterftedatum = {{Sterftedatum en ouderdom|1925|1|26|2008|9|26}} | Sterfteplek = Westport, [[Connecticut]] | Beroep = Akteur | Aktiewe jare = 1949–2008 | Noemenswaardige rolprente = | Webwerf = | imdb = 56 | Toekennings = }} '''Paul Leonard Newman''' ([[26 Januarie]] [[1925]] – [[26 September]] [[2008]])<ref>[http://www.reuters.com/article/rbssConsumerGoodsAndRetailNews/idUSN2732677420080927 "Film Star Paul Newman dead at 83."] Reuters.com. 27 September 2008. {{cite news |url=http://www.cnn.com/2008/SHOWBIZ/Movies/09/27/paul.newman.dead/ |title=Paul Newman dies at 83 |access-date=27 September 2008 |first1=Bob |last1=Tourtellotte |date=27 September 2008 |work=Cable News Network |publisher=CNN.com |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200111215502/http://www.cnn.com/2008/SHOWBIZ/Movies/09/27/paul.newman.dead/ |archive-date=11 Januarie 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> was ’n [[Amerika]]anse akteur, rolprentregisseur en professionele renjaer. Hy het verskeie pryse gewen, onder meer ’n [[Oscar]] vir beste akteur sy rol in ''The Color of Money'' en nog agt Oscar-benoemings,<ref>{{cite web |url=http://awardsdatabase.oscars.org/ampas_awards/help/helpMain.jsp?helpContentURL=statistics/indexStats.html |title=Persons With 5 or More Acting Nominations |date=1 Maart 2008 |access-date=30 Desember 2008 |publisher=Academy of Motion Picture Arts and Sciences |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20160701093205/http://awardsdatabase.oscars.org/ampas_awards/help/helpMain.jsp?helpContentURL=statistics%2FindexStats.html |archive-date= 1 Julie 2016 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref> ses [[Golden Globe]]s (insluitende drie erepryse), ’n [[Bafta]], Screen Actors Guild-prys, [[Cannes-rolprentfees]]-prys, [[Emmy]] en nog talle erepryse. Hy het ook as renjaer verskeie nasionale kampioenskappe gewen. == Vroeë lewe == Newman is in Shaker Heights, [[Ohio]], gebore as die seun van Arthur Sigmund Newman, eienaar van ’n sportwinkel,<ref>[http://www.filmreference.com/film/15/Paul-Newman.html ''Paul Newman Biography (1925–)'']. – FilmReference.com.</ref><ref>{{cite web |url=http://www.scribd.com/doc/15233061/Paul-Newman-A-Life-by-Shawn-Levy-Excerpt |title=Paul Newman: A Life, by Shawn Levy – Excerpt |publisher=Scribd.com |date=5 November 2009 |access-date=1 Februarie 2012 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20160306020541/https://www.scribd.com/doc/15233061/Paul-Newman-A-Life-by-Shawn-Levy-Excerpt |archive-date=6 Maart 2016 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> en Theresa Fetzer of Fetsko. Sy pa was [[Jood]]s; sy ouers was immigrante uit [[Hongarye]] en [[Pole]]. Sy ma was die dogter van ’n Slowaakse egpaar van Homonna in Hongarye (nou Humenné in [[Slowakye]]).<ref name="Morella">Morella, Joe; Epstein, Edward Z. (1988). ''Paul and Joanne: A Biography of Paul Newman and Joanne Woodward''. Delacorte Press. {{ISBN|0-440-50004-4}}.</ref><ref name="refname2">* Hamill, Denis. – "Paul Newman, A Big Gun at 73". – ''Buffalo News''. – 7 Maart 1998. – URL besoek op: 2008-03-08 * [http://www.pticie.host.sk/english.htm Ptičie Resumé] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080317131910/http://www.pticie.host.sk/english.htm |date=17 Maart 2008 }}. – Obecný úrad Ptičie * [http://www.elmundo.es/elmundo/2008/09/27/cultura/1222521210.html "Fallece el actor Paul Newman"] Elmundo.es (27 September 2008)</ref> Newman het ’n broer, Arthur, gehad wat later ’n vervaardiger en produksiebestuurder geword het.<ref name="tiscali">[http://www.tiscali.co.uk/entertainment/film/biographies/paul_newman_biog.html ''Paul Newman biography''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071023063214/http://www.tiscali.co.uk/entertainment/film/biographies/paul_newman_biog.html |date=23 Oktober 2007 }}. – Tiscali.co.uk.com.</ref> Newman het vroeg al belangstelling getoon in die teater en op sewe het hy sy debuut in ’n skoolopvoering van ''Robin Hood'' gemaak. Ná die voltooiing van sy skoolloopbaan aan die Hoërskool Shaker Heights in 1943 het hy vir ’n kort ruk aan die Ohio-universiteit in Athens, Ohio, studeer.<ref name="tiscali" /> Tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]] het Newman diens gedoen as radio-operateur en skutter. Hy wou ’n vlieënier word, maar hy is nie toegelaat nie toe uitgevind is hy is kleurblind.<ref name="tiscali" /><ref name="navy">[http://www.history.navy.mil/bios/newman_p.htm ''Paul Newman''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141125005231/http://www.history.navy.mil/bios/newman_p.htm |date=25 November 2014 }}. – Biographies in Naval History. – Navy.mil.</ref> Ná die oorlog het hy sy BA-graad in drama en ekonomie in 1949 aan die Kenyon-kollege in Gambier, Ohio, voltooi.<ref>{{cite news |publisher=[[USA Today]] |url=http://usatoday30.usatoday.com/life/movies/2007-06-02-1290486787_x.htm |title=Newman gives $10M to Ohio alma mater |date=2 Junie 2007 |access-date=19 September 2013 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20160313015824/http://usatoday30.usatoday.com/life/movies/2007-06-02-1290486787_x.htm |archive-date=13 Maart 2016 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Daarna het hy drie maande lank saam met die Woodstock Players getoer.<ref>{{Cite journal|url=http://books.google.com/?id=AfgbEC0LrFMC&pg=PA11&dq=paul+newman+english+degree#v=onepage&q=paul%20newman%20english%20degree&f=false|title=Paul Newman: A Biography|isbn=978-0-313-38310-6|author1=Borden|first1=Marian Edelman|date=2010-11-02}}</ref> Hy het later ook aan die Yale School of Drama studeer voor hy [[New York Stad|New York]] toe is om onder Lee Strasberg te studeer.<ref name="tiscali" /> == Loopbaan == [[Beeld:Paul Newman, gtfy.02961.jpg|thumb|links|240px|Newmn in 1984.]] === Sukses === [[Lêer:Paul Newman 1954.JPG|duimnael|upright|In sy eerste prent, ''The Silver Chalice'' (1954).]] Newman het in 1951 in New York aangekom saam met sy eerste vrou, Jackie Witte.<ref>* [http://www.silive.com/news/index.ssf/2008/09/actor_paul_newmans_dramatic_ro.html Actor Paul Newman's dramatic roots were sprouted on Staten Island] * [http://www.forgotten-ny.com/NEIGHBORHOODS/cynthiatour/st.george.html Forgotten-NY Neighborhoods: St. George: Staten Island's Wonderland] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090213101046/http://forgotten-ny.com/NEIGHBORHOODS/cynthiatour/st.george.html |date=13 Februarie 2009 }}</ref> Hy het sy debuut op Broadway in 1953 gemaak in William Inge se ''Picnic'' en het in 1955 in die oorspronklike Broadway-produksie van ''The Desperate Hours'' gespeel. In 1959 was hy in die oorspronklike Broadway-produksie van ''Sweet Bird of Youth'' saam met [[Geraldine Page]] en drie jaar later saam met haar in die rolprentweergawe. Hy het in dié tyd ook in TV-programme opgetree. In Februarie 1954 het Newman ’n skermtoets gedoen saam met [[James Dean]] vir ''East of Eden'' (1955). Dean het sy rol gekry, maar Newman nie. In dieselfde jaar het Newman saam met [[Eva Marie Saint]] en [[Frank Sinatra]] gespeel in ’n lewende TV-uitsending van ''Our Town'', ’n musikale verwerking van Thornton Wilder se verhoogstuk. Newman het James Dean op die nippertjie vervang.<ref>{{Cite book|last=Weiner|first=Ed|last2=Editors of TV Guide|title=The TV Guide TV Book: 40 Years of the All-Time Greatest Television Facts, Fads, Hits, and History|place=New York|publisher=Harper Collins|year=1992|edition=First|page=118}}</ref> Newman het ná James Dean se noodlottige motorongeluk nog twee keer rolle vertolk waar Dean die eerste keuse was: Billy the Kid in ''The Left Handed Gun'' en Rocky Graziano in ''Somebody Up There Likes Me''. Newman se eerste fliek vir [[Hollywood]] was ''The Silver Chalice'' (1954). Die prent het misluk.<ref>{{cite web |url=http://www.youtube.com/watch?v=OKRWD9ec_Eo |title=Inside The Actors Studio – Paul Newman |publisher=YouTube |date=8 Junie 2011 |access-date=1 Februarie 2012 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20170219183934/https://www.youtube.com/watch?v=OKRWD9ec_Eo |archive-date=19 Februarie 2017 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> In 1956 het hy groter aandag getrek vir sy rol as die bokser Graziano in ''Somebody Up There Likes Me''. Teen 1958 was hy een van die warmste sterre in Hollywood. Later in dié jaar het hy saam met [[Elizabeth Taylor]] in ''Cat on a Hot Tin Roof'' gespeel. Die prent was ’n groot sukses en Newman het sy eerste Oscar-benoeming gekry. Hy het in dié jaar ook in ''The Long, Hot Summer'' gespeel saam met [[Joanne Woodward]], wat hy toe weer gesien het nadat hulle mekaar in 1953 die eerste keer ontmoet het. Hy het by die [[Cannes-rolprentfees]] van 1958 die prys vir beste akteur gewen vir dié rol. === Grootste rolprente === Newman was een van die min sterre wat die oorgang gemaak het van die 1950's na die 1960's en 1970's. Sy rebelse persona was gewild by die volgende generasie. Hy het in ''Exodus'' (1960), ''The Hustler'' (1961), ''Hud'' (1963), ''Harper'' (1966), ''Hombre'' (1967), ''Cool Hand Luke'' (1967), ''The Towering Inferno'' (1974), ''Slap Shot'' (1977) en ''The Verdict'' (1982) gespeel. Hy het saam met sy mede-akteur [[Robert Redford]] en die regisseur [[George Roy Hill]] gewerk aan ''[[Butch Cassidy and the Sundance Kid]]'' (1969) en ''The Sting'' (1973). Hy het saam met sy vrou, Joanne Woodward, gespeel in ''The Long, Hot Summer'' (1958), ''Rally 'Round the Flag, Boys!'', (1958), ''From the Terrace'' (1960), ''Paris Blues'' (1961), ''A New Kind of Love'' (1963), ''What a Way to Go!'' (1964), ''Winning'' (1969), ''WUSA'' (1970), ''The Drowning Pool'' (1975), ''Harry & Son'' (1984) en ''Mr. and Mrs. Bridge'' (1990). [[Lêer:Paul Newman Cannes 1987.jpg|duimnael|upright|By die [[Cannes-rolprentfees]] in 1987.]] Benewens ''Harry & Son'' waarin hy gespeel en waarvan hy die regisseur was, het hy nog vier prente geregisseer waarin hy nie gespeel het nie, maar sy vrou wel: ''Rachel, Rachel'' (1968), ''The Effect of Gamma Rays on Man-in-the-Moon Marigolds'' (1972), die TV-weergawe van die toneelstuk ''The Shadow Box'' (1980) en ’n rolprentweergawe van [[Tennessee Williams]] se ''The Glass Menagerie'' (1987). Altesaam 25 jaar ná ''The Hustler'' het Newman weer die rol van "Fast" Eddie Felson vertolk in die regisseur [[Martin Scorsese]] se ''The Color of Money'' (1986). Hy het daarvoor die Oscar vir beste akteur gewen. === Laaste werk === In 2003 het hy in ’n Broadway-herhaling van Wilder se ''Our Town'' gespeel en ’n [[Tony]]-benoeming gekry. ’n Opgeneemde weergawe is op TV vertoon en Newman is benoem vir ’n [[Emmy]].<ref>[http://www.emmys.com/celebrities/paul-newman Paul Newman Emmy Award Winner]</ref> Sy laaste rol was as ’n bendeleier in die 2002-prent ''Road to Perdition'' saam met [[Tom Hanks]], waarvoor hy vir ’n Oscar benoem is vir beste manlike byspeler. Hy was daarna die verteller in die prent ''Dale'' (2007) en in die dokumentêr ''The Meerkats'' (2008). Newman het op 25 Mei 2007 aangekondig dat hy finaal aftree.<ref>[https://web.archive.org/web/20070528072858/http://www.news.com.au/story/0%2C23599%2C21797406-2%2C00.html ''Paul Newman quits films after stellar career'']. News.com.au. 27 Mei 2007. [http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/6695939.stm ''Hollywood star Newman to retire'']. BBC News. 27 Mei 2007.</ref> == Persoonlike lewe == [[Lêer:Paul Newman and Joanne Woodward 1958.jpg|duimnael|190px|Newman en sy vrou Joanne Woodward in 1958.]] Newman was van 1949 tot 1958 getroud met Jackie Witte.<ref name="tiscali" /> Hulle het twee dogters, Stephanie Kendall en Susan,<ref name="tiscali" /> en ’n seun, Scott, gehad. Scott, ook ’n akteur, is in 1978 weens ’n oordosis dwelms dood.<ref>Clark, Hunter S. [http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,960672,00.html?promoid=googlep ''People''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091203000232/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,960672,00.html?promoid=googlep |date= 3 Desember 2009 }}. Time. 17 Februarie 1986.</ref> Paul Newman het die Scott Newman-sentrum vir die voorkoming van dwelmmisbruik ter nagedagtenis van sy seun gestig.<ref>[http://www.scottnewmancenter.org/ ''Welcome'']. Scott Newman Center.org.</ref> Newman het die aktrise [[Joanne Woodward]] in 1953 ontmoet. Kort ná die verfilming van ''The Long, Hot Summer'' in 1957 is hy van Witte geskei. Hy is vroeg in 1958 met Woodward getroud. Hulle was 50 jaar lank getroud tot met sy dood in 2008.<ref>[http://www.people.com/people/package/gallery/0,,20229386_20219605_3,00.html "Remembering Paul Newman."] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160413142950/http://www.people.com/people/package/gallery/0,,20229386_20219605_3,00.html |date=13 April 2016 }} ''People''. 27 September 2008.</ref> Hulle het drie dogters gehad: Nell, Melissa en Claire. Newman was bekend vir sy toewyding aan sy gesin.<ref>{{Cite news|url=http://www.nydailynews.com/gossip/2008/03/13/2008-03-13_concern_about_paul_newmans_health.html|title=Concern about Paul Newman's health|publisher=New York Daily News|date=12 Maart 2008|accessdate=23 Julie 2008|archive-date=15 September 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080915084600/http://www.nydailynews.com/gossip/2008/03/13/2008-03-13_concern_about_paul_newmans_health.html|url-status=dead}} {{cite news |url=http://www.guardian.co.uk/lifeandstyle/2006/oct/08/familyandrelationships5 |title=It's an age-old quandary — why do men, like dogs, stray? |publisher=The Guardian |date=8 Oktober 2006 |access-date=23 Julie 2008 |location=Londen |first=Barbara |last=Ellen |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20120122092845/http://www.guardian.co.uk/lifeandstyle/2006/oct/08/familyandrelationships5 |archive-date=22 Januarie 2012 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> [[Lêer:Paul Newman Racing 1979 Spyder NF-11 Chevrolet V8 - CanAm single seater racer based on Lola T333CS.jpg|duimnael|regs|190px|’n Newman Freeman Racing NF Spyder Can-Am-resiesmotor]] Newman het in motorresies begin belangstel tydens die verfilming van ''Winning'' (1969). Hy het later ’n groot geesdriftige geword en het in 1971 sy eerste TV-program ''Once Upon a Wheel'' aangebied oor die geskiedenis van die sportsoort.<ref>{{cite web|url=http://www.davidwinters.net/onceuponawheel.htm|title=Once Upon A Wheel|publisher=Davidwinters.net|date=|accessdate=2012-02-01}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.davidwinters.net/archives.htm|title=David Winters Tribute Site|publisher=Davidwinters.net|date=2003-04-01|accessdate=2012-02-01}}</ref> Newman het in 1972 aan sy eerste resies as ’n professionele jaer deelgeneem, in Thompson, Connecticut. Hy het eindelik vier nasionale kampioenskappe gewen. In 1979 het hy aan die 24-uur-ren van Le Mans deelgeneem in ’n Porsche 935 en tweede geëindig.<ref name="1979 Le Mans">{{cite web |url=http://www.formula2.net/1979.htm |title=XLVII Grand Prix d'Endurance les 24 Heures du Mans 1979 |publisher=Le Mans & F2 Register |date=2 Mei 2008 |access-date=27 September 2008 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20170707023724/http://www.formula2.net/1979.htm |archive-date= 7 Julie 2017 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> Van die middel 1970's tot die vroeë 1990's het hy vir die Bob Sharp-renspan gejaag, hoofsaaklik in Datsuns en later Nissans in die Trans-Am-reeks. Op 70 het hy die oudste jaer geword wat deel was van ’n wenspan ’n groot resies;<ref>{{Cite journal|last=Vaughn|first=Mark|title=Paul Newman 1925–2008|journal=AutoWeek|volume=58|issue=40|page=43|date=6 Oktober 2008|year=}}</ref> hy het in sy klas gewen op 1995 se 24-uur-ren van Daytona.<ref name="1995 Daytona">{{cite web |url=http://wsrp.ic.cz/imsa1995.html#1 |title=International Motor Sports Association 1995 |publisher=World Sports Racing Prototypes |date=14 Februarie 2007 |access-date=27 September 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150222005354/http://wsrp.ic.cz/imsa1995.html |archive-date=22 Februarie 2015 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Onder sy laaste resiese was die Baja 1000 in 2004 en weer die 24-uur-ren van Daytona in 2005.<ref name="2005 Daytona">{{cite web |url=http://wsrp.ic.cz/grandam2005.html#1 |title=Grand-American Road Racing Championship 2005 |publisher=World Sports Racing Prototypes |date=17 Desember 2005 |access-date=27 September 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150222004230/http://wsrp.ic.cz/grandam2005.html |archive-date=22 Februarie 2015 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Newman het ook saam met Bill Freeman van die Porsche-renspan deelgeneem aan S.C.C.A.- en I.M.S.A.-byeenkomste, onder meer die Sebring 12-uur-sportmotoruithouren. == Siekte en dood == [[Lêer:Paul Newman in Carnation, Washington June 2007 cropped.jpg|duimnael|upright|Newman in 2007.]] In Junie 2008 is berig dat Newman longkanker het en in die Sloan-Kettering-hospitaal in New York behandel word.<ref>[http://www.news.com.au/dailytelegraph/story/0,22049,23833842-5001026,00.html?from=public_rss "Paul Newman has cancer"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090106025119/http://www.news.com.au/dailytelegraph/story/0,22049,23833842-5001026,00.html?from=public_rss |date= 6 Januarie 2009 }}. ''Daily Telegraph'' (Australië). 9 Junie 2008.</ref> Die skrywer A.E. Hotchner, wat saam met Newman die maatskappy Newman's Own gestig het, het aan Associated Press vertel Newman het hom 18 maande tevore van die siekte vertel.<ref>Christoffersen, John. [http://www.cbsnews.com/stories/2008/06/11/entertainment/main4171952.shtml "Longtime friend: Paul Newman has cancer"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100110043820/http://www.cbsnews.com/stories/2008/06/11/entertainment/main4171952.shtml |date=10 Januarie 2010 }}. ''Associated Press''. 11 Junie 2008.</ref> Newman se woordvoerder het daarna gesê dit gaan goed met hom, maar het nie die gerugte van sy siekte bevestig of ontken nie.<ref>[http://news.bbc.co.uk/1/hi/entertainment/7447668.stm "Newman says he is 'doing nicely'"]. BBC.com. 11 Junie 2008.</ref> In Augustus, nadat hy volgens berigte klaar was met sy chemoterapie, het Newman vir sy familie gesê hy wil tuis sterf. Hy is op 26 September 2008 op die ouderdom van 83 oorlede, omring deur sy familie en goeie vriende.<ref>{{cite web|url=http://www.msnbc.msn.com/id/26913988/|title=Acting legend Paul Newman dies at 83|last=AP|publisher=msnbc|accessdate=27 September 2008|archive-date= 1 Februarie 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090201004207/http://www.msnbc.msn.com/id/26913988/|url-status=dead}}{{cite web|last=Leask|first=David|url=http://scotlandonsunday.scotsman.com/world/Paul-Newman-Hollywood-legend-dies.4535651.jp|title=Paul Newman, Hollywood legend, dies at 83|publisher=Scotlandonsunday.scotsman.com|date=|accessdate=10 Maart 2010|archive-date=10 Januarie 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090110053756/http://scotlandonsunday.scotsman.com/world/Paul-Newman-Hollywood-legend-dies.4535651.jp|url-status=dead}}</ref> Hy is veras op ’n privaat begrafnisdiens naby sy huis in Westport.<ref>Hodge, Lisa. [http://www.ahlanlive.com/7128-paul-newmans-funeral "Legend laid to rest in private family ceremony."] ahlanlive.com. URL besoek op 11 Oktober 2008.</ref> == Filmografie, pryse en benoemings == === As akteur === {|class="wikitable" style="font-size:90%" |- style="text-align:center;" ! style="background:#B0C4DE;"|Jaar ! style="background:#B0C4DE;"|Rolprent ! style="background:#B0C4DE;"|Rol ! style="background:#B0C4DE;"|Notas |- |1954 |''The Silver Chalice'' |Basil | |- |1955 |(''Producers' Showcase'') ''Our Town'' |George Gibbs | |- |rowspan="2"|1956 |''Somebody Up There Likes Me'' |Rocky Graziano |Cinema Writers Circle-prys vir beste buitelandse akteur |- |''The Rack'' |Kapt. Edward W. Hall Jr. | |- |rowspan="2"|1957 |''The Helen Morgan Story'' |Larry Maddux | |- |''Until They Sail'' |Kapt. Jack Harding | |- |rowspan="4"|1958 |''The Long, Hot Summer'' |Ben Quick |Beste akteur (Cannes) |- |''The Left Handed Gun'' |Billy the Kid | |- |''Cat on a Hot Tin Roof'' |Brick Pollitt |Oscar-benoeming vir beste akteur, Bafta-benoeming vir ’n hoofrol, Laurel-benoeming vir manlike dramarol |- |''Rally 'Round the Flag, Boys!'' |Harry Bannerman | |- |1959 |''The Young Philadelphians'' |Anthony Judson Lawrence | |- |rowspan="2"|1960 |''From the Terrace'' |David Alfred Eaton | |- |''Exodus'' |Ari Ben Canaan | |- |rowspan="2"|1961 |''The Hustler'' |Eddie Felson |Bafta vir beste akteur in ’n hoofrol, Laurel-prys vir beste dramarol, Mar del Plata-prys vir beste akteur, Oscar-benoeming vir beste akteur, Golden Globe-benoeming vir beste akteur, drama |- |''Paris Blues'' |Ram Bowen | |- |rowspan="2"|1962 |''Sweet Bird of Youth'' |Chance Wayne |Golden Globe-benoeming vir beste akteur, drama |- |''Hemingway's Adventures of a Young Man'' |Ad Francis, "The Battler" |Golden Globe-benoeming vir beste manlike byspeler |- |rowspan="3"|1963 |''Hud'' |Hud Bannon |Oscar-benoeming vir beste akteur, Bafta-benoeming vir beste akteur in ’n hoofrol, Golden Globe-benoeming vir beste akteur, drama |- |''A New Kind of Love'' |Steve Sherman | |- |''The Prize'' |Andrew Craig | |- |rowspan="2"|1964 |''What a Way to Go!'' |Larry Flint | |- |''The Outrage'' |Juan Carrasco | |- |1965 |''Lady L'' |Armand Denis | |- |rowspan="2"|1966 |''Harper'' |Lew Harper | |- |''Torn Curtain'' |Prof. Michael Armstrong |Regisseur: Alfred Hitchcock |- |rowspan="2"|1967 |''Hombre'' |John Russell | |- |''Cool Hand Luke'' |Luke Jackson |Oscar-benoeming vir beste akteur, Golden Globe-benoeming vir beste akteur, drama, Laurel-benoeming vir manlike rol |- |1968 |''The Secret War of Harry Frigg'' |Wmn. Harry Frigg | |- |rowspan="2"|1969 |''Winning'' |Frank Capua | |- |''[[Butch Cassidy and the Sundance Kid]]'' |Butch Cassidy |Bafta-benoeming vir beste akteur in ’n hoofrol, Laurel-benoeming beste dramarol |- |1970 |''WUSA'' |Rheinhardt | |- |rowspan="2"|1971 |''Sometimes a Great Notion'' |Hank Stamper | |- |''Once Upon a Wheel'' (TV-program, 1971) |Homself | World Television Festival-prys; beste internasionale sportdokumentêr |- |rowspan="2"|1972 |''Pocket Money'' |Jim Kane | |- |''The Life and Times of Judge Roy Bean'' |Roy Bean | |- |rowspan="2"|1973 |''The Mackintosh Man'' |Joseph Rearden | |- |''The Sting'' |Henry Gondorff | |- |1974 |''The Towering Inferno'' |Doug Roberts | |- |1975 |''The Drowning Pool'' |Lew Harper | |- |rowspan="2"|1976 |''Silent Movie'' |Homself | |- |''Buffalo Bill and the Indians'' |William F. "Buffalo Bill" Cody | |- |1977 |''Slap Shot'' |Reggie "Reg" Dunlop | |- |1979 |''Quintet'' |Essex | |- |1980 |''When Time Ran Out...'' |Hank Anderson | |- |rowspan="2"|1981 |''Fort Apache, The Bronx'' |Murphy | |- |''Absence of Malice'' |Michael Colin Gallagher |Oscar-benoeming vir beste akteur |- |rowspan="2"|1982 |''Come Along with Me'' | |TV |- |''The Verdict'' |Frank Galvin |David di Donatello-prys vir beste buitelandse akteur, Oscar-benoeming vir beste akteur, Golden Globe-benoeming vir beste akteur, drama |- |1984 |''Harry & Son'' |Harry Keach | |- |1986 |''The Color of Money'' |Fast Eddie Felson |Oscar vir beste akteur, National Board of Review-prys vir beste akteur, Golden Globe-benoeming vir beste akteur, drama, New York Film Critics Circle-benoeming vir beste akteur |- |rowspan="2"|1989 |''Fat Man and Little Boy'' |Genl. [[Leslie Groves|Leslie R. Groves]] | |- |''Blaze'' |Earl K. Long | |- |1990 |''Mr. and Mrs. Bridge'' |Walter Bridge | |- |1993 |''La Classe américaine'' |Dave | |- |rowspan="2"|1994 |''The Hudsucker Proxy'' |Sidney J. Mussburger | |- |''Nobody's Fool'' |Donald J. "Sully" Sullivan |Silver Bear vir beste akteur, National Society of Film Critics-prys vir beste akteur, New York Film Critics Circle-prys vir beste akteur, Oscar-benoeming as beste akteur, Golden Globe-benoeming as beste akteur, drama, Screen Actors Guild-benoeming vir manlike hoofrol |- |1998 |''Twilight'' |Harry Ross | |- |1999 |''Message in a Bottle'' |Dodge Blake |Blockbuster Entertainment-benoeming as gunsteling-byspeler – drama/romanse |- |2000 |''Where the Money Is'' |Henry Manning | |- |2001 |"The Blunder Years" (''The Simpsons''-episode) |Homself |Stem |- |2002 |''Road to Perdition'' |John Rooney |Phoenix Film Critics Society-benoeming vir beste manlike byspeler, Oscar-benoeming vir beste byspeler, Bafta-benoeming vir byspeler, Broadcast Film Critics Association-benoeming vir byspeler, Chicago Film Critics Association-benoeming vir byspeler, Golden Globe-benoeming vir byspeler, Online Film Critics Society-benoeming vir byspeler, Satellite-benoeming vir byspeler – rolprent |- |2003 |''Our Town'' |Verhoogbestuurder |Primetime Emmy-benoeming vir hoofrolspeler, Screen Actors Guild-benoeming vir akteur in ’n minireeks of TV-rolprent |- |rowspan="2"|2005 |''Empire Falls'' |Max Roby |Primetime Emmy vir byspeler, Golden Globe vir byspeler |- |''Magnificent Desolation: Walking on the Moon 3D'' |Dave Scott |Stem |- |2006 |''Cars'' |Doc Hudson/Hudson Hornet |Stem |- |2007 |''Dale'' |Verteller |Stem |- |2008 |''The Meerkats'' |Verteller |Stem |} === As regisseur of vervaardiger === {|class="wikitable" style="font-size:90%" |- style="text-align:center;" ! style="background:#B0C4DE;"|Jaar ! style="background:#B0C4DE;"|Rolprent ! style="background:#B0C4DE;"|Notas |- |1968 |''Rachel, Rachel'' |Golden Globe vir beste regisseur – rolprent, Oscar-benoeming vir beste prent, New York Film Critics Circle-prys vir beste regisseur |- |rowspan=2|1969 |''[[Butch Cassidy and the Sundance Kid]]'' |Mede-vervaardiger, nie genoem |- |''Winning'' |Mede-vervaardiger, nie genoem |- |1970 |''WUSA'' |Mede-vervaardiger |- |rowspan=2|1971 |''Sometimes a Great Notion'' |Regisseur en mede-vervaardiger |- |''They Might Be Giants'' |Vervaardiger |- |rowspan=2|1972 |''The Effect of Gamma Rays on Man-in-the-Moon Marigolds'' |Regisseur en vervaardiger |- |''The Life and Times of Judge Roy Bean'' |Mede-vervaardiger, nie genoem |- |1980 |''The Shadow Box'' |Primetime Emmy-benoeming vir regie vir ’n minireeks, rolprent of spesiale program |- |1984 |''Harry & Son'' |Regisseur en vervaardiger |- |1987 |''The Glass Menagerie'' | |- |2005 |''Empire Falls'' |Vervaardiger; Primetime Emmy-benoeming vir ’n minireeks |} == Erepryse == * Newman het ook in 1986 ’n ere-Oscar ontvang en in 1994 die Jean Hersholt- Humanitêre Prys vir sy welsynwerk. * Hy het in 1992 saam met sy vrou, Joanne Woodward, die Kennedy Center Honors ontvang. * Hy het die prys Golden Globe vir nuwe ster van die jaar vir ''The Silver Chalice'' (1957) gekry, die Henrietta-prys as rolprentgunsteling&nbsp;— manlik (1964 en 1966) en die Cecil B. DeMille-prys vir sy lewenslange bydrae (1984). * Newman is nadoods opgeneem in die Connecticut Hall of Fame. == Gepubliseerde werk == * Newman, Paul; Hotchner, A.E. ''Newman's Own Cookbook''. Simon & Schuster, 1998. {{ISBN|0-684-84832-5}}. * Newman, Paul; Hotchner, A.E. ''Shameless Exploitation in Pursuit of the Common Good''. Doubleday Publishing, 2003. {{ISBN|0-385-50802-6}}. == Verwysings == {{Verwysings|3}} == Bronne == * {{Cite book|last=Dherbier|first=Yann-Brice|last2=Verlhac |first2=Pierre-Henri |title=Paul Newman: A Life in Pictures|year=2006|publisher=Chronicle Books|location=San Francisco, Kalifornië|isbn=978-0-8118-5726-0|oclc=71146543}} * Demers, Jenifer. ''Paul Newman: the Dream has Ended!''. Createspace, 2008. {{ISBN|1-4404-3323-2}} * Lax, Eric. ''Paul Newman: a Biography''. Turner Publishing, Incorporated, 1999. {{ISBN|1-57036-286-6}}. * Morella, Joe; Epstein, Edward Z. ''Paul and Joanne: A Biography of Paul Newman and Joanne Woodward''. Delacorte Press, 1988. {{ISBN|0-440-50004-4}}. * O'Brien, Daniel. ''Paul Newman''. Faber & Faber, Limited, 2005. {{ISBN|0-571-21987-X}}. * Oumano, Elena. ''Paul Newman''. St. Martin's Press, 1990. {{ISBN|0-517-05934-7}}. * Quirk, Lawrence J. ''The Films of Paul Newman''. Taylor Pub., 1986. {{ISBN|0-8065-0385-8}}. * Thomson, Kenneth. ''The Films of Paul Newman''. 1978. {{ISBN|0-912616-87-3}}. == Verdere leesstof == * {{Cite book|last=Hinton|first=Susan|title=The Outsiders|year=1967|publisher=Viking Press, Dell Publishing|location=VSA|isbn=0-670-53257-6|oclc=64396432}} * {{Cite book|last=Godfrey|first=Lionel|title=Paul Newman, Superstar: A Critical Biography|year=1979, ©1978|publisher=St. Martin's Press|location=New York, NY|isbn=978-0-312-59819-8|oclc=4739913}} * {{Cite book|last=Hamblett|first=Charles|title=Paul Newman|year=1975|publisher=H. Regnery|location=Chicago, IL|isbn=978-0-8092-8236-4|oclc=1646636}} * {{Cite book|last=Landry|first=J. C.|title=Paul Newman|year=1983|publisher=McGraw-Hill|location=New York, NY|isbn=978-0-07-036189-8|oclc=9556372}} * {{Cite book|last=Lax|first=Eric|authorlink=Eric Lax|title=Newman: Paul Newman, A Celebration|year=1996|publisher=Pavilion|location=Londen, VK|isbn=978-1-85793-730-5|oclc=37355715}} * {{Cite book|last=Lax|first=Eric|title=Paul Newman: A Biography|year=1996|publisher=Turner Pub.|location=Atlanta, GA|isbn=978-1-57036-286-6|oclc=33667112}} * {{Cite book|last1=Morella|first1=Joe|first2=Edward Z.|title=Paul and Joanne: A Biography of Paul Newman and Joanne Woodward|year=1988|publisher=Delacorte Press|location=New York, NY|isbn=978-0-440-50004-9|oclc=18016049|last2=Epstein}} * {{Cite book|last=Netter|first=Susan|title=Paul Newman and Joanne Woodward|year=1989|publisher=Piatkus|location=Londen, VK|isbn=978-0-86188-869-6|oclc=19778734}} * {{Cite book|last=O'Brien|first=Daniel|title=Paul Newman|year=2004|publisher=Faber|location=Londen, VK|isbn=978-0-571-21986-5|oclc=56658601}} * {{Cite book|last=Oumano|first=Elena|title=Paul Newman|year=1989|publisher=St. Martin's Press|location=New York, NY|isbn=978-0-312-02627-1|oclc=18558929}} * {{Cite book|last=Quirk|first=Lawrence J.|authorlink=Lawrence J. Quirk|title=The Films of Paul Newman|year=1971|publisher=Citadel Press|location=New York, NY|isbn=0-8065-0233-9|oclc=171115}} * {{Cite book|last=Quirk|first=Lawrence J.|title=Paul Newman|year=1996|publisher=Taylor Pub. Co.|location=Dallas, TX|isbn=978-0-87833-962-4|oclc=35884602}} * {{Cite book|last=Stern|first=Stewart|authorlink=Stewart Stern|title=No Tricks in My Pocket: Paul Newman Directs|year=1989|publisher=Grove Press|location=New York, NY|isbn=978-0-8021-1120-3|oclc=18780705}} * {{Cite book|last=Demers|first=Jenifer|title=Paul Newman: The Dream has Ended!|year=2008|publisher=Createspace|location=California|isbn=978-1-4404-3323-8}} * {{Cite book|last=Hotchner|first=A.E.|title=Paul and Me: Fifty-three Years of Adventures and Misadventures with My Pal, Paul Newman|year=2010|publisher=Knopf Doubleday Publishing Group|location=New York|isbn=978-0-385-53233-4}} == Eksterne skakels == * [http://www.newmansown.com/ Newman's Own] * [http://www.newmansownfoundation.org/ Newman's Own-stigting] * [http://www.bbc.co.uk/dna/h2g2/A41391100 Bio by h2g2] * [http://www.emmys.com/celebrities/paul-newman Paul Newman by Emmys.com] * {{IMDb naam|56}} * {{Commons-kategorie inlyn|Paul Newman}} * [[Lêer:Crystal txt.png|15px]] Hierdie artikel is vertaal uit die [[:en:Paul Newman|Engelse Wikipedia]] {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Newman, Paul}} [[Kategorie:Amerikaanse Jode]] [[Kategorie:Amerikaanse renjaers]] [[Kategorie:Amerikaanse rolprentregisseurs]] [[Kategorie:Amerikaanse rolprentvervaardigers]] [[Kategorie:Geboortes in 1925]] [[Kategorie:Sterftes in 2008]] [[Kategorie:Amerikaanse manlike akteurs van die 20ste eeu]] [[Kategorie:Amerikaanse manlike akteurs van die 21ste eeu]] [[Kategorie:Amerikaanse filantrope]] 08c0ruc6xtcyayucb8uc72ehf6la8s2 0 83202 2920473 2836131 2026-07-31T09:01:54Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2920473 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Ampsbekleër | naam = Pius Langa | beeld = | beeldonderskrif = | orde = [[Hoofregter van Suid-Afrika]] | termynaanvang = Junie [[2005]] | termyneinde = Oktober [[2009]] | vise = [[Dikgang Moseneke]] | president = [[Thabo Mbeki]] | voorganger = [[Arthur Chaskalson]] | opvolger = [[Sandile Ngcobo]] | geboortedatum = Pius Nkonzo Langa<br />{{Geboortedatum|1939|3|25}} | geboortejaar = | geboortemaand = | geboortedag = | geboorteplek = [[Bosbokrand]], [[Transvaal]], [[Unie van Suid-Afrika]] | sterftedatum = {{Sterfdatum en ouderdom|1939|3|25|2013|7|24}} | sterfteplek = [[Johannesburg]], [[Gauteng]], [[Suid-Afrika]] | party = | orde2 = Adjunkhoofregter van Suid-Afrika | termynaanvang2 = November [[2001]] | termyneinde2 = Junie [[2005]] | president2 = [[Thabo Mbeki]] | voorganger2 = Homself <small>(as Adjunkpresident van die Konstitusionele Hof)</small> | opvolger2 = [[Dikgang Moseneke]] | orde3 = Adjunkpresident van die [[Konstitusionele Hof van Suid-Afrika]] | termynaanvang3 = Augustus [[1997]] | termyneinde3 = November [[2001]] | voorganger3 = [[Ismail Mahomed]] | opvolger3 = Homself <small>(as Adjunkhoofregter)</small> | eggenoot = Thandekile Mncwabe | kinders = | alma_mater = [[Universiteit van Suid-Afrika]] | religie = | handtekening = | militer = | lojaliteit = | tak = | diensjare = | rang = | eenheid = | oorloe = | toekennings = }} '''Pius Langa''' (25 Maart 1939<ref name="constitutionalcourt1">{{en}} {{cite web|url=http://www.constitutionalcourt.org.za/site/judges/justicepiuslanga/index1.html|title=Konstitusionele Hof van Suid-Afrika – Regters|publisher=Constitutionalcourt.org.za|accessdate=24 Julie 2013|archive-date=10 Oktober 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151010071704/http://www.constitutionalcourt.org.za/site/judges/justicepiuslanga/index1.html|url-status=dead}}</ref> – 24 Julie 2013<ref name=":0">{{en}} {{cite web |author=Staff |url=http://www.news24.com/SouthAfrica/News/Pius-Langa-dies-aged-74-20130724 |title=Pius Langa dies aged 74 |publisher=News24 |accessdate=24 Julie 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181214143838/https://www.news24.com/SouthAfrica/News/Pius-Langa-dies-aged-74-20130724 |archive-date=14 Desember 2018 |url-status=live|df=dmy-all}}</ref>) was die hoofregter van die [[Konstitusionele Hof van Suid-Afrika]].<ref name="constitutionalcourt1" /> Hy is in 1994 deur [[Nelson Mandela]] tot die bank aangestel; word in 2001 die adjunkhoofregter; en is in 2005 deur [[Thabo Mbeki]] tot [[Hoofregter van Suid-Afrika|hoofregter]] bevorder. Hy tree in Oktober 2009 af en is in 2013, op 74 jarige ouderdom, na 'n lang siekbed oorlede. == Biografie == Pius Nkonzo Langa is op 25 Maart 1939 op [[Bosbokrand]] in die [[Transvaal]] gebore<ref name="constitutionalcourt1" /> as die tweede van sewe kinders. Hy moes skool op 14-jarige ouderdom verlaat om ’n inkomste te verdien om sy gesin te help onderhou, maar het later matriek geslaag en sy regsgrade (in 1973 en sy LLB in 1976) aan [[Universiteit van Suid-Afrika|Unisa]] behaal.<ref>{{en}} {{cite web|url=http://www.whoswho.co.za/pius-langa-939|title=Pius Langa se profiel op whoswho.co.za|publisher=Whoswho.co.za|archive-url=https://web.archive.org/web/20180317130148/http://whoswho.co.za/pius-langa-939|archive-date=17 Maart 2018|accessdate=24 Julie 2013|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref> Sy loopbaan het in 1957 by ’n klerefabriek begin. Tussen 1960 en 1977 het hy in verskeie poste in die Departement van Justisie gedien, van boodskapper tot magistraat. Hy is in 1977 as advokaat van die Hooggeregshof van Suid-Afrika toegelaat, het op die [[Natal]]se balie gedien, en is in 1994 tot die rang van senioradvokaat bevorder. Nadat hy ’n lid van die [[Durban]]se balie geword het, het politieke sake hom aangetrek en het hy intens by die stryd om demokrasie betrokke geraak. Hy het die National Association of Democratic Lawyers help stig (en in 1988 die president geword) en het in die [[UDF]] gedien. In die Kodesaonderhandelingsproses was hy ’n regsadviseur van die ANC. Volgens oudregter Johan Kriegler kon Langa bykans elke taal en dialek in Suid-Afrika praat. Langa se werk as advokaat het die stryd teen die apartheidstelsel weerspieël en sy kliënte het minderbevoorregtes, burgerlike organisasies, handelsunies en politieke gevangenes ingesluit. Toe die [[Konstitusionele Hof van Suid-Afrika]] gevestig is aan die vooraand van ’n post-apartheid konstitusionele en demokratiese era in 1994, is regter Langa saam met tien ander as die eerste regters van die nuwe hof aangstel. Hy het in Augustus 1997 adjunkpresident van die hof geword en die posisie van adjunkhoofregter van Suid-Afrika in November 2001 aanvaar. In Junie 2005 het hy die land se hoofregter en hoof van die Konstitusionele Hof geword en het hierdie pos tot en met sy aftrede in Oktober 2009 beklee. Hy het ’n belangrike rol gespeel om die grondslag van Suid-Afrika se jong grondwetlike demokrasie daar te stel. Gedurende sy termyn in die Konstitusionele Hof, maar ook ná sy aftrede, het hy daarna gestreef om ’n nie-rassige, nie-seksistiese en regverdige samelewing te bou wat op die waardes van menswaardigheid, gelykheid, die oppergesag van die Grondwet en die reg geskoei is. Oor die jare heen het regter Langa talle konferensies, werkwinkels en seminaars gereël of aan deelgeneem oor onderwerpe soos menseregte, geregtigheid en ander konstitusionele kwessies. Hy het ook toesprake gelewer in talle oorsese lande oor verskeie onderwerpe wat op Suid-Afrika betrekking het. Langa sal onthou word vir sy toespraak in 2006 oor die aard van “transformatiewe konstitusionalisme”. Daarin bevestig hy dat Suid-Afrika wel ’n “transformerende Grondwet” het en verduidelik hy wat dit beteken: “Dit is ’n manjifieke doelwit vir ’n grondwet: om die wonde van die verlede te genees en ons na ’n beter toekoms te lei. Myns insiens is dít die kern van transformerende konstitusionalisme: dat ons moet verander.” Regter Langa is in 1988 as ereprofessor in die Departement Proses- en Kliniese Reg aan die [[Universiteit van KwaZulu-Natal]] aangestel en het vir verskeie jare as besoekende professor aan die Southern Methodist Universiteit in Dallas, Texas gedien. Hy was kanselier van die Universiteit van KwaZulu-Natal (1998–2004) en die eerste kanselier van die [[Nelson Mandela Metropolitaanse Universiteit]] (2006–2010). Hy het vanuit verskeie oorde toekennings ontvang vir die bevordering van geregtigheid en menseregte. President [[Thabo Mbeki]] het in 2008 die Orde van die Kremetart: Goud aan hom toegeken. In Suid-Afrika het die universiteite van Zoeloeland, Wes-Kaap, Kaapstad, Unisa en Rhodes eredoktorsgrade aan hom toegeken, en oorsee het Yale Universiteit, die Nasionale Universiteit van Ierland en die Noord-Oostelike Universiteit in Boston dieselfde gedoen. Langa is in 1966 met Thandekile Mncwabe getroud en daar is ses kinders en talle kleinkinders uit die huwelik gebore. Hy is op 24 Julie 2013 by die Milpark Hospitaal in [[Johannesburg]], na 'n lang siekbed oorlede.<ref name=":0" /> == Verwysings == {{Verwysings}} {{beginboks}} {{opvolgboks|titel=[[Hoofregter van Suid-Afrika]]|voor=[[Arthur Chaskalson]]|na=[[Sandile Ngcobo]]|jare=2005–2009}} {{opvolgboks|titel=Adjunkhoofregter van Suid-Afrika|voor=''Nuwe amp''|na=[[Dikgang Moseneke]]|jare=2001–2005}} {{eindboks}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Langa, Pius}} [[Kategorie:Hoofregters van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Geboortes in 1939]] [[Kategorie:Sterftes in 2013]] [[Kategorie:Alumni van die Universiteit van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Zoeloes]] 30trm9g7q10zmcru2piw1jwxnwfiw0x 0 85444 2920360 2435882 2026-07-30T20:23:28Z JMK 649 skakel, teksdetails 2920360 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas rolprent | naam = Henley-on-Klip | beeld = | regisseur = Marguelette Louw | produksieleier = | geskryf_deur = Marelize Engelbrecht | verteller = | met = Philip Nolte | musiek = | kinematografie = | redigeerder = | ateljee = | verspreider = | vrygestel = 2010 | speeltyd = | land = [[Suid-Afrika]] | taal = [[Afrikaans]] | begroting = | bruto = | voorafgegaan_deur = | opgevolg_deur = | webtuiste = | imdb_id = }} '''Henley-on-Klip''' is 'n [[Afrikaans]]e [[rolprent]] wat handel oor die [[Henley on Klip-skoolbusramp|busramp]] wat op [[28 Januarie]] [[1970]] by die dorp [[Henley-on-Klip]] in [[Gauteng]], [[Suid-Afrika]] plaasgevind het. Die film is gemaak om die gebeure in herinnering te roep.<ref>[http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/2010/02/01/B1/6/wzhenleybus.html ’n Roudiens en ‘die lewe gaan aan’] {{Webarchive|url=https://archive.is/20140304062143/http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/2010/02/01/B1/6/wzhenleybus.html |date= 4 Maart 2014 }}, [[Beeld]], 1 Februarie 2010</ref> == Genre == Dit is 'n dokumentêr oor die busramp wat die gemeenskap op 28 Januarie 1970 getref het toe 23 leerlinge van die Hoërskool Dr Malan in die ongeluk gesterf het. == Hoofrolspelers == * Philip Nolte * Heinrich Löhrke == Storielyn == [[Johan le Roux]], destyds 'n matriekseun, het die Wolraad Woltemade-toekenning ontvang vir sy heldedaad gedurende die insident en sy storie vorm die kern van die film. Die busramp is 'n vergete deel van Suid-Afrika en [[Meyerton]] se geskiedenis en baie inwoners van die omgewing het vriende of familie wat deur die ramp geraak is. Dit is juis daarom dat hierdie storie met sensitiwiteit en empatie hanteer word. Die film is 'n drama gebaseer op werklike gebeure, en fokus op vyf van die gesinne wat geraak is deur die ramp. Hierdie film sal verseker dat die gebeure van daardie dag nie vergeet word nie, en dit vertel die verhaal van 'n tragiese gebeurtenis wat 'n Afrikaanse gemeenskap in hul tyd van nood saamgesnoer het. Intense navorsing oor die busramp is gedoen en Johan le Roux se familie was baie nou betrokke by die vervaardiging van die film. Die draaiboek van die film is geskryf deur Marelize Engelbrecht, 'n professionele draaiboekskrywer en aktrise. Die regisseur was Marguelette Louw. Die fliek is deur L3 Productions vervaardig onder leiding van Heinrich Löhrke, Hannes Loock en Marguelette Louw. == Sien ook == * [[Lys van Afrikaanse rolprente]] * [[Henley-on-Klip]], die dorp == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * {{YouTube|j9xqv9pTO2k|Voorskou}} [[Kategorie:Afrikaanse rolprente]] [[Kategorie:Dokumentêre rolprente]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse rolprente]] 6pek2c04a338v1rjs9v8xczvr78zuj1 0 87115 2920510 2428511 2026-07-31T10:48:41Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2920510 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Nedersetting |amptelike_naam=Protea Glen |ander_naam= |inheemse_naam= |nedersetting_tipe=Township |bynaam= |duimdrukkerkaart=Johannesburg |duimdrukkeretiketposisie=bokant |onderafdelingtipe=[[Land]] |onderafdelingnaam={{vlag|Suid-Afrika}} |onderafdelingtipe1=[[Provinsies van Suid-Afrika|Provinsie]] |onderafdelingtipe2=Metropolitaanse Munisipaliteit |onderafdelingnaam1=[[Gauteng]] |onderafdelingnaam2=[[Stad Johannesburg Metropolitaanse Munisipaliteit|Johannesburg]] |regeringstipe= |leiertitel= |leiernaam= |stigtingstitel= |stigtingsdatum= |oppervlak_totaal_km2=13.12 |hoogtevoetnotas= |hoogte_m= |koördinaattipe= |koördinate = {{Koördinate|26|16|27|S|27|48|48|O|aansig=inlyn,titel}} |bevolking_soos_op=2011 |bevolkingnotas=<ref name=2011-sensus>[http://census2011.adrianfrith.com/place/798026078 Subplek Protea Glen] ''2011-sensus''</ref> |bevolking_totaal=75634 |bevolkingsdigtheid_km2=5760 |tydsone= [[Suid-Afrikaanse Standaardtyd|SAST]] |utcafset=+2 |poskodetipe=[[Poskode]] |poskode=Busse: 1819<br /> Strate: 1818 |skakelkode=011 |voetnotas= |webwerf= }} '''Protea Glen''' is 'n township in [[Soweto]], [[Gauteng]], wat in die 1990's gestig is.<ref>[http://www.empowermagazine.com/as-the-black-middle-class-grows-in-s-africa-so-does-need-for-better-housing/ empowermagazine.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140224201231/http://www.empowermagazine.com/as-the-black-middle-class-grows-in-s-africa-so-does-need-for-better-housing/ |date=24 Februarie 2014 }} {{en}}</ref> Die township het 75&nbsp;634 inwoners in 2011 gehad, waarvan 99,0% swartmense was.<ref name=2011-sensus/> 34,3% van Protea Glen se inwoners praat [[Zoeloe]] as hulle huistaal.<ref name=2011-sensus/> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Saadjie}} {{Voorstede van Johannesburg}} [[Kategorie:Soweto]] [[Kategorie:Voorstede van Johannesburg]] l6a661f4lxd707cb2p0jzndok1qz7x3 0 87235 2920527 2920192 2026-07-31T11:18:38Z Gaius le Roux 203341 Die bestaande artikel is uitgebrei. 2920527 wikitext text/x-wiki {{Nog besig}}{{Infobox airport | name = Lugmagbasis Hoedspruit | nativename = | image = Rear view medium shot over the right shoulder as Captain Chris Wheeler, assigned to the 52nd Fighter Wing at Spangdalem Air Base, Germany, and working as an Air Traffic Control Lias - DPLA - 95290b62e2b2e5bbae424b2a2591f118.jpeg | image-width = 230px | caption = Personeel werk in die beheertoring tydens ''ATLAS RESPONSE''. (Foto op 8 Maart 2000 deur 'n VSA- militêre fotograaf geneem) | IATA = HDS | ICAO = FAHS | type = Militêr en siviel | owner = | operator = [[Suid-Afrikaanse Lugmag]] | city-served = | location = [[Hoedspruit]], [[Limpopo]] | elevation-m = 531 | elevation-f = 1742 | coordinates ={{Koördinate|24|21|17|S|31|03|01|E|aansig=inlyn,titel}} | coordinates_type = | coordinates_region = ZA-LP | coordinates_notitle = | image_map = | image_mapsize = | image_map_alt = | image_map_caption = | pushpin_map = Limpopo | pushpin_label_position = | pushpin_label = FAHS | pushpin_map_alt = | pushpin_mapsize = | pushpin_image = | pushpin_map_caption = <center>Ligging in Limpopo</center> | website = [http://www.af.mil.za/bases/afb_hoedspruit/Default.htm www.af.mil.za] | metric-rwy = y | r1-number = 09/27 | r1-length-m = 2 115 | r1-length-f = 6 939 | r1-surface = Teer | r2-number = 18/36 | r2-length-m = 3 991 | r2-length-f = 13 094 | r2-surface = Teer | footnotes = }} '''Lugmagbasis Hoedspruit''' ([[IATA]]: '''HDS''', [[ICAO]]: '''FAHS''') is 'n basis van die [[Suid-Afrikaanse Lugmag]] en is langs die [[Krugerwildtuin]] geleë. Teen die einde van die 1990's is 'n onbenutte deel van die basis omskep in 'n burgerlike lughawe, genaamd Eastgate-lughawe. Dit het ook as 'n moontlike noodlandingsplek vir die [[VSA|Amerikaanse]] [[ruimtependeltuig]] gedien, weens sy lang aanloopbaan van byna 4&nbsp;kilometer.<ref>[http://www.globalsecurity.org/space/facility/sts-els.htm Space Shuttle Emergency Landing Sites] at globalsecurity.org</ref> == Tuiste van eenhede == * 19 Eskader, SALM - [[helikopter]]-eskader * 101 Eskader - Ligte vervoer (reserwemag) * 514 Eskader, SALM - Sekerheidsdienste * 7 Lugonderhoudseenheid - Onderhoudsondersteuning * Laeveld Lugruimtebeheersektor- Lugruimtebeheer * Lugmag Bevel-en-beheerskool (opleiding) == Leuse == Die basis se leuse is ''Pro Nostrorum Pace'' ("Vrede vir ons inwoners").<ref>[http://www.saairforce.co.za/the-airforce/bases/3/air-force-base-hoedspruit saairforce.co.za]</ref> == Geskiedenis == Die basis is op 1 Julie 1978 geopen as '''LMB Hoedspruit'''.<ref>[http://www.globalsecurity.org/military/world/rsa/hoedspruit.htm AFB Hoedspruit] at globalsecurity.org</ref> Dit is van die begin af ontwerp as 'n hoogs beskermde oorlogsbasis. As sodanig, het dit gepantserde en ondergrondse loodse, met bedekte [[vegvliegtuie]] op 24-uur-bystand naby aan die aanloopbane geplaas vir onmiddellike opstyging en reaksie. Die basis wemel van wild, omring deur die 25 km² '''Lugmagbasis Hoedspruit Wildreservaat'''. Om die aanloopbaan skoon van diere te hou was 'n reuse probleem. Dus het die basis drie [[jagluiperd]]s ingevoer om die vliegveld te patroleer, met die resultaat dat diere se lastigheid op die aanloopbaan met 90% afgeneem het. Nog 'n Suid-Afrikaanse Lugmagbasis, [[Lugmagbasis Makhado]], het sedertdien ook die konsep aanvaar. === Hoogtepunte === Hoogtepunte in die geskiedenis van Hoedspruit sluit die volgende in:<ref>{{Cite journal |last=Steenkamp |first=Ilga |date=Julie 1988 |title=Dagboek 1978 – 1988 |journal=Bastion, Maandblad van die Lugmagbasis Hoedspruit |volume=4 |issue=1 |pages=6, 7 |via=Suid-Afrikaanse Lugmag}}</ref> * Die eerste sooi vir die voorgestelde basis is op 27 Junie 1977 omgespit. * Die eerste vliegtuig het op 8 Maart 1978 op die nuwe aanloopbaan geland. * Lugmagbasis Hoedspruit is amptelik op 1 Julie 1978 geopen. === Hoedspruit word 10 jaar oud in Julie 1988 === === Onttrekking aan diens van die Mirage III en 50ste verjaarsdag van 2 Eskader op 5 Oktober 1990 === 2 Eskader het op 5 Oktober 1990 sy 50ste verjaarsdag<ref name=":0">{{Cite book |last=Crinall |first=R |title=2 Squadron 50th Anniversary Souvenir Brochure |date=1990 |pages=19 |language=en}}</ref> met ’n lugskou en statiese vertoning gevier (streng gesproke was dit op hierdie datum die 52ste verjaarsdag van die eenheid)<ref>{{Cite book |last=McLean |first=Steven |title=Squadrons of the South African Air Force and their aircraft 1920 – 2005 |date=September 2005 |publisher=Steven McLean |isbn=0-9584929-4-8 |location=Table View, Western Cape, South Africa |pages=29 |language=en}}</ref>. Vir hierdie geleentheid is Mirage IIICZ reeksnommer 800 en IIIBZ reeksnommer 816 in spesiale skemas geverf. CZ 800 het ’n kleurskema gehad wat uit swart en goud bestaan het en BZ 816 was in ’n skema wat verteenwoordigend was van die kleurskemas wat die Mirage III’s in die 1960’s gehad het. Nommer 800 het ’n sololugvertoning gelewer en is staties vertoon, nommer 816 is staties vertoon en Mirage IIICZ reeksnommer 809 is staties in ’n laesigbaarheid-kamoefleerskema vertoon.Die 2000 vliegure van ’n 2 Eskader-vlieënier is ook op 5 Oktober 1990 herdenk.<ref name=":0" /> Mirage IIICZ reeksnommer 800 is tydens ’n spesiale seremonie na ’n vliegtuigloods geneem. Altesaam 12 Mirage III’s het ’n verbyvlug in die vorm van die syfer 2 gelewer. Al die Mirage III-variante wat op daardie tydstip deur 2 Eskader bedryf is, is in die lugskou, statiese vertoning en verbyvlug verteenwoordig. 5 Oktober 1990 was ook die laaste amptelike vlug van die Mirage III in SALM-diens.<ref>{{Cite book |last=McLean |first=Steven |title=Squadrons of the South African Air Force and their aircraft 1920 - 2005 |date=September 2005 |publisher=Steven McLean |isbn=0-9584929-4-8 |location=Table View, Western Cape, South Africa |pages=41 |language=en}}</ref> ==== Verbyvlug van 12 Mirage III’s ==== ===== Die vliegtuie ry na die aanloopbaan ===== ===== Die verbyvlug ===== ===== Die vliegtuie land ná die verbyvlug ===== === Lugmagbasis Hoedspruit-infrastruktuur op 5 Oktober 1990 === === Opedag op 23 September 1995 by Hoedspruit === === Operasie Gesamentlike Taakmag Atlasreaksie Maart 2000<ref>{{Cite web|url=https://aircommando.org/operation-atlas-response/|title=Operation Atlas Response|last=Russell|first=Mike|date=29 Julie 2026|website=Air Commando Association|access-date=29 Julie 2026}}</ref> === ==== Agtergrond ==== Twee tropiese siklone, ''Colleen'' en ''Eline'' het in laat-Februarie en vroeg-Maart 2000 massiewe reënval in suidoostelike Afrika en wydverspreide oorstromings veroorsaak wat ongeveer een miljoen mense dakloos gelaat het. In Mosambiek, wat die ergste geraak is, het honderdduisende mense van hulle huise weggevlug en skuiling op hoë grond gesoek. Duitsland, Frankryk, Brittanje, Spanje, Portugal, Malawi en Nederland het gereageer en verligting gebring. Die Verenigde State van Amerika het saam met hierdie lande gewerk en het ''Joint Task Force Atlas Response'' (Gesamentlike Taakmag Atlasreaksie) op die been gebring om hulp aan die verwoeste streek te verleen. ==== Lugvaartuie gedurende Gesamentlike Taakmag Atlasreaksie gebruik ==== Die VSA het as deel van Gesamentlike Taakmag Atlasreaksie verskillende lugvaartuie gebruik. Helikopters wat in die lug herbunker kan word en MC-130P Combat Shadow-vliegtuie asook MH-53 Pave Low-helikopters, HH-60G Pave Hawk-helikopters en C-17A Globe Master III-vragvliegtuie is ingespan. Lugmagbasis Hoedspruit in Suid-Afrika is as deeurgangsbasis aangewend. Lockheed C-5 Galaxy-vragvliegtuie is gebruik om die MH-53’s, lugbemannings, instandhoudings- en ondersteuningspersoneel en toerusting te karwei. Die MH-53’s en MC-130P’s het Hoedspruit as bedryfsbasis gebruik. Die Combat Shadows het die helikopters in die lug herbunker. Die Pave Lows (Sikorsky MH-53-geveg-soek-en-redding-helikopters), Pave Hawks en Combat Shadows is ook ingespan om as verkenningsplatforms in reële tyd te dien deur digitale foto’s van die Mosambiekstreek te neem. Konvensionele C-130’s (soos C-130E 68-10935) het noodvoorraad vervoer en Keen Sage OC-130-fotoverkenningsvliegtuie het opmetings- en assesseringsfoto’s ingesamel. ==== Begin en beëindiging van Gesamentlike Taakmag Atlasreaksie ==== Goedkeuring om Hoedspruit as basis te gebruik is op 4 Maart 2000 verkry en daar kon met die reddings- en verligtingswerk begin word. Die humanitêre verligtingswerk is op 26 Maart 2000 afgehandel en die laaste lugvaartuie wat tydens Gesamentlike Taakmag Atlasreaksie gebruik is, het suidelike Afrika teen 7 April 2000 verlaat. === Hoedspruit word 21 jaar oud in 1999 === === Eenhede gebaseer by Hoedspruit === ==== 1 Eskader, Mirage F1AZ’s ==== Die Mirage F1AZ’s is permanent deur 1 Eskader bedryf, maar was eers by Waterkloof gebaseer (van 1975 tot Desember 1980) en was van Desember 1980 tot November 1997 by Hoedspruit gebaseer.<ref>{{Cite book |last=McLean |first=Steven |title=Squadrons of the South African Air Force and their aircraft 1920 – 2005 |date=September 2005 |publisher=Steven McLean |isbn=0-9584929-4-8 |location=Table View, Western Cape, South Africa |pages=26 |language=en}}</ref> ==== 2 Eskader ==== Die Mirage III’s van 2 Eskader was van Desember 1978 tot ontbinding van 2 Eskader in Desember 1990 by Hoedspruit gebaseer.<ref>{{Cite book |last=McLean |first=Steven |title=Squadrons of the South African Air Force and their aircraft 1920 – 2005 |date=September 2005 |publisher=Steven McLean |isbn=0-9584929-4-8 |location=Table View, Western Cape, South Africa |pages=44 |language=en}}</ref> ==== 31 Eskader ==== 31 Eskader was van Januarie 1982 tot Desember 1992 by Hoedspruit gebaseer.<ref>{{Cite book |last=McLean |first=Steven |title=Squadrons of the South African Air Force and their aircraft 1920 – 2005 |date=September 2005 |publisher=Steven McLean |isbn=0-9584929-4-8 |location=Table View, Western Cape, South Africa |pages=304 |language=en}}</ref> ==== 8 Eskader ==== 8 Eskader het in Januarie 1999 na Hoedspruit verhuis, maar is in Maart 1999 ontbind.<ref>{{Cite book |last=McLean |first=Steven |title=Squadrons of the South African Air Force and their aircraft 1920 – 2005 |date=September 2005 |publisher=Steven McLean |isbn=0-9584929-4-8 |location=Table View, Western Cape, South Africa |pages=112 |language=en}}</ref> ==== 19 Eskader ==== 19 Eskader is sedert Januarie 2004 by Hoedspruit gebaseer.<ref>{{Cite book |last=McLean |first=Steven |title=Squadrons of the South African Air Force and their aircraft 1920 – 2005 |date=September 2005 |publisher=Steven McLean |isbn=0-9584929-4-8 |location=Table View, Western Cape, South Africa |pages=195 |language=en}}</ref> ==== 85 Gevegvliegskool ==== 85 Gevegvliegskool was vanaf Januarie 1993 by Hoedspruit gebaseer.<ref>{{Cite book |last=McLean |first=Steven |title=Squadrons of the South African Air Force and their aircraft |date=September 2005 |publisher=Steven McLean |isbn=0-9584929-4-8 |location=Table View, Western Cape, South Africa |pages=406 |language=en}}</ref> == Eastgate-lughawe == [[lêer:Eastgate Airport.jpg|duimnael|regs|280px|'n Oop wildbesigtigingsvoertuig by die Eastgate-terminaal van die lughawe]] 'n Burgerlike lughawe, bekend as die Eastgate-lughawe, is aan die suidelike punt van die lughawe geopen in die vroeë 1990's. Die terminaal se vernaamste gebruik is vir [[toeriste]] wat privaat wildreservate in die gebied wil besoek, sowel as vir toegang tot die [[Krugerwildtuin]] via die nabygeleë Orpenhek.<ref>{{en}} [http://www.ldrt.gov.za/wp-content/Limpopo_Databank/airfreight/1/index.html Limpopo Departement van Paaie en Vervoer webwerf] {{Webarchive|url=https://archive.is/20120804135326/http://www.ldrt.gov.za/wp-content/Limpopo_Databank/airfreight/1/index.html |date= 6 Junie 2022 }}</ref> === Geskeduleerde vlugte === [[South African Express]] het voorheen daagliks van [[O.R. Tambo Internasionale Lughawe]] in [[Johannesburg]], en drie keer per week na die [[Kaapstad Internasionale Lughawe]] gevlieg, maar die redery is in 2020 ontbind.<ref>[http://www.eastgateairport.co.za/flight-information/flight-schedules/ Burgerlike vlugte na/van Eastgate-lughawe]</ref> Tans (2024) bedien die rederye [[Airlink]] en CemAir die lughawe direk vanaf Johannesburg en Kaapstad.<ref>[https://www.flyairlink.com/en/za/ Airlink se besprekingsblad]</ref><ref>[https://www.flycemair.co.za/ CemAir se besprekingsblad]</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == *[http://maps.google.com/maps?f=q&source=s_q&hl=nl&q=AFB+Hoedspruit,+Maruleng+Rural,+Zuid-Afrika&sll=-29.969806,30.949001&sspn=114.428213,270&ie=UTF8&cd=1&geocode=FZxxjP4dORTYAQ&split=0&t=k&ll=-24.358435,31.048307&spn=0.068651,0.131836&z=14&iwloc=A LMB Hoedspruit op 'n Googlekaart] {{en-vertaal|Air Force Base Hoedspruit}} {{Normdata}} [[Kategorie:Lughawens in Suid-Afrika]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse Lugmag]] npwd4mlitct6rguv9qetw59w5qo2and 2920543 2920527 2026-07-31T11:58:51Z Gaius le Roux 203341 Teks is bygevoeg. 2920543 wikitext text/x-wiki {{Nog besig}}{{Infobox airport | name = Lugmagbasis Hoedspruit | nativename = | image = Rear view medium shot over the right shoulder as Captain Chris Wheeler, assigned to the 52nd Fighter Wing at Spangdalem Air Base, Germany, and working as an Air Traffic Control Lias - DPLA - 95290b62e2b2e5bbae424b2a2591f118.jpeg | image-width = 230px | caption = Personeel werk in die beheertoring tydens ''ATLAS RESPONSE''. (Foto op 8 Maart 2000 deur 'n VSA- militêre fotograaf geneem) | IATA = HDS | ICAO = FAHS | type = Militêr en siviel | owner = | operator = [[Suid-Afrikaanse Lugmag]] | city-served = | location = [[Hoedspruit]], [[Limpopo]] | elevation-m = 531 | elevation-f = 1742 | coordinates ={{Koördinate|24|21|17|S|31|03|01|E|aansig=inlyn,titel}} | coordinates_type = | coordinates_region = ZA-LP | coordinates_notitle = | image_map = | image_mapsize = | image_map_alt = | image_map_caption = | pushpin_map = Limpopo | pushpin_label_position = | pushpin_label = FAHS | pushpin_map_alt = | pushpin_mapsize = | pushpin_image = | pushpin_map_caption = <center>Ligging in Limpopo</center> | website = [http://www.af.mil.za/bases/afb_hoedspruit/Default.htm www.af.mil.za] | metric-rwy = y | r1-number = 09/27 | r1-length-m = 2 115 | r1-length-f = 6 939 | r1-surface = Teer | r2-number = 18/36 | r2-length-m = 3 991 | r2-length-f = 13 094 | r2-surface = Teer | footnotes = }} '''Lugmagbasis Hoedspruit''' ([[IATA]]: '''HDS''', [[ICAO]]: '''FAHS''') is 'n basis van die [[Suid-Afrikaanse Lugmag]] en is langs die [[Krugerwildtuin]] geleë. Teen die einde van die 1990's is 'n onbenutte deel van die basis omskep in 'n burgerlike lughawe, genaamd Eastgate-lughawe. Dit het ook as 'n moontlike noodlandingsplek vir die [[VSA|Amerikaanse]] [[ruimtependeltuig]] gedien, weens sy lang aanloopbaan van byna 4&nbsp;kilometer.<ref>[http://www.globalsecurity.org/space/facility/sts-els.htm Space Shuttle Emergency Landing Sites] at globalsecurity.org</ref> == Tuiste van eenhede == * 19 Eskader, SALM - [[helikopter]]-eskader * 101 Eskader - Ligte vervoer (reserwemag) * 514 Eskader, SALM - Sekerheidsdienste * 7 Lugonderhoudseenheid - Onderhoudsondersteuning * Laeveld Lugruimtebeheersektor- Lugruimtebeheer * Lugmag Bevel-en-beheerskool (opleiding) == Leuse == Die basis se leuse is ''Pro Nostrorum Pace'' ("Vrede vir ons inwoners").<ref>[http://www.saairforce.co.za/the-airforce/bases/3/air-force-base-hoedspruit saairforce.co.za]</ref> == Geskiedenis == Die basis is op 1 Julie 1978 geopen as '''LMB Hoedspruit'''.<ref>[http://www.globalsecurity.org/military/world/rsa/hoedspruit.htm AFB Hoedspruit] at globalsecurity.org</ref> Dit is van die begin af ontwerp as 'n hoogs beskermde oorlogsbasis. As sodanig, het dit gepantserde en ondergrondse loodse, met bedekte [[vegvliegtuie]] op 24-uur-bystand naby aan die aanloopbane geplaas vir onmiddellike opstyging en reaksie. Die basis wemel van wild, omring deur die 25 km² '''Lugmagbasis Hoedspruit Wildreservaat'''. Om die aanloopbaan skoon van diere te hou was 'n reuse probleem. Dus het die basis drie [[jagluiperd]]s ingevoer om die vliegveld te patroleer, met die resultaat dat diere se lastigheid op die aanloopbaan met 90% afgeneem het. Nog 'n Suid-Afrikaanse Lugmagbasis, [[Lugmagbasis Makhado]], het sedertdien ook die konsep aanvaar. === Hoogtepunte === Hoogtepunte in die geskiedenis van Hoedspruit sluit die volgende in:<ref>{{Cite journal |last=Steenkamp |first=Ilga |date=Julie 1988 |title=Dagboek 1978 – 1988 |journal=Bastion, Maandblad van die Lugmagbasis Hoedspruit |volume=4 |issue=1 |pages=6, 7 |via=Suid-Afrikaanse Lugmag}}</ref> * Die eerste sooi vir die voorgestelde basis is op 27 Junie 1977 omgespit. * Die eerste vliegtuig het op 8 Maart 1978 op die nuwe aanloopbaan geland. * Lugmagbasis Hoedspruit is amptelik op 1 Julie 1978 geopen. === Hoedspruit word 10 jaar oud in Julie 1988 === === Onttrekking aan diens van die Mirage III en 50ste verjaarsdag van 2 Eskader op 5 Oktober 1990 === 2 Eskader het op 5 Oktober 1990 sy 50ste verjaarsdag<ref name=":0">{{Cite book |last=Crinall |first=R |title=2 Squadron 50th Anniversary Souvenir Brochure |date=1990 |pages=19 |language=en}}</ref> met ’n lugskou en statiese vertoning gevier (streng gesproke was dit op hierdie datum die 52ste verjaarsdag van die eenheid)<ref>{{Cite book |last=McLean |first=Steven |title=Squadrons of the South African Air Force and their aircraft 1920 – 2005 |date=September 2005 |publisher=Steven McLean |isbn=0-9584929-4-8 |location=Table View, Western Cape, South Africa |pages=29 |language=en}}</ref>. Vir hierdie geleentheid is Mirage IIICZ reeksnommer 800 en IIIBZ reeksnommer 816 in spesiale skemas geverf. CZ 800 het ’n kleurskema gehad wat uit swart en goud bestaan het en BZ 816 was in ’n skema wat verteenwoordigend was van die kleurskemas wat die Mirage III’s in die 1960’s gehad het. Nommer 800 het ’n sololugvertoning gelewer en is staties vertoon, nommer 816 is staties vertoon en Mirage IIICZ reeksnommer 809 is staties in ’n laesigbaarheid-kamoefleerskema vertoon.Die 2000 vliegure van ’n 2 Eskader-vlieënier is ook op 5 Oktober 1990 herdenk.<ref name=":0" /> Mirage IIICZ reeksnommer 800 is tydens ’n spesiale seremonie na ’n vliegtuigloods geneem. Altesaam 12 Mirage III’s het ’n verbyvlug in die vorm van die syfer 2 gelewer. Al die Mirage III-variante wat op daardie tydstip deur 2 Eskader bedryf is, is in die lugskou, statiese vertoning en verbyvlug verteenwoordig. 5 Oktober 1990 was ook die laaste amptelike vlug van die Mirage III in SALM-diens.<ref>{{Cite book |last=McLean |first=Steven |title=Squadrons of the South African Air Force and their aircraft 1920 - 2005 |date=September 2005 |publisher=Steven McLean |isbn=0-9584929-4-8 |location=Table View, Western Cape, South Africa |pages=41 |language=en}}</ref> ==== Verbyvlug van 12 Mirage III’s ==== ===== Die vliegtuie ry na die aanloopbaan ===== ===== Die verbyvlug ===== ===== Die vliegtuie land ná die verbyvlug ===== === Lugmagbasis Hoedspruit-infrastruktuur op 5 Oktober 1990 === === Opedag op 23 September 1995 by Hoedspruit === === Operasie Gesamentlike Taakmag Atlasreaksie Maart 2000<ref>{{Cite web|url=https://aircommando.org/operation-atlas-response/|title=Operation Atlas Response|last=Russell|first=Mike|date=29 Julie 2026|website=Air Commando Association|access-date=29 Julie 2026}}</ref> === ==== Agtergrond ==== Twee tropiese siklone, ''Colleen'' en ''Eline'' het in laat-Februarie en vroeg-Maart 2000 massiewe reënval in suidoostelike Afrika en wydverspreide oorstromings veroorsaak wat ongeveer een miljoen mense dakloos gelaat het. In Mosambiek, wat die ergste geraak is, het honderdduisende mense van hulle huise weggevlug en skuiling op hoë grond gesoek. Duitsland, Frankryk, Brittanje, Spanje, Portugal, Malawi en Nederland het gereageer en verligting gebring. Die Verenigde State van Amerika het saam met hierdie lande gewerk en het ''Joint Task Force Atlas Response'' (Gesamentlike Taakmag Atlasreaksie) op die been gebring om hulp aan die verwoeste streek te verleen. ==== Lugvaartuie gedurende Gesamentlike Taakmag Atlasreaksie gebruik ==== Die VSA het as deel van Gesamentlike Taakmag Atlasreaksie verskillende lugvaartuie gebruik. Helikopters wat in die lug herbunker kan word en MC-130P Combat Shadow-vliegtuie asook MH-53 Pave Low-helikopters, HH-60G Pave Hawk-helikopters en C-17A Globe Master III-vragvliegtuie is ingespan. Lugmagbasis Hoedspruit in Suid-Afrika is as deeurgangsbasis aangewend. Lockheed C-5 Galaxy-vragvliegtuie is gebruik om die MH-53’s, lugbemannings, instandhoudings- en ondersteuningspersoneel en toerusting te karwei. Die MH-53’s en MC-130P’s het Hoedspruit as bedryfsbasis gebruik. Die Combat Shadows het die helikopters in die lug herbunker. Die Pave Lows (Sikorsky MH-53-geveg-soek-en-redding-helikopters), Pave Hawks en Combat Shadows is ook ingespan om as verkenningsplatforms in reële tyd te dien deur digitale foto’s van die Mosambiekstreek te neem. Konvensionele C-130’s (soos C-130E 68-10935) het noodvoorraad vervoer en Keen Sage OC-130-fotoverkenningsvliegtuie het opmetings- en assesseringsfoto’s ingesamel. ==== Begin en beëindiging van Gesamentlike Taakmag Atlasreaksie ==== Goedkeuring om Hoedspruit as basis te gebruik is op 4 Maart 2000 verkry en daar kon met die reddings- en verligtingswerk begin word. Die humanitêre verligtingswerk is op 26 Maart 2000 afgehandel en die laaste lugvaartuie wat tydens Gesamentlike Taakmag Atlasreaksie gebruik is, het suidelike Afrika teen 7 April 2000 verlaat. === Hoedspruit word 21 jaar oud in 1999 === === Eenhede gebaseer by Hoedspruit === ==== 1 Eskader, Mirage F1AZ’s ==== Die Mirage F1AZ’s is permanent deur 1 Eskader bedryf, maar was eers by Waterkloof gebaseer (van 1975 tot Desember 1980) en was van Desember 1980 tot November 1997 by Hoedspruit gebaseer.<ref>{{Cite book |last=McLean |first=Steven |title=Squadrons of the South African Air Force and their aircraft 1920 – 2005 |date=September 2005 |publisher=Steven McLean |isbn=0-9584929-4-8 |location=Table View, Western Cape, South Africa |pages=26 |language=en}}</ref> ==== 2 Eskader ==== Die Mirage III’s van 2 Eskader was van Desember 1978 tot ontbinding van 2 Eskader in Desember 1990 by Hoedspruit gebaseer.<ref>{{Cite book |last=McLean |first=Steven |title=Squadrons of the South African Air Force and their aircraft 1920 – 2005 |date=September 2005 |publisher=Steven McLean |isbn=0-9584929-4-8 |location=Table View, Western Cape, South Africa |pages=44 |language=en}}</ref> ==== 31 Eskader ==== 31 Eskader was van Januarie 1982 tot Desember 1992 by Hoedspruit gebaseer.<ref>{{Cite book |last=McLean |first=Steven |title=Squadrons of the South African Air Force and their aircraft 1920 – 2005 |date=September 2005 |publisher=Steven McLean |isbn=0-9584929-4-8 |location=Table View, Western Cape, South Africa |pages=304 |language=en}}</ref> ==== 8 Eskader ==== 8 Eskader het in Januarie 1999 na Hoedspruit verhuis, maar is in Maart 1999 ontbind.<ref>{{Cite book |last=McLean |first=Steven |title=Squadrons of the South African Air Force and their aircraft 1920 – 2005 |date=September 2005 |publisher=Steven McLean |isbn=0-9584929-4-8 |location=Table View, Western Cape, South Africa |pages=112 |language=en}}</ref> ==== 19 Eskader ==== 19 Eskader is sedert Januarie 2004 by Hoedspruit gebaseer.<ref>{{Cite book |last=McLean |first=Steven |title=Squadrons of the South African Air Force and their aircraft 1920 – 2005 |date=September 2005 |publisher=Steven McLean |isbn=0-9584929-4-8 |location=Table View, Western Cape, South Africa |pages=195 |language=en}}</ref> ==== 85 Gevegvliegskool ==== 85 Gevegvliegskool was vanaf Januarie 1993 by Hoedspruit gebaseer.<ref>{{Cite book |last=McLean |first=Steven |title=Squadrons of the South African Air Force and their aircraft |date=September 2005 |publisher=Steven McLean |isbn=0-9584929-4-8 |location=Table View, Western Cape, South Africa |pages=406 |language=en}}</ref> ===== Die Silwer Valke ===== Die Silwer Valke het in Desember 1992 na Hoedspruit verhuis nadat die funksie van 83 Straalvliegskool na 85 Gevegvliegskool oorgeplaas is.<ref>{{Cite book |last=McLean |first=Steven |title=Squadrons of the South African Air Force and their aircraft 1920 – 2005 |date=September 2005 |publisher=Steven McLean |isbn=0-9584929-4-8 |location=Table View, Western Cape, South Africa |pages=399/400 |language=en}}</ref> ===== Die “Malgas”, bekende vliegtuig van 85 Gevegvliegskool ===== Atlas Impala Mk II reeksnommer 1063 is in 1992 vir die 25ste verjaarsdag van 85 Gevegvliegskool in ’n spesiale kleurskema geverf en het as gevolg van sy kleurskema die bynaam die “Malgas” gekry.<ref>{{Cite book |last=McLean |first=Steven |title=Squadrons of the South African Air Force and their aircraft 1920 – 2005 |date=September 2005 |publisher=Steven McLean |isbn=0-9584929-4-8 |location=Table View, Western Cape, South Africa |pages=405, 406 |language=en}}</ref> == Eastgate-lughawe == [[lêer:Eastgate Airport.jpg|duimnael|regs|280px|'n Oop wildbesigtigingsvoertuig by die Eastgate-terminaal van die lughawe]] 'n Burgerlike lughawe, bekend as die Eastgate-lughawe, is aan die suidelike punt van die lughawe geopen in die vroeë 1990's. Die terminaal se vernaamste gebruik is vir [[toeriste]] wat privaat wildreservate in die gebied wil besoek, sowel as vir toegang tot die [[Krugerwildtuin]] via die nabygeleë Orpenhek.<ref>{{en}} [http://www.ldrt.gov.za/wp-content/Limpopo_Databank/airfreight/1/index.html Limpopo Departement van Paaie en Vervoer webwerf] {{Webarchive|url=https://archive.is/20120804135326/http://www.ldrt.gov.za/wp-content/Limpopo_Databank/airfreight/1/index.html |date= 6 Junie 2022 }}</ref> === Geskeduleerde vlugte === [[South African Express]] het voorheen daagliks van [[O.R. Tambo Internasionale Lughawe]] in [[Johannesburg]], en drie keer per week na die [[Kaapstad Internasionale Lughawe]] gevlieg, maar die redery is in 2020 ontbind.<ref>[http://www.eastgateairport.co.za/flight-information/flight-schedules/ Burgerlike vlugte na/van Eastgate-lughawe]</ref> Tans (2024) bedien die rederye [[Airlink]] en CemAir die lughawe direk vanaf Johannesburg en Kaapstad.<ref>[https://www.flyairlink.com/en/za/ Airlink se besprekingsblad]</ref><ref>[https://www.flycemair.co.za/ CemAir se besprekingsblad]</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == *[http://maps.google.com/maps?f=q&source=s_q&hl=nl&q=AFB+Hoedspruit,+Maruleng+Rural,+Zuid-Afrika&sll=-29.969806,30.949001&sspn=114.428213,270&ie=UTF8&cd=1&geocode=FZxxjP4dORTYAQ&split=0&t=k&ll=-24.358435,31.048307&spn=0.068651,0.131836&z=14&iwloc=A LMB Hoedspruit op 'n Googlekaart] {{en-vertaal|Air Force Base Hoedspruit}} {{Normdata}} [[Kategorie:Lughawens in Suid-Afrika]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse Lugmag]] t7af9yy5hp9juaaovkdg9p7khjgli28 0 95747 2920361 2915203 2026-07-30T20:29:40Z JMK 649 skakel 2920361 wikitext text/x-wiki [[Lêer:KI Wikipedia.jpg|duimnael|Voorstelling van KI geskep deur KI beeldskepper.]] {{Kunsmatige intelligensie}} '''Kunsmatige intelligensie''' (KI) is die [[intelligensie]] waarmee [[masjien|masjiene]] of [[sagteware]] vorendag sou kom, in teenstelling met die intelligensie van mense of diere. Dit is 'n akademiese studieveld waarin probeer word om menslike intelligensie kunsmatig te skep. KI-navorsers en {{nowrap|-handboeke}} definieer dit as "die studie en ontwerp van intelligente agente",<ref>Poole, David; Mackworth, Alan; Goebel, Randy (1998). Computational Intelligence: A Logical Approach. New York: Oxford University Press. {{ISBN|0-19-510270-3}}.</ref> waar 'n [[intelligente agent]] 'n stelsel is wat sy omgewing waarneem en aksies neem wat sy kanse op sukses vergroot. Voorbeeldtake waarin dit gedoen word, sluit in spraakherkenning, [[rekenaarvisie]], vertaling tussen (natuurlike) tale, asook ander kartering van insette. KI-toepassings sluit in gevorderde websoekenjins (bv. [[Google-soekenjin]]), aanbevelingstelsels (gebruik deur [[YouTube]], [[Amazon.com|Amazon]] en [[Netflix]]), verstaan van menslike spraak (soos Siri en Alexa), [[selfrymotor]]s (bv. Waymo), generatiewe of kreatiewe gereedskap ([[ChatGPT]] en KI-kuns), outomatiese besluitneming, en meeding op die hoogste vlak in strategiese spelstelsels (soos [[skaak]] en [[Go]]).{{sfnp|Google|2016}} John McCarthy, wat die term in 1955 geskep het, definieer dit as "die wetenskap van die skep van intelligente masjiene".<ref>[https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0007681318301393 Andreas Kaplan; Michael Haenlein (2019) Siri, Siri in my Hand, who's the Fairest in the Land? On the Interpretations, Illustrations and Implications of Artificial Intelligence, Business Horizons, 62(1), 15-25]</ref> Meer in detail, definieer Andreas Kaplan en Michael Haenlein kunsmatige intelligensie as "die vermoë van 'n stelsel om eksterne data korrek te interpreteer, om uit hierdie data te leer en om hierdie lesse te gebruik om spesifieke doelstellings en take te bereik deur buigsame aanpassing."<ref>[https://web.archive.org/web/20181121191205/https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0007681318301393 Kaplan Andreas; Michael Haenlein (2018) Siri, Siri in my Hand, who's the Fairest in the Land? On the Interpretations, Illustrations and Implications of Artificial Intelligence, Business Horizons, 62(1)]</ref><ref>[https://www.routledge.com/Artificial-Intelligence-Business-and-Civilization-Our-Fate-Made-in-Machines/Kaplan/p/book/9781032155319 Andreas Kaplan; Artificial Intelligence, Business and Civilization - Our Fate Made in Machines, 2022, Routledge]</ref> KI-navorsing is hoogs tegnies en gespesialiseerd, en is diep in onderafdelings verdeel, wat dikwels nie met mekaar kommunikeer nie.<ref name="Fragmentation of AI">McCorduck, Pamela (2004), Machines Who Think (2nd ed.), Natick, MA: A. K. Peters, Ltd., {{ISBN|1-56881-205-1}}.</ref> In sommige gevalle kan die verdeeldheid aan sosiale en kulturele faktore toegeskryf word, soos werk wat by 'n bepaalde instelling of deur individuele navorsers gedoen word. KI-navorsing word ook deur verskeie tegniese kwessies geraak. Sekere subvelde fokus op die oplos van spesifieke probleme. Ander fokus weer op een van verskeie moontlike benaderings, of die gebruik van 'n bepaalde hulpmiddel, of ter vervulling van spesifieke toepassings. Die sentrale probleme (of doelwitte) van KI-navorsing sluit in: redenasie, kennis, beplanning, leer, [[natuurliketaalverwerking]] (kommunikasie), persepsie en die vermoë om te beweeg en voorwerpe te manipuleer.<ref>Russell, Stuart J.; Norvig, Peter (2003), [[Artificial Intelligence: A Modern Approach]] (2nd ed.), Upper Saddle River, New Jersey: Prentice Hall, {{ISBN|0-13-790395-2}}.</ref> algemene kunsmatige intelligensie word as een van die veld se langtermyn doelwitte beskou.<ref>Kurzweil, Ray (1999). The Age of Spiritual Machines. Penguin Books. {{ISBN|0-670-88217-8}}.</ref> 'n Redelik algemeen aanvaarde toets vir kunsmatige intelligensie is die [[turingtoets]], geformuleer deur die Engelse wiskundige [[Alan Turing]], een van die vaders van [[rekenaarwetenskap]]. Dit kom daarop neer dat as 'n [[rekenaar]] iemand kan mislei en laat glo dat hy 'n [[mens]] is, die rekenaar intelligent moet wees. Tegnieke soos [[neurale netwerk]]e en genetiese [[algoritme]]s toon dat die KI ook inspirasie put uit die [[biologie]]. Baie takke van wetenskap hou verband met die KI. Kunsmatige intelligensie kan dus ook gesien word as 'n brug tussen verskillende dissiplines. == Geskiedenis van KI == [[Lêer:Didrachm Phaistos obverse CdM.jpg|duimnael|[[Silwer]] didrachma van [[Kreta]] wat [[Talos]] uitbeeld, 'n antieke mitiese outomaat met kunsmatige intelligensie (ongeveer 300 vC)]] Kunsmatige wesens met intelligensie het in die oudheid as storieverteltoestelle verskyn,<ref name="AI in myth"> KI in [[mite]]s: * {{Harvtxt|McCorduck|2004|pp=4–5}} * {{Harvtxt|Russell|Norvig|2003|p=939}} </ref> en was algemeen in [[fiksie]], soos in [[Mary Shelley]] se Frankenstein of [[Karel Čapek]] se R.U.R.{{sfnp|McCorduck|2004|pp=17–25}} Hierdie karakters en hul lotgevalle het baie van dieselfde kwessies geopper wat nou in die etiek van kunsmatige intelligensie bespreek word.{{sfnp|McCorduck|2004|pp=340–400}} Kunsmatige Intelligensie, het 'n ryk geskiedenis wat oor 'n paar dekades strek. Die oorsprong van KI kan teruggevoer word na die 1950's toe navorsers die idee begin ondersoek het om masjiene te skep wat menslike intelligensie kan simuleer. In 1956 is die veld van KI amptelik gevestig met die [[Dartmouth-werkswinkel]], waar pioniers in die veld bymekaargekom het om KI-navorsing te bespreek en te bevorder.<ref>Solomonoff, R.J.The Time Scale of Artificial Intelligence; Reflections on Social Effects, Human Systems Management, Vol 5 1985, bl 149-153</ref><ref>Moor, J., The Dartmouth College Artificial Intelligence Conference: The Next Fifty years, AI Magazine, Vol 27, No., 4, bl. 87-9, 2006</ref><ref name="auto"> Kline, Ronald R., Cybernetics, Automata Studies and the Dartmouth Conference on Artificial Intelligence, IEEE Annals of the History of Computing, Oktober–Desember, 2011, IEEE Computer Society</ref> Gedurende die vroeë jare het KI gefokus op simboliese of reëlgebaseerde benaderings, waar rekenaars met eksplisiete reëls en kennis geprogrammeer is om spesifieke take uit te voer. Vooruitgang was egter stadig, en KI het beduidende uitdagings in die gesig gestaar om komplekse werklike probleme te hanteer. In die 1980's het 'n nuwe benadering genaamd [[masjienleer]] ontstaan, wat daarop gemik was om rekenaars in staat te stel om uit data te leer en hul werkverrigting te verbeter sonder om uitdruklik geprogrammeer te word. Hierdie benadering het momentum gekry en gelei tot vooruitgang op gebiede soos patroonherkenning, natuurlike taalverwerking en rekenaarvisie. In die laat 1990's en vroeë 2000's het KI 'n herlewing van belangstelling en deurbrake gesien, grootliks as gevolg van die beskikbaarheid van groot datastelle en vooruitgang in rekenaarvermoë. [[Diepleer]], 'n subveld van masjienleer wat op kunsmatige [[neurale netwerk]]e fokus, het prominensie verwerf en merkwaardige sukses behaal in take soos beeld- en spraakherkenning. In onlangse jare het KI aansienlike vordering gemaak in verskeie domeine. Dit is toegepas op gebiede soos gesondheidsorg, finansies, vervoer en kliëntediens, wat nywerhede rewolusie en doeltreffendheid verbeter. KI-aangedrewe tegnologieë, soos virtuele assistente en outonome voertuie, het meer algemeen in die daaglikse lewens geword. == Turingtoets == {{Hoofartikel|Turingtoets}} Die Turingtoets beteken dat as 'n rekenaar iemand kan mislei en laat glo dat hy 'n mens is, die rekenaar intelligent moet wees. Vir so 'n toets moet die omstandighede sodanig gemaak word dat die proefpersoon nie kan sien met wie hy praat nie, byvoorbeeld deur met iemand in 'n ander vertrek via 'n toetsbord en netwerk te gesels. Volgens die John McCarthy-definisie van 1955 is dit "toelaat dat 'n masjien so optree dat ons intelligente gedrag sou noem as iemand sou optree" in sy "''Proposal for the Dartmouth Summer Research Project On Artificial Intelligence''" (1955), waarin die term kunsmatige intelligensie die eerste keer verskyn. === Die Chinese kamerargument === {{Hoofartikel|Chinese kamerargument}} Om 'n voorstelling te kan maak dat dit nie nodig is om 'n opdrag inhoudelik te begryp nie en tog so 'n taak wesenlik te kan uitvoer word deur [[John Searle]] en sy Chinese kamerdenkeksperiment voorgestel. Volgens die eksperiment moet jy jou voorstel dat jy in 'n afgeslote kamer is en dat jy volgens 'n formele instruksieprogram 'n uitset moet genereer aan die hand van 'n inset. Die feit dat jy nie die insette hiervoor hoef te verstaan nie, word bewys deur die feit dat hierdie insette en uitsette in die vorm van [[Chinese karakter]]s plaasvind, sonder dat jy enige kennis van [[Chinees]] het. Die feit dat die uitset danksy die program nog steeds korrek is, word aangetoon deur die feit dat die Chinese sprekers die inhoud betekenisvol vind. In die eksperiment word vrae wat in Chinees geskryf is, aangebied vir insette. Die antwoorde wat verkry word deur die instruksies blindelings te volg, is so goed dat die onderwerp nie besef dat die antwoorde wat gegee word gegenereer is deur iemand wat glad nie Chinees verstaan nie. Searle wil bewys dat dit nie intelligensie is nie: jy verstaan self niks van die uitset nie. Volgens Searle kan 'n rekenaar dus die turingstoets slaag, maar dit kan nog steeds nie intelligent wees nie. 'n Voor die hand liggende teenargument is dat dit in hierdie voorbeeld byna sielkundig onvermydelik is dat jy jouself identifiseer met die 'persoon' in die kamer wat nie Chinees verstaan nie, maar dat dit verkeerd is, getuig deur die feit dat die totale stelsel (die kamer plus inhoud, uitvoerende persoon plus program), wel Chinees verstaan. == Doelwitte == Die algemene probleem om intelligensie te simuleer (of te skep) is in subprobleme opgedeel. Dit bestaan uit spesifieke eienskappe of vermoëns wat navorsers verwag dat 'n intelligente stelsel moet vertoon. Die eienskappe wat hieronder beskryf word, het die meeste aandag gekry en dek die omvang van KI-navorsing.{{efn|name="Problems of AI"|This list of intelligent traits is based on the topics covered by the major AI textbooks, including: {{Harvtxt|Russell|Norvig|2021}}, {{Harvtxt|Luger|Stubblefield|2004}}, {{Harvtxt|Poole|Mackworth|Goebel|1998}} and {{Harvtxt|Nilsson|1998}}}} === Redenering, probleemoplossing === Vroeë navorsers het algoritmes ontwikkel wat stap-vir-stap redenasies nageboots het wat mense gebruik wanneer hulle raaisels oplos of logiese afleidings maak.<ref> Problem solving, puzzle solving, game playing and deduction: * {{Harvtxt|Russell|Norvig|2021|loc=chpt. 3–5}} * {{Harvtxt|Russell|Norvig|2021|loc=chpt. 6}} ([[constraint satisfaction]]) * {{Harvtxt|Poole|Mackworth|Goebel|1998|loc=chpt. 2,3,7,9}} * {{Harvtxt|Luger|Stubblefield|2004|loc=chpt. 3,4,6,8}} * {{Harvtxt|Nilsson|1998|loc=chpt. 7–12}} </ref> Teen die laat 1980's en 1990's is metodes ontwikkel vir die hantering van [[onsekerheid|onseker]] of onvolledige inligting, deur konsepte uit [[waarskynlikheid]] en [[ekonomie]] te gebruik.<ref>Uncertain reasoning: * {{Harvtxt|Russell|Norvig|2021|loc=chpt. 12–18}} * {{Harvtxt|Poole|Mackworth|Goebel|1998|pp=345–395}} * {{Harvtxt|Luger|Stubblefield|2004|pp=333–381}} * {{Harvtxt|Nilsson|1998|loc=chpt. 7–12}} </ref> Baie van hierdie algoritmes is onvoldoende om groot redenasieprobleme op te los omdat hulle 'n "kombinatoriese ontploffing" ervaar: hulle het eksponensieel stadiger geword namate die probleme groter geword het.<ref name="Intractability">Intractability and efficiency and the combinatorial explosion: {{Harvtxt|Russell|Norvig|2021|pp=21}}</ref> Selfs mense gebruik selde die stap-vir-stap afleiding wat vroeë KI-navorsing kon modelleer. Hulle los die meeste van hul probleme op deur vinnige, intuïtiewe oordeel te gebruik.<ref name="Psychological evidence of sub-symbolic reasoning"> Psychological evidence of the prevalence sub-symbolic reasoning and knowledge: * {{Harvtxt|Kahneman|2011}} * {{Harvtxt|Dreyfus|Dreyfus|1986}} * {{Harvtxt|Wason|Shapiro|1966}} * {{Harvtxt|Kahneman|Slovic|Tversky|1982}}</ref> Akkurate en doeltreffende redenering is 'n onopgeloste probleem. === Kennisvoorstelling === [[Lêer:General Formal Ontology.svg|duimnael|'n Ontologie verteenwoordig kennis as 'n stel konsepte binne 'n domein en die verwantskappe tussen daardie konsepte.]] [[Kennisvoorstelling en redenering|Kennisvoorstelling]] en [[kennis ingenieurswese]]<ref>Kennisvoorstelling en kennis ingenieurswese: * {{Harvtxt|Russell|Norvig|2021|loc=chpt. 10}} * {{Harvtxt|Poole|Mackworth|Goebel|1998|pp=23–46, 69–81, 169–233, 235–277, 281–298, 319–345}} * {{Harvtxt|Luger|Stubblefield|2004|pp=227–243}}, * {{Harvtxt|Nilsson|1998|loc=chpt. 17.1–17.4, 18}}</ref> laat KI-programme toe om vrae intelligent te beantwoord en afleidings te maak oor werklike feite. Formele kennisvoorstellings word gebruik in inhoudgebaseerde indeksering en herwinning,{{sfnp|Smoliar|Zhang|1994}} toneel interpretasie,{{sfnp|Neumann|Möller|2008}} kliniese besluitondersteuning,{{sfnp|Kuperman|Reichley|Bailey|2006}} kennisontdekking (ontginning van "interessante" en uitvoerbare afleidings van groot databasisse),{{sfnp|McGarry|2005}} en ander areas.{{sfnp|Bertini|Del Bimbo|Torniai|2006}} === Beplanning en besluitneming === 'n “Agent” is enigiets wat in die wêreld waarneem en aksies in die wêreld neem. 'n [[rasionele agent]] het doelwitte of voorkeure en neem aksies om dit te laat gebeur.{{efn| ""Rasionele agent" is 'n algemene term wat in [[ekonomie]], [[filosofie]] en teoretiese kunsmatige intelligensie gebruik word. Dit kan verwys na enigiets wat sy gedrag rig om doelwitte te bereik, soos 'n persoon, 'n dier, 'n korporasie, 'n nasie, of, in die geval van KI, 'n rekenaarprogram. }}{{sfnp|Russell|Norvig|2021|p=528}} In [[outomatiese beplanning en skedulering|outomatiese beplanning]] het die agent 'n spesifieke doelwit.<ref>Automated planning:* {{Harvtxt|Russell|Norvig|2021|loc=chpt. 11}}</ref> In [[outomatiese besluitneming]] het die agent voorkeure – daar is sekere situasies waarin hy verkies om te wees, en sommige situasies wat hy probeer vermy. Die besluitnemingsagent ken 'n nommer aan elke situasie toe (genoem die "[[nut (ekonomie)|nut]]") wat meet hoeveel die agent dit verkies. Vir elke moontlike aksie kan dit die "verwagte nut" bereken: die nut van alle moontlike uitkomste van die aksie, geweeg deur die waarskynlikheid dat die uitkoms sal plaasvind. Dit kan dan die aksie kies met die maksimum verwagte nut.<ref>Automated decision making, Decision theory: * {{Harvtxt|Russell|Norvig|2021|loc=chpt. 16–18}}</ref> === Leer === [[Masjienleer]] is die studie van programme wat hul prestasie op 'n gegewe taak outomaties kan verbeter.<ref name ="machine learning">[[Masjienleer|leer]]: * {{Harvtxt|Russell|Norvig|2021|loc=chpt. 19–22}} * {{Harvtxt|Poole|Mackworth|Goebel|1998|pp=397–438}} * {{Harvtxt|Luger|Stubblefield|2004|pp=385–542}} * {{Harvtxt|Nilsson|1998|loc=chpt. 3.3, 10.3, 17.5, 20}} </ref> Dit was van die begin af deel van KI.{{efn |[[Alan Turing]] het die sentraliteit van leer reeds in 1950 in sy klassieke artikel "[[Computing Machinery and Intelligence]]" bespreek.{{sfnp|Turing|1950}} In 1956, by die oorspronklike [[Dartmouth-werkswinkel|Dartmouth KI-somerkonferensie]], het Ray Solomonoff 'n verslag geskryf oor sonder toesig probabilistiese masjienleer: "An Inductive Inference Machine".{{sfnp|Solomonoff|1956}} }} === Natuurliketaalverwerking === {{Hoofartikel|Natuurliketaalverwerking}} [[Natuurliketaalverwerking]]<ref> [[Natuurliketaalverwerking]]: * {{Harvtxt|Russell|Norvig|2021|loc=chpt. 23–24}} * {{Harvtxt|Poole|Mackworth|Goebel|1998|pp=91–104}} * {{Harvtxt|Luger|Stubblefield|2004|pp=591–632}} </ref> laat programme toe om te lees, skryf en kommunikeer in menslike tale soos [[Engels]]. Spesifieke probleme sluit in [[spraakherkenning]], [[spraaksintese]], [[masjienvertaling]], [[inligtingonttrekking]], [[inligtingherwinning]] en [[vraagbeantwoording]].<ref>Subprobleme van [[Natuurliketaalverwerking]]: * {{Harvtxt|Russell|Norvig|2021|pp=849–850}} </ref> Vroeë werk, gebaseer op [[Noam Chomsky]] se [[generatiewe grammatika]] en [[semantiese netwerk]]e, het gesukkel met [[woord-sin ondubbelsinningheid]]{{efn|See {{section link|AI winter|Machine translation and the ALPAC report of 1966 }}}} tensy beperk tot klein domeine genaamd "mikro-wêrelde" (as gevolg van die gesonde verstand kennis probleem).<ref name="Breadth of commonsense knowledge" /> === Persepsie === [[Lêer:Ääretuvastuse näide.png|duimnael|upright=1.5|Kenmerkbespeuring (uitgebeeld: [[randbespeuring]]) help KI om insiggewende abstrakte strukture uit rou data saam te stel.]] [[Masjienpersepsie]] is die vermoë om insette van sensors (soos kameras, mikrofone, draadlose seine, aktiewe [[lidar]], sonar, radar en [[tasbare sensor]]s) te gebruik om aspekte van die wêreld af te lei. [[Rekenaarvisie]] is die vermoë om visuele insette te analiseer.<ref> [[Rekenaarvisie]]: * {{Harvtxt|Russell|Norvig|2021|loc=chpt. 25}} * {{Harvtxt|Nilsson|1998|loc=chpt. 6}} </ref> Die veld sluit in [[spraakherkenning]],{{sfnp|Russell|Norvig|2021|pp=849–850}} [[beeld klassifikasie]],{{sfnp|Russell|Norvig|2021|pp=895–899}} [[gesigherkenningstelsel|gesigherkenning]], [[voorwerpherkenning]],{{sfnp|Russell|Norvig|2021|pp=899–901}} em [[robotiese waarneming|robotiese persepsie]].{{sfnp|Russell|Norvig|2021|pp=931–938}} === Robotika === [[Robotika]] gebruik KI.<ref name="Robotics">[[Robotika]]: * {{Harvtxt|Russell|Norvig|2021|loc=chpt. 26}} </ref> === Sosiale intelligensie === [[Lêer:Kismet robot at MIT Museum.jpg|duimnael|Kismet, 'n robot met rudimentêre sosiale vaardighede{{sfnp|MIT AIL|2014}}]] Affektiewe berekening is 'n interdissiplinêre sambreel wat stelsels bevat wat menslike gevoel, emosie en bui herken, interpreteer, verwerk of simuleer.<ref> [[Affective computing]]: * {{Harvtxt|Thro|1993}} * {{Harvtxt|Edelson|1991}} * {{Harvtxt|Tao|Tan|2005}} * {{Harvtxt|Scassellati|2002}} </ref> Sommige [[virtuele assistent]]e is byvoorbeeld geprogrammeer om meer gesellig te praat of selfs om humoristies te babbel; dit laat hulle meer sensitief lyk vir die emosionele dinamika van menslike interaksie, of om andersins [[mens-rekenaarinteraksie]] te fasiliteer. Dit is egter geneig om naïewe gebruikers 'n onrealistiese opvatting te gee van hoe intelligent bestaande rekenaaragente eintlik is.{{sfnp|Waddell|2018}} === Algemene intelligensie === 'n Masjien met [[kunsmatige algemene intelligensie]] moet 'n wye verskeidenheid probleme kan oplos met breedte en veelsydigheid soortgelyk aan menslike intelligensie.<ref name = "AGI" > [[Kunsmatige algemene intelligensie]]: * {{Harvtxt|Russell|Norvig|2021|pp=32–33, 1020–1021}} Proposal for the modern version: * {{Harvtxt|Pennachin|Goertzel|2007}} Warnings of overspecialization in AI from leading researchers: * {{Harvtxt|Nilsson|1995}} * {{Harvtxt|McCarthy|2007}} * {{Harvtxt|Beal|Winston|2009}} </ref> == Gevolge vir die klimaat == Kunsmatige intelligensie vereis baie elektriese energie. Daar word geraam dat dit teen 2027 soveel energie as 'n land as Nederland gaan eis. Dit kan die klimaatprobleme baie vererger. <ref>{{cite web|url=https://nos.nl/artikel/2493605-ai-slurpt-energie-kan-over-vier-jaar-net-zoveel-stroom-als-nederland-gebruiken|publisher=NOS|title=AI slurpt energie}}</ref> ==Verskil tussen kunsmatige intelligensie en menslike intelligensie== Kunsmatige intelligensie word dikwels gemeet aan individuele menslike prestasie, soos die vermoë om tekste te skryf, eksamens te slaag of diagnoses te maak. Hierdie vergelyking is egter beperk, aangesien menslike intelligensie nie hoofsaaklik individueel funksioneer nie, maar sosiaal, liggaamlik en kollektief. Navorsing toon dat menslike kennis en insig ontstaan uit samewerking, gedeelde taal, kultuur en leerprosesse oor geslagte heen. Mense dink en leer binne sosiale netwerke en instellings, en hul intelligensie is diep gewortel in fisiese ervaring, emosie en interaksie met ander. KI-stelsels, daarenteen, verwerk inligting in isolasie op grond van statistiese patrone in data. Hulle beskik nie oor bewussyn, bedoeling, sosiale begrip of morele oordeel nie, en het geen toegang tot direkte lewenservaring nie. Verder is KI se opleiding gebaseer op beperkte en dikwels kultureel eensydige databronne, wat nie die volle diversiteit van menslike kennis weerspieël nie. Alhoewel KI nuttige instrumente kan wees, bly dit afhanklik van menslike insette en beheer. Die vergelyking tussen KI en menslike intelligensie is daarom ’n kategorie-fout, aangesien menslike intelligensie fundamenteel kollektief, beliggaam en kultureel ingebed is, terwyl KI hoofsaaklik tegnies en afgeleë funksioneer.<ref>Rodger, Jennifer, & Louro, Celeste Rodriguez, (6 Februarie 2026). Why comparisons between AI and human intelligence miss the point. ''The Conversation''. https://theconversation.com/why-comparisons-between-ai-and-human-intelligence-miss-the-point-274621 Besoek 7 Februarie 2026.</ref> == Sien ook == {{Div col}} * [[Auto-GPT]] * [[Breaking Rust]] * [[Diepfop]] * [[Diella (KI-stelsel)]] * [[ChatGPT]] * [[Groq]] * [[Globale Vennootskap oor Kunsmatige Intelligensie]] * [[Hallusinasie (kunsmatige intelligensie)]] * [[Kwantumberekening]] * [[Kunsmatige algemene intelligensie]] * [[Kunsmatige intelligensie en joernalistiek]] * [[Kunsmatige Intelligensie- Koue Oorlog]] * [[KI-slop|Kunsmatige intelligensie-slop]] * [[Kunsmatige-intelligensie-veiligheid]] * [[LaMDA]] * ''[[Magnifica Humanitas]]'' * [[Matt Deitke]] * [[Matthew Gallagher]] * [[Moltbook]] * [[MoltCourt]] * [[OpenClaw]] * [[Xania Monet]] * [[P(doom)]] * [[Tilly Norwood]] * [[The Stargate Project]] * [[Seedance 2.0]] * ''[[Something Big Is Happening]]'' * [[Versterkingleer uit menslike terugvoer]] {{Div col end}} == Notas == {{Notas}} == Verwysings == {{Verwysings|2|verwysings= <ref name="Breadth of commonsense knowledge"> Breadth of commonsense knowledge: * {{Harvtxt|Lenat|Guha|1989|loc=Introduction}} * {{Harvtxt|Crevier|1993|pp=113–114}}, * {{Harvtxt|Moravec|1988|p=13}}, * {{Harvtxt|Russell|Norvig|2021|pp=241, 385, 982}} ([[qualification problem]]) </ref> }} == Bronnelys == * DH Author, ‘Why Are There Still So Many Jobs? The History and Future of Workplace Automation’ (2015) 29(3) Journal of Economic Perspectives 3. * Boden, Margaret, ''Mind As Machine'', [[Oxford University Press]], 2006. * Cukier, Kenneth, "Ready for Robots? How to Think about the Future of AI", ''Foreign Affairs'', vol. 98, no. 4 (July/August 2019), pp.&nbsp;192–98. * Domingos, Pedro, "Our Digital Doubles: AI will serve our species, not control it", ''Scientific American'', vol. 319, no. 3 (September 2018), bl.&nbsp;88–93. * Gopnik, Alison, "Making AI More Human: Artificial intelligence has staged a revival by starting to incorporate what we know about how children learn", ''Scientific American'', vol. 316, no. 6 (Junie 2017), bl.&nbsp;60–65. * Johnston, John (2008) ''The Allure of Machinic Life: Cybernetics, Artificial Life, and the New AI'', MIT Press. * Koch, Christof, "Proust among the Machines", ''Scientific American'', vol. 321, no. 6 (Desember 2019), bl. 46–49. * Marcus, Gary, "Am I Human?: Researchers need new ways to distinguish artificial intelligence from the natural kind", ''Scientific American'', vol. 316, no. 3 (Maart 2017), bl.&nbsp;58–63. * E McGaughey, 'Will Robots Automate Your Job Away? Full Employment, Basic Income, and Economic Democracy' (2018) [https://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=3044448 SSRN, part 2(3)]. * George Musser, "Artificial Imagination: How machines could learn creativity and common sense, among other human qualities", ''Scientific American'', vol. 320, no. 5 (May 2019), pp.&nbsp;58–63. * Myers, Courtney Boyd ed. (2009). [https://www.forbes.com/2009/06/22/singularity-robots-computers-opinions-contributors-artificial-intelligence-09_land.html "The AI Report"]. ''Forbes'' June 2009 * {{cite book |last=Raphael |first=Bertram |year=1976 |title=The Thinking Computer |publisher=W.H.Freeman and Company |isbn=978-0-7167-0723-3 |url=https://archive.org/details/thinkingcomputer00raph }} * Scharre, Paul, "Killer Apps: The Real Dangers of an AI Arms Race", ''Foreign Affairs'', vol. 98, no. 3 (Mei/Junie 2019), bl.&nbsp;135–44. * {{cite journal | last1 = Serenko | first1 = Alexander | year = 2010 | title = The development of an AI journal ranking based on the revealed preference approach | url = http://www.aserenko.com/papers/JOI_Serenko_AI_Journal_Ranking_Published.pdf | journal = Journal of Informetrics | volume = 4 | issue = 4| pages = 447–459 | doi = 10.1016/j.joi.2010.04.001}} * {{cite journal | last1 = Serenko | first1 = Alexander | author2=Michael Dohan | year = 2011 | title = Comparing the expert survey and citation impact journal ranking methods: Example from the field of Artificial Intelligence | url = http://www.aserenko.com/papers/JOI_AI_Journal_Ranking_Serenko.pdf | journal = Journal of Informetrics | volume = 5 | issue = 4| pages = 629–649 | doi = 10.1016/j.joi.2011.06.002}} * Sun, R. & Bookman, L. (eds.), ''Computational Architectures: Integrating Neural and Symbolic Processes''. Kluwer Academic Publishers, Needham, MA. 1994. * {{cite web |url=http://www.technologyreview.com/news/533686/2014-in-computing-breakthroughs-in-artificial-intelligence/ |title=2014 in Computing: Breakthroughs in Artificial Intelligence |author=Tom Simonite |date=29 December 2014 |work=MIT Technology Review |accessdate= }} * Tooze, Adam, "Democracy and Its Discontents", ''The New York Review of Books'', vol. LXVI, no. 10 (6 Junie 2019), bl.&nbsp;52–53, 56–57. == Eksterne skakels == * {{Commonskat-inlyn|Artificial intelligence}} * [https://www.youtube.com/watch?v=zRcqRme755I&embeds_referring_euri=https%3A%2F%2Fwww.litnet.co.za%2F&feature=emb_imp_woyt [[YouTube]] video waar [[Koos Kombuis]] lees oor KI en hy besin oor 'n [[Raka]] vir ons tyd.] {{Time-persone van die jaar|state=autocollapse}} {{Normdata}} [[Kategorie:Kunsmatige intelligensie| ]] [[Kategorie:Formele wetenskappe]] aowxgv787uvd173ibdtkucsyyo6sms4 2920362 2920361 2026-07-30T20:33:41Z JMK 649 vertaal 2920362 wikitext text/x-wiki [[Lêer:KI Wikipedia.jpg|duimnael|Voorstelling van KI geskep deur KI beeldskepper.]] {{Kunsmatige intelligensie}} '''Kunsmatige intelligensie''' (KI) is die [[intelligensie]] waarmee [[masjien|masjiene]] of [[sagteware]] vorendag sou kom, in teenstelling met die intelligensie van mense of diere. Dit is 'n akademiese studieveld waarin probeer word om menslike intelligensie kunsmatig te skep. KI-navorsers en {{nowrap|-handboeke}} definieer dit as "die studie en ontwerp van intelligente agente",<ref>Poole, David; Mackworth, Alan; Goebel, Randy (1998). Computational Intelligence: A Logical Approach. New York: Oxford University Press. {{ISBN|0-19-510270-3}}.</ref> waar 'n [[intelligente agent]] 'n stelsel is wat sy omgewing waarneem en aksies neem wat sy kanse op sukses vergroot. Voorbeeldtake waarin dit gedoen word, sluit in spraakherkenning, [[rekenaarvisie]], vertaling tussen (natuurlike) tale, asook ander kartering van insette. KI-toepassings sluit in gevorderde websoekenjins (bv. [[Google-soekenjin]]), aanbevelingstelsels (gebruik deur [[YouTube]], [[Amazon.com|Amazon]] en [[Netflix]]), verstaan van menslike spraak (soos Siri en Alexa), [[selfrymotor]]s (bv. Waymo), generatiewe of kreatiewe gereedskap ([[ChatGPT]] en KI-kuns), outomatiese besluitneming, en meeding op die hoogste vlak in strategiese spelstelsels (soos [[skaak]] en [[Go]]).{{sfnp|Google|2016}} John McCarthy, wat die term in 1955 geskep het, definieer dit as "die wetenskap van die skep van intelligente masjiene".<ref>[https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0007681318301393 Andreas Kaplan; Michael Haenlein (2019) Siri, Siri in my Hand, who's the Fairest in the Land? On the Interpretations, Illustrations and Implications of Artificial Intelligence, Business Horizons, 62(1), 15-25]</ref> Meer in detail, definieer Andreas Kaplan en Michael Haenlein kunsmatige intelligensie as "die vermoë van 'n stelsel om eksterne data korrek te interpreteer, om uit hierdie data te leer en om hierdie lesse te gebruik om spesifieke doelstellings en take te bereik deur buigsame aanpassing."<ref>[https://web.archive.org/web/20181121191205/https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0007681318301393 Kaplan Andreas; Michael Haenlein (2018) Siri, Siri in my Hand, who's the Fairest in the Land? On the Interpretations, Illustrations and Implications of Artificial Intelligence, Business Horizons, 62(1)]</ref><ref>[https://www.routledge.com/Artificial-Intelligence-Business-and-Civilization-Our-Fate-Made-in-Machines/Kaplan/p/book/9781032155319 Andreas Kaplan; Artificial Intelligence, Business and Civilization - Our Fate Made in Machines, 2022, Routledge]</ref> KI-navorsing is hoogs tegnies en gespesialiseerd, en is diep in onderafdelings verdeel, wat dikwels nie met mekaar kommunikeer nie.<ref name="Fragmentation of AI">McCorduck, Pamela (2004), Machines Who Think (2nd ed.), Natick, MA: A. K. Peters, Ltd., {{ISBN|1-56881-205-1}}.</ref> In sommige gevalle kan die verdeeldheid aan sosiale en kulturele faktore toegeskryf word, soos werk wat by 'n bepaalde instelling of deur individuele navorsers gedoen word. KI-navorsing word ook deur verskeie tegniese kwessies geraak. Sekere subvelde fokus op die oplos van spesifieke probleme. Ander fokus weer op een van verskeie moontlike benaderings, of die gebruik van 'n bepaalde hulpmiddel, of ter vervulling van spesifieke toepassings. Die sentrale probleme (of doelwitte) van KI-navorsing sluit in: redenasie, kennis, beplanning, leer, [[natuurliketaalverwerking]] (kommunikasie), persepsie en die vermoë om te beweeg en voorwerpe te manipuleer.<ref>Russell, Stuart J.; Norvig, Peter (2003), [[Artificial Intelligence: A Modern Approach]] (2nd ed.), Upper Saddle River, New Jersey: Prentice Hall, {{ISBN|0-13-790395-2}}.</ref> algemene kunsmatige intelligensie word as een van die veld se langtermyn doelwitte beskou.<ref>Kurzweil, Ray (1999). The Age of Spiritual Machines. Penguin Books. {{ISBN|0-670-88217-8}}.</ref> 'n Redelik algemeen aanvaarde toets vir kunsmatige intelligensie is die [[turingtoets]], geformuleer deur die Engelse wiskundige [[Alan Turing]], een van die vaders van [[rekenaarwetenskap]]. Dit kom daarop neer dat as 'n [[rekenaar]] iemand kan mislei en laat glo dat hy 'n [[mens]] is, die rekenaar intelligent moet wees. Tegnieke soos [[neurale netwerk]]e en genetiese [[algoritme]]s toon dat die KI ook inspirasie put uit die [[biologie]]. Baie takke van wetenskap hou verband met die KI. Kunsmatige intelligensie kan dus ook gesien word as 'n brug tussen verskillende dissiplines. == Geskiedenis van KI == [[Lêer:Didrachm Phaistos obverse CdM.jpg|duimnael|[[Silwer]] didrachma van [[Kreta]] wat [[Talos]] uitbeeld, 'n antieke mitiese outomaat met kunsmatige intelligensie (ongeveer 300 vC)]] Kunsmatige wesens met intelligensie het in die oudheid as storieverteltoestelle verskyn,<ref name="AI in myth"> KI in [[mite]]s: * {{Harvtxt|McCorduck|2004|pp=4–5}} * {{Harvtxt|Russell|Norvig|2003|p=939}} </ref> en was algemeen in [[fiksie]], soos in [[Mary Shelley]] se Frankenstein of [[Karel Čapek]] se R.U.R.{{sfnp|McCorduck|2004|pp=17–25}} Hierdie karakters en hul lotgevalle het baie van dieselfde kwessies geopper wat nou in die etiek van kunsmatige intelligensie bespreek word.{{sfnp|McCorduck|2004|pp=340–400}} Kunsmatige Intelligensie, het 'n ryk geskiedenis wat oor 'n paar dekades strek. Die oorsprong van KI kan teruggevoer word na die 1950's toe navorsers die idee begin ondersoek het om masjiene te skep wat menslike intelligensie kan simuleer. In 1956 is die veld van KI amptelik gevestig met die [[Dartmouth-werkswinkel]], waar pioniers in die veld bymekaargekom het om KI-navorsing te bespreek en te bevorder.<ref>Solomonoff, R.J.The Time Scale of Artificial Intelligence; Reflections on Social Effects, Human Systems Management, Vol 5 1985, bl 149-153</ref><ref>Moor, J., The Dartmouth College Artificial Intelligence Conference: The Next Fifty years, AI Magazine, Vol 27, No., 4, bl. 87-9, 2006</ref><ref name="auto"> Kline, Ronald R., Cybernetics, Automata Studies and the Dartmouth Conference on Artificial Intelligence, IEEE Annals of the History of Computing, Oktober–Desember, 2011, IEEE Computer Society</ref> Gedurende die vroeë jare het KI gefokus op simboliese of reëlgebaseerde benaderings, waar rekenaars met eksplisiete reëls en kennis geprogrammeer is om spesifieke take uit te voer. Vooruitgang was egter stadig, en KI het beduidende uitdagings in die gesig gestaar om komplekse werklike probleme te hanteer. In die 1980's het 'n nuwe benadering genaamd [[masjienleer]] ontstaan, wat daarop gemik was om rekenaars in staat te stel om uit data te leer en hul werkverrigting te verbeter sonder om uitdruklik geprogrammeer te word. Hierdie benadering het momentum gekry en gelei tot vooruitgang op gebiede soos patroonherkenning, natuurlike taalverwerking en rekenaarvisie. In die laat 1990's en vroeë 2000's het KI 'n herlewing van belangstelling en deurbrake gesien, grootliks as gevolg van die beskikbaarheid van groot datastelle en vooruitgang in rekenaarvermoë. [[Diepleer]], 'n subveld van masjienleer wat op kunsmatige [[neurale netwerk]]e fokus, het prominensie verwerf en merkwaardige sukses behaal in take soos beeld- en spraakherkenning. In onlangse jare het KI aansienlike vordering gemaak in verskeie domeine. Dit is toegepas op gebiede soos gesondheidsorg, finansies, vervoer en kliëntediens, wat nywerhede rewolusie en doeltreffendheid verbeter. KI-aangedrewe tegnologieë, soos virtuele assistente en outonome voertuie, het meer algemeen in die daaglikse lewens geword. == Turingtoets == {{Hoofartikel|Turingtoets}} Die Turingtoets beteken dat as 'n rekenaar iemand kan mislei en laat glo dat hy 'n mens is, die rekenaar intelligent moet wees. Vir so 'n toets moet die omstandighede sodanig gemaak word dat die proefpersoon nie kan sien met wie hy praat nie, byvoorbeeld deur met iemand in 'n ander vertrek via 'n toetsbord en netwerk te gesels. Volgens die John McCarthy-definisie van 1955 is dit "toelaat dat 'n masjien so optree dat ons intelligente gedrag sou noem as iemand sou optree" in sy "''Proposal for the Dartmouth Summer Research Project On Artificial Intelligence''" (1955), waarin die term kunsmatige intelligensie die eerste keer verskyn. === Die Chinese kamerargument === {{Hoofartikel|Chinese kamerargument}} Om 'n voorstelling te kan maak dat dit nie nodig is om 'n opdrag inhoudelik te begryp nie en tog so 'n taak wesenlik te kan uitvoer word deur [[John Searle]] en sy Chinese kamerdenkeksperiment voorgestel. Volgens die eksperiment moet jy jou voorstel dat jy in 'n afgeslote kamer is en dat jy volgens 'n formele instruksieprogram 'n uitset moet genereer aan die hand van 'n inset. Die feit dat jy nie die insette hiervoor hoef te verstaan nie, word bewys deur die feit dat hierdie insette en uitsette in die vorm van [[Chinese karakter]]s plaasvind, sonder dat jy enige kennis van [[Chinees]] het. Die feit dat die uitset danksy die program nog steeds korrek is, word aangetoon deur die feit dat die Chinese sprekers die inhoud betekenisvol vind. In die eksperiment word vrae wat in Chinees geskryf is, aangebied vir insette. Die antwoorde wat verkry word deur die instruksies blindelings te volg, is so goed dat die onderwerp nie besef dat die antwoorde wat gegee word gegenereer is deur iemand wat glad nie Chinees verstaan nie. Searle wil bewys dat dit nie intelligensie is nie: jy verstaan self niks van die uitset nie. Volgens Searle kan 'n rekenaar dus die turingstoets slaag, maar dit kan nog steeds nie intelligent wees nie. 'n Voor die hand liggende teenargument is dat dit in hierdie voorbeeld byna sielkundig onvermydelik is dat jy jouself identifiseer met die 'persoon' in die kamer wat nie Chinees verstaan nie, maar dat dit verkeerd is, getuig deur die feit dat die totale stelsel (die kamer plus inhoud, uitvoerende persoon plus program), wel Chinees verstaan. == Doelwitte == Die algemene probleem om intelligensie te simuleer (of te skep) is in subprobleme opgedeel. Dit bestaan uit spesifieke eienskappe of vermoëns wat navorsers verwag dat 'n intelligente stelsel moet vertoon. Die eienskappe wat hieronder beskryf word, het die meeste aandag gekry en dek die omvang van KI-navorsing.{{efn|name="Problems of AI"|This list of intelligent traits is based on the topics covered by the major AI textbooks, including: {{Harvtxt|Russell|Norvig|2021}}, {{Harvtxt|Luger|Stubblefield|2004}}, {{Harvtxt|Poole|Mackworth|Goebel|1998}} and {{Harvtxt|Nilsson|1998}}}} === Redenering, probleemoplossing === Vroeë navorsers het algoritmes ontwikkel wat stap-vir-stap redenasies nageboots het wat mense gebruik wanneer hulle raaisels oplos of logiese afleidings maak.<ref> Problem solving, puzzle solving, game playing and deduction: * {{Harvtxt|Russell|Norvig|2021|loc=hoofstuk 3–5}} * {{Harvtxt|Russell|Norvig|2021|loc=hoofstuk 6}} ([[constraint satisfaction]]) * {{Harvtxt|Poole|Mackworth|Goebel|1998|loc=hoofstuk 2,3,7,9}} * {{Harvtxt|Luger|Stubblefield|2004|loc=hoofstuk 3,4,6,8}} * {{Harvtxt|Nilsson|1998|loc=hoofstuk 7–12}} </ref> Teen die laat 1980's en 1990's is metodes ontwikkel vir die hantering van [[onsekerheid|onseker]] of onvolledige inligting, deur konsepte uit [[waarskynlikheid]] en [[ekonomie]] te gebruik.<ref>Uncertain reasoning: * {{Harvtxt|Russell|Norvig|2021|loc=hoofstuk 12–18}} * {{Harvtxt|Poole|Mackworth|Goebel|1998|pp=345–395}} * {{Harvtxt|Luger|Stubblefield|2004|pp=333–381}} * {{Harvtxt|Nilsson|1998|loc=hoofstuk 7–12}} </ref> Baie van hierdie algoritmes is onvoldoende om groot redenasieprobleme op te los omdat hulle 'n "kombinatoriese ontploffing" ervaar: hulle het eksponensieel stadiger geword namate die probleme groter geword het.<ref name="Intractability">Intractability and efficiency and the combinatorial explosion: {{Harvtxt|Russell|Norvig|2021|pp=21}}</ref> Selfs mense gebruik selde die stap-vir-stap afleiding wat vroeë KI-navorsing kon modelleer. Hulle los die meeste van hul probleme op deur vinnige, intuïtiewe oordeel te gebruik.<ref name="Psychological evidence of sub-symbolic reasoning"> Psychological evidence of the prevalence sub-symbolic reasoning and knowledge: * {{Harvtxt|Kahneman|2011}} * {{Harvtxt|Dreyfus|Dreyfus|1986}} * {{Harvtxt|Wason|Shapiro|1966}} * {{Harvtxt|Kahneman|Slovic|Tversky|1982}}</ref> Akkurate en doeltreffende redenering is 'n onopgeloste probleem. === Kennisvoorstelling === [[Lêer:General Formal Ontology.svg|duimnael|'n Ontologie verteenwoordig kennis as 'n stel konsepte binne 'n domein en die verwantskappe tussen daardie konsepte.]] [[Kennisvoorstelling en redenering|Kennisvoorstelling]] en [[kennis ingenieurswese]]<ref>Kennisvoorstelling en kennis ingenieurswese: * {{Harvtxt|Russell|Norvig|2021|loc=hoofstuk 10}} * {{Harvtxt|Poole|Mackworth|Goebel|1998|pp=23–46, 69–81, 169–233, 235–277, 281–298, 319–345}} * {{Harvtxt|Luger|Stubblefield|2004|pp=227–243}}, * {{Harvtxt|Nilsson|1998|loc=hoofstuk 17.1–17.4, 18}}</ref> laat KI-programme toe om vrae intelligent te beantwoord en afleidings te maak oor werklike feite. Formele kennisvoorstellings word gebruik in inhoudgebaseerde indeksering en herwinning,{{sfnp|Smoliar|Zhang|1994}} toneel interpretasie,{{sfnp|Neumann|Möller|2008}} kliniese besluitondersteuning,{{sfnp|Kuperman|Reichley|Bailey|2006}} kennisontdekking (ontginning van "interessante" en uitvoerbare afleidings van groot databasisse),{{sfnp|McGarry|2005}} en ander areas.{{sfnp|Bertini|Del Bimbo|Torniai|2006}} === Beplanning en besluitneming === 'n “Agent” is enigiets wat in die wêreld waarneem en aksies in die wêreld neem. 'n [[rasionele agent]] het doelwitte of voorkeure en neem aksies om dit te laat gebeur.{{efn| ""Rasionele agent" is 'n algemene term wat in [[ekonomie]], [[filosofie]] en teoretiese kunsmatige intelligensie gebruik word. Dit kan verwys na enigiets wat sy gedrag rig om doelwitte te bereik, soos 'n persoon, 'n dier, 'n korporasie, 'n nasie, of, in die geval van KI, 'n rekenaarprogram. }}{{sfnp|Russell|Norvig|2021|p=528}} In [[outomatiese beplanning en skedulering|outomatiese beplanning]] het die agent 'n spesifieke doelwit.<ref>Automated planning:* {{Harvtxt|Russell|Norvig|2021|loc=hoofstuk 11}}</ref> In [[outomatiese besluitneming]] het die agent voorkeure – daar is sekere situasies waarin hy verkies om te wees, en sommige situasies wat hy probeer vermy. Die besluitnemingsagent ken 'n nommer aan elke situasie toe (genoem die "[[nut (ekonomie)|nut]]") wat meet hoeveel die agent dit verkies. Vir elke moontlike aksie kan dit die "verwagte nut" bereken: die nut van alle moontlike uitkomste van die aksie, geweeg deur die waarskynlikheid dat die uitkoms sal plaasvind. Dit kan dan die aksie kies met die maksimum verwagte nut.<ref>Automated decision making, Decision theory: * {{Harvtxt|Russell|Norvig|2021|loc=hoofstuk 16–18}}</ref> === Leer === [[Masjienleer]] is die studie van programme wat hul prestasie op 'n gegewe taak outomaties kan verbeter.<ref name ="machine learning">[[Masjienleer|leer]]: * {{Harvtxt|Russell|Norvig|2021|loc=hoofstuk 19–22}} * {{Harvtxt|Poole|Mackworth|Goebel|1998|pp=397–438}} * {{Harvtxt|Luger|Stubblefield|2004|pp=385–542}} * {{Harvtxt|Nilsson|1998|loc=hoofstuk 3.3, 10.3, 17.5, 20}} </ref> Dit was van die begin af deel van KI.{{efn |[[Alan Turing]] het die sentraliteit van leer reeds in 1950 in sy klassieke artikel "[[Computing Machinery and Intelligence]]" bespreek.{{sfnp|Turing|1950}} In 1956, by die oorspronklike [[Dartmouth-werkswinkel|Dartmouth KI-somerkonferensie]], het Ray Solomonoff 'n verslag geskryf oor sonder toesig probabilistiese masjienleer: "An Inductive Inference Machine".{{sfnp|Solomonoff|1956}} }} === Natuurliketaalverwerking === {{Hoofartikel|Natuurliketaalverwerking}} [[Natuurliketaalverwerking]]<ref> [[Natuurliketaalverwerking]]: * {{Harvtxt|Russell|Norvig|2021|loc=hoofstuk 23–24}} * {{Harvtxt|Poole|Mackworth|Goebel|1998|pp=91–104}} * {{Harvtxt|Luger|Stubblefield|2004|pp=591–632}} </ref> laat programme toe om te lees, skryf en kommunikeer in menslike tale soos [[Engels]]. Spesifieke probleme sluit in [[spraakherkenning]], [[spraaksintese]], [[masjienvertaling]], [[inligtingonttrekking]], [[inligtingherwinning]] en [[vraagbeantwoording]].<ref>Subprobleme van [[Natuurliketaalverwerking]]: * {{Harvtxt|Russell|Norvig|2021|pp=849–850}} </ref> Vroeë werk, gebaseer op [[Noam Chomsky]] se [[generatiewe grammatika]] en [[semantiese netwerk]]e, het gesukkel met [[woord-sin ondubbelsinningheid]]{{efn|See {{section link|AI winter|Machine translation and the ALPAC report of 1966 }}}} tensy beperk tot klein domeine genaamd "mikro-wêrelde" (as gevolg van die gesonde verstand kennis probleem).<ref name="Breadth of commonsense knowledge" /> === Persepsie === [[Lêer:Ääretuvastuse näide.png|duimnael|upright=1.5|Kenmerkbespeuring (uitgebeeld: [[randbespeuring]]) help KI om insiggewende abstrakte strukture uit rou data saam te stel.]] [[Masjienpersepsie]] is die vermoë om insette van sensors (soos kameras, mikrofone, draadlose seine, aktiewe [[lidar]], sonar, radar en [[tasbare sensor]]s) te gebruik om aspekte van die wêreld af te lei. [[Rekenaarvisie]] is die vermoë om visuele insette te analiseer.<ref> [[Rekenaarvisie]]: * {{Harvtxt|Russell|Norvig|2021|loc=hoofstuk 25}} * {{Harvtxt|Nilsson|1998|loc=hoofstuk 6}} </ref> Die veld sluit in [[spraakherkenning]],{{sfnp|Russell|Norvig|2021|pp=849–850}} [[beeld klassifikasie]],{{sfnp|Russell|Norvig|2021|pp=895–899}} [[gesigherkenningstelsel|gesigherkenning]], [[voorwerpherkenning]],{{sfnp|Russell|Norvig|2021|pp=899–901}} em [[robotiese waarneming|robotiese persepsie]].{{sfnp|Russell|Norvig|2021|pp=931–938}} === Robotika === [[Robotika]] gebruik KI.<ref name="Robotics">[[Robotika]]: * {{Harvtxt|Russell|Norvig|2021|loc=hoofstuk 26}} </ref> === Sosiale intelligensie === [[Lêer:Kismet robot at MIT Museum.jpg|duimnael|Kismet, 'n robot met rudimentêre sosiale vaardighede{{sfnp|MIT AIL|2014}}]] Affektiewe berekening is 'n interdissiplinêre sambreel wat stelsels bevat wat menslike gevoel, emosie en bui herken, interpreteer, verwerk of simuleer.<ref> [[Affective computing]]: * {{Harvtxt|Thro|1993}} * {{Harvtxt|Edelson|1991}} * {{Harvtxt|Tao|Tan|2005}} * {{Harvtxt|Scassellati|2002}} </ref> Sommige [[virtuele assistent]]e is byvoorbeeld geprogrammeer om meer gesellig te praat of selfs om humoristies te babbel; dit laat hulle meer sensitief lyk vir die emosionele dinamika van menslike interaksie, of om andersins [[mens-rekenaarinteraksie]] te fasiliteer. Dit is egter geneig om naïewe gebruikers 'n onrealistiese opvatting te gee van hoe intelligent bestaande rekenaaragente eintlik is.{{sfnp|Waddell|2018}} === Algemene intelligensie === 'n Masjien met [[kunsmatige algemene intelligensie]] moet 'n wye verskeidenheid probleme kan oplos met breedte en veelsydigheid soortgelyk aan menslike intelligensie.<ref name = "AGI" > [[Kunsmatige algemene intelligensie]]: * {{Harvtxt|Russell|Norvig|2021|pp=32–33, 1020–1021}} Proposal for the modern version: * {{Harvtxt|Pennachin|Goertzel|2007}} Warnings of overspecialization in AI from leading researchers: * {{Harvtxt|Nilsson|1995}} * {{Harvtxt|McCarthy|2007}} * {{Harvtxt|Beal|Winston|2009}} </ref> == Gevolge vir die klimaat == Kunsmatige intelligensie vereis baie elektriese energie. Daar word geraam dat dit teen 2027 soveel energie as 'n land as Nederland gaan eis. Dit kan die klimaatprobleme baie vererger. <ref>{{cite web|url=https://nos.nl/artikel/2493605-ai-slurpt-energie-kan-over-vier-jaar-net-zoveel-stroom-als-nederland-gebruiken|publisher=NOS|title=AI slurpt energie}}</ref> ==Verskil tussen kunsmatige intelligensie en menslike intelligensie== Kunsmatige intelligensie word dikwels gemeet aan individuele menslike prestasie, soos die vermoë om tekste te skryf, eksamens te slaag of diagnoses te maak. Hierdie vergelyking is egter beperk, aangesien menslike intelligensie nie hoofsaaklik individueel funksioneer nie, maar sosiaal, liggaamlik en kollektief. Navorsing toon dat menslike kennis en insig ontstaan uit samewerking, gedeelde taal, kultuur en leerprosesse oor geslagte heen. Mense dink en leer binne sosiale netwerke en instellings, en hul intelligensie is diep gewortel in fisiese ervaring, emosie en interaksie met ander. KI-stelsels, daarenteen, verwerk inligting in isolasie op grond van statistiese patrone in data. Hulle beskik nie oor bewussyn, bedoeling, sosiale begrip of morele oordeel nie, en het geen toegang tot direkte lewenservaring nie. Verder is KI se opleiding gebaseer op beperkte en dikwels kultureel eensydige databronne, wat nie die volle diversiteit van menslike kennis weerspieël nie. Alhoewel KI nuttige instrumente kan wees, bly dit afhanklik van menslike insette en beheer. Die vergelyking tussen KI en menslike intelligensie is daarom ’n kategorie-fout, aangesien menslike intelligensie fundamenteel kollektief, beliggaam en kultureel ingebed is, terwyl KI hoofsaaklik tegnies en afgeleë funksioneer.<ref>Rodger, Jennifer, & Louro, Celeste Rodriguez, (6 Februarie 2026). Why comparisons between AI and human intelligence miss the point. ''The Conversation''. https://theconversation.com/why-comparisons-between-ai-and-human-intelligence-miss-the-point-274621 Besoek 7 Februarie 2026.</ref> == Sien ook == {{Div col}} * [[Auto-GPT]] * [[Breaking Rust]] * [[Diepfop]] * [[Diella (KI-stelsel)]] * [[ChatGPT]] * [[Groq]] * [[Globale Vennootskap oor Kunsmatige Intelligensie]] * [[Hallusinasie (kunsmatige intelligensie)]] * [[Kwantumberekening]] * [[Kunsmatige algemene intelligensie]] * [[Kunsmatige intelligensie en joernalistiek]] * [[Kunsmatige Intelligensie- Koue Oorlog]] * [[KI-slop|Kunsmatige intelligensie-slop]] * [[Kunsmatige-intelligensie-veiligheid]] * [[LaMDA]] * ''[[Magnifica Humanitas]]'' * [[Matt Deitke]] * [[Matthew Gallagher]] * [[Moltbook]] * [[MoltCourt]] * [[OpenClaw]] * [[Xania Monet]] * [[P(doom)]] * [[Tilly Norwood]] * [[The Stargate Project]] * [[Seedance 2.0]] * ''[[Something Big Is Happening]]'' * [[Versterkingleer uit menslike terugvoer]] {{Div col end}} == Notas == {{Notas}} == Verwysings == {{Verwysings|2|verwysings= <ref name="Breadth of commonsense knowledge"> Breadth of commonsense knowledge: * {{Harvtxt|Lenat|Guha|1989|loc=Introduction}} * {{Harvtxt|Crevier|1993|pp=113–114}}, * {{Harvtxt|Moravec|1988|p=13}}, * {{Harvtxt|Russell|Norvig|2021|pp=241, 385, 982}} ([[qualification problem]]) </ref> }} == Bronnelys == * DH Author, ‘Why Are There Still So Many Jobs? The History and Future of Workplace Automation’ (2015) 29(3) Journal of Economic Perspectives 3. * Boden, Margaret, ''Mind As Machine'', [[Oxford University Press]], 2006. * Cukier, Kenneth, "Ready for Robots? How to Think about the Future of AI", ''Foreign Affairs'', vol. 98, no. 4 (July/August 2019), pp.&nbsp;192–98. * Domingos, Pedro, "Our Digital Doubles: AI will serve our species, not control it", ''Scientific American'', vol. 319, no. 3 (September 2018), bl.&nbsp;88–93. * Gopnik, Alison, "Making AI More Human: Artificial intelligence has staged a revival by starting to incorporate what we know about how children learn", ''Scientific American'', vol. 316, no. 6 (Junie 2017), bl.&nbsp;60–65. * Johnston, John (2008) ''The Allure of Machinic Life: Cybernetics, Artificial Life, and the New AI'', MIT Press. * Koch, Christof, "Proust among the Machines", ''Scientific American'', vol. 321, no. 6 (Desember 2019), bl. 46–49. * Marcus, Gary, "Am I Human?: Researchers need new ways to distinguish artificial intelligence from the natural kind", ''Scientific American'', vol. 316, no. 3 (Maart 2017), bl.&nbsp;58–63. * E McGaughey, 'Will Robots Automate Your Job Away? Full Employment, Basic Income, and Economic Democracy' (2018) [https://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=3044448 SSRN, part 2(3)]. * George Musser, "Artificial Imagination: How machines could learn creativity and common sense, among other human qualities", ''Scientific American'', vol. 320, no. 5 (May 2019), pp.&nbsp;58–63. * Myers, Courtney Boyd ed. (2009). [https://www.forbes.com/2009/06/22/singularity-robots-computers-opinions-contributors-artificial-intelligence-09_land.html "The AI Report"]. ''Forbes'' June 2009 * {{cite book |last=Raphael |first=Bertram |year=1976 |title=The Thinking Computer |publisher=W.H.Freeman and Company |isbn=978-0-7167-0723-3 |url=https://archive.org/details/thinkingcomputer00raph }} * Scharre, Paul, "Killer Apps: The Real Dangers of an AI Arms Race", ''Foreign Affairs'', vol. 98, no. 3 (Mei/Junie 2019), bl.&nbsp;135–44. * {{cite journal | last1 = Serenko | first1 = Alexander | year = 2010 | title = The development of an AI journal ranking based on the revealed preference approach | url = http://www.aserenko.com/papers/JOI_Serenko_AI_Journal_Ranking_Published.pdf | journal = Journal of Informetrics | volume = 4 | issue = 4| pages = 447–459 | doi = 10.1016/j.joi.2010.04.001}} * {{cite journal | last1 = Serenko | first1 = Alexander | author2=Michael Dohan | year = 2011 | title = Comparing the expert survey and citation impact journal ranking methods: Example from the field of Artificial Intelligence | url = http://www.aserenko.com/papers/JOI_AI_Journal_Ranking_Serenko.pdf | journal = Journal of Informetrics | volume = 5 | issue = 4| pages = 629–649 | doi = 10.1016/j.joi.2011.06.002}} * Sun, R. & Bookman, L. (eds.), ''Computational Architectures: Integrating Neural and Symbolic Processes''. Kluwer Academic Publishers, Needham, MA. 1994. * {{cite web |url=http://www.technologyreview.com/news/533686/2014-in-computing-breakthroughs-in-artificial-intelligence/ |title=2014 in Computing: Breakthroughs in Artificial Intelligence |author=Tom Simonite |date=29 December 2014 |work=MIT Technology Review |accessdate= }} * Tooze, Adam, "Democracy and Its Discontents", ''The New York Review of Books'', vol. LXVI, no. 10 (6 Junie 2019), bl.&nbsp;52–53, 56–57. == Eksterne skakels == * {{Commonskat-inlyn|Artificial intelligence}} * [https://www.youtube.com/watch?v=zRcqRme755I&embeds_referring_euri=https%3A%2F%2Fwww.litnet.co.za%2F&feature=emb_imp_woyt [[YouTube]] video waar [[Koos Kombuis]] lees oor KI en hy besin oor 'n [[Raka]] vir ons tyd.] {{Time-persone van die jaar|state=autocollapse}} {{Normdata}} [[Kategorie:Kunsmatige intelligensie| ]] [[Kategorie:Formele wetenskappe]] n3lwhy1zkb0dzdvgtprqelrt81qjkx5 2920363 2920362 2026-07-30T20:40:27Z JMK 649 teksdetails 2920363 wikitext text/x-wiki [[Lêer:KI Wikipedia.jpg|duimnael|Voorstelling van KI geskep deur KI beeldskepper.]] {{Kunsmatige intelligensie}} '''Kunsmatige intelligensie''' (KI) is die [[intelligensie]] waarmee [[masjien|masjiene]] of [[sagteware]] vorendag sou kom, in teenstelling met die intelligensie van mense of diere. Dit is 'n akademiese studieveld waarin probeer word om menslike intelligensie kunsmatig te skep. KI-navorsers en {{nowrap|-handboeke}} definieer dit as "die studie en ontwerp van intelligente agente",<ref>Poole, David; Mackworth, Alan; Goebel, Randy (1998). Computational Intelligence: A Logical Approach. New York: Oxford University Press. {{ISBN|0-19-510270-3}}.</ref> waar 'n [[intelligente agent]] 'n stelsel is wat sy omgewing waarneem en aksies neem wat sy kanse op sukses vergroot. Voorbeeldtake waarin dit gedoen word, sluit in spraakherkenning, [[rekenaarvisie]], vertaling tussen (natuurlike) tale, asook ander kartering van insette. KI-toepassings sluit in gevorderde websoekenjins (bv. [[Google-soekenjin]]), aanbevelingstelsels (gebruik deur [[YouTube]], [[Amazon.com|Amazon]] en [[Netflix]]), verstaan van menslike spraak (soos Siri en Alexa), [[selfrymotor]]s (bv. Waymo), generatiewe of kreatiewe gereedskap ([[ChatGPT]] en KI-kuns), outomatiese besluitneming, en meeding op die hoogste vlak in strategiese spelstelsels (soos [[skaak]] en [[go]]).{{sfnp|Google|2016}} John McCarthy, wat die term in 1955 geskep het, definieer dit as "die wetenskap van die skep van intelligente masjiene".<ref>[https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0007681318301393 Andreas Kaplan; Michael Haenlein (2019) Siri, Siri in my Hand, who's the Fairest in the Land? On the Interpretations, Illustrations and Implications of Artificial Intelligence, Business Horizons, 62(1), 15-25]</ref> Meer in detail, definieer Andreas Kaplan en Michael Haenlein kunsmatige intelligensie as "die vermoë van 'n stelsel om eksterne data korrek te interpreteer, om uit hierdie data te leer en om hierdie lesse te gebruik om spesifieke doelstellings en take te bereik deur buigsame aanpassing."<ref>[https://web.archive.org/web/20181121191205/https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0007681318301393 Kaplan Andreas; Michael Haenlein (2018) Siri, Siri in my Hand, who's the Fairest in the Land? On the Interpretations, Illustrations and Implications of Artificial Intelligence, Business Horizons, 62(1)]</ref><ref>[https://www.routledge.com/Artificial-Intelligence-Business-and-Civilization-Our-Fate-Made-in-Machines/Kaplan/p/book/9781032155319 Andreas Kaplan; Artificial Intelligence, Business and Civilization - Our Fate Made in Machines, 2022, Routledge]</ref> KI-navorsing is hoogs tegnies en gespesialiseerd, en is diep in onderafdelings verdeel, wat dikwels nie met mekaar kommunikeer nie.<ref name="Fragmentation of AI">McCorduck, Pamela (2004), Machines Who Think (2nd ed.), Natick, MA: A. K. Peters, Ltd., {{ISBN|1-56881-205-1}}.</ref> In sommige gevalle kan die verdeeldheid aan sosiale en kulturele faktore toegeskryf word, soos werk wat by 'n bepaalde instelling of deur individuele navorsers gedoen word. KI-navorsing word ook deur verskeie tegniese kwessies geraak. Sekere subvelde fokus op die oplos van spesifieke probleme. Ander fokus weer op een van verskeie moontlike benaderings, of die gebruik van 'n bepaalde hulpmiddel, of ter vervulling van spesifieke toepassings. Die sentrale probleme (of doelwitte) van KI-navorsing sluit in: redenasie, kennis, beplanning, leer, [[natuurliketaalverwerking]] (kommunikasie), persepsie en die vermoë om te beweeg en voorwerpe te manipuleer.<ref>Russell, Stuart J.; Norvig, Peter (2003), [[Artificial Intelligence: A Modern Approach]] (2nd ed.), Upper Saddle River, New Jersey: Prentice Hall, {{ISBN|0-13-790395-2}}.</ref> algemene kunsmatige intelligensie word as een van die veld se langtermyn doelwitte beskou.<ref>Kurzweil, Ray (1999). The Age of Spiritual Machines. Penguin Books. {{ISBN|0-670-88217-8}}.</ref> 'n Redelik algemeen aanvaarde toets vir kunsmatige intelligensie is die [[turingtoets]], geformuleer deur die Engelse wiskundige [[Alan Turing]], een van die vaders van [[rekenaarwetenskap]]. Dit kom daarop neer dat as 'n [[rekenaar]] iemand kan mislei en laat glo dat hy 'n [[mens]] is, die rekenaar intelligent moet wees. Tegnieke soos [[neurale netwerk]]e en genetiese [[algoritme]]s toon dat die KI ook inspirasie put uit die [[biologie]]. Baie takke van wetenskap hou verband met die KI. Kunsmatige intelligensie kan dus ook gesien word as 'n brug tussen verskillende dissiplines. == Geskiedenis van KI == [[Lêer:Didrachm Phaistos obverse CdM.jpg|duimnael|[[Silwer]] didrachma van [[Kreta]] wat [[Talos]] uitbeeld, 'n antieke mitiese outomaat met kunsmatige intelligensie (ongeveer 300 vC)]] Kunsmatige wesens met intelligensie het in die oudheid as storieverteltoestelle verskyn,<ref name="AI in myth"> KI in [[mite]]s: * {{Harvtxt|McCorduck|2004|pp=4–5}} * {{Harvtxt|Russell|Norvig|2003|p=939}} </ref> en was algemeen in [[fiksie]], soos in [[Mary Shelley]] se Frankenstein of [[Karel Čapek]] se R.U.R.{{sfnp|McCorduck|2004|pp=17–25}} Hierdie karakters en hul lotgevalle het baie van dieselfde kwessies geopper wat nou in die etiek van kunsmatige intelligensie bespreek word.{{sfnp|McCorduck|2004|pp=340–400}} Kunsmatige Intelligensie, het 'n ryk geskiedenis wat oor 'n paar dekades strek. Die oorsprong van KI kan teruggevoer word na die 1950's toe navorsers die idee begin ondersoek het om masjiene te skep wat menslike intelligensie kan simuleer. In 1956 is die veld van KI amptelik gevestig met die [[Dartmouth-werkswinkel]], waar pioniers in die veld bymekaargekom het om KI-navorsing te bespreek en te bevorder.<ref>Solomonoff, R.J.The Time Scale of Artificial Intelligence; Reflections on Social Effects, Human Systems Management, Vol 5 1985, bl 149-153</ref><ref>Moor, J., The Dartmouth College Artificial Intelligence Conference: The Next Fifty years, AI Magazine, Vol 27, No., 4, bl. 87-9, 2006</ref><ref name="auto"> Kline, Ronald R., Cybernetics, Automata Studies and the Dartmouth Conference on Artificial Intelligence, IEEE Annals of the History of Computing, Oktober–Desember, 2011, IEEE Computer Society</ref> Gedurende die vroeë jare het KI gefokus op simboliese of reëlgebaseerde benaderings, waar rekenaars met eksplisiete reëls en kennis geprogrammeer is om spesifieke take uit te voer. Vooruitgang was egter stadig, en KI het beduidende uitdagings in die gesig gestaar om komplekse werklike probleme te hanteer. In die 1980's het 'n nuwe benadering genaamd [[masjienleer]] ontstaan, wat daarop gemik was om rekenaars in staat te stel om uit data te leer en hul werkverrigting te verbeter sonder om uitdruklik geprogrammeer te word. Hierdie benadering het momentum gekry en gelei tot vooruitgang op gebiede soos patroonherkenning, natuurlike taalverwerking en rekenaarvisie. In die laat 1990's en vroeë 2000's het KI 'n herlewing van belangstelling en deurbrake gesien, grootliks as gevolg van die beskikbaarheid van groot datastelle en vooruitgang in rekenaarvermoë. [[Diepleer]], 'n subveld van masjienleer wat op kunsmatige [[neurale netwerk]]e fokus, het prominensie verwerf en merkwaardige sukses behaal in take soos beeld- en spraakherkenning. In onlangse jare het KI aansienlike vordering gemaak in verskeie domeine. Dit is toegepas op gebiede soos gesondheidsorg, finansies, vervoer en kliëntediens, wat nywerhede rewolusie en doeltreffendheid verbeter. KI-aangedrewe tegnologieë, soos virtuele assistente en outonome voertuie, het meer algemeen in die daaglikse lewens geword. == Turingtoets == {{Hoofartikel|Turingtoets}} Die Turingtoets beteken dat as 'n rekenaar iemand kan mislei en laat glo dat hy 'n mens is, die rekenaar intelligent moet wees. Vir so 'n toets moet die omstandighede sodanig gemaak word dat die proefpersoon nie kan sien met wie hy praat nie, byvoorbeeld deur met iemand in 'n ander vertrek via 'n toetsbord en netwerk te gesels. Volgens die John McCarthy-definisie van 1955 is dit "toelaat dat 'n masjien so optree dat ons intelligente gedrag sou noem as iemand sou optree" in sy "''Proposal for the Dartmouth Summer Research Project On Artificial Intelligence''" (1955), waarin die term kunsmatige intelligensie die eerste keer verskyn. === Die Chinese kamerargument === {{Hoofartikel|Chinese kamerargument}} Om 'n voorstelling te kan maak dat dit nie nodig is om 'n opdrag inhoudelik te begryp nie en tog so 'n taak wesenlik te kan uitvoer word deur [[John Searle]] en sy Chinese kamerdenkeksperiment voorgestel. Volgens die eksperiment moet jy jou voorstel dat jy in 'n afgeslote kamer is en dat jy volgens 'n formele instruksieprogram 'n uitset moet genereer aan die hand van 'n inset. Die feit dat jy nie die insette hiervoor hoef te verstaan nie, word bewys deur die feit dat hierdie insette en uitsette in die vorm van [[Chinese karakter]]s plaasvind, sonder dat jy enige kennis van [[Chinees]] het. Die feit dat die uitset danksy die program nog steeds korrek is, word aangetoon deur die feit dat die Chinese sprekers die inhoud betekenisvol vind. In die eksperiment word vrae wat in Chinees geskryf is, aangebied vir insette. Die antwoorde wat verkry word deur die instruksies blindelings te volg, is so goed dat die onderwerp nie besef dat die antwoorde wat gegee word gegenereer is deur iemand wat glad nie Chinees verstaan nie. Searle wil bewys dat dit nie intelligensie is nie: jy verstaan self niks van die uitset nie. Volgens Searle kan 'n rekenaar dus die turingstoets slaag, maar dit kan nog steeds nie intelligent wees nie. 'n Voor die hand liggende teenargument is dat dit in hierdie voorbeeld byna sielkundig onvermydelik is dat jy jouself identifiseer met die 'persoon' in die kamer wat nie Chinees verstaan nie, maar dat dit verkeerd is, getuig deur die feit dat die totale stelsel (die kamer plus inhoud, uitvoerende persoon plus program), wel Chinees verstaan. == Doelwitte == Die algemene probleem om intelligensie te simuleer (of te skep) is in subprobleme opgedeel. Dit bestaan uit spesifieke eienskappe of vermoëns wat navorsers verwag dat 'n intelligente stelsel moet vertoon. Die eienskappe wat hieronder beskryf word, het die meeste aandag gekry en dek die omvang van KI-navorsing.{{efn|name="Problems of AI"|This list of intelligent traits is based on the topics covered by the major AI textbooks, including: {{Harvtxt|Russell|Norvig|2021}}, {{Harvtxt|Luger|Stubblefield|2004}}, {{Harvtxt|Poole|Mackworth|Goebel|1998}} and {{Harvtxt|Nilsson|1998}}}} === Redenering, probleemoplossing === Vroeë navorsers het algoritmes ontwikkel wat stap-vir-stap redenasies nageboots het wat mense gebruik wanneer hulle raaisels oplos of logiese afleidings maak.<ref> Problem solving, puzzle solving, game playing and deduction: * {{Harvtxt|Russell|Norvig|2021|loc=hoofstuk 3–5}} * {{Harvtxt|Russell|Norvig|2021|loc=hoofstuk 6}} ([[constraint satisfaction]]) * {{Harvtxt|Poole|Mackworth|Goebel|1998|loc=hoofstuk 2,3,7,9}} * {{Harvtxt|Luger|Stubblefield|2004|loc=hoofstuk 3,4,6,8}} * {{Harvtxt|Nilsson|1998|loc=hoofstuk 7–12}} </ref> Teen die laat 1980's en 1990's is metodes ontwikkel vir die hantering van [[onsekerheid|onseker]] of onvolledige inligting, deur konsepte uit [[waarskynlikheid]] en [[ekonomie]] te gebruik.<ref>Uncertain reasoning: * {{Harvtxt|Russell|Norvig|2021|loc=hoofstuk 12–18}} * {{Harvtxt|Poole|Mackworth|Goebel|1998|pp=345–395}} * {{Harvtxt|Luger|Stubblefield|2004|pp=333–381}} * {{Harvtxt|Nilsson|1998|loc=hoofstuk 7–12}} </ref> Baie van hierdie algoritmes is onvoldoende om groot redenasieprobleme op te los omdat hulle 'n "kombinatoriese ontploffing" ervaar: hulle het eksponensieel stadiger geword namate die probleme groter geword het.<ref name="Intractability">Intractability and efficiency and the combinatorial explosion: {{Harvtxt|Russell|Norvig|2021|pp=21}}</ref> Selfs mense gebruik selde die stap-vir-stap afleiding wat vroeë KI-navorsing kon modelleer. Hulle los die meeste van hul probleme op deur vinnige, intuïtiewe oordeel te gebruik.<ref name="Psychological evidence of sub-symbolic reasoning"> Psychological evidence of the prevalence sub-symbolic reasoning and knowledge: * {{Harvtxt|Kahneman|2011}} * {{Harvtxt|Dreyfus|Dreyfus|1986}} * {{Harvtxt|Wason|Shapiro|1966}} * {{Harvtxt|Kahneman|Slovic|Tversky|1982}}</ref> Akkurate en doeltreffende redenering is 'n onopgeloste probleem. === Kennisvoorstelling === [[Lêer:General Formal Ontology.svg|duimnael|'n Ontologie verteenwoordig kennis as 'n stel konsepte binne 'n domein en die verwantskappe tussen daardie konsepte.]] [[Kennisvoorstelling en redenering|Kennisvoorstelling]] en [[kennis ingenieurswese]]<ref>Kennisvoorstelling en kennis ingenieurswese: * {{Harvtxt|Russell|Norvig|2021|loc=hoofstuk 10}} * {{Harvtxt|Poole|Mackworth|Goebel|1998|pp=23–46, 69–81, 169–233, 235–277, 281–298, 319–345}} * {{Harvtxt|Luger|Stubblefield|2004|pp=227–243}}, * {{Harvtxt|Nilsson|1998|loc=hoofstuk 17.1–17.4, 18}}</ref> laat KI-programme toe om vrae intelligent te beantwoord en afleidings te maak oor werklike feite. Formele kennisvoorstellings word gebruik in inhoudgebaseerde indeksering en herwinning,{{sfnp|Smoliar|Zhang|1994}} toneel interpretasie,{{sfnp|Neumann|Möller|2008}} kliniese besluitondersteuning,{{sfnp|Kuperman|Reichley|Bailey|2006}} kennisontdekking (ontginning van "interessante" en uitvoerbare afleidings van groot databasisse),{{sfnp|McGarry|2005}} en ander areas.{{sfnp|Bertini|Del Bimbo|Torniai|2006}} === Beplanning en besluitneming === 'n “Agent” is enigiets wat in die wêreld waarneem en aksies in die wêreld neem. 'n [[rasionele agent]] het doelwitte of voorkeure en neem aksies om dit te laat gebeur.{{efn| ""Rasionele agent" is 'n algemene term wat in [[ekonomie]], [[filosofie]] en teoretiese kunsmatige intelligensie gebruik word. Dit kan verwys na enigiets wat sy gedrag rig om doelwitte te bereik, soos 'n persoon, 'n dier, 'n korporasie, 'n nasie, of, in die geval van KI, 'n rekenaarprogram. }}{{sfnp|Russell|Norvig|2021|p=528}} In [[outomatiese beplanning en skedulering|outomatiese beplanning]] het die agent 'n spesifieke doelwit.<ref>Automated planning:* {{Harvtxt|Russell|Norvig|2021|loc=hoofstuk 11}}</ref> In [[outomatiese besluitneming]] het die agent voorkeure – daar is sekere situasies waarin hy verkies om te wees, en sommige situasies wat hy probeer vermy. Die besluitnemingsagent ken 'n nommer aan elke situasie toe (genoem die "[[nut (ekonomie)|nut]]") wat meet hoeveel die agent dit verkies. Vir elke moontlike aksie kan dit die "verwagte nut" bereken: die nut van alle moontlike uitkomste van die aksie, geweeg deur die waarskynlikheid dat die uitkoms sal plaasvind. Dit kan dan die aksie kies met die maksimum verwagte nut.<ref>Automated decision making, Decision theory: * {{Harvtxt|Russell|Norvig|2021|loc=hoofstuk 16–18}}</ref> === Leer === [[Masjienleer]] is die studie van programme wat hul prestasie op 'n gegewe taak outomaties kan verbeter.<ref name ="machine learning">[[Masjienleer|leer]]: * {{Harvtxt|Russell|Norvig|2021|loc=hoofstuk 19–22}} * {{Harvtxt|Poole|Mackworth|Goebel|1998|pp=397–438}} * {{Harvtxt|Luger|Stubblefield|2004|pp=385–542}} * {{Harvtxt|Nilsson|1998|loc=hoofstuk 3.3, 10.3, 17.5, 20}} </ref> Dit was van die begin af deel van KI.{{efn |[[Alan Turing]] het die sentraliteit van leer reeds in 1950 in sy klassieke artikel "[[Computing Machinery and Intelligence]]" bespreek.{{sfnp|Turing|1950}} In 1956, by die oorspronklike [[Dartmouth-werkswinkel|Dartmouth KI-somerkonferensie]], het Ray Solomonoff 'n verslag geskryf oor sonder toesig probabilistiese masjienleer: "An Inductive Inference Machine".{{sfnp|Solomonoff|1956}} }} === Natuurliketaalverwerking === {{Hoofartikel|Natuurliketaalverwerking}} [[Natuurliketaalverwerking]]<ref> [[Natuurliketaalverwerking]]: * {{Harvtxt|Russell|Norvig|2021|loc=hoofstuk 23–24}} * {{Harvtxt|Poole|Mackworth|Goebel|1998|pp=91–104}} * {{Harvtxt|Luger|Stubblefield|2004|pp=591–632}} </ref> laat programme toe om te lees, skryf en kommunikeer in menslike tale soos [[Engels]]. Spesifieke probleme sluit in [[spraakherkenning]], [[spraaksintese]], [[masjienvertaling]], [[inligtingonttrekking]], [[inligtingherwinning]] en [[vraagbeantwoording]].<ref>Subprobleme van [[Natuurliketaalverwerking]]: * {{Harvtxt|Russell|Norvig|2021|pp=849–850}} </ref> Vroeë werk, gebaseer op [[Noam Chomsky]] se [[generatiewe grammatika]] en [[semantiese netwerk]]e, het gesukkel met [[woord-sin ondubbelsinningheid]]{{efn|See {{section link|AI winter|Machine translation and the ALPAC report of 1966 }}}} tensy beperk tot klein domeine genaamd "mikro-wêrelde" (as gevolg van die gesonde verstand kennis probleem).<ref name="Breadth of commonsense knowledge" /> === Persepsie === [[Lêer:Ääretuvastuse näide.png|duimnael|upright=1.5|Kenmerkbespeuring (uitgebeeld: [[randbespeuring]]) help KI om insiggewende abstrakte strukture uit rou data saam te stel.]] [[Masjienpersepsie]] is die vermoë om insette van sensors (soos kameras, mikrofone, draadlose seine, aktiewe [[lidar]], sonar, radar en [[tasbare sensor]]s) te gebruik om aspekte van die wêreld af te lei. [[Rekenaarvisie]] is die vermoë om visuele insette te analiseer.<ref> [[Rekenaarvisie]]: * {{Harvtxt|Russell|Norvig|2021|loc=hoofstuk 25}} * {{Harvtxt|Nilsson|1998|loc=hoofstuk 6}} </ref> Die veld sluit in [[spraakherkenning]],{{sfnp|Russell|Norvig|2021|pp=849–850}} [[beeld klassifikasie]],{{sfnp|Russell|Norvig|2021|pp=895–899}} [[gesigherkenningstelsel|gesigherkenning]], [[voorwerpherkenning]],{{sfnp|Russell|Norvig|2021|pp=899–901}} em [[robotiese waarneming|robotiese persepsie]].{{sfnp|Russell|Norvig|2021|pp=931–938}} === Robotika === [[Robotika]] gebruik KI.<ref name="Robotics">[[Robotika]]: * {{Harvtxt|Russell|Norvig|2021|loc=hoofstuk 26}} </ref> === Sosiale intelligensie === [[Lêer:Kismet robot at MIT Museum.jpg|duimnael|Kismet, 'n robot met rudimentêre sosiale vaardighede{{sfnp|MIT AIL|2014}}]] Affektiewe berekening is 'n interdissiplinêre sambreel wat stelsels bevat wat menslike gevoel, emosie en bui herken, interpreteer, verwerk of simuleer.<ref> [[Affective computing]]: * {{Harvtxt|Thro|1993}} * {{Harvtxt|Edelson|1991}} * {{Harvtxt|Tao|Tan|2005}} * {{Harvtxt|Scassellati|2002}} </ref> Sommige [[virtuele assistent]]e is byvoorbeeld geprogrammeer om meer gesellig te praat of selfs om humoristies te babbel; dit laat hulle meer sensitief lyk vir die emosionele dinamika van menslike interaksie, of om andersins [[mens-rekenaarinteraksie]] te fasiliteer. Dit is egter geneig om naïewe gebruikers 'n onrealistiese opvatting te gee van hoe intelligent bestaande rekenaaragente eintlik is.{{sfnp|Waddell|2018}} === Algemene intelligensie === 'n Masjien met [[kunsmatige algemene intelligensie]] moet 'n wye verskeidenheid probleme kan oplos met breedte en veelsydigheid soortgelyk aan menslike intelligensie.<ref name = "AGI" > [[Kunsmatige algemene intelligensie]]: * {{Harvtxt|Russell|Norvig|2021|pp=32–33, 1020–1021}} Proposal for the modern version: * {{Harvtxt|Pennachin|Goertzel|2007}} Warnings of overspecialization in AI from leading researchers: * {{Harvtxt|Nilsson|1995}} * {{Harvtxt|McCarthy|2007}} * {{Harvtxt|Beal|Winston|2009}} </ref> == Gevolge vir die klimaat == Kunsmatige intelligensie vereis baie elektriese energie. Daar word geraam dat dit teen 2027 soveel energie as 'n land soos [[Nederland]] gaan eis. Dit kan die klimaatprobleme baie vererger.<ref>{{cite web|url=https://nos.nl/artikel/2493605-ai-slurpt-energie-kan-over-vier-jaar-net-zoveel-stroom-als-nederland-gebruiken|publisher=NOS|title=AI slurpt energie}}</ref> ==Verskil tussen kunsmatige intelligensie en menslike intelligensie== Kunsmatige intelligensie word dikwels gemeet aan individuele menslike prestasie, soos die vermoë om tekste te skryf, eksamens te slaag of diagnoses te maak. Hierdie vergelyking is egter beperk, aangesien menslike intelligensie nie hoofsaaklik individueel funksioneer nie, maar sosiaal, liggaamlik en kollektief. Navorsing toon dat menslike kennis en insig ontstaan uit samewerking, gedeelde taal, kultuur en leerprosesse oor geslagte heen. Mense dink en leer binne sosiale netwerke en instellings, en hul intelligensie is diep gewortel in fisiese ervaring, emosie en interaksie met ander. KI-stelsels, daarenteen, verwerk inligting in isolasie op grond van statistiese patrone in data. Hulle beskik nie oor bewussyn, bedoeling, sosiale begrip of morele oordeel nie, en het geen toegang tot direkte lewenservaring nie. Verder is KI se opleiding gebaseer op beperkte en dikwels kultureel eensydige databronne, wat nie die volle diversiteit van menslike kennis weerspieël nie. Alhoewel KI nuttige instrumente kan wees, bly dit afhanklik van menslike insette en beheer. Die vergelyking tussen KI en menslike intelligensie is daarom ’n kategorie-fout, aangesien menslike intelligensie fundamenteel kollektief, beliggaam en kultureel ingebed is, terwyl KI hoofsaaklik tegnies en afgeleë funksioneer.<ref>Rodger, Jennifer, & Louro, Celeste Rodriguez, (6 Februarie 2026). Why comparisons between AI and human intelligence miss the point. ''The Conversation''. https://theconversation.com/why-comparisons-between-ai-and-human-intelligence-miss-the-point-274621 Besoek 7 Februarie 2026.</ref> == Sien ook == {{Div col}} * [[Auto-GPT]] * [[Breaking Rust]] * [[Diepfop]] * [[Diella (KI-stelsel)]] * [[ChatGPT]] * [[Groq]] * [[Globale Vennootskap oor Kunsmatige Intelligensie]] * [[Hallusinasie (kunsmatige intelligensie)]] * [[Kwantumberekening]] * [[Kunsmatige algemene intelligensie]] * [[Kunsmatige intelligensie en joernalistiek]] * [[Kunsmatige Intelligensie- Koue Oorlog]] * [[KI-slop|Kunsmatige intelligensie-slop]] * [[Kunsmatige-intelligensie-veiligheid]] * [[LaMDA]] * ''[[Magnifica Humanitas]]'' * [[Matt Deitke]] * [[Matthew Gallagher]] * [[Moltbook]] * [[MoltCourt]] * [[OpenClaw]] * [[Xania Monet]] * [[P(doom)]] * [[Tilly Norwood]] * [[The Stargate Project]] * [[Seedance 2.0]] * ''[[Something Big Is Happening]]'' * [[Versterkingleer uit menslike terugvoer]] {{Div col end}} == Notas == {{Notas}} == Verwysings == {{Verwysings|2|verwysings= <ref name="Breadth of commonsense knowledge"> Breadth of commonsense knowledge: * {{Harvtxt|Lenat|Guha|1989|loc=Introduction}} * {{Harvtxt|Crevier|1993|pp=113–114}}, * {{Harvtxt|Moravec|1988|p=13}}, * {{Harvtxt|Russell|Norvig|2021|pp=241, 385, 982}} ([[qualification problem]]) </ref> }} == Bronnelys == * DH Author, ‘Why Are There Still So Many Jobs? The History and Future of Workplace Automation’ (2015) 29(3) Journal of Economic Perspectives 3. * Boden, Margaret, ''Mind As Machine'', [[Oxford University Press]], 2006. * Cukier, Kenneth, "Ready for Robots? How to Think about the Future of AI", ''Foreign Affairs'', vol. 98, no. 4 (Julie/Augustus 2019), pp.&nbsp;192–98. * Domingos, Pedro, "Our Digital Doubles: AI will serve our species, not control it", ''Scientific American'', vol. 319, no. 3 (September 2018), bl.&nbsp;88–93. * Gopnik, Alison, "Making AI More Human: Artificial intelligence has staged a revival by starting to incorporate what we know about how children learn", ''Scientific American'', vol. 316, no. 6 (Junie 2017), bl.&nbsp;60–65. * Johnston, John (2008) ''The Allure of Machinic Life: Cybernetics, Artificial Life, and the New AI'', MIT Press. * Koch, Christof, "Proust among the Machines", ''Scientific American'', vol. 321, no. 6 (Desember 2019), bl. 46–49. * Marcus, Gary, "Am I Human?: Researchers need new ways to distinguish artificial intelligence from the natural kind", ''Scientific American'', vol. 316, no. 3 (Maart 2017), bl.&nbsp;58–63. * E McGaughey, 'Will Robots Automate Your Job Away? Full Employment, Basic Income, and Economic Democracy' (2018) [https://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=3044448 SSRN, part 2(3)]. * George Musser, "Artificial Imagination: How machines could learn creativity and common sense, among other human qualities", ''Scientific American'', vol. 320, no. 5 (Mei 2019), pp.&nbsp;58–63. * Myers, Courtney Boyd ed. (2009). [https://www.forbes.com/2009/06/22/singularity-robots-computers-opinions-contributors-artificial-intelligence-09_land.html "The AI Report"]. ''Forbes'' Junie 2009 * {{cite book |last=Raphael |first=Bertram |year=1976 |title=The Thinking Computer |publisher=W.H.Freeman and Company |isbn=978-0-7167-0723-3 |url=https://archive.org/details/thinkingcomputer00raph }} * Scharre, Paul, "Killer Apps: The Real Dangers of an AI Arms Race", ''Foreign Affairs'', vol. 98, no. 3 (Mei/Junie 2019), bl.&nbsp;135–44. * {{cite journal | last1 = Serenko | first1 = Alexander | year = 2010 | title = The development of an AI journal ranking based on the revealed preference approach | url = http://www.aserenko.com/papers/JOI_Serenko_AI_Journal_Ranking_Published.pdf | journal = Journal of Informetrics | volume = 4 | issue = 4| pages = 447–459 | doi = 10.1016/j.joi.2010.04.001}} * {{cite journal | last1 = Serenko | first1 = Alexander | author2=Michael Dohan | year = 2011 | title = Comparing the expert survey and citation impact journal ranking methods: Example from the field of Artificial Intelligence | url = http://www.aserenko.com/papers/JOI_AI_Journal_Ranking_Serenko.pdf | journal = Journal of Informetrics | volume = 5 | issue = 4| pages = 629–649 | doi = 10.1016/j.joi.2011.06.002}} * Sun, R. & Bookman, L. (reds.), ''Computational Architectures: Integrating Neural and Symbolic Processes''. Kluwer Academic Publishers, Needham, MA. 1994. * {{cite web |url=http://www.technologyreview.com/news/533686/2014-in-computing-breakthroughs-in-artificial-intelligence/ |title=2014 in Computing: Breakthroughs in Artificial Intelligence |author=Tom Simonite |date=29 Desember 2014 |work=MIT Technology Review |accessdate= }} * Tooze, Adam, "Democracy and Its Discontents", ''The New York Review of Books'', vol. LXVI, no. 10 (6 Junie 2019), bl.&nbsp;52–53, 56–57. == Eksterne skakels == * {{Commonskat-inlyn|Artificial intelligence}} * [https://www.youtube.com/watch?v=zRcqRme755I&embeds_referring_euri=https%3A%2F%2Fwww.litnet.co.za%2F&feature=emb_imp_woyt [[YouTube]] video waar [[Koos Kombuis]] lees oor KI en hy besin oor 'n [[Raka]] vir ons tyd.] {{Time-persone van die jaar|state=autocollapse}} {{Normdata}} [[Kategorie:Kunsmatige intelligensie| ]] [[Kategorie:Formele wetenskappe]] ezkujdcfjlymz3o13c6isbq4tz5nk2a 0 100797 2920408 2888296 2026-07-31T05:00:34Z UrsusMaritimus13 184343 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:2|1|0 */ 2920408 wikitext text/x-wiki {{Weesbladsy|datum=Augustus 2017}} {{Gaan taal na}} {{Inligtingskas Wetenskaplike | naam = Solange Ghernaouti | beeld = Solange Ghernaouti.jpg | beeldbeskrywing = | beeldonderskrif = | geboortenaam = | geboortedatum = 5 Desember 1958 | geboorteplek = | sterftedatum = | sterfteplek = | plek van graf = | blyplek = | burgerskap = | nasionaliteit = Switserland, Frankryk | vakgebied = | werkplek = | alma mater = Pierre-en-Marie-Curie Universiteit (PhD in Rekenaar Wetenskap, 1986) | doktorale promotor = | akademiese adviseurs = | doktorale studente = | ander studente = | bekend vir = | beïnvloed deur = | invloed op = | toekennings = | handtekening = | webblad = | voetnotas = }} '''Solange Ghernaouti''' is 'n professor by die Universiteit van [[Lausanne]] (UNIL) en 'n internasionale kenner op die gebied van kubersekuriteit en kuberverdediging. Sy werk gereeld saam met verskeie [[Verenigde Nasies]], Europese en regerings instandhoudinge<!-- WAT??? --> asook met privaat korporasies. Sy was die eerste vroulike professor by HEC Lausanne in 1987, Solange Ghernaouti is ook 'n lid van die Switserse akademie van tegniese wetenskappe.<ref>{{Cite web |url=http://www.unil.ch/webdav/site/unicom/shared/uniscope/2012-2013/U585_print.pdf |title=argiefkopie |access-date=16 Junie 2015 |archive-date=27 Maart 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140327163818/http://www.unil.ch/webdav/site/unicom/shared/uniscope/2012-2013/U585_print.pdf |url-status=dead }}</ref> Sy staan aan die hoof van die ''Swiss Cybersecurity Advisory and Research Group'' (SCARG) wat sy op die been gebring het asook die navorsings groep in Kompleksiteit Wetenskap by die universiteit. Sy het 'n innoverende [[interdissiplinêre]] benadering ontwikkel vir digitale sekuriteit wat individue, organisasies en regerings bedien op strategiese en operasionele vlakke. Sy is die skrywer van verskeie tegniese en populêre boeke en wetenskaplike publikasies<ref>http://www.pourlascience.fr/ewb_pages/a/article-comment-lutter-contre-la-cybercriminalite-24920.php</ref> oor die onderwerpe van telekommunikasie,<ref>{{Cite web |url=http://www.itu.int/ITU-D/cyb/publications/2007/cgdc-2007-e.pdf |title=argiefkopie |access-date=16 Junie 2015 |archive-date= 5 Junie 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150605114447/http://www.itu.int/ITU-D/cyb/publications/2007/cgdc-2007-e.pdf |url-status=dead }}</ref> die beheer van rekenaar risiko's, rekenaar misdaad en kubermag. == Onderskeidings == * Voormalige ouditeur van die IHEDN (dekreet van 8 Januarie 2014)<ref>Journal Officiel de la république Française – JORF n°0008 of 10 January 2014 text n° 25 – Arrêté du 8 janvier 2014 portant désignation des auditrices et auditeurs de la 194e session en région (« promotion Henri Dunant ») de l'Institut des hautes études de défense nationale, Lyon, Genève et Mâcon (du 5 novembre au 13 décembre 2013) http://www.legifrance.gouv.fr/affichTexte.do?cidTexte=JORFTEXT000028451257</ref> * Ridder van die Orde van die [[Erelegioen]]<ref>http://www.rts.ch/info/suisse/5497146-une-experte-suisse-en-cybersecurite-recoit-la-legion-d-honneur.html</ref> (dekreet van 31 Desember 2013)<ref>Journal Officiel français portant promotion et nomination (JORF n°0001 of 1 January 2014) http://www.legifrance.gouv.fr/affichTexte.do?cidTexte=JORFTEXT000028416190</ref> * Reserwe Luitenant Kolonel in die Franse nasionale [[gendarmerie]] * Lid van die Switserse Akademie van Tegniese Wetenskappe (sedert 2013) * Op die ranglys van die ''20 vroue wat Switserland gemaak het'' deur Bilan (2012)<ref>{{Cite web |url=http://www.bilan.ch/economie-exclusif/les-20-femmes-qui-font-la-suisse |title=argiefkopie |access-date=16 Junie 2015 |archive-date=10 Junie 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150610180659/http://www.bilan.ch/economie-exclusif/les-20-femmes-qui-font-la-suisse |url-status=dead }}</ref> * Op die ranglys van die ''100 magtigste vroue in Switserland'' deur die tydskrif Women in Business (2012) * Op die ranglys van die ''100 publieke figure wat Switserland Romandie gemaak het'' deur l'Hebdo (2011)<ref>{{Cite web |url=http://www.forumdes100.com/files/F100-11_Les100_PortraitsHebdo.pdf |title=argiefkopie |access-date=16 Junie 2015 |archive-date=26 November 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131126005227/http://www.forumdes100.com/files/F100-11_Les100_PortraitsHebdo.pdf |url-status=dead }}</ref> * Op die ranglys van die ''300 mees invloedryke figure in Switserland'' deur Bilan (22 Junie 2011) == Verskeie == * Assosiate Mede aan die Geneva Sentrum vir Sekuriteits Beleid<ref>http://www.gcsp.ch/About-Us/Global-Fellowship-Initiative/Associate-Fellows/Professor-Solange-GHERNAOUTI</ref> * Lid van die wetenskaps kommittee van die Internasionale Forum oor Tegnologie en Sekuriteit (sedert 2015)<ref>{{Cite web |url=https://www.fits-forum.org/index.php/organisation/comite-scientifique/78-solange-ghernaouti |title=argiefkopie |access-date=16 Junie 2015 |archive-date=26 Mei 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150526172007/https://www.fits-forum.org/index.php/organisation/comite-scientifique/78-solange-ghernaouti |url-status=dead }}</ref> * Vennoot tot die Europese projekte E-Crime<ref>{{Cite web |url=http://ecrime-project.eu/partners/security-committee |title=argiefkopie |access-date=16 Junie 2015 |archive-date= 5 Junie 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150605162232/http://ecrime-project.eu/partners/security-committee |url-status=dead }}</ref> en Prismacloud<ref>{{Cite web |url=https://prismacloud.eu/index.php/consortium/ |title=argiefkopie |access-date=16 Junie 2015 |archive-date= 5 Junie 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150605155442/https://prismacloud.eu/index.php/consortium/ |url-status=dead }}</ref> (sedert onderskeidelik 2015 en 2015)<ref>{{Cite web |url=http://www.hec.unil.ch/hec/Actualites_agenda_HEC/actualites/2015/annoncehec.2015-05-26.0095641528 |title=argiefkopie |access-date=2015-06-16 |archive-date=2015-06-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150607174840/http://www.hec.unil.ch/hec/Actualites_agenda_HEC/actualites/2015/annoncehec.2015-05-26.0095641528 |url-status=dead }}</ref> * President van die Sosiale Kommissie van die Universiteit van Lausanne (sedert 2006)<ref>{{Cite web |url=http://www.unil.ch/interne/home/menuinst/organisation/les-commissions-consultative/commission-sociale.html |title=argiefkopie |access-date=16 Junie 2015 |archive-date=26 Mei 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150526191806/http://www.unil.ch/interne/home/menuinst/organisation/les-commissions-consultative/commission-sociale.html |url-status=dead }}</ref> * President van die Erna Hamburger stigting (sedert 2012)<ref>{{Cite web |url=http://www.scarg.org/ict4dignity/fondation-erna-hamburger |title=argiefkopie |access-date=16 Junie 2015 |archive-date=27 Junie 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150627172010/http://www.scarg.org/ict4dignity/fondation-erna-hamburger/ |url-status=dead }}</ref> * Deelnemer aan die Europese projek SECOQC (2004–2008)<ref>{{Cite web |url=http://www.secoqc.net/html/project/partners.html |title=argiefkopie |access-date=16 Junie 2015 |archive-date= 5 Junie 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150605155332/http://www.secoqc.net/html/project/partners.html |url-status=dead }}</ref> == Hoof boeke == * S. Ghernaouti, ''Sécurité informatique et réseaux'', 4de uitgawe, Dunod 2013 (eerste uitgawe 2006) * S. Ghernaouti, ''CYBERPOWER: Crime, Conflict and Security in Cyberspace'', [[:en:Presses polytechniques et universitaires romandes|EPFL Press]] 2013 * S. Ghernaouti & A. Dufour, ''“Internet” – [[Que sais-je ?]]'', 11de uitgawe, [[Presses universitaires de France]] 2012 * I. Tashi & S. Ghernaouti-Hélie, ''Information security evaluation : a holistic approach'', [[:en:Presses polytechniques et universitaires romandes|EPFL Press]] 2011 * S. Ghernaouti, ''A Global Treaty on Cybersecurity and Cybercrime: A Contribution for Peace, Justice and Security in Cyberspace'', 2de uitgawe, Cybercrimedata 2011 (eerste uitgawe 2006) * R. Berger & S. Ghernaouti-Hélie, ''Technocivilisation : pour une philosophie du numérique'', Focus Sciences, [[:en:Presses polytechniques et universitaires romandes|PPUR]] 2010 * S. Ghernaouti, ''Cybersecurity Guide for Developing Countries'', 3de uitgawe hersien en uitgebrei, [[International Telecommunication Union|ITU]] 2009 (eerste uitgawe 2006) * S. Ghernaouti, ''Stratégie et ingénierie de la sécurité des réseaux'', InterEditions 1998 * S. Ghernaouti & A. Dufour, ''Enterprise Networks and Telephony from technologies to business strategy'', [[Springer Science+Business Media|Springer-Verlag]] 1998 * C. Servin & S. Ghernaouti, ''Les hauts débits en télécoms'', InterEditions 1998 * S. Ghernaouti & A. Dufour, ''Réseaux locaux et téléphonie'', [[:en:Masson (publisher)|Masson]] 1995 * S. Ghernaouti, ''CLIENT / SERVEUR. Les outils du traitement, Réparti coopératif'', [[:en:Masson (publisher)|Masson]] 1993 * S. Ghernaouti, ''Réseaux, applications réparties normalisées'', Eyrolles 1990 == Verwysings == {{Verwysings|30em}} == Eksterne skakels == * [http://scarg.org/ Webtuiste van die Swiss Cybersecurity Advisory and Research Group (SCARG)] * [https://applicationspub.unil.ch/interpub/noauth/php/Un/UnPers.php?PerNum=3413 Persoonlike bladsy van Solange Ghernaouti van die webtuiste van die UNIL] {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Ghernaouti, Solange}} [[Kategorie:Geboortes in 1958]] [[Kategorie:Switserse wetenskaplikes]] [[Kategorie:Lewende mense]] nmrofr5wywhfx8opi40s5nlo7mjrkqh 0 100998 2920448 2916135 2026-07-31T07:48:25Z Aliwal2012 39067 /* Vorige wenners (sedert 1948 gelys) */ rooi skakels is artikels om te skep 2920448 wikitext text/x-wiki [[Beeld:Silverstone Circuit 2020.png|regs|330px]] Die '''Britse Grand Prix''' is 'n [[Formule Een]]-kampioenskapswedren wat sedert 1950 op die kalender van die FIA se F1-Wêreldkampioenskap verskyn. Dit word jaarliks by die [[Silverstone-renbaan]] naby die dorp Silverstone in [[Northamptonshire]] in Engeland gehou. Die Britse en [[Italiaanse Grand Prix]] is die oudste aaneenlopende Formule Een Wêreldkampioenskap Grands Prix. Dit is vyf keer as die Europese Grand Prix aangewys tussen 1950 en 1977, toe hierdie titel as 'n ere-aanwysing elke jaar aan een Grand Prixwedren in Europa toegeken is. Alle Britse Grands Prix sedert 1926 word in [[Engeland]] gehou; waar die Britse motorrenbedryf hoofsaaklik geleë is. == Vorige wenners (''sedert 1948 gelys'') == [[Lêer:Silverstone 2000.jpg|duimnael|regs|Silverstone, soos gebruik van 1994–2009]] [[Lêer:Silverstone 1991.jpg|duimnael|regs|Silverstone, soos gebruik van 1991–1993]] [[Lêer:Silverstone 1952.jpg|duimnael|regs|Silverstone, soos gebruik van 1950–1990]] [[Lêer:Brands Hatch Grand Prix circuit 1976-1987.png|duimnael|regs|Brands Hatch, afwisselend met Silverstone van 1964–1986]] [[Lêer:Circuit Aintree.svg|duimnael|regs|Aintree, afwisselend met Silverstone van 1955–1962]] [[Lêer:British GP Map 2.png|duimnael|350px|'n Kaart van plekke met Britse Grands Prix.]] {| class="wikitable" style="font-size: 95%;" |- ! Jaar ! Renjaer ! Vervaardiger ! Plek |- ! [[2026 Britse Grand Prix|2026]] | {{MC-VLAG}} [[Charles Leclerc]] | {{vlagikoon|ITA}} [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] |rowspan="40"| [[Silverstone-renbaan|Silverstone]] |- ! [[2025 Britse Grand Prix|2025]] | {{vlagikoon|VK}} [[Lando Norris]] | {{vlagikoon|VK}} [[McLaren]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] |- ! [[2024 Britse Grand Prix|2024]] | {{vlagikoon|VK}} [[Lewis Hamilton]] | {{vlagikoon|GER}} [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes]] |- ! [[2023 Britse Grand Prix|2023]] | {{vlagikoon|NED}} [[Max Verstappen]] | {{vlagikoon|AUT}} [[Red Bull Racing|Red Bull]]-[[Red Bull Powertrains|Honda RBPT]] |- ! [[2022 Britse Grand Prix|2022]] | {{vlagikoon|ESP}} [[Carlos Sainz jr.]] | {{vlagikoon|ITA}} [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] |- ! [[2021 Britse Grand Prix|2021]] | {{vlagikoon|VK}} [[Lewis Hamilton]] | {{vlagikoon|GER}} [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes]] |- ! [[2020 Britse Grand Prix|2020]] | {{vlagikoon|VK}} [[Lewis Hamilton]] | {{vlagikoon|GER}} [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes]] |- ! [[2019 Britse Grand Prix|2019]] | {{vlagikoon|VK}} [[Lewis Hamilton]] | {{vlagikoon|GER}} [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes]] |- ! [[2018 Britse Grand Prix|2018]] | {{vlagikoon|GER}} [[Sebastian Vettel]] | {{vlagikoon|ITA}} [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] |- ! [[2017 Britse Grand Prix|2017]] | {{vlagikoon|VK}} [[Lewis Hamilton]] | {{vlagikoon|GER}} [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes]] |- ! [[2016 Britse Grand Prix|2016]] | {{vlagikoon|VK}} [[Lewis Hamilton]] | {{vlagikoon|GER}} [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes]] |- ! [[2015 Britse Grand Prix|2015]] | {{vlagikoon|VK}} [[Lewis Hamilton]] | {{vlagikoon|GER}} [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes]] |- ! [[2014 Britse Grand Prix|2014]] | {{vlagikoon|VK}} [[Lewis Hamilton]] | {{vlagikoon|GER}} [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes]] |- ! [[2013 Britse Grand Prix|2013]] | {{vlagikoon|GER}} [[Nico Rosberg]] | {{vlagikoon|GER}} [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes]] |- ! [[2012 Britse Grand Prix|2012]] | {{vlagikoon|AUS}} [[Mark Webber]] | {{vlagikoon|AUT}} [[Red Bull Racing|Red Bull]]-[[Renault F1|Renault]] |- ! [[2011 Britse Grand Prix|2011]] | {{vlagikoon|SPA}} [[Fernando Alonso]] | {{vlagikoon|ITA}} [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] |- ! [[2010 Britse Grand Prix|2010]] | {{vlagikoon|AUS}} [[Mark Webber]] | {{vlagikoon|AUT}} [[Red Bull Racing|Red Bull]]-[[Renault F1|Renault]] |- ! [[2009 Britse Grand Prix|2009]] | {{vlagikoon|GER}} [[Sebastian Vettel]] | {{vlagikoon|AUT}} [[Red Bull Racing|Red Bull]]-[[Renault F1|Renault]] |- ! [[2008 Britse Grand Prix|2008]] | {{vlagikoon|VK}} [[Lewis Hamilton]] | {{vlagikoon|VK}} [[McLaren]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] |- ! [[2007 Britse Grand Prix|2007]] | {{vlagikoon|FIN}} [[Kimi Räikkönen]] | {{vlagikoon|ITA}} [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] |- ! [[2006 Britse Grand Prix|2006]] | {{vlagikoon|SPA}} [[Fernando Alonso]] | {{vlagikoon|FRA}} [[Renault F1|Renault]] |- ! [[2005 Britse Grand Prix|2005]] | {{vlagikoon|COL}} [[Juan Pablo Montoya]] | {{vlagikoon|VK}} [[McLaren]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] |- ! [[2004 Britse Grand Prix|2004]] | {{vlagikoon|GER}} [[Michael Schumacher]] | {{vlagikoon|ITA}} [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] |- ! [[2003 Britse Grand Prix|2003]] | {{vlagikoon|BRA}} [[Rubens Barrichello]] | {{vlagikoon|ITA}} [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] |- ! [[2002 Britse Grand Prix|2002]] | {{vlagikoon|GER}} [[Michael Schumacher]] | {{vlagikoon|ITA}} [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] |- ! [[2001 Britse Grand Prix|2001]] | {{vlagikoon|FIN}} [[Mika Häkkinen]] | {{vlagikoon|VK}} [[McLaren]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] |- ! [[2000 Britse Grand Prix|2000]] | {{vlagikoon|VK}} [[David Coulthard]] | {{vlagikoon|VK}} [[McLaren]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] |- ! [[1999 Britse Grand Prix|1999]] | {{vlagikoon|VK}} [[David Coulthard]] | {{vlagikoon|VK}} [[McLaren]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] |- ! [[1998 Britse Grand Prix|1998]] | {{vlagikoon|GER}} [[Michael Schumacher]] | {{vlagikoon|ITA}} [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] |- ! [[1997 Britse Grand Prix|1997]] | {{vlagikoon|CAN}} [[Jacques Villeneuve]] | {{vlagikoon|VK}} [[WilliamsF1|Williams]]-[[Renault F1|Renault]] |- ! [[1996 Britse Grand Prix|1996]] | {{vlagikoon|CAN}} [[Jacques Villeneuve]] | {{vlagikoon|VK}} [[WilliamsF1|Williams]]-[[Renault F1|Renault]] |- ! [[1995 Britse Grand Prix|1995]] | {{vlagikoon|VK}} [[Johnny Herbert]] | {{vlagikoon|VK}} [[Benetton Formula-span|Benetton]]-[[Renault F1|Renault]] |- ! [[1994 Britse Grand Prix|1994]] | {{vlagikoon|VK}} [[Damon Hill]] | {{vlagikoon|VK}} [[WilliamsF1|Williams]]-[[Renault F1|Renault]] |- ! [[1993 Britse Grand Prix|1993]] | {{vlagikoon|FRA}} [[Alain Prost]] | {{vlagikoon|VK}} [[WilliamsF1|Williams]]-[[Renault F1|Renault]] |- ! [[1992 Britse Grand Prix|1992]] | {{vlagikoon|VK}} [[Nigel Mansell]] | {{vlagikoon|VK}} [[WilliamsF1|Williams]]-[[Renault F1|Renault]] |- ! [[1991 Britse Grand Prix|1991]] | {{vlagikoon|VK}} [[Nigel Mansell]] | {{vlagikoon|VK}} [[WilliamsF1|Williams]]-[[Renault F1|Renault]] |- ! [[1990 Britse Grand Prix|1990]] | {{vlagikoon|FRA}} [[Alain Prost]] | {{vlagikoon|ITA}} [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] |- ! [[1989 Britse Grand Prix|1989]] | {{vlagikoon|FRA}} [[Alain Prost]] | {{vlagikoon|VK}} [[McLaren]]-[[Honda Racing F1|Honda]] |- ! [[1988 Britse Grand Prix|1988]] | {{vlagikoon|BRA}} [[Ayrton Senna]] | {{vlagikoon|VK}} [[McLaren]]-[[Honda Racing F1|Honda]] |- ! [[1987 Britse Grand Prix|1987]] | {{vlagikoon|VK}} [[Nigel Mansell]] | {{vlagikoon|VK}} [[WilliamsF1|Williams]]-[[Honda Racing F1|Honda]] |- ! [[1986 Britse Grand Prix|1986]] | {{vlagikoon|VK}} [[Nigel Mansell]] | {{vlagikoon|VK}} [[WilliamsF1|Williams]]-[[Honda Racing F1|Honda]] | [[Brands Hatch-renbaan|Brands Hatch]] |- ! [[1985 Britse Grand Prix|1985]] | {{vlagikoon|FRA}} [[Alain Prost]] | {{vlagikoon|VK}} [[McLaren]]-TAG | [[Silverstone-renbaan|Silverstone]] |- ! [[1984 Britse Grand Prix|1984]] | {{vlagikoon|AUT}} [[Niki Lauda]] | {{vlagikoon|VK}} [[McLaren]]-TAG | [[Brands Hatch-renbaan|Brands Hatch]] |- ! [[1983 Britse Grand Prix|1983]] | {{vlagikoon|FRA}} [[Alain Prost]] | {{vlagikoon|FRA}} [[Renault F1|Renault]] | [[Silverstone-renbaan|Silverstone]] |- ! [[1982 Britse Grand Prix|1982]] | {{vlagikoon|AUT}} [[Niki Lauda]] | {{vlagikoon|VK}} [[McLaren]]-[[Cosworth|Ford]] | [[Brands Hatch-renbaan|Brands Hatch]] |- ! [[1981 Britse Grand Prix|1981]] | {{vlagikoon|VK}} [[John Watson]] | {{vlagikoon|VK}} [[McLaren]]-[[Cosworth|Ford]] | [[Silverstone-renbaan|Silverstone]] |- ! [[1980 Britse Grand Prix|1980]] | {{vlagikoon|AUS}} [[Alan Jones]] | {{vlagikoon|VK}} [[WilliamsF1|Williams]]-[[Cosworth|Ford]] | [[Brands Hatch-renbaan|Brands Hatch]] |- ! [[1979 Britse Grand Prix|1979]] | {{vlagikoon|SUI}} [[Clay Regazzoni]] | {{vlagikoon|VK}} [[WilliamsF1|Williams]]-[[Cosworth|Ford]] | [[Silverstone-renbaan|Silverstone]] |- ! [[1978 Britse Grand Prix|1978]] | {{vlagikoon|ARG}} [[Carlos Reutemann]] | {{vlagikoon|ITA}} [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | [[Brands Hatch-renbaan|Brands Hatch]] |- ! 1977 | {{vlagikoon|VK}} [[James Hunt]] | {{vlagikoon|VK}} [[McLaren]]-[[Cosworth|Ford]] | [[Silverstone-renbaan|Silverstone]] |- ! 1976 | {{vlagikoon|VK}} James Hunt | {{vlagikoon|VK}} [[McLaren]] | [[Brands Hatch-renbaan|Brands Hatch]] |- ! 1975 | {{vlagikoon|BRA}} [[Emerson Fittipaldi]] | {{vlagikoon|VK}} [[McLaren]]-[[Cosworth|Ford]] | [[Silverstone-renbaan|Silverstone]] |- ! 1974 | {{vlagikoon|ZAF|1928}} [[Jody Scheckter]] | {{vlagikoon|VK}} [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Cosworth|Ford]] | [[Brands Hatch-renbaan|Brands Hatch]] |- ! 1973 | {{vlagikoon|VSA}} Peter Revson | {{vlagikoon|VK}} [[McLaren]]-[[Cosworth|Ford]] | [[Silverstone-renbaan|Silverstone]] |- ! 1972 | {{vlagikoon|BRA}} [[Emerson Fittipaldi]] | {{vlagikoon|VK}} [[Lotus F1-span|Lotus]]-[[Cosworth|Ford]] | [[Brands Hatch-renbaan|Brands Hatch]] |- ! 1971 | {{vlagikoon|VK}} [[Jackie Stewart]] | {{vlagikoon|VK}} [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Cosworth|Ford]] | [[Silverstone-renbaan|Silverstone]] |- ! 1970 | {{vlagikoon|AUT}} Jochen Rindt | {{vlagikoon|VK}} [[Lotus F1-span|Lotus]]-[[Cosworth|Ford]] | [[Brands Hatch-renbaan|Brands Hatch]] |- ! 1969 | {{vlagikoon|VK}} [[Jackie Stewart]] | Matra-[[Cosworth|Ford]] | [[Silverstone-renbaan|Silverstone]] |- ! 1968 | {{vlagikoon|SUI}} Jo Siffert | [[Lotus F1-span|Lotus]]-[[Cosworth|Ford]] | [[Brands Hatch-renbaan|Brands Hatch]] |- ! 1967 | {{vlagikoon|VK}} [[Jim Clark]] | [[Lotus F1-span|Lotus]]-[[Cosworth|Ford]] | [[Silverstone-renbaan|Silverstone]] |- ! 1966 | {{vlagikoon|AUS}} [[Jack Brabham]] | [[Brabham]]-Repco | [[Brands Hatch-renbaan|Brands Hatch]] |- ! 1965 | {{vlagikoon|VK}} [[Jim Clark]] | [[Lotus F1-span|Lotus]]-[[Coventry Climax|Climax]] | [[Silverstone-renbaan|Silverstone]] |- ! 1964 | {{vlagikoon|VK}} [[Jim Clark]] | [[Lotus F1-span|Lotus]]-[[Coventry Climax|Climax]] | [[Brands Hatch-renbaan|Brands Hatch]] |- ! 1963 | {{vlagikoon|VK}} [[Jim Clark]] | [[Lotus F1-span|Lotus]]-[[Coventry Climax|Climax]] | [[Silverstone-renbaan|Silverstone]] |- ! 1962 | {{vlagikoon|VK}} [[Jim Clark]] | [[Lotus F1-span|Lotus]]-[[Coventry Climax|Climax]] |rowspan="2"| [[Aintree-motorrenbaan|Aintree]] |- ! 1961 | {{vlagikoon|GER}} [[Wolfgang von Trips]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] |- ! 1960 | {{vlagikoon|AUS}} [[Jack Brabham]] | [[Cooper Car Company|Cooper]]-[[Coventry Climax|Climax]] | [[Silverstone-renbaan|Silverstone]] |- ! 1959 | {{vlagikoon|AUS}} Jack Brabham | [[Cooper Car Company|Cooper]]-[[Coventry Climax|Climax]] | [[Aintree-motorrenbaan|Aintree]] |- ! 1958 | {{vlagikoon|VK}} Peter Collins | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | [[Silverstone-renbaan|Silverstone]] |- ! 1957 | {{vlagikoon|VK}} [[Stirling Moss]] <br />{{vlagikoon|VK}} Tony Brooks | Vanwall | [[Aintree-motorrenbaan|Aintree]] |- ! 1956 | {{vlagikoon|ARG}} [[Juan Manuel Fangio]] | [[Lancia]]-[[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | [[Silverstone-renbaan|Silverstone]] |- ! 1955 | {{vlagikoon|VK}} [[Stirling Moss]] | [[Mercedes-Benz]] | [[Aintree-motorrenbaan|Aintree]] |- ! 1954 | {{vlagikoon|ARG}} José Froilán González | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] |rowspan="7"| [[Silverstone-renbaan|Silverstone]] |- ! 1953 | {{vlagikoon|ITA}} Alberto Ascari | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] |- ! 1952 | {{vlagikoon|ITA}} Alberto Ascari | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] |- ! 1951 | {{vlagikoon|ARG}} José Froilán González | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] |- ! 1950 | {{vlagikoon|ITA}} Giuseppe Farina | [[Alfa Romeo]] |- ! 1949 | {{vlagikoon|SUI}} Emmanuel de Graffenried | [[Maserati]] |- ! 1948 | {{vlagikoon|ITA}} Luigi Villoresi | [[Maserati]] |} {{Koördinate|52.071|N|1.016|W|aansig=titel|source:enwiki}} [[Kategorie:Britse Grand Prix| ]] [[Kategorie:Formule Een Grands Prix]] k6wjqoi096cilsjz1pobtwei4b4mmje 0 101272 2920461 2908628 2026-07-31T08:46:42Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2920461 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Helium atom (not to scale).svg|duimnael|regs|200px|'n Vereenvoudigde voorstelling van 'n [[helium]][[atoom]] met 'n benaderde berekende deursnit van 62 pikometer<ref name="WebElementsSize">{{cite web | url = http://www.webelements.com/periodicity/atomic_radius | title = Atomic radius | work = WebElements: the periodic table on the web | access-date = 17 Maart 2024 | archive-date = 13 Junie 2018 | archive-url = https://web.archive.org/web/20180613060322/https://www.webelements.com/periodicity/atomic_radius/ | url-status = dead }}</ref>]] 'n '''Pikometer''' (simbool: '''pm''') is 'n lengtemaat wat van die [[SI-basiseenheid]] vir [[lengte]], die [[meter]], afgelei is en is 'n triljoenste van 'n meter (0,000000000001 m). Dit word uitgedruk as 1x10^-12&nbsp;m. Die pikometer is een duisend [[femtometer]]s, een duisendste van 'n [[nanometer]], een miljoenste van 'n [[mikrometer]] (ook bekend as 'n mikron), een miljardste van 'n [[millimeter]], en een biljoenste van 'n meter.<ref>{{cite book | title = Dictionary of Distances | first1 = Elena | last1 = Deza | author1-link=Elena Deza |first2= Michel Marie | last2 = Deza | author2-link = Michel Deza | publisher = Elsevier | year = 2006 | isbn = 0-444-52087-2 | url = https://books.google.com/books?id=I-PQH8gcOjUC&q=stigma+bicron&pg=PA347 }}</ref> Die simbool μμ is op 'n stadium daarvoor gebruik.<ref name="micromicro">{{cite web | url = https://www.ibiblio.org/units/ | title = How Many? A Dictionary of Units of Measurement | first = Russ | last = Rowlett | year = 2018 }}</ref> Dit is ook een honderdste van 'n [[Ångström (eenheid)|Ångström]], 'n internasionaal bekende (maar nie-SI) eenheid van lengte. ==Gebruik== Die pikometer se lengte is van sodanige klein grootte-orde dat die toepassing daarvan byna volkome beperk is tot [[deeltjiefisika]], [[kwantumfisika]], [[chemie]] en [[akoestiek]]. [[Atoom|Atome]] is tussen 62 en 520&nbsp;pm in deursnee, en die tipiese [[Bindingslengte|lengte]] van 'n koolstof-koolstof [[Kovalente binding|enkelbinding]] is 154&nbsp;pm. Kleiner eenhede is beskikbaar of selfs kleiner deeltjies te beskryf (waarvan sommige die komponente van atome is), soos [[hadron]]e en die boonste grootte-limiete vir [[fermion]]e. Die [[Ruimtelaserinterferometer]]- oftewel LISA-probe, met die doelwit om [[gravitasiegolwe]] waar te neem, word vir lansering in 2034 beoog. Dit sal relatiewe verplasings met 'n resolusie van 20 pikometer oor 'n afstand van 2,5 gigameter waarneem, wat op 'n ontledingsensitiwiteit van beter as 1 deel in 10²⁰ neerkom. == SI-veelvoude == {| class="wikitable" ! Veelvoud ! Naam ! Simbool ! Veelvoud ! Naam ! Simbool |- |10⁰ | [[meter]] |m |&nbsp; |&nbsp; |&nbsp; |- |10³ | [[kilometer]] |km |10^–3 | [[millimeter]] | mm |- |10⁶ | megameter |Mm |10^–6 | [[mikrometer]] | µm |- |10⁹ | gigameter |Gm |10^–9 | [[nanometer]] |nm |- |10¹² | terameter |Tm |10^–12 | '''pikometer''' |pm |- |10¹⁵ | petameter |Pm |10^–15 | [[femtometer]] |fm |- |10¹⁸ | eksameter |Em |10^–18 | attometer |am |- |10²¹ | zettameter | Zm |10^–21 | zeptometer | zm |- |10²⁴ | jottameter |Ym |10^–24 | joktometer | ym |- |} Daar is eenhede wat tot die metriese stelsel behoort het, maar wat nie meer in die S.I.-stelsel erken word nie, soos: {| class="wikitable" ! Veelvoud ! Naam ! Simbool ! Veelvoud ! Naam ! Simbool |- |10¹ | dekameter |dam |10^–1 | desimeter |dm |- |10² | hektometer | hm |10^–2 | [[sentimeter]] | cm |- | | | |10^–10 | [[Ångström (eenheid)|Ângström]] | Â |} ==Verwysings== {{verwysings}} {{Saadjie}} {{Normdata}} [[Kategorie:Lengtemate]] [[Kategorie:SI-eenhede]] i117t834chobo5o39zwhjp7jaogv66f 0 101495 2920539 2915596 2026-07-31T11:44:36Z Aliwal2012 39067 /* Voormalige wenners */ 2920539 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Bundesarchiv Bild 102-02915, Berlin, AVUS, Großer Preis von Deutschland.jpg|duimnael|Rudolf Caracciola en sy meganikus Eugen Salzer vier hul oorwinning by die nooiens- Duitse Grand Prix in 1926.]] [[Lêer:Großer Preis von Europa -1954 Nürburgring, Juan Manuel Fangio, Mercedes (3)x.JPG|duimnael|[[Juan Manuel Fangio]] wen die [[Europese Grand Prix]] by die ''Ring'' in 1954 in 'n [[Mercedes-Benz]] W196.]] [[Lêer:1962-08-05 Graham Hill, BRM - Hatzenbach (sw).jpg|duimnael|[[Graham Hill]] wen die ren in 1962 oppad na die Wêreldkampioenskapskroon.]] [[Lêer:Stewart, J., Matra MS10, 2. Rd 1968-08-04.jpg|duimnael|Die Skot [[Jackie Stewart]] in 'n ''Matra MS10'' teken 'n dominante oorwinning aan in 1968]] [[Lêer:Nürburgring - Grand-Prix-Strecke.svg|duimnael|320px|Die Nürburgringbaan]] [[Lêer:Hockenheim2012.svg|duimnael|320px|Die Hockenheimbaan]] Die '''Duitse Grand Prix''' is 'n [[Formule Een]] motorwedren wat afwisselend<br />by die [[Nürburgring]] en [[Hockenheimring]] in [[Duitsland]] gehou word. == Vorige wenners == {| class="wikitable" style="font-size: 95%;" |- ! Jaar ! Renjaer ! Vervaardiger ! Plek |- ! 2020–<br/>2026 | style="background:#ddd;" colspan="3" |''nie plaasgevind nie'' |- ! [[2019 Duitse Grand Prix|2019]] | {{vlagikoon|NED}} [[Max Verstappen]] | {{vlagikoon|AUT}} [[Red Bull Racing|Red Bull]]-[[Honda Racing F1|Honda]] | rowspan="2"| [[Hockenheimring]] |- ! [[2018 Duitse Grand Prix|2018]] | {{vlagikoon|VK}} [[Lewis Hamilton]] | {{vlagikoon|GER}} [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes]] |- ! 2017 | style="background:#ddd;" colspan="3" |''nie plaasgevind nie'' |- ! [[2016 Duitse Grand Prix|2016]] | {{vlagikoon|VK}} [[Lewis Hamilton]] | {{vlagikoon|GER}} [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes]] | [[Hockenheimring]] |- ! 2015 | style="background:#ddd;" colspan="3" |''nie plaasgevind nie'' |- ! [[2014 Duitse Grand Prix|2014]] | {{vlagikoon|GER}} [[Nico Rosberg]] | {{vlagikoon|GER}} [[Mercedes AMG Petronas F1-span|Mercedes]] | [[Hockenheimring]] |- ! [[2013 Duitse Grand Prix|2013]] | {{vlagikoon|GER}} [[Sebastian Vettel]] | {{vlagikoon|AUT}} [[Red Bull Racing|Red Bull]]-[[Renault]] | [[Nürburgring]] |- ! [[2012 Duitse Grand Prix|2012]] | {{vlagikoon|SPA}} [[Fernando Alonso]] | {{vlagikoon|ITA}} [[Scuderia Ferrari]] | Hockenheimring |- ! [[2011 Duitse Grand Prix|2011]] | {{vlagikoon|VK}} [[Lewis Hamilton]] | {{vlagikoon|VK}} [[McLaren]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | Nürburgring |- ! [[2010 Duitse Grand Prix|2010]] | {{vlagikoon|SPA}} [[Fernando Alonso]] | {{vlagikoon|ITA}} [[Scuderia Ferrari]] | Hockenheimring |- ! [[2009 Duitse Grand Prix|2009]] | {{vlagikoon|AUS}} [[Mark Webber]] | {{vlagikoon|AUT}} [[Red Bull Racing|Red Bull]]-[[Renault]] | Nürburgring |- ! [[2008 Duitse Grand Prix|2008]] | {{vlagikoon|VK}} [[Lewis Hamilton]] | {{vlagikoon|VK}} [[McLaren]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] | Hockenheimring |- ! 2007 | style="background:#ddd;" colspan="3" |''gekanselleer, vervang met Europese Grand Prix'' |- ! [[2006 Duitse Grand Prix|2006]] | {{vlagikoon|GER}} [[Michael Schumacher]] | {{vlagikoon|ITA}} [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | rowspan="21"| [[Hockenheimring]] |- ! [[2005 Duitse Grand Prix|2005]] | {{vlagikoon|SPA}} [[Fernando Alonso]] | {{vlagikoon|FRA}} [[Renault F1|Renault]] |- ! [[2004 Duitse Grand Prix|2004]] | {{vlagikoon|GER}} [[Michael Schumacher]] | {{vlagikoon|ITA}} [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] |- ! [[2003 Duitse Grand Prix|2003]] | {{vlagikoon|COL}} [[Juan Pablo Montoya]] | {{vlagikoon|VK}} [[WilliamsF1|Williams]]-[[BMW]] |- ! [[2002 Duitse Grand Prix|2002]] | {{vlagikoon|GER}} [[Michael Schumacher]] | {{vlagikoon|ITA}} [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] |- ! [[2001 Duitse Grand Prix|2001]] | {{vlagikoon|GER}} [[Ralf Schumacher]] | {{vlagikoon|VK}} [[WilliamsF1|Williams]]-[[BMW]] |- ! [[2000 Duitse Grand Prix|2000]] | {{vlagikoon|BRA}} [[Rubens Barrichello]] | {{vlagikoon|VK}} [[McLaren]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] |- ! [[1999 Duitse Grand Prix|1999]] | {{vlagikoon|VK}} [[Eddie Irvine]] | {{vlagikoon|ITA}} [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] |- ! [[1998 Duitse Grand Prix|1998]] | {{vlagikoon|FIN}} [[Mika Häkkinen]] | {{vlagikoon|VK}} [[McLaren]]-[[Mercedes-Benz|Mercedes]] |- ! [[1997 Duitse Grand Prix|1997]] | {{vlagikoon|AUT}} [[Gerhard Berger]] | {{vlagikoon|VK}} [[Benetton Formula-span|Benetton]]-[[Renault F1|Renault]] |- ! [[1996 Duitse Grand Prix|1996]] | {{vlagikoon|VK}} [[Damon Hill]] | {{vlagikoon|VK}} [[WilliamsF1|Williams]]-[[Renault F1|Renault]] |- ! [[1995 Duitse Grand Prix|1995]] | {{vlagikoon|GER}} [[Michael Schumacher]] | {{vlagikoon|VK}} [[Benetton Formula-span|Benetton]]-[[Renault F1|Renault]] |- ! [[1994 Duitse Grand Prix|1994]] | {{vlagikoon|AUT}} [[Gerhard Berger]] | {{vlagikoon|ITA}} [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] |- ! [[1993 Duitse Grand Prix|1993]] | {{vlagikoon|FRA}} [[Alain Prost]] | {{vlagikoon|VK}} [[WilliamsF1|Williams]]-[[Renault F1|Renault]] |- ! [[1992 Duitse Grand Prix|1992]] | {{vlagikoon|VK}} [[Nigel Mansell]] | {{vlagikoon|VK}} [[WilliamsF1|Williams]]-[[Renault F1|Renault]] |- ! [[1991 Duitse Grand Prix|1991]] | {{vlagikoon|VK}} [[Nigel Mansell]] | {{vlagikoon|VK}} [[WilliamsF1|Williams]]-[[Renault F1|Renault]] |- ! [[1990 Duitse Grand Prix|1990]] | {{vlagikoon|BRA}} [[Ayrton Senna]] | {{vlagikoon|VK}} [[McLaren]]-[[Honda Racing F1|Honda]] |- ! [[1989 Duitse Grand Prix|1989]] | {{vlagikoon|BRA}} [[Ayrton Senna]] | {{vlagikoon|VK}} [[McLaren]]-[[Honda Racing F1|Honda]] |- ! [[1988 Duitse Grand Prix|1988]] | {{vlagikoon|BRA}} [[Ayrton Senna]] | {{vlagikoon|VK}} [[McLaren]]-[[Honda Racing F1|Honda]] |- ! [[1987 Duitse Grand Prix|1987]] | {{vlagikoon|BRA}} [[Nelson Piquet]] | {{vlagikoon|VK}} [[WilliamsF1|Williams]]-[[Honda Racing F1|Honda]] |- ! [[1986 Duitse Grand Prix|1986]] | {{vlagikoon|BRA}} [[Nelson Piquet]] | {{vlagikoon|VK}} [[WilliamsF1|Williams]]-[[Honda Racing F1|Honda]] |- ! [[1985 Duitse Grand Prix|1985]] | {{vlagikoon|ITA}} [[Michele Alboreto]] | {{vlagikoon|ITA}} [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | [[Nürburgring|Nürburgring GP-Strecke]] |- ! [[1984 Duitse Grand Prix|1984]] | {{vlagikoon|FRA}} [[Alain Prost]] | {{vlagikoon|VK}} [[McLaren]]-[[Porsche|TAG]] | rowspan="8"| [[Hockenheimring]] |- ! [[1983 Duitse Grand Prix|1983]] | {{vlagikoon|FRA}} [[René Arnoux]] | {{vlagikoon|ITA}} [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] |- ! [[1982 Duitse Grand Prix|1982]] | {{vlagikoon|FRA}} Patrick Tambay | {{vlagikoon|ITA}} [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] |- ! [[1981 Duitse Grand Prix|1981]] | {{vlagikoon|BRA|1968}} [[Nelson Piquet]] | {{vlagikoon|VK}} [[Brabham]]-[[Ford Motormaatskappy|Ford]] |- ! [[1980 Duitse Grand Prix|1980]] | {{vlagikoon|FRA}} [[Jacques Laffite]] | {{vlagikoon|FRA}} [[Equipe Ligier|Ligier]]-[[Ford Motormaatskappy|Ford]] |- ! [[1979 Duitse Grand Prix|1979]] | {{vlagikoon|AUS}} [[Alan Jones]] | {{vlagikoon|VK}} [[WilliamsF1|Williams]]-[[Ford Motormaatskappy|Ford]] |- ! [[1978 Duitse Grand Prix|1978]] | {{vlagikoon|USA}} [[Mario Andretti]] | {{vlagikoon|VK}} [[Team Lotus|Lotus]]-[[Ford Motormaatskappy|Ford]] |- ! [[1977 Duitse Grand Prix|1977]] | {{vlagikoon|AUT}} [[Niki Lauda]] | {{vlagikoon|ITA}} [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] |- ! [[1976 Formule Een-seisoen|1976]] | {{vlagikoon|GBR}} [[James Hunt]] | {{vlagikoon|VK}} [[McLaren]]-[[Ford Motormaatskappy|Ford]] |rowspan="6"| [[Nürburgring|Nürburgring Nordschleife]] |- ! [[1975 Formule Een-seisoen|1975]] | {{vlagikoon|ARG}} [[Carlos Reutemann]] | {{vlagikoon|VK}} [[Brabham]]-[[Ford Motormaatskappy|Ford]] |- ! 1974 | {{vlagikoon|SUI}} [[Clay Regazzoni]] | {{vlagikoon|ITA}} [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] |- ! 1973 | {{vlagikoon|GBR}} [[Jackie Stewart]] | {{vlagikoon|ITA}} [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motormaatskappy|Ford]] |- ! 1972 | {{vlagikoon|BEL}} [[Jacky Ickx]] | {{vlagikoon|ITA}} [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] |- ! 1971 | {{vlagikoon|GBR}} [[Jackie Stewart]] | {{vlagikoon|VK}} [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motormaatskappy|Ford]] |- ! 1970 | {{vlagikoon|AUT}} Jochen Rindt | {{vlagikoon|VK}} [[Team Lotus|Lotus]]-[[Ford Motormaatskappy|Ford]] | [[Hockenheimring]] |- |} [[Kategorie:Duitse Grand Prix| ]] [[Kategorie:Formule Een Grands Prix]] 2rco8ra97z3mdkcuiqbmn0eoxm6p07w 0 108616 2920407 2759552 2026-07-31T04:59:48Z UrsusMaritimus13 184343 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:3|0|0 */ 2920407 wikitext text/x-wiki {{Databoks}} '''Swart nasionalisme (SN) '''verkondig 'n rasse-definise (of herdefiniëring) van nasionale identiteit. Daar is verskillende inheemse nasionalistiese filosofieë, maar die beginsels van alle swart nasionalistiese ideologieë is eenheid en [[selfbeskikking]] — dit is afskeiding, of onafhanklikheid, van die Europese gemeenskap. == Vroeë geskiedenis == Martin Delany (1812–1885), 'n Afro-Amerikaanse teenstander van slawerny, is die oupa van Swart nasionalisme.<ref>{{Cite web |url=http://www.libraries.wvu.edu/delany/home.htm |title=Libraries.wvu.edu |access-date=16 Maart 2016 |archive-date=25 April 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090425074314/http://www.libraries.wvu.edu/delany/home.htm |url-status=dead }}</ref> Geïnspireer deur die suksesvolle revolusie in [[Haïti]], het die swart- en Afrika se inheemse nasionalisme en politieke denkrigting van die 19de eeu sy beslag by mense soos Marcus Garvey, Henry McNeal Turner, Henry Highland Garnet, Martin Delany, Edward Wilmot Blyden, Paul Cuffe en ander, gekry. Die repatriasie van Afro-Amerikaanse slawe na [[Liberië]] en [[Sierra Leone]] was 'n algemene swart nasionalistiese tema in die 19de eeu. Marcus Garvey se Universal Negro Improvement Association van die 1910's en 1920's was met sy miljoen lede die magtigste swart nasionalistiese beweging tot op hede. Die beweging het teenstand uit die hoofstroom geledere van die swart leiers gekry en is deur die regering vernietig. Talle lede van die beweging het egter met nostalgie die herinneringe van die inspirerende retoriek onthou.<ref>William L. Van Deburg, ed., ''Modern Black Nationalism: From Marcus Garvey to Louis Farrakhan'' (1996)</ref> Volgens Wilson Jeremiah Moses kan Swart nasionalisme, as 'n [[filosofie]], uit drie verskillende tydperke beskou word met die uiteenlopende ideologiese perspektiewe, wat uiteindelik die Swart nasionalisme van vandag geword het.<ref>Wilson Jeremiah Moses, ''Classical Black Nationalism'' (1996)</ref> Die eerste periode was die tyd voor die Klassieke Swart nasionalisme, wat begin het vanaf die tyd toe die eerste Afrikane voet aan wal in Amerika gesit het, tot en met die Revolusionêre periode. Die tweede periode het na die Revolusionêre Oorlog begin toe 'n aansienlike hoeveelheid van Afrikane al in die kolonies, in besonder in New England en Pensilvanië, geletterd was en gewalg geraak het met die sosiale omstandighede wat uit die Verligting-idees gespruit het. Die derde tydvak van Swart nasionalisme was gedurende die post-Heropbou era, in besonder gedryf deur verskeie Afro-Amerikaanse kerkgroepe. Afsonderlike groepe was reeds gevestig en aanvaar omdat [[Afro-Amerikaners]] toe reeds vir lank reeds, sedert die ontstaan van Amerika, gely het onder slawerny. Die kerklike fenomeen het tot die geboorte van die moderne Swart nasionalisme gelei wat die behoefte vir die skeiding van nie-swartes benadruk het, en om afsonderlike gemeenskappe te skep om sodoende rassetrots aan te moedig. Die nuwe [[ideologie]] het die filosofie geword van groepe soos die Moorish Science Temple en die [[Nasie van Islam]]. Hoewel die 1960's 'n toename in geloofs-, kulturele-, en politieke nasionalisme aangewakker het, was dit steeds Swart nasionalisme wat die bevordering van Afrosentrisme aangemoedig het. == 20ste eeu == === Marcus Garvey === Marcus Garvey het Afrikane regoor die wêreld aangemoedig om trots te wees op hul ras en om die mooi in hul eie raak te sien. Dié vorm van swart nasionalisme het bekend geword as Garveyisme. 'n Sentrale idee van Garveyisme is dat Afrikane orals in die wêreld een volk is, en hulle sal nooit uitstyg as hulle nie hul kulturele en etniese verskille opsy skuif en kontrasteer nie. Hy was baie beïnvloed deur die vroeëre werke van Booker T Washington, Martin Delany, en Henry McNeal Turner.<ref name="Skyers">Skyers, Sophia Teresa (1982).</ref> Garvey het sy eie persoonlike magnetisme en sy kennis van swart sielkunde en die sielkunde van konfrontasie gebruik om 'n beweging te begin wat die bourgeois swartes uitgedaag het vir die gedagtes en siele van die Afro-Amerikaners. Marcus Garvey se begeerte om die man te ontmoet wat hom inspireer het, Booker T Washington, het hom laat teruggaan na Amerika, maar ongelukkig was hy nie betyds nie. Desondanks die teleurstelling het Garvey aangegaan met sy werk en twee jaar later, 'n jaar na Washington se dood, vestig hy 'n soortgelyke organisasie in Amerika met die naam van United Negro Improvement Association (UNIA).<ref>{{Cite journal|last1=Watson|first1=Elwood|title=Marcus Garvey's Garveyism: Message from a forefather|journal=Journal of Religious Thought|date=Winter 1994 – Spring 1995|volume=51|issue=2|page=79}}</ref> Hoewel Garvey 'n voorstander van rasse-skeiding was het hy dit baie duidelik gemaak dat hy geen vyandigheid teenoor wittes het nie, en glo in gelyke regte vir almal. Garvey het die pad oopgemaak vir Swart nasionaliste en Pan-Afrikaniste wat in sy voetspore gevolg het. Dit sluit in Kwame Nkrumah (en verskeie ander Afrikaleiers), die [[Nasie van Islam]], Malcolm X en die merkwaardigste van almal, Carlos Cook se beweging. Cook word beskou as die ideologiese seun van Garvey. === Malcolm X === Tussen 1953 en 1964, toe die meeste Afrikaleiers in die menseregte-beweging besig was om die Afro-Amerikaners in die hoofstroom Amerikaanse leefwyse te integreer, was Malcolm X 'n geesdriftige profeet van swart onafhanklikheid en om swart trots en manlikheid terug te eis.<ref>Robert L. Harris, "Malcolm X: Critical Assessments and Unanswered Questions."</ref> Hy het geglo dat die waardes van die Westerse kultuur skynhelig is- van die Joods-Christelike tradisies tot die Amerikaanse politieke en ekonomiese instellings. Hy het geglo dat [[separatisme]] en die beheer oor die [[politiek]], en die ekonomie in sy eie gemeenskap swartes beter sal dien as die taktiek van die mensregteleier, [[Martin Luther King jr.|Martin Luther King jr]], en die hoofstroom menseregte-organisasies. Malcolm X het verklaar dat geen- geweld die "filosofie van 'n gek" is, en om enigiets te bereik, sal Afro-Amerikaners hul nasionale identiteit moet terugeis, hul regte wat in die grondwet vervat is, omarm en hulself teen wit hegemonie en buiteregtelike geweld beskerm. In reaksie op King se beroemde "''I have a dream''" toespraak, het Malcolm X gespot: "Terwyl King droom, het die res van ons Negers nagmerries gehad."<ref>{{Cite book|author=James H. Cone|title=Martin and Malcolm and America: A Dream or a Nightmare|url=https://books.google.com/books?id=PU_DdaFtYAMC&pg=PT49|year=1992|publisher=Orbis Books|page=49}}</ref> Voor Malcolm X se pelgrimstog na [[Mekka]] was sy siening dat Afro-Amerikaners hul eie gemeenskappe en etiese waardes moes skep, insluitende selfhelp en gemeenskaps-gebaseerde ondernemings. Hy het ook geglo Afro-Amerikaners moet integrasie of samewerking met die wittes verwerp totdat hulle self interne samewerking en eenheid het. In April 1964 gaan Malcolm X op die pelgrimstog en daar in Mekka verander hy sy siening en verwerp verskeie van sy ekstremistiese menings. Hy kom terug uit Mekka met gematigde idees en sweer sy toewyding tot rasse-separatisme af. Hy steun egter steeds swart nasionalisme en doen 'n beroep dat Afro-Amerikaners proaktief optree in hul stryd vir gelyke regte.<ref>Manning Marable, ''Malcolm X: A Life of Reinvention'' (2011)</ref> == Swartmag == Swartmag was 'n politieke beweging wat 'n nuwe rasse-bewustheid in die 1960's en 1970's onder die Afrikane in Amerika aangewakker het. Die strydkreet "Swartmag" is deur Kwame Ture, voorheen bekend as Stokey Carmichael, gewild gemaak.<ref>Juliet E.K. Walker, and Manning Marable.</ref> == Kritiek == Kritici reken dat Swart nasionalisme eenvoudig maar net verbloemde swart opperheerskappy is, en sommiges argumenteer dat die uitwerking van inherente kulture of eenheid gegrond op ras ('n sentrale idee van Swart nasionalisme) op sigself rassisties is. Norm R Allen Jr, voormalige direkteur van African Americans for Humanism, het swart nasionalisme as "'n vreemde mengsel van diepgaande gedagtes en patente nonsens", beskryf. Aan die een kant het die Reaksionêre Swart Nasionaliste (RSN's) eie-liefde, selfrespek, selfaanvaarding, selfhelp, trots, eenheid, en so aan gepropageer- baie soos die regsgesindes wat "tradisionele gesinswaardes" aangemoedig het. Baie ook so, soos die hoogheilige regses, bevorder die RSN's dwepery, haat, seksisme, onverdraagsaamheid, homofobie, anti-Semitisme, [[pseudowetenskap]], irrasionaliteit, dogmaties historiese revisionisme, geweld ens. Allen kritiseer ook die swart nasionaliste vir die groot aanklank wat hulle onder geharde misdadigers en voormalige tronkvoëls vind, die aanhitsing van swart-op-swart geweld wanneer Afro-Amerikaanse indiwidue of groepe as "Toms", en verraaiers uitgekryt word, die blatante seksistiese houding, en die ooreenkomste met wit opperheerskappy-ideologieë. Die Nigeries-gebore professor van geskiedenis en direkteur van die Afro-Amerikaanse Studieprogram aan die universiteit van Montana, Tunde Adeleke, sê in sy boek, UnAfrican Americans: Nineteenth-Century Black Nationalists and the Civilizing Mission, die 19de eeuse Afro-Amerikaanse nasionalisme vergestalt die rassistiese en paternalistiese waardes van die Euro-Amerikaanse kultuur en dat Swart nasionalistiese planne nie vir die onmiddellike voordele van Afrikane ontwerp is nie, maar om hul eie geluk te bevorde.<ref>{{Cite web |url=http://www.kentuckypress.com/viewbook.cfm?Category_ID=1&Group=2&ID=644 |title=University Press of Kentucky |access-date=16 Maart 2016 |archive-date=28 September 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070928044809/http://www.kentuckypress.com/viewbook.cfm?Category_ID=1&Group=2&ID=644 |url-status=dead }}</ref> Adeleke kritiseer ook die imperiale motiewe en die konsep van 'n "beskawings-sending" wat in die denke van Swart nasionaliste bestaan, en wat help met die "vorming en wettiging van Europese imperialisme in Afrika." == Lees ook == * [[Nasionalisme]] * Anarchism in Africa * Afrocentrism * Back-to-Africa movement * Black nationalist hip hop * Black separatism * Black supremacy * Ethnic nationalism * Harry Haywood * Pan-Africanism * Reverse racism == Verwysings == {{Verwysings|2}} == Nog leeswerk == * Gavins, Raymond, ed. The Cambridge Guide to African American History (2015). * Levy, Peter B. ed. ''The Civil Rights Movement in America: From Black Nationalism to the Women's Political Council'' (2015). * Marable, Manning. ''Malcolm X: A Life of Reinvention'' (2011) * Moses, Wilson. ''Classical Black Nationalism: From the American Revolution to Marcus Garvey'' (1996), [http://www.amazon.com/Classical-Black-Nationalism-American-Revolution/dp/081475533X/ excerpt and text search] * Price, Melanye T. ''Dreaming Blackness: Black Nationalism and African American Public Opinion'' (2009), [http://www.amazon.com/Dreaming-Blackness-Nationalism-African-American/dp/0814767451/ excerpt and a text search] * Robinson, Dean E. ''Black Nationalism in American Politics and Thought'' (2001) * Taylor, James Lance. ''Black Nationalism in the United States: From Malcolm X to Barack Obama'' (Lynne Rienner Publishers; 2011), 414 pages * Van Deburg, William. ''Modern Black Nationalism: From Marcus Garvey to Louis Farrakhan'' (1996) {{Normdata}} [[Kategorie:Swart nasionalisme| ]] k50ai0wzkkx8l59za2bloij8y0r9le6 0 109185 2920524 2471166 2026-07-31T11:15:42Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2920524 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Wetenskaplike | naam = Quarraisha Abdool-Karim | beeld = Quarraisha Abdool Karim.jpg | beeldbeskrywing = | beeldonderskrif = | geboortenaam = | geboortedatum = {{Geboortedatum en ouderdom|1960|3|20}} | geboorteplek = [[Suid-Afrika]] | sterftedatum = | sterfteplek = | plek van graf = | blyplek = | burgerskap = | nasionaliteit = {{vlagland|Suid-Afrika}} | vakgebied = Epidemiologie, MIV, mikrobisiede | werkplek = CAPRISA<br />Nelson R Mandela Skool vir Geneeskunde<br />Columbia Universiteit Mailman Skool van Openbare Gesondheid | alma mater = [[Universiteit van Durban-Westville]]<br />[[Universiteit van Natal]]<br />Columbia Universiteit | doktorale promotor = | akademiese adviseurs = | doktorale studente = | ander studente = | bekend vir = CAPRISA 004-studie<ref>{{en}} {{cite journal | author = Abdool-Karim, Q.|author2=Karim, S.S.A. |author3=Frolich, J.A. | year = 2010 | title = Effectiveness and Safety of Tenofovir Gel, an Antiretroviral Microbicide, for the Prevention of HIV Infection in Women | journal = Science | volume = 329 | issue = 5996 | pages = 1168–1174 | doi = 10.1126/science.1193748 | pmid = 20643915 | pmc = 3001187 | jstor=40803050|display-authors=etal}}</ref> | beïnvloed deur = | invloed op = | toekennings = | handtekening = | webblad = | voetnotas = }} Professor '''Quarraisha Abdool-Karim''' is 'n [[Suid-Afrika]]anse epidemioloog. Sy is die voorsitter van die HPTN Etiekwerkgroep, FHI in Noord-Carolina. Sy is ook 'n stigterslid en direkteur van die generiese antiretrovirale verkrygingsprojek (GARPP). Sy dien tans as projekdirekteur van die Vulindlela Landelike Navorsingsterrein. Sy het die [[Orde van Mapungubwe]]-toekenning ontvang, die hoogste siviele eerbetoning in Suid-Afrika.<ref>[http://www.thepresidency.gov.za/pebble.asp?relid=17316 "Professor Quarraisha Abdool Karim"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140813194428/http://www.thepresidency.gov.za/pebble.asp?relid=17316 |date=13 Augustus 2014 }}, ''The Presidency Republic Of South Africa'', Pretoria, Unknown date ~2013. Retrieved on 23 August 2014.</ref> Abdool-Karim is 'n lid van die Akademie vir Wetenskap van Suid-Afrika en die Afrika-Akademie vir Wetenskap.<ref>AAS. [http://aasciences.org/index.php/south-africa/198-karim-abdool-quarraisha-prof "Karim Abdool, Quarraisha, Prof"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304063544/http://aasciences.org/index.php/south-africa/198-karim-abdool-quarraisha-prof |date= 4 Maart 2016 }}, ''Fellow of AAS since 2011; Biochemistry, Epidemiology'', Nairobi, unknown. Retrieved on 23 August 2014.</ref> Sy is ook die eerste vroulike ontvanger van die TWAS-Lenovo Wetenskapprys.<ref>{{cite news |last1=Norling |first1=Linda |title=The South African HIV scientist who gave girls back control of their bodies |url=http://www.theguardian.com/global-development-professionals-network/2014/oct/28/women-hiv-aids-south-africa-quarraisha-abdool-karim |access-date=29 Oktober 2014 |date=28 Oktober 2014 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200224050110/https://www.theguardian.com/global-development-professionals-network/2014/oct/28/women-hiv-aids-south-africa-quarraisha-abdool-karim |archive-date=24 Februarie 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Sy is met mede-epidemioloog [[Salim Abdool-Karim]] getroud.<ref>@City_Press, South Africa. [http://www.citypress.co.za/features/100-world-class-south-africans-salim-and-quarraisha-abdool-karim/ "100 World Class South Africans: Salim and Quarraisha Abdool Karim"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130913164004/http://www.citypress.co.za/features/100-world-class-south-africans-salim-and-quarraisha-abdool-karim/ |date=13 September 2013 }}, ''City Press'', Pretoria, Unknown date ~2013. Retrieved on 23 August 2014.</ref> == Verwysings == {{Verwysings|2}} {{Saadjie}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Abdool-Karim, Quarraisha}} [[Kategorie:Suid-Afrikaanse wetenskaplikes]] [[Kategorie:Geboortes in 1960]] [[Kategorie:Lewende mense]] tj5l2osgqsl3941hcw0h4ucooaw5n0u 0 109248 2920399 2910603 2026-07-31T04:55:45Z UrsusMaritimus13 184343 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:3|0|0 */ 2920399 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Embassy of the Republic of Cuba in Washington, D.C.jpg|duimnael|245x245px|Die Kubaanse ambassade in Washington DC.]] '''Kuba en die Verenigde State van Amerika''' herstel op 20 Julie 2015 diplomatieke betrekkinge, wat gedurende die [[Koue Oorlog]] in 1961 verbreek is. Die Amerikaanse diplomatieke verteenwoordiging in [[Kuba]] word deur die ambassade in [[Havana]] behartig, en daar is 'n soortgelyke Kubaanse ambassade in [[Washington, D.C.|Washington, D.C]][[Washington, D.C.|.]]. Die [[Verenigde State van Amerika]], het egter aangegaan om sy handels-, ekonomiese-, en finansiële verbod op Kuba te handhaaf. Dit maak dit onwettig vir Amerikaanse sakeondernemings om sake met Kuba te bedryf. Hoewel die Amerikaanse president, [[Barack Obama]], 'n voorstaander is vir die opheffing van die embargo, bepaal die Amerikaanse reg dat dit net met die goedkeuring van die Kongres kan geskied. Op 22 Maart 2016 lui Obama 'n nuwe era in [[internasionale betrekkinge]] in toe hy die eerste Amerikaanse president, sedert 1959, geword het om Kuba te besoek. "Ek het hierheen gekom om die laaste oorblyfsels van die Koue Oorlog in die Amerikas te kom begrawe," was sy boodskap in Havana. Namate die [[Spaanse Ryk]] in die 1820's sy houvas op sy gebiede in die Amerikas verloor het, het daar uiteindelik net twee lande, Kuba en [[Puerto Rico]], onder sy beheer oorgebly. Dit het ook in 1898 met die [[Spaans-Amerikaanse Oorlog]] tot 'n einde gekom, met Kuba wat 'n protektoraat van Amerika geword het. Dit het Amerika die geleentheid gebied om ekonomiese en politieke oorheersing oor Kuba te kry. Hoewel Kuba in 1902 onafhanklikheid gekry het, het die Amerikaanse houvas voortgeduur. Die Kubaanse Revolusie van 1959 het die bilaterale betrekkinge tussen die twee lande begin versuur. In 1961 verbreek Amerika diplomatieke bande en begin met koverte operasies om die Kommunistiese regime omver te werp.<ref>[http://www.cfr.org/cuba/us-cuba-relations/p11113 Introduction] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150511123927/http://www.cfr.org/cuba/us-cuba-relations/p11113 |date=11 Mei 2015 }} Council on Foreign Relations.</ref> Amerika stel verdere strafmaatreëls in nadat Kuba Amerikaanse eiendom in die land nasionaliseer. Intussen begin verskeie organisasies, wat die VN se Algemene Vergadering insluit, met 'n beroep vir opskorting van Amerika se uitgerekte ekonomiese-, handels-, en finansiële embargo teen Kuba.<ref name="un.org">{{cite web |title=General Assembly Demands End to Cuba Blockade for Twenty-Second Year As Speakers Voice Concern over Impact on Third Countries |url=http://www.un.org/News/Press/docs/2013/ga11445.doc.htm |publisher=United Nations General Assembly, Department of Public Information, News and Media Division, New York |access-date=1 Julie 2014 |date=29 Oktober 2013 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20140811065324/http://www.un.org/News/Press/docs/2013/ga11445.doc.htm |archive-date=11 Augustus 2014 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Op 7 Desember 2014 kondig pres. [[Barack Obama]] en pres. [[Raúl Castro]] die begin aan van 'n proses om die betrekkinge tussen die twee lande te normaliseer. Die media het dit die "Kubaanse Ontdooiing" gedoop. Die deurbraak het gekom na maandelange geheime samesprekings in [[Kanada]] en in die [[Vatikaanstad]]<ref>{{cite web |url=http://www.thedailybeast.com/articles/2014/12/17/the-pope-s-diplomatic-miracle-ending-the-u-s-cuba-cold-war.html |title=The Pope's Diplomatic Miracle: Ending the U.S.-Cuba Cold War |publisher=The Daily Beast |date=17 Desember 2014 |access-date=18 Desember 2014 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20170319091427/http://www.thedailybeast.com/articles/2014/12/17/the-pope-s-diplomatic-miracle-ending-the-u-s-cuba-cold-war.html |archive-date=19 Maart 2017 |url-status=live|df=dmy-all}}</ref> met die hulp en ondersteuning van [[Pous Franciskus]]. Sommige van die Amerikaanse reisbeperkings is opgehef, minder beperkings op geldoorplasings, en die Amerikaanse banke kry toegang tot die Kubaanse finansiële instellings.<ref>{{Cite web|url=http://www.pwc.com/en_US/us/financial-services/regulatory-services/publications/assets/2014-cuba-sanctions.pdf|title=First take: Key points from the President’s announcement on Cuba Sanctions|publisher=PwC Financial Services Regulatory Practice, Desember 2014}}</ref> Die ambassades, wat in 1961 met Kuba se noue bande met die Sowjetunie opgeskort is, is weer in Washingtion DC en in Havana geopen.<ref>{{cite web |title=Cuba’s Half Century of Isolation to End |url=http://www.bloomberg.com/news/2014-12-17/obama-to-announce-u-s-cuba-relations-shift-as-gross-is-released.html |publisher=Bloombergh.com |access-date=21 Desember 2014 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20150127075443/http://www.bloomberg.com/news/2014-12-17/obama-to-announce-u-s-cuba-relations-shift-as-gross-is-released.html |archive-date=27 Januarie 2015 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite news |last1=Baker |first1=Peter |title=Obama Announces U.S. and Cuba Will Resume Relations |url=http://www.nytimes.com/2014/12/18/world/americas/us-cuba-relations.html |access-date=18 Desember 2014 |publisher=New York Times |date=18 Desember 2014 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200517102754/https://www.nytimes.com/2014/12/18/world/americas/us-cuba-relations.html |archive-date=17 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.miamiherald.com/news/nation-world/world/americas/cuba/article27862504.html|title=United States and Cuba reestablish diplomatic relations|first=Mimi|last=Whitefield|work=The Miami Herald|date=20 Julie 2015|accessdate=19 Julie 2015}}</ref> Teen 1877 het Amerika reeds 83% van alle Kubaanse uitvoerprodukte gekoop.<ref>Bakewell, Peter.</ref> Dit was in dié tyd dat die Engelse reisiger, Anthony Trollope opgemerk het dat "indien die land se handel in buitelanders se hande val, sal Havana binnekort so Amerikaans soos New Orleans wees".<ref>{{cite web |last=Perez, Jr |first=Louis A |authorlink= |date=6 Maart 2001 |url=http://www.harpercollins.com/global_scripts/product_catalog/book_xml.asp?isbn=&tc=cx |title=On Becoming Cuban |format= |work= |pages= |publisher=HarperCollins |access-date= |archive-url=https://web.archive.org/web/20051208132044/http://harpercollins.com/global_scripts/product_catalog/book_xml.asp?isbn= |archive-date= 8 Desember 2005 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref> Noord-Amerikaners het hulle ook al hoe meer op die eiland gevestig, en die noordelike strande het 'n meer Amerikaanse karakter as die van die ou Spaanse setlaars gehad. Bowenal het dié betrokkenheid die Kubaanse ekonomie by die Amerikaanse stelsel geïntegreer en sodoende Kuba se bande met Spanje verswak. Teen 1926 het Amerikaners 60% van die Kubaanse suikerindustrie besit en 95% van die Kubaanse opbrengste uit suikerrietplantasies is na Amerika uitgevoer.<ref name="hugh">Hugh Thomas.</ref><ref name="Franklin">[http://janefranklin.info/Cuba.htm Cuba and the United States : A chronological History] Jane Franklin.</ref><ref>{{cite web |url=http://www.historyofcuba.com/history/time/timetbl3.htm |title=History of Cuba: 1929 thru 1955 |publisher=Historyofcuba.com |access-date=21 Desember 2014 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191115034239/http://www.historyofcuba.com/history/time/timetbl3.htm |archive-date=15 November 2019 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> Generaal [[Fulgencio Batista]] se opgang in die 1930's en sy twee termyne as Kubaanse president (1940–44 en 1952–59) was 'n era van noue samewerking tussen die regering van Kuba en Amerika. Batista se tweede termyn was met 'n [[staatsgreep]] in [[Florida]] beplan en Amerika se president [[Harry S. Truman]] was vinnig om Batista se terugkeer met militêre en ekonomiese hulp te verwelkom.<ref name="Franklin">[http://janefranklin.info/Cuba.htm Cuba and the United States : A chronological History] Jane Franklin.</ref> Die Batista-era was gekenmerk deur die totale oorheersing van Amerika oor die Kubaanse ekonomie. [[Korrupsie]] het floreer en Kuba het later 'n veilige hawe vir Amerika se georganiseerde misdaadbase geword. Namate die gewapende konflik tussen die rebelle onder leiding van [[Fidel Castro]] en die Batista-regering ontwikkel het, is daar druk deur die aangewese nuwe president, Manuel Urrutia Lleó, op Amerika geplaas om sy wapenverkope aan Batista te staak. In Maart 1958 neem Washington die kritieke besluit om Batista se wapenvoorsiening op te skort. Dit het die stryd onomkeerbaar ten gunste van die rebelle gedraai. Ambassadeur Earl T Smith het hewig beswaar uit Havana gemaak en William Wieland, 'n adviseur van die Amerikaanse departement van buitelandse sake het dievolgende te sê gehad: "Ek weet Batista word deur baie as 'n 'son of a bitch' beskou... maar die Amerikaanse belange kom eerste... hy was minstens ons eie 'son of a bitch' gewees."<ref name="hugh" /> == Betrekkinge na die revolusie == Die Amerikaanse president [[Dwight D. Eisenhower]] bied amptelike erkenning aan Kuba na die 1959 [[Kubaanse Revolusie]] wat vir Batista onttroon, maar die betrekkinge tussen die twee lande het vinnig agteruitgegaan. Die Amerikaanse regering was besorgd oor die landbouhervormings en die nasionalisering van nywerhede wat aan Amerkaanse burgers behoort het. Tussen 15 en 26 April 1959 besoek [[Fidel Castro]] en 'n afvaardiging  verteenwoordigers Amerika as gaste van die Persklub. Baie het die besoek as 'n "sjarme-offensief" van Castro en sy pas gestigte regering beskou, en sy besoek het onder meer 'n kranslegging by die Lincoln gedenkteken ingesluit. Na 'n vergadering tussen Castro en adjunk-president [[Richard Nixon]], waar Castro sy hervormingsplanne vir Kuba verduidelik het,<ref name="BBCrelations">{{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/americas/3182150.stm |title=BBC News – Timeline: US-Cuba relations |work=BBC News |access-date=21 Desember 2014 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20090125094703/http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/americas/3182150.stm |archive-date=25 Januarie 2009 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> het die Amerikaanse regering stelselmatig begin om beperkinge teen die eiland te implementeer. Op 4 September 1959 ontmoet ambassadeur Bonsal die Kubaanse premier Fidel Castro om sy "ernstige kommer oor die hantering van Amerikaners se privaateiendom" uit te spreek.<ref>{{cite web |url=http://www.gwu.edu/~nsarchiv/bayofpigs/chron.html |title=Bay of Pigs Chronology |publisher=Gwu.edu |access-date=21 Desember 2014 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20150322153854/http://www2.gwu.edu/~nsarchiv/bayofpigs/chron.html |archive-date=22 Maart 2015 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Namate staatsinmenging en die oorname van sakeondernemings in privaatbesit oorgeneem word, het die handelsbeperkinge teen Kuba toegeneem. Amerika het opgehou om Kubaanse suiker te koop en geweier om sy voormalige handelsvennoot van broodnodige olie te voorsien. Dit het 'n verpeltterende uitwerking op die eilland se ekonomie gehad en Kuba het hom na sy nuutgevonde handelsvennoot, die Sowjetunie, gewend vir petroleum. Die spanning is verhoog toe die vragskip ''La Coubre'' in die hawe van Havana ontplof en 75 mense sterf. Fidel Castro beskuldig Amerika vir die voorval, maar gee tog toe dat daar geen bewyse vir die beskuldigings is nie.<ref>Fursenko and Naftali, The Cuban Missile Crisis. p40-47</ref> Dieselfde maand gee president Eisenhower stilweg vir die [[Central Intelligence Agency]] (CIA) toestemming om Kubaanse vlugtelinge toe te rus en op te lei as 'n gevegsmag om Castro se bewind omver te werp.<ref>{{cite web |url=http://www.globalsecurity.org/intell/ops/bay-of-pigs.htm |title=Cuba |author=John Pike |publisher=Globalsecurity.org |access-date=21 Desember 2014 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191009124103/https://www.globalsecurity.org/intell/ops/bay-of-pigs.htm |archive-date=9 Oktober 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> In 1961 slaag Kuba daarin om 'n gewapende inval deur sowat 1500 Kubaanse vlugtelinge, wat deur die CIA opgelei is, by die [[Bay of Pigs]], af te weer.<ref>{{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/americas/4925262.stm |title=BBC NEWS – Americas – Castro marks Bay of Pigs victory |publisher=News.bbc.co.uk |access-date=21 Desember 2014 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20060423071159/http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/americas/4925262.stm |archive-date=23 April 2006 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> Amerika begin hierna om nuwe planne te formuleer om die Kubaanse regering te destabiliseer. Die kollektiewe naam vir al hierdie bedrywighede was die "Kubaanse Projek", maar het ook as "Operasie Mongoose" bekend gestaan. Dit was 'n gekoördineerde program van politieke, sielkundige en militêre sabotasie, waarby intelligensie-operasies sowel as sluipmoordaanslae op politieke sleutelfigure deel van die projek was. 'n Verslag van 'n Amerikaanse senaatskomitee oor intelligensie-aangeleenthede het later bevestig dat daar tussen 1960 en 1965 agt pogings was om Castro te vermoor. == Na die Koue Oorlog == Met die [[ontbinding van die Sowjetunie]] in die laat 1980's en vroeë 1990's het die [[Koue Oorlog]] tot 'n einde gekom en vir Kuba sonder sy internasionale borge gelaat. Die jare hierna was vir Kuba ekonomies baie swaar. Amerika het vir 'n gedeelte van hierdie tyd private humanitêre hulp aan die land toegelaat. Die Amerikaanse embargo is egter in Oktober 1992 heringestel. In Januarie 1999 verslap president [[Bill Clinton]] die reisbeperkings na Kuba in 'n poging om kulturele uitruiling tussen die twee lande aan te moedig.<ref>{{Cite news|author=David Ginsburg|agency=Associated Press|url=http://articles.latimes.com/1999/may/02/sports/sp-33359|title=Angelos 'Dominant' Force Behind Cuba-Orioles Series|work=[[Los Angeles Times]]|date=2 Mei 1999|accessdate=15 Maart 2013}}</ref><ref>{{cite news |author=Murray Chass |url=http://www.nytimes.com/1999/03/07/sports/baseball-deal-is-finally-worked-out-for-orioles-cuba-exhibition.html |title=BASEBALL; Deal Is Finally Worked Out For Orioles-Cuba Exhibition |work=[[The New York Times]] |date=7 Maart 1999 |access-date=15 Maart 2013 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191009124112/https://www.nytimes.com/1999/03/07/sports/baseball-deal-is-finally-worked-out-for-orioles-cuba-exhibition.html |archive-date=9 Oktober 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Met [[Fidel Castro]] se aankondiging in 2008 dat hy gaan uittree, was die adjunk-minister van buitelandse sake, John Negroponte, vinnig om te sê Amerika is nie van plan om die embargo op te hef nie.<ref name="resignation">{{cite web |url=http://edition.cnn.com/2008/POLITICS/02/19/us.castro/index.html |title=Castro's resignation won't change U.S. policy, official says |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191009124100/http://edition.cnn.com/2008/POLITICS/02/19/us.castro/index.html |archive-date=9 Oktober 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> == Kontemporêre betrekkinge == Die betrekkinge tussen Amerika en Kuba het vaag gebly, maar sedert Castro se uittrede as amptelike leier van Kuba en met [[Barack Obama]] wat president geword het, het die betrekkinge verbeter.<ref>Jonathan C. Poling, Akin Gump, http://www.akingump.com/en/news-insights/obama-administration-loosens-restrictions-on-cuba-travel-and.html</ref> [[Lêer:Capitolio havana.jpg|duimnael|250x250px|Die Capitolio Nacional in Havana, is in 1929 gebou en is blykbaar geskoei op die Capitol in Washington DC.]] In April 2009 begin Obama, wat byna die helfte van die Kubaans-Amerikaanse stemme in die 2008 presidensiële verkiesing gekry het,<ref>{{Cite web|title=Pew research|url=http://www.pewresearch.org/fact-tank/2014/06/24/after-decades-of-gop-support-cubans-shifting-toward-the-democratic-party/}}</ref> om 'n minder streng beleid teenoor Kuba te implementeer. Hy verklaar ook dat hy oop is vir dialoog met Kuba, maar sal net die embargo lig as Kuba politieke veranderinge teweegbring. Tydens die Vyfde Spitsberaad van die Amerikas in 2009, sê Obama daar is 'n nuwe begin vir Kuba.<ref>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/8004798.stm |title=Obama offers Cuba 'new beginning' |date=18 April 2009 |publisher=BBC News |access-date=16 Junie 2011 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191009124057/http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/8004798.stm |archive-date=9 Oktober 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Die nuwe Kubaanse president, [[Raúl Castro]], het in 'n mate positief gereageer en op 27 Julie 2012 aangedui dat die Kubaanse regering bereid is om met Amerika "oor enigiets" samesprekings te voer.<ref name="YahooNews">{{cite news |title=Raul Castro: Cuba willing to sit down with US |url=http://news.yahoo.com/raul-castro-cuba-willing-sit-down-us-132320715.html |access-date=26 Oktober 2012 |newspaper=Associated Press via Yahoo News |date=27 Julie 2012 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191009124114/https://news.yahoo.com/raul-castro-cuba-willing-sit-down-us-132320715.html |archive-date=9 Oktober 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Op 10 Desember 2013 met die [[Nelson Mandela#Afsterwe|staatsgedenkdiens van Nelson Mandela]] in Suid-Afrika, het Barack Obama en Raúl Castro hande geskud,<ref>{{cite news |url=http://www.reuters.com/article/2013/12/10/us-mandela-obama-castro-idUSBRE9B90E220131210 |work=Reuters |first=Pascal |last=Fletcher |title=Obama shakes hand of Cuba's Raul Castro at Mandela memorial |date=10 Desember 2013 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924191604/http://www.reuters.com/article/2013/12/10/us-mandela-obama-castro-idUSBRE9B90E220131210 |archive-date=24 September 2015 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> met Castro wat in [[Engels]] gesê het: "Mnr President, ek is Castro." <ref>{{cite web |url=http://online.wsj.com/news/articles/SB10001424052702304014504579249904073347112 |title=Obama-Castro Handshake Shows Thaw in Relations With Cuba |author=Carol E. Lee and Jared A. Favole |date=10 Desember 2013 |work=WSJ |access-date=21 Desember 2014 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20140223064539/http://online.wsj.com/news/articles/SB10001424052702304014504579249904073347112 |archive-date=23 Februarie 2014 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref> Hoëvlakdiplomate van Amerika en Kuba beraadslaag in Januarie 2015 in Havana. Die samesprekings het nie juis enige beduidende deurbrake opgelewer nie, maar albei kante het dit as "produktief" beskryf. 'n Kubaanse amptenaar van buitelandse sake, Josefina Vidal, het gesê verdere samesprekings sal geskeduleer word.<ref>{{Cite news|url=http://www.washingtonpost.com/world/the_americas/us-cuba-begin-talks-aimed-at-ending-decades-long-estrangement/2015/01/22/cda610b6-a1ba-11e4-91fc-7dff95a14458_story.html|agency=The Washington Post|title=U.S., Cuba find ‘profound differences’ in first round of talks|date=22 Januarie 2015|accessdate=22 Januarie 2015}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings|colwidth=30em}} {{Normdata}} [[Kategorie:Geskiedenis van Kuba]] cobd412o6qdnwaelj6e1iprct7ej4uf 0 113978 2920391 2867006 2026-07-31T04:51:55Z UrsusMaritimus13 184343 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:3|0|0 */ 2920391 wikitext text/x-wiki {{Weesbladsy}} '''Mohammed se eerste openbaring''' was volgens [[Islam]] toe die aartsengel [[Gabriël]] aan die profeet [[Mohammed]] verskyn het en ’n vers uit die [[Koran]] aan hom geopenbaar het. Dit het gebeur in ’n grot met die naam [[Hira]] op die berg [[Jabal an-Nour]], naby [[Mekka]]. Volgens die [[sira]], die biografie van Mohammed, het Gabriël aan hom verskyn en hom opdrag gegee om die eerste verse van [[soera]] 96 van die Koran te lees. Mohammed se ondervinding word in die Koran beskryf: [[Beeld:Entrance of Hira cave.jpg|duimnael|Die ingang tot die Hira-grot.]] {{Quote|''Dit is niks anders nie as ’n geopenbaarde openbaring – Een, Sterk in Mag, het hom onderrig, die Heer van Krag. Daarom het hy dan ook volmaaktheid bereik. En hy is in die hoogste punt van die horison; hy het nader en nader gereik; en hy was maar twee booglengtes verwyder, of selfs nog nader.'' – Koran, Soera 53:4–9}} == Voor die openbaring == Mohammed is in [[Mekka]] gebore en grootgemaak. Teen die tyd dat hy byna 40 was, het hy baie ure alleen deurgebring deur te bid en oor die aspekte van die skepping na te dink.<ref name="Shibli1">Shibli Nomani. Sirat-un-Nabi. Vol. 1 Lahore</ref> Hy was bekommerd oor die "onkunde oor goddelike leiding", maatskaplike onrus, ongeregtigheid, diskriminasie (veral teen vroue), onmin tussen stamme en die uitbuiting deur stamowerhede wat in die voor-Islamitiese Arabië geheers het.<ref>{{cite book |last=Husayn Haykal |first=Muhammad |title=The Life of Muhammad |url=https://books.google.com/books?id=fOyO-TSo5nEC&pg=PA79 |year=2008 |publisher=Islamic Book Trust |location=Selangor |isbn=978-983-9154-17-7 |pages=79–80}}</ref> Die morele agteruitgang van sy medemens en sy eie soeke na ’n ware [[godsdiens]] het dit verder aangeblaas, met die gevolg dat hy hom van tyd tot tyd na die grot Hira naby Mekka teruggetrek het om te bepeins en na te dink.<ref>{{cite book |last= Bogle |first= Emory C. |title= Islam: Origin and Belief |year=1998 |publisher=Texas University Press |location= |isbn=0-292-70862-9 |page=6}}</ref> Volgens die Islamitiese tradisie het Mohammed in dié tyd drome met spirituele betekenis begin kry wat bewaarheid is, en dit was die begin van sy goddelike openbaring.<ref name="Shibli1"/><ref name="MQIntro">{{cite book |chapter= vol 1 |title= Maariful Quran |chapter-url= http://www.islamibayanaat.com/MQ/English-MaarifulQuran-MuftiShafiUsmaniRA-Vol-1-IntroHistoryAndPage-0-28.pdf |access-date= 18 September 2016 |archive-date= 15 September 2012 |archive-url= https://web.archive.org/web/20120915231807/http://www.islamibayanaat.com/MQ/English-MaarifulQuran-MuftiShafiUsmaniRA-Vol-1-IntroHistoryAndPage-0-28.pdf |url-status= dead }}</ref> == Die eerste openbaring == Volgens die Islamitiese tradisie het die aartsengel Gabriël op so ’n geleentheid in die jaar [[610|610&nbsp;n.C.]] aan hom verskyn en gesê: "Lees." Daarop het hy geantwoord: "Ek kan nie lees nie." Gabriël het hom toe omhels. Dit het nog twee keer gebeur, waarna die [[engel]] hom beveel het om die volgende verse te lees:<ref name="Al-A'zami">Muhammad Mustafa Al-A'zami (2003), ''The History of The Qur'anic Text: From Revelation to Compilation: A Comparative Study with the Old and New Testaments'', ble. 25, 47–8. UK Islamic Academy. {{ISBN|978-1872531656}}.</ref><ref>Brown (2003), pp. 72–3</ref><ref>Sell (1913), p. 29.</ref><ref name=bukhari>[http://www.sahih-bukhari.com/Pages/Bukhari_1_01.php Bukhari vol. 1, boek 1, no. 3]</ref> {{Quote|''Lees in die Naam van u Heer, die Skepper – wat die mens uit ’n bloeddruppel skep. Lees, want u Heer is die mees Eerbiedwaardige, wat deur middel van die pen onderrig, die mens leer wat hy nie geken het nie.'' – Koran, Soera 96:1–5}} == Ná die openbaring == Verwonderd oor dié ondervinding het Mohammed huis toe gegaan, waar hy deur sy vrou [[Khadijah bint Khuwaylid|Khadijah]] vertroos is. Sy het hom na haar neef Waraqah ibn Nawfal geneem, wat vertroud was met Joodse en Christelike geskrifte. Nadat Mohammed vir hom vertel het wat gebeur het, het Waraqah hom volgens Islamitiese tradisie oortuig dat die openbaring van God was.<ref>{{cite encyclopedia |editor=Juan E. Campo |title=Encyclopedia of Islam |publisher=Facts on File |url=https://books.google.com/books?id=OZbyz_Hr-eIC&lpg=PP1&dq=isbn%3A1438126964&pg=PA492#v=onepage&q&f=false |year=2009 |isbn=978-0-8160-5454-1|page=492}}</ref> Waraqah het hom egter gewaarsku dat sy mense hom sou verdryf. Later het ’n tweede openbaring gevolg. Mohammed het ’n stem uit die lug gehoor en Gabriël gesien waar hy "tussen die lug en die aarde" sit, en die openbaring is voortgesit met die eerste verse van soera 74. Daar is twyfel oor die tydperk tussen die eerste en tweede openbaring. Volgens die profeet se vroegste biograaf, Ibn Ishaq, het drie jaar verloop van die eerste openbaring totdat Mohammed in die openbaar begin preek het. Bukhari meen soera 74 is die tweede openbaring, maar baie glo dit was soera 68.<ref>{{cite book|last=Bennett|first=Clinton|title=In search of Muhammad|year=1998|publisher=Cassell|isbn=0826435769|pages=41}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings|2}} == Eksterne skakels == *[[Lêer:Crystal txt.png|15px]] Hierdie artikel is vertaal uit die [[:en:Muhammad's first revelation|Engelse Wikipedia]] [[Kategorie:Islam]] 2ilkudbxy2nkjk222eflv8z36eovcff 0 114250 2920404 2868931 2026-07-31T04:58:30Z UrsusMaritimus13 184343 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:3|0|0 */ 2920404 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Antieke terreine | naam = Grot van die Patriarge <br />Ibrahimi-moskee | beeld = Palestine Hebron Cave of the Patriarchs.jpg | onderskrif = Die gebou wat oor die grot gebou is, soos dit vandag lyk. | koördinate = | plaaslik = מערת המכפלה ([[Hebreeus]])<br />الحرم الإبراهيمي ([[Arabies]]) | land = | soort = Graftombe, moskee, sinagoge | streek1 = [[Wesoewer]] | bouer = | stigter = | gestig = | periodes = | kulture = Ajjoebidies, Hebreeus, Bisantyns, Kruisvaarders | uitgrawings = }} Die '''Grot van die Patriarge''', ook genoem die '''Makpelagrot''' ([[Hebreeus]]: מערת המכפלה), of in [[Islam]] die '''Ibrahimi-moskee''' ([[Arabies]]: الحرم الإبراهيمي), is ’n paar ondergrondse kamers in die hart van die ou stad [[Hebron]] (Al-Khalil) in die [[Wesoewer]].<ref>[[Genesis]] 23:17-19, 50:13</ref> Volgens tradisie wat verbind word met die [[Tora]], [[Bybel]] en [[Koran]], is die grot en aangrensende grond deur [[Abraham]] gekoop as [[begraafplaas]]. Die grot is geleë onder ’n [[moskee]] uit die tyd van [[Saladin]], wat omskep is van ’n groot, vierkantige Judese gebou uit die tyd van [[Herodes die Grote]].<ref name="BAR">{{cite web |url=http://members.bib-arch.org/publication.asp?PubID=BSBA&Volume=11&Issue=03&ArticleID=01 |title=Patriarchal Burial Site Explored for First Time in 700 Years |author=Nancy Miller |date=Junie 1985 |publisher=Biblical Archaeology Society |access-date=2 November 2013 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20161230142952/http://members.bib-arch.org/publication.asp?PubID=BSBA |archive-date=30 Desember 2016 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> Die Hebreeuse naam weerspieël die baie ou tradisie van die dubbele grafte van [[Abraham]] en [[Sara]], [[Isak]] en [[Rebekka]] en [[Jakob]] en [[Lea]], wat beskou word as die patriarge en matriarge van die [[Jood]]se volk en wat vermoedelik daar begrawe is. Die enigste ander Joodse matriarg is [[Ragel]], wat vermoedelik in Ragel se Graftombe naby [[Betlehem]] begrawe is.<ref name=jewishvirtuallibrary>{{cite web |url=https://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/Judaism/machpelah.html |title=Cave of Machpelah |publisher=Jewish Virtual Library |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20161209010624/http://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/Judaism/machpelah.html |archive-date= 9 Desember 2016 |url-status=live |df=dmy-all |access-date=26 September 2016 }}</ref> Die Arabiese naam van die kompleks weerspieël die belangrikheid van [[Abraham in Islam|Abraham]], wat deur [[Moslem]]s vereer word as ’n [[Islam]]itiese profeet. Volgens die Bybel ([[Handelinge]] 7:16) is die grot geleë in [[Sigem]] ([[Latyn]]: Neapolis; Arabies: Nablus).<ref name=SingerTovia2-Shechem>{{cite book|last1=Singer|first1=Tovia (Rabbi)|title=Let's Get Biblical!: Why doesn't Judaism Accept the Christian Messiah? Volume 1|date=31 Maart 2014|publisher=RNBN Publishers|isbn=978-0-9960913-0-5|pages=234–235|edition=4th|url=http://www.amazon.de/reader/0996091300?_encoding=UTF8&query=shechem|accessdate=5 Februarie 2015}}</ref> == Bybelse oorsprong == [[Beeld:The Bible and its story.. (1908) (14576508228).jpg|duimnael|262px|’n Houtsnee deur Gustave Doré wat die begrafnis van Sara in die grot uitbeeld.]] Volgens die boek [[Genesis]] (verse 23:1-20) is Sara, die vrou van Abraham, "oorlede in Kirjat-Arba, dit is Hebron, in [[Kanaän]]". Abraham was in dié tyd elders en toe Sara op 127 jaar sterf,<ref>Sara is die enigste vrou wie se volle ouderdom in die Bybel genoem word.</ref> het "Abraham oor haar gaan rou en huil". (Gen. 23:2) Ná ’n ruk het hy opgestaan en met die [[Hetiete]] gaan praat en hulle gevra om vir hom "'n vaste besitting as graf" te gee, en hulle het vir hom "die beste graf" gegee. In vers 7 het hy die Hetiete gevra dat Efron, seun van Sogar, "die Makpelagrot aan die kant van sy grond" aan hom afstaan", "teen die volle markprys" (vers 9). Nadat Efron bevestig het dat hy vir hom "die stuk grond, ook die grot wat daarop is" gee (vers 11), het Abraham daarop aangedring om daarvoor te betaal (vers 13), en Efron het ingestem. <blockquote>Genesis 23:16-18: ''Toe het Abraham ingestem en die silwer vir Efron afgeweeg wat hy in die teenwoordigheid van die Hetiete genoem het: vier en ’n half kilogram silwer soos dit in die handel afgeweeg word. So het die stuk grond van Efron in Makpela waarop die grot is en wat oos van Mamre geleë is, Abraham se eiendom geword in die teenwoordigheid van die Hetiete en almal wat by die stadspoort inkom: die grond met die grot daarop en al die bome op die grond, sover as die grense daarvan gestrek het.''</blockquote> Sara se begrafnis is die eerste begrafnis wat in die Bybel beskryf word, en dit is die eerste kommersiële transaksie wat genoem word. Die volgende mens wat in die grot begrawe is, was Abraham, wat op 175 jaar oorlede is (Gen. 25:7-8). Abraham het al sy besittings aan sy seun Isak nagelaat (Gen. 25:5). <blockquote>Genesis 25:9-10: ''Sy seuns Isak en Ismael het hom begrawe in die Makpelagrot oos van Mamre op die stuk grond wat vroeër behoort het aan die Hetiet Efron seun van Sogar. Abraham het hierdie stuk grond by die Hetiete gekoop, en hy en sy vrou Sara is albei daar begrawe.''</blockquote> Isak was 180 jaar oud toe hy sterf, en Jakob 147. Daar word nie genoem hoe of wanneer Isak se vrou Rebekka dood is nie, maar sy word in Jakob se laaste boodskap aan sy kinders ingesluit in die lys mense wat in die grot begrawe is: <blockquote>Genesis 49:29-33: ''Jakob het vir sy kinders gesê: "Wanneer ek sterf, moet julle my gaan begrawe in die familiegraf, in die grot op die grond van die Hetiet Efron. Dit is die Makpelagrot teenoor Mamre in Kanaän. Abraham het die stuk grond by die Hetiet Efron gekoop om ’n begraafplek te hê. Abraham en sy vrou Sara is daar begrawe, Isak en sy vrou Rebekka is daar begrawe, en daar het ek vir Lea begrawe. Abraham het die grond en die grot daarop by die Hetiete gekoop.” Toe Jakob klaar gepraat het, het hy gaan lê, die asem uitgeblaas en gesterf.''</blockquote> In die laaste hoofstuk van Genesis word vertel hoe Josef vir Jakob laat balsem het voordat hulle hom uit [[Egipte]] geneem het om in die Makpelagrot te gaan begrawe (Gen. 50:1–14). Nadat Josef in die laaste vers gesterf het, is hy in Egipte begrawe. Sy oorskot is baie jare later in Sigem herbegrawe nadat die kinders van Israel na die beloofde land is (Hand. 7:16). == Geskiedenis == [[Beeld:Tomb of Isaac.jpg|duimnael|Die senotaaf van Isak, omstreeks 1911.]] === Hellenistiese Jodedom === Om die terrein vir sy Joodse onderdane te bewaar,<ref name="BAR" /> het [[Herodes die Grote]] ’n groot, vierkantige gebou oor die grot laat bou. Dit is die enigste ten volle bewaarde Herodiaanse struktuur uit die tydperk van die Hellenistiese Jodedom. Herodes se gebou, met mure van 1,8&nbsp;m dik wat gebou is van klippe wat minstens 0,9&nbsp;m hoog en soms tot 7,3&nbsp;m lank was, het nie ’n dak gehad nie. Argeoloë is nie seker waar die oorspronklike ingang was en of daar wel een was nie.<ref name=BAR2>{{cite web |url=http://members.bib-arch.org/publication.asp%3FPubID%3DBSBA%26Volume%3D11%26Issue%3D03%26ArticleID%3D01 |title=Patriarchal Burial Site Explored for First Time in 700 Years |author=Nancy Miller |date=Junie 1985 |publisher=Biblical Archaeology Society |access-date=2 November 2013 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20160122195706/http://members.bib-arch.org/publication.asp?PubID=BSBA&Volume=11&Issue=03&ArticleID=01 |archive-date=22 Januarie 2016 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> === Bisantynse Christendom === Tot met die tydperk van die [[Bisantynse Ryk]] was die gebou dakloos. Onder Bisantynse heerskappy is ’n eenvoudige basilika aan die suidoostekant gebou en ’n dak is opgesit, buiten oor die middelste deel. === Arabiese tydperk === In 614 het die [[Sassanidiese Ryk|Sassanidiese Perse]] die gebied verower en die gebou vernietig, met net die ruïne wat oorgebly het. In 637 het die gebied onder beheer van die Arabiese Moslems gekom en die gebou is gerestoureer as ’n moskee met ’n dak op.<ref>{{cite web |url=https://books.google.com/books?id=ws4uAQAAIAAJ |title=This is Israel: pictorial guide & souvenir |first=Sylvia |last=Mann |date=1 Januarie 1983 |publisher=Palphot Ltd. |via=Google Books |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200110234536/https://books.google.com/books?id=ws4uAQAAIAAJ |archive-date=10 Januarie 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> In die 10de eeu is ’n ingang in die noordoostelike muur gemaak, ’n ent bo die buitenste grondvlak, en trappe is aan die noorde- en oostekant gebou na die ingang (een trap om die gebou binne te gaan en die ander om dit te verlaat).<ref name="BAR" /> ’n Gebou bekend as die ''kalah'' ("kasteel") is ook naby die middel van die suidwestekant gebou. Die doel daarvan is onbekend, maar volgens een historiese geskrif was dit om die plek aan te dui waar Josef begrawe is. Die gebied is deur ’n Moslemse [[kalief]] opgegrawe na aanleiding van ’n plaaslike tradisie oor Josef se graf.<ref name="BAR" /> Sommige argeoloë glo die oorspronklike ingang van Herodes se gebou was waar die ''kalah'' is en dat die noordoostelike ingang gemaak is sodat die ''kalah'' by die eertydse ingang gebou kon word.<ref name="BAR" /> === Kruisvaardertydperk === In 1100, nadat die gebied deur die [[Kruistog|Kruisvaarders]] oorgeneem is, het die gebou weer ’n kerk geword en Moslems is nie meer toegelaat nie. In dié tyd het dit ’n nuwe geweldak, bobeukvensters en ’n gewelf gekry. In 1113, tydens die bewind van [[Boudewyn II van Jerusalem]], het ’n deel oor die graf van Abraham meegegee, volgens ’n 1173-geskrif van die Persiese reisiger Ali van Herat, en "’n paar [[Frankiese Ryk|Franke]] het dit binnegegaan". Hulle het "die liggaam van Abraham, Isak en Jakob" ontdek, "met hul doodsklede wat uitmekaargeval het … Daarna het die koning, nadat hy nuwe doodsklede verskaf het, die plek weer laat toebou". Soortgelyke inligting is vervat onder die jaar 1119 in die kroniek van die Arabiese historikus en biograaf Ibn al Athir: "In hierdie jaar is die graftombe van Abraham oopgemaak, en dié van sy twee seuns Isak en Jakob … Baie mense het die Patriarg gesien. Hul ledemate is geensins versteur nie, en langs hulle is lampe van goud en silwer geplaas."<ref>{{harvnb|Le Strange|1890|pp=317–8}} = [[commons:File:Strange.317.jpg|p. 317]], [[commons:File:Strange.318.jpg|p. 318]].</ref> Ook Ibn al-Qalanisi, ’n edelman en historikus van [[Damaskus]], verwys na die ontdekking van relieke wat vermoedelik aan Abraham, Isak en Jakob behoort het – ’n ontdekking wat mense opgewonde en nuuskierig gemaak het in al drie gemeenskappe in die Suid-[[Levant]], die Moslems, Jode en Christene.<ref>{{harvnb|Kohler|1896|pp=447ff.}}</ref><ref>{{harvnb|Runciman|1965 (b)|p=319}}.</ref> Teen die einde van die Kruisvaardertydperk, in 1166, het die Joodse filosoof en sterrekundige [[Maimonides]] Hebron besoek en geskryf: "Op [[Sondag]] 9 [[Joodse kalender|Chesjwan]] (17 [[Oktober]]) het ek van [[Jerusalem]] na Hebron gereis om die grafte van my voorvaders in die Grot te soen. Op dié dag het ek in die Grot gestaan en bid, lof sy aan God, (uit dankbaarheid) vir alles."<ref>{{harvnb|Kraemer|2001|p=422}}.</ref> In 1170 het die Joodse reisiger Benjamin van Tudela besoek gebring aan die stad, wat hy op sy [[Frankies]]e naam, ''St. Abram de Bron'', noem. Hy skryf: : "Hier is ’n groot kerk met die naam St. Abram, en dit was ’n Joodse aanbiddingsplek in die tyd van die Mohammedaanse bewind, maar die nie-Jode het ses graftombes daar opgerig, wat onderskeidelik dié van Abraham en Sara, Isak en Rebekka, en Jakob en Lea genoem word. Die opsigters vertel vir die pelgrims dat dit die grafte van die Patriarge is, en die pelgrims gee vir hulle geld vir dié inligting. Wanneer ’n Jood egter kom en ’n spesiale beloning gee, maak die opsigters vir hom ’n ysterhek oop wat deur hul voorvaders opgerig is, en dan kan hy met trappe afloop, terwyl hy ’n kers in sy hand vashou. Hy bereik dan ’n grot waarin daar niks is nie, en nog ’n leë grot, maar wanneer hy die derde grot bereik, is daar ses grafte, dié van Abraham, Isak en Jakob, onderskeidelik regoor dié van Sara, Rebekka en Lea, en daarop is die naam van die drie Patriarge en hul vroue in Hebreeuse letters geskryf. Die grot is vol vate met mense se bene wat daarheen geneem word soos na ’n heilige plek. Aan die eindpunt van die veld van Makpela staan Abraham se huis met ’n fontein voor."<ref>"Reisplan," red. Asher, ble. 40–42, Hebr.</ref> === Ajjoebidiese tydperk === [[Beeld:Muslims pray, in January 2014.jpg|duimnael|Moslems bid in die gebou se Isak-saal, Januarie 2014.]] In 1188 het [[Saladin]] die gebied verower en die gebou weer in ’n moskee verander, maar hy het Christene toegelaat om steeds daar te aanbid. Saladin het ook die [[minbar]] laat bou, asook ’n [[minaret]] op elke hoek – waarvan twee steeds staan.<ref name="BAR" /> === Mameluk-tydperk === Tussen 1318 en 1320 het die [[Mameluk]] Sanjar al-Jawli, die goewerneur van [[Gasa]], ’n provinsie wat Hebron ingesluit het, die bou van die Amir Jawli-moskee by die gebou gelas om die plek vir aanbidding te vergroot.<ref name="H&H">Dandis, Wala. [http://www.scribd.com/doc/71913073/History-of-Hebron History of Hebron]. 7 November 2011. URL besoek op 2012-03-02</ref> In die laat 14de eeu, onder die Mamelukke, is nog twee ingange in die mure aan die weste- en suidekant gemaak en die ''kalah'' is verhoog tot op die vlak van die res van die gebou. ’n Senotaaf (grafmonument) is ter ere van Josef opgerig op die boonste vlak van die ''kalah'' sodat dit nie nodig was dat besoekers buite-om moes loop om eer te betoon nie.<ref name="BAR" /> Die Mamelukke het ook die noordwestelike trap gebou, asook die ses senotawe (vir Isak, Rebekka, Jakob, Lea, Abraham en Sara) wat reëlmatig deur die gebou versprei is. Die Mamelukke het Jode verbied om die gebou binne te gaan; hulle is net toegelaat tot op die vyfde treetjie van ’n trap aan die suidoostekant, maar later is dit verander tot die sewende treetjie. === Ottomaanse tydperk === In die [[Ottomaanse Ryk|Ottomaanse tydperk]] is die vervalle senotawe gerestoureer. Ali Bey, een van die min buitelanders wat in die grot toegelaat is, het in 1807 berig: <blockquote>Al die grafte van die patriarge is bedek met duur tapyte van groen sy, pragtig met goud geborduur; dié van die vroue is rooi en op dieselfde manier geborduur. Die sultans van Konstantinopel verskaf hierdie tapyte en dit word elke nou en dan vervang. Ali Bey het nege tapyte getel wat opmekaar op die graf van Abraham lê.<ref>{{harvnb|Conder|1830|p=198}}. Die bron is die manuskrip ''Die Reise van Ali Bey'', vol. ii, ble. 232–3.</ref></blockquote> === Israeliese beheer === [[Beeld:Patriarch tomb.JPG|250px|duimnael|Die gebou bo die Grot van die Patriarge in 2010.]] [[Beeld:מיומי מתפללת.jpg|duimnael|250px|’n Joodse bruid bid in die gebou voor haar troue in 2010.]] Ná die [[Israel]]iese besetting van Hebron in die [[Sesdaagse Oorlog]] het die gebied vir die eerste keer in 2&nbsp;000 jaar onder die beheer van die Joodse owerhede gekom, en die 700 jaar lange verbod wat Jode net tot op die sewende treetjie buite toegelaat het, is opgehef.<ref name=jewishvirtuallibrary /> Jode het hulle ná die oorlog dadelik in die stad begin hervestig. Die eerste Joodse troue het op 7&nbsp;Augustus 1968 in die gebou plaasgevind.<ref>{{cite book | last=Hoberman | first=Haggai| year=2008| title=''Keneged Kol HaSikuim'' (Against All Odds) | edition=1st | language=Hebreeus| publisher=Sifriat Netzaim}}</ref> In 1968 is ’n spesiale reëling getref om Joodse dienste op die Joodse Nuwejaar en [[Jom Kippoer]] toe te laat. Op 9 Oktober is ’n handgranaat op die trap na die gebou gegooi; 47 Israeli's is beseer, van wie agt ernstig.<ref name="Cohen1985">{{cite book|author=Esther Rosalind Cohen|title=Human rights in the Israeli-occupied territories, 1967–1982|url=https://books.google.com/books?id=awq8AAAAIAAJ&pg=PA215|accessdate=14 Oktober 2010|year=1985|publisher=Manchester University Press ND|isbn=978-0-7190-1726-1|page=215}}</ref><ref name="Dishon1973" /> Op 4 November was daar ’n groot ontploffing by die hek na die gebou en ses mense, Jode en Arabiere, is gewond.<ref name="Dishon1973">{{cite book|author=Dishon|title=Middle East Record 1968|url=https://books.google.com/books?id=wwgXS-iquj0C&pg=PA383|accessdate=October 14, 2010|date=Januarie 1973|publisher=John Wiley and Sons|isbn=978-0-470-21611-8|page=383}}</ref> Op die aand voor Jom Kippoer, 3 Oktober 1976, het ’n Arabiese skare verskeie [[Tora]]-rolle en gebedeboeke op die terrein vernietig.<ref name="Alon2003">{{cite book|author=Mati Alon|title=The Unavoidable Surgery|url=https://books.google.com/books?id=ZPPaQYSHvP0C&pg=PA160|accessdate=14 Oktober 2010|year=2003|publisher=Trafford Publishing|isbn=978-1-4120-1004-7|page=160}}</ref> In Mei 1980 is ses mense dood en 17 beseer in ’n aanval op Jode wat teruggekeer het nadat hulle in die gebou gebid het.<ref name="Birnbaum1990">{{cite book|author=Ervin Birnbaum|title=In the shadow of the struggle|url=https://books.google.com/books?id=GB8uPatYT6kC&pg=PA286|accessdate=14 Oktober 2010|year=1990|publisher=Gefen Publishing House Ltd|isbn=978-965-229-037-3|page=286}}</ref> Spanning het later toegeneem toe die Israeliese regering ’n verdrag in September 1993 onderteken waarvolgens hulle beperkte outonomie aan die [[Palestynse Bevrydingsorganisasie]] (PBO) in die Wesoewer-stad [[Jerigo]] en die [[Gasastrook]] gee. Hebron en die res van die groot Palestynse sentrums in die Wesoewer is nie in die aanvanklike ooreenkoms ingesluit nie.<ref>William Quandt, ''Peace Process''3rd edition, (Brookings Institution and University of California Press, 2005): 321–329.</ref> In die Grot van die Patriarge-slagting in Februarie 1994 deur Baruch Goldstein, ’n Israelies-Amerikaanse setlaar, is 29 Palestynse Moslems gedood en talle beseer. Die daaropvolgende betogings het die lewe van nog 35 mense geëis. Die toenemende sensitiwiteit oor die terrein het tot gevolg gehad dat ’n verdrag in 1996 wat deel van die [[Arabies-Israeliese konflik|Arabies-Israeliese vredesproses]] was, ’n tydelike statusooreenkoms ingesluit het waarvolgens beide Jode en Moslems se toegang tot die gebou beperk is. Toeriste mag die gebou binnegaan; die Israeliese weermag beheer toegang tot die senotawe.<ref>{{cite web |url=http://www.btselem.org/hebron/20150401_separation_fence_in_hebron |title=Separation policy in Hebron: Military renews segregation on main street; wide part – for Jews, narrow, rough side passage – for Palestinians |publisher= |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20171020201910/http://www.btselem.org/hebron/20150401_separation_fence_in_hebron |archive-date=20 Oktober 2017 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Op 21 Februarie 2010 het Israel aangekondig dit gaan die terrein insluit in ’n nasionale erfenisbeskermingsplan. Dit het protes ontlok van die [[VN]], Arabiese regerings en [[Amerika]].<ref>{{cite news |publisher=Reuters |url=http://www.reuters.com/article/idUSTRE61K1QL20100221 |title=Israel to include West Bank shrines in heritage plan |date=22 Februarie 2010 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20101113082214/http://www.reuters.com/article/idUSTRE61K1QL20100221 |archive-date=13 November 2010 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite news |url=http://www.haaretz.com/news/u-s-slams-israel-over-designating-heritage-sites-1.263737 |title=US slams Israel over designating heritage sites |publisher=Haaretz |date=24 Februarie 2010 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20170724065737/http://www.haaretz.com/news/u-s-slams-israel-over-designating-heritage-sites-1.263737 |archive-date=24 Julie 2017 |url-status=live |df=dmy-all |access-date=27 September 2016 }}</ref> In ’n verklaring in Oktober van dié jaar deur [[Unesco]] is bevestig dat die "al-Haram al-Ibrahimi/Grot van die Patriarge in al-Khalil/Hebron" ’n "integrale deel van die besette Palestynse Gebiede is".<ref>{{cite web |url=http://www.unesco.org/new/en/media-services/single-view/news/executive_board_adopts_five_decisions_concerning_unescos_work_in_the_occupied_palestinian_and_arab_territories/ |title=Executive Board adopts five decisions concerning UNESCO’s work in the occupied Palestinian and Arab Territories |date=21 Oktober 2010 |publisher=unesco.org |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200424005524/http://www.unesco.org/new/en/media-services/single-view/news/executive_board_adopts_five_decisions_concerning_unescos_work_in_the_occupied_palestinian_and_arab_territories/ |archive-date=24 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Op 6 November 2015 is twee Israeli's gewond in ’n Palestynse skietaanval op die terrein.<ref>{{cite web|url=http://www.jpost.com/Arab-Israeli-Conflict/Breaking-News-Two-Israelis-wounded-in-Hebron-shooting-attack-432266|title=Three Israelis wounded, two seriously, in two Hebron area shooting attacks|publisher=}}, Jerusalem Post, 6 November 2015</ref> == Die terrein == === Gebou === [[Beeld:Abraham tomb.JPG|duimnael|180px|Abraham se senotaaf.]] Die reghoekige gebou bo die grot lê op ’n noordwes-suidoostelike as en word in twee seksies verdeel deur ’n muur tussen die noordwestelike drie vyfdes en die suidoostelike twee vyfdes. Die noordwestelike seksie het ’n dak aan drie kante, met die sentrale en noordoostelike deel wat oop is bo. Die suidoostelike deel is heeltemal onderdak; die dak word deur vier eweredig verspreide pilare gesteun. In die noordwestelike seksie is vier senotawe, elk in ’n aparte agtkantige kamer. Dié van Jakob en Lea is aan die noordwestekant en dié van Abraham en Sara aan die suidoostekant. ’n Gang loop tussen die senotawe aan elke kant. ’n Derde gang loop al langs die suidwestelike muur, waar ’n ingang is. ’n Mens moet deur ’n moskee buite die ingang loop om in die gebou te kom. [[Beeld:Abraham cave.jpg|duimnael|links|220px|Die sigbaarste ingang na die grot.]] In die middel van die noordoostelike kant is ook ’n ingang. Dit word van buite bereik deur ’n gang wat loop vanaf ’n lang trap wat al langs feitlik die hele noordwestelike muur loop.<ref>{{cite web|url=http://members.bib-arch.org/nph-proxy.pl/000000A/http/www.basarchive.org/bswb_graphics/BSBA/11/03/BSBA110303200.jpg|title=a floorplan}}</ref> Die suidoostelike seksie, wat hoofsaaklik as moskee dien, bevat twee senotawe, dié van Isak en Rebekka. Tussen die twee is ’n [[mihrab]]. Volgens die huidige reëlings mag Jode die gebou net aan die suidwestekant binnegaan en word hulle beperk tot die suidwestelike gang en die gange tussen die senotawe. Moslems mag net die noordoostelike ingang gebruik, maar word in die hele gebou toegelaat. === Die grot === Toegang tot die grot se kamers self is beperk. Daar bestaan sover bekend net twee ingange; die sigbaarste een is net suidoos van Abraham se senotaaf in die suidoostelike seksie. Dit is ’n nou opening wat deur ’n dekoratiewe traliewerk bedek word, en dié het ’n versierde afdak en koepel oor. Die ander ingang is in die suidooste, naby die mihrab, en word deur ’n groot klip verseël. == Verwysings == {{Verwysings|3}} == Eksterne skakels == * [http://www.machpela.com/english/content.asp?pageid=28 Amptelike webtuiste (Israelies)] * [http://www.us-israel.org/jsource/Judaism/machpelah.html Die Makpelagrot van die Patriarg], Joodse virtuele biblioteek * [http://www.sacred-destinations.com/israel/hebron-tombs-of-the-patriarchs.htm ’n Artikel en foto's], Sacred Destinations * [http://www.hebron.com/english/article.php?id=282 Foto's en diagram van die Makpelagrotte] * {{Commons-kategorie inlyn|Cave of the Patriarchs}} * [[Lêer:Crystal txt.png|15px]] Hierdie artikel is vertaal uit die [[:en:Cave of the Patriarchs|Engelse Wikipedia]] {{Normdata}} [[Kategorie:Argeologiese vindplekke]] [[Kategorie:Begraafplase]] [[Kategorie:Hebreeuse Bybel]] [[Kategorie:Islam]] nbzqqw09fuexftz6y7h4vapjjh4nrnf 2920416 2920404 2026-07-31T06:52:34Z Aliwal2012 39067 verwyder oormaat skakels 2920416 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Antieke terreine | naam = Grot van die Patriarge <br />Ibrahimi-moskee | beeld = Palestine Hebron Cave of the Patriarchs.jpg | onderskrif = Die gebou wat oor die grot gebou is, soos dit vandag lyk. | koördinate = | plaaslik = מערת המכפלה ([[Hebreeus]])<br />الحرم الإبراهيمي ([[Arabies]]) | land = | soort = Graftombe, moskee, sinagoge | streek1 = [[Wesoewer]] | bouer = | stigter = | gestig = | periodes = | kulture = Ajjoebidies, Hebreeus, Bisantyns, Kruisvaarders | uitgrawings = }} Die '''Grot van die Patriarge''', ook genoem die '''Makpelagrot''' ([[Hebreeus]]: מערת המכפלה), of in [[Islam]] die '''Ibrahimi-moskee''' ([[Arabies]]: الحرم الإبراهيمي), is ’n paar ondergrondse kamers in die hart van die ou stad [[Hebron]] (Al-Khalil) in die [[Wesoewer]].<ref>[[Genesis]] 23:17-19, 50:13</ref> Volgens tradisie wat verbind word met die [[Tora]], [[Bybel]] en [[Koran]], is die grot en aangrensende grond deur Abraham gekoop as [[begraafplaas]]. Die grot is geleë onder ’n [[moskee]] uit die tyd van [[Saladin]], wat omskep is van ’n groot, vierkantige Judese gebou uit die tyd van [[Herodes die Grote]].<ref name="BAR">{{cite web |url=http://members.bib-arch.org/publication.asp?PubID=BSBA&Volume=11&Issue=03&ArticleID=01 |title=Patriarchal Burial Site Explored for First Time in 700 Years |author=Nancy Miller |date=Junie 1985 |publisher=Biblical Archaeology Society |access-date=2 November 2013 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20161230142952/http://members.bib-arch.org/publication.asp?PubID=BSBA |archive-date=30 Desember 2016 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> Die Hebreeuse naam weerspieël die baie ou tradisie van die dubbele grafte van [[Abraham]] en [[Sara]], [[Isak]] en Rebekka en [[Jakob]] en Lea, wat beskou word as die patriarge en matriarge van die [[Jood]]se volk en wat vermoedelik daar begrawe is. Die enigste ander Joodse matriarg is [[Ragel]], wat vermoedelik in Ragel se Graftombe naby [[Betlehem]] begrawe is.<ref name=jewishvirtuallibrary>{{cite web |url=https://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/Judaism/machpelah.html |title=Cave of Machpelah |publisher=Jewish Virtual Library |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20161209010624/http://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/Judaism/machpelah.html |archive-date= 9 Desember 2016 |url-status=live |df=dmy-all |access-date=26 September 2016 }}</ref> Die Arabiese naam van die kompleks weerspieël die belangrikheid van Abraham, wat deur [[Moslem]]s vereer word as ’n [[Islam]]itiese profeet. Volgens die Bybel ([[Handelinge]] 7:16) is die grot geleë in Sigem ([[Latyn]]: Neapolis; Arabies: Nablus).<ref name=SingerTovia2-Shechem>{{cite book|last1=Singer|first1=Tovia (Rabbi)|title=Let's Get Biblical!: Why doesn't Judaism Accept the Christian Messiah? Volume 1|date=31 Maart 2014|publisher=RNBN Publishers|isbn=978-0-9960913-0-5|pages=234–235|edition=4th|url=http://www.amazon.de/reader/0996091300?_encoding=UTF8&query=shechem|accessdate=5 Februarie 2015}}</ref> == Bybelse oorsprong == [[Beeld:The Bible and its story.. (1908) (14576508228).jpg|duimnael|262px|’n Houtsnee deur Gustave Doré wat die begrafnis van Sara in die grot uitbeeld.]] Volgens die boek [[Genesis]] (verse 23:1-20) is Sara, die vrou van Abraham, "oorlede in Kirjat-Arba, dit is Hebron, in [[Kanaän]]". Abraham was in dié tyd elders en toe Sara op 127 jaar sterf,<ref>Sara is die enigste vrou wie se volle ouderdom in die Bybel genoem word.</ref> het "Abraham oor haar gaan rou en huil". (Gen. 23:2) Ná ’n ruk het hy opgestaan en met die [[Hetiete]] gaan praat en hulle gevra om vir hom "'n vaste besitting as graf" te gee, en hulle het vir hom "die beste graf" gegee. In vers 7 het hy die Hetiete gevra dat Efron, seun van Sogar, "die Makpelagrot aan die kant van sy grond" aan hom afstaan", "teen die volle markprys" (vers 9). Nadat Efron bevestig het dat hy vir hom "die stuk grond, ook die grot wat daarop is" gee (vers 11), het Abraham daarop aangedring om daarvoor te betaal (vers 13), en Efron het ingestem. <blockquote>Genesis 23:16-18: ''Toe het Abraham ingestem en die silwer vir Efron afgeweeg wat hy in die teenwoordigheid van die Hetiete genoem het: vier en ’n half kilogram silwer soos dit in die handel afgeweeg word. So het die stuk grond van Efron in Makpela waarop die grot is en wat oos van Mamre geleë is, Abraham se eiendom geword in die teenwoordigheid van die Hetiete en almal wat by die stadspoort inkom: die grond met die grot daarop en al die bome op die grond, sover as die grense daarvan gestrek het.''</blockquote> Sara se begrafnis is die eerste begrafnis wat in die Bybel beskryf word, en dit is die eerste kommersiële transaksie wat genoem word. Die volgende mens wat in die grot begrawe is, was Abraham, wat op 175 jaar oorlede is (Gen. 25:7-8). Abraham het al sy besittings aan sy seun Isak nagelaat (Gen. 25:5). <blockquote>Genesis 25:9-10: ''Sy seuns Isak en Ismael het hom begrawe in die Makpelagrot oos van Mamre op die stuk grond wat vroeër behoort het aan die Hetiet Efron seun van Sogar. Abraham het hierdie stuk grond by die Hetiete gekoop, en hy en sy vrou Sara is albei daar begrawe.''</blockquote> Isak was 180 jaar oud toe hy sterf, en Jakob 147. Daar word nie genoem hoe of wanneer Isak se vrou Rebekka dood is nie, maar sy word in Jakob se laaste boodskap aan sy kinders ingesluit in die lys mense wat in die grot begrawe is: <blockquote>Genesis 49:29-33: ''Jakob het vir sy kinders gesê: "Wanneer ek sterf, moet julle my gaan begrawe in die familiegraf, in die grot op die grond van die Hetiet Efron. Dit is die Makpelagrot teenoor Mamre in Kanaän. Abraham het die stuk grond by die Hetiet Efron gekoop om ’n begraafplek te hê. Abraham en sy vrou Sara is daar begrawe, Isak en sy vrou Rebekka is daar begrawe, en daar het ek vir Lea begrawe. Abraham het die grond en die grot daarop by die Hetiete gekoop.” Toe Jakob klaar gepraat het, het hy gaan lê, die asem uitgeblaas en gesterf.''</blockquote> In die laaste hoofstuk van Genesis word vertel hoe Josef vir Jakob laat balsem het voordat hulle hom uit [[Egipte]] geneem het om in die Makpelagrot te gaan begrawe (Gen. 50:1–14). Nadat Josef in die laaste vers gesterf het, is hy in Egipte begrawe. Sy oorskot is baie jare later in Sigem herbegrawe nadat die kinders van Israel na die beloofde land is (Hand. 7:16). == Geskiedenis == [[Beeld:Tomb of Isaac.jpg|duimnael|Die senotaaf van Isak, omstreeks 1911.]] === Hellenistiese Jodedom === Om die terrein vir sy Joodse onderdane te bewaar,<ref name="BAR" /> het [[Herodes die Grote]] ’n groot, vierkantige gebou oor die grot laat bou. Dit is die enigste ten volle bewaarde Herodiaanse struktuur uit die tydperk van die Hellenistiese Jodedom. Herodes se gebou, met mure van 1,8&nbsp;m dik wat gebou is van klippe wat minstens 0,9&nbsp;m hoog en soms tot 7,3&nbsp;m lank was, het nie ’n dak gehad nie. Argeoloë is nie seker waar die oorspronklike ingang was en of daar wel een was nie.<ref name=BAR2>{{cite web |url=http://members.bib-arch.org/publication.asp%3FPubID%3DBSBA%26Volume%3D11%26Issue%3D03%26ArticleID%3D01 |title=Patriarchal Burial Site Explored for First Time in 700 Years |author=Nancy Miller |date=Junie 1985 |publisher=Biblical Archaeology Society |access-date=2 November 2013 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20160122195706/http://members.bib-arch.org/publication.asp?PubID=BSBA&Volume=11&Issue=03&ArticleID=01 |archive-date=22 Januarie 2016 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> === Bisantynse Christendom === Tot met die tydperk van die [[Bisantynse Ryk]] was die gebou dakloos. Onder Bisantynse heerskappy is ’n eenvoudige basilika aan die suidoostekant gebou en ’n dak is opgesit, buiten oor die middelste deel. === Arabiese tydperk === In 614 het die [[Sassanidiese Ryk|Sassanidiese Perse]] die gebied verower en die gebou vernietig, met net die ruïne wat oorgebly het. In 637 het die gebied onder beheer van die Arabiese Moslems gekom en die gebou is gerestoureer as ’n moskee met ’n dak op.<ref>{{cite web |url=https://books.google.com/books?id=ws4uAQAAIAAJ |title=This is Israel: pictorial guide & souvenir |first=Sylvia |last=Mann |date=1 Januarie 1983 |publisher=Palphot Ltd. |via=Google Books |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200110234536/https://books.google.com/books?id=ws4uAQAAIAAJ |archive-date=10 Januarie 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> In die 10de eeu is ’n ingang in die noordoostelike muur gemaak, ’n ent bo die buitenste grondvlak, en trappe is aan die noorde- en oostekant gebou na die ingang (een trap om die gebou binne te gaan en die ander om dit te verlaat).<ref name="BAR" /> ’n Gebou bekend as die ''kalah'' ("kasteel") is ook naby die middel van die suidwestekant gebou. Die doel daarvan is onbekend, maar volgens een historiese geskrif was dit om die plek aan te dui waar Josef begrawe is. Die gebied is deur ’n Moslemse [[kalief]] opgegrawe na aanleiding van ’n plaaslike tradisie oor Josef se graf.<ref name="BAR" /> Sommige argeoloë glo die oorspronklike ingang van Herodes se gebou was waar die ''kalah'' is en dat die noordoostelike ingang gemaak is sodat die ''kalah'' by die eertydse ingang gebou kon word.<ref name="BAR" /> === Kruisvaardertydperk === In 1100, nadat die gebied deur die [[Kruistog|Kruisvaarders]] oorgeneem is, het die gebou weer ’n kerk geword en Moslems is nie meer toegelaat nie. In dié tyd het dit ’n nuwe geweldak, bobeukvensters en ’n gewelf gekry. In 1113, tydens die bewind van Boudewyn II van Jerusalem, het ’n deel oor die graf van Abraham meegegee, volgens ’n 1173-geskrif van die Persiese reisiger Ali van Herat, en "’n paar [[Frankiese Ryk|Franke]] het dit binnegegaan". Hulle het "die liggaam van Abraham, Isak en Jakob" ontdek, "met hul doodsklede wat uitmekaargeval het … Daarna het die koning, nadat hy nuwe doodsklede verskaf het, die plek weer laat toebou". Soortgelyke inligting is vervat onder die jaar 1119 in die kroniek van die Arabiese historikus en biograaf Ibn al Athir: "In hierdie jaar is die graftombe van Abraham oopgemaak, en dié van sy twee seuns Isak en Jakob … Baie mense het die Patriarg gesien. Hul ledemate is geensins versteur nie, en langs hulle is lampe van goud en silwer geplaas."<ref>{{harvnb|Le Strange|1890|pp=317–8}} = [[commons:File:Strange.317.jpg|p. 317]], [[commons:File:Strange.318.jpg|p. 318]].</ref> Ook Ibn al-Qalanisi, ’n edelman en historikus van [[Damaskus]], verwys na die ontdekking van relieke wat vermoedelik aan Abraham, Isak en Jakob behoort het – ’n ontdekking wat mense opgewonde en nuuskierig gemaak het in al drie gemeenskappe in die Suid-[[Levant]], die Moslems, Jode en Christene.<ref>{{harvnb|Kohler|1896|pp=447ff.}}</ref><ref>{{harvnb|Runciman|1965 (b)|p=319}}.</ref> Teen die einde van die Kruisvaardertydperk, in 1166, het die Joodse filosoof en sterrekundige [[Maimonides]] Hebron besoek en geskryf: "Op Sondag 9 [[Joodse kalender|Chesjwan]] (17 [[Oktober]]) het ek van [[Jerusalem]] na Hebron gereis om die grafte van my voorvaders in die Grot te soen. Op dié dag het ek in die Grot gestaan en bid, lof sy aan God, (uit dankbaarheid) vir alles."<ref>{{harvnb|Kraemer|2001|p=422}}.</ref> In 1170 het die Joodse reisiger Benjamin van Tudela besoek gebring aan die stad, wat hy op sy [[Frankies]]e naam, ''St. Abram de Bron'', noem. Hy skryf: : "Hier is ’n groot kerk met die naam St. Abram, en dit was ’n Joodse aanbiddingsplek in die tyd van die Mohammedaanse bewind, maar die nie-Jode het ses graftombes daar opgerig, wat onderskeidelik dié van Abraham en Sara, Isak en Rebekka, en Jakob en Lea genoem word. Die opsigters vertel vir die pelgrims dat dit die grafte van die Patriarge is, en die pelgrims gee vir hulle geld vir dié inligting. Wanneer ’n Jood egter kom en ’n spesiale beloning gee, maak die opsigters vir hom ’n ysterhek oop wat deur hul voorvaders opgerig is, en dan kan hy met trappe afloop, terwyl hy ’n kers in sy hand vashou. Hy bereik dan ’n grot waarin daar niks is nie, en nog ’n leë grot, maar wanneer hy die derde grot bereik, is daar ses grafte, dié van Abraham, Isak en Jakob, onderskeidelik regoor dié van Sara, Rebekka en Lea, en daarop is die naam van die drie Patriarge en hul vroue in Hebreeuse letters geskryf. Die grot is vol vate met mense se bene wat daarheen geneem word soos na ’n heilige plek. Aan die eindpunt van die veld van Makpela staan Abraham se huis met ’n fontein voor."<ref>"Reisplan," red. Asher, ble. 40–42, Hebr.</ref> === Ajjoebidiese tydperk === [[Beeld:Muslims pray, in January 2014.jpg|duimnael|Moslems bid in die gebou se Isak-saal, Januarie 2014.]] In 1188 het [[Saladin]] die gebied verower en die gebou weer in ’n moskee verander, maar hy het Christene toegelaat om steeds daar te aanbid. Saladin het ook die minbar laat bou, asook ’n [[minaret]] op elke hoek – waarvan twee steeds staan.<ref name="BAR" /> === Mameluk-tydperk === Tussen 1318 en 1320 het die [[Mameluk]] Sanjar al-Jawli, die goewerneur van [[Gasa]], ’n provinsie wat Hebron ingesluit het, die bou van die Amir Jawli-moskee by die gebou gelas om die plek vir aanbidding te vergroot.<ref name="H&H">Dandis, Wala. [http://www.scribd.com/doc/71913073/History-of-Hebron History of Hebron]. 7 November 2011. URL besoek op 2012-03-02</ref> In die laat 14de eeu, onder die Mamelukke, is nog twee ingange in die mure aan die weste- en suidekant gemaak en die ''kalah'' is verhoog tot op die vlak van die res van die gebou. ’n Senotaaf (grafmonument) is ter ere van Josef opgerig op die boonste vlak van die ''kalah'' sodat dit nie nodig was dat besoekers buite-om moes loop om eer te betoon nie.<ref name="BAR" /> Die Mamelukke het ook die noordwestelike trap gebou, asook die ses senotawe (vir Isak, Rebekka, Jakob, Lea, Abraham en Sara) wat reëlmatig deur die gebou versprei is. Die Mamelukke het Jode verbied om die gebou binne te gaan; hulle is net toegelaat tot op die vyfde treetjie van ’n trap aan die suidoostekant, maar later is dit verander tot die sewende treetjie. === Ottomaanse tydperk === In die [[Ottomaanse Ryk|Ottomaanse tydperk]] is die vervalle senotawe gerestoureer. Ali Bey, een van die min buitelanders wat in die grot toegelaat is, het in 1807 berig: <blockquote>Al die grafte van die patriarge is bedek met duur tapyte van groen sy, pragtig met goud geborduur; dié van die vroue is rooi en op dieselfde manier geborduur. Die sultans van Konstantinopel verskaf hierdie tapyte en dit word elke nou en dan vervang. Ali Bey het nege tapyte getel wat opmekaar op die graf van Abraham lê.<ref>{{harvnb|Conder|1830|p=198}}. Die bron is die manuskrip ''Die Reise van Ali Bey'', vol. ii, ble. 232–3.</ref></blockquote> === Israeliese beheer === [[Beeld:Patriarch tomb.JPG|250px|duimnael|Die gebou bo die Grot van die Patriarge in 2010.]] [[Beeld:מיומי מתפללת.jpg|duimnael|250px|’n Joodse bruid bid in die gebou voor haar troue in 2010.]] Ná die [[Israel]]iese besetting van Hebron in die [[Sesdaagse Oorlog]] het die gebied vir die eerste keer in 2&nbsp;000 jaar onder die beheer van die Joodse owerhede gekom, en die 700 jaar lange verbod wat Jode net tot op die sewende treetjie buite toegelaat het, is opgehef.<ref name=jewishvirtuallibrary /> Jode het hulle ná die oorlog dadelik in die stad begin hervestig. Die eerste Joodse troue het op 7&nbsp;Augustus 1968 in die gebou plaasgevind.<ref>{{cite book | last=Hoberman | first=Haggai| year=2008| title=''Keneged Kol HaSikuim'' (Against All Odds) | edition=1st | language=Hebreeus| publisher=Sifriat Netzaim}}</ref> In 1968 is ’n spesiale reëling getref om Joodse dienste op die Joodse Nuwejaar en [[Jom Kippoer]] toe te laat. Op 9 Oktober is ’n handgranaat op die trap na die gebou gegooi; 47 Israeli's is beseer, van wie agt ernstig.<ref name="Cohen1985">{{cite book|author=Esther Rosalind Cohen|title=Human rights in the Israeli-occupied territories, 1967–1982|url=https://books.google.com/books?id=awq8AAAAIAAJ&pg=PA215|accessdate=14 Oktober 2010|year=1985|publisher=Manchester University Press ND|isbn=978-0-7190-1726-1|page=215}}</ref><ref name="Dishon1973" /> Op 4 November was daar ’n groot ontploffing by die hek na die gebou en ses mense, Jode en Arabiere, is gewond.<ref name="Dishon1973">{{cite book|author=Dishon|title=Middle East Record 1968|url=https://books.google.com/books?id=wwgXS-iquj0C&pg=PA383|accessdate=October 14, 2010|date=Januarie 1973|publisher=John Wiley and Sons|isbn=978-0-470-21611-8|page=383}}</ref> Op die aand voor Jom Kippoer, 3 Oktober 1976, het ’n Arabiese skare verskeie [[Tora]]-rolle en gebedeboeke op die terrein vernietig.<ref name="Alon2003">{{cite book|author=Mati Alon|title=The Unavoidable Surgery|url=https://books.google.com/books?id=ZPPaQYSHvP0C&pg=PA160|accessdate=14 Oktober 2010|year=2003|publisher=Trafford Publishing|isbn=978-1-4120-1004-7|page=160}}</ref> In Mei 1980 is ses mense dood en 17 beseer in ’n aanval op Jode wat teruggekeer het nadat hulle in die gebou gebid het.<ref name="Birnbaum1990">{{cite book|author=Ervin Birnbaum|title=In the shadow of the struggle|url=https://books.google.com/books?id=GB8uPatYT6kC&pg=PA286|accessdate=14 Oktober 2010|year=1990|publisher=Gefen Publishing House Ltd|isbn=978-965-229-037-3|page=286}}</ref> Spanning het later toegeneem toe die Israeliese regering ’n verdrag in September 1993 onderteken waarvolgens hulle beperkte outonomie aan die [[Palestynse Bevrydingsorganisasie]] (PBO) in die Wesoewer-stad [[Jerigo]] en die [[Gasastrook]] gee. Hebron en die res van die groot Palestynse sentrums in die Wesoewer is nie in die aanvanklike ooreenkoms ingesluit nie.<ref>William Quandt, ''Peace Process''3rd edition, (Brookings Institution and University of California Press, 2005): 321–329.</ref> In die Grot van die Patriarge-slagting in Februarie 1994 deur Baruch Goldstein, ’n Israelies-Amerikaanse setlaar, is 29 Palestynse Moslems gedood en talle beseer. Die daaropvolgende betogings het die lewe van nog 35 mense geëis. Die toenemende sensitiwiteit oor die terrein het tot gevolg gehad dat ’n verdrag in 1996 wat deel van die [[Arabies-Israeliese konflik|Arabies-Israeliese vredesproses]] was, ’n tydelike statusooreenkoms ingesluit het waarvolgens beide Jode en Moslems se toegang tot die gebou beperk is. Toeriste mag die gebou binnegaan; die Israeliese weermag beheer toegang tot die senotawe.<ref>{{cite web |url=http://www.btselem.org/hebron/20150401_separation_fence_in_hebron |title=Separation policy in Hebron: Military renews segregation on main street; wide part – for Jews, narrow, rough side passage – for Palestinians |publisher= |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20171020201910/http://www.btselem.org/hebron/20150401_separation_fence_in_hebron |archive-date=20 Oktober 2017 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Op 21 Februarie 2010 het Israel aangekondig dit gaan die terrein insluit in ’n nasionale erfenisbeskermingsplan. Dit het protes ontlok van die [[VN]], Arabiese regerings en [[Amerika]].<ref>{{cite news |publisher=Reuters |url=http://www.reuters.com/article/idUSTRE61K1QL20100221 |title=Israel to include West Bank shrines in heritage plan |date=22 Februarie 2010 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20101113082214/http://www.reuters.com/article/idUSTRE61K1QL20100221 |archive-date=13 November 2010 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite news |url=http://www.haaretz.com/news/u-s-slams-israel-over-designating-heritage-sites-1.263737 |title=US slams Israel over designating heritage sites |publisher=Haaretz |date=24 Februarie 2010 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20170724065737/http://www.haaretz.com/news/u-s-slams-israel-over-designating-heritage-sites-1.263737 |archive-date=24 Julie 2017 |url-status=live |df=dmy-all |access-date=27 September 2016 }}</ref> In ’n verklaring in Oktober van dié jaar deur [[Unesco]] is bevestig dat die "al-Haram al-Ibrahimi/Grot van die Patriarge in al-Khalil/Hebron" ’n integrale deel van die besette Palestynse Gebiede is.<ref>{{cite web |url=http://www.unesco.org/new/en/media-services/single-view/news/executive_board_adopts_five_decisions_concerning_unescos_work_in_the_occupied_palestinian_and_arab_territories/ |title=Executive Board adopts five decisions concerning UNESCO’s work in the occupied Palestinian and Arab Territories |date=21 Oktober 2010 |publisher=unesco.org |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200424005524/http://www.unesco.org/new/en/media-services/single-view/news/executive_board_adopts_five_decisions_concerning_unescos_work_in_the_occupied_palestinian_and_arab_territories/ |archive-date=24 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Op 6 November 2015 is twee Israeli's gewond in ’n Palestynse skietaanval op die terrein.<ref>{{cite web|url=http://www.jpost.com/Arab-Israeli-Conflict/Breaking-News-Two-Israelis-wounded-in-Hebron-shooting-attack-432266|title=Three Israelis wounded, two seriously, in two Hebron area shooting attacks|publisher=}}, Jerusalem Post, 6 November 2015</ref> == Die terrein == === Gebou === [[Beeld:Abraham tomb.JPG|duimnael|180px|Abraham se senotaaf.]] Die reghoekige gebou bo die grot lê op ’n noordwes-suidoostelike as en word in twee seksies verdeel deur ’n muur tussen die noordwestelike drie vyfdes en die suidoostelike twee vyfdes. Die noordwestelike seksie het ’n dak aan drie kante, met die sentrale en noordoostelike deel wat oop is bo. Die suidoostelike deel is heeltemal onderdak; die dak word deur vier eweredig verspreide pilare gesteun. In die noordwestelike seksie is vier senotawe, elk in ’n aparte agtkantige kamer. Dié van Jakob en Lea is aan die noordwestekant en dié van Abraham en Sara aan die suidoostekant. ’n Gang loop tussen die senotawe aan elke kant. ’n Derde gang loop al langs die suidwestelike muur, waar ’n ingang is. ’n Mens moet deur ’n moskee buite die ingang loop om in die gebou te kom. [[Beeld:Abraham cave.jpg|duimnael|links|220px|Die sigbaarste ingang na die grot.]] In die middel van die noordoostelike kant is ook ’n ingang. Dit word van buite bereik deur ’n gang wat loop vanaf ’n lang trap wat al langs feitlik die hele noordwestelike muur loop.<ref>{{cite web|url=http://members.bib-arch.org/nph-proxy.pl/000000A/http/www.basarchive.org/bswb_graphics/BSBA/11/03/BSBA110303200.jpg|title=a floorplan}}</ref> Die suidoostelike seksie, wat hoofsaaklik as moskee dien, bevat twee senotawe, dié van Isak en Rebekka. Tussen die twee is ’n [[mihrab]]. Volgens die huidige reëlings mag Jode die gebou net aan die suidwestekant binnegaan en word hulle beperk tot die suidwestelike gang en die gange tussen die senotawe. Moslems mag net die noordoostelike ingang gebruik, maar word in die hele gebou toegelaat. === Die grot === Toegang tot die grot se kamers self is beperk. Daar bestaan sover bekend net twee ingange; die sigbaarste een is net suidoos van Abraham se senotaaf in die suidoostelike seksie. Dit is ’n nou opening wat deur ’n dekoratiewe traliewerk bedek word, en dié het ’n versierde afdak en koepel oor. Die ander ingang is in die suidooste, naby die mihrab, en word deur ’n groot klip verseël. == Verwysings == {{Verwysings|3}} == Eksterne skakels == * [http://www.machpela.com/english/content.asp?pageid=28 Amptelike webtuiste (Israelies)] * [http://www.us-israel.org/jsource/Judaism/machpelah.html Die Makpelagrot van die Patriarg], Joodse virtuele biblioteek * [http://www.sacred-destinations.com/israel/hebron-tombs-of-the-patriarchs.htm ’n Artikel en foto's], Sacred Destinations * [http://www.hebron.com/english/article.php?id=282 Foto's en diagram van die Makpelagrotte] * {{Commons-kategorie inlyn|Cave of the Patriarchs}} * [[Lêer:Crystal txt.png|15px]] Hierdie artikel is vertaal uit die [[:en:Cave of the Patriarchs|Engelse Wikipedia]] {{Normdata}} [[Kategorie:Argeologiese vindplekke]] [[Kategorie:Begraafplase]] [[Kategorie:Hebreeuse Bybel]] [[Kategorie:Islam]] 6zwjsxdrtm9efypib2nio0j9ixj8qeg 0 115879 2920446 2910071 2026-07-31T07:41:29Z Aliwal2012 39067 +12 nuwe skakels 2920446 wikitext text/x-wiki '''Johannes Lodewyk Marais''' ([[21 Desember]] [[1956]] – ) is ’n [[Afrikaanse digter]] en navorser wat met sy [[poësie]] verskeie pryse verwerf het. == Lewe en werk == Johannes Lodewyk Marais is op 21 Desember 1956 in die Koningin Victoria Kraaminrigting in [[Hillbrow]] in Johannesburg gebore. Hy is die enigste kind van Hendrik Salomon Marais en Johanna Herculina Oosthuizen. Slegs drie maande na sy geboorte verhuis die gesin in 1957 na die familieplaas Sans Souci in die distrik [[Harrismith]] aan die voet van die [[Drakensberge]], waar sy pa die boerdery by sy ouers moes oorneem. Hier op die plaas leer hy vroeg reeds om [[Suid-Sotho|Sesotho]] te praat. Hy spandeer sy eerste ses skooljare in ’n plaasskool op Mont Pelaan tussen Harrismith en [[Memel, Vrystaat|Memel]] in die [[Oos-Vrystaat]]. Wanneer sy pa siek word aan [[leukemie]], moet die gesin die plaas teen die einde van 1969 verlaat en in Harrismith gaan woon, waar hy na die Laerskool Harrismith gaan. Sy pa is in 1970 op Kroonstad in die plaaslike hospitaal oorlede. Aan die Hoërskool Harrismith word sy belangstelling in die letterkunde geprikkel deur sy Engels onderwyseres, mev. E.R. Bedford (suster van sir [[Laurens van der Post]] en die ma van die Springbokrugbyspeler [[Tommy Bedford]]). Hy matrikuleer in 1975 aan die Hoërskool Harrismith en vanaf 1976 studeer hy verder aan die [[Universiteit van Pretoria]], waar hy ’n [[B.A.-graad]] verwerf met hoofvakke [[Germane|Germanistiek]] en [[Filosofie]]. Hier is hy redaksielid van ''Vlieg'' en ’n jaar lank kunsredakteur van ''Die Perdeby''. Hy behaal sy B.A. Honneurs-graad in Afrikaans in 1980. Vanaf Julie 1981 tot Junie 1983 doen hy sy verpligte militêre diensplig. Hy sit later sy studies deeltyds voort aan die Universiteit van Pretoria en verwerf in 1994 sy M.A.-graad met lof met ’n verhandeling oor “''Opleiding in skeppende skryfwerk vir volwassenes in Afrikaans''”, waarvoor hy die Marius Jooste-medalje ontvang. In 2001 verwerf hy sy D.Litt.-graad met ’n proefskrif oor “''’n Ondersoek na die aard van en opvattings oor Eugène N. Marais se wetenskaplike prosa''”. In 2013 voltooi hy ’n verdere doktorale proefskrif (D.Phil.-graad) in Geskiedenis oor reisliteratuur oor [[Kenia]] en die ervarings in hierdie land sedert onafhanklikheid in 1963. Hy werk vanaf 1983 by die [[Raad vir Geesteswetenskaplike Navorsing]] (RGN), aanvanklik as letterkundige navorser by die Sentrum vir Suid-Afrikaanse Letterkunde Navorsing (Sensal). In hierdie hoedanigheid skryf hy heelparty vakkundige publikasies, waaronder die boek “''Opleiding in skeppende skryfwerk in Suid-Afrika: ’n Sisteembeskrywing''”. Later word hy by die RGN hoofnavorser by die Groep Samelewingsdinamika. Hy doen hier baie ervaring op van volhoubare ontwikkeling en doen selfs navorsing ter voorbereiding vir die bou van ’n dam in die [[Lomatirivier]] in [[Mpumalanga]] in die tydperk 1991 tot 1993. Hierdie ervarings vind neerslag in sy digkuns. Vanaf 1986 tot 1993 is hy as deeltydse dosent aan die [[Universiteit van Suid-Afrika]] se Instituut vir Voortgesette Opleiding verantwoordelik vir die aanbied van kursusse in skeppende skryfwerk vir prosaskrywers en digters. Gedurende 1997 neem hy deel aan die Dichter-aan-huis byeenkoms in [[Den Haag]], Nederland. Hy word later hooftaalpraktisyn in Pretoria en in 2003 word hy aangestel as ’n navorsingsgenoot van die Eenheid vir Akademiese Geletterdheid aan die Universiteit van Pretoria. Vanaf 2014 is hy ook direkteur van die Eugène Marais Stigting. == Skryfwerk == === Poësie === Reeds op laerskool skryf hy sy eerste gedig, geïnspireer deur ’n donkerkopmeisie wat hy by ’n volkspelebyeenkoms ontmoet. In standerd nege word sy eerste gedig gepubliseer in ’n spesiale bylae van “''Ons jong digters''” tot ''Die Vaderland''. In sy matriekjaar in 1975 lê hy sy eerste bundel vir publikasie voor, maar dit word afgekeur. Op universiteit verskyn verskeie van sy gedigte in die studentetydskrif ''Vlieg''. In 1979 word ''Vlieg'' verbied en dit het vir ’n ruk ’n negatiewe uitwerking op sy produktiwiteit, aangesien hy nie normaal kan voortgaan om te skryf waaroor hy ook al wil nie en veral versigtig moet wees met polities betrokke verse. Sy eerste drie bundels verwys in groot mate na sy grootwordjare op die plaas, waar die verval van die platteland en die agteruitgang van die omgewing weens droogtes, oorbeweiding en onoordeelkundige jag- en boerderypraktyke<ref>Britz, E.C. “Die Burger” 5 Januarie 1984</ref> ’n groot indruk op hom maak. Sy debuutbundel,<ref>Brink, André P. “Rapport” 11 Desember 1983</ref> “''Die somer is ’n dag oud''”, trek onmiddellik die aandag met die suiwer eenvoud van die jeugherinneringe.<ref>Cloete, T.T. “Tydskrif vir Letterkunde” Jaargang 22 no. 4, November 1984</ref> Daar is ook ’n paar liefdesverse en politieke verse in hierdie bundel en ervarings as soldaat op die grens word verken.<ref>Nienaber-Luitingh, M. “Standpunte” Nuwe reeks 176, April 1985</ref> Reeds in hierdie bundel is sy tegniese vaardigheid opvallend en skryf hy etlike kompakte gedigte wat knap sluit sonder brak kolle. Die titel van die bundel kom uit [[N.P. van Wyk Louw]] se bundel “''Tristia''”, vers “''XXXVII''”. Die bundel word in vier genommerde afdelings verdeel. Die eerste afdeling bevat liefdesverse, met “''Es la día Ilena''” (na ’n vers van Pablo Neruda) wat blyke gee van besondere beeldingsvermoë. Afdeling twee se jeugherinneringe is van die mooiste gedigte in die bundel. “''Vakansie''” is ’n herinnering aan ’n vakansie by die grootouers, met treffende teenstellings tussen dit wat is en wat nie (meer) is nie, met die tevergeefse poging om die dors te les as treffende afsluiting. “''Stamboom''” stel die opeenvolgende geslagte op deurgekomponeerde wyse voor as vonke uit die vlam van die vorige geslag se vuurmaakmiddel, terwyl “''Sondag''” ook tref met ongewone beelde. “''Flits uit 'n jeug''” verbeeld die vergeefse poging van die hings om weg te kom en nie mak gemaak te word nie, maar hy moet eindelik sy verset laat staan. Die derde afdeling is politieke verse, met “''Knipsel''” wat verwys na die gevangeneming van die Tsjeggiese dramaturg Václav Havel weens politieke aktivisme en “''Op die eiland (naby die land) vir digters''” wat die militêre lewe en die digkuns geslaagd kombineer. Hierdie gedig sluit ten nouste aan by die vierde afdeling se herinneringe aan die grenslewe van die soldaat, met “''Op pad na die grens''” wat die voorbereidings vir aktiewe militêre diens en die moontlikheid om nie terug te kom nie, bevredigend laat sluit met die beeld van die gesnoeide roos. “''Volle militêre eerbewys''” kombineer op ironiese wyse die aardse sterfte met die kosmiese [[bewussyn]] van die wolke. Hierdie bundel word in 1985 met die Ingrid Jonker-prys bekroon. “''Palimpses''”<ref>Pienaar, Hans “Insig” Mei 1988</ref> se titel verwys na 'n perkamentrol waarop die skrif keer op keer uitgevee word sodat die rol weer gebruik kan word vir ’n nuwe boodskap. Hierin word die eie wêreld van herinnering en geskiedenis geskep en herskep. Hierdie eenheidsbundel beskou die familiegeskiedenis, die plaas en die weggaan daarvan en die begin van ’n nuwe lewe in die stad. Die werkwyses is eerstens die herinnering, dit wat op die rol geskryf was voor dit uitgevee is, tweedens die ondersoek van die rol om te probeer ontsyfer wat geskryf was en derdens om oor en tussen die skryfsels te skryf. Dit alles word egter feitlik onherkenbaar met mekaar vervleg tot een groot geheel, onafskeibaar van mekaar. So word die bundel dan beeld van die lewe self, waar oorsake en gevolge moeilik van mekaar te skei is en gereeld in sirkelgang mekaar beïnvloed. Die bundel word in vyf (ongetitelde, ongenommerde) afdelings verdeel. Die eerste afdeling bevat twee gedigte, wat bundeltemas aankondig. “''Eenhoring''” beskryf die illusie van volmaaktheid in eenheid met die natuur en hoe die stories en die werklikheid van mekaar verskil en dui dan die tema van illusie teenoor werklikheid aan. “''Gesprek''” is ’n gesprek tussen die  seun en vader wat selfs na die dood voortgesit word, wat die jeugherinneringe uiteensit en eindig met die besef dat die voorvader deel is van die grond, maar ook as gees voortleef. Hierdie gesprek met die vader word regdeur die bundel voortgesit, met die poging om telkens te herskryf aan die onvoltooide werklikheid. Die tweede afdeling bevat weer slegs twee verse, gerig aan “''Oupa Marais''” en “''Ouma Marais''”, waarin die verval van die lewe met die ouderdom en later die dood beskryf word, getemper deur die standhoudendheid van herinnering en gedig. Die temas van groei en verval, of skryf en uitvee, word hier teruggevind. Die derde en grootste afdeling bevat gedigte oor jeugherinneringe, wat op feitlik chronologiese wyse begin by die geboortejaar en die trek van die stad na die plaas, dan die trek van die plaas na die dorp en eindig met die trek weg van die dorp af terug na die stad. Die tipiese boere tydverdryf, half ontspanning half werk, word in gedigte soos “''Hengelaar''” en “''Jagter''” uitgebeeld, terwyl “''Dae van die week''” uit die kinderperspektief beskryf word na aanleiding van die diverse aktiwiteite wat hy ervaar. “''Uitveër''” beeld kernagtig die deurlopende motief van gedurige verandering en herskryf aan die nuwe werklikheid uit. “''Weggaan van die plaas''” gee uitdrukking aan die verlies nie net van ’n woonplek nie, maar van ’n hele leefwyse en ’n hele lewe. Die vierde afdeling verbeeld die lewe in die stad, met telkens herinneringe aan die verlede wat ook in hierdie gedigte verskyn. “''Ruïnebesoek''” trek die omgewing se voorsate terug na lank voordat die voorgeslagte hulle intrek geneem het, sodat daar ’n verbinding bewerkstellig word tussen al die mense wat daar was. In die laaste afdeling word in “''Hiperbool''” (=oordrywing) gejuig oor die klein gedeelte van die familieplaas Sans Souci wat steeds in Marais-hande is en vir die eienaar die hele Marais-erfenis verteenwoordig. “''Onomastiek''” se naamgewing van klein en naby tot groter en ver verteenwoordig ’n poging om teen die verlies aan ’n erfplaas in te skryf, met die dorp Vrede wat simbolies eindelike berusting word. Die bedrieglike eenvoud maar tog ook vernuwing van Marais se digkuns kom ook in<ref>Gouws, Tom “Insig” Maart 1990</ref> “''By die dinge''” na vore, waar die bestaan van die mens naas die dinge ondersoek word.<ref>Kannemeyer, J.C. “Tydskrif vir Letterkunde” Jaargang 28 no. 3, Augustus 1990</ref> Die gedigte gee 'n afbeelding van ons bewoning van die aarde binne ses genommerde afdelings,<ref name="kann">Kannemeyer, J.C. “Op weg na 2000” Tafelberg-Uitgewers Beperk Eerste uitgawe 1998</ref> waar binne naas die natuur en die konkrete ook die geestelike bewussyn deurlopende motiewe is en die irrasionele, onsienlike en mistieke betrek word. Die afdelings word voorafgegaan deur de programgedig “''Sonnewyserbespiegeling''”, waarin die betreklike en onakkuraatheid van alles beklemtoon word. Die eerste afdeling bevat gedigte oor die gesinslewe wat telkens momentopnames is, met “''Repetisie''” wat die eenderse siklus van die aktrise se bestaan uitbeeld. “''Tekenles''” bekoor met die uitbeelding van die kinderperspektief en verbeelding, terwyl “''Teresa''” se opnoem van dinge gaandeweg uitmond tot ’n metafisiese dimensie. “''Woordpyn''” maak gebruik van die opnoemingstegniek, waarin disparate dinge opgenoem word en gaandeweg met mekaar verbind word, met die titel wat die spreker se dilemma suggereer om reg te laat geskied aan die samehang van hierdie dinge. Op effektiewe wyse word die verwydering tussen die man en sy vrou en kind uitgebeeld in “''Middagete''”, waar die prag en praal van die hotel se eetkamer nie kan opmaak vir die pret wat die vrou en kind in ’n meer natuurlike omgewing het nie. Afdeling twee is jeugherinneringe, met “''Dood van Ouma Oosthuizen''” en “''Dood van Oupa Oosthuizen''” wat die kontrasterende ervarings van hierdie twee sterftes uitbeeld, die eerste met almal wat daar is en die tweede wat in eensaamheid en vergetelheid, ver weg van geliefdes en die bekende omgewing, geskied. “''Op die plot''” is hier ’n hoogtepunt, met sy sober stellings wat telkens ’n magiese realiteit daaragter suggereer. “''Kalahari-jagter''” stel op treffende wyse die majestueuse gemsbok teenoor die banale jagter. Afdeling drie handel oor ervarings as militêre dienspligtige, met “''Alternatief''” wat met sy herhaalde “Ek”-inset en sober stellings eindelik ’n geslaagde eenheidsperspektief skep. Die vierde afdeling bevat jeugherinneringe uit die platteland, wat afgesluit word met ’n reeks kriptiese “''Notas''”, wat skerwe poësie sonder ’n groter geheel is. In “''Pitte''” is die spreker ’n ontheemde wat in die Vrystaat pitte kry om tuis te gaan plant en hom sodoende aan sy afkoms te herinner. “''Hoefyster''” (sub-titel “''Sans Souci''”) verwys na die hoefyster wat vroeër jare by die voordeur van die plaas gehang het om onheil af te weer, soos die bygeloof was. Die treffende slot dui aan dat die hoefyster, nadat dit gesteel is, nie meer onheil wegkeer nie. In die vyfde afdeling (“''Elementale odes''”) is daar odes aan die kontrei of streek, waarin die opnoem van losstaande indrukke in kort reëls in ’n gedig soos “''Boer''” die yl omgewing naboots. Die slotafdeling betrek die mistieke. “''In wyer verband''” skets die rusteloosheid van die spreker binne die geweld van die land en die omvang van die heelal, wat afsluit met ’n eenvoudige gebed om sy lewe eenvoudiger te maak. “''Gebed vir Afrika''” slaag daarin om die grootheid en omvang van God se gebied effektief te kombineer met die klein dingetjies, alles dinge waarin Hy te vinde is, en dan te bid vir die mense en die kontinent. Hierna spits Marais hom veral toe op natuurgedigte en in<ref>Hambidge, Joan “Die Burger” 12 Januarie 1993</ref> “''Verweerde aardbol''” gee hy in nege genommerde afdelings ’n visie en besinning oor die hele vasteland Afrika deur die fauna en flora wat dit kenmerk.<ref>Kannemeyer, J.C. “Rapport” 17 Januarie 1993</ref> Die bundeltitel suggereer die skade wat die mens die aarde reeds aangedoen het en die gedigte behou dwarsdeur die bundel die kontras tussen die bewaring en die vernietiging van die omgewing.<ref name="kann" /> Die boodskap is dat die mens in sy goddelike opdrag om oor alles te heers en dit te bewaar misluk het,<ref>Pretorius, Réna “Tydskrif vir Letterkunde” Jaargang 32 no. 1, Februarie 1994</ref> met Afrika wat die fokuspunt van meeste van die gedigte is.<ref>V.L. “Oosterlig” 26 Maart 1993</ref> Die digkuns self word telkens gesien as ’n belangrike bestanddeel van bewaring, deur die ervaring of beeld op te teken en in gedigte te omvorm. Die bundel open met die programgedig “''Gaia''”, waarin die aarde soos vanuit die ruimte op die aardbol gesien kan word en met geografiese instrumente weergegee kan word. Hierdie veraf blik vanuit die ruimte beweeg dan al nader tot die tasbare werklikheid van die lewegewende tuin. Die Lovelock-teorie van die interafhanklikheid van dinge word ook reeds hier aangeraak. Die eerste afdeling bevat drie verse waarin die digter die leser inlei in sy doelwit met die bundel en sy visie van die kontinent en land wat die primêre fokuspunt van die bundel is. “''Afrika''” is ’n poging om deur kaarte te teken die aarde te beskryf, met die besef dat die essensie daarvan nie nageteken kan word nie. In “''’n Land''” word besin oor wat die essensie van ’n land is, baie meer as die politieke afbakening van grense. Die tweede afdeling bestaan uit ontdekkings- of reisverse, met “''Landskap''” wat aandui dat plase afgemeet en gekarteer kan word sodat die boer eienaarskap daarvan verkry, maar die landskap behoort aan die digter wat dit kan beskryf en dit só kan dokumenteer. “''Lesotho''” is ’n mooi uitbeelding van ’n gebied waar mens en natuur steeds in harmonie saamleef. Die derde afdeling behandel die skoonheid maar ook die verganklikheid van natuurdinge, met die “''Son''” ’n vyand wat die aarde droogbak, maar ook ’n vriend wat die veld laat groei. Die afsydigheid van die “''Witooievaars''” en hulle vinnig veranderende wêreld word knap beskryf. In die vierde afdeling is lykdigte vir persone wat hulle lewens gewy het aan omgewingsbewaring. “''Adamson''” se twee gedigte handel oor die Keniaanse boere wat bekendheid verwerf het met die boek “''Born free''”, wat oor ’n vrygemaakte leeufamilie handel en in ’n trefferrolprent omskep is. “''Gorillas in die mis''” is ’n elegie gerig aan die natuurkundige Dian Fossey (wat in die rolprent “''Gorillas in the mist''” uitgebeeld is), met die gedig wat ook die name bevat van die gorillas wat sy tevergeefs van wildstropers probeer red het. Die vyfde afdeling se tema is die tuin as simbool van die natuur, waarin sekere blomme, plante en voëls kan gedy (“''Tuin''”). In “''Nagtuin''” kom daar ’n aangrypende metafisiese aspek by. In die sesde afdeling word jag en die vernielsug daaraan verbonde ondersoek. In “''By die jaghut''” word die natuurskoon en die prag van voëls en diere beskryf, met die jagter wat hom gereed maak om hulle lewens tot ’n einde te bring. Die sewende afdeling bevat gedigte oor reeds uitgestorwe spesies. “''Bloubok''” handel oor ’n bok wat omstreeks 1800 reeds uitgesterf het en nou slegs bewaar gebly het in die opgestopte glaskas van ’n museum, terwyl hierdie gedig ’n soortgelyke bewaringsaksie is. Die agtste afdeling handel oor onheilspellende natuurverskynsels, met “''Veldbrand''” ’n hoogtepunt in sy beskrywing van die vuur se vernietigingskrag. Die negende afdeling besin oor die wedersydse verhouding tussen mens, natuur en God. “''State of the ark''” se titel sinspeel op die politiese “State of the nation”-toesprake van regeringsleiers, waarin die toestand van die land in oënskou geneem word. Noag se ark is hier die interteks, met die duif wat uitgestuur is om tekens van land te vind, wat terugkom met ’n blaar deur suurreën bevlek, ’n teken van de ramp van besoedeling en die impak op die natuur. Die slotgedig, “''Gebed vir die aarde''”, sluit aan by “''Gebed vir Afrika''” in “''By die dinge''”, en gee met toespeling tot die skeppingsverhaal ’n versugting tot die vernuwing van die aarde. Hierdie bundel word in 1993 genomineer vir die Rapportprys. “''Aves''” <ref>Grové, A.P. “Beeld” 8 April 2002</ref>(Latyn vir “voëls”) het voëls as sentrale tema en bevat gedigte oor voëls en plekke en waarnemings rondom voëllewe.<ref>Naudé, Charl-Pierre “Rapport” 12 Mei 2002</ref>Die titel suggereer ook ’n loflied, soos in die Ave Maria, wat hier ’n loflied word aan die natuur en die interafhanklikheid tussen alle dinge van die natuur. Op vernuftige wyse word die lewens van voëls en bome aan die menslike bestaan gekoppel.<ref>Pieterse, H.J. “Insig” Maart 2003</ref> Die betreklik eenvoudige onderwerp word in Marais se hande ’n komplekse waarneming van deernis, onselfsugtigheid, andersheid en ’n bewuswording van misterie en oorsprong. Die bundel bevat vyf genommerde afdelings. Die eerste afdeling is ’n inleiding waarin die bundeltemas sy oorsprong het, met die gedig oor “''Charles Darwin''” wat die evolusie-teorie se oorsprong skets en “''In die begin''” wat die jeugherinnering aan die begin van die spreker se belangstelling in voëls skets. “''Voëlkyk''” nooi die leser uit om die wetenskap agterweë te laat en eerder deel te neem aan die ervaring van die wonder van voëls. Die langste afdeling is die tweede, waar ’n groot aantal voëls op diverse wyse beskryf word. Soms is dit die atmosfeer en indruk wat neergepen word (“''Volstruis''”, “''Driebandstrandkiewiet''”), soms ’n beskrywing van die voël en sy gewoontes (“''Kraai''”, “''Gewone tarentaal''”), soms word die verband tussen die voël en spreker aangedui (“''Grootheuningwyser''”), soms vind klanknabootsing plaas (“''Gewone'' v''leiloerie''”) en enkele kere is die voël selfs ’n dramatiese spreker (“''Kleinpelikaan''”, “''Witborsspreeu''”). In “''Lelkraanvoël''” word die wanverhouding en vrees tussen mens en voël gesuggereer. Die gevaar van hierdie beskrywings is dat die fyn waarnemings soms nie tot ’n groter diepte ontwikkel nie, hoewel die ongestoorde gang van die natuur en die voëls se verbondenheid daarmee akkuraat weerspieël word. Die derde afdeling is verse oor plekke in die natuur, die vierde behandel voëlkenners en die laaste afdeling bevat die enkele gedig “''Boom''”. In hierdie laaste afdelings is die religieuse element opvallend, met die verband tussen die natuur en die goddelike wat subtiel beskryf word. In die slotgedig is daar die beskrywing van die mens as ’n voël van ’n ander streek, met die implikasie van ’n ander wêreld en dus nie van hierdie wêreld nie, vervreem van die natuur. Hierdie gedig word gevolg deur die aanhaling uit Matteus 6:26, waarin die Skepper se sorg vir die voëls en mens duidelik blyk. “''Plaaslike kennis''”<ref>Viljoen, Hein “Beeld” 29 Maart 2004</ref> sit met gedigte in agt afdelings die besinning oor die vraagstukke van ontwikkeling teenoor handhawing van die natuur voort. Die titel verbind reeds die betekenisinhoude van lokale en plaas-agtige (of natuurlike), met gedigte wat die jeugervarings op die plaas deurtrek na die wyer velde van die bioregionale en sosiopolitieke werklikhede. Die openingsgedig is “''Platberg se water''” met sy hunkering na vroeër ervarings in die ongerepte natuur. Hierna volg die agt genommerde afdelings, met die eerste waarin die digter weereens uit sy jeugwêreld put, maar met die wete dat nostalgie na die verlede die dinge verdraai. “''Die begin''” (met sy intertekstuele verwysing na die skeppingsgeskiedenis) beskryf die vrees dat daar van die skepping niks gaan oorbly nie en al waarmee die spreker hom kan besig hou is die optekening (of grafskrifte skryf) vir dit wat was en nooit weer sal wees nie, met die grafskrif bowendien onakkuraat. Die tweede afdeling bevat gedigte oor die beperkinge van die digkuns wat ook gesien kan word as beperkinge van die mens se skepping. “''My eerste duif''” beskryf hoe die kind die eerste duif skiet (by implikasie die skepping vernietig), met die volwassene wat nou met dieselfde vinger oor die duif skryf (probeer om self te skep, wat slegs ’n powere nabootsing van die oorspronklike is). In die derde afdeling is verlies die deurlopende tema, met “''My jaggeweer''” en “''Bloed''” wat die mens se vernietigingsdrang in die natuur as tema het en eindelik in “''Kongres oor postmodernisme''” tot die ontdekking kom dat sy eie skeppings deur die natuur verwoes word. Die vierde afdeling behandel ervarings rondom die spreker se navorsingswerk in landelike ontwikkeling, met veral die pyn wat grootskaalse ontwikkeling vir gewone mense meebring wat helder belig word. “''Grondregister''” en “''Kleinboer''” beskryf die onteiening van grond en die verskuiwing van mense in die naam van vooruitgang en ontwikkeling, terwyl “''Agricultural development''” die mislukking van vele sodanige ontwikkelingsprojekte as tema het. “''Plaaslike kennis''” (opgedra aan Edwin Mathonsi) beeld ’n besoek aan die toordokter uit, waarna die spreker in die nag in swaar weer die onheilspellende oorlogstromslae van die inboorlinge van weleer herken. Hierdie gedig beeld die wesenlike onversoenbaarheid uit van ontwikkeling teenoor antieke kultuur en die botsing wat daaruit voortspruit. Die vyfde afdeling bevat gedigte oor die lewe in die ruwe werklikheid van Afrika, met “''Die kind''” wat intertekstueel in gesprek tree met Ingrid Jonker se gelyknamige gedig. Die verskil is dat die kind hier nie dood is nie, maar terug gestuur word na sy plek van herkoms, waar daar geen positiewe vooruitsigte is nie en hy ’n lewende dooie sal wees, sonder kans om te ontsnap. Die sesde afdeling bevat gedigte oor bome, met “''Die heilige vyeboom''” ’n vertaling van ’n gedig van Octavio Paz. In die sewende afdeling ondersoek gedigte die negatiewe impak wat die mens op die natuur het, wat in stede van vrede verdeeldheid en plundering bring. Die agtste afdeling bestaan uit die enkele gedig “''Allesteorie''”, wat verwys na die fisici se tot dusver onsuksesvolle pogings om een teorie te kry waarbinne alles op aarde logies verklaar kan word. Dit is eers wanneer só ’n teorie gevind word dat die mens groter insig in alles sal hê. “''Diorama''”<ref>Cloete, T.T. “Beeld” 3 Oktober 2010</ref> se titel verwys na ’n Middeleeuse mobiele teater, sowel as na ’n driedimensionele miniatuurlandskap.<ref>Lemmer, Erika “Tydskrif vir Letterkunde”, Jaargang 49 no. 1, Herfs 2012: http://www.letterkunde.up.ac.za/resensies/49_1/22%20Rev_Lemmer%2004.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180713060914/http://www.letterkunde.up.ac.za/resensies/49_1/22%20Rev_Lemmer%2004.pdf |date=13 Julie 2018 }}</ref> Beide betekenisse word in die gedigte ontgin.<ref>Taljaard, Marlies “Rapport” 2 Januarie 2011</ref> Sover dit die teaterbetekenis betref, bevat verskeie gedigte al die narratiewe elemente van karakters, gebeure, plek en tyd. Die bundel is verder ’n voortsetting van sy ekologiese poësie, waarin die gedigte daarop uit is om bewustheid te skep van die feit dat die mense die aarde verniel, maar ook dat daar mense is wat red. Plante en diere is, naas enkele figuurstudies, die fokus van die gedigte. Daar word aangedui hoe plante en diere die mens beïnvloed en in sommige gevalle word dit selfs verteenwoordigend van die menslike psige binne die verhaalelement van die gedig. Die figuurstudies wys weer die betrekking op die plante en diere uit en so word die interafhanklikheid beklemtoon. Die bundel bevat meestal kort gedigte, wat oor die algemeen baie toeganklik is en uitmunt met fyn metafore en suiwer taalgebruik. Die bundel word in sewe afdelings verdeel. “''Diorama''” is in 2011 op die kortlys vir die toekenning van die Protea-prys vir die beste digbundel van die voorafgaande jaar, terwyl dit in 2012 bekroon word met die Suid-Afrikaanse Letterkundetoekenning (SALA-prys) as beste Afrikaanse digbundel. “''In die bloute''”<ref>Hambidge, Joan Woorde wat weeg: http://joanhambidge.blogspot.co.za/2014/12/johann-lodewyk-marais-in-die-bloute-2012.html</ref> is ’n bundel met gedigte oor die see, wat in ses afdelings verdeel word.<ref>Smith, Susan “Tydskrif vir Letterkunde” Vierde reeks 50 (2) Lente 2013</ref> Dit is ’n heg gestruktureerde bundel wat die spanning in die verhouding tussen mens en natuur en die mens se verantwoordelikheid telkens doeltreffend verwoord. Reeds in die titel verklaar die ongewone voorsetsel “in” hoe die leser en die onderwerp onlosmaaklik aan mekaar verbonde is, wat ook die interafhanklikheid en verbondenheid van alle dinge suggereer. Die eerste afdeling bevat drie gedigte wat dien as oorgang van land na see en so die deurlopende reistema inlei, terwyl dit ook kommentaar lewer op die digter se rol as karteerder van sy omgewing. In afdeling twee word daar op sistematiese wyse verslag gedoen van ’n groot aantal visse, terwyl die derde afdeling fokus op seeplante. Afdeling vier betrek ’n aantal wetenskaplike navorsers, soos J.L.B. Smith, wat die selakant geïdentifiseer het, en [[Jacques Cousteau]], wat internasionale bekendheid verwerf het met sy natuurbewaring en navorsing oor die see en al die lewensvorme daarin. Hierdie fokus stel die mens se posisie van oppermag oor die natuur in perspektief en beklemtoon sy gepaardgaande verantwoordelikheid vir beskerming en bewaring. Die vyfde afdeling fokus op ekologie en die wyse waarop die see die grense tussen mense ophef, soos veral treffend verwoord in “''Op ver strande''”. Afdeling ses bestaan uit ’n enkele gedig, “''Save our planet''”, waarin ’n sterk boodskap oor die mens se rol as verbruiker gegee word. “''Nomade''”<ref>Crous, Marius “Rapport” 31 Mei 2015</ref> se titel beklemtoon die fokus op reis en suggereer terselfdertyd die rusteloosheid wat daarmee gepaardgaan.<ref>Hambidge, Joan “Beeld” 26 Januarie 2015</ref> Die bundel word in agt genommerde afdelings verdeel.<ref>Smith, Susan “Tydskrif vir Letterkunde” Jaargang 52 no.2 Vierde reeks Lente 2015</ref> ’n Deurlopende motief is die gevoel van verlies aan natuurlike hulpbronne en natuurlewe, maar ook die persoonlike verlies van ’n gekoesterde wêreld. Die eerste afdeling open met “''Oorsprong''”, waarin die spreker aandui dat Afrika sy tuiste is, al het hy vele ander kontinente besoek, terwyl “''Voortgang''” en “''Sonnewende''” reis binne konteks van die tyd sedert die ontstaan van die aarde en die ruimte van die heelal plaas. In aansluiting by vorige bundels is daar verse oor die ekologie in afdelings wat handel oor bome en diere. Die tweede afdeling bevat gedigte oor Afrikabome, wat as antieke vorm van lewe telkens as baken dien vir die reisiger, terwyl die derde afdeling gedigte oor diere is waarmee die mens in besondere verhoudings verkeer. Die vierde afdeling bevat gedigte oor besondere historiese figure in Afrika, soos die Marokkaanse Ibn Battuta waardeur die Islam en hierdie kultuur ook ’n stem kry. Sommige gedigte betrek die geskiedenis, maar dit is nie net die blanke koloniale perspektief wat weergegee word nie, maar ook die aandeel van ander partye wat belig word. Die gedig “''Cecil John Rhodes''” vat die aarde se vernietiging en die einde van die ryk wat Rhodes in gedagte gehad het, mooi saam. Ander geskiedkundige figure wat aandag kry sluit in Leopold van België, Haile Selassie van Ethiopië, Mandela en De Klerk. Veral Kenia se geskiedenis en politiek kom onder die soeklig, met verse oor Dedan &shy;Kimathi, die onsigbare leier van die [[Mau Mau]], en Tom Mboya wat doodgeskiet is in die strate van Nairobi. Die vyfde afdeling is gedigte oor plekke in Afrika, waar die spreker soos ’n reisiger of nomade deur die kontinent reis en plekke soos Nairobi, Lamu, Kaïro en Timboektoe aandoen. Sodoende word die ervaring en beeld waargeneem en ontleed, maar ook afgespeel teen die land van herkoms, terwyl daar ook verse is wat verslag doen oor die impak op die self deur die ervaring. Baie van die gedigte is verhalend, sodat die streek deur die stories lewendig word. Dit is bekend dat die profeet Mohammed besonder lief was vir katte, wat uiting vind in die vers oor Lamu se katte, terwyl “''Lamu se meisies''” in teenstelling ’n seksbehepte Sweed se voorliefde vir die skraal meisies van Lamu as tema het. “''Heilige Skrif''” beeld die uitsluiting van die reisiger uit. Wanneer die spreker die mooi Arabiese letters van die Koran wil aanraak, ontstig dit die Moslem-vrou, wat dit as heiligskending ervaar. Daar is ook verslae oor besoeke aan verskeie plekke in Kenia, soos die klein basiliek in Nairobi en Fort Jesus in Mombasa. Die sesde afdeling het gedigte wat verwant is aan reis per boot. In die sewende afdeling word museums in hoofsaaklik Kenia beskryf, insluitende in Nairobi die nasionale museum, die McMillan Gedenkbiblioteek en die Karen &shy;Blixen-museum. In die laaste afdeling oordink die spreker die ervarings en besin oor die betekenis en impak daarvan op sy eie lewe. Die kunstenaar Lynette ten Krooden verskaf illustrasies vir die bundel. Marais se gedigte word opgeneem in verskeie versamelbundels, waaronder “''Groot verseboek''”, “''Die Afrikaanse poësie in ’n duisend en enkele gedigte''”, “''Die mooiste Afrikaanse liefdesgedigte''”, “''Die dye trek die dye aan''”, “''Kraaines''”, “''Goudaar''”, “''Honderd jaar later''” en “''Nuwe verset''”. Van sy gedigte verskyn ook in letterkundige tydskrifte soos ''Standpunte'', ''The bloody horse'', ''Ensovoort'' en ''Tydskrif vir Letterkunde''. Marais kan bestempel word as die belangrikste Afrikaanse digter wat hom vernaam met die ekologie bemoei en hy stel dan ook die bloemlesings met ekologiese gedigte, “''Groen''”<ref name="kann" /> en “''Ons klein en silwerige planeet''”,<ref>Bouwer, Stephan “Rapport” 19 Oktober 1997</ref> saam. Laasgenoemde bundel verskyn in samewerking met die Amsterdamse digter en letterkundige Ad Zuiderent en sewentig digters uit Suid-Afrika,<ref>Grové, A.P. “Beeld” 21 Julie 1997</ref> Nederland en Vlaandere se werk word hierin opgeneem.<ref>Hambidge, Joan “Tydskrif vir Letterkunde” Jaargang 35 no. 4 en Jaargang 36 no. 1, November 1997/ Februarie 1998</ref> Vir hierdie bundel skryf hy ook die insiggewende opstel “''Natuur, omgewing en letterkunde''”. In die vroeë tagtigerjare is hy die dryfveer agter die oprigting van die poësietydskrif ''Ensovoort'', wat vir etlike jare daarna steeds onder sy redakteurskap verskyn. Hy is ook erepresident van die Eugène Marais Skrywersvereniging. Saam met Ronel de Goede begin hy Poësie-Net op LitNet, met die doel om gedigte op die Internet te versprei. In 2006 en 2007 is hy lid van die besprekingspan wat gedigte van nuwe digters in die ''digBy''-poësieprojek evalueer en in 2009 is hy die leier van die poësieslypskool by die ''Volksblad''-Kunstefees. Om die verskyning van die gedig “''Winternag''” van Eugène Marais in 1905 (allerweë beskou as die gedig wat die ernstige digkuns in Afrikaans inlei) te gedenk, stel hy ook die bloemlesing “''Honderd jaar later''”<ref>Van der Merwe, Linette “Eugène Marais: 101 jaar later” “Kakkerlak” Uitgawe 7, 2007</ref> in 2005 saam. Verder behartig hy vir ’n tyd ’n rubriek in ’n tydskrif waarin hy raad gee aan voornemende digters.<ref>Visagie, Andries “Rapport” 9 Julie 2006</ref> Hy tree ook gereeld op by letterkundige byeenkomste soos die Woordfees waar hy van sy gedigte voorlees. === Prosa === “''Lae wolke oor Mosambiek''”<ref>Ohlhoff, Heinrich “Tydskrif vir Letterkunde” Jaargang 42 no. 1, 2005</ref> is ’n beskrywing oor die reis wat hy in 1997 as navorser saam met ’n paar kollegas onderneem het. In hierdie boek slaag hy daarin om die ontwikkeling en die probleme van die land in historiese en hedendaagse perspektief te plaas, afgewissel deur sy eie beskrywings en ervarings. Hierdie teks is aanvullend tot die amptelike verslag (“''Cross-border migration: report on a research visit to Mozambique''”) wat hy vir die RGN saamgestel het. == Eerbewyse == In 2012 vereer die Cordis-trust hom met ’n Goue Pen-toekenning vir sy bydrae tot die taal en kultuur van Afrikaans. Hy word in 2013 aangewys as die eerste feesdigter van die Innibosfees in Nelspruit. == Publikasies == {| class="wikitable" !Jaar !Publikasies |- | !Poësie |- |1983 |Die somer is ’n dag oud |- |1987 |Palimpses |- |1989 |By die dinge |- |1992 |Verweerde aardbol |- |2002 |Aves |- |2003 |Lae wolke oor Mosambiek |- |2004 |Plaaslike kennis |- |2010 |Diorama |- |2012 |In die bloute |- |2014 |Nomade |- |2018 |Insektarium |- |2020 |Ondertussen |- |2024 |Sirkelgang |- !Prosa (Nie-fiksie) |- |1988 |Opleiding in skeppende skryfwerk in Suid-Afrika |- | !Samesteller |- |1990 |Groen |- |1997 |Ons klein en silwerige planeet (saam met Ad Zuiderent) |- |2006 |Honderd jaar later |} == Bronnelys == === Boeke === * Grové, A.P. “Letterkundige sakwoordeboek vir Afrikaans” Nasou Beperk Vyfde uitgawe Eerste druk 1988 * Kannemeyer, J.C. (red.) “Kraaines” [[Human & Rousseau]] Kaapstad en Johannesburg Eerste uitgawe 1988 * Kannemeyer, J.C. “Die Afrikaanse literatuur 1652-2004” Human & Rousseau Kaapstad en Pretoria Eerste uitgawe 2005 * Van Coller, H.P. (red.) “Perspektief en Profiel Deel 2” J.L. van Schaik-Uitgewers Pretoria Eerste uitgawe 1999 * Van Coller, H.P. (red.) “Perspektief en Profiel Deel 3” Van Schaik-Uitgewers Pretoria Eerste uitgawe  2006 * Weideman, George “Johann Lodewyk Marais (1956-)” in Van Coller, H.P. (red.) “Perspektief en Profiel Deel 3” Van Schaik-Uitgewers Pretoria Eerste uitgawe 2006 === Vakkundige publikasies === *Cochrane, Neil. 2015. ''Stil punt van die aarde'' (Johann Lodewyk Marais) . ''Tydskrif vir Letterkunde.'' *Du Bruyn, Derek. 2023. Johann Lodewyk Marais - Mont Pelaan, Verkykerskop en Swinburne - ’n Kultuurgeskiedenis. ''Tydskrif vir Kultuurgeskiedenis.'' *Kleynhans, Suné. 2024. Johann Lodewyk Marais - ''Kumbukumbu'' - ’n Reisboek oor Kenia. ''Tydskrif vir Kultuurgeskiedenis.'' *Smith, Susan. 2014. Ekokritiek en die nuwe materialisme- ’n Ondersoek na die nuwe materialisme in enkele gedigte van Johann Lodewyk Marais uit die bundel ''In die bloute'' (2012). ''LitNet Akademies Geesteswetenskappe.'' *Smith, Susan. 2015. ''Nomade'' (Johann Lodewyk Marais) . ''Tydskrif vir Letterkunde.'' === Tydskrifte en koerante === * Anoniem “‘Lieg’-stukkies maak gedig sommer goed” “Die Vaderland” 23 Julie 1985 * Anoniem “Marais is die eerste feesdigter” “Beeld” 11 Mei 2013 * Bouwer, Anna-Retha “Reis totdat jy wegraak” “Beeld” 25 Junie 2013 * Engelbrecht, Theunis “Die argeologie van herinnering” “Beeld” 15 Februarie 1990 * Marais, Johann Lodewyk “Terug na die plaas” “Insig” Oktober 1987 * Prins, Jo “Voëlvry” “Plus” 18 Mei 2002 * Prins, Jo “Almal saam in die woord-ark” “By” 24 November 2012 * Prinsloo, Koos “Jy kan hulle nie kategoriseer nie” “Beeld” 29 Oktober 1985 * Stehle, Rudolf “Op ’n woordreis deur digte Afrika” “Beeld” 21 Januarie 2015 === Internet === * LinkedIn: https://www.linkedin.com/in/johann-lodewyk-marais-22b02697{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * LitNet ATKV-Skrywersalbum 20 Augustus 2009: www.litnet.co.za * LitNet: http://www.litnet.co.za/author/johann-lodewyk-marais/ * Prins, Jo Die Burger: http://152.111.1.87/argief/berigte/dieburger/2002/05/21/6/9.html{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * Versindaba: http://versindaba.co.za/gedigte/johann-lodewyk-marais/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170106011018/http://versindaba.co.za/gedigte/johann-lodewyk-marais/ |date= 6 Januarie 2017 }} * Worldcat: http://www.worldcat.org/identities/lccn-n85-35858/ == Verwysings == {{Verwysings|2}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Marais, Johann Lodewyk}} [[Kategorie:Afrikaanse digters]] [[Kategorie:Geboortes in 1956]] [[Kategorie:Lewende mense]] a16g5as171vhmnjohhbl1umz11rvs6i 0 118906 2920433 2392871 2026-07-31T07:15:17Z BT1121 109898 Sinskonstruksie en grammatika is verbeter. 2920433 wikitext text/x-wiki {| style="width: 10%; float:right" |----- align="center" | ↓ [[Periodieke tabelperiode|'''Periode''']] ! Halogeen<br />17 | &nbsp;&nbsp; |----- align="center" | [[Periode 1-element|'''1''']] | bgcolor="#a0ffa0" | {{Kleur|green|1}}<br />([[Waterstof|H]]) |----- align="center" | [[Periode 2-element|'''2''']] | bgcolor="#ffff99" | {{Kleur|green|9}}<br />[[Fluoor|F]] |----- align="center" | [[Period 3-element|'''3''']] | bgcolor="#ffff99" | {{Kleur|green|17}}<br />[[Chloor|Cl]] |----- align="center" | [[Period 4-element|'''4''']] | bgcolor="#ffff99" | {{Kleur|blue|35}}<br />[[Broom|Br]] |----- align="center" | [[Periode 5-element|'''5''']] | bgcolor="#ffff99" | 53<br />[[Jodium|I]] |----- align="center" | [[Periode 6-element|'''6''']] | bgcolor="#ffff99" | 85<br />[[Astaat|At]] |----- align="center" | [[Periode 7-element|'''7''']] | bgcolor="#eceaec" | {{Kleur|red|117<br />[[Tennessien|Ts]]}} |} 'n '''Halogeen''' is 'n chemiese [[element]] wat in die 17de kolom van die [[periodieke tabel]] voorkom. Hierdie groep omvat die elemente [[fluoor]] (F), [[chloor]] (Cl), [[broom]] (Br), [[jodium]] (I) en die minder bekende en [[Radioaktiwiteit|radioaktiewe]] elemente [[astaat]] (At) en tennessien (Ts). Die groep is deel van die [[p-blok]] van die hoofgroepelemente. Die eerste element van die tabel, [[waterstof]] (H) word meestal by die [[alkalimetaal|alkalimetale]] gereken, maar dit kan ook [[hidried]]-anione (H^-) vorm wat amper so groot as 'n [[chloried]]-ioon is en vergelykbare strukture vorm. Daarom word hierdie element soms ook as 'n erelid van die halogene beskou, hoewel dit geen p-elektrone het nie. == Kenmerke == Kenmerkend vir hierdie elemente is dat hulle 'n [[elektronkonfigurasie]] het waarin die p-subskil amper gevul is: […]'''np⁵'''. Daar ontbreek steeds een elektron om 'n edelgaskonfigurasie te vorm. Dit verklaar waarom hierdie elemente dikwels eenwaardige anione X^1- met 'n volle skil […]'''np⁶''' vorm. 'n Ander gevolg is dat hulle gewoonlik 'n [[diatomies]]e molekulêre struktuur besit: F₂, Cl₂, Br₂ en I₂ wat 'n enkele [[kovalente binding]] het. Dit geld ook vir waterstof H₂. Hulle is [[gas]]se, behalwe broom wat 'n vloeistof en jodium wat 'n (vlugtige) [[vastestof]] is. == Fotogalery == <gallery> Fluorine liquid -196 °C.jpg|Fluoor, vloeistof -196&nbsp;°C Chlorine liquid and gas.jpg|Chloor, vloeistof en gas Brom amp.jpg|Broom, vloeistof en damp Iod.jpg|Jodium, damp Iod Kristallin doppeltsublimiert.JPG|Jodium, vastestof </gallery> == Eienskappe == Deur die slegte afskerming van die p-elektrone wat in hierdie blok reeds opgevul is, het die elemente 'n hoë [[elektronegatiwiteit]] en is hulle baie reaktief. Dit is veral die geval aan die bokant van die kolom. Fluoor is die element met die hoogste elektronegatiewiteit van alle elemente. Dit is 'n uiters sterk [[oksidasie|oksidant]] en vertoon net die [[oksidasietoestand]]e 0 (in die element) en 1- (in sy verbindings, die [[fluoried]]e). Die ander lede van die groep vertoon ook hierdie waardes en vorm [[chloried]]e, [[bromied]]e en [[jodied]]e, maar in die teenwoordigheid van 'n element wat elektronegatiewer is as hulself kan ook ander waardes van die oksidasiegetal (OX) bereik word. Byvoorbeeld chloor het OX=7+ in [[perchloraat]] ClO₄^-, 5+ in [[chloraat]] ClO₃^-, 3+ in [[Chloriet (chemie)|chloriet]] ClO₂^- en 1+ in [[hipochloriet]] ClO^-. == Waterstofhalogeniede == Met waterstof vorm die elemente HF, [[waterstofchloried|HCl]], HBr en HI wat almal monoprotiese sure is. Deurdat die jodiumatoom die grootste deursnee het en die elektrostatiese aantrekking van die [[proton]] daardeur die minste is, is HI die sterkste suur en HF die swakste. Maar dit wil nie sê dat HF minder gevaarlik of reaktief is nie: dit kan selfs glas oplos. : <math>4HF + SiO_2 \to 2H_2O + SiF_4</math> == Interhalogeenverbindings == [[Lêer:Bromine-pentafluoride-unit-cell-3D-balls.png|duimnael|{{Chem|Br|F|5}} se kristalstruktuur.]] Twee halogene kan reageer en gemengde molekules vorm, byvoorbeeld: : <math>Cl_2 + I_2 \to 2ICl</math> Die gevormde stof ICl word 'n interhalogeenverbinding genoem. Van hierdie verbindings vertoon ook ander oksidasietoestande soos BrF₅ wat 'n Br(V)-verbinding is. == Pseudohalogene == Daar bestaan party verbindings wat eienskappe besit wat op die halogene s'n lyk, soos (CN)₂. Hulle word die [[Pseudohalogeen|pseudohalogene]] genoem. == Eksterne skakels == * {{Wikt-inlyn|halogeen}} {{Navigasie Periodieke tabel}} {{Normdata}} [[Kategorie:Chemie]] howds0yzwi3ae27zebe0ikvhowdgy43 1 121376 2920367 2920229 2026-07-30T21:12:17Z BurgertB 2401 /* Lêer vs vouer/gids */ 2920367 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} == Lêer vs rekenaarlêer == Dit moet seker maar geskuif word na [[rekenaarlêer]] om plek te maak vir 'n artikel oor die tradisionele, fisiese lêer. [[Gebruiker:Christiaan Human|Christiaan Human]] ([[Gebruikerbespreking:Christiaan Human|kontak]]) 21:00, 20 Mei 2017 (UTC) == Lêer vs vouer/gids == Soos ek dit verstaan is 'n lêer 'n "file" in Engels. En 'n vouer is 'n "folder" in Engels. Ons praat nou in terme van rekenaars (sien die bespreking bo). In elk geval, die enwiki bladsy waaraan die bladsy gekoppel is, is "Computer file" d.w.s. die "dokument" wat binne 'n vouer/gids geplaas word. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 08:49, 30 Julie 2026 (UTC) :@[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] @[[Gebruiker:BurgertB|BurgertB]] @[[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] @[[Gebruiker:Woordgenoot|Woordgenoot]] @[[Gebruiker:Suidpunt|Suidpunt]] julle menings asb. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 08:51, 30 Julie 2026 (UTC) :Ek hou van lêer vir file en vouer vir folder. Dis hoe ek dit nog altyd gebruik het [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 21:12, 30 Julie 2026 (UTC) 8ri1xdtc9085ide98t8r3d7y5n6pt30 2920368 2920367 2026-07-30T21:19:01Z BurgertB 2401 /* Lêer vs vouer/gids */ 2920368 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} == Lêer vs rekenaarlêer == Dit moet seker maar geskuif word na [[rekenaarlêer]] om plek te maak vir 'n artikel oor die tradisionele, fisiese lêer. [[Gebruiker:Christiaan Human|Christiaan Human]] ([[Gebruikerbespreking:Christiaan Human|kontak]]) 21:00, 20 Mei 2017 (UTC) == Lêer vs vouer/gids == Soos ek dit verstaan is 'n lêer 'n "file" in Engels. En 'n vouer is 'n "folder" in Engels. Ons praat nou in terme van rekenaars (sien die bespreking bo). In elk geval, die enwiki bladsy waaraan die bladsy gekoppel is, is "Computer file" d.w.s. die "dokument" wat binne 'n vouer/gids geplaas word. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 08:49, 30 Julie 2026 (UTC) :@[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] @[[Gebruiker:BurgertB|BurgertB]] @[[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] @[[Gebruiker:Woordgenoot|Woordgenoot]] @[[Gebruiker:Suidpunt|Suidpunt]] julle menings asb. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 08:51, 30 Julie 2026 (UTC) ::Ek hou van lêer vir file en vouer vir folder. Dis hoe ek dit nog altyd gebruik het. Ek weet nie hoekom 'n computer file juis 'n dokument moet wees nie. Later in die Engelse artikel praaat hulle van 'n "document"; wat is dit dan in Afrikaans? [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 21:12, 30 Julie 2026 (UTC) 2n1gll9bvo8387x0pfyz2g5hu4xdieg 2920371 2920368 2026-07-30T22:14:23Z Luthja 182903 /* Lêer vs vouer/gids */ Antwoord 2920371 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} == Lêer vs rekenaarlêer == Dit moet seker maar geskuif word na [[rekenaarlêer]] om plek te maak vir 'n artikel oor die tradisionele, fisiese lêer. [[Gebruiker:Christiaan Human|Christiaan Human]] ([[Gebruikerbespreking:Christiaan Human|kontak]]) 21:00, 20 Mei 2017 (UTC) == Lêer vs vouer/gids == Soos ek dit verstaan is 'n lêer 'n "file" in Engels. En 'n vouer is 'n "folder" in Engels. Ons praat nou in terme van rekenaars (sien die bespreking bo). In elk geval, die enwiki bladsy waaraan die bladsy gekoppel is, is "Computer file" d.w.s. die "dokument" wat binne 'n vouer/gids geplaas word. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 08:49, 30 Julie 2026 (UTC) :@[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] @[[Gebruiker:BurgertB|BurgertB]] @[[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] @[[Gebruiker:Woordgenoot|Woordgenoot]] @[[Gebruiker:Suidpunt|Suidpunt]] julle menings asb. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 08:51, 30 Julie 2026 (UTC) ::Ek hou van lêer vir file en vouer vir folder. Dis hoe ek dit nog altyd gebruik het. Ek weet nie hoekom 'n computer file juis 'n dokument moet wees nie. Later in die Engelse artikel praaat hulle van 'n "document"; wat is dit dan in Afrikaans? [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 21:12, 30 Julie 2026 (UTC) :::Ek stem saam met Burgert. Daar is vouers en in vouers verskillende soorte lêers: tekslêers (dokumente, briewe, manuskripte ...), beeldlêers, klanklêers, allerlei programlêers ... en lêers vir gebruik deur/in al die verskillende programme en toepassings wat geïnstalleer is. [[Gebruiker:Luthja|Luthja]] ([[Gebruikerbespreking:Luthja|kontak]]) 22:14, 30 Julie 2026 (UTC) 9cwjidp6hdx6xdaiglezx4kjo4hdgx0 3 124717 2920332 2920234 2026-07-30T19:10:59Z Doc James 24642 /* OWID interactive graphs */ 2920332 wikitext text/x-wiki {{argiefboks|7 | argief1 = [[/argief2018|2018]] | argief2 = [[/argief2019|2019]] | argief3 = [[/argief2020|2020]] | argief4 = [[/argief2021|2021]] | argief5 = [[/argief2022|2022]] | argief6 = [[/argief2023|2023]] | argief7 = [[/argief2024|2024]] }} == Wikipedia:Lys van sjablone == {{ping|Rooiratel}}, Spesieboks moet by die lys gevoeg word. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 13:30, 3 Januarie 2025 (UTC) == Invitation to Organise Feminism and Folklore 2025 == <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;"> [[File:Feminism and Folklore 2025 logo.svg|center|550px|frameless]] <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center;"><em>{{int:please-translate}}</em></div> Dear {{PAGENAME}}, My name is [[User:SAgbley|Stella Agbley]], and I am the Event Coordinator for the Feminism and Folklore 2025 (FnF) International campaign. We're thrilled to announce the Feminism and Folklore 2025 writing competition, held in conjunction with Wiki Loves Folklore 2025! This initiative focuses on enriching Wikipedia with content related to feminism, women's issues, gender gaps, and folk culture. === Why Host the Competition? === * Empower voices: Provide a platform for discussions on feminism and its intersection with folk culture. * Enrich Wikipedia: Contribute valuable content to Wikipedia on underrepresented topics. * Raise awareness: Increase global understanding of these important issues. === Exciting Prizes Await! === We're delighted to acknowledge outstanding contributions with a range of prizes: **International Recognition:** * 1st Prize: $300 USD * 2nd Prize: $200 USD * 3rd Prize: $100 USD * Consolation Prizes (Top 10): $50 USD each **Local Recognition (Details Coming Soon!):** Each participating Wikipedia edition (out of 40+) will offer local prizes. Stay tuned for announcements! All prizes will be distributed in a convenient and accessible manner. Winners will receive major brand gift cards or vouchers equivalent to the prize value in their local currency. === Ready to Get Involved? === Learn more about Feminism and Folklore 2025: [https://meta.wikimedia.org/wiki/Feminism_and_Folklore_2025 Feminism and Folklore 2025] Sign Up to Organize a Campaign: [https://meta.wikimedia.org/wiki/Feminism_and_Folklore_2025/Project_Page Campaign Sign-Up Page] === Collaboration is Key! === Whether you choose to organize both photo and writing competitions (Wiki Loves Folklore and Feminism and Folklore) or just one, we encourage your participation. If hosting isn't feasible, please share this opportunity with interested groups in your region. === Let's Collaborate! === For questions or to discuss further collaboration, please contact us via the Talk page or email at support@wikilovesfolklore.org. We're happy to schedule a meeting to discuss details further. Together, let's celebrate women's voices and enrich Wikipedia with valuable content! Thank you, **Wiki Loves Folklore International Team** </div> </div> [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|{{int:Talkpagelinktext}}]]) 23:02, 05 January 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Joris Darlington Quarshie@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joris_Darlington_Quarshie/FnF1&oldid=27662256 --> <!-- Message sent by User:Joris Darlington Quarshie@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joris_Darlington_Quarshie/FnF1&oldid=27662256 --> == Thank you for being a medical contributors! == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> {| style="background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[File:Wiki Project Med Foundation logo.svg|130px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" |'''The 2024 Cure Award''' |- | style="vertical-align: middle; padding: 3px;" |In 2024 you '''[[mdwiki:WikiProjectMed:WikiProject_Medicine/Stats/Top_medical_editors_2024_(all)|were one of the top medical editors in your language]]'''. Thank you from [[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med]] for helping bring free, complete, accurate, up-to-date health information to the public. We really appreciate you and the vital work you do! Wiki Project Med Foundation is a [[meta:Wikimedia_thematic_organizations|thematic organization]] whose mission is to improve our health content. '''[[meta:Wiki_Project_Med#People_interested|Consider joining for 2025]]''', there are no associated costs. Additionally one of our primary efforts revolves around translating health content. We invite you to '''[https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/index.php try our new workflow]''' if you have not already. Our dashboard automatically [https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/leaderboard.php collects statistics] of your efforts and we are working on [https://mdwiki.toolforge.org/fixwikirefs.php tools to automatically improve formating]. |} Thanks again :-) -- [[mdwiki:User:Doc_James|<span style="color:#0000f1">'''Doc James'''</span>]] along with the rest of the team at '''[[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med Foundation]]''' 06:24, 26 Januarie 2025 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Doc James@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Top_Other_Language_Editors_2024&oldid=28172893 --> == Datums == Hallo, gee jy om om eers op te hou om datums skakels te maak totdat ons dit in die Geselshoekie bespreek het? Laas is besluit ons moet dit nie doen nie en toe is al die skakels weer uitgehaal. Dankie. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 10.5pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 10.5pt">(kontak)</span>]] 11:49, 12 Februarie 2025 (UTC) :Ek dog dit was vir spesifieke datums (jaar, maand, en dag) en nie skakels na 'n eeu nie. Maar ja, ek sal vir eers ophou om die skakels te skep totdat dit bespreek is. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 11:55, 12 Februarie 2025 (UTC) == Bomme == {{ping|Rooiratel}}, ek het jou iewers iets oor bomme gevra in die week... Kan nie meer onthou nie. Maar sedertdien het ek daaraan gedink dat die Kat:bomme moet twee subkategorieë hê: Konvensionele bomme en Kernbomme. Dit sal makliker wees om Kat:kernbomme onder die Fisika:portaal in te trek. Dink daaroor! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 17:42, 28 Februarie 2025 (UTC) == Join Us Today: Amplify Women’s Stories on Wikipedia! == <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;"> [[File:Feminism and Folklore 2025 logo.svg|center|550px|frameless]] <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> {{center|''{{int:please-translate}}''}} Dear {{PAGENAME}}, {{quote|Join us this International Women’s Month to uncover hidden stories and reshape cultural narratives! Dive into an interactive workshop where we’ll illuminate gaps in folklore and women’s history on Wikipedia—and take action to ensure their legacies are written into history.}} Facilitated by '''Rosie Stephenson-Goodknight''', this workshop will explore how to identify and curate missing stories about women’s contributions to culture and heritage. Let’s work together to amplify voices that have been overlooked for far too long! == Event Details == * '''📅 Date''': Today (15 March 2025) * '''⏰ Time''': 4:00 PM UTC ([https://www.timeanddate.com/worldclock/converter.html Convert to your time zone]) * '''📍 Platform''': [https://us06web.zoom.us/j/87522074523?pwd=0EEz1jfr4i9d9Nvdm3ioTaFdRGZojJ.1 Zoom Link] * '''🔗 Session''': [[meta:Event:Feminism and Folklore International Campaign: Finding and Curating the Missing Gaps on Gender Disparities|Feminism and Folklore International Campaign: Finding and Curating the Missing Gaps on Gender Disparities]] * '''🆔 Meeting ID''': 860 8747 3266 * '''🔑 Passcode''': FNF@2025 == Participation == Whether you’re a seasoned editor or new to Wikipedia, this is your chance to contribute to a more inclusive historical record. ''Bring your curiosity and passion—we’ll provide the tools and guidance!'' '''Let’s make history ''her'' story too.''' See you there! Best regards,<br> '''Joris Quarshie'''<br> [[:m:Feminism and Folklore 2025|Feminism and Folklore 2025 International Team]] <div style="margin-top:1em; text-align:center;"> Stay connected [[File:B&W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]] [[File:B&W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]] </div> --[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|msg]]) 07:15, 24 March 2025 (UTC) </div> </div> <!-- Message sent by User:Joris Darlington Quarshie@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joris_Darlington_Quarshie/FnF1&oldid=27662256 --> == Datumartikels oor [[Joe Flaherty]] == Hi, nadat jy 'n artikel oor 'n persoon geskep het, bring asb die geboortedatum/jaar/dag en sterfdatum inskrywings op datum. Dit is net so belangrik as "Normdata" en "Geen bronne" --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 10:14, 26 Maart 2025 (UTC) :Ek stem saam. Ek dog ek het dit gedoen, maar ek sien jy het nou. Dankie. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 10:41, 26 Maart 2025 (UTC) ::Hi, jy mis my punt...doen asb [[21 Junie]], [[1941]], [[1 April]] en [[2024]] se inskrywings. Dankie! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 11:20, 26 Maart 2025 (UTC) :::Ek verstaan nou. Ek sal dit doen. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 11:33, 26 Maart 2025 (UTC) ::::Dankie Rooies [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 12:53, 26 Maart 2025 (UTC) == Diepte == Kan jy dalk vir ons 'n artikel skep of vertaal oor Diepte, sien [https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikipedia_article_depth Depth]? Dit kan help met die verduideliking van kwaliteit en hoekom groter artikels beter as kleiner Saadjies is. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 11:56, 26 Maart 2025 (UTC) :Ek sal dit doen. Maar groter artikels is nie eintlik die bron van groot diepte nie. Die grootse faktore is totale wysigings op die wiki, en die aantal besprekingsbladsye. So byvoorbeeld, 'n klein artikel (1000 grepe) met 30 wysigings tel baie meer as 'n groot artikel (100 000 grepe) met 10 wysigings. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 12:05, 26 Maart 2025 (UTC) ::Dit moet gedoen word! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 12:53, 26 Maart 2025 (UTC) :::Oeh, ons burokraat deel weer werk uit vandag! --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 12:57, 26 Maart 2025 (UTC) ::::Ek het hom gevra, dit is hoekom dié teken ? daar is! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 13:14, 26 Maart 2025 (UTC) == Nuwe goggas == Net om jou moeite te spaar, ek gaan die volgende goggas skep, vandag en môre (my vrou loop bietjie rond!): Tipulidae, Culicidae, Chironomidae, Simuliidae, Psychodidae en Cecidomyiidae. Loer maar na die Taksomie kant as jy kans kry. Na aanleiding van Stratiomyidae. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 12:41, 28 Maart 2025 (UTC) :Sal doen wanner ek kans kry. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 12:41, 28 Maart 2025 (UTC) == Genus Aplysilla == {{ping|Rooiratel}}, kan jy asb kyk na die genus, die spesies vertoon in rooi? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 12:05, 16 April 2025 (UTC) :[[Biemna]] ook asb! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 12:07, 16 April 2025 (UTC) ::Na verdere ondersoek, ek sien al die spons genera is nog steeds taksobokse. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 12:10, 16 April 2025 (UTC) :::Die genus bladsye of die spesie bladsye? - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 12:11, 16 April 2025 (UTC) ::::Die genus bladsye. [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 12:12, 16 April 2025 (UTC) :::::Ja, hulle moet 'n ander sjabloon gebruik. Net spesies moet die spesieboks sjabloon gebruik. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 12:15, 16 April 2025 (UTC) ::Altwee {{Uitgevoer}} - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 12:11, 16 April 2025 (UTC) == Genus in Tritonia == {{ping|Rooiratel}}, sien [[Tritonia watermeyeri]]. Die artikel vir die genus is [[Tritonia (plant)]] en die genus in die Spesieboks gaan deur na die dubbelsinnigheidsblad [[Tritonia]]. Kan jy die spesieboks verander sodat dit direk na die genus gaan? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 17:52, 16 April 2025 (UTC) :Daar is meer as een genus met die naam Tritonia. Sien die wysiging wat ek in Tritonia watermeyeri gemaak het om hoe om die plant spesie bladsye reg te maak. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 07:44, 17 April 2025 (UTC) == Metalasia rhoderoides == {{ping|Rooiratel}} sien [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:232393-1 POWO] se spelling. Prof Braam van Wyk se aanbeveling aan my is wanner ek twyfel eerder POWO te gebruik as SANBI. Jy kan ook maar kyk nuwe spesies geklassifiseer na 2015, dit verskyn gewoonlik nie in SANBI nie. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 18:09, 23 April 2025 (UTC) :Ek sien nou so! Ek dog dit was anders om, omdat al die ander wiki's en bronne die ander spelling gebruik het. :Ons kan maar altwee gebruik. Ek dink nie dit maak saak nie. Kan maar verkieslik die prof se aanbeveling volg. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 19:46, 23 April 2025 (UTC) ::Daar is nog vele meer, glo my! Het al my hare uit my kop getrek. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 05:14, 24 April 2025 (UTC) :::En dankie dat jy 'n ogie hou oor my nuwe byvoegings, dit is so maklik om foute te maak! Daar is tans minder as 5,500 skakels na Sjabloon:taksosobosk, dit was meer as 12,000 'n maand terug. Groete! == Invitation: Gendering the Archive - Building Inclusive Folklore Repositories (April 30th) == <div lang="en" dir="ltr"> <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;"> [[File:Feminism and Folklore 2025 logo.svg|center|550px|frameless]] <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> {{center|''{{int:please-translate}}''}} Dear {{PAGENAME}}, You are invited to a hands-on session focused on [[meta:Gendering the Archive: Building Inclusive Repositories for Folklore Documentation|Gendering the Archive: Building Inclusive Repositories for Folklore Documentation]]. This online workshop will guide participants on how to create, edit, and expand gender-inclusive folklore articles and multimedia archives on Wikipedia and Wikidata. The session will be led by Rebecca Jeannette Nyinawumuntu. === Objectives === * '''Design Inclusive Repositories:''' Learn best practices for structuring folklore archives that foreground gender perspectives. * '''Hands-On Editing:''' Practice creating and improving articles and items on Wikipedia and Wikidata with a gender-inclusive lens. * '''Collaborative Mapping:''' Work in small groups to plan new entries and multimedia uploads that document underrepresented voices. * '''Advocacy & Outreach:''' Discuss strategies to promote and sustain these repositories within your local and online communities. === Details === * '''Date:''' 30th April 2025 * '''Day:''' Wednesday * '''Time:''' 16:00 UTC ([https://zonestamp.toolforge.org/1746028800 Check your local time zone]) * '''Venue:''' Online (Zoom) * '''Speaker:''' Rebecca Jeannette Nyinawumuntu (Co-founder, Wikimedia Rwanda & Community Engagement Director) === How to Join === * '''Zoom Link:''' [https://us06web.zoom.us/j/89158738825?pwd=ezEgXbAqwq9KEr499DvJxSzZyXSVQX Join here] * '''Meeting ID:''' 891 5873 8825 * '''Passcode:''' FNF@2025 * '''Add to Calendar:''' [https://zoom.us/meeting/tZ0scuGvrTMiGNH4I3T7EEQmhuFJkuCHL7Ci/ics?meetingMasterEventId=Xv247OBKRMWeJJ9LSbX2hA Add to your calendar] '''' === Agenda === # Welcome & Introductions: Opening remarks and participant roll-call. # Presentation: Overview of gender-inclusive principles and examples of folklore archives. # Hands-On Workshop: Step-by-step editing on Wikipedia and Wikidata—create or expand entries. # Group Brainstorm: Plan future repository items in breakout groups. # Q&A & Discussion: Share challenges, solutions, and next steps. # Closing Remarks: Summarise key takeaways and outline follow-up actions. We look forward to seeing you there! Best regards,<br> Stella<br> Feminism and Folklore Organiser -[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|<span class="signature-talk">{{int:Talkpagelinktext}}</span>]]) 10:28, 24 April 2025 (UTC) </div> </div> </div> <!-- Message sent by User:Joris Darlington Quarshie@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joris_Darlington_Quarshie/FnF1&oldid=28399508 --> == Lachenalia - spesiebokse == {{ping|Rooiratel}}, daar is tans net onder die 5500 taksobokse oor. Kan jy die genus [[Lachenalia]] met jou speelgoed bykom en verander na spesieboks? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 15:45, 11 Mei 2025 (UTC) :Sal doen later in die week. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 06:15, 12 Mei 2025 (UTC) :: Ek het so pas klaar gemaak met ''[[Geissorhiza]]'' en daar is nog 5247 taksobokse oor. Lachenalia het 135 spesies... Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 10:17, 24 Mei 2025 (UTC) ::::{{ping|Rooiratel}}, daar is minder as 5000 taksobokse oor. Help asb met Lachenalia! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 19:56, 9 Julie 2025 (UTC) :::::Ek sal probeer om dit hierdie naweek te doen. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 07:07, 11 Julie 2025 (UTC) == Sparaxis grandiflora == {{ping|Rooiratel}}, loer asb na die spesieboks van Sparaxis grandiflora, ons sal moet die woord ''Eensaadlobbiges'' met die korrekte taksonomiese term ''Monocotyledones'' vervang. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 10:15, 24 Mei 2025 (UTC) :{{Uitgevoer}} - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 07:02, 27 Mei 2025 (UTC) == SVG lêer == {{ping|Rooiratel}}, sien https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Deletion_requests/File:The_basic_3-phase_configurations_(mul)_af.svg Hoe kry hulle dit reg om Afrikaans in te trek? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 20:06, 8 Junie 2025 (UTC) :Lees hier oor hoe dit werk : https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Translation_possible/Learn_more#Multiple_translations_within_one_SVG_file :Maar ek verkies nie die "multi-lingual" lêers nie, want as jou webblaaier gestel is na bv. Engels, dan sal so lêer net in Engels verskyn op die Afrikaanse Wikipedia. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 18:02, 9 Junie 2025 (UTC) == You're invited: Feminism and Folklore Advocacy Session – June 20! == <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;> Hello {{PAGENAME}} [[File:Feminism and Folklore logo.svg | right | frameless]] We are pleased to invite you to an inspiring session in the Feminism and Folklore International Campaign Advocacy Series titled: 🎙️ Documenting Indigenous Women’s Wisdom: The Role of Grandmothers and Elders<br> 🗓 Friday, June 20, 2025<br> ⏰ 4:00 PM UTC<br> 🌍 Online – [https://us06web.zoom.us/j/86470824823?pwd=s7ruwuxrradtJNcZLVT9EyClb8g7ho.1 Zoom link]<br> 👤 Facilitator: Obiageli Ezeilo (Wiki for Senior Citizens Network)<br> Join us as we explore how the oral teachings of grandmothers and elders preserve cultural heritage and influence today’s feminist movements. Learn how to document these narratives using Wikimedia platforms! 🔗 Event Page & Details: https://meta.wikimedia.org/wiki/Event:Documenting_Indigenous_Women%E2%80%99s_Wisdom:_The_Role_of_Grandmothers_and_Elders This session includes:<br> ✔️ A keynote presentation<br> ✔️ Story-sharing interactive segment<br> ✔️ Q&A + tools for documenting women’s wisdom on Wikimedia<br> We hope to see you there! Warm regards,<br> Stella<br> On behalf of Feminism and Folklore Team<br> [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|<span class="signature-talk">{{int:Talkpagelinktext}}</span>]]) 23:49, 17 June 2025 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Joris Darlington Quarshie@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joris_Darlington_Quarshie/FnF1&oldid=28399508 --> == Famlie sjablone == {{ping|Rooiratel}}, sien [[Syrphidae]] se sjabloon met die Engels in. Kan jy help asb? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 09:17, 23 Junie 2025 (UTC) :@[[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] watter Engels? Is dit die een takson met 'n rang van "Section"? - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 09:36, 23 Junie 2025 (UTC) ::Ja! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 09:41, 23 Junie 2025 (UTC) :::OK. Ek sal dit ondersoek. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 09:43, 23 Junie 2025 (UTC) ::::Ek sal moet vir Pynapple moet vra. Volg hierdie bespreking vir meer inligting oor die probleem : [[Sjabloonbespreking:Taksonomie/Aschiza]] - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 09:48, 23 Junie 2025 (UTC) == Interessante brokkies == Hierdie verskyn tans twee keer: ''... dat Rosamund Everard-Steenkamp die eerste vrou is wat 'n Spitfire en straalvliegtuig gevlieg het?'' Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 10:17, 1 Julie 2025 (UTC) :Ja, ek sien so. Ek is besig om 'n ding te doen om dit reg te maak. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 10:19, 1 Julie 2025 (UTC) ::Dit is nou reg. Ek het dit in 'n lua funksie verander. Voorheen was dit net 5 lukrake brokkies, maar met die kans dat daar duplisering kan wees. Nou maak die lua kode seker dat daar geen duplikasies is nie. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 14:06, 1 Julie 2025 (UTC) :::Baie dankie! --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 11:47, 12 Julie 2025 (UTC) == Wikidata en Aloestrela suzannae == {{ping|Rooiratel}}, ons het [[Aloestrela suzannae]] (voorheen Aloe suzannae) lank reeds geskep. Toe ek die Taksoboks na 'n spesieboks wou verander sien ek dat die beelde nog steeds as Aloe suzannae bestaan. Na 'n versoek op Commons het Gebruiker:Grand-Duc die beelde na Aloestrela suzannae geskuif. Ons (miskien jy) het 'n item op Wikidata geskep (Aloestrela suzannae Q93952255) maar toe het Gebruiker:Grand-Duc ook 'n item op Wikidata geskep (Aloestrela suzannae Q135695). Een moet verwyder word, dalk ons s'n? Loer asb! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 09:32, 12 Julie 2025 (UTC) :Ek sal dit bekyk en laat weet. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 07:14, 13 Julie 2025 (UTC) ::Meeste wikis het nog niks gedoen as 'n gevolg van die takson verandering nie. ::Meeste het nog 'n bladsy met die naam "Aloe suzannae" en is gekoppel aan die wikidata item vir "Aloe suzannae" Q135695. Die afwiki was ook daaraan gekoppel. ::Ek het ons artikel nou gekoppel aan die korrekte wikidata item : Q93952255 "Aloestrela suzannae". ::Q135695 en Q93952255 gebruik dieselfde beeld. Dit is nie 'n probleem omdat die een 'n "basionym" van die ander is. ::M.b.t. monotipiese taksonne: Op enwiki skep hulle net 'n bladsy vir die genus, en 'n aanstuur van die spesiebladsy na die genusbladsy. (Ek stem saam met die manier van organisasie) ::Op afwiki doen ons dit anders om: ons skep 'n bladsy vir die spesie, en 'n aanstuurbladsy vir die genus. (omdat dit 'n monotipiese takson is, maak dit nie rêrig saak nie omdat die spesie en die genus dieselfde ding is) ::So die enwiki bladsy is gekoppel aan Q93745597 wat die wikidata item is vir die genus "Aloestrela". Dit gebruik 'n ander beeld. ::So na my mening is alles korrek op die oomblik. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 07:29, 13 Julie 2025 (UTC) == [[Valerio Terraroli]] == Hey, I've been cleaning up crosswiki spam and haoxing by [[:w:en:WP:LTA/Alec Smithson]] and came up with the above article. I've deleted other hoaxes that had minimal input from the community, but could you please evaluate this one that was edited by multiple editors now? Sources are hoaxes so I think it should be deleted, but I'll let the community decide instead. Thanks! [[Gebruiker:A09|A09]] ([[Gebruikerbespreking:A09|kontak]]) 08:44, 31 Julie 2025 (UTC) :PS: Thanks for all your gratefullness through usage of thanks button, I don't get it that often and it means a lot!--[[Gebruiker:A09|A09]] ([[Gebruikerbespreking:A09|kontak]]) 08:45, 31 Julie 2025 (UTC) :Thanks for helping with that. Dealing with LTA on our small wiki is a difficult task, so we appreciate it. :The edits on that page were just cleanups, but not necessary adding any new content or sources. I also see that there are no other wiki's that have this page. I did also suspect this one was related to that LTA user, but was not 100% sure. Now I am. I will just delete the page. Thanks again! - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 08:48, 31 Julie 2025 (UTC) ::No problem, thanks for your cooperation! Stay safe and all the best, [[Gebruiker:A09|A09]] ([[Gebruikerbespreking:A09|kontak]]) 08:50, 31 Julie 2025 (UTC) :::Hey, after a long time I'm again asking for some help, could you please check [[Giannino Castiglioni]]? Same vandal. Best regards! [[Gebruiker:A09|A09]] ([[Gebruikerbespreking:A09|kontak]]) 22:32, 26 November 2025 (UTC) ::::Hi @[[Gebruiker:A09|A09]] at first glance the [[Giannino Castiglioni]] page looks correct. There are 29 wikis with a page, including enwiki. The content doesn't seem concerning. ::::Is there something specific about this page that you have a problem with? Or was it just the IP that created the page? - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 07:22, 27 November 2025 (UTC) :::::I see now that @[[Gebruiker:Passengerpigeon|Passengerpigeon]] has removed some content that may not have met NPOV requirements. I didn't see that removed content when I first checked the article. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 07:24, 27 November 2025 (UTC) ::::::Yes, I noticed the page on [[Special:NewPages]] and brought it in line with the more thoroughly checked version on the English Wikipedia. I didn't tag it for deletion like I did with [[Aldo Natoli]] because in this case the person is actually notable, but the article still contained false claims. The LTA page on the English Wikipedia is worth a read if you haven't already; Alec Smithson's favorite topics are either completely invented (such as the style of wine "Bianco di Lierna"), non-notable but made to look notable with false claims (like the soldier Gino Polli), or notable but still embellished (such as the village of [[Lierna]], which is not, in fact, a super-exclusive luxury destination for the multimillionaire jet set, and George Clooney's mansion is actually in the other town Bellagio, among other falsehoods). He also uses fake or irrelevant references in these articles to spoof people who only do cursory checks. As somebody on the Italian Wikipedia said, his claims are often hard to prove and he liberally embellishes facts that have a kernel of truth, so it's sometimes unavoidable to "throw out a few babies with the oceans of dirty bathwater". ::::::(Machine translation): Ja, ek het die bladsy op [[Special:NewPages]] raakgesien en dit in lyn gebring met die meer deeglik nagegaan weergawe op die Engelse Wikipedia. Ek het dit nie vir verwydering gemerk soos ek met [[Aldo Natoli]] gedoen het nie, want in hierdie geval is die persoon eintlik noemenswaardig, maar die artikel bevat steeds valse bewerings. Die LTA-bladsy op die Engelse Wikipedia is die moeite werd om te lees as jy dit nog nie gedoen het nie; Alec Smithson se gunstelingonderwerpe is óf heeltemal uitgedink (soos die wynstyl "Bianco di Lierna"), nie-noemenswaardig, maar gemaak om noemenswaardig te lyk met valse bewerings (soos die soldaat Gino Polli), óf noemenswaardig, maar steeds verfraai (soos die dorpie [[Lierna]], wat nie eintlik 'n super-eksklusiewe luukse bestemming vir die multimiljoenêr-stralerstel is nie, en George Clooney se herehuis is eintlik in die ander dorp Bellagio, onder andere leuens). Hy gebruik ook vals of irrelevante verwysings in hierdie artikels om mense te bedrieg wat slegs vlugtige kontroles doen. Soos iemand op die Italiaanse Wikipedia gesê het, is sy bewerings dikwels moeilik om te bewys en hy verfraai feite wat 'n kern van waarheid het, so dit is soms onvermydelik om "'n paar babas met die oseane van vuil badwater weg te gooi". [[Gebruiker:Passengerpigeon|Passengerpigeon]] ([[Gebruikerbespreking:Passengerpigeon|kontak]]) 14:05, 27 November 2025 (UTC) :::::::Thanks, makes more sense now. And thanks again for supporting our wiki with regards to this LTA. We don't have that many resources to combat stuff like this, and appreciate the support. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 06:59, 8 Desember 2025 (UTC) :::::::Alec Smithson has just created [[Antonio Rotta]], which is also about a genuinely notable topic and doesn’t need deleting. The article actually seems to be fine from what I can tell (machine translation clunkiness aside) because it looks like he copied the most recent English Wikipedia article, which was recently cleaned of falsehoods. However, keep an eye on it in case he comes back and adds the usual fluff. [[Gebruiker:Passengerpigeon|Passengerpigeon]] ([[Gebruikerbespreking:Passengerpigeon|kontak]]) 02:54, 30 Desember 2025 (UTC) == Besoeke skakel op FB == {{ping|Rooiratel}}, ek het probeer om die skakel op ons FB te plaas: [https://stats.wikimedia.org/#/af.wikipedia.org/reading/total-page-views/normal|bar|2-year|agent~user|monthly Besoeke] Die skakel gaan nie verby normal nie. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 08:16, 1 Augustus 2025 (UTC) :Hallo @[[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ek verstaan nie heeltemal die probleem nie. En ek het nie toegang na FB nie. :Wat is die skakel op FB? Werk dit nog steeds op FB of nie? :Is daar enige waarskuwing boodskap of soiets as jy die skakel probeer gebruik? - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 11:46, 1 Augustus 2025 (UTC) ::Miskien is dit hierdie probleem : https://www.reddit.com/r/facebook/comments/1927nj6/facebook_no_longer_providing_a_clickable/ ::Daar is 'n oplossing wat blykbaar werk in daai bespreking. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 11:49, 1 Augustus 2025 (UTC) :::Dankie. Ek gaan nie nou nog karring daar nie. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 13:38, 1 Augustus 2025 (UTC) == Uniondale-watermeul == Hallo. Hoekom het jy my wysiging teruggerol? Ek het dit verbeter vanaf 'n skakel na 'n aanhaling. [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 15:45, 17 September 2025 (UTC) :Ekskuus, sien jy het reggemaak. Mooi loop [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 16:05, 17 September 2025 (UTC) ::Geen probleem. Groete - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 18:48, 18 September 2025 (UTC) == Versoek om die verwydering van herleidingsbladsye [[:Gebruiker:K175/Inligtingskas persoon/doc]] == Hallo, meneer @[[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]].... Vee asseblief herleidingsbladsye uit [[:Gebruiker:K175/Inligtingskas persoon/doc]] want daar is 'n herleiding na nie-bestaande bladsye. Dankie. [[Spesiaal:Bydraes/&#126;2025-33459-08|&#126;2025-33459-08]] ([[Gebruikerbespreking:&#126;2025-33459-08|talk]]) 02:30, 14 November 2025 (UTC) :K175 is die ou gebruikersnaam van @[[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]]. Op beginsel karring ek nie rond op ander mense se gebruikersbladsye nie. :@[[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] verwyder dit as jy wil. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 07:16, 14 November 2025 (UTC) == Wheatstone brug == {{ping|Rooiratel}}, ek het bogenoemde met Wheatstonebrug versmelt. Sien of bogenoemde op Wikdata is en hanteer na jou mening asb. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 17:22, 24 November 2025 (UTC) :Dankie @[[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] sal doen. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 11:04, 25 November 2025 (UTC) == Nov besoeke... == {{ping|Rooiratel}}, kan dit reg wees: [https://stats.wikimedia.org/#/af.wikipedia.org/reading/total-page-views/normal|bar|2-year|agent~user*spider*automated|monthly Nov]? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 13:57, 1 Desember 2025 (UTC) == Isis Fashion Awards en Septimius Awards == Hallo Rooiratel, Wikipedia-moderator Daniuu het Hoyanova op 1 April 2025 geblokkeer. Hierdie besluit is heeltemal korrek. https://nl.wikipedia.org/wiki/Overleg_gebruiker:Hoyanova Omdat Hoyanova baie dinge verkeerd gedoen het en heeltemal wangedra het. Een van die dinge wat Hoyanova ook verkeerd gedoen het, was om hierdie bladsy te skep: https://nl.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Checklijst_langdurig_structureel_vandalisme/Glenn_Roggeman_%26_Jan-Willem_Breure Herstel asseblief die Isis Fashion Awards en Septimius Awards bladsye. https://en.wikipedia.org/wiki/Septimius_Awards https://en.wikipedia.org/wiki/Isis_Fashion_Awards ([[Gebruiker:Stangoringa|Stangoringa]] ([[Gebruikerbespreking:Stangoringa|kontak]]) 01:32, 30 Januarie 2026 (UTC)) :In my opinie behoort die artikels nie herskep te word nie, dit hoort nie in 'n ensiklopedie nie! Groete [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 03:25, 30 Januarie 2026 (UTC) ::Hallo @[[Gebruiker:Stangoringa|Stangoringa]] ek het die "Septimius Awards" en "Isis Fashion Awards" bladsye weereens geskrap omdat volgens jou skakel oor die LTA ondersoek is albei "scam festivals" en hoort nie op Wikipedia nie. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 07:29, 3 Februarie 2026 (UTC) == Kontakblad == Hi Rooiratel! Aan die regterkant is die kontakblad-skakel dood. Dit wys na https://af.wikipedia.org/wiki/Contact-url wat sê "Hierdie bladsy bestaan ​​nie." Dit is geskrap. Kan jy help asb? [[Gebruiker:Thermofan|Thermofan]] ([[Gebruikerbespreking:Thermofan|kontak]]) 16:35, 14 Februarie 2026 (UTC) :Ek dink nie die bladsy het ooit op afwiki bestaan nie. As jy wil kan jy die enwiki bladsy vertaal [[:en:Wikipedia:Contact_us]] of gebruik as 'n basis vir 'n afwiki kontakbladsy. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 19:02, 15 Februarie 2026 (UTC) ::Eintlik sien ek daar is: [[Wikipedia:Kontak]]. Maar dit is nie gekoppel aan dieselfde wikidata item as die een op enwiki nie. ::Ek sal dit uitsorteer. (Ook die skakel wat na https://af.wikipedia.org/wiki/Contact-url wys, verander na die korrekte bladsy. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 19:05, 15 Februarie 2026 (UTC) :::{{Uitgevoer}} dankie @[[Gebruiker:Thermofan|Thermofan]]. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 19:23, 15 Februarie 2026 (UTC) :::: Wie gaan info-af-at-wikimedia.org antwoord? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 20:37, 15 Februarie 2026 (UTC) :::::Baie dankie! Ek het die kat in die hoenderhok gelos en verdwyn toe! Ek was gister bietjie van die lug af. @[[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]], hoe werk die Wiki stigting? Is Woordgenoot nog aktief? Groete. [[Gebruiker:Thermofan|Thermofan]] ([[Gebruikerbespreking:Thermofan|kontak]]) 06:21, 16 Februarie 2026 (UTC) ::::::Geen idee nie. Miskien stuur die e-posadres 'n epos en sien of iemand dit antwoord. Dalk is daar so 'n e-posadres vir elke wiki wat deur wikimedia bestuur word. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 08:00, 16 Februarie 2026 (UTC) == Krugerwildtuin == Hi Rowwe Ratel. Dankie vir jou werk aan die Krugerwildtuin se ruskampe. Ek het eers geskrik en gewonder waar is my kamplysies heen? Die sjabloon werk baie beter, nogmaals dankie. --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 17:52, 25 Februarie 2026 (UTC) :Hi @[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] geen problem. Bly dinge is nou makliker. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 09:01, 26 Februarie 2026 (UTC) == You may be an eligible candidate for the U4C election == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Greetings, The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years. This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required. The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will week between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run. In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 18:29, 28 April 2026 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&oldid=30471712 --> ==OWID interactive graphs== Wondering if this is sufficient consensus to add OWID interactive graphs to AF WP?[https://af.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Geselshoekie/Argief2026#Interaktiewe_OWID-grafieke] They are live in about 10 languages. [https://mdwiki.org/wiki/WikiProjectMed:OWID#Steps_to_activate_in_a_WP Here are instructions to install] and they are fully translatable. Once we have them running here we can finish all the need interface translation bits. Best[[User:Doc James|<span style="color:#0000f1">'''Doc James'''</span>]] ([[User talk:Doc James|talk]] · [[Special:Contributions/Doc James|contribs]] · [[Special:EmailUser/Doc James|email]]) 14:11, 22 Julie 2026 (UTC) :Hi Rooiratel. Ek het [[User:Doc James|<span style="color:#0000f1">'''Doc James'''</span>]] by Wikimedia 2026 ontmoet. Hy het my vinnig die ''OWID interactive grahs''-funksie gewys, en ek is oortuig dat dit betekenisvolle waarde sal toevoeg tot ons Wikipedia. Ek steun dat dit by ons geïmplementeer word. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 20:49, 22 Julie 2026 (UTC) ::Hi @[[Gebruiker:Doc James|Doc James]] the example looks really cool. I don't think there even needs to be consensus to add this to our wiki. If you are willing to do the work and add all the templates etc. then I will support you. Minor issues can be resolved as we go along. If there are any serious objections (which I can't understand why there would be) then worst case we roll back, but that is a highly unlikely scenario. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 09:33, 30 Julie 2026 (UTC) :::We need a local interface admin to add the code [https://dag.wikipedia.org/wiki/MiidiyaWiki:Gadget-owidslider.js here] to [[MediaWiki:Gadget-owidslider.js]] :::And then add <code>owidslider [ResourceLoader|default|categories=Pages using gadget owidslider]|owidslider.js|owidslider.css</code> to [[MediaWiki:Gadgets-definition]], which will create a [[mw:Template gadget]]:-) [[User:Doc James|<span style="color:#0000f1">'''Doc James'''</span>]] ([[User talk:Doc James|talk]] · [[Special:Contributions/Doc James|contribs]] · [[Special:EmailUser/Doc James|email]]) 19:10, 30 Julie 2026 (UTC) bums661almmk37pjzn4eritnbpewyqf 2920348 2920332 2026-07-30T19:20:38Z Oesjaar 7467 /* OWID interactive graphs */ Spasie 2920348 wikitext text/x-wiki {{argiefboks|7 | argief1 = [[/argief2018|2018]] | argief2 = [[/argief2019|2019]] | argief3 = [[/argief2020|2020]] | argief4 = [[/argief2021|2021]] | argief5 = [[/argief2022|2022]] | argief6 = [[/argief2023|2023]] | argief7 = [[/argief2024|2024]] }} == Wikipedia:Lys van sjablone == {{ping|Rooiratel}}, Spesieboks moet by die lys gevoeg word. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 13:30, 3 Januarie 2025 (UTC) == Invitation to Organise Feminism and Folklore 2025 == <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;"> [[File:Feminism and Folklore 2025 logo.svg|center|550px|frameless]] <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center;"><em>{{int:please-translate}}</em></div> Dear {{PAGENAME}}, My name is [[User:SAgbley|Stella Agbley]], and I am the Event Coordinator for the Feminism and Folklore 2025 (FnF) International campaign. We're thrilled to announce the Feminism and Folklore 2025 writing competition, held in conjunction with Wiki Loves Folklore 2025! This initiative focuses on enriching Wikipedia with content related to feminism, women's issues, gender gaps, and folk culture. === Why Host the Competition? === * Empower voices: Provide a platform for discussions on feminism and its intersection with folk culture. * Enrich Wikipedia: Contribute valuable content to Wikipedia on underrepresented topics. * Raise awareness: Increase global understanding of these important issues. === Exciting Prizes Await! === We're delighted to acknowledge outstanding contributions with a range of prizes: **International Recognition:** * 1st Prize: $300 USD * 2nd Prize: $200 USD * 3rd Prize: $100 USD * Consolation Prizes (Top 10): $50 USD each **Local Recognition (Details Coming Soon!):** Each participating Wikipedia edition (out of 40+) will offer local prizes. Stay tuned for announcements! All prizes will be distributed in a convenient and accessible manner. Winners will receive major brand gift cards or vouchers equivalent to the prize value in their local currency. === Ready to Get Involved? === Learn more about Feminism and Folklore 2025: [https://meta.wikimedia.org/wiki/Feminism_and_Folklore_2025 Feminism and Folklore 2025] Sign Up to Organize a Campaign: [https://meta.wikimedia.org/wiki/Feminism_and_Folklore_2025/Project_Page Campaign Sign-Up Page] === Collaboration is Key! === Whether you choose to organize both photo and writing competitions (Wiki Loves Folklore and Feminism and Folklore) or just one, we encourage your participation. If hosting isn't feasible, please share this opportunity with interested groups in your region. === Let's Collaborate! === For questions or to discuss further collaboration, please contact us via the Talk page or email at support@wikilovesfolklore.org. We're happy to schedule a meeting to discuss details further. Together, let's celebrate women's voices and enrich Wikipedia with valuable content! Thank you, **Wiki Loves Folklore International Team** </div> </div> [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|{{int:Talkpagelinktext}}]]) 23:02, 05 January 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Joris Darlington Quarshie@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joris_Darlington_Quarshie/FnF1&oldid=27662256 --> <!-- Message sent by User:Joris Darlington Quarshie@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joris_Darlington_Quarshie/FnF1&oldid=27662256 --> == Thank you for being a medical contributors! == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> {| style="background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[File:Wiki Project Med Foundation logo.svg|130px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" |'''The 2024 Cure Award''' |- | style="vertical-align: middle; padding: 3px;" |In 2024 you '''[[mdwiki:WikiProjectMed:WikiProject_Medicine/Stats/Top_medical_editors_2024_(all)|were one of the top medical editors in your language]]'''. Thank you from [[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med]] for helping bring free, complete, accurate, up-to-date health information to the public. We really appreciate you and the vital work you do! Wiki Project Med Foundation is a [[meta:Wikimedia_thematic_organizations|thematic organization]] whose mission is to improve our health content. '''[[meta:Wiki_Project_Med#People_interested|Consider joining for 2025]]''', there are no associated costs. Additionally one of our primary efforts revolves around translating health content. We invite you to '''[https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/index.php try our new workflow]''' if you have not already. Our dashboard automatically [https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/leaderboard.php collects statistics] of your efforts and we are working on [https://mdwiki.toolforge.org/fixwikirefs.php tools to automatically improve formating]. |} Thanks again :-) -- [[mdwiki:User:Doc_James|<span style="color:#0000f1">'''Doc James'''</span>]] along with the rest of the team at '''[[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med Foundation]]''' 06:24, 26 Januarie 2025 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Doc James@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Top_Other_Language_Editors_2024&oldid=28172893 --> == Datums == Hallo, gee jy om om eers op te hou om datums skakels te maak totdat ons dit in die Geselshoekie bespreek het? Laas is besluit ons moet dit nie doen nie en toe is al die skakels weer uitgehaal. Dankie. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 10.5pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 10.5pt">(kontak)</span>]] 11:49, 12 Februarie 2025 (UTC) :Ek dog dit was vir spesifieke datums (jaar, maand, en dag) en nie skakels na 'n eeu nie. Maar ja, ek sal vir eers ophou om die skakels te skep totdat dit bespreek is. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 11:55, 12 Februarie 2025 (UTC) == Bomme == {{ping|Rooiratel}}, ek het jou iewers iets oor bomme gevra in die week... Kan nie meer onthou nie. Maar sedertdien het ek daaraan gedink dat die Kat:bomme moet twee subkategorieë hê: Konvensionele bomme en Kernbomme. Dit sal makliker wees om Kat:kernbomme onder die Fisika:portaal in te trek. Dink daaroor! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 17:42, 28 Februarie 2025 (UTC) == Join Us Today: Amplify Women’s Stories on Wikipedia! == <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;"> [[File:Feminism and Folklore 2025 logo.svg|center|550px|frameless]] <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> {{center|''{{int:please-translate}}''}} Dear {{PAGENAME}}, {{quote|Join us this International Women’s Month to uncover hidden stories and reshape cultural narratives! Dive into an interactive workshop where we’ll illuminate gaps in folklore and women’s history on Wikipedia—and take action to ensure their legacies are written into history.}} Facilitated by '''Rosie Stephenson-Goodknight''', this workshop will explore how to identify and curate missing stories about women’s contributions to culture and heritage. Let’s work together to amplify voices that have been overlooked for far too long! == Event Details == * '''📅 Date''': Today (15 March 2025) * '''⏰ Time''': 4:00 PM UTC ([https://www.timeanddate.com/worldclock/converter.html Convert to your time zone]) * '''📍 Platform''': [https://us06web.zoom.us/j/87522074523?pwd=0EEz1jfr4i9d9Nvdm3ioTaFdRGZojJ.1 Zoom Link] * '''🔗 Session''': [[meta:Event:Feminism and Folklore International Campaign: Finding and Curating the Missing Gaps on Gender Disparities|Feminism and Folklore International Campaign: Finding and Curating the Missing Gaps on Gender Disparities]] * '''🆔 Meeting ID''': 860 8747 3266 * '''🔑 Passcode''': FNF@2025 == Participation == Whether you’re a seasoned editor or new to Wikipedia, this is your chance to contribute to a more inclusive historical record. ''Bring your curiosity and passion—we’ll provide the tools and guidance!'' '''Let’s make history ''her'' story too.''' See you there! Best regards,<br> '''Joris Quarshie'''<br> [[:m:Feminism and Folklore 2025|Feminism and Folklore 2025 International Team]] <div style="margin-top:1em; text-align:center;"> Stay connected [[File:B&W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]] [[File:B&W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]] </div> --[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|msg]]) 07:15, 24 March 2025 (UTC) </div> </div> <!-- Message sent by User:Joris Darlington Quarshie@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joris_Darlington_Quarshie/FnF1&oldid=27662256 --> == Datumartikels oor [[Joe Flaherty]] == Hi, nadat jy 'n artikel oor 'n persoon geskep het, bring asb die geboortedatum/jaar/dag en sterfdatum inskrywings op datum. Dit is net so belangrik as "Normdata" en "Geen bronne" --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 10:14, 26 Maart 2025 (UTC) :Ek stem saam. Ek dog ek het dit gedoen, maar ek sien jy het nou. Dankie. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 10:41, 26 Maart 2025 (UTC) ::Hi, jy mis my punt...doen asb [[21 Junie]], [[1941]], [[1 April]] en [[2024]] se inskrywings. Dankie! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 11:20, 26 Maart 2025 (UTC) :::Ek verstaan nou. Ek sal dit doen. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 11:33, 26 Maart 2025 (UTC) ::::Dankie Rooies [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 12:53, 26 Maart 2025 (UTC) == Diepte == Kan jy dalk vir ons 'n artikel skep of vertaal oor Diepte, sien [https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikipedia_article_depth Depth]? Dit kan help met die verduideliking van kwaliteit en hoekom groter artikels beter as kleiner Saadjies is. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 11:56, 26 Maart 2025 (UTC) :Ek sal dit doen. Maar groter artikels is nie eintlik die bron van groot diepte nie. Die grootse faktore is totale wysigings op die wiki, en die aantal besprekingsbladsye. So byvoorbeeld, 'n klein artikel (1000 grepe) met 30 wysigings tel baie meer as 'n groot artikel (100 000 grepe) met 10 wysigings. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 12:05, 26 Maart 2025 (UTC) ::Dit moet gedoen word! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 12:53, 26 Maart 2025 (UTC) :::Oeh, ons burokraat deel weer werk uit vandag! --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 12:57, 26 Maart 2025 (UTC) ::::Ek het hom gevra, dit is hoekom dié teken ? daar is! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 13:14, 26 Maart 2025 (UTC) == Nuwe goggas == Net om jou moeite te spaar, ek gaan die volgende goggas skep, vandag en môre (my vrou loop bietjie rond!): Tipulidae, Culicidae, Chironomidae, Simuliidae, Psychodidae en Cecidomyiidae. Loer maar na die Taksomie kant as jy kans kry. Na aanleiding van Stratiomyidae. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 12:41, 28 Maart 2025 (UTC) :Sal doen wanner ek kans kry. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 12:41, 28 Maart 2025 (UTC) == Genus Aplysilla == {{ping|Rooiratel}}, kan jy asb kyk na die genus, die spesies vertoon in rooi? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 12:05, 16 April 2025 (UTC) :[[Biemna]] ook asb! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 12:07, 16 April 2025 (UTC) ::Na verdere ondersoek, ek sien al die spons genera is nog steeds taksobokse. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 12:10, 16 April 2025 (UTC) :::Die genus bladsye of die spesie bladsye? - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 12:11, 16 April 2025 (UTC) ::::Die genus bladsye. [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 12:12, 16 April 2025 (UTC) :::::Ja, hulle moet 'n ander sjabloon gebruik. Net spesies moet die spesieboks sjabloon gebruik. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 12:15, 16 April 2025 (UTC) ::Altwee {{Uitgevoer}} - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 12:11, 16 April 2025 (UTC) == Genus in Tritonia == {{ping|Rooiratel}}, sien [[Tritonia watermeyeri]]. Die artikel vir die genus is [[Tritonia (plant)]] en die genus in die Spesieboks gaan deur na die dubbelsinnigheidsblad [[Tritonia]]. Kan jy die spesieboks verander sodat dit direk na die genus gaan? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 17:52, 16 April 2025 (UTC) :Daar is meer as een genus met die naam Tritonia. Sien die wysiging wat ek in Tritonia watermeyeri gemaak het om hoe om die plant spesie bladsye reg te maak. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 07:44, 17 April 2025 (UTC) == Metalasia rhoderoides == {{ping|Rooiratel}} sien [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:232393-1 POWO] se spelling. Prof Braam van Wyk se aanbeveling aan my is wanner ek twyfel eerder POWO te gebruik as SANBI. Jy kan ook maar kyk nuwe spesies geklassifiseer na 2015, dit verskyn gewoonlik nie in SANBI nie. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 18:09, 23 April 2025 (UTC) :Ek sien nou so! Ek dog dit was anders om, omdat al die ander wiki's en bronne die ander spelling gebruik het. :Ons kan maar altwee gebruik. Ek dink nie dit maak saak nie. Kan maar verkieslik die prof se aanbeveling volg. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 19:46, 23 April 2025 (UTC) ::Daar is nog vele meer, glo my! Het al my hare uit my kop getrek. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 05:14, 24 April 2025 (UTC) :::En dankie dat jy 'n ogie hou oor my nuwe byvoegings, dit is so maklik om foute te maak! Daar is tans minder as 5,500 skakels na Sjabloon:taksosobosk, dit was meer as 12,000 'n maand terug. Groete! == Invitation: Gendering the Archive - Building Inclusive Folklore Repositories (April 30th) == <div lang="en" dir="ltr"> <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;"> [[File:Feminism and Folklore 2025 logo.svg|center|550px|frameless]] <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> {{center|''{{int:please-translate}}''}} Dear {{PAGENAME}}, You are invited to a hands-on session focused on [[meta:Gendering the Archive: Building Inclusive Repositories for Folklore Documentation|Gendering the Archive: Building Inclusive Repositories for Folklore Documentation]]. This online workshop will guide participants on how to create, edit, and expand gender-inclusive folklore articles and multimedia archives on Wikipedia and Wikidata. The session will be led by Rebecca Jeannette Nyinawumuntu. === Objectives === * '''Design Inclusive Repositories:''' Learn best practices for structuring folklore archives that foreground gender perspectives. * '''Hands-On Editing:''' Practice creating and improving articles and items on Wikipedia and Wikidata with a gender-inclusive lens. * '''Collaborative Mapping:''' Work in small groups to plan new entries and multimedia uploads that document underrepresented voices. * '''Advocacy & Outreach:''' Discuss strategies to promote and sustain these repositories within your local and online communities. === Details === * '''Date:''' 30th April 2025 * '''Day:''' Wednesday * '''Time:''' 16:00 UTC ([https://zonestamp.toolforge.org/1746028800 Check your local time zone]) * '''Venue:''' Online (Zoom) * '''Speaker:''' Rebecca Jeannette Nyinawumuntu (Co-founder, Wikimedia Rwanda & Community Engagement Director) === How to Join === * '''Zoom Link:''' [https://us06web.zoom.us/j/89158738825?pwd=ezEgXbAqwq9KEr499DvJxSzZyXSVQX Join here] * '''Meeting ID:''' 891 5873 8825 * '''Passcode:''' FNF@2025 * '''Add to Calendar:''' [https://zoom.us/meeting/tZ0scuGvrTMiGNH4I3T7EEQmhuFJkuCHL7Ci/ics?meetingMasterEventId=Xv247OBKRMWeJJ9LSbX2hA Add to your calendar] '''' === Agenda === # Welcome & Introductions: Opening remarks and participant roll-call. # Presentation: Overview of gender-inclusive principles and examples of folklore archives. # Hands-On Workshop: Step-by-step editing on Wikipedia and Wikidata—create or expand entries. # Group Brainstorm: Plan future repository items in breakout groups. # Q&A & Discussion: Share challenges, solutions, and next steps. # Closing Remarks: Summarise key takeaways and outline follow-up actions. We look forward to seeing you there! Best regards,<br> Stella<br> Feminism and Folklore Organiser -[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|<span class="signature-talk">{{int:Talkpagelinktext}}</span>]]) 10:28, 24 April 2025 (UTC) </div> </div> </div> <!-- Message sent by User:Joris Darlington Quarshie@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joris_Darlington_Quarshie/FnF1&oldid=28399508 --> == Lachenalia - spesiebokse == {{ping|Rooiratel}}, daar is tans net onder die 5500 taksobokse oor. Kan jy die genus [[Lachenalia]] met jou speelgoed bykom en verander na spesieboks? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 15:45, 11 Mei 2025 (UTC) :Sal doen later in die week. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 06:15, 12 Mei 2025 (UTC) :: Ek het so pas klaar gemaak met ''[[Geissorhiza]]'' en daar is nog 5247 taksobokse oor. Lachenalia het 135 spesies... Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 10:17, 24 Mei 2025 (UTC) ::::{{ping|Rooiratel}}, daar is minder as 5000 taksobokse oor. Help asb met Lachenalia! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 19:56, 9 Julie 2025 (UTC) :::::Ek sal probeer om dit hierdie naweek te doen. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 07:07, 11 Julie 2025 (UTC) == Sparaxis grandiflora == {{ping|Rooiratel}}, loer asb na die spesieboks van Sparaxis grandiflora, ons sal moet die woord ''Eensaadlobbiges'' met die korrekte taksonomiese term ''Monocotyledones'' vervang. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 10:15, 24 Mei 2025 (UTC) :{{Uitgevoer}} - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 07:02, 27 Mei 2025 (UTC) == SVG lêer == {{ping|Rooiratel}}, sien https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Deletion_requests/File:The_basic_3-phase_configurations_(mul)_af.svg Hoe kry hulle dit reg om Afrikaans in te trek? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 20:06, 8 Junie 2025 (UTC) :Lees hier oor hoe dit werk : https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Translation_possible/Learn_more#Multiple_translations_within_one_SVG_file :Maar ek verkies nie die "multi-lingual" lêers nie, want as jou webblaaier gestel is na bv. Engels, dan sal so lêer net in Engels verskyn op die Afrikaanse Wikipedia. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 18:02, 9 Junie 2025 (UTC) == You're invited: Feminism and Folklore Advocacy Session – June 20! == <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;> Hello {{PAGENAME}} [[File:Feminism and Folklore logo.svg | right | frameless]] We are pleased to invite you to an inspiring session in the Feminism and Folklore International Campaign Advocacy Series titled: 🎙️ Documenting Indigenous Women’s Wisdom: The Role of Grandmothers and Elders<br> 🗓 Friday, June 20, 2025<br> ⏰ 4:00 PM UTC<br> 🌍 Online – [https://us06web.zoom.us/j/86470824823?pwd=s7ruwuxrradtJNcZLVT9EyClb8g7ho.1 Zoom link]<br> 👤 Facilitator: Obiageli Ezeilo (Wiki for Senior Citizens Network)<br> Join us as we explore how the oral teachings of grandmothers and elders preserve cultural heritage and influence today’s feminist movements. Learn how to document these narratives using Wikimedia platforms! 🔗 Event Page & Details: https://meta.wikimedia.org/wiki/Event:Documenting_Indigenous_Women%E2%80%99s_Wisdom:_The_Role_of_Grandmothers_and_Elders This session includes:<br> ✔️ A keynote presentation<br> ✔️ Story-sharing interactive segment<br> ✔️ Q&A + tools for documenting women’s wisdom on Wikimedia<br> We hope to see you there! Warm regards,<br> Stella<br> On behalf of Feminism and Folklore Team<br> [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|<span class="signature-talk">{{int:Talkpagelinktext}}</span>]]) 23:49, 17 June 2025 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Joris Darlington Quarshie@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joris_Darlington_Quarshie/FnF1&oldid=28399508 --> == Famlie sjablone == {{ping|Rooiratel}}, sien [[Syrphidae]] se sjabloon met die Engels in. Kan jy help asb? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 09:17, 23 Junie 2025 (UTC) :@[[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] watter Engels? Is dit die een takson met 'n rang van "Section"? - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 09:36, 23 Junie 2025 (UTC) ::Ja! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 09:41, 23 Junie 2025 (UTC) :::OK. Ek sal dit ondersoek. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 09:43, 23 Junie 2025 (UTC) ::::Ek sal moet vir Pynapple moet vra. Volg hierdie bespreking vir meer inligting oor die probleem : [[Sjabloonbespreking:Taksonomie/Aschiza]] - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 09:48, 23 Junie 2025 (UTC) == Interessante brokkies == Hierdie verskyn tans twee keer: ''... dat Rosamund Everard-Steenkamp die eerste vrou is wat 'n Spitfire en straalvliegtuig gevlieg het?'' Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 10:17, 1 Julie 2025 (UTC) :Ja, ek sien so. Ek is besig om 'n ding te doen om dit reg te maak. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 10:19, 1 Julie 2025 (UTC) ::Dit is nou reg. Ek het dit in 'n lua funksie verander. Voorheen was dit net 5 lukrake brokkies, maar met die kans dat daar duplisering kan wees. Nou maak die lua kode seker dat daar geen duplikasies is nie. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 14:06, 1 Julie 2025 (UTC) :::Baie dankie! --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 11:47, 12 Julie 2025 (UTC) == Wikidata en Aloestrela suzannae == {{ping|Rooiratel}}, ons het [[Aloestrela suzannae]] (voorheen Aloe suzannae) lank reeds geskep. Toe ek die Taksoboks na 'n spesieboks wou verander sien ek dat die beelde nog steeds as Aloe suzannae bestaan. Na 'n versoek op Commons het Gebruiker:Grand-Duc die beelde na Aloestrela suzannae geskuif. Ons (miskien jy) het 'n item op Wikidata geskep (Aloestrela suzannae Q93952255) maar toe het Gebruiker:Grand-Duc ook 'n item op Wikidata geskep (Aloestrela suzannae Q135695). Een moet verwyder word, dalk ons s'n? Loer asb! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 09:32, 12 Julie 2025 (UTC) :Ek sal dit bekyk en laat weet. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 07:14, 13 Julie 2025 (UTC) ::Meeste wikis het nog niks gedoen as 'n gevolg van die takson verandering nie. ::Meeste het nog 'n bladsy met die naam "Aloe suzannae" en is gekoppel aan die wikidata item vir "Aloe suzannae" Q135695. Die afwiki was ook daaraan gekoppel. ::Ek het ons artikel nou gekoppel aan die korrekte wikidata item : Q93952255 "Aloestrela suzannae". ::Q135695 en Q93952255 gebruik dieselfde beeld. Dit is nie 'n probleem omdat die een 'n "basionym" van die ander is. ::M.b.t. monotipiese taksonne: Op enwiki skep hulle net 'n bladsy vir die genus, en 'n aanstuur van die spesiebladsy na die genusbladsy. (Ek stem saam met die manier van organisasie) ::Op afwiki doen ons dit anders om: ons skep 'n bladsy vir die spesie, en 'n aanstuurbladsy vir die genus. (omdat dit 'n monotipiese takson is, maak dit nie rêrig saak nie omdat die spesie en die genus dieselfde ding is) ::So die enwiki bladsy is gekoppel aan Q93745597 wat die wikidata item is vir die genus "Aloestrela". Dit gebruik 'n ander beeld. ::So na my mening is alles korrek op die oomblik. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 07:29, 13 Julie 2025 (UTC) == [[Valerio Terraroli]] == Hey, I've been cleaning up crosswiki spam and haoxing by [[:w:en:WP:LTA/Alec Smithson]] and came up with the above article. I've deleted other hoaxes that had minimal input from the community, but could you please evaluate this one that was edited by multiple editors now? Sources are hoaxes so I think it should be deleted, but I'll let the community decide instead. Thanks! [[Gebruiker:A09|A09]] ([[Gebruikerbespreking:A09|kontak]]) 08:44, 31 Julie 2025 (UTC) :PS: Thanks for all your gratefullness through usage of thanks button, I don't get it that often and it means a lot!--[[Gebruiker:A09|A09]] ([[Gebruikerbespreking:A09|kontak]]) 08:45, 31 Julie 2025 (UTC) :Thanks for helping with that. Dealing with LTA on our small wiki is a difficult task, so we appreciate it. :The edits on that page were just cleanups, but not necessary adding any new content or sources. I also see that there are no other wiki's that have this page. I did also suspect this one was related to that LTA user, but was not 100% sure. Now I am. I will just delete the page. Thanks again! - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 08:48, 31 Julie 2025 (UTC) ::No problem, thanks for your cooperation! Stay safe and all the best, [[Gebruiker:A09|A09]] ([[Gebruikerbespreking:A09|kontak]]) 08:50, 31 Julie 2025 (UTC) :::Hey, after a long time I'm again asking for some help, could you please check [[Giannino Castiglioni]]? Same vandal. Best regards! [[Gebruiker:A09|A09]] ([[Gebruikerbespreking:A09|kontak]]) 22:32, 26 November 2025 (UTC) ::::Hi @[[Gebruiker:A09|A09]] at first glance the [[Giannino Castiglioni]] page looks correct. There are 29 wikis with a page, including enwiki. The content doesn't seem concerning. ::::Is there something specific about this page that you have a problem with? Or was it just the IP that created the page? - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 07:22, 27 November 2025 (UTC) :::::I see now that @[[Gebruiker:Passengerpigeon|Passengerpigeon]] has removed some content that may not have met NPOV requirements. I didn't see that removed content when I first checked the article. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 07:24, 27 November 2025 (UTC) ::::::Yes, I noticed the page on [[Special:NewPages]] and brought it in line with the more thoroughly checked version on the English Wikipedia. I didn't tag it for deletion like I did with [[Aldo Natoli]] because in this case the person is actually notable, but the article still contained false claims. The LTA page on the English Wikipedia is worth a read if you haven't already; Alec Smithson's favorite topics are either completely invented (such as the style of wine "Bianco di Lierna"), non-notable but made to look notable with false claims (like the soldier Gino Polli), or notable but still embellished (such as the village of [[Lierna]], which is not, in fact, a super-exclusive luxury destination for the multimillionaire jet set, and George Clooney's mansion is actually in the other town Bellagio, among other falsehoods). He also uses fake or irrelevant references in these articles to spoof people who only do cursory checks. As somebody on the Italian Wikipedia said, his claims are often hard to prove and he liberally embellishes facts that have a kernel of truth, so it's sometimes unavoidable to "throw out a few babies with the oceans of dirty bathwater". ::::::(Machine translation): Ja, ek het die bladsy op [[Special:NewPages]] raakgesien en dit in lyn gebring met die meer deeglik nagegaan weergawe op die Engelse Wikipedia. Ek het dit nie vir verwydering gemerk soos ek met [[Aldo Natoli]] gedoen het nie, want in hierdie geval is die persoon eintlik noemenswaardig, maar die artikel bevat steeds valse bewerings. Die LTA-bladsy op die Engelse Wikipedia is die moeite werd om te lees as jy dit nog nie gedoen het nie; Alec Smithson se gunstelingonderwerpe is óf heeltemal uitgedink (soos die wynstyl "Bianco di Lierna"), nie-noemenswaardig, maar gemaak om noemenswaardig te lyk met valse bewerings (soos die soldaat Gino Polli), óf noemenswaardig, maar steeds verfraai (soos die dorpie [[Lierna]], wat nie eintlik 'n super-eksklusiewe luukse bestemming vir die multimiljoenêr-stralerstel is nie, en George Clooney se herehuis is eintlik in die ander dorp Bellagio, onder andere leuens). Hy gebruik ook vals of irrelevante verwysings in hierdie artikels om mense te bedrieg wat slegs vlugtige kontroles doen. Soos iemand op die Italiaanse Wikipedia gesê het, is sy bewerings dikwels moeilik om te bewys en hy verfraai feite wat 'n kern van waarheid het, so dit is soms onvermydelik om "'n paar babas met die oseane van vuil badwater weg te gooi". [[Gebruiker:Passengerpigeon|Passengerpigeon]] ([[Gebruikerbespreking:Passengerpigeon|kontak]]) 14:05, 27 November 2025 (UTC) :::::::Thanks, makes more sense now. And thanks again for supporting our wiki with regards to this LTA. We don't have that many resources to combat stuff like this, and appreciate the support. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 06:59, 8 Desember 2025 (UTC) :::::::Alec Smithson has just created [[Antonio Rotta]], which is also about a genuinely notable topic and doesn’t need deleting. The article actually seems to be fine from what I can tell (machine translation clunkiness aside) because it looks like he copied the most recent English Wikipedia article, which was recently cleaned of falsehoods. However, keep an eye on it in case he comes back and adds the usual fluff. [[Gebruiker:Passengerpigeon|Passengerpigeon]] ([[Gebruikerbespreking:Passengerpigeon|kontak]]) 02:54, 30 Desember 2025 (UTC) == Besoeke skakel op FB == {{ping|Rooiratel}}, ek het probeer om die skakel op ons FB te plaas: [https://stats.wikimedia.org/#/af.wikipedia.org/reading/total-page-views/normal|bar|2-year|agent~user|monthly Besoeke] Die skakel gaan nie verby normal nie. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 08:16, 1 Augustus 2025 (UTC) :Hallo @[[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ek verstaan nie heeltemal die probleem nie. En ek het nie toegang na FB nie. :Wat is die skakel op FB? Werk dit nog steeds op FB of nie? :Is daar enige waarskuwing boodskap of soiets as jy die skakel probeer gebruik? - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 11:46, 1 Augustus 2025 (UTC) ::Miskien is dit hierdie probleem : https://www.reddit.com/r/facebook/comments/1927nj6/facebook_no_longer_providing_a_clickable/ ::Daar is 'n oplossing wat blykbaar werk in daai bespreking. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 11:49, 1 Augustus 2025 (UTC) :::Dankie. Ek gaan nie nou nog karring daar nie. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 13:38, 1 Augustus 2025 (UTC) == Uniondale-watermeul == Hallo. Hoekom het jy my wysiging teruggerol? Ek het dit verbeter vanaf 'n skakel na 'n aanhaling. [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 15:45, 17 September 2025 (UTC) :Ekskuus, sien jy het reggemaak. Mooi loop [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 16:05, 17 September 2025 (UTC) ::Geen probleem. Groete - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 18:48, 18 September 2025 (UTC) == Versoek om die verwydering van herleidingsbladsye [[:Gebruiker:K175/Inligtingskas persoon/doc]] == Hallo, meneer @[[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]].... Vee asseblief herleidingsbladsye uit [[:Gebruiker:K175/Inligtingskas persoon/doc]] want daar is 'n herleiding na nie-bestaande bladsye. Dankie. [[Spesiaal:Bydraes/&#126;2025-33459-08|&#126;2025-33459-08]] ([[Gebruikerbespreking:&#126;2025-33459-08|talk]]) 02:30, 14 November 2025 (UTC) :K175 is die ou gebruikersnaam van @[[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]]. Op beginsel karring ek nie rond op ander mense se gebruikersbladsye nie. :@[[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] verwyder dit as jy wil. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 07:16, 14 November 2025 (UTC) == Wheatstone brug == {{ping|Rooiratel}}, ek het bogenoemde met Wheatstonebrug versmelt. Sien of bogenoemde op Wikdata is en hanteer na jou mening asb. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 17:22, 24 November 2025 (UTC) :Dankie @[[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] sal doen. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 11:04, 25 November 2025 (UTC) == Nov besoeke... == {{ping|Rooiratel}}, kan dit reg wees: [https://stats.wikimedia.org/#/af.wikipedia.org/reading/total-page-views/normal|bar|2-year|agent~user*spider*automated|monthly Nov]? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 13:57, 1 Desember 2025 (UTC) == Isis Fashion Awards en Septimius Awards == Hallo Rooiratel, Wikipedia-moderator Daniuu het Hoyanova op 1 April 2025 geblokkeer. Hierdie besluit is heeltemal korrek. https://nl.wikipedia.org/wiki/Overleg_gebruiker:Hoyanova Omdat Hoyanova baie dinge verkeerd gedoen het en heeltemal wangedra het. Een van die dinge wat Hoyanova ook verkeerd gedoen het, was om hierdie bladsy te skep: https://nl.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Checklijst_langdurig_structureel_vandalisme/Glenn_Roggeman_%26_Jan-Willem_Breure Herstel asseblief die Isis Fashion Awards en Septimius Awards bladsye. https://en.wikipedia.org/wiki/Septimius_Awards https://en.wikipedia.org/wiki/Isis_Fashion_Awards ([[Gebruiker:Stangoringa|Stangoringa]] ([[Gebruikerbespreking:Stangoringa|kontak]]) 01:32, 30 Januarie 2026 (UTC)) :In my opinie behoort die artikels nie herskep te word nie, dit hoort nie in 'n ensiklopedie nie! Groete [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 03:25, 30 Januarie 2026 (UTC) ::Hallo @[[Gebruiker:Stangoringa|Stangoringa]] ek het die "Septimius Awards" en "Isis Fashion Awards" bladsye weereens geskrap omdat volgens jou skakel oor die LTA ondersoek is albei "scam festivals" en hoort nie op Wikipedia nie. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 07:29, 3 Februarie 2026 (UTC) == Kontakblad == Hi Rooiratel! Aan die regterkant is die kontakblad-skakel dood. Dit wys na https://af.wikipedia.org/wiki/Contact-url wat sê "Hierdie bladsy bestaan ​​nie." Dit is geskrap. Kan jy help asb? [[Gebruiker:Thermofan|Thermofan]] ([[Gebruikerbespreking:Thermofan|kontak]]) 16:35, 14 Februarie 2026 (UTC) :Ek dink nie die bladsy het ooit op afwiki bestaan nie. As jy wil kan jy die enwiki bladsy vertaal [[:en:Wikipedia:Contact_us]] of gebruik as 'n basis vir 'n afwiki kontakbladsy. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 19:02, 15 Februarie 2026 (UTC) ::Eintlik sien ek daar is: [[Wikipedia:Kontak]]. Maar dit is nie gekoppel aan dieselfde wikidata item as die een op enwiki nie. ::Ek sal dit uitsorteer. (Ook die skakel wat na https://af.wikipedia.org/wiki/Contact-url wys, verander na die korrekte bladsy. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 19:05, 15 Februarie 2026 (UTC) :::{{Uitgevoer}} dankie @[[Gebruiker:Thermofan|Thermofan]]. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 19:23, 15 Februarie 2026 (UTC) :::: Wie gaan info-af-at-wikimedia.org antwoord? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 20:37, 15 Februarie 2026 (UTC) :::::Baie dankie! Ek het die kat in die hoenderhok gelos en verdwyn toe! Ek was gister bietjie van die lug af. @[[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]], hoe werk die Wiki stigting? Is Woordgenoot nog aktief? Groete. [[Gebruiker:Thermofan|Thermofan]] ([[Gebruikerbespreking:Thermofan|kontak]]) 06:21, 16 Februarie 2026 (UTC) ::::::Geen idee nie. Miskien stuur die e-posadres 'n epos en sien of iemand dit antwoord. Dalk is daar so 'n e-posadres vir elke wiki wat deur wikimedia bestuur word. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 08:00, 16 Februarie 2026 (UTC) == Krugerwildtuin == Hi Rowwe Ratel. Dankie vir jou werk aan die Krugerwildtuin se ruskampe. Ek het eers geskrik en gewonder waar is my kamplysies heen? Die sjabloon werk baie beter, nogmaals dankie. --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 17:52, 25 Februarie 2026 (UTC) :Hi @[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] geen problem. Bly dinge is nou makliker. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 09:01, 26 Februarie 2026 (UTC) == You may be an eligible candidate for the U4C election == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Greetings, The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years. This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required. The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will week between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run. In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 18:29, 28 April 2026 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&oldid=30471712 --> ==OWID interactive graphs== Wondering if this is sufficient consensus to add OWID interactive graphs to AF WP?[https://af.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Geselshoekie/Argief2026#Interaktiewe_OWID-grafieke] They are live in about 10 languages. [https://mdwiki.org/wiki/WikiProjectMed:OWID#Steps_to_activate_in_a_WP Here are instructions to install] and they are fully translatable. Once we have them running here we can finish all the need interface translation bits. Best [[User:Doc James|<span style="color:#0000f1">'''Doc James'''</span>]] ([[User talk:Doc James|talk]] · [[Special:Contributions/Doc James|contribs]] · [[Special:EmailUser/Doc James|email]]) 14:11, 22 Julie 2026 (UTC) :Hi Rooiratel. Ek het [[User:Doc James|<span style="color:#0000f1">'''Doc James'''</span>]] by Wikimedia 2026 ontmoet. Hy het my vinnig die ''OWID interactive grahs''-funksie gewys, en ek is oortuig dat dit betekenisvolle waarde sal toevoeg tot ons Wikipedia. Ek steun dat dit by ons geïmplementeer word. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 20:49, 22 Julie 2026 (UTC) ::Hi @[[Gebruiker:Doc James|Doc James]] the example looks really cool. I don't think there even needs to be consensus to add this to our wiki. If you are willing to do the work and add all the templates etc. then I will support you. Minor issues can be resolved as we go along. If there are any serious objections (which I can't understand why there would be) then worst case we roll back, but that is a highly unlikely scenario. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 09:33, 30 Julie 2026 (UTC) :::We need a local interface admin to add the code [https://dag.wikipedia.org/wiki/MiidiyaWiki:Gadget-owidslider.js here] to [[MediaWiki:Gadget-owidslider.js]] :::And then add <code>owidslider [ResourceLoader|default|categories=Pages using gadget owidslider]|owidslider.js|owidslider.css</code> to [[MediaWiki:Gadgets-definition]], which will create a [[mw:Template gadget]]:-) [[User:Doc James|<span style="color:#0000f1">'''Doc James'''</span>]] ([[User talk:Doc James|talk]] · [[Special:Contributions/Doc James|contribs]] · [[Special:EmailUser/Doc James|email]]) 19:10, 30 Julie 2026 (UTC) kezzpjnv0mmij43xuj4f1xuvkcj7py6 0 125870 2920428 2632635 2026-07-31T07:11:49Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2920428 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas kaas | naam = Pecorino | beeld = Pecorino romano on board cropped.PNG | beeldgrootte = 250 | onderskrif = | ander_name = | oorsprong = {{vlagland|Italië}} | melkbron = [[Skaap|Skape]] | gepasteuriseer = | tekstuur = Hard | massa = | vorm = | veroudering = | vetgehalte = | proteïen = | koolhidrate = | vitamiene = | kilojoules = }} '''Pecorino''' is ’n groep harde [[Italië|Italiaanse]] [[Kaas|kase]] wat van [[Skaap|ooimelk]] gemaak word. Die naam kom van die [[Italiaans]]e woord ''pecora'', "skaap".<ref>[http://www.oed.com/view/Entry/139448 pecorino, n.] OED Online. Desember 2013. Oxford University Press. Accessed 7 Januarie 2014.</ref> Dit is lekker saam met enige wyn.<ref>[http://forum.saoutdoors.co.za/index.php?topic=911.0 South Africa Outdoors, ''Alles oor kaas'']{{Dooie skakel|date=Augustus 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Van die ses hoofvariëteite, wat almal deur wetgewing van die [[Europese Unie]] beskerm word, is pecorino romano moontlik die bekendste buite Italië.<ref>[http://www.pecorinoromano.com/public/phpnuke/html/export.pdf Export statistics] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070928222536/http://www.pecorinoromano.com/public/phpnuke/html/export.pdf |date=28 September 2007 }} from the producers’ consortium</ref> Die meeste kase word op die eiland [[Sardinië]] vervaardig, hoewel dit ook in [[Lazio]] en die [[Toskane|Toskaanse]] provinsies Grosseto en Siena (hier veral in [[Pienza]]) gemaak mag word. Antieke Romeinse skrywers het reeds oor die kaas en die vervaardigingstegniek geskryf.<ref>[http://www.italiaregina.it/italian-pecorino Italian Pecorino and Ancient Roman]</ref> Die vyf ander beskermde beleë kase is pecorino sardo, pecorino toscano (wat [[Plinius die ouere]] reeds in sy ''Natuurgeskiedenis'' genoem het),<ref>[http://www.formaggio.it/italiaDOP/pecorinotoscano.htm Pecorino Toscano] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130703071911/http://www.formaggio.it/italiaDOP/pecorinotoscano.htm |date= 3 Julie 2013 }} Consortium for the Protection of Tuscan Pecorino ({{it}})</ref> pecorino siciliano, pecorino di filiano<ref>{{Cite web |url=http://www.10q.it/prodottoDO.php?id_prodotto=163&lang=en |title=Guide to PDO and PGI products: Pecorino of Filiano |access-date=17 September 2017 |archive-date=28 Desember 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211228073115/http://www.10q.it/prodottoDO.php?id_prodotto=163&lang=en |url-status=dead }}</ref> en pecorino crotonese.<ref>{{Cite web |url=http://www.guffantiformaggi.com/en/chees/crotone-pecorino-cheese |title=argiefkopie |access-date=17 September 2017 |archive-date=11 Mei 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170511084312/http://www.guffantiformaggi.com/en/chees/crotone-pecorino-cheese/ |url-status=dead }}</ref> == Style == Al die kase word in ’n verskeidenheid style gemaak wat afhang van hoe lank hulle verouder het. Die meer beleë kase word ''stagionato'' genoem en is harder, maar steeds krummelrig; hulle het botterige en neuterige smake. Die twee ander soorte, ''semi-stagionato'' en ''fresco'', het ’n sagter tekstuur en matiger smaak. == Verwysings == {{Verwysings|2}} == Eksterne skakels == *{{Commons-kategorie inlyn|Pecorino}} *[[Lêer:Crystal txt.png|15px]] Hierdie artikel is vertaal uit die [[:en:Pecorino|Engelse Wikipedia]] [[Kategorie:Italiaanse kaas]] [[Kategorie:Skaapmelkkaas]] ivlm7tondy75mqpinayz74epl4phwk3 0 126100 2920394 2822817 2026-07-31T04:53:31Z UrsusMaritimus13 184343 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:3|0|0 */ 2920394 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas militêre persoon |naam=Belisarius |gebore=c. 505 |oorlede=c. Maart 565 (ouderdom 59-60) |beeld=Belisarius mosaic.jpg |byskrif=Belisarius is moontlik hierdie persoon wat links van keiser [[Justinianus I]] afgebeeld is in 'n mosaïek in die Basilika van San Vitale, [[Ravenna]], wat die herowering van Italië deur die [[Bisantynse Ryk]] gedenk. |geboorteplek=Germane, tans Sapareva Banya, Bulgarye |sterfteplek=Rufinianae, Chalcedon |begraweplek=Heilige Petrus en Paulus |lojaliteit=Bisantynse Ryk |tak=Bisantynse Leër |rang=Generaal |poste=Romeinse Leër in die Ooste, land- en see-ekspedisie teen die Koninkryk van die Vandale, Romeinse Leër |oorloë=Slag van Thannuris, Slag van Dara, Slag van Callinicum, Slag van Ad Decimum, Slag van Tricamarum, Slag van Melantias}} '''Flavius Belisarius''' (Φλάβιος Βελισάριος, c. 505<ref>Sy presiese geboortedatum is onbekend. PLRE III, p. 182</ref> – 565) was 'n generaal van die [[Bisantynse Ryk]]. Hy was instrumenteel in [[Lys van Bisantynse keisers|Keiser]] [[Justinianus I van Bisantium|Justinianus]] se ambisieuse projek om groot gedeeltes van die grondgebied van die voormalige [[Wes-Romeinse Ryk]] rondom die [[Middellandse See]], wat minder as 'n eeu tevore afgestaan is, te herower. Een van die bepalende kenmerke van Belisarius se loopbaan was sy sukses ten spyte van wisselende vlakke van ondersteuning van Justinianus. Sy naam is dikwels genoem as een van die sogenaamde "Laaste van die Romeine". == Vroeë lewe en loopbaan == [[Lêer:Roman-Persian Frontier in Late Antiquity.svg|duimnael|Kaart van die Bisantynse-Persiese grensgebiede]] Belisarius is waarskynlik in ''Germane'' of ''Germania'' gebore, 'n vestingstad waarvan sommige argeologiese oorblyfsels nog steeds bestaan, op die terrein van die huidige Sapareva Banya in suidwestelike [[Bulgarye]], binne die grense van [[Thrakië]] en Paeonië, of in ''Germen,'' 'n dorp in [[Thrakië]] naby [[Edirne|Adrianopel]], tans in [[Griekeland]].<ref>Robert Graves, Count Belisarius and Procopius’s Wars, 1938</ref> Hy is in 'n Illiriese<ref name="Treadgold1997">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=nYbnr5XVbzUC&pg=PA246|title=A history of the Byzantine state and society|last=Treadgold|first=Warren T.|publisher=Stanford University Press |year=1997|isbn=978-0-8047-2630-6|page=246|accessdate=12 Oktober 2010}}</ref><ref name="Barker1966">{{cite book |last=Barker |first=John W. |title=Justinian and the later Roman Empire|url=https://books.google.com/books?id=LiJljEXvwAoC&pg=PA75|accessdate=28 November 2011 |year=1966|publisher=University of Wisconsin Press|isbn=978-0-299-03944-8|page=75}}</ref><ref>''History of the Later Roman Empire: From the Death of Theodosius I to the death of Justinian'' Band 2, deur J.B. Bury, bladsy 56</ref><ref>''The Age of Faith: The Story of Civilization'' deur [[Will Durant]], Hoofstuk V</ref><ref>''Count Marcellinus and His Chronicle'' deur Brian Croke, bladsy 75</ref> of Thrakiese<ref>{{cite book|last=Tucker|first=Spencer C.|title=Battles that changed history: an encyclopedia of world conflict |year=2010 |publisher=ABC-CLIO |location=Santa Barbara, Kalifornië |isbn=978-1-59884-429-0|page=88|url=https://books.google.com/books?id=wHpVn68GCogC&pg=PA88 |edition=1ste}}</ref> familie van moontlike [[Gote|Gotiese]] afkoms,<ref>{{cite book |last=Frassento |first=Michael |authorlink=|year=2003|title=Encyclopedia of Barbarian Europe: Society in Transformation |url=http://books.google.no/books?id=yW-GfElbafQC|location=|publisher=[[ABC-CLIO]]|page=64|isbn=1-57607-263-0|accessdate=2 November 2013}}</ref> gebore, maar het [[Latyn]] as moedertaal gepraat, as 'n jong man by die Romeinse Leër aangesluit, en het in die lyfwag van Keiser [[Justinus I van Bisantium|Justinus I]] gedien.<ref name="Evans2003">{{cite book|last=Evans|first=James Allan|title=The Empress Theodora: Partner of Justinian|url=https://books.google.com/books?id=8T9TJwcs_20C&pg=PA52|accessdate=1 Mei 2011|date=2003-10-01 |publisher=University of Texas Press|isbn=978-0-292-70270-7|page=52}}</ref> Hy het tot die aandag van Justinus en sy neef, Justinianus, gekom as 'n belowende en innoverende offisier. Hy is deur die keiser toestemming gegee om 'n lyfwagregiment (''bucellarii'') van swaar kavallerie te vorm, wat hy later tot 'n persoonlike huishoudelike regiment van 1&nbsp;500 man sou uitbrei. Belisarius se ''bucellarii'' was die kern van al die leërs wat hy later sou lei. Hulle is gewapen met lanse, moontlik van Hunniese styl, saamgestelde boë, en swaarde, en was ten volle gepantser volgens die standaard van die katafrakte, die swaar kavallerie van die dag. Hulle was 'n veeldoelige miltêre eenheid, en was in staat om die vyand op 'n afstand met pyl en boog te skiet, soos die Hunne, of om as swaar kavallerie te veg, en die vyand met lans en swaard aan te val. Hulle het in wese die mees gevaarlike aspekte van albei van Rome se grootste vyande, die Hunne en die Gote, gekombineer. Na Justinus se dood in 527, het die nuwe keiser, [[Justinianus I van Bisantium|Justinianus I]], Belisarius aangestel as bevelvoerder van die Romeinse leër in die Ooste, om die aanvalle van die [[Sassanidiese Ryk]] af te weer. Hy het hom vinnig bewys as 'n bekwame en doeltreffende bevelvoerder, deurdat hy die Sassanidiese oormag deur meerderwaardige strategie verslaan het. In Junie of Julie 530, tydens die Iberiese Oorlog, het hy die Romeine tot 'n verbasende oorwinning oor die Sassaniede in die slag van Dara gelei, gevolg deur 'n taktiese nederlaag by die slag van Callinikum op die [[Eufraat]] in 531, wat dalk tog 'n strategiese oorwinning was in die sin dat die Perse na hul eie grense teruggeval het. Dit het tot die onderhandeling van 'n "Ewige Vrede" met die Perse gelei, waartydens die Romeine vir die volgende jare swaar skattings in ruil vir vrede met Persië betaal het, maar daardeur hulpbronne bevry het om elders te ontplooi. In 532 was hy die hoogste militêre offisier in die Keiserlike hoofstad van [[Konstantinopel]] toe die Nika-onluste in die stad uitgebreek het en byna tot die val van Justinianus gelei het. Belisarius het die hulp van Mundus, die ''magister militum'' van die Ilirikum, Narses, 'n [[eunug]] en generaal, en sy vriend Johannes die Armeniër gesoek. Hulle het saamgewerk om die opstand te onderdruk: hulle het die rebelle wat in die hippodroom versamel het, teenmekaar gedraai deurdat hulle een groep omgekoop het om in vrede te verdaag, en die res in 'n massaker uitgewis het. Volgens sekere skrywers is tot 30&nbsp;000 mense doodgemaak.<ref>Die getal wat deur Prokopius aangegee word, ''Wars'' ([http://www.fordham.edu/halsall/source/procop-wars1.html Internet Medieval Sourcebook] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060212112900/http://www.fordham.edu/halsall/source/procop-wars1.html |date=12 Februarie 2006}})</ref> == Veldtogte == === Teen die Vandale === [[Lêer:Vandalic_War_campaign_map.png|duimnael|Kaart van die Vandaaloorlog]] Nadat die opstand gebreek is, is Belisarius deur Justinianus daardeur beloon dat hy bevelvoerder gemaak is van 'n ekspedisie oor land en see teen die Koninkryk van die [[Vandale]], wat in die jare 533-534 van stapel gestuur is. Die Romeine het politieke, godsdienstige en strategiese redes gehad om so 'n veldtog te loods. Die pro-Romeinse koning Hilderic van die Vandale is afgesit en vermoor deur die troonrower Gelimer, wat vir Justinianus 'n wettige voorwendsel gegee het. Die Ariaanse Vandale het van tyd tot tyd die [[Geloofsbelydenis van Nicéa|Niceense Christene]] binne hulle koninkryk vervolg, en baie van hulle het na Konstantinopel gereis om hulp te vra. Die Vandale het ook seeroweraanvalle op Romeinse handelsvennote uitgevoer, en daardeur handel in die westelike gebiede van die Ryk benadeel. Justinianus wou ook die [[Noord-Afrika|noord-Afrikaanse]] area terugwen van die Vandale, aangesien dit een van die rykste provinsies was, die hoof voedselprodusent vir die Wes-Romeinse Ryk was, en nou noodsaaklik geword het om Romeinse toegang tot die westerse [[Middellandse See]] te waarborg. In die laat somer van 533, het Belisarius na [[Afrika]] gevaar, en naby Caput Vada (naby Chebba op die kus van [[Tunisië]]) geland. Hy het beveel dat sy vloot binne sig van die leër bly, wat langs die kusweg in die rigting van die Vandale se hoofstad, [[Kartago]], marsjeer het. Hy het dit gedoen om te verhoed dat sy voorrade afgesny kon word, en om 'n groot nederlaag te verhoed, soos die mislukte poging deur [[Basiliscus van Bisantium|Basiliscus]] 65 jaar tevore, wat in 468 op die Romeinse ramp by die Slag van Bon Cap sou uitloop. Gelimer het beplan om die Romeine in 'n lokval te omsingel, saam met 'n mag wat deur sy broer Ammatas gelei is, en 2&nbsp;000 soldate onder sy neef Gibamund. Die drie aanvalle is egter nie behoorlik gekoördineer nie, sodat Ammatas en Gibamund se magte verslaan is voordat die magte van Gelimer (wat Hilderic pas tereggestel het) Belisarius op 13 September 533 tien myl voor Kartago by die Slag van Ad Decimum ontmoet het. Dit het byna in 'n Romeinse nederlaag verander; Gelimer het sy posisie goed gekies, en het 'n mate van sukses langs die hoofpad gehad. Op die hoogtepunt van die stryd het Gelimer egter op die lyk van sy broer afgekom. Dit het Belisarius 'n kans gegee om sy magte te hergroepeer, en hy het uiteindelik die stryd gewen, en Kartago ingeneem. 'n Tweede oorwinning by die Slag van Tricamarum op 15 Desember het daartoe gelei dat Gelimer aan die begin van 534 op die Berg Papoea oorgegee het, en daarmee is die Ryk se beheer oor die verlore Romeinse provinsies van noord-Afrika herstel. Vir hierdie prestasie is Belisarius 'n triomfale optog toegestaan, die laaste een in die geskiedenis, toe hy na Konstantinopel teruggekeer het. Volgens Procopius, is die buit van die Tempel van Jerusalem, insluitend baie voorwerpe wat 80 jaar tevore van Rome geplunder is, in die optog geparadeer, saam met Gelimer self, voordat hy in vreedsame ballingskap gestuur is. Medaljes is ter ere van Belisarius gestempel met die inskripsie ''Gloria Romanorum'', maar geen voorbeelde het behoue gebly nie. Belisarius is ook [[Konsul (Rome)|alleenkonsul]] in 535 gemaak, en hy was ook een van die laaste persone om hierdie amp te dra, wat sy oorsprong in die antieke [[Romeinse Republiek]] gehad het. Die oorname van Afrika was egter onvolledig: weermagmuiterye en opstande deur die inheemse [[Berbers]] het die nuwe praetoriaanse prefektuur van Afrika vir byna 15 jaar geteister. === Teen die Ostrogote === [[Lêer:Gothic_War_-_First_Phase,_535-540.svg|duimnael|Kaart van die operasies van die eerste vyf jaar van die oorlog, wat die Romeinse verowering van Italië onder Belisarius aantoon]] Justinianus het besluit om soveel moontlik van die [[Wes-Romeinse Ryk]] terug te wen. In 535, het hy Belisarius opdrag gegee om die Ostrogotiese Koninkryk in Italië aan te val. Belisarius het in Sicilië geland, en het die eiland oorgeneem om dit as 'n aanvalsbasis teen Italië te gebruik, terwyl Mundus Dalmasië teruggewen het. Die voorbereidings vir die inval van die Italiaanse vasteland is in 536 tydens Paasfees onderbreek, toe Belisarius na Afrika gevaar het om teen 'n opstand van die plaaslike weermag op te tree. Sy reputasie het daartoe gelei dat die rebelle die beleg van Kartago laat vaar het, en Belisarius het hulle agtervolg en by Membresa verslaan. Daarop het hy na Sicilië teruggekeer, en van daar die vasteland van [[Italië]] binnegeval, waar hy [[Napels]] in November geneem het, en [[Rome]] in Desember 536. In 537-538 het hy Rome teen die Gote verdedig en noordwaarts beweeg om die Ostrogotiese hoofstad van [[Ravenna]] in 540 oor te neem, waar hy ook die Gotiese koning Witiges gevange geneem het. Kort voor die oorname van Ravenna, het die Ostrogote aangebied om Belisarius tot Westelike Keiser te verklaar. Belisarius het voorgegee dat hy die keiserskap aanvaar het, en met 'n ''comitatus'' van ''bucellarii'', sy persoonlike huishoudelike regiment, deur die enigste toegangspunt in Ravenna ingegaan: 'n laagwaterbrug deur die vleie. Kort daarna het die oorname van Ravenna in die naam van Keiser Justinianus verklaar. Die Gote se aanbod het egter by Justinianus agterdog gewek, en hy het Belisarius teruggeroep. Hy het met die Gotiese skat, koning en krygers na Konstantinopel toe teruggekeer. 'n Ander rede hoekom Belisarius teruggeroep is, was om die Persiese verowering van Sirië te hanteer. Sirië was 'n belangrike provinsie van die ryk, en Belisarius het daar hernude aanvalle gestuit. Hy het die Persiese leër onder Nabades by Nisibis verslaan, maar kon nie die stad verower nie, want dit was versterk en goed deur die Perse verdedig. Hy het Sisauranon oorgeneem, 'n klein Persiese fort aan die Oostekant van Nisibis. Belisarius het Harith hierheen gestuur met 1&nbsp;200 Romeinse troepe onder leiding van Johannes die Vraat en Traianus, om Assirië te plunder. Die ekspedisie het ver in die Persiese gebied binnegedring, en veel plunder buitgemaak. In die veldtog van 542 het Belisarius se teenwoordigheid net wes van die Eufraat gekeer dat Khosrow I verder voortbeweeg, en die koning het besluit om terug te trek. Belisarius is dwarsoor die Ooste geloof vir sy sukses in die verdediging teen die Perse.<ref>''The Roman Eastern Frontier and the Persian Wars AD 363-628'' by Geoffrey Greatrex, Samuel N. C. Lieu, bladsye 108-110</ref> Belisarius het in 544 na Italië teruggekeer, waar hy gevind het dat die situasie baie verander het. In 541 het die Ostrogote Totila as hulle nuwe leier gekies, en het 'n kragtige veldtog teen die Romeine geloods, waardeur hulle die hele noord-Italië teruggewen het, en selfs die Romeine uit Rome uit verjaag het. Belisarius het Rome vir 'n kort ruk teruggewen, maar sy Italiaanse veldtog was uiteindelik onsuksesvol, deels as gevolg van beperkte voorrade en versterkings vanaf 'n ryk wat deur die plaag van 541-542 verswak is, maar volgens die skrywer Prokopius, het Justinianus vir hom onvoldoende voorrade gestuur omdat hy op sy welslae jaloers was. In 548-9 het Justinianus hom afgelos. In 551, na die ekonomie van die gevolge van die plaag herstel het, het die eunug Narses 'n groot leër gelei om die veldtog suksesvol te voltrek; Belisarius het afgetree uit die militêre lewe. By die [[Tweede Konsilie van Konstantinopel|Tweede Ekumeniese Raad van Konstantinopel]] (553), was Belisarius een van die Keiser se gesante aan Pous Vigilius in hulle twis oor Die Drie Hoofstukke. Die Patriarg Eutychius, wat in Pous Vigilius se plek die voorsitter van hierdie raad was, was die seun van een van Belisarius se generaals. === Afsetting van Pous Silverius === Tydens die Beleg van Rome het 'n voorval plaasgevind waarvoor Belisarius lank veroordeel sou word: Belisarius was 'n Bisantynse Christen, en is deur die [[Monofisitisme|Monofisitiese]] Christelike Keiserin Theodora beveel om die Pous te onttroon, wat reeds deur die Gote ingestel is. Hierdie Pous was die voormalige onderdiaken [[Pous Silverius|Silverius]], die seun van [[Pous Hormisdas]]. Belisarius sou hom vervang met die Diaken [[Pous Vigilius|Vigilus]], die apocrisarius van [[Pous Johannes II]] in Konstantinopel. Vigilius is in werklikheid in 531 deur [[Pous Bonifatius II]] as sy opvolger gekies, maar hierdie keuse het sterk kritiek by die Roomse geestelikes ontlok, en Boniface het uiteindelik sy besluit herroep. In 537, op die hoogte van die beleg, is Silverius beskuldig dat hy met die Gotiese Koning en verskeie Romeinse senatore saamgesweer het om die stadshek oop te maak. Belisarius het hom van sy ampskleed gestroop en na Patara in Licië, Klein-Asië, verban. Nadat die biskop van Patara Silverius se onskuld gepleit het, is hy beveel om na Italië terug te keer en hom onder die bevel van die Keiser Justinianus te stel, en indien die ondersoek sy onskuld sou bewys, sou hy in sy amp herstel word. Vigilius is egter reeds in sy amp bevestig, en Silverius is voorgekeer voordat hy Rome kon bereik, en weer verban, hierdie keer na die eiland van Palmarola (Ponza), waar hy volgens een oorlewering von honger omgekom het, terwyl ander beweer dat hy weggekom het na Konstantinopel toe. Hy is vandag die [[beskermheilige]] van Ponza. Belisarius het as 'n teken van sy berou 'n klein oratorium op die terrein van die huidige kerk van Santa Maria in Trivio in Rome gebou. Hy het ook twee gashuise vir pelgrims en 'n klooster gebou, wat nie meer bestaan nie. === Latere lewe en veldtogte === [[Lêer:Justinien_527-565.svg|duimnael|Die vergroting van die Ryk tussen die begin van Justinian se bewind (rooi, 527) en sy en Belisarius se dood (oranje, 565).]] Die aftrede van Belisarius is in 559 onderbreek toe 'n leër van Kutrigur Bulgars onder Khan Zabergan oor die [[Donau|Donau Rivier]] gekom het om Romeinse grondgebied in te neem, en Konstantinopel bedreig het. Justinianus het Belisarius teruggeroep om die Romeinse leër te lei. In sy laaste veldtog, het Belisarius die Kutrigurs by die slag van Melantias verslaan en hulle ten spyte van 'n groot oormag oor die rivier teruggedryf. In 562 is Belisarius in Konstantinopel op aanklag van korrupsie verhoor. Die aanklag was waarskynlik vals, en daar is aanduidings dat sy voormalige sekretaris Prokopius van Caesarea die oordeel gevel het. Belisarius is tot tronkstraf veroordeel, maar kort daarop het Justinianus hom amnestie verleen, en sy guns by die keiserlike hof herstel. In die eerste vyf hoofstukke van sy ''Geheime Geskiedenis'', karakteriseer Prokopius vir Belisarius as 'n man wat emosioneel van sy losbandige vrou, Antonina, afhanklik was. Sy sou hom met hulle aangenome seun, die jong Theodosius, verneuk het. Procopius beweer dat die liefdesverhouding in die keiserlike hof bekend was, en dat die generaal dus as swak en belaglik gesien is; hierdie siening word dikwels beskou as bevooroordeeld, omdat Prokopius 'n jarelange haat teenoor Belisarius en Antonina gekoester het. Keiserin Theodora het na bewering vir Antonina gehelp en gered toe Belisarius uiteindelik probeer het om sy vrou aan te kla. Belisarius en Justinianus, wie se vennootskap die Romeinse Ryk met 45 persent vergroot het, het binne 'n paar maande van mekaar in 565 gesterf. Belisarius het die hof van Rufinianae op die Asiatiese kant van Konstantinopel se voorstede besit. Hy is moontlik daar oorlede, en is moontlik naby een van die twee kerke in die gebied begrawe, miskien die Kerk van die Heilige Petrus en Paulus. == Tydlyn == == Legende as 'n blinde bedelaar == [[Lêer:Belisarius_by_Francois-Andre_Vincent.jpg|regs|duimnael|250x250px|''Bélisaire'', deur François-André Vincent (1776). Belisarius, verblind, 'n bedelaar, word deur een van sy voormalige soldate herken.]] [[Lêer:David_-_Belisarius.jpg|regs|duimnael|250x250px|Belisarius Bedel vir Aalmoese, soos uitgebeeld in die gewilde legende, in die skildery deur [[Jacques-Louis David]] (1781)]] Volgens 'n storie wat gedurende die [[Middeleeue]] populariteit gewen het, sou Justinianus beveel het dat Belisarius se oë uitgesit word, en van hom 'n hawelose [[bedelary|bedelaar]] naby die Pincian Hek van Rome gemaak, en hom veroordeel het om verbygangers te vra "gee 'n obolus vir Belisarius" (''date obolum Belisario''), voordat hy hom sou begenadig. Die meeste moderne geleerdes vind hierdie verhaal onwaarskynlik, maar Philip Stanhope, 'n 19de-eeuse Britse [[Filologie|filoloog]] wat ''die Lewe van Belisarius'' geskryf het, die enigste uitvoerige biografie van die generaal, het op grond van sy oorsig van die beskikbare primêre bronne, die verhaal as waar verklaar. Na die publikasie van Jean-François Marmontel se roman ''Bélisaire'' (1767), het hierdie verhaal 'n gewilde onderwerp vir progressiewe skilders en hulle kliënte geword, wat parallelle tussen die optrede van Justinianus en die onderdrukking deur kontemporêre leiers getrek het. Weens sulke subtekste, het Marmontel se roman 'n openbare sensuur deur Louis Legrand van die Sorbonne op hom gehaal, wat kontemporêre teoloë as 'n perfekte uiteensetting van teologiese kennis en helder denke beskou het.<ref>''Catholic Encyclopedia'': "Louis Legrand"</ref> Marmontel en die skilders en beeldhouers het Belisarius as 'n soort sekulêre heilige uitgebeeld, wat die lyding van die onderdrukte armes sou deel, byvoorbeeld die borsbeeld van Belisarius deur die Franse beeldhouer Jean-Baptiste Stouf. Die mees bekende van hierdie skilderye, deur [[Jacques-Louis David]], kombineer die temas van liefde (die gewer van die aalmoes), ongeregtigheid (Belisarius self), en die radikale ommeswaai van magsverhoudings (die soldaat wat sy ou bevelvoerder herken). Ander beeld hom uit as iemand wat deur die armes gehelp word nadat hy deur die magtiges verwerp is. == In kuns en populêre kultuur == Belisarius verskyn in verskeie kunswerke voor die 20ste eeu. Die oudste van hierdie is die historiese verhandeling deur sy sekretaris, Prokopius. Die ''Anecdota'', algemeen die ''Arcana Historia'' of ''Geheime Geskiedenis'' genoem, is 'n uitgebreide aanval op Belisarius en Antonina, asook op Justinianus en Theodora, wat Belisarius as dwaas uitbeeld wat deur liefde verblind is, en sy vrou as ontrou en bedrieglik. Ander werke sluit in: === Belisarius as karakter === ==== Drama ==== * ''Belasarius'': 'n toneelstuk deur Jakob Bidermann (1607) * ''The life and history of Belisarius, who conquer'd Africa and Italy, with an account of his disgrace, the ingratitude of the Romans, and a parallel between him and a modern hero'': 'n drama deur John Oldmixon (1713) * ''Belasarius'': 'n drama deur William Philips (1724) ==== Literatuur ==== * ''Bélisaire'': 'n Roman deur Jean-François Marmontel (1767) * ''Belisarius: A Tragedy'': deur Margaretta Faugères (1795). Hierdie werk is in die vorm van 'n toneelstuk, maar Faugères het dit bedoel om gelees te word, en nie uitgevoer nie. * ''Beliar'': 18de-eeuse gedig deur Friedrich de la Motte Fouque. * ''Kampf um Rom'': 'n Historiese roman deur Felix Dahn (1867) * ''Belisarius'', 'n 19de-eeuse gedig deur Henry Wadsworth Longfellow. * ''Count Belisarius'': 'n roman deur Robert Graves (1938); Oënskynlik geskryf uit die oogpunt van die eunug Eugenius, dienaar van Belisarius se vrou, maar eintlik gebaseer op Prokopius se geskiedenis. Die boek beeld Belisarius uit as 'n eensame eerbare man in 'n korrupte wêreld. * ''Lest Darkness Fall'': 'n alternatiewe geskiedenisroman deur L. Sprague de Camp (1939). Belisarius verskyn heel eerste as die Romeinse opponent van die tydsreisiger Martin Padway wat poog om wetenskap en ontdekkings in Gotiese Italië te versprei. Uiteindelik word Belisarius 'n generaal in Padway se leër, en oorwin Italië vir hom. * Die karakter "Bel Riose" in ''Foundation and Empire'' deur [[Isaac Asimov]] is op Belisarius gebaseer (1952) ==== Opera ==== * ''Belisario'': tragedia lirica deur Gaetano Donizetti, libretto deur Salvatore Cammarano volgens Luigi Marchionni se aanpassing van Eduard von Schenl se ''Belisarius'' (1820), eerste opvoering tydens die Stagione di Carnevale in 1836, Venezia, Teatro La Fenice. == Voetnotas == {{Verwysings}} == Verwysings == === Primêre bronne === * Prokopius, ''Belisario en Narses'', Akademiese Gemeenskap, 1964. * Prokopius, ''Die Geheime Geskiedenis van die Hof van Justinianus'', [http://www.gutenberg.org/dirs/1/2/9/1/12916/12916-8.txt aanlyn by Projek Gutenberg]. === Sekondêre bronne === * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/59479/Belisarius "Belisarius"] Encyclopædia Britannica-aanlyn. 27 April 2009 * 1911 Encyclopædia Britannica<span>[[File:Wikisource-logo.svg|skakel=|13x13px]]</span> * R. Boss, R. Chapman, P. Garriock, ''Justinian's War: Belisarius, Narses and the Reconquest of the West'', Montvert Publications, 1993, {{ISBN|1-874101-01-9}}. * Henning Börm, ''[https://www.academia.edu/5059251/Justinians_Triumph_und_Belisars_Erniedrigung._Uberlegungen_zum_Verhaltnis_zwischen_Kaiser_und_Militar_im_spaten_Romischen_Reich_in_Chiron_43_2013_pp._63ff Justinians Triumph und Belisars Erniedrigung. Überlegungen zum Verhältnis zwischen Kaiser und Militär im späten Römischen Reich]''. In: ''Chiron '' 43 (2013), bladsye 63–91. * Glanville Downey, ''Belisarius: Young general of Byzantium'', Dutton, 1960 * Edward Gibbon het baie oor Belisarius te sê in ''The History of the Decline and Fall of the Roman Empire'', [http://www.ccel.org/g/gibbon/decline/volume2/chap41.htm Hoofstuk 41 aanlyn]. * Lillington-Martin, Christopher 2006–2013: ** 2006, "Pilot Field-Walking Survey near Ambar & Dara, SE Turkey", British Institute of Archaeology at Ankara: Travel Grant Report, Bulletin of British Byzantine Studies, 32 (2006), bladsye 40–45; ** 2007, "Archaeological and Ancient Literary Evidence for a Battle near Dara Gap, Turkey, AD 530: Topography, Texts and Trenches" in: BAR –S1717, 2007 The Late Roman Army in the Near East from Diocletian to the Arab Conquest Proceedings of a colloquium held at Potenza, Acerenza and Matera, Italy, geredigeer deur Ariel S. Lewin en Pietrina Pellegrini, bladsye&nbsp;299–311; ** 2008, "Roman tactics defeat Persian pride" in ''Ancient Warfare'' redaksie deur Jasper Oorthuys, Band II, Uitgawe 1 (Februarie 2008), bladsye 36–40; ** 2009, "Procopius, Belisarius and the Goths" in: ''Journal of the Oxford University History Society'', (2009) Odd Alliances, geredigeer deur Heather Ellis en Graciela Iglesias Rogers. {{ISSN|1742-917X}}, bladsye 1– 17, https://sites.google.com/site/jouhsinfo/issue7specialissueforinternetexplorer; ** 2010, "Source for a handbook: Reflections of the Wars in the Strategikon and archaeology" in: Ancient Warfare, red. Jasper Oorthuys, Band IV, Uitgawe 3 (Junie 2010), bladsye 33–37; ** 2011, "Secret Histories", http://classicsconfidential.co.uk/2011/11/19/secret-histories/; ** 2012, "Hard and Soft Power on the Eastern Frontier: a Roman Fortlet between Dara and Nisibis, Mesopotamia, Turkey, Prokopios' Mindouos?" in: ''The Byzantinist'', geredigeer deur Douglas Whalin, Uitgawe 2 (2012), bladsye&nbsp;4–5, http://oxfordbyzantinesociety.files.wordpress.com/2012/06/obsnews2012final.pdf; ** 2013a, "La defensa de Roma por Belisario" in: Justiniano I el Grande (Desperta Ferro), geredigeer deur Alberto Pérez Rubio, 18 (Julie 2013), bladsye 40–45, {{ISSN|2171-9276}}; ** 2013b, "Procopius on the struggle for Dara and Rome" in: War and Warfare in Late Antiquity: Current Perspectives (Late Antique Archaeology 8.1–8.2 2010–11) deur Sarantis A. en Christie N. (2010–11) reds. (Brill, Leiden 2013), bladsye&nbsp;599–630, {{ISBN|978-90-04-25257-8}} * {{Cite book|last=Martindale|year=1992|first=John R.|url=https://books.google.com/books?id=fBImqkpzQPsC|title=The Prosopography of the Later Roman Empire|publisher=Cambridge University Press|pages=181–224|isbn=0-521-20160-8}} * Lord Mahon, [http://www.evolpub.com/CRE/CREseries.html#CRE1 ''The Life of Belisarius''], 1848. 2006 herdruk (onverkort, met redaksionele kommentaar) Evolution Publishing, {{ISBN|1-889758-67-1}} * Lord Mahon, [https://web.archive.org/web/20060512191139/http://www.westholmepublishing.com/id35.html ''The Life of Belisarius''], J. Murray, 1829. Met nuwe kritiese inleiding en aanvullings deur Jon Coulston. Westholme Publishing, 2005. {{ISBN|1-59416-019-8}}1-59416-019-8 * ''Ancient Warfare''-tydskrif, Band IV, Uitgawe 3 (Junie/Julie, 2010), "Justinian's fireman: Belisarius and the Byzantine empire", met artikels deur Sidney Dean, Duncan B. Campbell, Ian Hughes, Ross Cowan, Raffaele D'Amato, en Christopher Lillington-Martin. == Eksterne skakels == * [http://ancienthistory.about.com/od/bmen/g/020108Belisariu.htm ''Militêre Geskiedenis'' tydskrif artikel] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120119044338/http://ancienthistory.about.com/od/bmen/g/020108Belisariu.htm |date=19 Januarie 2012 }} {{Normdata}} [[Kategorie:Generaals]] [[Kategorie:Bisantynse Ryk]] [[Kategorie:Geboortes in 505]] [[Kategorie:Sterftes in 565]] 77n2gbdr89j70tpnpgkr74nkwcuimtw 0 130055 2920392 2897971 2026-07-31T04:52:25Z UrsusMaritimus13 184343 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:3|0|0 */ 2920392 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Militêre konflik |konflik = Russies-Japannese Oorlog |deelvan = |beeld = [[Lêer:RUSSOJAPANESEWARIMAGE.jpg|320px]] |byskrif = '''Kloksgewys van bo:''' Die Russiese kruiser Pallada word in Port Arthur aangeval; Russiese soldate in Moekden; die Russiese kruiser Warjag en kanonneerboot Korejetz in Tsjemoelpobaai; Japannese gesneuweldes in Port Arthur; Japannese soldate steek die Jaloerivier oor. |datum = 8 Februarie 1904 - 5 September 1905 |plek = [[Mantsjoerye]], [[Geelsee]], [[Korea]], [[See van Japan]] |resultaat = Japannese oorwinning * [[Verdrag van Portsmouth]] |party2 = '''{{Vlagland|Russiese Ryk}}''' |party1 = '''{{Vlagland|Japannese Keiserryk}}''' |aanvoerder1 = {{Plainlist| * [[Beeld:Flag of the Japanese Emperor.svg|23px]] '''[[Meiji|Keiser Meiji]]''' * [[Beeld:War flag of the Imperial Japanese Army (1868–1945).svg|23px]] [[Katsura Tarō]] * [[Beeld:War flag of the Imperial Japanese Army (1868–1945).svg|23px]] Ōyama Iwao * [[Beeld:War flag of the Imperial Japanese Army (1868–1945).svg|23px]] Kodama Gentarō * [[Beeld:War flag of the Imperial Japanese Army (1868–1945).svg|23px]] Nogi Maresuke * [[Beeld:War flag of the Imperial Japanese Army (1868–1945).svg|23px]] Kuroki Tamemoto * [[Beeld:War flag of the Imperial Japanese Army (1868–1945).svg|23px]] Oku Yasukata * [[Beeld:Naval ensign of Japan (1889–1945).svg|23px]] Itō Sukeyuki * [[Beeld:Naval ensign of Japan (1889–1945).svg|23px]] [[Tōgō Heihachirō]]}} |aanvoerder2 = {{Plainlist| * [[Beeld:Imperial Standard of the Emperor of Russia (1858–1917).svg|23px]] '''[[Nikolaas II van Rusland|Keiser Nikolaas II]]''' * {{Vlagikoon|Russiese Ryk}} Aleksei Koeropatkin * {{Vlagikoon|Russiese Ryk}} Anatoli Stessel * {{Vlagikoon|Russiese Ryk}} Oskar Gripenberg * [[Beeld:Russia Naval 1720 forked.svg|23px]] Jewgeni Aleksejef * [[Beeld:Russia Naval 1720 forked.svg|23px]] Stepan Makarof * [[Beeld:Russia Naval 1720 forked.svg|23px]] Wilgelm Witgeft * [[Beeld:Russia Naval 1720 forked.svg|23px]] Robert Wiren * [[Beeld:Russia Naval 1720 forked.svg|23px]] Zinowi Rozjestwenski}} |sterkte2 = 1 365 000 (totaal){{r|MitchellSmith31_6}} |sterkte1 = 1 200 000 (totaal)<ref name=MitchellSmith31_6>{{cite book |last1= Mitchell |first1= T. J. |last2= Smith |first2= G. M. |year= 1931 |title= Casualties and Medical Statistics of the Great War |location= Londen |publisher= Her Majesty's Stationery Office |oclc= 14739880 |page= 6 }}</ref> |ongevalle2 = {{Plainlist| * 34 000 - 52 623 gedood of dood aan wonde * 9 300 - 18 830 dood aan siektes * 146 032 gewond * 74 369 gevang * 8 oorlogskepe gesink '''Totaal: {{nowrap|43 300 - 120 000'''}}}} |ongevalle1 = {{Plainlist| * 47 152 - 47 400 gedood * 11 424 - 11 500 dood aan wonde * 21 802 - 27 200 dood aan siektes * 2 oorlogskepe gesink '''Total: {{nowrap|58 000 - 86 100}}'''<ref name=DumasV-P23>{{cite book |last1= Dumas |first1= S. |last2= Vedel-Petersen |first2= K.O. |year= 1923 |title= Losses of Life Caused By War |location= Oxford |publisher= Clarendon Press |pages= [https://archive.org/details/lossesoflifecaus00samu/page/57 57]–9 |url= https://archive.org/details/lossesoflifecaus00samu }}</ref>}} }} Die '''Russies-Japannese Oorlog''' ([[Japannees]]: 日露戦争, ''Nichiro sensō''; [[Russies]]: Ру́сско-япóнская войнá, ''Roessko-japonskaja woina'') was 'n oorlog tussen die [[Japannese Keiserryk|Japannese]] en [[Russiese Ryk]]<nowiki/>e in 1904 en 1905 oor botsende [[imperialisme|imperiale]] ambisies in [[Mantsjoerye]] en [[Korea]].<ref> {{cite book | last1 = Kim | first1 = Samuel S. | author-link1 = | title = The Two Koreas and the Great Powers | date = 26 June 2006 | url = https://books.google.com/books?id=_FTULKfqt-QC | publisher = Cambridge University Press | publication-date = 2006 | page = 2 | isbn = 9781139455435}}</ref> Die hoofterreine van militêre operasies was op die [[Liaodong-skiereiland|Liautoeng-skiereiland]], [[Shenyang|Moekden]] in Suid-Mantsjoerye, die seë om Korea en Japan en die [[Geelsee]]. Rusland wou 'n warmwaterhawe aan die [[Stille Oseaan]] hê vir beide sy vloot en maritieme handel. [[Wladiwostok]] was net in die somer ysvry en operasioneel; [[Lüshunkou|Port Arthur]], 'n vlootbasis in die provinsie Liautoeng, wat die [[Qing-dinastie]] van China van 1897 af aan Rusland verhuur het, was die hele jaar operasioneel. Sedert die einde van die [[Eerste Chinees-Japannese Oorlog]] in 1895 was Japan bang Russiese indringing sou inmeng met sy planne om 'n invloedsfeer in Korea en Mantsjoerye te vestig. Rusland het sedert die bewind van [[Iwan die Verskriklike]] in die 16de eeu 'n beleid van uitbreiding oos van die [[Oeral]], in [[Siberië]] en in die [[Russiese Verre Ooste|Verre Ooste]] gevolg.{{sfn|Steinberg|2008|p=2}} Japan het Rusland as 'n mededinger beskou en aangebied om Russiese oorheersing in Mantsjoerye te erken in ruil vir die erkenning van Korea as binne die Japannese invloedsfeer. Rusland het geweier en het die vestiging van 'n neutrale buffersone geëis tussen Rusland en Japan in Korea noord van die 39ste parallel. Japan het dit beskou as 'n struikelblok in sy planne om na die [[Asië|Asiatiese]] vasteland uit te brei en het besluit om oorlog te verklaar. Nadat samesprekings in 1904 misluk het, het Japan op {{OuStylDatum|9 Februarie|1904|27 Januarie}} 'n verrassingsaanval geloods op die Russiese Oostelike Vloot in Port Arthur. Hoewel Rusland 'n paar nederlae gely het, was [[Nikolaas II van Rusland|keiser Nikolaas II]] oortuig dat Rusland nog kon wen as hy bly veg; hy het besluit om die oorlog voort te sit en te wag op die uitslag van belangrike seeslae. Toe hoop op 'n oorwinning vervaag, het Nikolaas die oorlog voortgesit om Rusland se waardigheid te behou en 'n "vernederende vrede" te vermy. Rusland het Japan se bereidwilligheid vroeër geïgnoreer om 'n wapenstilstand aan te gaan en die idee verwerp om die saak voor die Permanente Arbitrasiehof in [[Den Haag]] te bring. Die oorlog is uiteindelik beëindig met die Verdrag van Portsmouth ({{OuStylDatum|5 September|1905|23 Augustus}}), wat deur die [[Verenigde State van Amerika|Amerikaanse]] president [[Theodore Roosevelt]] bemiddel is. Japan se algehele oorwinning het internasionale waarnemers verras en die magsbalans in beide [[Oos-Asië]] en [[Oos-Europa]] verander. Dit het Japan se opkoms as 'n [[groot moondheid]] bevestig en gelei tot 'n afname in Rusland se aansien en invloed in Oos-Europa. Rusland se aansienlike verliese vir 'n saak wat in 'n vernederende nederlaag geëindig het, het bygedra tot die toenemende binnelandse onrus wat gelei het tot die [[Russiese Rewolusie (1905)|Russiese Rewolusie van 1905]] en het Rusland se outokrasie groot skade berokken. Die oorlog was ook die eerste oorwinning van 'n Asiatiese land oor 'n Westerse mag in moderne tye.<ref>{{Cite book|last=Krowner|first=Rottem|title=The Impact of the Russo-Japanese War|publisher=Routledge|year=2007|pages=xvi}}</ref> ==Historiese agtergrond== ===Modernisering van Japan=== Ná die [[Meiji-restourasie]] in 1868 het die [[Meiji]]-regering besluit om [[Weste]]rse idees, tegnologiese vordering en oorlogvoering na te streef. Teen die laat 19de eeu het Japan verander in 'n gemoderniseerde nywerheidstaat. Japan wou as 'n gelyke van die Westerse magte beskou word. Die doel van die Meiji-restourasie was om Japan 'n moderne staat te maak, nie 'n Westerse een nie. Japan was 'n imperialistiese mag, met 'n plan om oorsee uit te brei.{{sfn|Storry|1979|pp=15–6}} [[Beeld:Kisaburō Ohara, Europe and Asia Octopus Map, 1904 Cornell CUL PJM 1145 01.jpg|thumbnail|links|upright=1.2|'n Anti-Russiese satiriese kaart deur 'n Japannese student tydens die Russies-Japannese Oorlog.]] In die jare 1869-'73 het die ''Seikanron'' ("Oorwin Korea-argument") die Japannese elite in twee verdeel: Een faksie wou Korea dadelik oorwin en die ander wou wag tot Japan eers verder gemoderniseer het. Niemand in die Japannese elite het ooit die idee aanvaar dat Korea die reg het om onafhanklik te wees nie; die enigste kwessie wat die faksies verdeel het, was die tyd om Korea te verower.{{sfn|Storry|1979|p=16}} Nes met die Europeërs se siening oor [[Afrika]] en [[Asië]], was die "agterlikheid" van China en Korea genoeg bewys van die minderwaardigheid van dié lande, en 'n rede hoekom Japan die "reg" het om hulle te verower.<ref name="Storry1979_17">{{harvnb|Storry|1979|p=17}}.</ref> Graaf Inoue Kaoru, die minister van buitelandse sake, het in 1887 'n toespraak gelewer waarin hy gesê het: "Wat ons moet doen, is om ons ryk en ons volk te omskep, en die ryk te maak soos die lande van Europa en ons volk soos die volke van Europa." Hy het gesê die Chinese en Koreane het basies hulle reg om onafhanklik te wees ingeboet deur nie te moderniseer nie.{{r|Storry1979_17}} 'n Groot deel van die druk vir 'n aggressiewe [[buitelandse beleid]] het van onder gekom, met die voorstanders van die "[[menseregte]]"-beweging wat 'n beroep gedoen het vir 'n verkose parlement en die ultranasionalistiese standpunt dat Japan die "reg" het om Korea te annekseer – die "menseregte"-beweging is gelei deur diegene wat in 1869-'73 ten gunste daarvan was om Korea te verower.{{r|Storry1979_17}} As deel van die moderniseringsproses in Japan was idees van sosiale [[Darwinisme]] oor die "oorlewing van die sterkstes" algemeen in Japan van die 1880's af en baie gewone Japannese het beswaar gehad teen die swaar belasting wat die regering ingestel het om Japan te moderniseer. Hulle het iets tasbaars geëis, soos 'n oorsese kolonie, as beloning vir hulle opofferings.{{sfn|Storry|1979|pp=18–9}} Verder is skoolseuns in die opvoedingstelsel van Meiji-Japan opgelei om soldate te wees as hulle groot is.{{r|Storry1979_17}} As gevolg daarvan wou die volk oorlog hê en het hulle diplomasie as 'n swakheid beskou.{{r|Storry1979_17}} ===Druk van die volk=== Die Britse Japanoloog Richard Story het geskryf die grootste wanindruk oor Japan in die Weste was dat die Japannese volk "gedweë" instrumente van die elite was, maar eintlik het 'n groot deel van die druk vir Japan se oorloë van 1894 tot 1941 gekom van die gewone mense, wat 'n "streng" buitelandse beleid geëis het en geneig was om hulle tot betogings en sluipmoorde te wend wanneer hulle buitelandse beleid as lafhartig ervaar het.{{r|Storry1979_17}} In 1884 het Japan 'n bewindsoorname in Korea deur 'n pro-Japannese reformistiese faksie aangemoedig, wat daartoe gelei het dat Korea se konserwatiewe regering China se hulp gevra het. Die gevolg was 'n botsing tussen Chinese en Japannese soldate in [[Seoel]].<ref name="Storry1979_20">{{harvnb|Storry|1979|p=20}}.</ref> Op dié tydstip wou Japan nie die risiko van 'n oorlog teen China loop nie, en die krisis is beëindig deur die Konvensie van Tientsin, wat Korea stewiger in die Chinese invloedsfeer geplaas het, hoewel dit Japan die reg gegee het om in Korea in te gryp.{{r|Storry1979_20}} Deur die 1880's en vroeë 1890's is die regering in Tokio gereeld gekritiseer omdat hulle nie aggressief genoeg in Korea was nie. ===Russiese uitbreiding ooswaarts=== Tsaristiese Rusland het as 'n groot keiserlike moondheid ambisies in die ooste gehad. Teen die 1890's het dit uitgebrei oor [[Sentraal-Asië]] tot in [[Afganistan]], en ander state in die proses geabsorbeer. Die [[Russiese Ryk]] het gestrek van [[Pole]] in die weste tot die [[Kamtsjatka-skiereiland]] in die ooste.<ref>{{cite map |title=The Growth of European and Japanese Dominions in Asia since 1801 |publisher=University of Texas|cartography=Velhagen & Klasings |website=University of Texas – Perry–Castañeda Library Map Collection |url=http://www.lib.utexas.edu/maps/historical/shepherd/japan_euro_growth_1800.jpg }}</ref> Met die bou van die [[Transsiberiese Spoorlyn]] na die hawe van Wladiwostok het Rusland gehoop om sy invloed en teenwoordigheid in die streek verder te konsolideer. In die [[Tsoesjima-voorval]] van 1861 het Rusland Japannese grondgebied regstreeks aangeval. ===Eerste Chinees-Japannese Oorlog (1894-'95)=== [[Beeld:Great Victory of Pyongyang and Capture of Chinese Qing Generals by Migita Toshihide 1894.jpg|thumb|220px|Chinese generaals in [[Pjongjang]] gee aan die Japannese oor, Oktober 1894.]] Die eerste groot oorlog van Japan ná die Meiji-restourasie was van 1894 tot 1895 teen China: oor beheer van en invloed in Korea. Van die 1880's af was daar sterk mededinging tussen die twee lande vir invloed in Korea.<ref name="Hwang2010_1323">{{harvnb|Hwang|2010|pp=132–3}}.</ref> Die Koreane was geneig om faksies te vorm en was in dié tyd sterk verdeel in 'n hervormingskamp, wat vir Japan was, en 'n konserwatiewer faksie, vir China.{{r|Hwang2010_1323}} In 1884 het China 'n pro-Japannese poging tot 'n bewindsoorname onderdruk en 'n "residensie" in Seoel gevestig.{{r|Hwang2010_1323}} 'n Rebellie deur kleinboere het daartoe gelei dat die Koreaanse regering die [[Qing-dinastie]] gevra het om troepe na die land te stuur om dit te stabiliseer.{{r|Hwang2010_1323}} Japan se reaksie was om sy eie troepe na Korea te stuur om 'n marionetregering in Seoel daar te stel. China het beswaar aangeteken en 'n oorlog het uitgebreek. Dit was van korte duur: Japan het Chinese soldate op die Liaotoeng-skiereiland oorwin en byna 'n Chinese vloot uitgewis in die Slag van die Jaloerivier. Japan en China het die Verdrag van Sjimonoseki onderteken, waarkragtens die skiereiland en die eiland Taiwan aan Japan afgestaan is. Ná die verdrag het Rusland, Duitsland en Frankryk Japan gedwing om aan die skiereiland te onttrek. Japan het nie opgewasse gevoel teen 'n gesamentlike mag van die drie lande nie en het tot die ultimatum toegestem. Terselfdertyd het Japan nie afgesien van sy pogings om Korea in die Japannese invloedsfeer in te dwing nie. Op 8 Oktober 1895 is koningin Min van Korea, die leier van die anti-Japannese en pro-Chinese faksie, deur Japannese agente vermoor, 'n daad wat lelik geboemerang het omdat dit die Koreaanse publiek teen Japan laat draai het.<ref name="Hwang2010_137">{{harvnb|Hwang|2010|p=137}}.</ref> Vroeg in 1896 het koning Gojong van Korea na die Russiese gesantskap in Seoel gevlug omdat hy geglo het die Japannese agente bedreig sy lewe, en Russiese invloed het in Korea begin oorheers.{{r|Hwang2010_137}} Kort ná die vlug van die koning is die pro-Japannese regering in 'n opstand omvergewerp en verskeie kabinetsministers is in die strate gelynch.{{r|Hwang2010_137}} In 1897 het Rusland die Liaotoeng-skiereiland beset en die Port Arthur-fort gebou. Die Russiese Pasifiese Vloot is ook in die hawe gevestig. Rusland se skuif was hoofsaaklik teen [[Brittanje]] gemik om die Britse besetting van [[Weihai|Wei-hai-Wei]] teë te werk, maar in Japan is dit as 'n anti-Japannese skuif beskou.{{sfn|Jukes|2002|p=8}} Tussen 1897 en 1903 het Rusland 'n spoorlyn in Mantsjoerye gebou<ref name="Jukes2002_9">{{harvnb|Jukes|2002|p=9}}</ref> en Russiese troepe is daar gestasioneer om die spoorlyn teen aanvalle te beskerm.{{r|Jukes2002_9}} Van 1897 af het Mantsjoerye – wat in naam nog deel van die "Groot Qing-ryk" was – al hoe meer soos 'n Russiese provinsie begin lyk.{{r|Jukes2002_9}} ===Russiese indringing=== In Desember 1897 het 'n [[Russiese Vloot|Russiese vloot]] naby Port Arthur sy verskyning gemaak. Ná drie maande, in 1898, het China en Rusland 'n ooreenkoms bereik waarvolgens China Port Arthur, Talienwan en die omringende waters aan die [[Russe]] sou verhuur en dat die ooreenkoms deur 'n wedersydse ooreenkoms verleng kon word. Die Russe het blykbaar 'n verlenging verwag, want hulle het geen tyd verspeel om die gebied te beset en Port Arthur te fortifiseer nie. Dit was hulle enigste warmwaterhawe aan die kus van die Stille Oseaan en was van groot strategiese waarde. 'n Jaar later het die Russe, om hulle posisie te konsolideer, 'n nuwe spoorlyn, die Suid-Mantsjoeryse Spoorlyn, van Harbin deur Moekden na Port Arthur gebou.{{r|Jukes2002_9}} Die ontwikkeling van die spoorlyn was 'n bedraende faktor tot die [[Bokseropstand]], toe Boksermagte die spoorwegstasies afgebrand het.{{sfn|Connaughton|1988|p=19–20}} Die Russe het ook paaie na Korea begin bou. Teen 1898 het hulle mynbou- en bosboukonsessies naby die Jaloe- en [[Tumen|Toemenrivier]] bekom,{{sfn|Paine|2003|p=317}} wat die Japannese erg bekommer het. Japan het besluit om aan te val voor die Russe die Transsiberiese Spoorlyn voltooi. [[Beeld:Troops of the Eight nations alliance 1900.jpg|thumb|220px|Troepe van die Agtlandeverbond in 1900, van links: Brittanje, VSA, Australië, Indië, Duitsland, Frankryk, Oostenryk-Honagerye, Italië en Japan.]] ===Bokseropstand=== Rusland en Japan het albei troepe bygedra tot die Agtlandeverbond wat in 1900 gestuur is om die [[Bokseropstand]] te onderdruk en die internasionale gesantskappe te bevry wat in die Chinese hoofstad, [[Beijing]], beleër is. Rusland het reeds 177&nbsp;000 soldate na Mantsjoerye gestuur, volgens hom om die spoorlyne te beskerm wat hy aan die bou was. Hoewel die Qing-leër en die Bokserrebelle verenig het om teen die invallers te veg, is hulle gou oorwin en uit Mantsjoerye verdryf. Ná die Bokseropstand is 100&nbsp;000 Russiese soldate in Mantsjoerye gestasioneer.{{sfn|Jukes|2002|p=11}} Ondanks versekerings dat Rusland ná die krisis sou onttrek, het hy teen 1903 nog geen tyd aangedui daarvoor nie{{sfn|Paine|2003|p=320}} en het hy eintlik sy posisie in Mantsjoerye versterk. ===Vooroorlogse samesprekings=== Die Japannese staatsman Itō Hirobumi het met die Russe begin samesprekings voer. Hy het Japan as te swak beskou om die Russe op 'n militêre manier uit te dryf en het dus voorgestel dat Rusland beheer oor Mantsoerye kry in ruil vir Japannese beheer oor Noord-Korea. Intussen het Japan en Brittanje 'n verbond in 1902 onderteken – die Britte wou vlootmededinging beperk deur te keer dat Rusland die Pasifiese seehawens Wladiwostok en Port Arthur ten volle benut. Die verbond het deels beteken as enige land hom by Rusland skaar in 'n oorlog teen Japan, sal Brittanje aan Japan se kant tot die oorlog toetree. Rusland kon nie meer op Duitsland of Frankryk se hulp staatmaak nie, want dit sou Brittanje by 'n oorlog betrek. Met so 'n verbond het Japan gevoel hy kan enige tyd vyandelikhede begin indien nodig. Die 1890's en 1900's was die hoogtepunt van die "Geel Gevaar"-propaganda deur die Duitse regering. Die Duitse keiser, [[Wilhelm II van Duitsland|Wilhelm II]], het dikwels briewe aan sy neef keiser [[Nikolaas II van Rusland]] geskryf en hom geprys as die "verlosser van die wit ras", en het Rusland aangespoor om in Asië in te beweeg.<ref name="McLean2003_121">{{harvnb|McLean|2003|p=121}}.</ref><ref name="Fiebi-vonHase2003_165">{{harvnb|Fiebi-von Hase|2003|p=165}}.</ref> Van November 1894 af het Wilhelm briewe aan Nikolaas geskryf waarin hy hom loof as Europa se beskermer teen die "Geel Gevaar" en die tsaar verseker God self het Rusland "gekies" om Europa teen die vermeende Asiatiese bedreiging te verdedig.{{sfn|Röhl|2014|p=182}} Op 1 November 1902 het Wilhelm in 'n brief aan Nikolaas gesê "dit lyk of sekere simptome in die Ooste daarop dui dat Japan 'n taamlik rustelose kalant word" en "dit is aan elke onbevooroordeelde persoon duidelik dat Korea Russies moet en sal wees".{{r|McLean2003_121}} Wilhelm het sy brief afgeluit deur te sê dat Japan en China binnekort teen Europa sal saamspan.{{sfn|Röhl|2014|p=183}} Wilhelm het Russiese ambisies in Asië aggressief aangevuur omdat Frankryk, Rusland se grootste bondgenoot sedert 1894, nie Russiese uitbreiding in Asië eintlik ondersteun het nie. In Duitsland is geglo Duitsland se ondersteuning van Rusland sou die Frans-Russiese bodgenootskap verbreek en lei tot 'n nuwe, Duits-Russiese bondgenootskap.{{r|McLean2003_121}} Frankryk het dit duidelik gestel dat hy Nikolaas se beleid van uitbreiding in Asië afkeur. Die Franse premier, Maurice Rouvier, het in die openbaar verklaar die Frans-Russiese bondgenootskap net in Europa van toepassing is, en nié in Asië nie,<ref> {{cite book | last1 = Röhl | first1 = John C. G. | translator1-last = de Bellaigue | translator1-first = Sheila | translator2-last = Bridge | translator2-first = Roy | year = 2008 | chapter = Uncle and nephew: Edward VII and the 'encirclement' of Germany | title = Wilhelm II: Into the Abyss of War and Exile, 1900–1941 | url = https://books.google.com/books?id=xUxkAgAAQBAJ | edition = herdruk | publisher = Cambridge University Press | publication-date = 2014 | pages = 252–253 | isbn = 9780521844314 | access-date = 16 September 2020}} </ref> en dat Frankryk neutraal sal bly as Japan Rusland aanval.{{sfn|Röhl|2014|pp= 252–3}} Die Amerikaanse president, [[Theodore Roosevelt]], wat as bemiddelaar in die stryd tussen Rusland en Japan probeer optree het, het gekla Wilhelm se "Geel Gevaar"-propaganda, wat sterk daarop dui dat Duitsland kan oorlog voer teen Japan in ondersteuning van Rusland, moedig Russiese onversetlikheid aan.{{sfn|Fiebi-von Hase|2003|p= 163}} Die implisiete belofte van Duitse ondersteuning wat geblyk het uit Wilhelm se toesprake en sy briewe oor die "Geel Gevaar" het baie besluitnemers in [[Sint Petersburg]] laat glo Rusland se militêre swakhede in die Verre Ooste (soos die onvoltooide Transsiberiese Spoorlyn) maak nie saak nie – hulle het aangeneem die ''Reich'' sou hulle te hulp snel as 'n oorlog sou uitbreek. Inderwaarheid het Wilhelm nie eintlik in Oos-Asië belang gestel nie. Sy briewe aan Nikolaas het eintlik gegaan oor mag in Europa, want Wilhelm het gedink Rusland se stryd teen Japan sou die Frans-Russiese bondgenootskap opbreek en lei tot 'n nuwe verbond met Duitsland.{{r|Fiebi-vonHase2003_165}} Verder het hy geglo Rusland se uitbreiding in Asië sou Rusland se aandag aftrek van die [[Balkan]], wat die hoofbron van spanning was tussen Rusland en Duitsland se bondgenoot, [[Oostenryk-Hongarye]].{{r|McLean2003_121}} Ondanks vroeëre versekerings dat Rusland sy soldate aan Mantsjoerye sal onttrek wat hy gestuur het om die Bokseropstand teen 8 April 1903 te help onderdruk, is Russiese soldate in die streek nie verminder nie.{{sfn|Katō|2007|p=102}} In Japan het universiteitstudente teen Rusland betoog, asook teen hulle eie regering omdat hy nie optree nie.{{sfn|Katō|2007|p=102}} Op 28 Julie 1903 het Kurino Shin'ichirō, die Japannese minister in Sint Petersburg, opdrag gekry om sy land se standpunt teen Russiese konsolidasieplanne in Mantsjoerye, aan Rusland oor te dra. Op 3 Augustus 1903 het die Japannese minister 'n dokument ingedien as basis vir verdere samesprekings.<ref>{{cite book |title= Baron Komura to Mr. Kurino |date= 3 August 1903 }} in {{harvnb|Correspondence Regarding Negotiations|1904|pp= [https://archive.org/stream/correspondencere00japarich#page/7/mode/1up 7–9]}}.</ref> Op 3 Oktober 1903 het die Russiese minister in Japan, Roman Rosen, teenvoorstelle vir samesprekings aan die Japannese regering oorhandig.<ref>{{cite book |title= Baron Komura to Mr. Kurino |date= 5 October 1903 }} in {{harvnb|Correspondence Regarding Negotiations|1904|pp= [https://archive.org/stream/correspondencere00japarich#page/22/mode/1up 22–4]}}.</ref> [[Beeld:Shinichiro Kurino.jpg|thumb|160px|Kurino Shin'ichirō.]] Gedurende samesprekings tussen die twee lande, reeds in Januarie 1904, het die Japannese regering besef Rusland stel nie belang daarin om die Mantsjoeryse of Koreaanse kwessie op te los nie. Rusland se doel was om tyd te wen – deur diplomasie – om sy weermag verder op te bou.<ref name="KodaNWCR2005">{{Cite journal |last= Koda |first= Yoji |title= The Russo-Japanese War: Primary Causes of Japanese Success |journal= Naval War College Review |volume= 58 |issue= 2 |date= Lente 2005 |url-access= |url= https://www.questia.com/read/1P3-840737501 }}{{Dooie skakel|date=Oktober 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Nikolaas het wel beplan om met Japan te skik, maar nadat hy 'n brief van die Duitse keiser Wilhelm II ontvang het waarin hy 'n lafaard genoem is omdat hy met Japan wou skik ter wille van vrede en waarin die "wit ras" en "Geel Gevaar" teenoor mekaar afgespeel is, het hy hardkoppiger geword.<ref name="Röhl2014_269">{{harvnb|Röhl|2014|p= 269}}.</ref> Op 21 Desember 1903 het Japan besluit om oorlog teen Rusland te voer.<ref name="Katō2007_101">{{harvnb|Katō|2007|p=101}}.</ref> Teen 4 Februarie 1904 is nog geen amptelike antwoord van Rusland ontvang nie. Op 6 Februarie is die Japannese minister in Rusland, Kurino Shin'ichirō, teruggeroep en het Japan diplomatieke bande met Rusland beëindig.{{r|KodaNWCR2005}} 'n Moontlike diplomatieke oplossing tussen Japan en Rusland het misluk; historici glo dit is regstreeks weens die optrede van keiser Nikolaas II. Die tsaar het sy regering wanbestuur. Die tsaar se raadgewers was teen die oorlog; hulle het probleme voorsien in die vervoer van troepe en voorraad van Europese Rusland na die Ooste.<ref>{{Cite book |last= Tolf |first= Robert W. |year= 1976 |title= The Russian Rockfellers |publisher= Hoover Press |isbn= 0-8179-6583-1 |page= 156 |url= https://books.google.com/books?id=3DmsQLtWq1wC }}</ref> Die tsaar self het samesprekings voortdurend vertraag omdat hy geglo het hy word deur God en die outokrasie beskerm.{{sfn|Esthus|1981|p= 397}} Rusland het verder gemeen Japan sou nie in 'n oorlog betrokke raak met die groter en skynbaar sterker Russiese vloot en weermag nie. Nikolaas het gedink die Japannese sou bloot ingee voor Rusland as 'n superieure mag, en dit kan sy onbereidwilligheid verduidelik om toe te gee.{{sfn|Jukes|2002|pp= 16–20}} ==Oorlogsverklaring== Japan het op 8 Februarie 1904 'n oorlogsverklaring uitgereik.<ref>Na, Sang Hyung. [http://www.dtic.mil/cgi-bin/GetTRDoc?Location=U2&doc=GetTRDoc.pdf&AD=ADA475769 "The Korean-Japanese Dispute over Dokdo/Takeshima," p. 62 n207] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110629001456/http://www.dtic.mil/cgi-bin/GetTRDoc?Location=U2&doc=GetTRDoc.pdf&AD=ADA475769 |date=29 June 2011 }}</ref><ref>Byang-Ryull Kim. (2006). ''Ilbon Gunbu'ui Dokdo Chim Talsa'' (''The Plunder of Dokdo by the Japanese Military''), p. 121.</ref> Drie uur voordat Rusland dit ontvang het, en sonder 'n amptelike waarskuwing, het die Japannese vloot egter die Russiese vloot in die Verre Ooste by Port Arthur aangeval.<ref>[https://www.history.com/topics/korea/russo-japanese-war "Russo-Japanese War"], History.com, 21 Augustus 2018</ref> Nikolaas was verstom deur nuus oor die aanval.<ref>{{cite book |chapter=Spring Rice to Robert H. M. Ferguson |year=1929 |editor-last=Gwynn |editor-first=Stephen |title=The Letters and Friendships of Sir Cecil Spring Rice: A Record |location=Boston |publisher= Houghton Mifflin |pages=402–6 |url=https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=uc1.b3317945;view=1up;seq=424 }}</ref> Hy kon nie glo dat Japan tot 'n oorlog sou oorgaan sonder 'n amptelike verklaring nie. Sy ministers het hom ook oortuig dat Japan nie sou veg nie. Rusland het agt dae later oorlog teen Japan verklaar.{{sfn|Connaughton|1988|p=34}} Die Qing-dinastie was aan Japan se kant en het selfs militêre hulp aangebied, maar die Japannese het dit van die hand gewys. ==Veldtog van 1904== Die Russiese weermag het Port Arthur, op die Liaotoeng-skiereiland in die suide van Mantsjoerye, in 'n groot vlootbasis omskep en gefortifiseer. Omdat Japan nodig gehad het om die see te beheer om 'n oorlog op die Asiatiese vasteland te voer, was die land se eerste militêre doel om die Russiese vloot by Port Arthur uit te skakel. ===Slag van Port Arthur=== [[Beeld:JAPANESE OCCUPATION OF SEOUL.jpg|thumb|240px|Japannese soldate tydens die besetting van Seoel in Korea, 1904.]] In die nag van 8 Februarie 1904 het die Japannese vloot onder admiraal Tōgō Heihachirō die oorlog begin met 'n verrassingsaanval deur [[torpedojaer]]s {{sfn|Tikowara/Grant|1907|pp=12,15,17,42}} op die Russiese skepe in Port Arthur. Die skepe Tsesarewitsj en Retwizan, die swaarste Russiese oorlogskepe in die Verre Ooste, en die kruiser Pallada van 6&nbsp;600&nbsp;ton is erg beskadig.<ref>{{Cite journal |last=Shaw |first=Albert |title=The Progress of the World – Japan's Swift Action |journal=The American Monthly Review of Reviews |volume=29 |issue=3 |date=March 1904 |page=260 |lccn=sn86032152 |url=https://books.google.com/books?id=Jr8CAAAAYAAJ }}</ref> Dié aanvalle het die volgende oggend ontwikkel tot die Slag van Port Arthur. 'n Reeks onbesliste vlootoptredes het gevolg waarin admiraal Tōgō nie die Russiese vloot suksesvol kon aanval nie omdat dit deur die hawe se batterye beskerm was en die Russe huiwerig was om die hawe vir die oop see te verlaat. Hoewel die eintlike Slag van Port Arthur onbeslis was, het die aanvanklike aanvalle 'n verwoestende sielkundige uitwerking op Rusland gehad, wat positief oor die uitslag van die oorlog was. Die Japannese het die inisiatief aangegryp terwyl Rusland in die hawe gewag het.{{sfn|Jukes|2002|}} Japan het die aanvalle as dekmantel gebruik om naby Incheon in Korea te land. Van Incheon af het die Japannese Hanseong en toe die res van Korea beset. Ná die besetting van Hanseong het keiser Gojong van Korea 17&nbsp;000 soldate gestuur om Rusland te ondersteun. Teen einde April was die Japannese weermag onder Kuroki Tamemoto gereed om die Jaloerivier oor te steek na die Russies besette Mantsjoerye. [[Beeld:Battlefields in the Russo Japanese War.jpg|thumb|180px|links|Slagvelde in die Russies-Japannese Oorlog.]] ===Blokkade van Port Arthur=== Die Japannese het probeer keer dat Rusland Port Arthur gebruik. In die nag van 13 op 14 Februarie het hulle die ingang tot die hawe probeer blokkeer deur verskeie sementgevulde stoombote in die diep waterkanaal na die hawe te sink,{{sfn|Tikowara/Grant|1907|p=48–50}} maar die bote het te diep gesink om doeltreffend te wees. 'n Soortgelyke poging om die ingang in die nag van 3 op 4 Mei te blokkeer, het ook misluk. In Maart het die charismatiese admiraal Stepan Makarof beheer oor die Eerste Russiese Pasifiese Eskader oorgeneem met die doel om uit die hawe te breek. Op 12 April 1904 het twee Russiese oorlogskepe, Petropawlofsk en Pobjeda, uit die hawe gevaar, maar buite Port Arthur Japannese myne getref. Die Petropawlofsk het feitlik dadelik gesink, maar die Pobjeda moes na die hawe teruggesleep word vir omvattende herstelwerk. Admiraal Makarof, die doeltreffendste vlootstrateeg in die oorlog, is op die Petropawlofsk dood. Die Russe het gou die Japannese taktiek aangeleer en gebruik om myne te lê. Op 15 Mei 1904 is twee Japannese oorlogskepe, die Jasjima en Hatsoese, na 'n mynveld naby Port Arthur gelok, waar elkeen minstens twee myne getref het. Die Hatsoese, met 450 matrose, het binne minute gesink. Die Jasjima het gesink terwyl dit na Korea gesleep is vir herstelwerk. Op 23 Junie 1904 het 'n poging deur 'n Russiese eskader om uit die hawe te breek misluk. Teen die einde van die maand het Japan bomme in die hawe gegooi. ===Beleg van Port Arthur=== [[Beeld:Fire of the Oil Depot Caused by Our Gunfire.jpg|thumb|240px|Bomme tydens die Beleg van Port Arthur.]] Die Beleg van Port Arthur het in April 1904 begin.<ref>{{cite book|last=Nørregaard|first=Benjamin Wegner|year= 1906 |title= The Great Siege: The Investment and Fall of Port Arthur|url=https://archive.org/details/greatsiegeinves00norrgoog|publisher = Methuen Publishing|location =Londen}}</ref> Japan het verskeie aanvalle van voor op die gefortifiseerde heuweltoppe bo die hawe uitgevoer, maar is verslaan terwyl duisende Japannese soldate gesneuwel het.<ref>{{cite book|first=Tadayoshi|last= Sakurai|title=Human bullets, a soldier's story of Port Arthur|url=https://archive.org/details/humanbulletsaso01bacogoog|year=1907|publisher=Houghton, Mifflin and company}}</ref> Eindelik, in Desember 1904, het die Japannese met die hulp van verskeie batterye houwitsers daarin geslaag om die belangrikste heuwelfort te beset. Van hier af is bomme op die Russiese vloot gegooi. Vier Russiese oorlogskepe en twee kruisers is gesink, en die vyfde en laaste oorlogskip is 'n paar weke later gekelder. Al Rusland se belangrikste skepe in die Pasifiese Vloot is dus gesink. Dit is waarskynlik die enigste voorbeeld in die militêre geskiedenis dat 'n landgebaseerde artillerie so 'n verwoesting onder groot oorlogskepe gesaai het. [[Beeld:Assaut-Kin-Tchéou.jpg|thumb|240px|'n Japannese aanval op Russiese soldate in [[Loopgraaf|loopgrawe]], 1904.]] Intussen het pogings om die besette stad oor land te bevry ook misluk. Ná die Slag van Liaojang laat in Augustus het die noordelike Russiese mag, wat Port Arthur moontlik kon bevry het, na Moekden (Shenyang) teruggetrek. Generaal-majoor Anatoli Stessel, bevelvoerder van die Port Arthur-garnisoen, het geglo dat dit geen doel dien om die stad te verdedig ná die verwoesting van die vloot nie. Stessel het op 2 Januarie 1905 aan die verbaasde Japannese generaals oorgegee. Hy het dit gedoen sonder raadpleging van ander militêre personeellede wat teenwoordig was of die tsaar en militêre bevelvoering, wat almal teen sy optrede gekant was. Stessel is in 1908 deur 'n krygshof ter dood veroordeel weens 'n onbevoegde verdediging en die verontagsaming van bevele. Hy is later begenadig. ===Slag van Jaloerivier=== In teenstelling met Japan se strategie om vinnig grondgebied te verower om Mantsjoerye te beheer, was die Russiese strategie daarop gefokus om die oorlog te vertraag om tyd te wen vir versterkings wat verwag is via die lang Transsiberiese Spoorlyn, wat in dié tyd by [[Irkoetsk]] onvoltooid was. Op 1 Mei 1904 het die eerste groot veldslag op land, die Slag van Jaloerivier, begin. Japannese troepe het 'n Russiese vesting bestorm nadat hulle die rivier oorgesteek het. Die nederlaag van die Russiese Oostelike Afdeling het 'n einde gebring aan die siening dat die Japannese 'n maklike vyand sal wees, dat die oorlog kort gaan wees en dat Rusland dit ver gaan wen.{{sfn|Connaughton|1988|p=65}} Dit was ook die eerste geveg in dekades waarin 'n Asiatiese land 'n Europese mag gewen het en het Rusland se agterstand by Japan onderstreep.{{sfn|Connaughton|1988|p=86}} Japannese troepe het by verskillende punte aan die Mantsjoeryse kus na die land beweeg en het die Russe in 'n reeks skermutselings teruggedryf na Port Arthur. Die daaropvolgende gevegte, onder meer die Slag van Nansjan op 25 Mei 1904, het gelei tot groot Japannese verliese, grootliks omdat hulle Russiese troepe in loopgrawe aangeval het. ===Slag van die Geelsee=== Nadat admiraal Wilgelm Witgeft bevel van die Russiese oorlogsvloot oorgeneem het met die dood van admiraal Makarof in April 1904, het hy opdrag gekry om 'n uitval van Port Arthur af te doen en sy mag na Wladiwostok te ontplooi. Met sy vlagskip, die Tsesarewitsj, ses ander oorlogskepe, vier kruisers en veertien torpedojaers het hy vroeg op 10 Augustus 1904 die Geelsee binnegevaar. Daar het admiraal Tōgō op hom gewag met sy vloot van vier oorlogskepe, tien kruisers en agttien torpedojaers.{{sfn|Forczyk|2009}} Om en by 12:15 het die vlote visuele kontak met mekaar gemaak en om 13:00 het hulle op 'n afstand van 15&nbsp;km op mekaar begin skiet. Ná sowat 30 minute was hulle minder as 7&nbsp;km van mekaar af. Om 18:30 is Witgeft se vlagskip deur die Japannese getref, en hy is op slag gedood. Met die Tsesarewitsj se roer wat vasgehaak het en sy admiraal wat gedood is, het die skip van koers af gedwaal en die res van die Russiese vloot verwar. Tōgō was egter vasbeslote om die Russiese vlagskip te sink en het dit bly bombardeer. Die skip is net gered deur die Amerikaans geboude oorlogskip Retwizan nadat dié se kaptein Tōgō se swaar vuur afgelei het.{{sfn|Forczyk|2009|p=53}} Tōgō het geweet van die Russiese versterkings wat op pad was en wou nie die kans vat om sy vyand agterna te sit toe hulle omdraai en terugvaar na Port Arthur nie. Dit was die einde van die eerste moderne botsing tussen oorlogskepe op die oop see. ===Oosseevloot herontplooi=== Intussen het Rusland sy [[Oosseevloot]] onder bevel van admiraal Zinowi Rozjestwenski gestuur om die Verre Oosterse Vloot te versterk. Ná enjin- en ander probleme het die vloot eindelik op 15 Oktober 1904 vertrek en haldpad om die aarde gevaar van die [[Oossee]] om die [[Kaap die Goeie Hoop]] na die [[Stille Oseaan]]. Dit het sewe maande geduur en wêreldwyd aandag getrek. Die [[Doggersbank]]-voorval op 21 Oktober 1904, waartydens die Russiese vloot op Britse vissersbote geskiet het nadat hulle die bote vir vyandelike torpedobote aangesien het, het byna 'n oorlog veroorsaak met Brittanje ('n bondgenoot van Japan, maar neutraal tensy hulle uitgelok sou word). ==Veldtog van 1905== [[Beeld:Retreat of the Russian Army after the Battle of Mukden.jpg|thumb|240px|Die Russiese soldate val terug ná die Slag van Moekden.]] Met die val van Port Arthur kon Japan noordwaarts beweeg na versterkte posisies suid van die Russies beheerde [[Shenyang|Moekden]]. Met die begin van die strawwe Mantsjoeryse winter was daar geen verdere gevegte sedert die vorige jaar nie. Die twee partye het oorkant mekaar uitgekamp aan die frontlinies van 110&nbsp;km suid van Moekden. ===Slag van Sandepoe=== Die Russiese Tweede Leër onder generaal Oskar Gripenberg het tussen 25 en 29 Januarie die Japannese linkerflank naby die dorp Sandepoe aangeval en byna deurgebreek. Dit het die Japannese onkant betrap. Sonder steun van ander Russiese eenhede het die geveg agter tot stilstand gekom. Gripenberg het opdrag gekry om die geveg te staak en die geveg was onbeslis. Die Japannese het geweet hulle moet die Russiese leër in Mantsjoerye vernietig voor versterkings met die Transsiberiese Spoorlyn opdaag. ===Slag van Moekden=== [[Beeld:Mukden Japanese Assault French Papier-af.jpg|thumb|200px|'n Kunstenaar se voorstelling van 'n Japannese aanval tydens die Slag van Moekden.]] Die Slag van Moekden het op 20 Februarie 1905 begin. In die dae daarna het Japannese magte die regter- en linkerflank van die Russiese magte om Moekden bly aanval, al langs 'n front van 80&nbsp;km. Omtrent 'n halfmiljoen soldate was in die gevegte betrokke. Albei kante was in loopgrawe en is gerugsteun deur 'n groot hoeveelheid artilleriewapens. Ná dae van woeste gevegte het albei kante van die Russiese verdedigingslyn teruggebuig. Toe die Russe sien hulle gaan omsingel word, het hulle begin terugval. Terwyl hulle verskeie gevegte van agter af probeer afweer het, het die Russiese magte in die verwarring ineengestort. Op 10 Maart 1905, ná drie weke van gevegte, het die Russe besluit om terug te val na noord van Moekden. Rusland het 'n geraamde 90&nbsp;000 soldate verloor. Die terugvallende Russiese leër het opgebreek in verskeie gevegseenhede, maar die Japannese het hulle nie heeltemal vernietig nie. Hulle het self swaar verliese gely en kon nie die vyand agtervolg nie. Hoewel die Slag van Moekden 'n groot terugslag vir die Russe was en die beslissendste geveg wat Japan ooit geveg het, het die finale oorwinning van die vloot afgehang. ===Slag van Tsoesjima=== Ná 'n verblyf van verskeie weke in die klein hawe van Nossi-Bé, [[Madagaskar]], waartoe die Franse teensinnig ingewillig het om nie sy betrekkinge met sy Russiese bondgenoot te skaad nie, het Rusland se Oosseevloot deur die Straat van Singapoer na Cam Ranh-baai in Frans-[[Indo-China]] gevaar.<ref>{{cite news |date=6 April 1905 |title=The Forlorn Hope of the Armada. April 1. |newspaper=The Singapore Free Press and Mercantile Advertiser |page=2 |url=http://eresources.nlb.gov.sg/newspapers/Digitised/Article/singfreepresswk19050406-1.2.11?ST=1&AT=search&k=8+april+1905%2c+Russian&P=2&QT=8,april,1905,russian&oref=article }}</ref> [[Beeld:JBMikasa.jpg|thumb|240px|links|Die Mikasa, admiraal Tōgō se vlagskip, in die [[Slag van Tsushima|Slag van Tsoesjima]].]] Die vloot, wat herdoop is tot die Russiese Tweede Pasifiese Eskader, het eindelik in Mei 1905 in die [[See van Japan]] aangekom. Ná 'n seereis van 33&nbsp;000&nbsp;km moes hulle hoor Port Arthur het geval terwyl hulle nog in Madagaskar was. Admiraal Rozjestwenski se enigste hoop was om Wladiwostok te bereik. Die kortste van die drie roetes daarheen was deur die Straat van Tsoesjima tussen Korea en Japan. Dit was egter ook die gevaarlikste roete, want dit het tussen Japan en die Japannese vlootbasisse in Korea deur geloop. Admiraal Tōgō het verstaan die Russe sou in Wladiwostok probeer uitkom en het oorlogsplanne beraam om die Russiese vloot te onderskep. Die Japannese Gekombineerde Vloot, wat aanvanklik uit ses oorlogskepe bestaan het, het nou vier daarvan en een tweedeklasoorlogskip oorgehad, maar al sy kruisers en [[torpedoboot|torpedobote]]. Die Russiese Tweede Pasifiese Eskader het agt oorlogskepe gehad, insluitende vier nuwes, asook kruisers en ander skepe – altesaam 38. Teen einde Mei was die Russiese Tweede Pasifiese Eskader op die laaste been van sy reis deur die Straat van Toesjima op pad na Wladiwostok. Hulle het snags gevaar om opsporing in die wiele te ry. Die twee hospitaalskepe wat agternagevaar het, het egter hulle ligte aangehou{{sfn|Watts|1990|p=22}} en is opgemerk deur die Japannese kruiser Shinano Maru. Tōgō se hoofkwartier is in kennis gestel, waar die Gekombineerde Vloot dadelik 'n aanval beplan het. Die Japannese het die Russe in die nag van 27 op 28 Mei in die Straat van Tsoesjima aangeval. Die Russiese vloot is so te sê vernietig – hy het agt oorlogskepe, talle kleiner skepe en meer as 5&nbsp;000 soldate verloor. Die Japannese het drie torpedobote en 116 soldate verloor. Net drie Russiese skepe het na Wladiwostok ontsnap. Ná die Slag van Tsoesjima het 'n gekombineerde Japannese vloot- en leërmag die eiland [[Sachalin]] beset om die Russe te dwing om oor te gee. ==Vrede en nadraai== ===Verdrag van Portsmouth=== [[Beeld:Treaty of Portsmouth.jpg|thumb|240px|By die vredesonderhandelings in Portsmouth (1905), van links: Die Russe agter die tafel is Korostowetz, Nabokof, Witte, Rosen en Plankon; die Japannese voor is Adachi, Ochiai, Komura, Takahira en Satō.]] Militêre leiers en senior Russiese amptenare het voor die oorlog saamgestem dat Rusland 'n baie sterker land is en nie bang hoef te wees vir Japan nie. Die fanatiese besieling van die Japannese soldate het die Russe verbaas, en hulle was onthuts deur die apatie, agterlikheid en pessimisme van hulle eie troepe.<ref>Donald P. Wright, "'Clouds Gathering on the Horizon': The Russian Army and the Preparation of the Imperial Population for War, 1906–1914", '' Journal of Military History'' 83#4 (Desember 2019 ) pp 1133 – 1160</ref> Die vloot en leër se nederlae het die Russe se selfvertroue ook geknou. Die Russiese Ryk is dwarsdeur 1905 geskud deur [[Russiese Rewolusie (1905)|rewolusie]]. Die Russiese bevolking was teen die eskalasie van die oorlog. Die ryk kon meer soldate gestuur het, maar dit sou min verskil aan die uiteinde gemaak het, want die oorlog was ongewild weens die swak [[ekonomie]], die vernederende nederlae teen Japan en die relatiewe onbelangrikheid van die betwiste grondgebied vir Rusland.{{sfn|Connaughton|1988|pp=109,342}} Nikolaas II wou vir vrede onderhandel sodat hy meer aandag kon skenk aan interne kwessies ná die rampspoedige gebeure van [[Bloedige Sondag]] op 9 Januarie 1905. [[Beeld:Japan Russia Treaty of Peace 5 September 1905.jpg|thumb|240px|Die vredesverdrag tussen Japan en Rusland, 5 September 1905.]] Albei partye het die aanbod van president [[Theodore Roosevelt]] van Amerika aanvaar om as bemiddelaar op te tree. Onderhandelings is gehou in Portsmouth, [[New Hampshire]], met [[Sergei Witte]] aan die hoof van die Russiese afvaardiging en baron Komura aan die hoof van die Japannese. Die Verdrag van Portsmouth is op 5 September 1905 onderteken.{{sfn|Connaughton|1988|p=272}}<ref>{{cite news |date=17 October 1905 |title=Text of Treaty; Signed by the Emperor of Japan and Czar of Russia |newspaper=New York Times | url=https://query.nytimes.com/gst/abstract.html?res=9902EFD61431E733A25754C1A9669D946497D6CF&scp=6&sq=order+of+meiji&st=p }}</ref> Witte het in dieselfde jaar die Russiese eerste minister geword. Roosevelt het besluit om die tsaar te ondersteun in sy weiering om skadevergoeding aan Japan te betaal, 'n skuif wat beleidmakers in Tokio vertolk het as 'n aanduiding dat Amerika meer as net 'n verbygaande belangstelling in Asiatiese kwessies het. Rusland het Korea erken as deel van die Japannese invloedsfeer<ref name=":0">{{Cite book|title=Socialist Korea: A Case Study in the Strategy of Economic Development|last1=Brun|first1=Hellen|last2=Hersh|first2=Jacques|publisher=Monthly Review Press|year=1976|isbn=0-85345-386-1|location=New York en Londen|pages=[https://archive.org/details/socialistkoreaca0000brun/page/36 36]|url=https://archive.org/details/socialistkoreaca0000brun/page/36}}</ref> en het ingestem om aan Mantsjoerye te onttrek. Japan sou Korea in 1910 annekseer, met min protes deur ander lande.<ref>{{harvnb|Steinberg|Menning|Schimmelpenninck van der Oye|Wolff|2005}}.</ref> Van 1910 af het Japan 'n strategie aanvaar om die Koreaanse Skiereiland te gebruik as 'n poort tot die Asiatiese vasteland en Korea se ekonomie ondergeskik aan Japannese ekonomiese belange te maak.<ref name=":0" /> [[Beeld:Forces returning 2.jpg|thumb|180px|links|'n Japannese afdruk wys hoe Nikolaas II wakker skrik uit 'n nagmerrie waarin verslane en gewonde Russiese magte van die slagveld af terugkeer, deur Kobayashi Kiyochika, 1904 of 1905.]] Rusland het ook afstand gedoen van sy huurregte vir 25 jaar op Port Arthur, insluitende die vlootbasis en die skiereiland daaromheen, en het die helfte van Sachalin aan Japan afgestaan. Die [[Sowjetunie]] sou Sachalin terugneem ná Japan se nederlaag in die [[Tweede Wêreldoorlog]].<ref>{{cite book |last=Trani |first=Eugene P. |year=1969 |title=The Treaty of Portsmouth: An Adventure in American Diplomacy |publisher=University of Kentucky Press |isbn=9780813111742 |url=https://books.google.com/books?id=ypluAAAAMAAJ }}</ref> Roosevelt het die [[Nobelprys vir Vrede]] vir sy aandeel in die vredesonderhandelings gewen. George E. Mowry meen Roosevelt het dit goed reggekry om die Russiese en Japannese mag in die Ooste te balanseer, "waar die oorheersing van enige van dié lande 'n bedreiging vir 'n groeiende Amerika sou inhou".<ref>{{cite journal |last=Mowry |first=George E. |title=The First Roosevelt |journal=The American Mercury |date=November 1946 |issue=November 1946 |page=580 }}</ref> Omdat Japan elke geveg op land en ter see gewen het en omdat die Japannese volk nie verstaan het dat die koste van die oorlog hulle land feitlik tot op die rand van bankrotskap gedryf het nie, was die Japannese publiek woedend oor die Verdrag van Portsmouth. Baie Japannese het verwag Rusland sou die [[Russiese Verre Ooste]] aan Japan afstaan en skadevergoeding betaal.<ref name="Gordon12-29-3_2014">{{cite journal |last=Gordon |first=Andrew |title=Social Protest in Imperial Japan: The Hibiya Riot of 1905 |journal=The Asia-Pacific Journal |volume=12 |issue=29/3 |date=20 July 2014 |url=http://apjjf.org/2014/12/29/Andrew-Gordon/4150/article.html |access-date = 2017-01-20}}</ref> Amerika is in Japan algemeen geblameer vir die Verdrag van Portsmouth, omdat Roosevelt die land glo op die vredeskonferensie uit sy regmatige aansprake "gekul" het. ===Verliese=== Bronne stem nie saam oor die presiese getal gesneuweldes in die oorlog nie omdat die lyke nie getel is nie. Die getal Japannese landsoldate wat in gevegte gedood of aan wonde dood is, word geraam op 59&nbsp;000, met nog sowat 27&nbsp;000 wat aan siektes dood is en tussen 6&nbsp;000 en 12&nbsp;000 wat gewond is. Ramings van Russiese landsoldate wat gesneuwel het, wissel van sowat 34&nbsp;000 tot omtrent 53&nbsp;000, met nog 9&nbsp;000 tot 19&nbsp;000 wat aan siektes dood is en sowat 75&nbsp;000 wat gevange geneem is. Die totale getal sterftes aan albei kante word gewoonlik geraam op sowat 130&nbsp;000 tot 170&nbsp;000.<ref>{{Cite web|url=http://necrometrics.com/20c100k.htm#RJW|title=Twentieth Century Atlas – Death Tolls|website=necrometrics.com}}</ref> In China is 20&nbsp;000 burgerlikes dood. Gedurende baie gevegte ter see is verskeie duisende soldate wat vervoer is dood nadat hulle skepe gesink het. Daar was geen konsensus oor wat om met vervoerde soldate ter see te doen nie, en daarom het baie skepe geweier of nagelaat om soldate te red nadat hulle skepe gesink het. Dit het gelei tot die [[Geneefse konvensies|tweede Geneefse konvensie]] in 1906, wat beskerming en versorging bied aan soldate in gewapende konflik wie se skepe gesink het. ===Politieke gevolge=== Dit was die eerste groot militêre oorwinning in die [[Wêreldgeskiedenis#1914-1945|moderne era]] van 'n Asiatiese mag oor 'n Europese land. Die [[Weste]] en [[Verre Ooste]] was geskok oor Rusland se nederlaag. Japan se aansien het aansienlik toegeneem terwyl dit as 'n moderne nasie begin beskou is. Rusland het feitlik sy hele Pasifiese en Oosseevloot verloor, asook baie internasionale prestige. Dit was veral in die oë van [[Duitsland]] en [[Oostenryk-Hongarye]] voor die [[Eerste Wêreldoorlog]]. Rusland was [[Frankryk]] en [[Serwië]] se bondgenoot, en dié afname in aansien het 'n groot uitwerking gehad op Duitsland se planne vir oorlog met Frankryk en op sy steun aan Oostenryk-Hongarye in dié se oorlog teen Serwië. In die afwesigheid van Russiese kompetisie, en met die afleiding van Europese lande se aandag gedurende WO1 tesame met die [[Groot Depressie]] wat gevolg het, het die Japannese weermag pogings begin om China en die res van Asië te oorheers. Dit het eindelik gelei tot die [[Tweede Chinees-Japannese Oorlog]] en die Pasifiese Oorlog-teaters van WO2. ====Gevolge vir Rusland==== Hoewel 'n deel van die Russiese publiek die oorlog gesteun het ná die Japannese aanval in 1904 in Port Arthur, het die steun gou in ontevredenheid omgesit ná verskeie nederlae teen Japan. Die onmiddellike skok van die onverwagte vernedering het veroorsaak dat baie Russe die konflik beskou het as 'n [[metafoor]] vir die tekortkomings van die Romanof-outokrasie.<ref name="Oye2005_86">{{harvnb|Schimmelpenninck van der Oye|2005|p=86}}.</ref> Algemene ontevredenheid in Rusland ná die oorlog was die olie op die vuur van die reeds gissende [[Russiese Rewolusie (1905)|Russiese Rewolusie van 1905]], 'n voorval wat Nikolaas heeltemal wou vermy deur 'n onversoenlike houding aan te neem voor samesprekings. Twaalf jaar later het die ontevredenheid oorgekook in die [[Februarie-rewolusie]] van 1917. In Pole, wat Rusland in die laat 18de eeu verdeel het en waar Russiese oorheersing reeds twee groot opstande veroorsaak het, was die bevolking so rusteloos dat 'n leër van 250&nbsp;000 tot 300&nbsp;000 soldate in die land gestasioneer moes word om die onrus te onderdruk.<ref>{{cite book |last=Ascher |first=Abraham |year=1994 |title=The Revolution of 1905: Russia in Disarray |publisher=Stanford University Press |isbn=0-8047-2327-3 |pages=157–8 |url=https://books.google.com/books?id=9J9Dt6EQHs8C&q=Lodz+1905&pg=PA157 }}</ref> Sommige politieke leiers van die Poolse oproerbeweging het afvaardigings na Japan gestuur om saam te werk oor sabotasie en inligtingsversameling in die Russiese Ryk. 'n Oproer met Japannese hulp is selfs beplan.<ref>{{cite book|last=Palasz-Rutkowska |first=Ewa |editor-last=Edström |editor-first= Bert |chapter=Major Fukushima Yasumasa and his Influence on the Japanese Perception of Poland at the Turn of the Century |year=2000 |title=The Japanese and Europe: Images and Perceptions |publisher=Japan Library |isbn=1-873410-86-7 |pages=126–33 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=ltmXn9rUGD8C&q=Poles&pg=PA126 }}</ref><ref>{{cite journal |last=Lerski |first=Jerzy J. |title=A Polish Chapter of the Russo-Japanese War |journal=Transactions of the Asiatic Society of Japan |series=Third series |volume=VII |date=November 1959 |pages=69–96 }}</ref> In Rusland het die onderdrukking van die 1905-rebellie op kort termyn gelei tot 'n hervorming van die Russiese weermag wat dit in staat gestel het om in WO1 teenstand teen Duitsland te bied. Die opstande ná die oorlog het egter die saadjies geplant vir die [[Russiese Rewolusie (1917)|Russiese Rewolusie van 1917]]. Dit is omdat Nikolaas II die Oktobermanifes uitgereik het, wat net beperkte hervormings soos die Doema ingesluit het en nie die sosiale probleme in Rusland aangeroer het nie.{{sfn|Warner|1974|p=575-6}} ====Gevolge vir Japan==== Japan het die opkomende Asiatiese mag geword en bewys sy weermag kan met sukses teen die groot magte van Europa veg. Die meeste Westerse lande was verstom dat Japan nie net sy man kon staan nie, maar Rusland ook oorwin het. Japan het verder gewys hy is gereed om 'n aktiewer en leidende rol in Asiatiese sake te speel. Dit het weer gelei tot algemene nasionalisme deur die streek.{{r|Oye2005_86}} Hoewel Japan die oorlog gewen het, was die publiek geskok oor die baie beperkte terme vir vrede waaroor ná die oorlog onderhandel is.<ref name="NYT3Sep1905">{{cite news |date=3 September 1905 |title=Japan's Present Crisis and Her Constitution |newspaper=The New York Times |url=https://query.nytimes.com/gst/abstract.html?res=9C01E5D8103AE733A25750C0A96F9C946497D6CF&scp=5&sq=order+of+meiji&st=p |url-access=subscription }}.</ref> Algemene ontevredenheid het deur die bevolking versprei. Opstande het in groot stede uitgebreek, insluitende voor die Amerikaanse gesantskap in Tokio. Twee spesifieke vereistes wat ná so 'n duur oorwinning verwag is, het veral ontbreek: 'n territoriale aanwins en geldelike skadeloosstelling. Die vredesverdrag het gelei tot gevoelens van wantroue, want die publiek het verwag dat [[Sachalin]] aan hulle afgestaan sou word, terwyl hulle net die helfte van die eiland gekry het ná druk deur Amerika. Roosevelt het Nikolaas II ook gesteun in sy weiering om skadevergoeding te betaal. Op 5 en 6 September het al die groot koerante die inhoud van die ondertekende vredesverdrag in besonderhede bespreek. Die oorlogsregering het krygswet in Japan afgekondig om die opstande op 6 September ('n dag ná die ondertekening van die verdrag) te onderdruk. Meer as 2&nbsp;000 mense is in hegtenis geneem. Die krygswet is op 29 November herroep, maar die kabinet het op 22 Desember bedank nadat hy die vredesverdrag op 10 Oktober bekragtig het. Dit het gelyk of die regering verantwoordelikheid aanvaar het vir 'n oorlog wat verloor is.<ref>{{cite web|url=https://www.jacar.go.jp/english/nichiro/sumitsuin.htm|title=Privy Council minutes on ratification of the Russo-Japanese Peace Treaty}}</ref> ==Verwysings== {{Verwysings|3}} ==Bibliografie== {{refbegin|3}} * {{cite book |title=Correspondence regarding the negotiations between Japan and Russia (1903–1904) Presented to the Imperial diet. March 1904 |year=1904 |publisher=[Washington? D.C., Gibson brothers? printers |ref=CITEREFCorrespondence Regarding Negotiations1904 |url=https://archive.org/stream/correspondencere00japarich#page/n2/mode/1up }} * {{Cite book |last=Chapman |first=John W. M. |year=2004 |chapter=Russia, Germany and the Anglo-Japanese Intelligence Collaboration, 1896–1906 |title=Russia War, Peace and Diplomacy |editor-last=Erickson |editor-first=Mark |editor-last2=Erickson |editor-first2=Ljubica |location=Londen |publisher=Weidenfeld & Nicolson |isbn=0-297-84913-1 |pages=41–55 }} * {{Cite book |last=Connaughton |first=R. M. | year=1988 |title=The War of the Rising Sun and the Tumbling Bear—A Military History of the Russo-Japanese War 1904–5 |location=Londen |isbn=0-415-00906-5 }} * {{cite book |last = Duus |first = Peter |title = The Abacus and the Sword: The Japanese Penetration of Korea |publisher = University of California Press |year = 1998 |isbn = 978-0-520-92090-3 }} * {{cite journal |last=Esthus |first=Raymond A. |date=October 1981 |title=Nicholas II and the Russo-Japanese War |journal=The Russian Review |volume=40 |issue=4 |pages=396–411 |doi=10.2307/129919 |jstor=129919 }} [http://home.ku.edu.tr/mbaker/public_html/Hist440/EsthusNiKIIRusso-JapWar.pdf online] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190727002931/http://home.ku.edu.tr/mbaker/public_html/Hist440/EsthusNiKIIRusso-JapWar.pdf |date=27 Julie 2019 }} * {{cite book |last=Fiebi-von Hase, Ragnhild |year=2003 |title=The uses of 'friendship': The 'personal regime' of Wilhelm II and Theodore Roosevelt, 1901–1909 |ref=CITEREFFiebi-von Hase2003 }} In {{harvnb|Mombauer|Deist|2003|pp=143–75 }} * {{Cite book |last=Forczyk |first=Robert |year=2009 |title=Russian Battleship vs Japanese Battleship, Yellow Sea 1904–05 |publisher=Osprey |isbn=978-1-84603-330-8 }} * {{Cite book |last=Hwang |first=Kyung Moon |year=2010 |title=A History of Korea |location=Londen |publisher=Palgrave |isbn=978-0230205468 }} * {{cite book |last=Jukes |first=Geoffrey |year=2002 |title=The Russo-Japanese War 1904–1905 |series=Essential Histories |location=Wellingborough |publisher=Osprey Publishing |isbn=978-1-84176-446-7 |url=https://books.google.com/books?id=YZmHCwAAQBAJ }} * {{cite journal |last=Katō |first=Yōko |title=What Caused the Russo-Japanese War: Korea or Manchuria? |pages=95–103 |journal=Social Science Japan Journal |volume=10 |issue=1 |date=April 2007 |doi=10.1093/ssjj/jym033 }} * {{Cite book |last=Keegan |first=John |year=1999 |title=The First World War |location=New York City |publisher=Alfred A. Knopf |isbn=0-375-40052-4 |url=https://archive.org/details/firstworldwar00keeg_0 }} * Kowner, Rotem. '' Historical Dictionary of the Russo-Japanese War'', ook uitgegee as ''The A to Z of the Russo-Japanese War '' (2009) [https://www.amazon.com/Russo-Japanese-War-Guide-Rotem-Kowner/dp/0810868415 uittreksel] * {{Cite journal |last=Mahan |first=Alfred T. |author-link=Alfred Thayer Mahan |date=April 1906 |title=Reflections, Historic and Other, Suggested by the Battle of the Japan Sea |journal=US Naval Institute Proceedings |volume=32 |issue=2–118 |url=https://www.usni.org/magazines/proceedings/1906-04/reflections-historic-and-other-suggested-battle-sea-japan |url-access=subscription |access-date=1 Januarie 2018 }} * {{cite book |last=McLean |first=Roderick R. |year=2003 |title=Dreams of a German Europe: Wilhelm II and the Treaty of Björkö of 1905 }} In {{harvnb|Mombauer|Deist|2003|pp=119–41 }}. * {{cite book |editor-last1=Mombauer |editor-first1=Annika |editor-last2=Deist |editor-first2=Wilhelm |year=2003 |title=The Kaiser – New Research on Wilhelm II's Role in Imperial Germany |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-052182408-8 }} * {{Cite book |last=Olender |first=Piotr |year=2010 |title=Russo-Japanese Naval War 1904–1905: Battle of Tsushima |volume=2 |location=Sandomierz, Poland |publisher=Stratus s.c. |isbn=978-83-61421-02-3 }} * {{cite book |last = Paine |first = S. C. M. |title = The Japanese Empire: Grand Strategy from the Meiji Restoration to the Pacific War |publisher = Cambridge University Press |year = 2017 |isbn = 978-1-107-01195-3 }} * {{Cite book |last=Paine |first=S.C.M. |year=2003 |title=The Sino-Japanese War of 1894–1895: Perceptions, Power, and Primacy |publisher=Cambridge University Press |isbn=0-521-81714-5 |url=https://books.google.com/books?id=gLgz65blI7cC }} * {{cite book |last=Röhl |first=John C.G. |year=2014 |translator=Sheila de Bellaigue & Roy Bridge |title=Wilhelm II: Into the Abyss of War and Exile, 1900–1941 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-052184431-4 |url=https://books.google.com/books?id=xUxkAgAAQBAJ }} * {{cite book |last=Schimmelpenninck van der Oye |first=David |year=2005 |title=The Immediate Origins of the War }} In {{harvnb|Steinberg|Menning|Schimmelpenninck van der Oye|Wolff|2005}}. * {{Cite book |last=Simpson |first=Richard |year=2001 |title=Building The Mosquito Fleet, The US Navy's First Torpedo Boats |location=South Carolina |publisher=Arcadia Publishing |isbn=0-7385-0508-0 }} * {{cite book |editor-last1=Steinberg |editor-first1=John W. |editor-last2=Menning |editor-first2=Bruce W. |editor-last3=Schimmelpenninck van der Oye |editor-first3=David |editor-last4=Wolff |editor-first4=David |editor-last5=Shinji |editor-first5=Yokote |display-editors=1 |year=2005 |title=The Russo-Japanese War in Global Perspective: World War Zero |volume=I |series=History of Warfare/29 |location=[[Leiden]] |publisher=Brill |isbn=978-900414284-8 <!-- |ref=CITEREFSteinberg et al.2005 -->}} *{{cite journal |last=Cox |first=Gary P. |title=The Russo-Japanese War in Global Perspective: World War Zero |journal=The Journal of Military History |volume=70 |issue=1 |date=Januarie 2006 |pages=250–251 |doi=10.1353/jmh.2006.0037|s2cid=161979005 }} * {{Cite journal |last=Steinberg |first=John W. |date=Januarie 2008 |title=Was the Russo-Japanese War World War Zero? |journal=The Russian Review |volume=67 |issue=1 |pages=1–7 |doi=10.1111/j.1467-9434.2007.00470.x |issn=1467-9434 |jstor=20620667 }} * {{cite book |last = Sondhaus |first = Lawrence |title = Naval Warfare, 1815–1914 |publisher = Routledge |year = 2001 |isbn = 978-0-415-21477-3 }} * {{cite book |last=Storry |first=Richard |year=1979 |title=Japan and the Decline of the West in Asia, 1894–1943 |url=https://archive.org/details/japandeclineofwe0000stor |url-access=registration |location=New York City |publisher=St. Martins' Press |isbn=978-033306868-7 }} * {{Cite book |last=Strachan |first=Hew |year=2003 |title=The First World War |volume=1 - To Arms |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=978-019926191-8 }} * {{Cite book |last=Tikowara |first=Hesibo |translator=Robert Grant. |year=1907 |title=Before Port Arthur in a Destroyer; The Personal Diary of a Japanese Naval Officer |location=Londen |publisher=J. Murray |ref=CITEREFTikowara/Grant1907 |url=https://archive.org/details/cu31924023037702 }} * {{Cite book |last=Walder |first=David |year=1974 |title=The short victorious war: The Russo-Japanese Conflict, 1904-5 |location=New York |publisher=Harper & Row |isbn=0060145161 }} * {{Cite book |last1=Warner |first1=Denis |last2=Warner |first2=Peggy |year=1974 |title=The Tide at Sunrise, A History of the Russo-Japanese War 1904–1905 |location=New York City |publisher=Charterhouse |isbn=9780883270318 |ref=CITEREFWarner1974 |url=https://archive.org/details/tideatsunrisehi00warn }} * {{Cite book |last=Watts |first=Anthony J. |year=1990 |title=The Imperial Russian Navy |location=Londen, VK |publisher=Arms and Armour Press |isbn=0-85368-912-1 }} * {{cite book |editor1-last=Wells |editor1-first=David |editor-last2=Wilson |editor2-first=Sandra |year=1999 |title=The Russo-Japanese War in Cultural Perspective, 1904-05 |publisher=Macmillan |isbn=0-333-63742-9 }} * {{cite book |last = Willmott |first = H. P. |title = The Last Century of Sea Power: From Port Arthur to Chanak, 1894–1922, Volume 1 |publisher = Indiana University Press |year = 2009 |isbn = 978-0-25300-356-0 }} {{refend}} ==Skakels== * [https://en.wikisource.org/wiki/1911_Encyclopædia_Britannica/Russo-Japanese_War Russies-Japannese Oorlog] in [[Encyclopædia Britannica]], vol. 23, 11de uitg. * {{cite web |url=http://eiga9.altervista.org/chronology/chronology1904.html |title=Chronology of Japanese Cinema: 1904 |last1=Da Silva |first1=Joaquín |date=29 April 2016 |publisher=EigaNove}} * [http://www.russojapanesewar.com/ RussoJapaneseWar.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20020930012303/http://www.russojapanesewar.com/ |date=30 September 2002 }}, Navorsingsvereniging oor die Russies-Japannese Oorlog. * [http://www.lib.byu.edu/~rdh/wwi/1914&nbsp;m/portsmouth.html BYU.edu]. Teks van die Verdrag van Portsmouth. * [http://frontiers.loc.gov/intldl/mtfhtml/mfpercep/rj_mod.html Frontiers.loc.gov], "Russo-Japanese Relations in the Far East. Meeting of Frontiers" (Library of Congress) * [https://maps.google.com/maps/ms?ie=UTF8&t=h&om=0&oe=UTF8&msa=0&msid=105073304682538879946.000434d5252276702c956&dg=feature Google-kaart] met terreine van die gevegte van die oorlog en ander belangrike gebeure {{CommonsKategorie-inlyn|Russo-Japanese War}} {{vertaaluit| taalafk = en | il = Russo-Japanese War}} {{Normdata}} {{Voorbladster}} [[Kategorie:Geskiedenis van Rusland]] [[Kategorie:Geskiedenis van Japan]] [[Kategorie:Oorloë]] 315j8tmb2sssxnv17qmfssictxvs3sm 0 132200 2920390 2912874 2026-07-31T04:51:15Z UrsusMaritimus13 184343 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:3|0|0 */ 2920390 wikitext text/x-wiki {{Chinese name |titel = Terracottaleër |beeld = Terracotta Army-China2.jpg |onderskrif = ’n Deel van die leër. |beeldbreedte = 265px |TChinees = 兵馬俑 |VChinees = 兵马俑 |Pinyin = Bīngmǎyǒng |WadeGiles = |Kantonees = |Jyutping = |TaiwanHakka = |Minnanyu = |ander = }} {{Inligtingskas Wêrelderfenisgebied |naam = Mausoleum van die <br />Eerste Qin-keiser |beeld = [[Lêer:Terracotta Army, View of Pit 1.jpg|265px]] |beeldbyskrif= |lande = {{vlagland|China}} |onderafdelings = |tipe = Kultureel |kriteria = i, iii, iv, vi |ID = 441 |skakel = |streek = [[Shaanxi]] |duimdrukkerkaart = Volksrepubliek China |duimdrukkerkaartbyskrif = Posisie van die Mausoleum van die Eerste Qin-keiser in China |duimdrukkeretiketposisie = regs |duimdrukkerkaartgrootte = |kaart_byskrif = |breedtegraad = 35 |breedtegraad_m = 36 |breedtegraad_s = |breedtegraad_NS = N |lengtegraad = 108 |lengtegraad_m = 24 |lengtegraad_s = |lengtegraad_OW = O |köordinate = |jaar = 1987 |sessie = 11de |uitbreding = |bedreigd = }} Die '''Terracottaleër''' ([[Vereenvoudigde Chinese karakters|vereenvoudigde Chinees]]: 兵馬俑, [[Tradisionele Chinese karakters|tradisionele Chinees]]: 兵马俑, "Soldaat-en-perd-begrafnisbeelde") is ’n versameling beelde van [[keramiek|terracotta]] wat die leër van [[Qin Shi Huang]], die eerste [[Chinese Keiserryk|keiser van China]], uitbeeld. Dit is ’n vorm van begrafniskuns wat in [[210 v.C.|210]] tot [[209 v.C.]] saam met die keiser begrawe is om hom in die [[hiernamaals]] te beskerm. Die figure is in 1974 deur plaaslike boere in [[Xi'an]], in die provinsie [[Shaanxi]], ontdek. Hulle wissel in hoogte volgens hul rol – die hoogstes is die generaals. Die figure sluit soldate, strydwaens en perde in. Volgens ramings in 2007 bevat die drie putte met die Terracottaleër meer as 8&nbsp;000 soldate, 130 strydwaens en 670 perde. Die meeste is nog in die Qin Shi Huang-mausoleum begrawe.{{sfn|Portal|2007|p=167}} Ander, niemilitêre beelde is in ander putte ontdek; dit sluit hofamptenare, akrobate, atlete en musikante in. == Geskiedenis == Die bou van die graftome is deur die historikus [[Sima Qian]] (145-90 v.C.) beskryf in sy bekendste werk, ''[[Shiji]]'', wat ’n eeu ná die voltooiing van die mausoleum geskryf is. Werk daaraan het begin in 246&nbsp;v.C., kort nadat keiser Qin (toe 13 jaar oud) die troon bestyg het, en 700&nbsp;000 werkers het eindelik aan die projek gewerk.<ref name="chinesetext"/> Die geograaf Li Daoyuan het ses eeue ná die keiser se dood in ''Shui Jing Zhu'' geskryf Berg Li is ’n goeie ligging vanweë sy gunstige [[geologie]]. Daar is talle [[jade]]myne; die noordekant is ryk aan [[goud]] en die suidekant ryk aan jade. Dit is glo hoekom die keiser, wat bewus was van sy goeie reputasie, gekies het om daar begrawe te word.{{sfn|Clements|2007|p = 158}}<ref name="shui">Shui Jing Zhu, hoofstuk 19</ref> Sima Qian het geskryf die keiser is begrawe saam met paleise, torings, amptenare, waardevolle artefakte en wonderbaarlike voorwerpe. Geen melding word egter van die terracottabeelde gemaak nie.<ref name="chinesetext">[http://ctext.org/pre-qin-and-han?filter=d270 Sima Qian – ''Shiji'', Volume 6]</ref> Latere historiese geskrifte noem die moontlikheid dat die grafkelder geplunder is deur [[Xiang Yu]], ’n aanspraakmaker op die troon ná die eerste keiser se dood.<ref name="shui" /><ref>[http://ctext.org/dictionary.pl?if=en&id=4944 Sima Qian – Shiji, Volume 8]</ref> Daar is egter geen aanduidings van ’n plundery nie.<ref>{{cite web |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/asia-pacific/4359774.stm |title=Royal Chinese treasure discovered |publisher=BBC News |date=20 Oktober 2005 |access-date=3 Desember 2011 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20061215145834/http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/asia-pacific/4359774.stm |archive-date=15 Desember 2006 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> === Ontdekking === [[Beeld:Tomb of Emperor Qin Shi Huang.jpg|duimnael|links|260px|Die heuwel waarin die grafkelder geleë is.]] Die Terracottaleër is op 29 Maart 1974<ref name="Agnew2010">{{cite book|last=Agnew|first=Neville|title=Conservation of Ancient Sites on the Silk Road|url={{google books |plainurl=y |id=n8YAyXzJE2IC|page=214}}|accessdate=11 Julie 2012|date=2010-08-03|publisher=Getty Publications|isbn=9781606060131|page=214}}</ref> deur boere ontdek terwyl hulle ’n put sowat 1,5&nbsp;km oos van die grafkelder gegrawe het,<ref>{{cite web |url=http://science.nationalgeographic.com/science/archaeology/emperor-qin/ |title=Emperor Qin's Terracotta Army |author=O. Louis Mazzatenta |publisher=National Geographic |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20170225104704/http://science.nationalgeographic.com/science/archaeology/emperor-qin/ |archive-date=25 Februarie 2017 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>The precise coordinates are {{Coord|34|23|5.71|N|109|16|23.19|E|type:landmark|display=inline}})</ref> in ’n streek wat vol ondergrondse fonteine en waterweë is. Eeue lank al was daar berigte van stukkies terracottabeelde en fragmente van die Qin-[[nekropolis]] wat in die omgewing gevind is.{{sfn|Clements|2007|pp= 155, 157, 158, 160–161, 166 }} Hierdie ontdekking het Chinese argeoloë dus aangespoor om ondersoek in te stel, en so is die beelde ontdek. ’n Museumkompleks is intussen oor die gebied gebou, met die grootste put wat in ’n groot struktuur gehuisves word.<ref>{{cite web |url=http://www.lonelyplanet.com/china/shaanxi-shanxi/xian/sights/historic/army-terracotta-warriors |title=Army of Terracotta Warriors |work=Lonely Planet }}</ref> Die leër is deel van ’n veel groter nekropolis. Met [[radar]]ondersoeke is vasgestel dat die gebied omtrent 98&nbsp;km² groot is.<ref>{{cite news |url=http://news.nationalgeographic.com/2016/10/china-first-emperor-terra-cotta-warriors-tomb/?sf38672445=1 |title=Discoveries May Rewrite History of China's Terra-Cotta Warriors |date=12 Oktober 2016 |access-date=12 Oktober 2016 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190319125512/https://news.nationalgeographic.com/2016/10/china-first-emperor-terra-cotta-warriors-tomb/?sf38672445=1 |archive-date=19 Maart 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Die nekropolis is gebou as ’n mikrokosmos van die keiser se paleis en dek ’n groot gebied om die heuwel waarin die grafkelder is aan die voet van Berg Li. Dit is in die vorm van ’n [[Piramide|piramideagtige struktuur]],<ref>{{cite web |author=73&#21495; Qin Ling Bei Lu |url=http://maps.google.co.uk/maps?f=q&source=embed&hl=en&geocode=&q=34.38130,+109.25365&aq=&sll=53.800651,-4.064941&sspn=14.588871,37.265625&ie=UTF8&t=h&ll=34.381864,109.254398&spn=0.004967,0.009098&z=16 |title=Google maps |publisher=Maps.google.co.uk |date=1 Januarie 1970 |access-date=3 Desember 2011 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20140529153833/https://maps.google.co.uk/maps?f=q |archive-date=29 Mei 2014 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> en word omring deur twee sterk mure met ingange. Die nekropolis bestaan uit verskeie kantore, sale, perdestalle en ander strukture, sowel as ’n keiserlike park om die heuwel. Die soldate staan wag aan die oostekant van die grafkelder. Tot 5&nbsp;m rooi, sanderige grond het in die twee millenniums van die grafkelder se bestaan op die terrein versamel.{{sfn|Clements|2007|p=160}} Dit lyk of die grafkelder lugdig verseël is.<ref name="channel4">{{cite web |url=http://www.channel4.com/history/microsites/H/history/e-h/firstemperor4a.html |title=The First Emperor |publisher=Channel4.com |access-date=3 Desember 2011 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20100930090555/http://www.channel4.com/history/microsites/H/history/e-h/firstemperor4a.html |archive-date=30 September 2010 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref><ref>{{cite web|url=https://docs.google.com/viewer?a=v&q=cache:DP-039QAig8J:ftp://124.42.15.59/ck/2011-01/165/096/062/464/On%2520the%2520Prediction%2520of%2520Heat%2520Transfer%2520Across%2520Turbulent%2520Liquid%2520Films.pdf+3d+reconstruction+of+underground+palace+of+qin+tomb&hl=en&gl=uk&pid=bl&srcid=ADGEESg0Uyt9EYlzOcxA4XPYGfq7TW0LnYcEIcuIYTgZmhVOmZ8iZAf5H9R-1IJN0SrEck4vRM60ZDAv0XbQ4dbqoASdO7bbLhZzYEGTKa607_9Sh6bCIFkEX_pirIG1BthOknVjKOe0&sig=AHIEtbQA1PhVFoMbOjCMjxcO_CUt_rYkDg |title=Application of geographical methods to explore the underground palace of the Emperor Qin Shi Huang Mausoleum |publisher=Google |accessdate=2011-12-03}}</ref> Dit word toe gehou, moontlik vanweë kommer oor die bewaring van die artefakte daarin.<ref name="channel4"/> Ná die uitgrawing van die Terracottaleër het die geverfde oppervlak op van die beelde begin afdop en verbleik.<ref>{{cite web |author=Nature |url=http://www.nature.com/news/2003/031127/full/news031124-7.html |title=Terracotta Army saved from crack up |publisher=Nature.com |access-date=3 Desember 2011 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20170713095826/http://www.nature.com/news/2003/031127/full/news031124-7.html |archive-date=13 Julie 2017 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> Die vernis oor die verf kan binne sekondes omkrul as dit aan die droë lug van Xi'an blootgestel word en kan binne minute afdop.<ref>Larmer, Brook. "Terra-Cotta Warriors in Color." ''National Geographic'' Junie 2012: 86</ref> == Uitgrawingsterrein == ===Putte=== [[Beeld:Terracotta Army Pit 1 - 2.jpg|duimnael|300px|Put 1, die grootste put wat uitgegrawe is.]] Vier hoofputte van sowat 7&nbsp;m diep is al uitgegrawe.<ref name="lecture">{{cite web |url=http://www.history.ucsb.edu/faculty/barbierilow/Courses/fall%20of%20qin%20and%20tomb/player.html |title=The Necropolis of First Emperor of Qin |publisher=History.ucsb.edu |access-date=3 Desember 2011 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924030456/http://www.history.ucsb.edu/faculty/barbierilow/Courses/fall%20of%20qin%20and%20tomb/player.html |archive-date=24 September 2015 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref name="lothar">[https://www.scribd.com/doc/6694321/LedderoseA-Magic-Army-for-the-Emperor A Magic Army for the Emperor] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131110144637/http://www.scribd.com/doc/6694321/LedderoseA-Magic-Army-for-the-Emperor |date=10 November 2013 }} Lothar Ledderose</ref> Hulle is sowat 1,5&nbsp;km oos van die grafheuwel geleë. Die soldate is so gerangskik dat dit lyk of hulle die grafkelder vanuit die ooste beskerm waar keiser Qin se verowerde state was. ==== Put 1 ==== Put 1, wat 230&nbsp;m lank en 62&nbsp;m breed is,<ref name="Lothar">{{harvnb|Ledderose|1998|pp=51–73}} [https://www.scribd.com/doc/6694321/LedderoseA-Magic-Army-for-the-Emperor A Magic Army for the Emperor] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131110144637/http://www.scribd.com/doc/6694321/LedderoseA-Magic-Army-for-the-Emperor |date=10 November 2013 }}</ref> bevat die hoofleër van meer as 6&nbsp;000 figure.<ref>{{cite web |url=http://www.china.org.cn/english/kuaixun/74862.htm |title=The Mausoleum of the First Emperor of the Qin Dynasty and Terracotta Warriors and Horses |publisher=China.org.cn |date=12 September 2003 |access-date=3 Desember 2011 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20131207141448/http://china.org.cn/english/kuaixun/74862.htm |archive-date=7 Desember 2013 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Dit het 11 gange, waarvan die meeste breër as 3&nbsp;m is. Hulle is uitgevoer met klein stene en het houtplafonne wat deur groot balke en stutte omhoog gehou word. Dié ontwerp is ook vir die grafkelders van adellikes gebruik. Die houtplafonne is met matte van riet en lae klei bedek om dit waterdig te hou. Daarna is nog grond bo-op geplaas om hulle sowat 2-3&nbsp;m bo die omringende grondvlak te laat uitstaan.{{sfn|Portal|2007}} ==== Ander ==== Put&nbsp;2 bevat [[kavallerie]]- en infanterie-eenhede sowel as strydwaens, en stel moontlik ’n militêre wag voor. Put&nbsp;3 is die beheerpos, met offisiere met hoë range en ’n oorlogswa. Put&nbsp;4 is leeg en is moontlik deur die bouers leeg gelos. Sommige van die figure in Put&nbsp;1 en 2 toon brandskade, terwyl oorblyfsels van gebrande dakbalke ook gekry is.<ref>{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/8676886.stm |title=China unearths 114 new Terracotta Warriors |publisher=BBC News |date=2010-05-12|accessdate=2011-12-03}}</ref> Dit, tesame met die vermiste wapens, is al beskou as bewys van die beweerde plundery deur Xiang Yu en die daaropvolgende brandstigting. Daar word geglo dit het die dak laat instort, wat weer die leërfigure daaronder stukkend geval het. Die terracottafigure wat op die oomblik uitgestal word, is uit die fragmente opgebou. Ander putte wat deel van die nekropolis is, is ook uitgegrawe.<ref>{{cite web |url=http://www.travelchinaguide.com/cityguides/xian/terracotta/pits.htm |title=Terracotta Accessory Pits |publisher=Travelchinaguide.com |date=10 Oktober 2009 |access-date=3 Desember 2011 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20180928044003/https://www.travelchinaguide.com/cityguides/xian/terracotta/pits.htm |archive-date=28 September 2018 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Hulle lê binne en buite die mure wat die grafheuwel omring. Hulle bevat bronswaens; terracottafigure van vermaakkunstenaars soos akrobate en van amptenare; klipwapenrustings; grafte van perde, seldsame diere en werkers; en kraanvoëls en eende van brons in wat ’n ondergrondse park voorstel.<ref>{{cite web |url=http://www.chinadaily.com.cn/m/daminggong/2010-05/13/content_9845517_3.htm |title=Decoding the Mausoleum of Emperor Qin Shihuang |work=China Daily |date=13 Mei 2010 |access-date=3 Desember 2011 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191218091447/http://www.chinadaily.com.cn/m/daminggong/2010-05/13/content_9845517_3.htm |archive-date=18 Desember 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> == Soldaatfigure == [[Beeld:Soldier Horse.JPG|duimnael|links|180px|’n Terracottasoldaat met sy perd.]] === Soorte en voorkoms === Die terracottafigure is lewensgroot. Hul hoogte, uniforms en haarstyle verskil volgens hul rang. Dit lyk of elke figuur ’n unieke gesig het; geleerdes het egter 10 basiese gesigsvorms geïdentifiseer.<ref name="national geographic">{{cite book |url={{google books |plainurl=y |id=TrPmZXt-wIEC|page=27}} |title =The Terra Cotta Warriors |work=National Geographic Museum |page=27 }}</ref> Die figure beeld die volgende uit: gepantserde soldate, ongepantserde infanteriesoldate, perderuiters met pildooshoedjies, strydwadrywers met helms en beter pantserbeskerming, wadrywers met spiese, knielende boogskutters met pantseruitrusting, ongepantserde boogskutters wat staan, en generaals en ander offisiere met laer range.<ref>{{cite book |url={{google books |plainurl=y |id=DbtrAwAAQBAJ|page=110}}|title=The Terracotta Warriors: The Secret Codes of the Emperor's Army |first= Maurice |last=Cotterell |publisher=Inner Traditions Bear and Company|date=Junie 2004|isbn=978-1591430339 |pages=105–112 }}</ref> Daar is egter afwisseling in die uniforms: Sommige dra byvoorbeeld skeenskutte en ander nie; sommige het lang- en ander kortbroeke aan; en hul pantseruitrustings verskil na gelang van hul rang, funksie en posisie in die formasie.<ref>{{cite book |url={{google books |plainurl=y |id=DbtrAwAAQBAJ|page=103}}|title=The Terracotta Warriors: The Secret Codes of the Emperor's Army |first= Maurice |last=Cotterell |publisher=Inner Traditions Bear and Company|date=Junie 2004|isbn=978-1591430339 |pages=103–105 }}</ref> [[Beeld:Recreated colored terracotta warriors.jpg|duimnael|Figure van ’n boogskutter en offisier om te wys hoe hulle sou gelyk het toe hulle geverf was.]] Die figure is aanvanklik in helder kleure geverf: [[pienk]], rooi, groen, blou, swart, bruin, wit en pers.<ref>{{cite web |author=John Simpson, Greg Hurst 3 Desember 2011 12:01&nbsp;am |url=http://www.timesonline.co.uk/tol/news/uk/article2414695.ece |title=Terracotta soldier – in full colour |work=The Times |location=UK |accessdate=2011-12-03 }}{{Dooie skakel|date=Januarie 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.chinadaily.com.cn/china/2010-09/09/content_11278335.htm |title=Terracotta army emerges in its true colors |work=China Daily |access-date=3 Desember 2011 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200124003247/https://www.chinadaily.com.cn/china/2010-09/09/content_11278335.htm |archive-date=24 Januarie 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Die kleurafwerking en individuele gesigsvorms sou hulle ’n realistiese voorkoms gegee het. Die meeste van die verf het egter mettertyd afgedop en verbleik. Sommige geleerdes meen daar is dalk ’n [[Hellenistiese Griekeland|Hellenistiese]] invloed te bespeur vanweë die gebrek aan lewensgroot en realistiese beelde voor die [[Qin-dinastie]].<ref>[http://www.soas.ac.uk/news/newsitem89619.html Early links with West likely inspiration for Terracotta Warriors, argues SOAS scholar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171006162216/https://www.soas.ac.uk/news/newsitem89619.html |date= 6 Oktober 2017 }}, School of Oriental and African Studies (SOAS), University of London</ref><ref>Lukas Nickel, [http://journals.cambridge.org/action/displayAbstract?fromPage=online&aid=9035632 The First Emperor and sculpture in China], SOAS, University of London, Cambridge University Press, 2013</ref> Volgens hulle is die moontlike Griekse invloed veral sigbaar in sommige figure, soos dié van die akrobate, en in die tegniek wat vir die maak van die bronsbeelde gebruik is.<ref>{{cite news |url=http://www.bbc.co.uk/news/world-asia-china-37624943 |title=Western contact with China began long before Marco Polo, experts say |date=12 Oktober 2016 |work=BBC |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190823192322/https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-china-37624943 |archive-date=23 Augustus 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.independent.co.uk/news/science/china-terracotta-army-ancient-greek-sculptors-alexander-the-great-marco-polo-a7357606.html |title=Ancient Greeks may have built China's famous Terracotta Army – 1,500 years before Marco Polo |last=Johnston |first=Ian |date=13 Oktober 2016 |website=Independent.co.uk |access-date=14 Oktober 2016 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200316221951/https://www.independent.co.uk/news/science/china-terracotta-army-ancient-greek-sculptors-alexander-the-great-marco-polo-a7357606.html |archive-date=16 Maart 2020 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Chinese geleerdes skiet egter dié idee af omdat daar geen bewys is van kontak tussen die antieke Grieke en die Chinese bouers van die grafkelder nie.<ref>{{cite web |url=https://www.livescience.com/56939-china-terracotta-warriors-stir-controversy.html |title=Why China's Terracotta Warriors Are Stirring Controversy |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200105042337/https://www.livescience.com/56939-china-terracotta-warriors-stir-controversy.html |archive-date=5 Januarie 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> === Vervaardiging === Die terracottafigure is deur regeringswerkers en plaaslike vakmanne in werkwinkels gemaak van plaaslike materiale. Die koppe, arms, bene en torso's is apart gemaak en daarna aanmekaargeplak. Ná voltooiing is die figure in die putte geplaas in presiese militêre formasies volgens rang en funksie.<ref>{{cite web |url=http://www.upf.edu/materials/huma/central/abast/ledder.htm |title=A Magic Army for the Emperor |publisher=Upf.edu |date=1 Oktober 1979 |access-date=3 Desember 2011 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20130407175701/http://www.upf.edu/materials/huma/central/abast/ledder.htm |archive-date=7 April 2013 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Die gesigte is met gietvorms gemaak; daar was minstens 10 gietvorms vir die gesigte.<ref name="national geographic"/> Klei is agterna gebruik om die gesigsuitdrukkings op elke gesig uniek te maak.{{sfn|Portal|2007|p=170}} In dié tyd van streng keiserlike beheer is van elke werkwinkel verwag om sy naam aan te bring op die voorwerpe wat hy maak ter wille van gehaltebeheer. Dit het moderne historici gehelp om te bepaal watter werkwinkels se plig dit was om teëls en ander alledaagse voorwerpe vir die Terracottaleër te maak. === Wapens === [[Beeld:Bronze jian of the Terracotta Army.jpg|duimnael|links|340px|’n ''Jian''-swaard van brons met ’n chroombedekking.]] Die meeste figure sou regte wapens gehad het om hulle meer realisties te laat lyk. Die meeste van die wapens is egter gesteel of het vergaan. Tog is baie wapens soos swaarde, spiese, lanse, byle, skilde, boë en pylpunte in die putte gekry.<ref name="lecture"/><ref>{{cite web |url=http://www.travelchinaguide.com/attraction/shaanxi/xian/terra_cotta_army/weapon_1.htm |title=Exquisite Weaponry of Terra Cotta Army |publisher=Travelchinaguide.com |access-date=3 Desember 2011 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200302224541/https://www.travelchinaguide.com/attraction/shaanxi/xian/terra_cotta_army/weapon_1.htm |archive-date=2 Maart 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Meer as 40&nbsp;000 bronswapenitems is ontdek, veral pylkoppe. Bronsswaarde en {{nowrap|-dolke}} is ook gevind.<ref>{{cite book |id=DbtrAwAAQBAJ|title=The Terracotta Warriors: The Secret Codes of the Emperor's Army |first= Maurice |last=Cotterell |publisher=Inner Traditions Bear and Company|date=Junie 2004|isbn=978-1591430339 |pages=99–102 }}</ref> {{Kombi-beeld|Terra Cotta Warriors, Guardians of China’s First Emperor.jpg|Terra Cotta Warriors, Guardians of China’s First Emperor 1.jpg| |align=right |width=180px |caption1= |caption2=Klipwapenrusting in die Nasionale Geografiemuseum. }} Van die wapens, soos die swaarde, was skerp en is bedek met ’n laag van 10-15 mikrometer [[chroomdioksied]], wat hulle 2&nbsp;000 jaar teen roes sou beskerm het.<ref>{{cite web |url=http://www.chinatourguide.com/xian/terracotta_warriors_details.html |title=Terracotta Warriors (Terracotta Army) |publisher=China Tour Guide |access-date=28 Julie 2011 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191029054408/http://www.chinatourguide.com/xian/terracotta_warriors_details.html |archive-date=29 Oktober 2019 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref><ref>{{cite book|title=China's imperial tombs and mausoleums|author=Zhewen Luo|year=1993|publisher=Foreign Languages Press|isbn=7-119-01619-9|page=102}}</ref> Van hulle het datums op van tussen 245 en 228&nbsp;v.C., wat daarop dui dat hulle as wapens gebruik is voordat hulle begrawe is.<ref name="bm">{{cite web |url=https://www.britishmuseum.org/PDF/Teachers_resource_pack_30_8a.pdf |title=The First Emperor - China's Terracotta Army - Teacher's Resource Pack |publisher=British Museum |access-date= 4 Februarie 2018 |archive-date=15 Desember 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161215125655/http://www.britishmuseum.org/PDF/Teachers_resource_pack_30_8a.pdf |url-status=dead }}</ref> ’n Belangrike element van die leër is die strydwa, waarvan vier soorte ontdek is. In gevegte het pare waens voor infanterie-eenhede gery. Die belangrikste wapen van die drywers was die ''ge'', of dolk-byl, ’n L-vormige bronslem wat aan ’n lang skag gemonteer was en gebruik is om na die vyand te kap. Die infanteriesoldate het ook ’n ''ge'' gehad wat aan korter skagte gemonteer was, asook hellebaarde (gevegsbyle), spiese en lanse. Vir gevegte op ’n kort afstand het beide strydwadrywers en infanteriesoldate reguit swaarde gehad waarvan albei kante skerp was. Die boogskutters het boë met gesofistikeerde meganismes gehad wat pyle verder as 800&nbsp;m kon skiet.<ref name="bm"/> {{beeldgroep2|perrow = 2|total_width=280 | align = left |image1= Qin Terracotta Acrobat (9897907493).jpg |image2= Qin acrobat, Pit K9901, Qin Mausoleum.jpg | footer = Twee van "Die Akrobate". }} == Akrobate == Uitgrawings in 1999 in een van die putte het 'n reeks terracottabeelde onthul wat "Die Akrobate" genoem word. Dit toon 'n begrip van die menslike [[anatomie]].<ref name="Acrobats"/><ref name="DQ">{{cite journal |last1=Qingbo |first1=Duan |title=Sino-Western Cultural Exchange as Seen through the Archaeology of the First Emperor's Necropolis |journal=Journal of Chinese History |date=January 2023 |volume=7 |issue=1 |page=22 |doi=10.1017/jch.2022.25 |s2cid=251690411 |language=en |issn=2059-1632|doi-access=free }}</ref> Die oorspronklike doel van die beelde is onseker, maar hulle word as óf akrobate of dansers beskou. Daar is baie minder van hulle as soldate: dalk 'n paar dosyn. Dié figure is lewendiger en minder stereotiep as die soldate, veral as gevolg van hulle houdings.<ref name="DQ"/><ref name="Acrobats"/>Sommige is skraal, terwyl ander baie swaar is. Baie van hulle voer lyf- of handbewegings uit.<ref name="Acrobats">{{cite journal |last1=Nickel |first1=Lukas |title=The First Emperor and sculpture in China |journal=Bulletin of the School of Oriental and African Studies |date=October 2013 |volume=76 |issue=3 |pages=422–427 |doi=10.1017/S0041977X13000487 |url=https://doi.org/10.1017/S0041977X13000487 |language=en |issn=0041-977X |quote=}}</ref> == Uitstallings == ’n Versameling van 120 voorwerpe uit die mausoleum en 12 terracottasoldate is van 13 September 2007 tot April 2008 in die [[Britse Museum]] in [[Londen]] vertoon as deel van ’n spesiale uitstalling.<ref>{{cite web|url=https://www.britishmuseum.org/the_museum/news_and_press/press_releases/2007/the_first_emperor.aspx|title=British Museum - The First Emperor: China's Terracotta Army|publisher=British Museum|access-date= 4 Februarie 2018|archive-date=11 Augustus 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110811175153/http://www.britishmuseum.org/the_museum/news_and_press/press_releases/2007/the_first_emperor.aspx|url-status=dead}}</ref> Dit het meegebring dat 2008 die museum se suksesvolste jaar nog was en dat die museum tussen 2007 en 2008 Brittanje se grootste kulturele attraksie was.<ref name="guardian">{{cite news |url=https://www.theguardian.com/artanddesign/2008/jul/02/design.heritage |title=Terracotta army makes British Museum favourite attraction |work=The Guardian |location=Londen |date=2 Julie 2008 |first=Charlotte |last=Higgins |access-date=25 Mei 2010 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190331204554/https://www.theguardian.com/artanddesign/2008/jul/02/design.heritage |archive-date=31 Maart 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.bestwestern.co.uk/Editorial-News/Article/British-Museum-sees-its-most-successful-year-ever-401.aspx |title=British Museum sees its most successful year ever |work=Best Western |date=3 Julie 2008 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20091213150929/http://www.bestwestern.co.uk/Editorial-News/Article/British-Museum-sees-its-most-successful-year-ever-401.aspx |archive-date=13 Desember 2009 |url-status=live |df=dmy-all |access-date= 4 Februarie 2018 }}</ref> Dit het die meeste besoekers gelok sedert die [[Toetankamen]]-uitstalling van 1972.<ref name="guardian"/> Daar is berig dat die 400&nbsp;000 vooraf betaalde kaartjies so gou uitverkoop is dat die museum sy openingsure tot middernag verleng het.<ref name="greatexhibitions">{{cite web |url=http://www.cbc.ca/news/arts/british-museum-ponders-24-hour-opening-for-terracotta-warriors-1.632243 |title=British Museum ponders 24-hour opening for terracotta warriors |publisher=CBC News |date=22 November 2007 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20160813173758/http://www.cbc.ca/news/arts/british-museum-ponders-24-hour-opening-for-terracotta-warriors-1.632243 |archive-date=13 Augustus 2016 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Desondanks moes baie besoekers weggewys word.<ref name="thetimes">{{cite news |url=http://entertainment.timesonline.co.uk/tol/arts_and_entertainment/visual_arts/article4296037.ece |title=Is the British Museum the greatest museum on earth? |work=The Times |location=London |date=9 Julie 2008 |first=Damian |last=Whitworth |access-date=25 Mei 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110616042845/http://entertainment.timesonline.co.uk/tol/arts_and_entertainment/visual_arts/article4296037.ece |archive-date=16 Junie 2011 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Op die dag waarop die [[Chinese Nuwejaar]] gevier is, was daar so ’n toeloop dat die museum sy deure moes sluit.<ref name="thetimes"/> In 2004 is soldate en ander voorwerpe in die Forum de Barcelona in [[Barcelona]] uitgestal. Dit was hul suksesvolste uitstalling nog.<ref>{{cite web |author=DesarrolloWeb |url=http://www.guiarte.com/noticias/los-guerreros-de-xian-en-el-forum-de-barcelona.html |title=Los guerreros de Xian, en el Forum de Barcelona |publisher=Guiarte.com |date=19 April 2007 |access-date=3 Desember 2011 |language=es |archive-url=https://web.archive.org/web/20180328231836/https://guiarte.com/noticias/los-guerreros-de-xian-en-el-forum-de-barcelona.html |archive-date=28 Maart 2018 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Dieselfde uitstalling was daarna in die Fundación Canal de Isabel II in [[Madrid]], en dit was ook hul mees geslaagde uitstalling.<ref>{{cite web |url=http://www.futuropasado.com/?p=198 |title=Guerreros de Xian |publisher=Futuropasado.com |access-date=3 Desember 2011 |language=es |archive-url=https://web.archive.org/web/20190319134315/https://www.futuropasado.com/?p=198 |archive-date=19 Maart 2019 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Ander plekke waar dit ’n ongekende getal besoekers gelok het, is verskeie stede in [[Noord-Amerika]],<ref>{{cite web |url=http://www.guangzhouhotel.com/news/Terracotta_Army_Exhibition.shtml |title=Record-Breaking Terracotta Army Exhibition at Atlanta museum |access-date=16 Januarie 2010 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20120322152737/http://www.guangzhouhotel.com/news/Terracotta_Army_Exhibition.shtml |archive-date=22 Maart 2012 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> [[Toronto]]<ref>{{cite news |url=http://www.cbc.ca/arts/artdesign/story/2011/01/06/terracotta-warriors-rom-attendance.html |title=ROM's terracotta warriors show a blockbuster |publisher=CBC |date=6 Januarie 2011 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20110110044845/http://www.cbc.ca/arts/artdesign/story/2011/01/06/terracotta-warriors-rom-attendance.html |archive-date=10 Januarie 2011 |url-status=dead |df=dmy-all |access-date= 4 Februarie 2018 }}</ref> [[Swede]],<ref>{{cite web|url=http://www.nileguide.com/destination/stockholm/local-events/china-s-terracotta-army/14617|title=China's Terracotta Army, Stockholm, Sweden, Reviews|accessdate=20 Januarie 2010|archive-date=29 Maart 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230329073038/https://cloudfilt.com/stop-207.241.225.226-rrCKQtilnAmKK8emPhR8|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.artdaily.com/index.asp?int_sec=2&int_new=40000 |title=World Famous Terracotta Army Arrives in Stockholm for Exhibition at Ostasiatiska Museum |access-date=20 Januarie 2010 |language=ja |archive-url=https://web.archive.org/web/20081122051721/http://www.artdaily.com/index.asp?int_sec=2 |archive-date=22 November 2008 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> en [[Turyn]] en [[Milaan]] in [[Italië]].<ref>{{cite web|url=http://www.ilsole24ore.com/art/SoleOnLine4/Tempo%20libero%20e%20Cultura/2008/07/celeste-impero.shtml?uuid=04e02b30-53d3-11dd-b517-978c7de2eb40&type=Libero|title=Il Celeste Impero. Guerrieri di terracotta a Torino - Il Sole 24 ORE|publisher=}}</ref><ref>{{cite web |url=http://viaggi.nanopress.it/news/esercito-di-terracotta-dalla-cina-a-palazzo-reale-di-milano/P18267/ |title=Esercito di Terracotta: dalla Cina a Palazzo Reale di Milano - NanoPress Viaggi |language=it |archive-url=https://web.archive.org/web/20190401015139/https://viaggi.nanopress.it/news/esercito-di-terracotta-dalla-cina-a-palazzo-reale-di-milano/P18267/ |archive-date=1 April 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> == Galery == <Gallery> Beeld:Terracotta army 5256.jpg|Rye soldate. Beeld:Officer Terrakottaarmén.jpg|Nabyskoot van die kop van ’n boogskutter. Beeld:Terracotta pmorgan.jpg|Die gesigte van die soldate verskil van mekaar. Beeld:XianCavalryman.JPG|’n Ruiter en sy perd. Beeld:Terrakottaarmén.jpg|Rye infanteriesoldate. Beeld:TerraCotta Color and Detail.JPG|Die figure was aanvanklik geverf. Beeld:Qin bronze chariot two.jpg|’n Bronsstrydwa vir die keiser. Beeld:Terracotta horse and two soldiers.jpg|’n Terracottaperd en twee soldate. Beeld:Archer head.jpg|Nabyskoot van ’n boogskutter se kop met bykomstighede. Beeld:Terracotta color 1.jpg|Van die oorspronklike kleure van die soldate. </gallery> == Verwysings == {{Verwysings|3}} == Bibliografie == {{refbegin|3}} * {{cite book|first=Jonathan|last=Clements|title=The First Emperor of China|url={{google books |plainurl=y |id=6_U3HQAACAAJ |slegs_url=true}}|date=18 Januarie 2007|publisher=Sutton|isbn=978-0-7509-3960-7}} * {{cite book|first=Corinne|last=Debaine-Francfort|title=The Search for Ancient China|series=New Horizons-reeks|url={{google books |plainurl=y |id=8W6jQgAACAAJ |slegs_url=true}}|year=1999|publisher=Thames & Hudson|isbn=978-0-500-30095-4}} * {{cite book|last=Dillon|first=Michael|title=China: A Historical and Cultural Dictionary|publisher=Curzon|location=Richmond, Surrey|year=1998|series=Durham East Asia-reeks |isbn=978-0-7007-0439-2}} * {{cite book|first=Jane|last=Portal|title=The First Emperor: China's Terracotta Army|url={{google books |plainurl=y |id=DWRTFl36nksC |slegs_url=true}}|year=2007|publisher=Harvard University Press|isbn=978-0-674-02697-1}} * {{cite book|url=https://www.scribd.com/doc/6694321/LedderoseA-Magic-Army-for-the-Emperor|last=Ledderose|first=Lothar|title=Ten Thousand Things: Module and Mass Production in Chinese Art|publisher=Princeton University Press|location=Princeton, NJ|year=2000|series=The A.W. Mellon Lectures in the Fine Arts|chapter=A Magic Army for the Emperor|isbn=978-0-691-00957-5|access-date= 4 Februarie 2018|archive-date=10 November 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131110144637/http://www.scribd.com/doc/6694321/LedderoseA-Magic-Army-for-the-Emperor|url-status=dead}} * {{cite book|first=Dorothy|last=Perkins|title=Encyclopedia of China: The Essential Reference to China, Its History and Culture|url={{google books |plainurl=y |id=aUuVQAAACAAJ |slegs_url=true}}|year=2000|publisher=Facts On File|isbn=978-0-8160-4374-3}} {{refend}} == Eksterne skakels == *[http://whc.unesco.org/pg.cfm?cid=31&id_site=441 Unesco se beskrywing van die mausoleum] *[http://www.bmy.com.cn Emperor Qinshihuang's Mausoleum Site Museum (amptelike webtuiste)] *[http://english.people.com.cn/200507/09/eng20050709_195157.html People's Daily-artikel oor die Terracottaleër] *[http://osgfilms.com/terracotta-warriors-at-discovery-times-square/ OSGFilms Video-artikel: ''Terracotta Warriors at Discovery Times Square''] *[http://www.history.ucsb.edu/faculty/barbierilow/Research/Lectures/Qin/player.html ''The Necropolis of the First Emperor of Qin''] Uittreksels uit 'n lesing *[https://www.pbs.org/wnet/secrets/episodes/chinas-terracotta-warriors-watch-the-full-episode/844/ ''China's Terracotta Warriors''] Dokumentêr *{{Commons-kategorie inlyn|Terracotta Army}} *[[Lêer:Crystal txt.png|15px]] Hierdie artikel is vertaal uit die [[:en:Terracotta Army|Engelse Wikipedia]] {{Normdata}} {{Voorbladster}} [[Kategorie:Geskiedenis van China]] [[Kategorie:Wêrelderfenisgebiede in China]] [[Kategorie:Kultuur in China]] jeafdt89cg3is4rg0o7e5ob78qnsftr 3 145195 2920443 1702373 2026-07-31T07:36:29Z EmausBot 18510 Gebroken doorverwijzing gecorrigeerd door aanpassing naar hernoemde doelpagina [[Gebruikerbespreking:Renamed user 315c817b15e9b64f349877154744f541]] 2920443 wikitext text/x-wiki #AANSTUUR [[Gebruikerbespreking:Renamed user 315c817b15e9b64f349877154744f541]] 0fe4nu1opxapw5dkjr62512x2gpxu9p 0 208372 2920382 2619691 2026-07-31T02:13:43Z PaulLim11 201647 Image 2920382 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Akteur | Naam = Nathan Fillion | Beeld = Nathan Fillion at San Diego Comic Con 2026-5.jpg | Beeldbeskrywing = <!-- Vir oormuis-info/ vir siggestremdes; sonder wiki-sintaks --> | Beeldonderskrif = | Geboortenaam = Nathan Christopher Fillion<ref>{{Cite web |url=http://www.tv.com/people/nathan-fillion/ |title=argiefkopie |access-date=25 September 2018 |archive-date=31 Julie 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180731062254/http://www.tv.com/people/nathan-fillion/ |url-status=dead }}</ref> | Alias = | Geboortedatum = | Geboorteplek = | Nasionaliteit = [[Verenigde State|Amerikaans]] | Sterfdatum = | Sterfplek = | Ouers = | Lewensmaat = | Kinders = | Skool = | Universiteit = | Beroep = Akteur en vervaardiger | Aktiewe jare = 1993–nou | Noemenswaardige rolprente = | Webwerf = | IMDb = 0277213 | Toekennings = <!-- slegs noemenswaardiges --> }} '''Nathan Fillion''' (gebore 27 Maart 1971) is 'n [[Verenigde State|Amerikaanse]] akteur en vervaardiger. Hy is bekend vir sy rolle in die rolprente ''Serenity'' (2005) en ''Slither'' (2006), en in die televisiereekse ''[[Firefly]]'' (2002) en ''Castle'' (2009). == Filmografie == === Rolprente === * 2003: ''Water's Edge'' * 2004: ''If Dad Only Knew'' * 2005: ''Serenity'' * 2006: ''Slither'' * 2007: ''Waitress'' * 2007: ''White Noise 2: The Light'' * 2008: ''Trucker'' * 2013: ''Percy Jackson: Sea of Monsters'' * 2015: ''Being Canadian'' * 2015: ''Highway of Tears'' * 2017: ''Cars 3'' * 2017: ''Yamasong: March of the Hollows'' * 2018: ''Nomis'' * ''Henchmen'' === Televisiereekse === * 1998: ''Two Guys, a Girl and a Pizza Place'' * 2002: ''Firefly'' * 2003: ''Miss Match'' * 2007: ''Drive'' * 2009: ''Castle'' * 2011: ''The Daly Show'' * 2011: ''Nerd HQ'' * 2015: ''Con Man'' * 2016: ''HarmonQuest'' * 2016: ''The Undead Series'' * 2017: ''Santa Clarita Diet'' * 2018: ''The Rookie'' === Televisierolprente === * 2003: ''Alligator Point'' * 2005: ''Sci Fi Inside: 'Serenity''' * 2010: ''Lost: The Final Season - Beginning of the End'' * 2010: ''Modern TV Dads: Father Doesn't Know Best'' === Video's === * 2003: ''Here's How It Was: The Making of 'Firefly''' * 2005: ''Re-Lighting the Firefly'' * 2006: ''Joss Whedon: The Master at Play'' * 2006: ''The King of Cult Lloyd Kaufman's Video Diary'' * 2006: ''Take a Walk on 'Serenity''' * 2008: ''The Making of Dr. Horrible's Sing-Along Blog'' * 2008: ''Commentary! The Musical'' * 2009: ''Wonder Woman'' * 2009: ''Write-Along with Nathan Fillion'' * 2011: ''Green Lantern: Emerald Knights'' * 2011: ''A Sneek Peak at Justice League: Doom'' * 2012: ''Justice League: Doom'' * 2015: ''Justice League: Throne of Atlantis'' * 2017: ''Destiny 2: New Legends Will Rise - Live Action Trailer'' * 2018: ''Uncharted: Live Action Fan Film'' * 2019: ''Reign of the Supermen'' == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * {{IMDb|0277213|Nathan Fillion}} * {{Twitter|NathanFillion|Nathan Fillion}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Fillion, Nathan}} [[Kategorie:Geboortes in 1971]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Amerikaanse manlike akteurs van die 20ste eeu]] [[Kategorie:Kanadese manlike akteurs van die 20ste eeu]] [[Kategorie:Kanadese manlike akteurs van die 21ste eeu]] [[Kategorie:Amerikaanse manlike akteurs van die 21ste eeu]] ivpi8lsih2jrp28siyrqyimxi1m9kyq 0 209202 2920376 2103763 2026-07-30T23:44:16Z PaulLim11 201647 Image 2920376 wikitext text/x-wiki {{Weesbladsy}} {{Inligtingskas Akteur | Naam = Chris Kattan | Beeld = Chris Kattan at San Diego Comic Con 2026-1.jpg | Beeldbeskrywing = <!-- Vir oormuis-info/ vir siggestremdes; sonder wiki-sintaks --> | Beeldonderskrif = | Geboortenaam = Christopher Lee Kattan | Alias = | Geboortedatum = {{Geboortedatum en ouderdom|1970|10|19}} | Geboorteplek = | Nasionaliteit = [[Verenigde State|Amerikaans]] | Sterfdatum = | Sterfplek = | Ouers = | Lewensmaat = | Kinders = | Skool = | Universiteit = | Beroep = Akteur en skrywer | Aktiewe jare = 1993–nou | Noemenswaardige rolprente = | Webwerf = | IMDb = 0441592 | Toekennings = <!-- slegs noemenswaardiges --> }} '''Chris Kattan''' (gebore 19 Oktober 1970) is 'n [[Verenigde State|Amerikaanse]] akteur en skrywer. Hy is bekend vir sy rolle in die rolprente ''A Night at the Roxbury'' (1998), ''House on Haunted Hill'' (1999), ''Corky Romano'' (2001), en ''Undercover Brother'' (2002). == Filmografie == === Rolprente === * 1998: ''A Night at the Roxbury'' * 1999: ''House on Haunted Hill'' * 2001: ''Corky Romano'' * 2001: ''Monkeybone'' * 2002: ''Undercover Brother'' * 2005: ''Adam & Steve'' * 2007: ''Christmas in Wonderland'' * 2008: ''Delgo'' * 2009: ''Scouts Honor'' * 2010: ''Hard Breakers'' * 2010: ''Devolved'' * 2012: ''Crazy Enough'' * 2016: ''The Last Film Festival'' * 2017: ''Walk of Fame'' * 2017: ''Breaking Legs'' * 2017: ''How to Get Girls'' * 2018: ''The Bobby Roberts Project'' * ''Selfie'' * ''A Funny Thing Happened on the Way to the Castle'' === Televisiereekse === * 2009: ''Bollywood Hero'' * 2009: ''The Middle'' * 2009: ''AllaKattan!'' * 2016: ''Bunnicula'' * 2016: ''Jingle Ballin''' === Televisierolprente === * 1999: ''25 Lame'' * 2005: ''Enough About Me'' * 2006: ''Totally Awesome'' * 2006: ''The Year Without a Santa Claus'' * 2007: ''Two Dreadful Children'' * 2018: ''The Time Capsule'' * 2018: ''Lent!'' === Video's === * 2007: ''The Making of 'Christmas in Wonderland''' * 2011: ''Hollywood & Wine'' * 2012: ''All Star Bowling Trick Shots'' * 2015: ''Hell's Club'' == Eksterne skakels == * {{IMDb|0441592|Chris Kattan}} * {{Twitter|chriskattan|Chris Kattan}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Kattan, Chris}} [[Kategorie:Geboortes in 1970]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Amerikaanse manlike akteurs van die 20ste eeu]] [[Kategorie:Amerikaanse manlike akteurs van die 21ste eeu]] nj4a0y4m6nb0ia2kioic6ammfrxa69d 0 217140 2920469 2823398 2026-07-31T08:59:40Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2920469 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Eugène Delacroix - Lycurgus Consulting the Pythia - Google Art Project.jpg|duimnael|300px|''Lukurgos Raadpleeg die Pitia'' (1835/1845), deur [[Eugène Delacroix]].]] Die '''Pitia''', '''Putia''' of '''Puthia'''<ref name="boshoff">{{cite book |last=Boshoff |first=Piet |date=2019 |title=Plato: verdediging van Sokrates |url= |location= |publisher=Akademia Uitgewery |page= |isbn=978-0-9946839-2-2 |author-link=}}</ref> ([[Grieks]]: Πῡθίᾱ) was die naam van die hoëpriesteres van die Tempel van [[Apollo]] by [[Delphi]] wat ook gedien het as die [[orakel]]. Sy was algemeen bekend as die '''Orakel van Delphi'''. Die naam "Pitia" is afgelei van Pito, wat volgens [[mite]]s die oorspronklike naam van Delphi is. Die pleknaam is in Grieks afgelei van πύθειν, "om te vrot", wat verwys na die sieklike soet reuk weens die ontbinding van die liggaam van die reusagtige [[Piton]] nadat dit deur Apollo doodgemaak is.<ref>''Homeriese Loflied aan Apollo'' 363–369.</ref> Die Pitia het op die laatste in die [[8ste eeu v.C.]] ontstaan<ref>Athletes and Oracles: The Transformation of Olympia and Delphi in the Eighth Century BC; Morgan C. 1990, bl. 148.</ref> en was bekend vir haar [[Profesie|profesieë]] danksy die feit dat sy vervul was met die gees van die god, in dié geval [[Apollo]]. Die Pitiese priesteres het teen die einde van die [[7de&nbsp;eeu&nbsp;v.C.]] belangrik geword en is tot in die [[4de eeu|4de&nbsp;eeu&nbsp;n.C.]] geraadpleeg.<ref>Delphi: A History of the Center of the Ancient World; Michael Scott, Princeton University Press, bl. 30</ref> In dié tyd was die Orakel van Delphi die orakel met die grootste aansien en gesag onder die Grieke, en sy was die magtigste vrou van die klassieke wêreld. Die orakel is een van die bes gedokumenteerde godsdiensinstellings van die klassieke Grieke. Skrywers wat haar genoem het, sluit in [[Aischulos]], [[Aristoteles]], [[Clemens van Alexandrië]], [[Diodorus]], [[Euripides]], [[Herodotos]], [[Ovidius]], [[Plato]], [[Plutarchus]], [[Sophokles]], [[Strabo]] en [[Thukydides]]. Min besonderhede bestaan egter oor hoe die Pitia te werk gegaan het, omdat skrywers van die antieke tyd (6de tot 4de&nbsp;eeu&nbsp;v.C.) die proses as algemene kennis hanteer en dus onnodig geag het om te verduidelik. Dié wat haar enigsins in detail bespreek het, was uit die 1ste tot 4de&nbsp;eeu&nbsp;n.C. en hul weergawes verskil.<ref>Delphi: A History of the Center of the Ancient World; Michael Scott, Princeton University Press, bl. 11</ref> Volgens een van die mees algemene weergawes het die Pitia haar orakels gelewer in ’n waansinnige toestand wat veroorsaak is deur walms wat uit ’n spleet in ’n rots gekom het en het sy ’n brabbeltaal gepraat wat die priesters vertolk het as enigmatiese profesieë. Hulle het dit dan in poëtiese [[daktiliese heksameter]]s omgesit wat in die Griekse letterkunde bewaar gebly het.<ref>Sien bv. Lewis Farnell, [https://books.google.com/books?id=ewIIU_JNarIC&printsec=titlepage ''The Cults of the Greek States''], 1907, vol. IV, bl. 189.</ref> Dié idee is egter teengestaan deur geleerdes soos Joseph Fontenrose en Lisa Maurizio, wat gemeen het al die antieke bronne noem dat die Pitia verstaanbaar en in haar eie stem gepraat het.<ref>Fontenrose 1978, bl. 196–227; Maurizio 2001, bl. 38–54.</ref> Herodotos het in die 5de eeu&nbsp;v.C. vertel die Pitia praat in daktiliese heksameters.<ref>Mikalson, Jon D. ''Herodotus and Religion in the Persian Wars''. Univ of North Carolina Press, 2003. {{ISBN|9780807827987}}. Bl. 55</ref><ref>Herodotus. ''The Histories.'' Vert. Godley, A.D. Harvard University Press. 1920. Boek 1, hoofstuk 65. (1922)</ref> == Oorsprong van die orakel == [[Lêer:Omphalos museum.jpg|duimnael|upright|Die [[omfalos]] in die museum van Delphi.]] Die Orakel van Delphi kon in die een of ander vorm bestaan het sedert 1400&nbsp;v.C., in die middelste periode van [[Miceense Griekeland]] (1600-1100&nbsp;v.C.).<ref>Sien bespreking in Deitrich, Bernard C. (1992), "Divine Madness and Conflict at Delphi" (Kernos 5) PDF by https://scholar.google.com/scholar?hl=en&q=Mycenaean+Delphi&btnG=&as_sdt=1%2C5&as_sdtp=</ref> Apollo het blykbaar die tempel in die 8ste eeu v.C. oorgeneem nadat dit vroeër aan [[Gaia]] gewy was.<ref>Fortenrose. J. (1959) "Python. A Study of Delphic Myth and Its Origins, (Berkeley)</ref> Die vroegste verhaal oor die oorsprong van die orakel kom voor in die Homeriese Loflied aan die Delphiese Apollo, wat dateer van tussen omstreeks 580&nbsp;v.C. en 570&nbsp;v.C.<ref>Martin L. West, ''Homeric Hymns'', pp 9–12, gee ’n opsomming van dié datums; M. Chappell, "Delphi and the ''Homeric Hymn to Apollo''", ''Classical Quarterly'' '''56''' (2006:331-48)</ref> Dit beskryf in besonderhede hoe Apollo sy eerste priesters gekies het; hulle was "[[Kreta|Kretensers]] van Minos se stad [[Knossos]]" wat met hul skip op pad was na [[Pylos]]. Maar Apollo, wie se een kultusnaam ''Delphinios'' was,<ref name="autogenerated1">Soos Robin Lane Fox aandui in ''Travelling Heroes in the Epic Age of Homer'', 2008:341ff.</ref> het in die vorm van ’n [[dolfyn]] (''delphys'', [[genitief]] ''delphinos'') op die skip gespring. Hy het aan die bevreesde Kretensers onthul wie hy is en hulle beveel om hom te volg. Daar is baie ander, latere weergawes van die oorsprong van die Orakel van Delphi. Een latere verduideliking, wat die eerste keer deur die skrywer uit die 1ste eeu&nbsp;v.C. Diodorus oorgedra is, behels dat ’n bokherder met die naam Coretas eendag gesien het een van sy bokke wat in ’n spleet in die grond geval het, tree snaaks op. Toe hy by die spleet kom, is hy deur ’n goddelike teenwoordigheid gevul en kon hy in die verlede en die toekoms sien. Opgewonde het hy sy ondervinding met dorpenaars daar naby gedeel. Baie het die plek begin besoek om die rukkings en inspirerende beswymings te ondervind, hoewel sommige in die spleet verdwyn het weens hul waansinnige toestand.<ref>Diodorus Siculus 16.26.1–4.</ref> ’n Tempel is op die plek opgerig en mense het in die laat [[Bronstydperk]], teen 1600&nbsp;v.C., daar begin aanbid. Ná die dood van ’n paar mans het die dorpenaars ’n jong vrou gekies as skakel vir die goddelike besielings. Eindelik het sy namens die gode gepraat.<ref>Broad, W.J. (2007), bl. 21.</ref> Volgens vroeëre mites<ref>Smith se ''Dictionary of Greek and Roman Biography and Mythology'' noem hier Ovidius, ''Metamorfoses'' i. 321, iv. 642; Apollonius Rhodius, ''Argonautica'' iv. 800; Servius, kommentaar op die ''[[Aeneis]]'' iv. 246; pseudo-Apollodorus, ''Bibliotheca'' i. 4. §&nbsp;1 ; Pausanias x. 5. §&nbsp;3; Aeschylos, ''The Eumenides''; sien [http://www..theoi.com/Titan/TitanisThemis.html Theoi Project: Themis]{{Dooie skakel|date=Desember 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}.</ref> was die godinne [[Themis]] en [[Phoibe]] aanvanklik die orakel en is die terrein oorspronklik aan Gaia opgedra. Daarna was dit aan [[Poseidon]], die god van aardbewings, gewy. Tydens die Griekse Donker Middeleeue het ’n nuwe god van profesieë, Apollo, die tempel oorgeneem. Hy het Gaia se twee bewakerslange verban en hul lywe om die [[boodskapperstaf]] gedraai. Diodorus verduidelik ook dat die Pitia aanvanklik ’n paslik geklede jong maagd was, want groot klem is gelê op die orakel se kuisheid en reinheid ter wille van haar kontak met die god Apollo.<ref>Broad, W.J. (2007), bl. 30-31</ref> Nadat ’n man die maagd eenkeer ontvoer en onteer het,<ref>Diod. Sic. 16.26.6</ref> het die mense van Delphi besluit ’n ouer vrou sou in die vervolg die profesieë doen. Sy was egter soos ’n maagd aangetrek as ’n soort herinnering aan die profetesse van die ou tyd. == Organisasie van die orakel == === Priesteres === [[Lêer:Delphi tripod.jpg|duimnael|upright|’n [[Rooifiguurstyl]] [[Krater (vaas)|krater]] wat die orakel op haar driepoot uitbeeld, omstreeks 330&nbsp;v.C.]] Sedert die bekendstelling van die kultus van [[Dionisos]] by Delphi het die Delphiese god ekstase en waansin oor sy volgelinge gebring en orakels deur die Pitia oorgedra. Sy het ook in ’n beswyming verval onder die invloed van die dampe en walms wat uit die spleet in die binneheiligdom van die orakel gekom het. Die Pitia het op ’n hoë, vergulde driepoot gesit wat oor die spleet gestaan het. In die ou dae was die Pitia ’n jong maagd, maar nadat ’n man van Thessalië so ’n Pitia ontvoer en onteer het, is ’n vrou van ouer as 50 jaar gekies; sy het soos ’n maagd aangetrek. Hoewel min bekend is oor hoe die Pitia uitgesoek is, is sy waarskynlik ná die dood van haar voorganger uit die priesteresse van die tempel gekies. Hierdie vroue was almal boorlinge van Delphi en moes ’n stemmige lewe gelei en ’n goeie karakter gehad het.<ref>Broad, W.J. (2007), bl. 31-32</ref><ref>Herbert W. Parke, ''History of the Delphic Oracle''; H.W. Parke en D.E.W. Wormell, ''The Delphic oracle'', 1956 Volume 1; Herbert B. Huffman, "The Oracular Process: Delphi and the Near East" ''Vetus Testamentum'' '''57'''.4, (2007:449–60).</ref> Hoewel sommige getroud was, het hul gesins- en huweliksverpligtinge opgehou wanneer hulle hul rol aanvaar het. Hulle het ook afstand gedoen van hul persoonlike identiteit. Met die hoogtepunt van die orakel se gewildheid was die Pitia moontlik ’n vrou uit ’n invloedryke familie wat goed opgevoed was in [[geografie]], [[politiek]], [[geskiedenis]], [[filosofie]] en die [[kuns]]te. Later is armer, onopgevoede vroue gekies – dit kan verduidelik hoekom die poëtiese heksameter-profesieë van die vroeë periode later net in [[prosa]] gemaak is. Om ’n priesteres, veral die Pitia, te wees was ’n respektabele beroep vir ’n Griekse vrou. Priesteresse het baie vryhede en belonings ontvang, soos kwytskelding van belasting, die reg om eiendom te besit en openbare geleenthede by te woon, ’n salaris en huis van die staat, en dikwels goue krone.<ref>Broad, W. J. (2007), bl. 32</ref> Met die hoogtepunt van die orakel se gewildheid het tot drie vroue as die Pitia diens gedoen; twee het beurte gemaak om profesieë te doen en nog een was ’n reserwe.<ref>Plutarchus ''Moralia'' 414b.</ref> Die priesteres kon net op een dag van die maand geraadpleeg word.{{sfn|Godwin|1876|p=11}} Plutarchus het gesê<ref>{{cite web|url=http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Plutarch/Moralia/De_defectu_oraculorum*.html |title=Plutarch • On the Failure of Oracles |publisher=Penelope.uchicago.edu |date= |accessdate=2012-03-19}}</ref> die Pitia se lewe is deur haar diens aan Apollo verkort. Die sessies was glo uitputtend en dit het ’n fisieke uitwerking op die vroue gehad. === Ander amptenare === Verskeie ander amptenare benewens die Pitia het die orakel gedien.<ref>Roux 1976, bl. 54–63.</ref> Ná 200&nbsp;v.C. was daar op enige gegewe tydstip twee priesters van Apollo wat in beheer van die hele heiligdom was; Plutarchus, wat in die laat 1ste eeu en die vroeë 2de eeu&nbsp;n.C. as priester gedien het, verskaf die beste inligting oor die organisasie van die orakel in dié tyd. Voor 200&nbsp;v.C. was daar waarskynlik net een priester van Apollo. Hulle is gekies uit die hoofinwoners van Delphi en is vir die res van hul lewe aangestel. Benewens hul verpligtinge rakende die orakel het hulle ook ander rituele uitgevoer op feeste van Apollo en was hulle in beheer van die [[Pitiese Spele]]. Die ander amptenare wat met die orakel verbind word, is minder bekend. Hulle was die ''hosioi'' (ὅσιοι, "heiliges") en die ''prophētai'' (προφῆται; enkelvoud ''prophētēs''). Laasgenoemde woord is die oorsprong van die woord "profeet", maar ’n beter vertaling van die Griekse woord is dalk "een wat namens ’n ander persoon praat". Hul funksies is onduidelik; daar is al voorgestel dat hulle die Pitia se profesieë vertolk het of selfs haar woorde in versvorm gesit het, maar sommige meen die term ''prophētēs'' is ’n generiese verwysing na enige kultusamptenaar van die tempel, insluitende die Pitia.<ref>Bowden 2005, bl. 15–16; sien ook Herodotos 8.36, Euripides ''Ion'' 413–416.</ref> Daar was vyf ''hosioi'', maar hul rol is onbekend; hulle was moontlik op die een of ander manier betrokke by die werksaamhede van die orakel. === Orakel se prosedure === [[Lêer:Claude Lorrain 027.jpg|duimnael|''Uitsig op Delphi met Heilige Stoet'', deur Claude Lorrain.]] [[Lêer:A Delphi magic mist.JPG|duimnael|Die ruïnes van die Tempel van Apollo.]] In die tradisies wat met Apollo verbind word, het die orakel haar profesieë beperk tot die nege warmste maande van die jaar. Apollo het glo sy tempel in die winter verlaat en sy plek is deur sy halfbroer [[Dionisos]] ingeneem. Dit is onbekend of die orakel deelgeneem het aan die Dionisiese rituele, hoewel Plutarchus<ref>Plutarch, op cit</ref> vertel het sy vriendin Clea was ’n priesteres van beide Apollo en Dionisos. Aan die begin van die lente – op die sewende dag van die maand Bysios, sy verjaardag – het Apollo glo na sy tempel teruggekeer. Dit stem ooreen met die afwesigheid van die godin [[Demeter]] in die winter, wat deel sou gewees het van die vroegste tradisies. Daarna sou die orakel een keer per maand "reinigingsrituele", soos onder meer vas, ondergaan om haar voor te berei vir kontak met die gode. Op die sewende dag van elke maand sou priesters die Pitia, met ’n pers sluier oor haar gesig, bystaan.<ref>Vandenberg, Phillip, (2007) "Mysteries of the Oracles (Tauris Parke Publications)</ref> Sy sou in die Kastalia-bron bad en heilige water drink van die Kassotis-bron naby die tempel waar ’n [[najade]] met magiese kragte glo gewoon het. Vergesel deur die ''hosioi'' sou die skare dienaars dan by die tempel aankom. Die "raadplegers" (soos die mense genoem is wat die orakel se raad gevra het)<ref>{{cite web |url=http://www.wisecounselresearch.com/research/portrait-gallery/delphic-oracle |title=Archived copy |accessdate=2013-05-14 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131226095012/http://www.wisecounselresearch.com/research/portrait-gallery/delphic-oracle |archivedate=2013-12-26 |df= }} Besoek op 14/5/2013</ref> met loerierblare, wat heilig aan Apollo was, het ook na die tempel gekom met ’n jong bok om in die voorhof van die tempel geoffer te word. Die Pitia sou dan haar pers sluier verwyder. By die tempelvuur vir [[Hestia]] sou ’n lewende jong bok voor die altaar geplaas en met water besprinkel word. As die bok van sy hoewe af boontoe gebewe het, was dit ’n goeie voorteken, maar as dit nie gebewe het nie, is dit beskou as ’n teken dat die raadpleger deur die god afgekeur word en die konsultasie is beëindig.<ref>{{cite book|last=Jon D. |first=|title=Ancient Greek Religion|url=https://books.google.com/books?id=_0Xa5uL8ZOEC&pg=PA99|date= 2011|publisher=John Wiley & Sons|isbn=978-1-4443-5819-3|page=99}}</ref> As alles goed verloop het, is die bok geslag en sy organe, veral sy lewer, is ondersoek om seker te maak die tekens is wel gunstig. Die organe is buite op die altaar van [[Chios]] verbrand. Die stygende rook was ’n teken dat die orakel beskikbaar was. Sy het dan afgegaan na die ''adyton'' (Grieks vir "ontoeganklik") en op haar driepoot gaan sit terwyl sy loerierblare vashou, asook ’n bak Kassotis-bronwater waarin sy gestaar het. Daar naby was die ''[[omfalos]]'' (Grieks vir "middelpunt"), met twee arende van soliede [[goud]] weerskante wat die gesag van [[Zeus]] verteenwoordig het, en die spleet waaruit die heilige gees sou verskyn. Die raadplegers het lootjies getrek om die orde van toelating te bepaal, maar verteenwoordigers van die stadstaat en dié wat groot skenkings gebring het, het voorkeur gekry. Plutarchus beskryf een sessie waarin die voortekens ongunstig was, maar die orakel in elk geval geraadpleeg is. Die priesters het met die sessie voortgegaan, maar die gevolg was ’n histeriese, onbeheerste reaksie van die Pitia wat tot haar dood ’n paar dae later gelei het. Raadplegers sou deur ’n ritueel gaan wat ingesluit het ’n onderhoud met priesters, die openbaring van hul vrae, die gee van geskenke vir die orakel en ’n besoek aan die tempel met loerierblare in die hand. Die raadpleger sou dan na die orakel geneem word, hy sou sy vrae stel, sy antwoorde kry en vertrek. Teen die tyd dat hy die Pitia geraadpleeg het, was hy reeds in ’n gestimuleerde en mediterende toestand, een van die eienskappe wat sterk aan [[sjamanisme]] herinner. Van orakels is verwag om raad te gee wat toekomstige dade sou beïnvloed. Die raadpleger, of die mense namens wie hy raad gevra het, was veronderstel om dit toe te pas. Die geldigheid van die raad is bevestig deur die gevolge van die toepassing daarvan.<ref>Fontenrose, Joseph (1981), "Delphic Oracle: Its Responses and Operations". (Uni of Calif. Press)</ref> == Tempel van Apollo == Die [[ruïne]]s van die tempel by Delphi uit die 4de eeu&nbsp;v.C. wat vandag te sien is, is van ’n omsuilde [[Klassieke orde#Ordes|Doriese]] gebou. Dit is opgerig op die oorblyfsels van ’n vroeëre tempel uit die 6de eeu&nbsp;v.C., wat weer opgerig is op die terrein van ’n konstruksie uit die 7de eeu&nbsp;v.C. waarvoor die argitekte Trophonios en Agamedes die eer kry.<ref name="b">[http://www.ancient-greece.org/architecture/delphi-temple-of-apollo.html Temple of Apollo at Delphi], Ancient-Greece.org</ref> Die tempel uit die 6de eeu&nbsp;v.C. is die Tempel van [[Alkmaionide]] genoem ter ere van die [[Athene|Atheense]] familie wat die geld vir die bou daarvan verskaf het nadat die oorspronklike gebou in ’n brand verwoes is. Die nuwe gebou was ’n Doriese sesstylige tempel van 6&nbsp;x&nbsp;15 kolomme. Dié tempel is in 375&nbsp;v.C. in ’n [[aardbewing]] verwoes. Binne was die ''adyton'', waar die Pitia gesit het. Die tempel het bestaan tot in 390&nbsp;n.C., toe die Romeinse keiser [[Theodosius I]] die Pitia stilgemaak het deur die tempel en die meeste standbeelde en kunswerke te verwoes om alle spore van die [[heidendom]] uit te wis.<ref name="Ringp185">Trudy Ring, Robert M. Salkin, Sharon La Bod, ''International Dictionary of Historic Places: Southern Europe''; bl. 185; [https://books.google.com/books?id=74JI2UlcU8AC&pg=PA185&dq=Temple+of+Apollo+delphi++theodosius&hl=en&ei=6BgCTKTLFcH68AafmNnBDQ&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=1&ved=0CCUQ6AEwAA#v=onepage&q=Temple%20of%20Apollo%20delphi%20%20theodosius&f=false]</ref> == Wetenskaplike verklaring == === Dampe en walms === Daar was al baie pogings om ’n [[wetenskap]]like verklaring te vind vir die Pitia se inspirasie. Die meeste van die tyd<ref>J.Z. De Boer, en J.R. Hale. “The Geological Origins of the Oracle of Delphi, Greece,” in W.G. McGuire, D.R. Griffiths, P Hancock en I.S. Stewart, reds. ''The Archaeology of Geological Catastrophes''. (Geological Society of London) 2000. Popular accounts in A&E Television Networks. History Channel documentary Oracle at Delphi, Secrets Revealed, 2003, en in William J. Broad, ''The Oracle: The Lost Secrets and Hidden Message of Ancient Delphi''. (New York: Penguin) 2006.</ref> is dit egter gegrond op waarnemings deur Plutarchus, wat verskeie jare lank ’n priester by Delphi was. Volgens hom het dit gelyk of haar profetiese vermoëns verband gehou het met walms uit die water van die Kerna-bron wat onder deur die tempel gevloei het. Daar is al dikwels voorgestel dat dié walms dalk [[Hallusinogeen|hallusinogene]] gasse was. Onlangse [[geologie]]se ondersoeke het getoon vrystellings uit ’n geologiese opening in die grond kon die Pitia geïnspireer het om "kontak met die gode te maak". Sommige navorsers meen [[etileen]]gas het dalk haar toestand van besieling veroorsaak. Spore van etileen is gevind in die water van die Castalia-bron, wat nou grootliks herlei word vir die watertoevoer na die moderne dorp Delphi. ’n Ander moontlikheid wat geopper word, is dat die gas uit die opening [[metaan]] was, of [[Koolstofdioksied|CO₂]] en [[Waterstofsulfied|H₂S]], en dat die opening self ’n [[Aardbewing|seismiese]] spleet was.<ref>Piccardi, 2000; Spiller et al., 2000; De Boer et al., 2001; Hale et al. 2003; Etiope et al., 2006; Piccardi et al., 2008.</ref><ref>Mason, Betsy. ''[http://sciencenow.sciencemag.org/cgi/content/full/2006/1002/2 The Prophet of Gases] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081208095700/http://sciencenow.sciencemag.org/cgi/content/full/2006/1002/2 |date= 8 Desember 2008 }}'' in ScienceNow Daily News, 2 Oktober 2006. Besoek op 11 Oktober 2006.</ref> ’n Alternatiewe teorie wat op destydse [[toksikologie]]se geskrifte gegrond is, is dat dit die [[selonsroos]] is wat simptome veroorsaak het soortgelyk aan dié wat die Pitia ondervind het. Die Pitia het selonsrose gebruik tydens haar voorspellings; sy het die blare gekou en hul rook ingeasem. Die giftige bestanddele van die selonsroos het simptome veroorsaak soortgelyk aan dié van [[epilepsie]], die "heilige siekte". Die selonsroosdampe (die "gees van Apollo") kon uit ’n [[Konka|vuurkonka]] in ’n ondergrondse kamer (die ''antron'') gekom en deur ’n opening in die tempel se vloer getrek het. Hierdie hipotese pas perfek in by [[argeologie]]se opgrawings wat ’n ondergrondse ruimte onder die tempel ontbloot het. === Opgrawings === Van 1892 af het ’n span Franse argeoloë onder Théophile Homolle van die [[Collège de France]] opgrawings by Delphi gedoen. In teenstelling met antieke geskrifte het hulle geen spleet en geen moontlike rede vir die vrystelling van dampe gevind nie. Adolphe Paul Oppé het in 1904 ’n invloedryke artikel gepubliseer<ref name=adv>[http://www.odysseyadventures.ca/articles/delphi/articleDelphi02.html# Delphi, the Oracle of Apollo] uit Adventures in Archaeology</ref> waarin hy drie deurslaggewende bewerings gemaak het: Geen spleet of dampe het ooit bestaan nie; geen natuurlike gas kan profetiese visioene veroorsaak nie; en die voorvalle wat aangeteken is van ’n priesteres wat gewelddadige en dikwels dodelike reaksies getoon het, het nie ooreengestem met meer gebruiklike verslae nie. Hy het beweer al die antieke getuienis is gelewer deur goedgelowige reisigers wat deur geslepe plaaslike gidse om die bos gelei is; volgens hom het die gidse die besonderhede van die spleet en ’n walm opgemaak.<ref name=med>[http://medbherenn.com/oracle-at-delphi.html The Oracle at Delphi] ''Medb hErren''</ref> In aansluiting by dié besliste stelling het geleerdes soos Frederick Poulson, E.R. Dodds, Joseph Fontenrose en Saul Levin almal verklaar daar was geen dampe en geen spleet nie. Vir die volgende paar dekades het wetenskaplikes en geleerdes geglo die antieke beskrywings van ’n heilige, inspirerende gees was ’n bedrogspul. In 1950 het die Franse Hellenistiese kenner Pierre Amandry, wat by Delphi gewerk en later die Franse opgrawings daar gelei het, met Oppé saamgestem. Hy het beweer gasvrystellings is nie eens moontlik in ’n [[Vulkaan|vulkaniese]] gebied soos Delphi nie. Nie Oppé of Amandry was egter geoloë nie en geen geoloog is tot in daardie stadium by die debat betrek nie.<ref name=adv /> Daaropvolgende ondersoeke na die Franse opgrawings het egter gewys dié konsensus is dalk ’n fout. Broad (2007) het gedemonstreer ’n Franse foto van die opgegraafde binnekant van die tempel wys duidelik ’n bronagtige poel sowel as ’n aantal klein vertikale splete, wat dui op verskeie paaie waarmee die walms langs kon beweeg het na die onderkant van die tempel.<ref>Broad W.J. (2007), bl. 146–7</ref> In die 1980's het kenners van verskillende terreine, die geoloog Jelle Zeilinga de Boer,<ref>[http://www.wesleyan.edu/ees/people/emeritus.html Jelle Zeilinga de Boer] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060506231049/http://www.wesleyan.edu/ees/people/emeritus.html |date=2006-05-06 }} – Besoek op 2006-10-01.</ref> die argeoloog [[John Rigby Hale|John R. Hale]],<ref>[http://www.louisville.edu/a-s/lbst/staff/jhale.html John R. Hale] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060714234412/http://www.louisville.edu/a-s/lbst/staff/jhale.html |date=14 Julie 2006 }} – Besoek op 2006-10-01.</ref> die forensiese chemikus Jeffrey P. Chanton<ref>[http://www.leopoldleadership.org/content/fellows/search-detail.jsp?id=106 Jeffrey P. Chanton] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181215223710/http://www.leopoldleadership.org/content/fellows/search-detail.jsp?id=106 |date=15 Desember 2018 }} – Besoek op 2006-10-01.</ref> en die toksikoloog Henry R. Spiller,<ref>[http://www.krpc.com/index.html Henry R. Spiller] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191002043953/http://www.krpc.com/index.html |date= 2 Oktober 2019 }} – Besoek op 2006-10-01.</ref> die terrein by Delphi ondersoek met dié foto en ander bronne as bewyse, as deel van ’n [[Verenigde Nasies|VN]]-opname van alle aktiewe geologiese verskuiwings in Griekeland.<ref name=med /> Jelle Zeilinga de Boer het bewyse gesien van ’n verskuiwingslyn by Delphi wat onder die tempel lê. Tydens verskeie ekspedisies het hulle twee groot verskuiwingslyne ontdek, een wat van noord na suid lê (die Kerna-verskuiwing) en een wat van oos na wes lê (die Delphi-verskuiwing), wat parallel loop met die kus van die [[Golf van Korinte]]. Die skeur van die Golf van Korinte is een van die geologies aktiefste terreine op aarde; verskuiwings daar plaas geweldige druk op nabygeleë verskuiwingslyne soos dié onder Delphi. Die twee verskuiwings kruis mekaar reg onder die plek waar die ''adyton'' waarskynlik geleë was. (Die werklike, oorspronklike orakelkamer is deur verskuiwings vernietig, maar daar is ’n sterk strukturele bewys van waar dit bes moontlik geleë was.)<ref name="Broad 2007, bl. 155-7">Broad (2007), bl. 155-7</ref> Hulle het ook bewyse gevind van ondergrondse gange en kamers, asook afvoerslote vir bronwater. Verder het hulle op die terrein tekens gevind van [[travertyn]], ’n vorm van [[kalsiet]] wat geskep word wanneer water deur [[kalksteen]] vloei en [[kalsiumkarbonaat]] oplos wat later weer herdeponeer word. Nog ondersoeke het onthul diep onder die Delphi-streek lê [[asfalt]]afsettings wat ryk is aan [[koolwaterstof]] en baie [[pik]] bevat; laasgenoemde het ’n petrochemiese inhoud van tot 20%. Wrywing wat deur aardbewings veroorsaak word, verhit die asfaltlae en dit lei tot die verdamping van die koolwaterstowwe, wat na die oppervlak styg deur klein splete in die rots.<ref name="Broad 2007, bl. 155-7" /> === Waanbeelde in die ''adyton'' === [[Lêer:John Collier - Priestess of Delphi.jpg|duimnael|upright|''Priesteres van Delphi'' (1891) deur John Collier toon die Pitia op haar driepoot met dampe wat uit ’n spleet in die grond onder haar kom.]] Dit is nie heeltemal seker hoe die ''adyton'' ingerig was nie, maar die Tempel van Apollo was blykbaar soos geen ander in antieke Griekeland nie. Die klein kamertjie, die ''adyton'', was onder die hoofvloer van die tempel geleë en effens na die een kant toe, sodat dit dalk spesifiek bo die kruisende verskuiwings gebou is. In die Franse opgrawingsverslag het Fernand Courby gewys die ''adyton'' was uniek omdat dit nie soos in ander tempels in die middel was nie, maar suidwes daarvan, en dit het die gewone simmetrie van die Doriese tempel verbeek. Dit is in twee dele verdeel, een klein gebied vir die orakel en een vir die persoon wat haar geraadpleeg het. Onder die plek waar die orakel gesit het, reg onder die gleuwe vir die driepoot, is ’n vierkantige opening wat wyer loop na bo. Om die gleuwe was vreemde kanale, moontlik om water van die bron af te vervoer. Die feit dat dit vir lang tydperke water vervoer het, is bevestig deur die lae travertyn wat daarin gevind is. So iets is by geen ander Griekse tempel gevind nie. Holland (1933) het gemeen hierdie kanale en die "hol" aard van die ''[[omfalos]]'' wat deur die Franse gevind is, sou die walms van bedwelmende gasse kon gekanaliseer het. Die intieme kamer het gesorg dat die walms in ’n klein gebied bly om ’n bedwelmende uitwerking te kan hê. Plutarchus het vertel die tempel was met ’n soet reuk gevul wanneer die "godheid" teenwoordig was.<ref>Plutarchus, ''Moralia'' 437c.</ref> De Boer se navorsing het hom laat besef etileen is ’n gas met ’n soet reuk.<ref>Broad (2007), bl. 172</ref> Volgens die toksikoloog Henry R. Spiller kan die inaseming van net ’n klein hoeveelheid etileen beide milde beswymings en euforiese psigedeliese ondervindings meebring. Ander uitwerkings sluit in fisieke afsydigheid, ’n verlies aan inhibisies, die verligting van pyn en vinnig veranderende buie. Groot dosisse kan lei tot verwarring, verontrusting, ylhoofdigheid en die verlies aan spierkoördinasie.<ref>Broad (2007), bl. 212-4</ref> Die [[Narkose|anestetikus]] Isabella Herb het bevind ’n dosis van 20% etileen wat aan iemand toegedien word, is ’n drempel. ’n Groter dosis kan lei tot bewusteloosheid. Met ’n dosis van kleiner as 20% is ’n beswyming bewerkstellig waarin die pasiënt kon regop sit en vrae hoor en logies beantwoord. Hul stemtoon en spraakpatroon kon egter verander en hulle sou die gevoel in hul hande en voete verloor. Wanneer pasiënte uit die gebied verwyder is waar die gas was, kon hulle glad nie onthou wat gebeur het of wat hulle gesê het nie. Met ’n dosis van groter as 20% het pasiënte beheer oor die beweging van hul ledemate verloor en kon hulle woes rondslaan, in snaakse stemme kreun, hul balans verloor en aanhoudend val. Al hierdie simptome stem ooreen met dié van die Pitia in aksie, soos wat Plutarchus berig het.<ref>[http://www.abc.net.au/rn/relig/ark/stories/s1266794.htm Onderhoud met John R. Hale], ABC News, Australië – Besoek op 2006-04-20)</ref> In 2001 het watermonsters uit die nabygeleë bronne tekens getoon van die teenwoordigheid van hallusinogeniese koolwaterstof. In die Kerna-bron, oorspronklik net bo die tempel geleë, is 0,3 dele per miljoen etileen gevind.<ref>Broad (2007), bl. 198. [[Metaan]] (15,3 dele per miljoen) en [[etaan]] (0,2 dele per miljoen) is ook gevind. Die bedwelmende uitwerking van etileen is agter veel kragtiger as dié van metaan en etaan.</ref> Tans word water van die Kerma-bron herlei vir gebruik deur die hedendaagse dorp Delphi. Stukke travertyn, kalkagtige rots wat deur mineralebronne se neerslae gevorm word, is ook getoets, maar geen spoor van etileen is daarin gevind nie. Dit is vanweë die aard van die koolwaterstof. Etileen is besonder lig en vlugtig en kon dus lank gelede al uit die rots ontsnap het. Deur monsters van die bronwater te toets, was die span ten minste in staat om die gas se huidige teenwoordigheid op die terrein vas te stel, en kon hulle aflei dat daar duisende jare gelede vermoedelik groter hoeveelhede was.<ref>Broad (2007), bl. 194-5</ref> Gereelde aardbewings vanweë die feit dat Griekeland op die aansluitingspunt van drie aparte [[Plaattektoniek|tektoniese plate]] lê, kon verantwoordelik gewees het vir die waargenome krake in die kalksteen en die vorming van nuwe openinge waardeur koolwaterstowwe in die water kon beland het. Dit kon meegebring het dat die vlakke van etileen en die bedwelmende uitwerking daarvan oor ’n lang tyd gewissel het. Daar is al voorgestel dat die afname in die belangrikheid van die orakel ná die bewind van die Romeinse keiser [[Hadrianus]] deels ’n gevolg was van die feit dat daar vir ’n aansienlike tyd geen aardbewings in die gebied was nie. == Verwysings == {{Verwysings|3}} == Bronne == === Antieke bronne === {{refbegin|1}} * [[Herodotos]], ''[http://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0126 Die Geskiedenisse]'', by die [http://www.perseus.tufts.edu/ Perseus Project] * [http://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?doc=Perseus:text:1999.01.0138:hymn=3:line=1 Homeriese Himne aan Apollo], by die [http://www.perseus.tufts.edu/ Perseus Project] * Pausanias, ''Description of Greece'', (red. en vertaling met kommentaar deur Sir James Frazer), 1913-uitgawe. Cf. v.5 * [[Plutarchus]], ''De defectu oraculorum'' ("Oor die Verval van die Orakels") en ''De Pythiae Oraculis'' ("Oor die Orakels van die Pitia"), in ''Moralia'', vol. 5 (Loeb Library, Harvard University Press) {{refend}} === Moderne bronne === {{refbegin|2}} * De Boer, Jelle Zeilinga, [[John Rigby Hale]] & Henry A. Spiller, "The Delphic Oracle: A Multidisciplinary Defense of the Gaseous Vent Theory." ''Clinical Toxicology'' 40.2 189–196 (2000) * De Boer, Jelle Zeilinga, Jeffrey P. Chandon & John Rigby Hale, "New Evidence for the Geological Origins of the Ancient Delphic Oracle," ''Geology'' 29.8, 707–711 (2001) * De Boer, Jelle Zeilinga, Jeffrey P. Chandon, John Rigby Hale & Henry A. Spiller, "[http://www.scientificamerican.com/article.cfm?id=questioning-the-delphic-o Questioning the Delphic Oracle]", ''Scientific American'' (Augustus 2003) * Bouché-Leclercq, Auguste, ''Histoire de la divination dans l'Antiquité'', volumes I-IV, Parys (1879–1882) * {{cite book | first=Hugh | last=Bowden | year=2005 | title=Classical Athens and the Delphic Oracle: Divination and Democracy | publisher=Cambridge University Press | isbn=0-521-53081-4 | url=https://books.google.com/books?id=SoSJLj3O3tYC&printsec=frontcover }} * Broad, William J. ''The Oracle: Ancient Delphi and the Science Behind Its Lost Secrets'', New York, Penguin Press, {{ISBN|978-0-14-303859-7}} (2007); hardeband ''The Oracle: the lost secrets and hidden message of ancient Delphi'', Penguin Press, {{ISBN|1-59420-081-5}} (2006) * Burkert, Walter ''[http://www.hup.harvard.edu/catalog/BURGRE.html Greek Religion] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090421173957/http://www.hup.harvard.edu/catalog/BURGRE.html |date=21 April 2009 }}'', Harvard University Press, {{ISBN|0-674-36280-2}} (1985); Oorspronklik in [[Duits]] (1977) * Connelly, Joan Breton ''[https://books.google.com/books?id=sAspxHK-T1UC&printsec=frontcover Portrait of a Priestess: Women and Ritual in Ancient Greece]'', Princeton University Press, 2007, {{ISBN|0-691-12746-8}} * Courby, Fernand, ''Feuilles de Delphi: Tome 2, Topographie et Architecture, La Terrace du Temple'' (1927) * Dempsey, T., Reverend, ''The Delphic oracle, its early history, influence and fall'', Oxford, B.H. Blackwell (1918) * Dodds, E.R. ''The Greeks and the Irrational'', Berkeley, University of California Press (1963) * Etiope, G., D. Christodoulou, M. Geraga, P. Favali, & G. Papatheodorou, "The geological links of the ancient Delphic Oracle (Greece): a reappraisal of natural gas occurrence and origin", ''Geology'', 34, 821–824 (2006) * Farnell, Lewis Richard, ''The Cults of the Greek States'', Volumes I-V, Clarendon Press, (1896–1909); sien veral [https://books.google.com/books?id=ewIIU_JNarIC&printsec=titlepage&source=gbs_summary_r&cad=0 volume IV] oor die Pitia en Delphi * Fontenrose, Joseph Eddy, ''Python; a study of Delphic myth and its origins'', New York, Biblio & Tannen, {{ISBN|0-8196-0285-X}} (1959; 1974) * Fontenrose, Joseph Eddy, ''The Delphic oracle, its responses and operations, with a catalogue of responses'', Berkeley : University of California Press, {{ISBN|0-520-03360-4}} (1978) * Foster J., Lehoux D.R., "The Delphic Oracle and the ethylene-intoxication hypothesis", ''Clinical Toxicology'', 45, 85–89 (2007) * Golding, William, ''The Double Tongue'', Londen, Faber (1995). Nadoos, fiktiewe roman deur die [[Nobelprys]]wenner oor ’n Pitia uit die 1ste eeu v.C. * Goodrich, Norma Lorre, ''Priestesses'', New York : F. Watts, {{ISBN|0-531-15113-1}} (1989); Harper Collins, Perennial, {{ISBN|0-06-097316-1}} (1990) * Guthrie, William Keith Chambers, ''The Greeks and their Gods'' (1950) * Hall, Manly Palmer, ''The Secret Teachings of All Ages'', Cf [http://www.sacred-texts.com/eso/sta/sta14.htm Chapter 14], (1928) * [http://muse.jhu.edu/journals/perspectives_in_biology_and_medicine/v057/57.3.harissis.html Harissis H.V. 2015. “A Bittersweet Story: The True Nature of the Laurel of the Oracle of Delphi” Perspectives in Biology and Medicine. Volume 57, Nommer 3, Somer 2014, bl. 295-298.] * Holland, Leicester B., "The Mantic Mechanism at Delphi," ''American Journal of Archaeology'' 37 bl. &nbsp;201–214 (1933) * Lehoux D.R., "Drugs and the Delphic Oracle", ''Classical World'', 101, 1, 41–56 (2007) * Maass, E., ''De Sibyllarum Indicibus'', Berlyn (1879) * Maurizio, Lisa, "The Voice at the Centre of the World: The Pythia's Ambiguity and Authority" bl.&nbsp;46–50 in redakteurs Andre Lardinois en Laura McClure se ''Making Silence Speak: Women's Voices in Greek Literature and Society'', Princeton University Press (2001) * Mikalson, Jon D. Ancient Greek Religion. Blackwell Ancient Religions. Malden, MA: Blackwell Pub, 2005. * Miller, Water, ''Daedalus and Thespis'' Vol 1, (1929) * Mitford, William, ''The History of Greece'' (1784); Cf. v.1, Hoofstuk III, Seksie 2, bl.&nbsp;177, "Origin and Progress of the Oracles" * Morgan, Catherine. ''Athletes and Oracles'', Cambridge (1990) * Nilsson, Martin P. (Martin Persson). Cults, Myths, Oracles, and Politics in Ancient Greece. Met twee agtervoegsels: The Ionian Phylae, the Phratries. New York, Cooper Square Publishers, 1972. * Parke, Herbert William, ''A History of the Delphic Oracle'', Basil Blackwell, Oxford, ASIN B002NZWT0Y (1939) * Parke, Herbert William, ''Sibyls and Sibylline Prophecy in Classical Antiquity'', Routledge, Londen, {{ISBN|978-0-415-07638-8}} (herdruk in 1992) * Piccardi, Luigi, "Active faulting at Delphi: seismotectonic remarks and a hypothesis for the geological environment of a myth", ''Geology'', 28, 651–654 (2000) * Piccardi L., C. Monti, F. Tassi O. Vaselli, D. Papanastassiou & K. Gaki-Papanastassiou, "Scent of a myth: tectonics, geochemistry and geomythology at Delphi (Greece)", ''Journal of the Geological Society'', Londen, 165, 5–18 (2008) * Potter, David Stone, ''Prophecy and history in the crisis of the Roman Empire: a historical commentary on the Thirteenth Sibylline Oracle'', Cf. hoofstuk 3 (1990) * Poulson, Frederick. ''Dephi'' Gleydenhall, Londen (1920) * Rohde, Erwin, ''Psyche: The Cult of Souls and the Belief in Immortality among the Greeks'', vert. van die 8ste-eeuse uitgawe deur W.B. Hillis, Routledge & Kegan Paul, Londen, (1925); herdruk deur Routledge (2000); [https://books.google.com/books?id=EsVTr_6c7E0C&printsec=frontcover&dq=intitle:Psyche+inauthor:Erwin+inauthor:Rohde&lr=&as_brr=3#v=onepage&q&f=false volle teks in Engels] * West, Martin Litchfield, ''The Orphic Poems'', Oxford: Clarendon Press {{ISBN|0-19-814854-2}} (1983) {{refend}} == Eksterne skakels == * [http://news.nationalgeographic.com/news/2001/08/0814_delphioracle.html "Delphic Oracle's Lips May Have Been Loosened by Gas Vapors"] ''National Geographic'' 14 Augustus 2001 * {{Commons-kategorie inlyn|Pythia}} * [[Lêer:Crystal txt.png|15px]] Hierdie artikel is vertaal uit die [[:en:Pythia|Engelse Wikipedia]] {{Normdata}} {{Voorbladster}} [[Kategorie:Misteriegodsdienste]] [[Kategorie:Geskiedenis van Griekeland]] [[Kategorie:Griekse mitologie]] [[Kategorie:Waarsêery]] md2v75kgfl4jxeexl9xofydv6argbo9 0 219185 2920400 2832146 2026-07-31T04:56:17Z UrsusMaritimus13 184343 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:2|1|0 */ 2920400 wikitext text/x-wiki Gedurende die afgelope dekade is die belangrikheid van die fundamentele regte van kinders toenemend erken, soos vervat in die Grondwet van die Republiek van [[Suid-Afrika]], die Kinderwet en internasionale instrumente soos die [[Verenigde Nasies]] se Konvensie oor die Regte van die Kind en die Afrika-handves oor die Regte en Welsyn van die Kind. Die Grondwet bepaal dat die kind se beste belang oorheersend is in elke aangeleentheid wat die kind raak. Artikel 28, alombekend as die kinderklousule, verleen spesiale beskerming aan kinders onder die ouderdom van 18 jaar. Daarin word ’n reeks regte uiteengesit wat voorsiening maak vir die beskerming van kinders, wat addisioneel is tot die beskerming wat die res van die Menseregtehandves bied. Afgesien van ʼn paar spesifieke beperkinge wat op die fundamentele regte van kinders geplaas word as gevolg van hulle ouderdom (byvoorbeeld die reg om te stem, wat beperk word tot [[volwassene]]<nowiki/>s), geniet elke kind dieselfde beskerming as enige volwassene. ʼn Mens kan nie van jou [[menseregte]] ontneem word nie, maar dit kan beperk word, omdat ander mense ook regte het wat gerespekteer moet word. Daarom sal ander mense se regte by tye met joune oorvleuel en dit sodoende beperk. Daar is talle menseregte, soos die reg op ʼn naam; ʼn nasionaliteit; voedsel, klere en ʼn veilige woonplek; om by jou ouers te woon (tensy dit tot jou nadeel strek); om jou opinie te lewer en na geluister te word; onderrig; godsdiens; om versorg en beskerm te word ensovoorts. Al hierdie regte word in ʼn paar baie belangrike internasionale dokumente vervat, wat spesiaal vir kinders geskryf is. Dié dokumente verduidelik die inhoud van kinders se regte wat ander kinders en volwassenes (insluitende ouers, onderwysers en die regering) moet respekteer en nakom. == Die VN-konvensie oor die Regte van die Kind == Byna alle lande ter wêreld het tot hierdie regte toegestem, insluitende Suid-Afrika. Daarom moet alle mense in Suid-Afrika hierdie regte van kinders beskerm en nakom. Klik op die prentjie om meer oor dié regte uit te vind. == Die Afrika-handves oor die Regte en Welsyn van die Kind == Toe die VN-konvensie oor die Regte van die Kind opgestel is, het Afrika besef dat die kinders van dié kontinent bykomende, spesiale sorg nodig het, omdat kinders so belangrik in die Afrika-kulture is en onder ander omstandighede as kinders elders ter wêreld leef. Daarom het die regerings van Afrikalande ʼn dokument soortgelyk aan die VN-konvensie saamgestel, maar met ekstra regte en verantwoordelikhede vir Afrika-kinders. [https://www.unicef.org/esaro/children_youth_5930.html Klik hier] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180831104320/https://www.unicef.org/esaro/children_youth_5930.html |date=31 Augustus 2018 }} vir meer inligting oor dié dokument. == Die Suid-Afrikaanse Grondwet == Menseregte vir Suid-Afrikaners word in die Grondwet gewaarborg. Dié dokument lys al die regte waarop mense, en veral kinders, in ons land aanspraak kan maak. Dit sê ook wat mense kan doen as hulle voel dat hul regte nie gerespekteer word nie. Een van die belangrikste kinderregte wat in die Grondwet opgeneem is, is die reg om die beste belang van ʼn kind in ag te neem in elke situasie waarby ʼn kind betrek word. Daarom moet volwassenes altyd kinders se omstandighede in ag neem en seker maak dat hul aksies en besluite in die beste belang van die betrokke kinders is. == Die Kinderwet == Sedert die aanvang van die konstitusionele demokrasie, kan die inwerkingtreding van die Kinderwet beskou word as die belangrikste ontwikkeling in die familie- en kinderreg oor die afgelope dekade. Die Kinderwet is geskryf nadat die regering die VN-konvensie oor die Regte van die Kind en die Afrika-handves oor die Regte en Welsyn van die Kind aanvaar het. Die Kinderwet stel ‘n omvattende wet ter beskerming van kinders daar deur verskeie wette wat oor kinders handel, soos die Wet op Kindersorg 74 van 1983, die Wet op die Meerderjarigheidsouderdom 57 van 1972, die Wet op die Status van Kinders 82 van 1987, die Wet op Voogdy 192 van 1993, en die Wet op Natuurlike Vaders van Buite-egtelike Kinders 86 van 1997 te konsolideer, verbeter en vervang. Die Kinderwet is daarop gerig om uitvoering te gee aan sekere regte van kinders, om beginsels met betrekking tot die versorging en beskerming van kinders uiteen te sit, en om kinders onder andere te beskerm teen mishandeling, misbruik, verwaarlosing en uitbuiting. Verder is die Kinderwet daarop gerig om kinderhowe daar te stel wat toeganklik is, en voorsiening te maak vir die uitreiking van bydraersbevele ([[Engels]]: contribution orders). Algemene bepalings word ook in die Kinderwet uiteengesit. Dit reguleer wetgewing, prosedures, optrede en besluite aangaande kinders, asook bepalings wat handel oor ouerlike regte en verantwoordelikhede, surrogaatouerskap, aanneming van kinders, internasionale aanneming, bepalings wat kinderontvoering verbied, bepalings wat handel oor die gedeeltelike versorging van kinders, kleinkinderopvoeding en die kinderbeskermingstelsel, voorkomings- en vroeë ingrypingsdienste, kinders in alternatiewe sorg, kinders in pleegsorg, kinder- en jeugsorgsentrums, instapsentrums, nuwe oortredinge teen kinders, en aangeleenthede wat daarmee verband hou. Afgesien daarvan dat die Kinderwet regte aan kinders verleen, bepaal dit ook dat elke kind verantwoordelikhede teenoor sy of haar familie, gemeenskap en die staat het ooreenkomstig sy of haar ouderdom en vermoë. Die bepalings van die Kinderwet is van toepassing op kinders onder die ouderdom van 18 jaar, maar nie op ongebore kinders nie. Die Wet heg waarde aan die familie en probeer verseker dat dié instelling beskerm en ondersteun word. Soms is ouers nie daartoe in staat om behoorlik na hul kinders om te sien nie en dan sal die Wet hulle probeer help deur middel van programme wat hulle leer hoe om beter ouers te wees. As ouers steeds nie mooi na hul kinders kan omsien nie, selfs nadat hulle ʼn program gevolg het, sal die Wet help om vir die kinders ʼn ander familie te vind by wie hulle kan woon. Die Wet stel ook reëls vir naskoolsentrums, kleuterskole, versorgingsentrums en vir kinders om toestemming vir hul eie aanneming te gee. Daar is nog heelwat kwessies rakende kinders waarvoor die Wet voorsiening maak. Klik gerus op die skakels hieronder om nog meer daaroor te lees. {| class="wikitable" |- | [https://www.unicef.org/southafrica/SAF_resources_childactx1.pdf Boekie: Children's Act explained 1] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190306082229/https://www.unicef.org/southafrica/SAF_resources_childactx1.pdf |date= 6 Maart 2019 }} || [https://www.unicef.org/southafrica/SAF_resources_childactx2.pdf Boekie: Children's Act explained 2] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190306082455/https://www.unicef.org/southafrica/SAF_resources_childactx2.pdf |date= 6 Maart 2019 }} || [https://vra.co.za/wp-content/uploads/2016/10/KINDERWET-No-38-van-2005-Afr.pdf Kinderwet no.38 van 2005] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180712114526/http://vra.co.za/wp-content/uploads/2016/10/KINDERWET-No-38-van-2005-Afr.pdf |date=12 Julie 2018 }} |} == Beskerming teen mishandeling == ʼn Kind het die reg om teen enige vorm van mishandeling beskerm te word, van enige iemand wat jou dalk fisies of emosioneel kan seermaak. Dit sluit in om van uitbuiting beskerm te word, byvoorbeeld wanneer jy gedwing word om vir min of geen geld te werk. Kinders word ook teen enige vorm van seksuele mishandeling beskerm, soos om na pornografiese materiaal te kyk, gedwing te word om aan seksuele aksies deel te neem (soos as iemand aan dele van jou lyf vat waaraan jy nie wil hê hulle moet vat nie of jou dwing om aan dele van iemand anders se lyf te vat); gedwing word om [[seks]] met iemand anders te hê of selfs gedwing word om ʼn prostituut te word. Kinders word soms deur iemand wat hulle baie goed ken mishandel. Daarom is dit belangrik vir kinders om te onthou dat hulle nee mag sê en dat hulle so gou as moontlik vir iemand wat hulle vertrou daarvan moet vertel. ==Sien ook== * [[Bababoerdery]] == Bronne == * Celliers, C., 2012, ‘Die beskerming van kinderregte in die Suid-Afrikaanse reg in die lig van die Kinderwet 38 van 2005’, meestersgraadverhandeling, Unisa. * Centre for Child Law, op 30 Oktober 2018 besigtig: http://www.centreforchildlaw.co.za {{Normdata}} [[Kategorie:Regte]] jnf1dovbvg8aloh17ofnv0r01yq4whi 0 219202 2920410 2836790 2026-07-31T05:25:17Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2920410 wikitext text/x-wiki {{Etniese groep | beeld = [[Lêer:Palestinians.JPG|300px]] | onderskrif = | groep = Palestyne | bevolking = ca. 12,37 miljoen<ref>{{cite web |url=http://www.maannews.com/Content.aspx?id=769606 |title=Palestinian population to exceed Jewish population by 2020 |publisher=Ma'an News Agency |date=1 Januarie 2016 |access-date=31 Oktober 2018 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190712040801/http://www.maannews.com/Content.aspx?id=769606 |archive-date=12 Julie 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | plek = {{vlagland|Palestynse Owerheid}} 4&nbsp;750&nbsp;000 (2016)<ref name="PCBS2015">{{en}} {{cite web |url=http://www.pcbs.gov.ps/site/512/default.aspx?tabID=512&lang=en&ItemID=1566&mid=3171&wversion=Staging |title=Palestinians at the End of 2015 |date=30 Desember 2015 |accessdate=31 Oktober 2018 |archive-date= 3 Mei 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230503230209/https://www.pcbs.gov.ps/site/512/default.aspx?tabID=512&lang=en&ItemID=1566&mid=3171&wversion=Staging |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.pcbs.gov.ps/Portals/_Rainbow/Documents/gover_e.htm |title=Estimated Population in the Palestinian Territory Mid-Year by Governorate,1997-2016 |publisher=Palestinian Central Bureau of Statistics |access-date=31 Oktober 2018 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200523194905/http://www.pcbs.gov.ps/Portals/_Rainbow/Documents/gover_e.htm |archive-date=23 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><br /> &nbsp;– [[Wesoewer]] 2&nbsp;930&nbsp;000 (2016)<ref name=UNRWA2016>{{cite web |url=https://www.unrwa.org/sites/default/files/content/resources/unrwa_in_figures_2016.pdf |title=UNRWA in figures 2016 |publisher=Verenigde Nasies se hulp- en werkagentskap vir Palestynse vlugtelinge in die Midde-Ooste |access-date=31 Oktober 2018 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200508063940/https://www.unrwa.org/sites/default/files/content/resources/unrwa_in_figures_2016.pdf |archive-date=8 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref name="Ma'an11716">{{cite web |url=http://www.maannews.com/Content.aspx?id=772177 |title=PCBS reports Palestinian population growth to 4.81 million |publisher=Ma'an News Agency |date=11 Julie 2016 |access-date=31 Oktober 2018 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20180617215855/http://www.maannews.com/Content.aspx?id=772177 |archive-date=17 Junie 2018 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/we.html |title=West Bank |publisher=[[Central Intelligence Agency]] |work=CIA World Factbook |access-date=31 Oktober 2018 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200523194857/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/we.html |archive-date=23 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><br /> &nbsp;– [[Gasastrook]] 1&nbsp;880&nbsp;000<ref name="UNRWA2016" /><ref name="PCBS2015" /><ref name="Ma'an11716" /><br /> {{vlagland|Jordanië}} 2&nbsp;144&nbsp;233 (2016)<ref name="UNRWA2016" " />–3&nbsp;240&nbsp;000 (2009)<ref>{{cite web |url=http://www.pcbs.gov.ps/Portals/_pcbs/PressRelease/pop_2009-E.pdf |title=Palestinian Central Bureau of Statistics (PCBS) Press Release |publisher=Palestinian Central Bureau of Statistics (PCBS) |access-date=31 Oktober 2018 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20171010094916/http://www.pcbs.gov.ps/Portals/_pcbs/PressRelease/pop_2009-E.pdf |archive-date=10 Oktober 2017 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><br /> {{vlagland|Israel}} 1&nbsp;750&nbsp;000<ref>{{cite web |author=Luke Baker |url=https://www.reuters.com/article/us-israel-palestinians-demographics-idUSKCN0RA1VR20150910 |title=Population parity in historic Palestine raises hard questions for Israel |publisher=Reuters |date=10 September 2015 |access-date=31 Oktober 2018 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200307125141/https://www.reuters.com/article/us-israel-palestinians-demographics-idUSKCN0RA1VR20150910 |archive-date=7 Maart 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref name="ICBS2013">{{cite web |url=http://www.cbs.gov.il/www/hodaot2013n/11_13_097e.pdf |title=65th Independence Day – More than 8 Million Residents in the State of Israel |publisher=Israel Central Bureau of Statistics |date=14 April 2013 |access-date=31 Oktober 2018 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20181004055837/http://www.cbs.gov.il/www/hodaot2013n/11_13_097e.pdf |archive-date=4 Oktober 2018 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite news |last1=Arlosoroff |first1=Meirav |title=60% מערביי ישראל מגדירים עצמם פלסטינים |url=http://www.themarker.com/career/1.1745560 |work=TheMarker |date=2 Julie 2016 |access-date=31 Oktober 2018 |language=he |archive-url=https://web.archive.org/web/20200411184307/https://www.themarker.com/career/1.1745560 |archive-date=11 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><br /> {{vlagland|Sirië}} 560&nbsp;000 (2016)<ref name="UNRWA2016" /><br /> {{vlagland|Chili}} 500&nbsp;000<ref>{{cite news |url=http://laventana.casa.cult.cu/modules.php?name=News&file=article&sid=514 |title=500,000 descendientes de primera y segunda generación de palestinos en Chile |language=es |archive-url=https://web.archive.org/web/20090722073846/http://laventana.casa.cult.cu/modules.php?name=News&file=article&sid=514 |archive-date=22 Julie 2009 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><br /> {{vlagland|Libanon}} 174&nbsp;000 (2017)<ref>{{cite web |url=http://www.jordantimes.com/news/region/lebanon-conducts-first-ever-census-palestinian-refugees |title=Lebanon conducts first-ever census of Palestinian refugees |publisher=The Jordan Times |date=21 Desember 2017 |access-date=31 Oktober 2018 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20171224210451/http://jordantimes.com/news/region/lebanon-conducts-first-ever-census-palestinian-refugees |archive-date=24 Desember 2017 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref>–458&nbsp;369 (2016)<ref name="UNRWA2016" /><br /> {{vlagland|Saoedi-Arabië}} 400&nbsp;000<ref name="Joshproj">{{cite web |url=https://joshuaproject.net/people_groups/14276/YM |title=The Arab, Palestinian people group is reported in 25 countries |publisher=Joshua Project |access-date=31 Oktober 2018 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191220175928/https://joshuaproject.net/people_groups/14276/YM |archive-date=20 Desember 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><br /> {{vlagland|Katar}} 295&nbsp;000<ref name="Joshproj" /><br /> {{vlagland|Verenigde State}} 255&nbsp;000<ref>{{cite news |url=http://www.factfinder.census.gov |title=American FactFinder |publisher=Factfinder.census.gov |access-date=22 April 2009 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20001109233100/http://factfinder.census.gov/ |archive-date= 9 November 2000 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref><br /> {{vlagland|Verenigde Arabiese Emirate}} 91&nbsp;000 <ref name="Joshproj" /><br /> {{vlagland|Duitsland}} 80&nbsp;000<ref name="Europa">{{cite web |url=http://repository.forcedmigration.org/pdf/?pid=fmo:4367 |title=The Palestinian Diaspora in Europe |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200508062504/http://repository.forcedmigration.org/pdf/?pid=fmo%3A4367 |archive-date=8 Mei 2020 |url-status=live|df=dmy-all}}</ref><br /> {{vlagland|Koeweit}} 80&nbsp;000<ref>{{cite news |url=http://www.al-monitor.com/pulse/originals/2013/04/palestinians-open-kuwait-embassy.html |publisher=Al Monitor |title=Palestinians Open Kuwaiti Embassy |date=23 Mei 2013 |access-date=23 Mei 2013 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200508062507/https://www.al-monitor.com/pulse/originals/2013/04/palestinians-open-kuwait-embassy.html |archive-date=8 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><br /> {{vlagland|Egipte}} 70&nbsp;000<ref name="Joshproj" /><br /> {{vlagland|El Salvador}} 70&nbsp;000<ref>{{cite web |url=http://www.elsalvadorperspectives.com/2006/02/el-salvadors-palestinian-connection.html |title=El Salvador's Palestinian connection |date=26 Februarie 2006 |access-date=31 Oktober 2018 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200508062524/http://www.elsalvadorperspectives.com/2006/02/el-salvadors-palestinian-connection.html |archive-date=8 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><br /> {{vlagland|Brasilië}} 59&nbsp;000<ref>{{cite web |url=http://www.memorialdoimigrante.org.br/historico/e4.htm |title=test0.com |language=pt |archive-url=https://web.archive.org/web/20090323120645/http://www.memorialdoimigrante.org.br/historico/e4.htm |archive-date=23 Maart 2009 |url-status=dead |df=dmy-all |access-date=31 Oktober 2018 }}</ref><br /> {{vlagland|Libië}} 59&nbsp;000<ref name="Joshproj" /><br /> {{vlagland|Irak}} 57&nbsp;000<ref>{{cite web |url=http://www.al-awdacal.org/iraq-facts.html |title=Archived copy |access-date=16 Junie 2009 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20150407130711/http://www.al-awdacal.org/iraq-facts.html |archive-date=7 April 2015 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><br /> {{vlagland|Kanada}} 50&nbsp;975<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www12.statcan.gc.ca/census-recensement/2006/dp-pd/tbt/Rp-eng.cfm?LANG=E&APATH=3&DETAIL=0&DIM=0&FL=A&FREE=0&GC=0&GID=837928&GK=0&GRP=1&PID=92333&PRID=0&PTYPE=88971,97154&S=0&SHOWALL=0&SUB=0&Temporal=2006&THEME=80&VID=0&VNAMEE=&VNAMEF= |title=Ethnic Origin (247), Single and Multiple Ethnic Origin Responses (3) and Sex (3) for the Population of Canada, Provinces, Territories, Census Metropolitan Areas and Census Agg.. |publisher=2.statcan.ca |accessdate=31 Oktober 2018}}</ref><br /> {{vlagland|Jemen}} 29&nbsp;000<ref name="Joshproj" /><br /> {{vlagland|Honduras}} 27&nbsp;000–200&nbsp;000<ref>{{cite web |author=Jorge Alberto Amaya |url=http://documents.mx/documents/los-arabes-articulo-copia.html |title=Los Árabes y Palestinos en Honduras: su establecimiento e impacto en la sociedad hondureña contemporánea:1900–2009 |date=23 Julie 2015 |language=es |archive-url=https://web.archive.org/web/20180131081055/https://documents.mx/documents/los-arabes-articulo-copia.html |archive-date=31 Januarie 2018 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref name=Joshproj /><br /> {{vlagland|Verenigde Koninkryk}} 20&nbsp;000<ref name="Europa" /><br /> {{vlagland|Peru}} 15&nbsp;000{{feit}}<br /> {{vlagland|Meksiko}} 13&nbsp;000<ref name="Joshproj" /><br /> {{vlagland|Colombia}} 12&nbsp;000<ref name="Joshproj" /><br /> {{vlagland|Pakistan}} 10&nbsp;500{{feit}}<br /> {{vlagland|Nederland}} 9&nbsp;000{{feit}}<br /> {{vlagland|Australië}} 7&nbsp;000<ref>{{cite web |url=http://museumvictoria.com.au/pages/11443/handing-on-the-key_brochure.pdf?epslanguage=en |title=Archived copy |access-date=21 Mei 2011 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20160821191026/https://museumvictoria.com.au/pages/11443/handing-on-the-key_brochure.pdf?epslanguage=en |archive-date=21 Augustus 2016 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.ausstats.abs.gov.au/ausstats/free.nsf/Lookup/C41A78D7568811B9CA256E9D0077CA12/$File/20540_2001%20(corrigendum).pdf |title=AUSTRALIANS' ANCESTRIES |publisher=ausstats.abs.gov.au |accessdate=31 Oktober 2018}}</ref><br /> {{vlagland|Swede}} 7&nbsp;000<ref>{{cite web |url=http://www.immi.se/encyklopedi/tiki-index.php?page=Palestinier |title=Palestinier |author=Miguel Benito |language=sv |archive-url=https://web.archive.org/web/20160912124416/http://www.immi.se/encyklopedi/tiki-index.php?page=Palestinier |archive-date=12 September 2016 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref><br /> {{vlagland|Algerië}} 4&nbsp;030<ref>{{cite web |url=http://www.unhcr.org/pages/49e485e16.html |title=2013 UNHCR country operations profile – Algeria |publisher=United Nations High Commissioner for Refugees |year=2013 |access-date=31 Oktober 2018 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200508062533/https://www.unhcr.org/pages/49e485e16.html |archive-date=8 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | taal = '''Palestina en Israel:''' [[Arabies]], [[Hebreeus]], [[Engels]], [[Grieks]]<br /> '''Diaspora:''' [[Arabies]], die omgangstaal van ander lande in die Palestynse diaspora | geloof = '''Meerderheid:''' [[Soenni]]tiese [[Islam]]<br />'''Minderhede:''' [[Christendom]], [[Samaritanisme]],<ref>{{en}} {{cite book |author=Mor, M., Reiterer, F. V., & Winkler, W. |year=2010 |title=Samaritans: Past and present: Current studies |location=Berlin |publisher=De Gruyter |pages=217}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.timesofisrael.com/clinging-to-ancient-traditions-the-last-samaritans-keep-the-faith/ |title=Clinging to ancient traditions, the last Samaritans keep the faith |last=Miller |first=Elhanan |work=The Times of Israel |date=26 April 2013 |access-date=31 Oktober 2018 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200328152557/https://www.timesofisrael.com/clinging-to-ancient-traditions-the-last-samaritans-keep-the-faith/ |archive-date=28 Maart 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> [[Droese]], [[Sjia|Sjiitiese]] Islam, nie-denominasionele Moslems<ref>{{cite web |url=http://www.pewforum.org/2012/08/09/the-worlds-muslims-unity-and-diversity-1-religious-affiliation/#identity |title=Chapter 1: Religious Affiliation |access-date=31 Oktober 2018 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200521075104/https://www.pewforum.org/2012/08/09/the-worlds-muslims-unity-and-diversity-1-religious-affiliation/ |archive-date=21 Mei 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> | verwante = Ander [[Levant]]yne, ander [[Semitiese taalfamilie|Semitiestalige]] volke, [[Jode]] ([[Asjkenasiese Jode]], [[Mizrachi-Jode]], [[Sefardiese Jode]]),<ref>{{en}} {{cite journal |doi=10.1007/s004390000426 |url=http://www.ucl.ac.uk/tcga/tcgapdf/Nebel-HG-00-IPArabs.pdf |title=High-resolution Y chromosome haplotypes of Israeli and Palestinian Arabs reveal geographic substructure and substantial overlap with haplotypes of Jews |year=2000 |last1=Nebel |first1=Almut |last2=Filon |first2=Dvora |last3=Weiss |first3=Deborah A. |last4=Weale |first4=Michael |last5=Faerman |first5=Marina |last6=Oppenheim |first6=Ariella |last7=Thomas |first7=Mark G. |journal=Human Genetics |volume=107 |issue=6 |pages=630–41 |pmid=11153918 |accessdate=31 Oktober 2018 |archive-date=24 Desember 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181224213531/http://www.ucl.ac.uk/tcga/tcgapdf/Nebel-HG-00-IPArabs.pdf%20 |url-status=dead }}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.sciencedaily.com/releases/2000/05/000509003653.htm |title=Jews Are The Genetic Brothers Of Palestinians, Syrians, And Lebanese |publisher=Sciencedaily.com |date=9 Mei 2000 |accessdate=31 Oktober 2018}}</ref> [[Assiriërs]], [[Samaritane]], ander [[Arabiere]], en ander [[Middellandse See|Middellandse volke]].<ref>{{en}} {{cite journal | last = Cruciani | first1 = F | last2 = La Fratta | first2 = R | last3 = Trombetta | first3 = B | last4 = Santolamazza | first4 = P | last5 = Sellitto | first5 = D | last6 = Colomb | first6 = EB | last7 = Dugoujon | first7 = JM | last8 = Crivellaro | first8 = F | last9 = Benincasa | first9 = T | title = Tracing Past Human Male Movements in Northern/Eastern Africa and Western Eurasia: New Clues from Y-Chromosomal Haplogroups E-M78 and J-M12 | journal = Molecular Biology and Evolution | volume = 24 | issue = 6 | pages = 1300–1311 | year = 2007 | url = https://academic.oup.com/mbe/article/24/6/1300/984002 | pmid = 17351267 | doi = 10.1093/molbev/msm049 | id = | postscript = <!-- Bot inserted parameter. Either remove it; or change its value to "." for the cite to end in a ".", as necessary. -->{{inconsistent citations}} | display-authors = 1 }} Also see [http://mbe.oxfordjournals.org/cgi/content/full/msm049/DC1?maxtoshow=&HITS=10&hits=10&RESULTFORMAT=&fulltext=cruciani&searchid=1&FIRSTINDEX=0&resourcetype=HWCIT Supplementary Data] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250611020155/https://mbe.oxfordjournals.org/cgi/content/full/msm049/DC1?maxtoshow=&HITS=10&hits=10&RESULTFORMAT=&fulltext=cruciani&searchid=1&FIRSTINDEX=0&resourcetype=HWCIT |date=11 Junie 2025 }}</ref> }} Die '''Palestyne''' ([[Arabies]]: الفلسطينيون, ''al-Filasṭīniyyūn''; [[Hebreeus]]: פָלַסְטִינִים; afgelei van Nieu-[[Grieks]]: Παλαιστίνη, ''Palaistínē''; Arabies: فلسطين, ''Falasṭīn'', [falasˈtˁiːn] of ''Filasṭīn'', [filasˈtˁiːn]) is 'n [[Arabiere|Arabiese]] [[etniese groep]] inheems aan die streek Palestina. Oorspronklik het die term na die hele bevolking van die [[Britse mandaat van Palestina]] verwys, insluitende [[Jode]] en [[Samaritane]]. Vandag verwys Palestyne na die Arabiese bevolking van Palestina, insluitende die wêreldwye [[diaspora]] sedert 1948, wat hoofsaaklik uit vlugtelinge bestaan. Arabiese burgers van Israel identifiseer hulself as Israeli's, Palestyne of Arabiere.<ref>{{cite web |title=Noted Arab citizens call on Israel to shed Jewish identity |author=Isabel Kershner |url=http://www.iht.com/articles/2007/02/08/africa/web.0208israel.php |publisher=International Herald Tribune |date=8 Februarie 2007 |access-date=8 Januarie 2007 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20081016194050/http://www.iht.com/articles/2007/02/08/africa/web.0208israel.php |archive-date=16 Oktober 2008 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> [[Lêer:Flag of Palestine.svg|duimnael|links|[[Vlag van Palestina]] en die Palestyne]] [[Lêer:MarktJaffaGustavBauernfeind1887.jpg|duimnael|links|Palestynse mark in Jaffa, skildery deur Gustav Bauernfeind in 1887]] Die Palestyne het hul naam van die Antieke [[Filistyne]] verkry. Volgens bewerings het die [[Egipties|Antieke Egiptiese]] term ''Peleset/Purusati'' na die "[[Seevolke]]",<ref>{{en}} ''pwlɜsɜtj''. John Strange, ''Caphtor/Keftiu: a new investigation,'' Brill, 1980 bl. 159.</ref> waaronder veral die Filistyne, verwys.<ref>{{en}} {{cite book |title=The Philistines and Other "Sea Peoples" in Text and Archaeology |work=Society of Biblical Literature Archaeology and biblical studies |volume=15 |first=Ann E. |last=Killebrew |publisher=Society of Biblical Lit |date=2013 |isbn=978-1-58983-721-8 |url=https://books.google.com/books?id=gBCl2IQfNioC&pg=PA1#v=onepage&q&f=false |page=2}}</ref><ref>{{en}} {{cite book |author=Robert Drews |title=The End of the Bronze Age: Changes in Warfare and the Catastrophe Ca. 1200 B.C. |url=https://books.google.de/books?id=bFpK6aXEWN8C&pg=PA48&lpg=PA48&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false |pages=48–61 |isbn=978-0-691-02591-9 }}</ref> Van die [[Semitiese taalfamilie|Semitiese tale]] is die [[Akkadies]]e ''Palaštu'' (soms ''Pilištu'') gebruik om na die 7de-eeuse Philistia en sy destydse vier stadstate te verwys.<ref>{{en}} {{cite book |author=Seymour Gitin |title=The Books of Kings: Sources, Composition, Historiography and Reception |editor-first1=André |editor-last1=Lemaire |editor-first2= Baruch |editor-last2=Halpern |editor-first3= Matthew Joel |editor-last3=Adams |url=https://books.google.de/books?id=1SXbIFYu-ZAC&pg=PA312&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false |publisher=BRILL |year=2010 |pages=301-363}} vir die Neo-Assiriese bronne bl. 312: Die vier stadstate van die laat Filistynse tydperk (Ystertydperk II) is ''Amqarrūna'' ([[Ekron]]), ''Asdūdu'' ([[Asjdod]]), ''Hāzat'' ([[Gasa]]) en ''Isqalūna'' ([[Asjkelon]]), met die eertydse vyfde hoofstad Gath wat teen hierdie laat tydperk verlate is.</ref> Die Bybels-Hebreeuse verwante woord ''Plištim'' word algemeen as "Filistyne" vertaal. Die [[Verenigde Nasies]] het op 29 November 1947 'n Partisieplan vir die streek Palestina uitgevaardig waarin die destydse Britse mandaat van Palestina in 'n Arabiese en 'n Joodse staat opgedeel is. Baie Palestyne het met die stigting van die Staat Israel op 14 Mei 1948 die voormalige Britse mandaat van Palestina verlaat en hulle in Arabiese buurlande soos [[Egipte]], [[Jordanië]], [[Libanon]] en [[Sirië]] gevestig. Tydens die Israeliese Onafhanklikheidsoorlog van 1948 is die [[Gasastrook]] deur Egipte en die [[Wesoewer]] deur Jordanië beset. In die [[Sesdaagse Oorlog]] van 1967 is beide die Gasastrook en die Wesoewer deur Israel verower, gelyktydig is die oostelike en westelike dele van [[Jerusalem]] herenig en tot die "ondeelbare hoofstad" van Israel verklaar.<ref>{{cite web |url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-42246564 |title=US to recognise Jerusalem as Israel's capital |publisher=[[BBC]] |date=6 Desember 2017 |access-date=31 Oktober 2018 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200312185951/https://www.bbc.com/news/world-middle-east-42246564 |archive-date=12 Maart 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Op 15 November 1988 het die [[Palestynse Bevrydingsorganisasie]] (PLO) in [[Algiers]], [[Algerië]], die [[Staat Palestina]] se onafhanklikheid van Israel verklaar, wat sedertdien deur die meeste lidlande van die [[Verenigde Nasies]] as staat van die Palestyne erken word. Op 4 Mei 1994 is met die Gasa-[[Jerigo]]-ooreenkoms binne die Israelies besette gebiede die [[Palestynse Grondgebiede]] gestig, wat die [[Gasastrook]] en 40% van die Wesoewer beslaan. Op 31 Oktober 2011 het die Staat Palestina 'n lid van die [[Unesco]] geword<ref>{{cite web |url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-15518173 |title=Palestinians get Unesco seat as 107 vote in favour |publisher=[[BBC]] |date=31 Oktober 2011 |access-date=31 Oktober 2018 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190423054123/https://www.bbc.com/news/world-middle-east-15518173 |archive-date=23 April 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> en op 29 November 2012 het die Algemene Vergadering van die Verenigde Nasies met 'n groot meerderheid vir die opname van die Staat Palestina as 'n waarnemende land gestem.<ref>{{cite web |url=https://www.reuters.com/article/us-palestinians-statehood/palestinians-win-implicit-u-n-recognition-of-sovereign-state-idUSBRE8AR0EG20121129 |title=Palestinians win implicit U.N. recognition of sovereign state |publisher=Reuters |date=29 November 2012 |access-date=31 Oktober 2018 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190422094630/https://www.reuters.com/article/us-palestinians-statehood/palestinians-win-implicit-u-n-recognition-of-sovereign-state-idUSBRE8AR0EG20121129 |archive-date=22 April 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Die meeste Palestyne is [[Soenni]]tiese [[Moslem]]s, met minderhede van [[Christene]], [[Samaritane]], [[Droese]] en [[Sjia|Sjiite]]. Die Palestynse Christene behoort veral aan die [[Oosters-Ortodokse Kerk]] ([[Grieks-Ortodokse Patriargaat van Jerusalem]]); hul persentasie in Palestina het weens 'n sterk emigrasie egter sterk gedaal, van 21% in 1950 tot net 8% in 2008.<ref>{{cite web |url=http://www.cbs.gov.il/www/statistical/arab_pop08e.pdf |title=The Arab Population in Israel |publisher=Israel Central Bureau of Statistics |year=2008 |access-date=31 Oktober 2018 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20181004053058/http://www.cbs.gov.il/www/statistical/arab_pop08e.pdf |archive-date=4 Oktober 2018 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Die meeste Palestyne bly in die Palestynse Gasastrook en die Wesoewer, gevolg deur Jordanië, Israel, Sirië, [[Chili]] en Libanon. Chili huisves tans met 'n halfmiljoen vlugtelinge die grootste aantal Palestyne buiten die [[Midde-Ooste]]. == Verwysings == {{Verwysings|2}} == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie inlyn|People of Palestine}} [[Kategorie:Etniese groepe in Afrika]] [[Kategorie:Etniese groepe in Chili]] [[Kategorie:Etniese groepe in Europa]] [[Kategorie:Etniese groepe in Israel]] [[Kategorie:Etniese groepe in Jordanië]] [[Kategorie:Etniese groepe in Libanon]] [[Kategorie:Etniese groepe in Noord-Amerika]] [[Kategorie:Etniese groepe in Oseanië]] [[Kategorie:Etniese groepe in Palestina]] [[Kategorie:Etniese groepe in Sirië]] [[Kategorie:Palestyne| ]] cyh817195jb6lczhosu92ekrvtopbfa 0 220824 2920379 2783990 2026-07-31T00:06:56Z PaulLim11 201647 Image 2920379 wikitext text/x-wiki {{Weesbladsy}} {{Inligtingskas Akteur | Naam = E. G. Daily | Beeld = Elizabeth G. Daily at San Diego Comic Con 2026-1.jpg | Beeldbeskrywing = <!-- Vir oormuis-info/ vir siggestremdes; sonder wiki-sintaks --> | Beeldonderskrif = | Geboortenaam = Elizabeth Ann Guttman | Alias = | Geboortedatum = {{Geboortedatum en ouderdom|1961|9|11}} | Geboorteplek = | Nasionaliteit = [[Verenigde State|Amerikaans]] | Sterfdatum = | Sterfplek = | Ouers = | Lewensmaat = | Kinders = 2 | Skool = | Universiteit = | Beroep = Aktrise en skryfster | Aktiewe jare = 1979–nou | Noemenswaardige rolprente = | Webwerf = | IMDb = 0197354 | Toekennings = <!-- slegs noemenswaardiges --> }} '''E. G. Daily''' (gebore 11 September 1961) is 'n [[Verenigde State|Amerikaanse]] aktrise en skryfster. Sy is bekend vir haar rolle in die rolprente ''Pee-wee's Big Adventure'' (1985), ''Babe: Pig in the City'' (1998), en ''Happy Feet'' (2006), en in die televisiereeks ''The Powerpuff Girls'' (1998). == Filmografie == === Rolprente === * 1981: ''Street Music'' * 1983: ''Funny Money'' * 1983: ''Valley Girl'' * 1985: ''Pee-wee's Big Adventure'' * 1998: ''Babe: Pig in the City'' * 1998: ''The Rugrats Movie'' * 2000: ''Rugrats in Paris: The Movie'' * 2000: ''Bob's Video'' * 2002: ''The Powerpuff Girls Movie'' * 2002: ''The Making and Meaning of 'We Are Family''' * 2003: ''Rugrats Go Wild'' * 2006: ''Happy Feet'' * 2006: ''Mustang Sally'' * 2006: ''Cutting Room'' * 2009: ''Gnomes & Trolls: The Secret Chamber'' * 2013: ''Debi Derryberry: Cheery & Fun'' * 2013: ''Time and Charges'' * 2016: ''The Unlikely's'' * 2019: ''Troll Hunters'' === Televisiereekse === * 1990: ''Rugrats'' * 1992: ''Eek! the Cat'' * 1993: ''Problem Child'' * 1994: ''Duckman: Private Dick/Family Man'' * 1994: ''Bump in the Night'' * 1996: ''Jungle Cubs'' * 1996: ''Quack Pack'' * 1996: ''Cave Kids'' * 1998: ''The Powerpuff Girls'' * 1999: ''Roughnecks: The Starship Troopers Chronicles'' * 1999: ''The Woody Woodpecker Show'' * 2000: ''Baby Blues'' * 2002: ''ChalkZone'' * 2003: ''All Grown Up!'' * 2004: ''Game Over'' * 2006: ''Curious George'' * 2006: ''Four Eyes!'' * 2009: ''Rahan'' * 2009: ''Les Dalton'' * 2013: ''Miles Across the Sea'' * 2013: ''Julius Jr.'' * 2015: ''Nubbin & Friends'' * 2016: ''Sparkle Show'' * 2016: ''Melania Trump's Cousins: How to Be a Model and Marry a Billionaire'' * 2017: ''The Heartbreak Healer'' * ''Max & Wrigley'' === Televisierolprente === * 1983: ''Josie'' * 2000: ''Rugrats: Acorn Nuts & Diapey Butts'' * 2000: ''Rat Bastard'' * 2001: ''The Rugrats: All Growed Up'' * 2001: ''Rugrats: Still Babies After All These Years'' * 2001: ''A Rugrats Kwanzaa Special'' * 2007: ''What's Wrong with Ruth?'' * 2008: ''The Powerpuff Girls Rule!!!'' * 2014: ''The Powerpuff Girls: Dance Pantsed'' === Video's === * 1981: ''Rod Stewart: Young Turks'' * 1986: ''E.G. Daily: Say It Say It'' * 1987: ''Céline Dion: Délivre-moi - Version 1'' * 1988: ''Céline Dion: Délivre-moi - Version 2'' * 1995: ''The Prince and the Pauper'' * 1996: ''Treasure Island'' * 1996: ''Rugrats: Tales from the Crib'' * 1997: ''A Rugrats Vacation'' * 1997: ''Rugrats: Bedtime Bash'' * 1999: ''We Wish You a Merry Christmas'' * 2000: ''Gen¹³'' * 2000: ''Aladdin and the Adventure of All Time'' * 2000: ''The Making of 'Rugrats in Paris''' * 2009: ''The Powerpuff Girls: Who, What, Where, How, Why... Who Cares?'' * 2017: ''One Dark Night: An Interview with Elizabeth Daily'' == Eksterne skakels == * {{IMDb|0197354|E. G. Daily}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Daily, Elizabeth}} [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Amerikaanse aktrises van die 21ste eeu]] [[Kategorie:Amerikaanse aktrises van die 20ste eeu]] sydarbfslubjcjezkgbmok99do8fv3e 0 223893 2920377 1944254 2026-07-30T23:52:37Z PaulLim11 201647 Image 2920377 wikitext text/x-wiki {{Weesbladsy}} {{Inligtingskas Akteur | Naam = Lauren Lapkus | Beeld = Lauren Lapkus at San Diego Comic Con 2026-1.jpg | Beeldbeskrywing = <!-- Vir oormuis-info/ vir siggestremdes; sonder wiki-sintaks --> | Beeldonderskrif = | Geboortenaam = | Alias = | Geboortedatum = | Geboorteplek = | Nasionaliteit = [[Verenigde State|Amerikaans]] | Sterfdatum = | Sterfplek = | Ouers = | Lewensmaat = | Kinders = | Skool = | Universiteit = | Beroep = Aktrise en skryfster | Aktiewe jare = | Noemenswaardige rolprente = | Webwerf = | IMDb = 1944055 | Toekennings = <!-- slegs noemenswaardiges --> }} '''Lauren Lapkus''' (gebore 6 September 1985) is 'n [[Verenigde State|Amerikaanse]] aktrise en skryfster. Sy is bekend vir haar rolle in die rolprente ''Blended'' (2014) en ''Jurassic World'' (2015), en in die televisiereekse ''Orange Is the New Black'' (2013) en ''The Characters'' (2016). == Filmografie == === Rolprente === * 2014: ''Blended'' * 2015: ''Jurassic World'' * 2015: ''Cast Party'' * 2016: ''Opening Night'' * 2018: ''The Unicorn'' * 2018: ''Good Girls Get High'' === Televisiereekse === * 2010: ''The Parent Project'' * 2012: ''Are You There, Chelsea?'' * 2012: ''Cleve Dixon: Terrible Detective'' * 2013: ''Orange Is the New Black'' * 2013: ''Single Siblings'' * 2013: ''PopSource TV'' * 2014: ''Untitled Jerrod Carmichael Pilot'' * 2014: ''Gentlemen Lobsters'' * 2015: ''Clipped'' * 2015: ''We Have Issues'' * 2015: ''Pitiful Creatures'' * 2016: ''The Characters'' * 2016: ''Animals.'' * 2016: ''Lego Jurassic World: The Indominus Escape'' * 2016: ''The Earliest Show'' * 2016: ''The Shirtless Painter'' * 2016: ''Vox Pop'' * 2017: ''Crashing'' * 2017: ''Ginger Snaps'' * 2018: ''Harvey Street Kids'' === Televisierolprente === * 2013: ''Joe, Joe & Jane'' * 2018: ''DIY'' == Eksterne skakels == * {{IMDb|1944055|Lauren Lapkus}} * {{Twitter|laurenlapkus|Lauren Lapkus}} * {{Facebook|laurenlapkus|Lauren Lapkus}} * {{Instagram|laurenlapkus|Lauren Lapkus}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Lapkus, Lauren}} [[Kategorie:Geboortes in 1985]] [[Kategorie:Amerikaanse aktrises van die 21ste eeu]] [[Kategorie:Lewende mense]] 7hro7zrg3vo4web8xs5wutqhzl3m0zn 0 235753 2920497 2653082 2026-07-31T09:49:32Z Carsten Steger 136025 Aerial image of Chioggia inserted. 2920497 wikitext text/x-wiki {{Geen bronnelys}} {{Inligtingskas Nedersetting |amptelike_naam=Città di Chioggia |ander_naam=<small>Cióxa</small> |nedersetting_tipe=Stad |beeld_stadsilhoeët=Aerial image of Chioggia (view from the south).jpg |beeldgrootte=250px |beeldbyskrif=Lugaansig van Chioggia |duimdrukkerkaart=Italië |duimdrukkeretiketposisie=bokant |duimdrukkerkaartbyskrif= |onderafdelingtipe=[[Land]] |onderafdelingnaam={{vlag|Italië}} |onderafdelingtipe1=Streek |onderafdelingtipe2=[[Provinsies van Italië|Metropolitane Stad]] |onderafdelingnaam1=[[Lêer:Flag of Veneto.svg|22px]] [[Veneto]] |onderafdelingnaam2=Metropolitane Stad Venesië |leiertitel=Burgemeester |leiernaam=Alessandro Ferro<small> (M5S)</small> |stigtingstitel=Stigting |stigtingsdatum=Antieke tydperk (''fossa Clodia'') |oppervlakvoetnotas= |oppervlakgroottes= |oppervlak_totaal_km2=187.91 |oppervlak_totaal_myl2= |hoogtevoetnotas= |hoogte_m=2 |hoogte_voet=7 |koördinaattipes= |koördinate = {{Koördinate|45|13|11|N|12|16|44|O|display=}} |bevolking_soos_op=31 Julie 2018 |bevolkingnotas= |bevolking_totaal=49331 |bevolkingsdigtheid_km2=262.52 |bevolkingsdigtheid_myl2= |bevolking_metro= |bevolkingsdigtheid_metro_km2= |bevolkingsdigtheid_metro_myl2= |bevolking_stedelik= |bevolkingsdigtheid_stedelik_km2= |bevolkingsdigtheid_stedelik_myl2= |bevolking_leeg1_titel= |bevolking_leeg1= |bevolkingsdigtheid_leeg1_km2= |bevolkingsdigtheid_leeg1_myl2= |bevolking_leeg2_titel= |bevolking_leeg2= |bevolkingsdigtheid_leeg2_km2= |bevolkingsdigtheid_leeg2_myl2= |bevolkingnota= |tydsone=MET |utcafset=+1 |tydsone_DST=MEST |uctafset_DST=+2 |poskodetipe=Poskode |poskode=30015 |skakelkode=041 |webwerf=[http://www.chioggia.org/ chioggia.org] }} '''Chioggia''' ([[Italiaans]]e uitspraak: [ˈkjɔddʒa]; [[Venesiaans]]: ''Cióxa'' [ˈtʃɔ.za]; [[Latyn]]: ''Clodia'') is 'n klein hawestad en ''comune'' (munisipaliteit) in die [[Italië|Noordoos-Italiaanse]] administratiewe streek [[Veneto]]. Met 'n bevolking van naastenby 50&nbsp;000 is Chioggia die tweede grootste nedersetting in die Venesiaanse strandmeer na Venesië. Chioggia maak deel uit van die Metropolitane Stad Venesië. [[Lêer:Canal Vena in Chioggia.jpg|duimnael|links|Canal Vena]] Chioggia is in die uiterste suidelike deel van die Venesiaanse strandmeer geleë waar dit - net soos [[Venesië]] - op eilandjies gebou is. So word na Chioggia dikwels as "Klein-Venesië" verwys. Vissery, toerisme (veral in die stadsdeel Sottomarina), landbou (met die plaaslike ''radicchio'' of sigorei as belangrikste produk) en skeepswerwe vorm die stad se ekonomiese basis. Die [[Universiteit van Padua]] se fakulteit [[Mariene biologie]] het sy setel in Chioggia. Chioggia het sy naam verleen aan die vierde Genuees-Venesiaanse see-oorlog wat tussen 1378 en 1381 deur die twee mededingende Mediterreense seerepublieke hoofsaaklik in die omgewing van die stad gevoer is en met 'n Venesiaanse oorwinning geëindig het. Gedurende die oorlogshandelinge is Chioggia volledig vernietig sodat geen geboue uit die tydperk voor die laat 14de eeu bewaar gebly het nie. {{Normdata}} [[Kategorie:Nedersettings in Italië]] 4a4y1tmpsrevdfvqo8itb9sbqhd8edo 0 250205 2920401 2908808 2026-07-31T04:56:40Z UrsusMaritimus13 184343 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:2|0|0 */ 2920401 wikitext text/x-wiki 'n '''Eensame wolf''', '''eensame wolf-terroris''' of '''alleen akteur terroris''', is iemand wat [[geweld]]dadige dade voorberei en uitvoer, sonder enige opdragstruktuur en sonder wesenlike hulp van enige groep. Hy of sy kan beïnvloed word of gemotiveer word deur die [[ideologie]] en oortuigings van 'n eksterne groep en mag ter ondersteuning van so 'n groep optree. In sy oorspronklike sin is 'n "eensame [[wolf]]" 'n [[dier]] of [[mens]] wat gewoonlik alleen woon of tyd alleen spandeer, in plaas van met 'n groep.<ref name="reference.com">{{cite web |url=http://dictionary.reference.com/browse/lone+wolf |title=Lone wolf - Define Lone wolf at Dictionary.com |work=Dictionary.com |access-date=14 April 2015 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20150910053648/http://dictionary.reference.com/browse/lone%20wolf |archive-date=10 September 2015 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> Waarnemers stel dat die tipe aanvalle relatief skaars soort terreuraanval is, maar dit neem toe<ref name=pbs>{{cite news |url=https://www.pbs.org/wgbh/frontline/article/lone-wolf-attacks-are-becoming-more-common-and-more-deadly/ |title=Lone Wolf Attacks Are Becoming More Common -- And More Deadly |date=14 Julie 2016 |newspaper=FRONTLINE |access-date=4 Februarie 2017 |language=en-US |archive-url=https://web.archive.org/web/20181125012320/https://www.pbs.org/wgbh/frontline/article/lone-wolf-attacks-are-becoming-more-common-and-more-deadly/ |archive-date=25 November 2018 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> en dit is soms moeilik om te sê of 'n akteur buite hulp ontvang het en dit wat blykbaar 'n eensame wolfaanval is, dalk eintlik versigtig georkestreer was van buite.<ref name=nytimes>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2017/02/04/world/asia/isis-messaging-app-terror-plot.html |title=Not 'Lone Wolves' After All: How ISIS Guides World's Terror Plots From Afar |last=Callimachi |first=Rukmini |date=4 Februarie 2017 |newspaper=The New York Times |issn=0362-4331 |access-date=4 Februarie 2017 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200401074543/https://www.nytimes.com/2017/02/04/world/asia/isis-messaging-app-terror-plot.html |archive-date=1 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Gartenstein-Ross|first=Daveed|last2=Barr|first2=Nathaniel|date=26 Julie 2016|year=|title=The Myth of Lone-Wolf Terrorism|url=https://www.foreignaffairs.com/articles/western-europe/2016-07-26/myth-lone-wolf-terrorism|journal=Foreign Affairs|volume=|pages=|via=|access-date=4 Februarie 2017}}</ref> == Oorsprong van die term == Die term "eensame wolf" ([[Engels]]ː''lone wolf'') is in die 1990's deur wit meerderwaardigheid ondersteuners Alex Curtis en Tom Metzger gewild gemaak. Metzger het individuele of kleinsel-ondergrondse aktiwiteite voorgestel, in teenstelling met bo-grondse lidmaatskapsorganisasies, wat "stryders wat alleen of in kleingroepe optree, wat die regering of ander teikens in "daaglikse anonieme dade" aanval.<ref name="Adl.org">{{cite web |url=http://www.adl.org/learn/ext_us/Metzger.asp?LEARN_Cat=Extremism&LEARN_SubCat=Extremism_in_America&xpicked=2&item=7 |title=Tom Metzger and White Aryan Resistance (WAR) – Extremism in America |publisher=Adl.org |date= |accessdate=10 Desember 2012 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120925190751/http://www.adl.org/learn/ext_us/Metzger.asp?LEARN_Cat=Extremism&LEARN_SubCat=Extremism_in_America&xpicked=2&item=7 |archivedate=25 September 2012 |df=dmy-all }}</ref><ref>{{cite book|last1=Kimmel|first1=Michael|title=Angry White Men: American Masculinity at the End of an Era|date=2013|publisher=Avalon|isbn=1568585136|pages=228–9}}</ref> [[Terrorisme]] deskundige Brian Michael Jenkins van die [[RAND Korporasie]] verkies die term “rondloperhond” bo eensame wolf. Volgens Jenkins, is die kenmerke van die meeste individue wat betrokke is by sulke aanvalle as volgː hulle "... sluip rond, snuffel vir geweld, is aggressief, maar skarrel sonder [[rugsteun]] rond."<ref name="Daily Beast">{{cite news |last1=Siegel |first1=Jacob |title=Lone Wolves, Terrorist Runts, and the Stray Dogs of ISIS |url=http://www.thedailybeast.com/articles/2014/10/24/in-canada-the-stray-dogs-of-isis.html |access-date=7 November 2014 |work=Daily Beast |date=24 Oktober 2014 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20170429195009/http://www.thedailybeast.com/articles/2014/10/24/in-canada-the-stray-dogs-of-isis.html |archive-date=29 April 2017 |url-status=live |df=dmy-all }}</ref> Alhoewel hierdie individue skynbaar alleen optree, is daar dikwels bande tussen eensame wolwe en terroriste-organisasies, byvoorbeeld, terreur-ondersteunde aanlyn-inhoud.<ref>: http://doi.org/10.15664/jtr.405</ref> == Huidige gebruik == Die term eensame wolf word gebruik deur Amerikaanse wetstoepassingsagentskappe en die media om te verwys na individue wat gewelddadige dade van terrorisme buite 'n opdragstruktuur onderneem. Die [[FBI]] - en San Diego-polisie se ondersoek na die aktiwiteite van 'n self-benoemde wit meerderwaardigheid ondersteuner, Alex Curtis, is genoem ''Operation Lone Wolf'',<ref>{{cite press release|url=https://www.fbi.gov/sandiego/about-us/history/operation-lone-wolf|title=Operation Lone Wolf|publisher=[[FBI]]}}</ref> "hoofsaaklik as gevolg van Curtis se aanmoediging van ander wit meerderwaardigheid ondersteuners om te volg wat Curtis na verwys as 'eensaame wolf'-aktivisme ".<ref>{{cite web |title=Operation Lone Wolf |url=https://www.fbi.gov/sandiego/about-us/history/operation-lone-wolf |publisher=FBI |access-date=6 November 2014 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20160108011607/https://www.fbi.gov/sandiego/about-us/history/operation-lone-wolf |archive-date=8 Januarie 2016 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Die term eensame wolf word gebruik om terroriste-optrede wat deur individue uitgevoer word te onderskei van die gekoördineer deur groot groepe.<ref>{{Cite book|title=Understanding Lone Wolf Terrorism: Global Patterns, Motivations and Prevention|last=Spaaij|first=Ramon|publisher=|year=|isbn=|location=|pages=16}}</ref> Terroristaanvalle wat deur klein selle uitgevoer word, word nie as eensame wolfaanvalle geklassifiseer nie. Eensame wolfaanvalle is baie meer skaars as aanvalle wat deur groepe uitgevoer word. Sedert 1940 is daar net ongeveer 100 suksesvolle eensame wolfaanvalle in die Verenigde State geidentifiseer.<ref name=pbs /> Die aantal aanvalle is egter aan die toeneem, en het elke jaar sedert 2000 gegroei. Eensame wolwe kom meestal van diverse demografiese agtergrond veral van die wat nie deur regse ideologieë geïnspireer is nie. In vergelyking met diegene wat verregs is, is eensame aanvallers wat geïnspireer word deur [[al-Kaïda]] en [[Islamitiese Staat |Islamitiese Staat in Irak en die Levant (ISIL]]) geneig om jonger en beter opgevoed te wees. Volgens studies het eensame wolwe meer gemeen met [[massamoordenaar]]s as wat hulle het met lede van die georganiseerde terroriste groepe wat hulle dikwels inspireer. Terwyl die eensame wolf optree om die ideologiese of filosofiese oortuigings van 'n ekstremistiese groep te bevorder, tree hulle op hul eie, sonder enige buite-opdrag of -rigting. Die enigste wolf se taktiek en metodes word slegs op hul eie opgewek en gerig. In baie gevalle, soos die taktiek wat deur Curtis beskryf word, het die eensame wolf nooit persoonlike kontak met die groep waarmee hulle identifiseer nie. As sodanig is dit vir die teen-terroriste-amptenare aansienlik moeiliker om intelligensie oor eensame wolwe in te samel, aangesien hulle nie in aanraking kan kom met roetine-teen-terroristiese waarneming nie.<ref>{{cite news |url=https://icct.nl/publication/understanding-lone-wolves-towards-a-theoretical-framework-for-comparative-analysis/ |title=Understanding Lone Wolves: Towards a Theoretical Framework for Comparative Analysis |author1=Jan Leenaars |author2=Dr. Alastair Reed |publisher=The International Centre for Counter-Terrorism – The Hague (ICCT) |date=2 Mei 2016 |access-date=7 September 2016 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200214221306/https://icct.nl/publication/understanding-lone-wolves-towards-a-theoretical-framework-for-comparative-analysis/ |archive-date=14 Februarie 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Onlangse studie en nuusberigte het die terme stogastiese terrorisme en opgestelde geweld gebruik om te beskryf hoe eensame wolf terrorisme funksioneer as 'n manier om 'n aanval te mobiliseer met geen direkte verband tussen die retoriese oproep tot aksie en die datum of tyd van die daad van terrorisme nie. 'n 2013-ontleding deur Sarah Teich, 'n navorsingsassistent by die International Institute for Counter-Terrorism, het tussen 1990 en 2013 vyf ontluikende tendense in die Islamitiese eensame wolfterrorisme in [[Noord-Amerika]] en [[Wes-Europa]] gevind: • 'n Toename in die aantal lande wat geteiken is deur eensame wolwe vanaf die 1990's tot in die 2000's. • 'n Toename in die aantal mense wat beseer en vermoor is deur eensame wolwe. • Toenemende doeltreffendheid van wetstoepassing en teen-terrorisme. • Konsekwentheid in die verspreiding van aanvalle deur "akteursoorte" (alleenlopers, eensame wolwe en eensame wolfpakke). • 'n Toename in die aantal aanvalle teen militêre personeel.<ref name="ict.org.il">{{cite web |url=http://www.ict.org.il/Article.aspx?ID=691 |title=Trends and Developments in Lone Wolf Terrorism in the Western World |last=Teich |first=Sarah |date=Oktober 2013 |publisher=International Institute for Counter-Terrorism |access-date=23 Maart 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190417211527/http://www.ict.org.il/Article.aspx?ID=691 |archive-date=17 April 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> In die [[Verenigde State]] kan alleenwolwe 'n groter bedreiging as georganiseerde groepe bied, en terroriste is nie beperk tot [[Moslems]] nie.<ref name="Csmonitor.com">{{cite web |url=http://www.csmonitor.com/2003/0527/p02s02-usju.html |title=Lone wolves pose explosive terror threat |publisher=Csmonitor.com |date=27 Mei 2003 |access-date=10 Desember 2012 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190828041841/https://www.csmonitor.com/2003/0527/p02s02-usju.html |archive-date=28 Augustus 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Volgens die ''[[Financial Times]]'' verwys die teen-terrorisme amptenare na "alleenstaande individue wat aan owerhede bekend is, maar nie as belangrik genoeg beskou word om ondersoeke te eskaleer nie" as "bekende wolwe".<ref>{{cite web |url=https://www.ft.com/content/f7795146-10a8-11e7-a88c-50ba212dce4d |title='Known wolf' attackers force intelligence rethink |first=Sam |last=Jones |date=24 Maart 2017 |work=Financial Times |access-date=2 Oktober 2017 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200108173453/https://www.ft.com/content/f7795146-10a8-11e7-a88c-50ba212dce4d |archive-date=8 Januarie 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Sommige groepe propageer aktief vir eensame wolfaksies. Anti-aborsie militante terreur groep The Army of God gebruik "[[leierlose weerstand]]" as sy organiserende beginsel.<ref name="Jennifer Gonnerman">{{cite web |first=Jennifer |last=Gonnerman |url=http://www.villagevoice.com/1998-11-10/news/the-terrorist-campaign-against-abortion/3 |title=Villagvoice.com |publisher=Villagevoice.com |date=10 November 1998 |accessdate=10 Desember 2012 |archive-date= 7 Junie 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090607003600/http://www.villagevoice.com/1998-11-10/news/the-terrorist-campaign-against-abortion/3 |url-status=dead }}</ref> Volgens die ''[[New York Times]]'', in die analise van die [[Boston]] Marathon-bombardamente, het die al-Kaïda-aktivis Samir Khan, wie in ''Inspire'' gepubliseer het, het individuele terroriste-aksies gerig teen Amerikaners en gedetailleerde resepte daarvoor aanlyn gepubliseer.<ref name=NYT5513>{{cite news |title=A Homemade Style of Terror: Jihadists Push New Tactics |url=https://www.nytimes.com/2013/05/06/us/terrorists-find-online-education-for-attacks.html |access-date=6 Mei 2013 |newspaper=The New York Times |date=5 Mei 2013 |author=Scott Shane |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190417211526/https://www.nytimes.com/2013/05/06/us/terrorists-find-online-education-for-attacks.html |archive-date=17 April 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> === Verkeerde identifisering === Eensame wolf-terroriste mag simpatiseer met en beskou hulself as deel van groter groepe, maar hulle is nie aktiewe deelnemers nie.<ref>{{Cite book|title=Understanding Lone Wolf Terrorism: Global Patterns, Motivations and Prevention|last=Spaaij|first=Ramon|publisher=|year=|isbn=|location=|pages=18}}</ref> Dikwels word die aanvalle toegeskryf aan mense wat 'n mengsel van politieke en persoonlike griewe het. Eensame wolf-terroriste het egter geen werklike affiliasie aan die groep wat op hulle aanspraak maak nie, maar word in plaas daarvan aanlyn en deur middel van eksterne media-afsetpunte geradikaliseer.<ref>{{Cite journal|first=Randy|last=Borum|title=OPINION What Drives Lone Offenders?|url=http://www.indrastra.com/2017/10/OPINION-What-Drives-Lone-Offenders-003-10-2017-0005.html|journal=IndraStra|issn=2381-3652}}</ref> 'n Groot aantal terroriste wie aanvanklik deur owerhede en verslaggewers beweer is dat hul eensame wolf-aanvalle geïnspireer is deur ISIL en / of sy ideologie, word wel later bewys dat hulle deur ISIL gewerf, opgelei en gerig is om die aanvalle uit te voer. Dit sou beteken dat hulle tegnies nie "eensame wolwe" was nie.<ref name=nytimes /> == Geestesgesondheidsfaktore == Eensame wolf-terroriste is hoogs waarskynlik om 'n [[geestesversteuring|geestesongesteldheid]] te hê. Studies het bevind dat meer as 40% van eensame wolf-terroriste op 'n stadium in hul lewe met 'n geestesongesteldheid gediagnoseer is. Dit stel eensame wolwe as 13,5 keer meer geneig om aan 'n geestesongesteldheid te ly as 'n lid van 'n georganiseerde terroriste groep, soos al-Kaïda of ISIL.<ref>{{cite web |url=https://www.bloomberg.com/quicktake/lone-wolf-terrorism |title=Lone Wolf Terrorism |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190824220848/https://www.bloomberg.com/quicktake/lone-wolf-terrorism |archive-date=24 Augustus 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Volgens bestaande denke oor [[geestesgesondheid]]suitdagings word dit beskou dat sommige individue wat aan sekere "sielkundige versteurings ly," kwesbaar is om geïnspireer te word deur ekstremistiese ideologieë om dade van eensame wolf-terrorisme te pleeg.<ref name="MentalIllnessKayFactor">{{cite news |title=Mental Illness: A Key Factor in "Terror" |url=http://bridge.georgetown.edu/mental-illness-a-key-factor-in-terror/ |access-date=16 Februarie 2017 |agency=Johns Hopkins University |publisher=Bridge Initiative Team |date=8 Augustus 2016 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20170627223024/http://bridge.georgetown.edu/mental-illness-a-key-factor-in-terror/ |archive-date=27 Junie 2017 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref><ref name="LoneWoldTerrorism">{{cite book|last1=Alfaro-Gonzalez|first1=Lydia|title=Report: Lone Wolf Terrorism|date=27 Julie 2015|publisher=Security Studies Program, National Security Critical Issue Task Force|url=http://georgetownsecuritystudiesreview.org/wp-content/uploads/2015/08/NCITF-Final-Paper.pdf|accessdate=16 Februarie 2017}}</ref> == Vorme van indirekte aanhitsing == === Stogastiese terrorisme === Stogastiese terrorisme is 'n onlangse term wat uitsprake beskryf wat na verwagting terrorisme as 'n daad van stogastiese terrorisme kan aanspoor, met die woord "stogasties" wat die ewekansige aard van die teikens beskryf.<ref name=Hamm2017>{{cite book |last1=Hamm |first1=Mark S. |last2=Spaaij |first2=Ramón |date=2017 |title=The Age of Lone Wolf Terrorism |location=New York |publisher=Columbia University Press |isbn=978-0-231-54377-4 |lccn=2016050672 |pages=84–89}}</ref> Die "stogastiese terroriste" lei nie die optrede van lede van 'n groep nie, maar is eerder 'n ideoloog wat oor [[massamedia]] kommunikeer met individue wat nie met hom/haar geaffilieer is nie of deel van enige vorm van organisasie is nie.<ref name=Hamm2017 /> Volgens 'n anonieme blogger wat op die ''Daily Kos'' geskryf het, hits die propogandis, met opset of nie, diegene aan met 'n kombinasie van persoonlikheidseienskappe wat aanleiding gegee tot [[geweld]]. Aangesien die spreker slegs antagonisme teenoor die slagoffer fokus, in plaas van direk deelneem, kan hulle aanspreeklikheid vryspring en die oortreder mag deur die wetstoepassing 'n eensame wolf benoem word.<ref name=dailykos>{{cite news |url=https://www.dailykos.com/stories/2011/1/10/934890/-Stochastic-Terrorism:-Triggering-the-shooters |title=Stochastic Terrorism: Triggering the shooters. |work=Daily Kos |access-date=22 September 2017 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191223181017/https://www.dailykos.com/stories/2011/1/10/934890/-Stochastic-Terrorism:-Triggering-the-shooters |archive-date=23 Desember 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Die term is meestal toegepas op binnelandse Amerikaanse voorvalle van geweld.<ref name="Hamm2017" /><ref name="rolling-stone">{{cite web |last1=Cohen |first1=David S. |title=Trump's Assassination Dog Whistle Was Even Scarier Than You Think |url=https://www.rollingstone.com/politics/features/trumps-assassination-dog-whistle-was-scarier-than-you-think-w433615 |website=Rolling Stone |access-date=4 Junie 2017 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20180510130538/https://www.rollingstone.com/politics/features/trumps-assassination-dog-whistle-was-scarier-than-you-think-w433615 |archive-date=10 Mei 2018 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> In hul 2017 boek, ''Age of Lone Wolf Terrorism'',<ref name="Hamm2017" /> het kriminoloog Mark S. Hamm en [[Sosiologie|sosioloog]] Ramón Spaaij stogastiese terrorisme bespreek as 'n vorm van "indirekte aanwending" deur terroriste. Hulle skryf dat "stogastiese terrorisme die metode van internasionale werwing is wat deur ISIS gebruik word", en hulle verwys na Anwar al-Awlaki en Alex Jones as stogastiese terroriste.<ref name="Hamm2017" />{{rp|157}} Hamm en Spaaij bespreek twee gevalle van geweld. In die 2010 Oakland-snelweg-skietery is Byron Williams op pad na die kantore van die Amerikaanse Civil Liberties Union en die Tides Foundation geskryf, en beplan om massamoord te pleeg, "indirek geaktiveer deur die [[Samesweringsteorie|samesweringsteorieë]]"<ref name="Hamm2017" /> van Glenn Beck en Alex Jones. As 'n linkse voorbeeld noem hulle die skietvoorval van 2012 by die hoofkwartier van die Family Research Council. Die stogastiese terrorismemodel is 'n [[stogastiese proses]], 'n ewekansige model van die terreuraanvalle wat deur die ewekansige aard van hul tydsberekening en doelwitte beoog word om 'n algemene vrees op te wek.<ref name=Woo2002>{{cite journal |last1=Woo |first1=Gordon |date=2002 |title=Quantitative terrorism risk assessment |journal=Journal of Risk Finance |volume=4 |issue=1 |pages=7–14 |doi=10.1108/eb022949}}</ref> Nietemin word dade van "stogastiese terrorisme" indirek geaktiveer deur die samesweringsteorieë wat in die massamedia versprei word,<ref name="Hamm2017" /> veral deur hoë politieke status figure of godsdienstige leiers. === Opgestelde geweld === Die frase "opgestelde geweld" (''scripted violence'' ) is sedert minstens 2002 in sosiale wetenskap gebruik.<ref name="Hamamoto-2002">{{cite journal |title=Empire of Death: Militarized Society and the Rise of Serial Killing and Mass Murder |author=Hamamoto, Darrell Y. |journal=New Political Science |year=2002 |volume=24 |issue=1 |pages=105-120}}</ref> Skrywer David Neiwert wat die boek ''Alt-America'' geskryf het, het aan die onderhoudvoerder van ''Salon'' Chauncey Devega gesê: {{cquote|"Opgestelde geweld is waar 'n persoon wat 'n nasionale platform het, die soort geweld beskryf wat hy/sy uitgevoer wil hê. Hy/sy identifiseer die teikens en laat dit aan die luisteraars toe om hierdie geweld uit te voer. Dit is 'n vorm van terrorisme. Dit is 'n daad en 'n sosiale verskynsel waar daar 'n ooreenkoms is om massiewe geweld op 'n hele segment van die samelewing te bewerkstellig. Weereens, hierdie geweld word gelei deur mense in hoëprofiel posisies in die media en die regering. Hulle is diegene wat die opstelling doen, en dit is gewone mense wat dit uitvoer. As 'n voorbeeld kan [[Charles Manson]] en sy volgelinge dien. Manson het die opstelling gedoen. Hy het nie enige van daardie moorde gepleeg nie. Hy het dit net deur sy volgelinge uitgevoer."<ref name="devega-neiwert-salon-2018">{{cite news |url=https://www.salon.com/2018/11/01/author-david-neiwert-on-the-outbreak-of-political-violence-expect-an-intense-period-of-terrorism/ |title=Author David Neiwert on the outbreak of political violence: |work=Salon |date=1 November 2018 |access-date=13 Desember 2018 |author=DeVega, Chauncey |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200417073632/https://www.salon.com/2018/11/01/author-david-neiwert-on-the-outbreak-of-political-violence-expect-an-intense-period-of-terrorism/ |archive-date=17 April 2020 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref>}} Sommige regsgeleerdes het opgemerk dat president [[Donald Trump]] besig was met 'stogastiese terrorisme'. [[CNN]] se regsontleder Danny Cevallos, het in 'n meningstuk gestel dat Trump se kommentaar waarskynlik beskermde spraak is, selfs wanneer verwysing na 'n presidensiële kandidaat, want dit was nie gerig op aanhits van onmiddellike onwettige aksie nie. En met betrekking tot of dit stogastiese terrorisme is, bygevoeg: "Dit is skrikwekkend en waarskynlik waar....Dit is moeilik om die effek met enige sekerheid te voorspel of te meet."<ref>{{cite news |url=http://www.cnn.com/2016/08/10/opinions/trump-second-amendment-remarks-cevallos/index.html |title=Did Trump comments break the law? |last=Cevallos |first=Danny |work=CNN |access-date=27 September 2017 |quote=Sommige regsgeleerdes het opgemerk dat Trump betrokke is by 'stogastiese terrorisme', met behulp van taal en ander vorme van kommunikasie 'om willekeurige akteurs aan te moedig om gewelddadige of terroristiese dade uit te voer wat statisties voorspelbaar is, maar individueel onvoorspelbaar' |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190411215124/https://www.cnn.com/2016/08/10/opinions/trump-second-amendment-remarks-cevallos/index.html |archive-date=11 April 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings|2}} {{Normdata}} {{en-vertaal|Lone wolf (terrorism)}} [[Kategorie:Terrorisme]] f0c49lk9pm74yopsplasavx5yu3vjit 0 260064 2920383 2855386 2026-07-31T04:19:15Z PaulLim11 201647 Image 2920383 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Akteur | Naam = Noah Reid | Beeld = Noah Reid at San Diego Comic Con 2026-1.jpg | Beeldbeskrywing = <!-- Vir oormuis-info/ vir siggestremdes; sonder wiki-sintaks --> | Beeldonderskrif = | Geboortenaam = | Alias = | Geboortedatum = {{Geboortedatum en ouderdom|1987|5|29}} | Geboorteplek = | Nasionaliteit = [[Kanada|Kanadees]] | Sterfdatum = | Sterfplek = | Ouers = | Lewensmaat = | Kinders = | Skool = | Universiteit = | Beroep = Akteur, skrywer, en vervaardiger | Aktiewe jare = 1996–nou | Noemenswaardige rolprente = | Webwerf = | IMDb = 0717383 | Toekennings = <!-- slegs noemenswaardiges --> }} '''Noah Reid''' (gebore 29 Mei 1987) is 'n [[Kanada|Kanadese]] akteur, skrywer, en vervaardiger. Hy is bekend vir sy rolle in die televisiereekse ''Strange Days at Blake Holsey High'' (2002), ''Backpackers'' (2013), en ''Schitt's Creek'' (2015). == Filmografie == === Rolprente === * 2010: ''Score: A Hockey Musical'' * 2012: ''Old Stock'' * 2017: ''Cardinals'' === Televisiereekse === * 1997: ''Franklin'' * 1998: ''Pippi Longstocking'' * 2002: ''Strange Days at Blake Holsey High'' * 2002: ''The Strange Legacy of Cameron Cruz'' * 2013: ''Backpackers'' * 2015: ''[[Schitt's Creek]]'' * 2015: ''Kevin from Work'' === Televisierolprente === * 2005: ''Terry'' * 2011: ''Three Inches'' === Video's === * 2000: ''Franklin and the Green Knight: The Movie'' * 2001: ''Franklin's Magic Christmas'' == Eksterne skakels == * {{IMDb|0717383|Noah Reid}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Reid, Noah}} [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Geboortes in 1987]] [[Kategorie:Kanadese manlike akteurs van die 21ste eeu]] [[Kategorie:Kanadese manlike akteurs van die 20ste eeu]] 0hhzdzg2rjfiklc4zhi2dm9wjta2ft7 0 260074 2920384 2143408 2026-07-31T04:28:40Z PaulLim11 201647 Image 2920384 wikitext text/x-wiki {{Weesbladsy}} {{Inligtingskas Akteur | Naam = Sasha Roiz | Beeld = Sasha Roiz at San Diego Comic Con 2026-1.jpg | Beeldbeskrywing = <!-- Vir oormuis-info/ vir siggestremdes; sonder wiki-sintaks --> | Beeldonderskrif = | Geboortenaam = | Alias = | Geboortedatum = {{Geboortedatum en ouderdom|1973|10|21}} | Geboorteplek = | Nasionaliteit = [[Kanada|Kanadees]] | Sterfdatum = | Sterfplek = | Ouers = | Lewensmaat = | Kinders = | Skool = | Universiteit = | Beroep = Akteur | Aktiewe jare = 2001–nou | Noemenswaardige rolprente = | Webwerf = | IMDb = 1501388 | Toekennings = <!-- slegs noemenswaardiges --> }} '''Sasha Roiz''' (gebore 21 Oktober 1973) is 'n [[Kanada|Kanadese]] akteur. Hy is bekend vir sy rolle in die rolprente ''The Day After Tomorrow'' (2004), ''Land of the Dead'' (2005), ''16 Blocks'' (2006), en ''Pompeii'' (2014). == Filmografie == === Rolprente === * 2004: ''The Day After Tomorrow'' * 2005: ''Land of the Dead'' * 2006: ''16 Blocks'' * 2012: ''Extracted'' * 2014: ''Pompeii'' === Televisiereekse === * 2004: ''Delta State'' * 2004: ''Show Me Yours'' * 2005: ''The Power Strikers'' * 2007: ''Across the River to Motor City'' * 2009: ''Caprica'' * 2011: ''Grimm'' * 2011: ''Husbands'' * 2019: ''Nice Iranian Girl'' === Video's === * 2010: ''Crazy/Sexy/Awkward'' * 2011: ''Grimm: Grimm Fairytales'' == Eksterne skakels == * {{IMDb|1501388|Sasha Roiz}} * {{Twitter|sasharoiz|Sasha Roiz}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Roiz, Sasha}} [[Kategorie:Geboortes in 1973]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Kanadese manlike akteurs van die 21ste eeu]] deapujavatlnuk713eono6nrpowf8jt 0 265782 2920261 2920195 2026-07-30T12:12:34Z Aliwal2012 39067 poleerwerk 2920261 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Akteur | Naam = Chuck Russell | Beeld = Chuck Russell, 26 July 2024.jpg | Beeldbeskrywing = <!-- Vir oormuis-info/ vir siggestremdes; sonder wiki-sintaks --> | Beeldonderskrif = | Geboortenaam = Charles Russell | Alias = | Geboortedatum = 9 Mei 1952 | Geboorteplek = | Nasionaliteit = [[Verenigde State|Amerikaner]] | Sterfdatum = {{Sterfdatum en ouderdom|2026|7|22|1952|5|9|df=y}} | Sterfplek = | Ouers = | Lewensmaat = | Kinders = | Skool = | Universiteit = | Beroep = Akteur, regisseur, vervaardiger, en skrywer | Aktiewe jare = | Noemenswaardige rolprente = | Webwerf = | IMDb = 0751080 | Toekennings = <!-- slegs noemenswaardiges --> }} '''Chuck Russell''' ([[9 Mei]] [[1952]] - [[22 Julie]] [[2026]]) was 'n [[Verenigde State|Amerikaanse]] [[akteur]], regisseur, filmvervaardiger en skrywer. Hy is bekend vir sy rolle in die rolprente ''A Nightmare on Elm Street 3: Dream Warriors'' (1987), ''The Blob'' (1988), ''The Mask'' (1994), en ''Eraser'' (1996). Russell sterf op 22 Julie 2026 in sy huis in die [[San Diego]]-gebied, op die ouderdom van 74.<ref>{{Cite web |title=Chuck Russell, Director of 'The Mask,' Dies at 74 |url=https://variety.com/2026/film/news/chuck-russell-dead-the-mask-the-blob-1236820565/ |date=2026-07-24 |website=Variety}}</ref><ref>{{Cite web |title=The Mask Director Chuck Russell Dies at 74 |url=https://people.com/the-mask-director-chuck-russell-dies-at-74-12026710 |date=2026-07-24 |magazine=People}}</ref> == Filmografie == === Rolprente === * 1979: ''The Great American Girl Robbery'' * 1984: ''Dreamscape'' * 1985: ''Girls Just Want to Have Fun'' * 1987: ''A Nightmare on Elm Street 3: Dream Warriors'' * 1988: ''The Blob'' * 1994: ''The Mask'' * 1996: ''Eraser'' * 2000: ''Bless the Child'' * 2002: ''The Scorpion King'' * 2016: ''I Am Wrath'' * 2019: ''Junglee'' * 2019: ''Bury Your Dead'' * 2019: ''Defiant'' * ''Arabian Nights'' * ''Witchboard'' * ''The Darkling'' * ''Ice'' * ''Beautiful Voice'' * ''The Seven Sins: Dawn of the Tyrant Knight'' * ''Thunder Road'' === Televisiereekse === * ''The Birthright'' === Televisierolprente === * 1991: ''Slash & Burn: The Freddy Krueger Story'' === Video's === * 2002: ''Ancient World Production Design: 'The Scorpion King''' * 2002: ''Preparing the Fight: 'The Scorpion King''' * 2002: ''The Rock and Michael Clarke Duncan: 'The Scorpion King''' * 2002: ''Special Effects: 'The Scorpion King''' * 2002: ''Working with Animals: 'The Scorpion King''' * 2002: '''The Scorpion King': A Warriors Journey'' * 2002: ''The Fiery Swords Scene: 'The Scorpion King''' * 2002: ''Costume Design: 'The Scorpion King''' * 2007: ''Back to School: Extra-Curricular Edition'' == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * {{IMDb|0751080|Chuck Russell}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Russell, Chuck}} [[Kategorie:Geboortes in 1958]] [[Kategorie:Sterftes in 2026]] [[Kategorie:Amerikaanse manlike akteurs van die 20ste eeu]] [[Kategorie:Amerikaanse manlike akteurs van die 21ste eeu]] ael2udf71muaiptnjtph4y7rju75zow 0 267573 2920294 2914964 2026-07-30T13:37:48Z GeorgeF1974 104338 Klein wysigings. 2920294 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Persoon | naam = Hélène Grimaud | geboortedatum = {{Geboortedatum en ouderdom|1969|11|07}} | geboorteplek = [[Aix-en-Provence]], Frankryk | beroep = Klassieke pianis | beeld = Helene Grimaud Roque-d Antheron 2004 cropped.jpg | onderskrif = Grimaud tydens 'n repetisie by geleentheid van die La Roque-d'Anthéron-fees, 2004 | aktiewe jare = | webblad = }} '''Hélène Grimaud''' (gebore op 7 November 1969) is 'n [[Frankryk|Franse]] klassieke pianis en die stigter van die Wolf Bewaringsentrum in South Salem, New York. == Vroeë lewe en opvoeding == Hélène Grimaud is in [[Aix-en-Provence]], [[Frankryk]] gebore. Haar vader was as kind deur 'n Franse gesin aangeneem en hy het 'n universiteitslektor geword wat onderrig in tale gegee het.<ref>''Interview with Pianist Hélène Grimaud French pianist saved by music - and wolves'' by Peter Culshaw, The Telegraph, 11 Nov 2002</ref> Volgens Luc Antonini <ref>Luc Antonini, ''100 aixois, qui sont-ils ? d'où viennent-ils ? qu'ont-ils fait ?'', par Luc Antonini (Septèmes-les-Vallons 2012)</ref> kom die van Grimaud veral voor in die Trets-streek van [[Provence]]. Grimaud het die klavier op die ouderdom van sewe ontdek. In 1982 is sy ingeskryf by die Conservatoire de Paris waar sy onder Jacques Rouvier studeer het. In 1985 wen Grimaud die konservatorium se 1ste prys, en dieselfde jaar ontvang sy ook die Grand Prix du Disque van die Académie Charles Cros vir haar opname van Rachmaninoff se Tweede Klaviersonate. == Loopbaan == Sy begin haar professionele loopbaan in 1987 met 'n solo-opvoering in [[Parys]] en 'n opvoering saam met die [[Orchestre de Paris]] onder [[Daniel Barenboim]]. Sy het telke male tydens die BBC Proms opgetree, insluitend die Last Night of the BBC Proms in Londen in September 2008, waartydens sy die klavierparty van [[Koorfantasie in C, op. 80 (Beethoven)|Beethoven se Koorfantasie]] gespeel het.<ref name=BBC_Proms>{{cite web |url=https://www.bbc.co.uk/proms/events/performers/6a7ecd70-e453-4808-a776-d5f3e4102cc3/performances |title=Performances of Hélène Grimaud at BBC Proms |author=<!--Not stated--> |website=bbc.co.uk |access-date=20 Desember 2018 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190630075632/https://www.bbc.co.uk/proms/events/performers/6a7ecd70-e453-4808-a776-d5f3e4102cc3/performances |archive-date=30 Junie 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> === Kritiese ontvangs === Kritici het Grimaud se bereidwilligheid om werke te her-interpreteer geloof, en haar met [[Glenn Gould]] vergelyk: <blockquote> Grimaud se spel klink nie soos die meeste pianiste s'n nie: sy is 'n rubato-arties, 'n her-uitvinder van frasering, 'n kansvatter. Sy is van opinie dat "jy 'n verkeerde noot wat uit élan (impuls) gespeel word, anders hoor as een wat uit vrees gespeel word". Sy bewonder "die meer ekstreme spelers...mense wat nie bang is om hul spesifieke benadering tot op die einde vol te hou nie." Haar twee oorheersende karakteristieke is onafhanklikheid en dryf, en haar uitvoerings poog om wanneer ook al moontlik konvensionele wysheid deurmekaar te krap. Brian Levine, die uitvoerende direkteur van die Glenn Gould Stigting, sien in Grimaud 'n gelykenis met Gould: "Sy beskik oor 'n spesifieke bereidwilligheid om 'n stuk musiek te neem en haar self te bevry van die gebruiklike praktyk wat rondom die werk ontstaan het." </blockquote> == Eerbewyse == * Ordre des Arts et des Lettres (2002). * Nasionale Orde van Verdienstelikheid (Frankryk) (16 Mei 2008).<ref>[http://www.legifrance.gouv.fr/affichTexte.do;jsessionid=?cidTexte=JORFTEXT000018800905&dateTexte=&oldAction=rechJO Award 16 May 2008, ''Journal officiel'' de la République Française, 17 May 2008].</ref> * [[Erelegioen]] (3 April 2015). == Platelys == '''Vir [[Denon]]''' * '''[[Sergei Rachmaninoff|Rachmaninoff]]''' Klaviersonate No. 2, Études-Tableaux, Op. 33 (1986) * '''[[Frédéric Chopin|Chopin]]''' Ballade No. 1, '''[[Franz Liszt|Liszt]]''' ''Après une Lecture de Dante'', '''Schumann''' Sonate vir Klavier (1987) * '''[[Robert Schumann|Schumann]]''' ''Kreisleriana'', '''Brahms''' Klaviersonate No. 2 (1989) * '''[[Johannes Brahms|Brahms]]''' Klaviersonate No. 3, ''Klavierstücke'' (1992) * '''Rachmaninoff''' Klavierconcerto No. 2, '''[[Maurice Ravel|Ravel]]''' Klavierconcerto (1993) '''Vir Erato''' * '''Schumann''' Klavierconcerto, '''[[Richard Strauss]]''' ''Burleske'' (1995) * '''Brahms''' Klavierstukke Op. 116–119 (1996) * '''[[George Gershwin|Gershwin]]''' Concerto in F, '''Ravel''' Klavierconcerto (1997) * '''Brahms''' Klavierconcerto No. 1 (1998) '''Vir [[Teldec]]''' * '''[[Ludwig van Beethoven|Beethoven]]''' Klavierconcerto No. 4, Klaviersonate No. 30, Klaviersonate No. 31 (1999) * '''Rachmaninoff''' Klavierconcerto No. 2, Prelude Op. 32/12, Études-Tableaux Op. 33/1, 2 and 9, Variasies op 'n Tema van Corelli (2001) '''Vir [[Deutsche Grammophon|DG]]''' * '''''Credo''''' '''John Corigliano''' ''Fantasia on an Ostinato'', '''[[Ludwig van Beethoven|Beethoven]]''' Klaviersonate No. 17 "Tempest", ''[[Koorfantasie in C, op. 80 (Beethoven)|Koorfantasie]]'', '''[[Arvo Pärt]]''' ''Credo'' (2003) * ''Chopin | Rachmaninoff'' (2005) * '''[[Béla Bartók|Bartók]]''' The Piano Concertos (Klavierconcerto No. 3) (2005) * '''''Reflection''''' '''Schumann''' Klavierconcerto, verskeie werke deur '''Brahms''' en '''Clara Schumann''' (2006) * '''Beethoven''' Klavierconcerto No. 5 "Keiser", Klaviersonate No. 28 (2007) * '''[[Johann Sebastian Bach|Bach]]''' Verskeie (2008) * '''''Resonances''''' Mozart: Sonate No. 8, [[Alban Berg|Berg]]: Sonate op.1, Liszt: Sonate in B mineur, Bartok: Roemeense Volksdanse (2010) * '''Mozart''' Klavierconcerto No. 19, Klavierconcerto No. 23, Ch'io mi scordi di te? (saam met Mojca Erdmann, sopraan) (2011) * '''''Duo''''' (saam met Sol Gabetta, tjello) Werke deur '''Schumann''', '''Brahms''', '''Debussy''', en '''Sjostakowitsj''' (2012) * '''Brahms''' Klavierconcertos Nos. 1 & 2 saam met die Beierse Radio SO en Weense SO gedirigeer deur [[Andris Nelsons]] (2013) * '''''Water''''' Verskeie werke (saam met Nitin Sawhney) (2016) * '''''Memory''''' Debussy (insluitende "Clair de Lune"), Satie, Chopin, Silvestrov, Sawhney (2018) '''Vir Philips''' * '''Schumann''' Sonate vir Viool en Klavier in A mineur, Op. 105, [[Gidon Kremer]] viool en Helene Grimaud klavier. Datum van opname: 7/1989. Vrystellingsdatum: Lockenhausfees 1982–1992 A Decade of Music-Making (1997) '''Op ACA Digital Recording, Inc''' * Bassoon Music Of The Americas, Composers on Bassoon Music Of The Americas: Alvin Etler, Valdir Azevedo, Jose Siqueira, Magda Santos/Pó, Pixinguinha, Heitor Villa-Lobos, Willson Osborne. Jeff Keesecker – fagot en Hélène Grimaud – klavier (2002) == Bronnelys == * ''Variations sauvages'' (2003, gepubliseer in Engels as ''Wild Harmonies'') * ''Leçons particulières'' (2005) * ''Retour à Salem'' (2013) * D.T. Max, "Her way: A pianist of strong opinions", ''The New Yorker'', 87/35 (7 November 2011), bls. 58–65. *[https://www.nytimes.com/2011/01/28/arts/music/28helene.html James R. Oestreich, "Recording as a Road to Recovery", The New York Times, 27 January 2011] *[http://www.newyorker.com/reporting/2011/11/07/111107fa_fact_max?currentPage=all New Yorker Profile deur D. T. Max: "Her Way, A pianist of strong opinions", 7 November 2011] *[https://www.nytimes.com/2011/10/31/arts/music/helene-grimaud-and-claudio-abbado-part-ways.html?ref=fb&pagewanted=all Daniel J. Wakin, "Titans Clash Over a Mere Cadenza", The New York Times, 30 Oktober 2011] == Notas == {{vertaalvanaf | taalafk = en | il = H%C3%A9l%C3%A8ne_Grimaud }} == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * [http://www.nywolf.org/ Wolf Conservation Center] {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Grimaud, Helene}} [[Kategorie:Franse pianiste]] [[Kategorie:Geboortes in 1969]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Franse Jode]] nw189rnrrpykz5prf13tugmcqgde0e0 2920295 2920294 2026-07-30T13:40:07Z GeorgeF1974 104338 'n Paar taal- en spelfoute reggemaak. 2920295 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Persoon | naam = Hélène Grimaud | geboortedatum = {{Geboortedatum en ouderdom|1969|11|07}} | geboorteplek = [[Aix-en-Provence]], Frankryk | beroep = Klassieke pianis | beeld = Helene Grimaud Roque-d Antheron 2004 cropped.jpg | onderskrif = Grimaud tydens 'n repetisie by geleentheid van die La Roque-d'Anthéron-fees, 2004 | aktiewe jare = | webblad = }} '''Hélène Grimaud''' (gebore op 7 November 1969) is 'n [[Frankryk|Franse]] klassieke pianis en die stigter van die Wolf Bewaringsentrum in South Salem, New York. == Vroeë lewe en opvoeding == Hélène Grimaud is in [[Aix-en-Provence]], [[Frankryk]] gebore. Haar vader was as kind deur 'n Franse gesin aangeneem en hy het 'n universiteitslektor geword wat onderrig in tale gegee het.<ref>''Interview with Pianist Hélène Grimaud French pianist saved by music - and wolves'' by Peter Culshaw, The Telegraph, 11 Nov 2002</ref> Volgens Luc Antonini <ref>Luc Antonini, ''100 aixois, qui sont-ils ? d'où viennent-ils ? qu'ont-ils fait ?'', par Luc Antonini (Septèmes-les-Vallons 2012)</ref> kom die van Grimaud veral voor in die Trets-streek van [[Provence]]. Grimaud het die klavier op die ouderdom van sewe ontdek. In 1982 is sy ingeskryf by die Conservatoire de Paris, waar sy onder Jacques Rouvier gestudeer het. In 1985 wen Grimaud die konservatorium se eerste prys, en dieselfde jaar ontvang sy ook die Grand Prix du Disque van die Académie Charles Cros vir haar opname van Rachmaninof se Tweede Klaviersonate. == Loopbaan == Sy begin haar professionele loopbaan in 1987 met 'n solo-uitvoering in [[Parys]] en 'n uitvoering saam met die [[Orchestre de Paris]] onder leiding van [[Daniel Barenboim]]. Sy het telke male tydens die BBC Proms opgetree, insluitend die Last Night of the BBC Proms in Londen in September 2008, waartydens sy die klavierparty van [[Koorfantasie in C, op. 80 (Beethoven)|Beethoven se Koorfantasie]] gespeel het.<ref name=BBC_Proms>{{cite web |url=https://www.bbc.co.uk/proms/events/performers/6a7ecd70-e453-4808-a776-d5f3e4102cc3/performances |title=Performances of Hélène Grimaud at BBC Proms |author=<!--Not stated--> |website=bbc.co.uk |access-date=20 Desember 2018 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190630075632/https://www.bbc.co.uk/proms/events/performers/6a7ecd70-e453-4808-a776-d5f3e4102cc3/performances |archive-date=30 Junie 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> === Kritiese ontvangs === Kritici het Grimaud se bereidwilligheid om werke te herinterpreteer geloof, en haar met [[Glenn Gould]] vergelyk: <blockquote> Grimaud se spel klink nie soos die meeste pianiste s'n nie: sy is 'n rubato-arties, 'n her-uitvinder van frasering, 'n kansvatter. Sy is van opinie dat "jy 'n verkeerde noot wat uit élan (impuls) gespeel word, anders hoor as een wat uit vrees gespeel word". Sy bewonder "die meer ekstreme spelers...mense wat nie bang is om hul spesifieke benadering tot op die einde vol te hou nie." Haar twee oorheersende karakteristieke is onafhanklikheid en dryf, en haar uitvoerings poog om wanneer ook al moontlik konvensionele wysheid deurmekaar te krap. Brian Levine, die uitvoerende direkteur van die Glenn Gould Stigting, sien in Grimaud 'n gelykenis met Gould: "Sy beskik oor 'n spesifieke bereidwilligheid om 'n stuk musiek te neem en haar self te bevry van die gebruiklike praktyk wat rondom die werk ontstaan het." </blockquote> == Eerbewyse == * Ordre des Arts et des Lettres (2002). * Nasionale Orde van Verdienstelikheid (Frankryk) (16 Mei 2008).<ref>[http://www.legifrance.gouv.fr/affichTexte.do;jsessionid=?cidTexte=JORFTEXT000018800905&dateTexte=&oldAction=rechJO Award 16 May 2008, ''Journal officiel'' de la République Française, 17 May 2008].</ref> * [[Erelegioen]] (3 April 2015). == Platelys == '''Vir [[Denon]]''' * '''[[Sergei Rachmaninoff|Rachmaninoff]]''' Klaviersonate No. 2, Études-Tableaux, Op. 33 (1986) * '''[[Frédéric Chopin|Chopin]]''' Ballade No. 1, '''[[Franz Liszt|Liszt]]''' ''Après une Lecture de Dante'', '''Schumann''' Sonate vir Klavier (1987) * '''[[Robert Schumann|Schumann]]''' ''Kreisleriana'', '''Brahms''' Klaviersonate No. 2 (1989) * '''[[Johannes Brahms|Brahms]]''' Klaviersonate No. 3, ''Klavierstücke'' (1992) * '''Rachmaninoff''' Klavierconcerto No. 2, '''[[Maurice Ravel|Ravel]]''' Klavierconcerto (1993) '''Vir Erato''' * '''Schumann''' Klavierconcerto, '''[[Richard Strauss]]''' ''Burleske'' (1995) * '''Brahms''' Klavierstukke Op. 116–119 (1996) * '''[[George Gershwin|Gershwin]]''' Concerto in F, '''Ravel''' Klavierconcerto (1997) * '''Brahms''' Klavierconcerto No. 1 (1998) '''Vir [[Teldec]]''' * '''[[Ludwig van Beethoven|Beethoven]]''' Klavierconcerto No. 4, Klaviersonate No. 30, Klaviersonate No. 31 (1999) * '''Rachmaninoff''' Klavierconcerto No. 2, Prelude Op. 32/12, Études-Tableaux Op. 33/1, 2 and 9, Variasies op 'n Tema van Corelli (2001) '''Vir [[Deutsche Grammophon|DG]]''' * '''''Credo''''' '''John Corigliano''' ''Fantasia on an Ostinato'', '''[[Ludwig van Beethoven|Beethoven]]''' Klaviersonate No. 17 "Tempest", ''[[Koorfantasie in C, op. 80 (Beethoven)|Koorfantasie]]'', '''[[Arvo Pärt]]''' ''Credo'' (2003) * ''Chopin | Rachmaninoff'' (2005) * '''[[Béla Bartók|Bartók]]''' The Piano Concertos (Klavierconcerto No. 3) (2005) * '''''Reflection''''' '''Schumann''' Klavierconcerto, verskeie werke deur '''Brahms''' en '''Clara Schumann''' (2006) * '''Beethoven''' Klavierconcerto No. 5 "Keiser", Klaviersonate No. 28 (2007) * '''[[Johann Sebastian Bach|Bach]]''' Verskeie (2008) * '''''Resonances''''' Mozart: Sonate No. 8, [[Alban Berg|Berg]]: Sonate op.1, Liszt: Sonate in B mineur, Bartok: Roemeense Volksdanse (2010) * '''Mozart''' Klavierconcerto No. 19, Klavierconcerto No. 23, Ch'io mi scordi di te? (saam met Mojca Erdmann, sopraan) (2011) * '''''Duo''''' (saam met Sol Gabetta, tjello) Werke deur '''Schumann''', '''Brahms''', '''Debussy''', en '''Sjostakowitsj''' (2012) * '''Brahms''' Klavierconcertos Nos. 1 & 2 saam met die Beierse Radio SO en Weense SO gedirigeer deur [[Andris Nelsons]] (2013) * '''''Water''''' Verskeie werke (saam met Nitin Sawhney) (2016) * '''''Memory''''' Debussy (insluitende "Clair de Lune"), Satie, Chopin, Silvestrov, Sawhney (2018) '''Vir Philips''' * '''Schumann''' Sonate vir Viool en Klavier in A mineur, Op. 105, [[Gidon Kremer]] viool en Helene Grimaud klavier. Datum van opname: 7/1989. Vrystellingsdatum: Lockenhausfees 1982–1992 A Decade of Music-Making (1997) '''Op ACA Digital Recording, Inc''' * Bassoon Music Of The Americas, Composers on Bassoon Music Of The Americas: Alvin Etler, Valdir Azevedo, Jose Siqueira, Magda Santos/Pó, Pixinguinha, Heitor Villa-Lobos, Willson Osborne. Jeff Keesecker – fagot en Hélène Grimaud – klavier (2002) == Bronnelys == * ''Variations sauvages'' (2003, gepubliseer in Engels as ''Wild Harmonies'') * ''Leçons particulières'' (2005) * ''Retour à Salem'' (2013) * D.T. Max, "Her way: A pianist of strong opinions", ''The New Yorker'', 87/35 (7 November 2011), bls. 58–65. *[https://www.nytimes.com/2011/01/28/arts/music/28helene.html James R. Oestreich, "Recording as a Road to Recovery", The New York Times, 27 January 2011] *[http://www.newyorker.com/reporting/2011/11/07/111107fa_fact_max?currentPage=all New Yorker Profile deur D. T. Max: "Her Way, A pianist of strong opinions", 7 November 2011] *[https://www.nytimes.com/2011/10/31/arts/music/helene-grimaud-and-claudio-abbado-part-ways.html?ref=fb&pagewanted=all Daniel J. Wakin, "Titans Clash Over a Mere Cadenza", The New York Times, 30 Oktober 2011] == Notas == {{vertaalvanaf | taalafk = en | il = H%C3%A9l%C3%A8ne_Grimaud }} == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * [http://www.nywolf.org/ Wolf Conservation Center] {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Grimaud, Helene}} [[Kategorie:Franse pianiste]] [[Kategorie:Geboortes in 1969]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Franse Jode]] 0lwz6nm484l6usqknf08w6qc26bgnht 0 267604 2920366 2917340 2026-07-30T21:09:54Z Mrmw 89401 ([[c:GR|GR]]) [[File:Autograph-VolodymyrZelensky.png]] → [[File:Autograph-VolodymyrZelensky.svg]] 2920366 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Ampsbekleër | naam = Wolodimir Zelenski<br /><small>Володимир Зеленський</small> | beeld = Владимир Зеленский (53700301709).jpg | beeldonderskrif = Wolodimir Zelenski in 2024 | orde = 6de President van Oekraïne | termynaanvang = [[20 Mei]] [[2019]] | termyneinde = | voorganger = [[Petro Porosjenko]] | opvolger = | geboortedatum = <!-- vul slegs in indien onderstaande drie velde onbekend is (geboortejaar, geboortemaand en geboortedag --> | geboortejaar = 1978 | geboortemaand = 1 | geboortedag = 25 | geboorteplek = Kriwi Rih, [[Sowjetunie]] <br />(tans [[Oekraïne]]) | sterftedatum = | sterfteplek = | party = Sloeha Narodoe - [[Dienaar van die Volk]] | orde2 = | termynaanvang2 = | termyneinde2 = | monarg2 = | eersteminister2 = | voorganger2 = | opvolger2 = | orde3 = | termynaanvang3 = | termyneinde3 = | vise3 = | voorganger3 = | opvolger3 = | orde4 = | termynaanvang4 = | termyneinde4 = | eersteminister4 = | vise4 = | voorganger4 = | opvolger4 = | orde5 = | termynaanvang5 = | termyneinde5 = | eersteminister5 = | vise5 = | voorganger5 = | opvolger5 = | orde6 = | termynaanvang6 = | termyneinde6 = | eersteminister6 = | vise6 = | voorganger6 = | opvolger6 = | orde7 = | termynaanvang7 = | termyneinde7 = | vise7 = | voorganger7 = | opvolger7 = | eggenoot = Olena Zelenska (∞ 2003) | kinders = 2 | alma_mater = Nasionale Ekonomiese Universiteit van Kijif (departement in Kriwi Rih) | religie = | handtekening = Autograph-VolodymyrZelensky.svg }} '''Wolodimir Oleksandrowitsj Zelenski''' ([[Oekraïens]]: Володи́мир Олекса́ндрович Зеле́нський;<ref group="nota">Zelenski se van het nie 'n vasgestelde [[Latynse alfabet|Latynse]] spelling nie en word in verskillende tale op verskillende maniere [[Transliterasie|getranslitereer]], soos ''Volodymyr Zelensky'' of ''Volodymyr Zelenskyy'' in [[Engels]].</ref> gebore [[25 Januarie]] [[1978]] in Kriwi Rih) beklee sedert 20 Mei 2019 die amp van [[President van Oekraïne|Oekraïense president]]. Hy is 'n voormalige [[akteur]] en [[komediant]].<ref name="auto1">{{Cite web|url=https://thejewishnews.com/2022/02/28/volodymyr-zelensky-was-a-jewish-comedian-now-the-worlds-eyes-are-on-him/|title=Volodymyr Zelensky Was a Jewish Comedian. Now the World’s Eyes Are on Him — Detroit Jewish News|first=Jewish Telegraphic|last=Agency}}</ref> Zelenski het as 'n [[Russies]]sprekende [[Jood]] grootgeword in Kriwi Rih, 'n groot stad in die [[Dnipropetrofsk-oblast]] in Sentraal-Oekraïne. Hy het 'n graad in die regte verwerf en later 'n loopbaan in die media- en rolprentbedryf gevolg as akteur, draaiboekskrywer, televisieaanbieder en rolprentvervaardiger. In 2003 het hy die rolprentateljee Студія Квартал-95 (''Stoedija Kwartal-95'') gestig, wat rolprente, strokiesprente en TV-programme vervaardig. Daaronder was die TV-reeks ''[[Dienaar van die Volk (TV-reeks)|Dienaar van die Volk]]'', waarin Zelenski die rol van die Oekraïense president vertolk. Die reeks is van 2015 tot 2019 uitgesaai en was uiters gewild. Werknemers by Kwartal-95 het in Maart 2018 'n [[politieke party]] met dieselfde naam as die TV-reeks gestig. Zelenski het sy kandidaatskap in die Oekraïense presidentsverkiesing van 2019 op die aand van 31 Desember 2018 aangekondig, op dieselfde tyd as die nuwejaarstoespraak van die destydse president, [[Petro Porosjenko]]. Hy was 'n politieke buiteperd, maar het reeds in meningspeilings een van die voorlopers in die verkiesing geword. Hy het die verkiesing met 73,23% van die stemme in die tweede ronde gewen, en daarmee het hy Porosjenko geklop. Hy het sy veldtog gevoer as 'n persoon teen die establishment en teen korrupsie. As president was Zelenski 'n voorstander van [[e-regering]] en eenheid tussen die [[Oekraïens]]- en [[Russies]]sprekende dele van die land se bevolking.<ref name="Hosa_2019">{{Cite report |last1=Hosa |first1=Joanna |last2=Wilson |first2=Andrew |date=25 September 2019 |title=Zelensky Unchained: What Ukraine's New Political Order Means For Its Future |url=https://ecfr.eu/publication/zelensky_unchained_what_ukraines_new_political_order_means_for_its_future/ |publisher=European Council on Foreign Relations |jstor=resrep21659 |jstor-access=free |archive-url=https://web.archive.org/web/20220309194934/https://ecfr.eu/publication/zelensky_unchained_what_ukraines_new_political_order_means_for_its_future/ |archive-date=9 March 2022 |access-date=10 February 2022 |url-status=live }}</ref>{{rp|page=11-13}} Sy kommunikasiestyl is om [[sosiale media]], veral [[Instagram]], baie te gebruik.{{r|Hosa_2019|p=7-10}} Sy party het kort ná sy beëdiging as president 'n groot oorwinning in die parlementêre verkiesing van 2019 behaal. Tydens sy presidensiële veldtog het Zelenski beloof om die uitgerekte konflik tussen die Oekraïne en [[Rusland]] te beëindig en het hy probeer om 'n dialoog met die Russiese president, [[Wladimir Poetin]], aan te knoop.<ref name="Chatham_Lutsevych">{{Cite news |last=Lutsevych |first=Orysia |date=16 November 2021 |title=Ukraine still backs Zelenskyy despite slow progress |language=en |publisher=Chatham House |url=https://www.chathamhouse.org/2021/11/ukraine-still-backs-zelenskyy-despite-slow-progress |url-status=live |access-date=19 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211117160555/https://www.chathamhouse.org/2021/11/ukraine-still-backs-zelenskyy-despite-slow-progress |archive-date=17 November 2021}}</ref> Toenemende spanning met Rusland het egter in 2021 sy administrasie in die gesig gestaar, en dit het gelei tot die [[Russiese inval in Oekraïne sedert 2022|Russiese inval in Oekraïne in 2022]]. Zelenski se strategie gedurende die opbou van Russiese aggressie was om die Oekraïense bevolking te kalmeer en die internasionale gemeenskp te verseker dat Oekraïne nie wraak sal neem nie.<ref>{{cite web |title=Conflict in Ukraine |url=https://cfr.org/global-conflict-tracker/conflict/conflict-ukraine |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220223002332/https://www.cfr.org/global-conflict-tracker/conflict/conflict-ukraine |archive-date=23 February 2022 |access-date=23 February 2022 |publisher=Global Conflict Tracker |language=en}}</ref> Ná die begin van die inval het Zelenski die [[krygswet]] in die hele Oekraïne afgekondig en 'n algemene mobilisasie van die weermag aangekondig. Hy is internasionaal wyd geprys vir sy leierskap in die krisis en beskryf as 'n simbool van die Oekraïense weerstand.<ref name="ledw">{{cite web |last1=Ledwidge |first1=Frank |title=Ukraine war: what are Russia's strategic aims and how effectively are they achieving them? |url=https://theconversation.com/ukraine-war-what-are-russias-strategic-aims-and-how-effectively-are-they-achieving-them-178243 |website=The Conversation |access-date=3 March 2022 |language=en |date=3 March 2022 |archive-date=4 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220304221517/https://theconversation.com/ukraine-war-what-are-russias-strategic-aims-and-how-effectively-are-they-achieving-them-178243 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news |title=The courage of Ukraine's unlikely wartime leader |url=https://www.ft.com/content/3e637a26-b608-4f45-9501-bd64753480c9 |access-date=15 March 2022 |work=Financial Times |date=15 March 2022 |archive-date=17 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220317173401/https://www.ft.com/content/3e637a26-b608-4f45-9501-bd64753480c9 |url-status=live }}</ref> Zelenski is in 2022 aangewys as die tydskrif [[Time (tydskrif)|Time]] se Persoon van die Jaar, en volgens meningspeilings was hy Oekraïne se beste president nog.<ref>{{Cite web|date=2020-05-18|title=Українці визначилися з "найкращим президентом" в історії країни - Рейтинг|url=https://ua-news.liga.net/politics/news/ukraintsi-viznachilisya-z-naykraschim-prezidentom-v-istorii-kraini---reyting|access-date=2020-08-10|publisher=LIGA|language=ru|archive-date=2020-05-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20200528143416/https://ua-news.liga.net/politics/news/ukraintsi-viznachilisya-z-naykraschim-prezidentom-v-istorii-kraini---reyting|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web |script-title=uk:Як змінювався рівень довіри та підтримки Зеленського та його попередників (оновлено) |url=https://www.slovoidilo.ua/2021/10/27/infografika/polityka/prezydentski-rejtynhy-yak-zminyuvavsya-riven-doviry-zelenskoho-ta-joho-poperednykiv |access-date=2022-05-11 |website=Слово і Діло |language=uk}}</ref> == Vroeë lewe == Zelenski is op 25 Januarie 1978 gebore in Kriwi Rih, wat toe in die [[Oekraïense SSR]] geleë was.<ref>{{cite web |title=ethnic Ukrainian father's farer's medal certificate |url=http://podvignaroda.ru/filter/filterimage?path=VS/245/033-0690155-1047%2b011-1046/00000509.jpg |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200611065402/http://podvignaroda.ru/filter/filterimage?path=VS%2F245%2F033-0690155-1047%2B011-1046%2F00000509.jpg |archive-date=11 June 2020 |access-date=12 October 2019 |language=ru}}</ref><ref name="LIGAZelenskybio">{{cite web |url=https://file.liga.net/persons/vladimir-zelenskii |script-title=ru:Зеленский Владимир {{!}} Руководитель проекта "Квартал-95" |trans-title=Zelensky Vladimir {{!}} Project manager "Kvartal-95" |date=5 June 2018 |website=Ligamedia |language=ru |access-date=10 March 2022 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190102050545/https://file.liga.net/persons/vladimir-zelenskii |archive-date=2 January 2019 }}</ref> Sy vader, Oleksandr Zelenski, is 'n professor en rekenaarwetenskaplike en die hoof van die departement kibernetika en rekenaarhardeware aan die Kriwi Rih-staatsuniversiteit van ekonomie en tegnologie; sy moeder, Rimma Zelenska, was 'n ingenieur.<ref>{{cite news |author=<!--not stated--> |date=28 September 2017 |script-title=uk:ВОЛОДИМИР ЗЕЛЕНСЬКИЙ РОЗКАЗАВ ПРО СТОСУНКИ З БАТЬКАМИ |trans-title=Volodymyr Zelenskyi Spoke about His Relationship with His Parents |url=https://tsn.ua/video/video-novini/volodimir-zelenskiy-rozkazav-pro-stosunki-z-batkami.html |url-status=live |script-work=uk:один плюс один |trans-work=1+1 (TV channel) |language=uk |archive-url=https://web.archive.org/web/20190107072239/https://tsn.ua/video/video-novini/volodimir-zelenskiy-rozkazav-pro-stosunki-z-batkami.html |archive-date=7 January 2019 |access-date=11 March 2022 }}</ref> Voordat hy laerskool toe is, het Zelenski vier jaar lank in die Mongoolse stad [[Erdenet]] gewoon waar sy vader gewerk het.<ref name="LIGAZelenskybio" /> Sy spreektaal as kind was [[Russies]].<ref>{{Cite web |last=Talmazan |first=Yuliya |date=27 February 2022 |title=3 years ago Zelenskyy was a TV comedian. Now he's standing up to Putin's army. |url=https://www.cnbc.com/2022/02/27/3-years-ago-zelenskyy-was-a-tv-comedian-now-hes-standing-up-to-putins-army.html |access-date=3 March 2022 |publisher=CNBC |language=en |archive-date=28 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220228121811/https://www.cnbc.com/2022/02/27/3-years-ago-zelenskyy-was-a-tv-comedian-now-hes-standing-up-to-putins-army.html |url-status=live }}</ref><ref name="DetroitJewishNews_20220228">{{cite news |author=<!--not stated--> |date=28 February 2022 |title=Volodymyr Zelensky Was a Jewish Comedian. Now the World's Eyes Are on Him. |url=https://thejewishnews.com/2022/02/28/volodymyr-zelensky-was-a-jewish-comedian-now-the-worlds-eyes-are-on-him/ |url-status=live |work=The Jewish News |language=en-US |issn=|lccn=sn94088996 |mr=|oclc=32399051 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220308151233/https://thejewishnews.com/2022/02/28/volodymyr-zelensky-was-a-jewish-comedian-now-the-worlds-eyes-are-on-him/ |archive-date=8 March 2022 |access-date=10 March 2022 }}</ref> Hy het later 'n regsgraad aan die Kriwi Rih- ekonomiese instituut verwerf, maar nooit in die regsveld gewerk nie.<ref name="LIGAZelenskybio" /><ref name="0396374-zelenskiy">{{cite web |language=uk |url=https://www.unian.ua/m/politics/10396374-zelenskiy-zayaviv-pro-rishennya-yti-u-prezidenti-video.html |trans-title=Zelensky announced his decision to go to the presidency (video) |script-title=uk:Зеленський заявив про рішення йти у президенти (відео) |archive-url=https://web.archive.org/web/20200327203902/https://www.unian.ua/elections/10396374-zelenskiy-zayaviv-pro-rishennya-yti-u-prezidenti-video.html |archive-date=27 March 2020 |publisher=UNIAN |date=1 January 2019 }}</ref> == Vermaakloopbaan == Op 17-jarige ouderdom het Zelenski aangesluit by 'n plaaslike span wat in die Russiese komedieliga KWN meegeding het.<ref>{{YouTube|muaQpnYf-7s|КВН 95 квартал – Человек рожденный в танце}}</ref> Hy is gou genooi om by die verenigde Oekraïense span aan te sluit wat die liga in 1997 gewen het.<ref name="LIGAZelenskybio" /><ref name="kvart">{{cite web |url=http://kvartal95.com/en/actors/vladimir/ |title=Vladimir Zelenskiy |archive-url=https://web.archive.org/web/20190331072643/http://kvartal95.com/en/actors/vladimir/ |archive-date=31 March 2019 |publisher=Kvartal 95 |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=https://kvn.ru/teams/124 |title=Запорожье - Кривой Рог - Транзит |trans-title= Zaporizhia-Kryvyi Rih-Transit |archive-url=https://web.archive.org/web/20190407105357/http://kvn.ru/teams/124 |archive-date=7 April 2019 |publisher=[[KVN]] |language=ru }}</ref> In dié jaar het hy ook Kwartal&nbsp;95 gestig en gelei, wat later die komediespan Kwartal&nbsp;95 geword het. Van 1998 tot 2003 het Kwartal&nbsp;95 aan die KWN-liga deelgeneem en baie in [[Moskou]] en die [[Gemenebes van Onafhanklike State|oudrepublieke van die Sowjetunie]] getoer.<ref name="LIGAZelenskybio" /><ref name="kvart" /> In 2003 het Kwartal&nbsp;95 TV-programme vir die Oekraïense TV-kanaal 1+1 begin vervaardig, en in 2005 het die span na die TV-kanaal Inter geskuif.<ref name="LIGAZelenskybio" /> [[Beeld:Зеленский.jpg|thumb|links|260px|Zelenski in 2009 in [[Praag]].]] In 2008 het hy gespeel in die rolprent ''Liefde in die Groot Stad'' en sy opvolg, ''Liefde in die Groot Stad&nbsp;2''.<ref name="LIGAZelenskybio" /> Daarna het rolle gevolg in ''Kantoorromanse. Ons Tyd'' (2011) en ''Rzhevsky Versus Napoleon'' (2012).<ref name="LIGAZelenskybio" /> ''Liefde in die Groot Stad&nbsp;3'' is in Januarie 2014 uitgereik.<ref name="LIGAZelenskybio" /> Zelenski het ook die hoofrol gespeel die 2012-prent ''8&nbsp;Eerste Afsprake'' en in 'n opvolg in 2015 en 2016.<ref name="LIGAZelenskybio" /> Hy het ook stemwerk gedoen.<ref>{{cite news |url=https://www.theguardian.com/stage/shortcuts/2019/apr/02/volodymyr-zelenskiy-how-funny-comedian-ukraine-president |title=How funny is the comedian who may be Ukraine's next president? |archive-url=https://web.archive.org/web/20220301174248/https://www.theguardian.com/stage/shortcuts/2019/apr/02/volodymyr-zelenskiy-how-funny-comedian-ukraine-president |archive-date=1 March 2022 |first=Viv |last=Groskop |newspaper=[[The Guardian]] |date=2 April 2019 |access-date=28 February 2022 }}</ref> Zelenski was van 2010 tot 2012 'n raadslid en die algemene vervaardiger van die TV-kanaal Inter.<ref name="0396374-zelenskiy" /> In Augustus&nbsp;2014 het hy kritiek gelewer op die plan van die Oekraïense departement van kultuur om Russiese kunstenaars uit Oekraïne te verban.<ref name="sevas.com358742" /> Sedert 2015 het Oekraïne Russiese kunstenaars, media en kuns verbied om Oekraïne binne te gaan.<ref name="Zelensky33863697">{{cite news |author=<!--not stated--> |date=11 August 2015 |title=Ukraine bans 38 Russian 'hate' books amid culture war |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-33863697 |url-status=live |work=BBC News |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20220302135846/https://www.bbc.com/news/world-europe-33863697 |archive-date=2 March 2022 |access-date=10 March 2022 }}</ref> [[Beeld:KVARTAL 95 Vadim Chuprina.jpg|thumb|230px|Kwartal 95 tree in 2018 op.]] Nadat die Oekraïense media berig het Zelenski se Kwartal&nbsp;95 het geld aan die Oekraïense weermag geskenk tydens die [[Russiese oorlog teen Oekraïne]], het sommige Russiese politici en kunstenaars hulle daarvoor bewywer om sy werk in Rusland te verbied.<ref name="Zelensky1509516953">{{cite news |url-status=live |language=ru |url=https://ria.ru/20171124/1509516953.html |title=Актер Зеленский раскритиковал СБУ из-за запрета сериала "Сваты" |trans-title=Actor Zelensky criticized the SBU because of the ban on the series "Matchmakers" |archive-url=https://web.archive.org/web/20190102134251/https://ria.ru/20171124/1509516953.html |archive-date=2 January 2019 |work=RIA Novosti |date=24 November 2017}}</ref><ref>{{cite news |language=ru |url=https://www.kp.ru/daily/26338.4/3221306/ |url-status=live |title=СК проверит, финансировал ли Зеленский украинскую армию |trans-title=SC will check whether Zelensky financed the Ukrainian army |archive-url=https://web.archive.org/web/20160206163035/http://m.kp.ru/daily/26338.4/3221306/ |archive-date=6 February 2016 |work=Komsomolskaya Pravda |date=5 February 2015 |access-date=18 March 2022 }}</ref> Zelenski het weer daarna die departement van kultuur se plan om Russiese kunstenaars te verbied gekritiseer.<ref name="sevas.com358742">{{cite web|url=http://news.sevas.com/world/zelenskij_o_zaprete_vezda_rossijskih_artistov_v_ukrainu |url-status=live |language=RU|title=Зеленский намерен требовать отставки Минкультуры Украины|trans-title=Zelensky intended to demand the resignation of the Ministry of Culture |date=9 August 2014|website=sevas.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20190221181839/http://news.sevas.com/world/zelenskij_o_zaprete_vezda_rossijskih_artistov_v_ukrainu |accessdate=21 February 2019|archive-date=21 February 2019 |first=Ольга |last=Сурикова }}</ref> In 2015 het Zelenski die ster geword van die TV-reeks ''[[Dienaar van die Volk (TV-reeks)|Dienaar van die Volk]]'', waarin hy die rol van die Oekraïense president vertolk.<ref name="0396374-zelenskiy" /> In die reeks is Zelenski se karakter 'n geskiedenisonderwyser in sy 30's wat die Oekraïense presidentsverkiesing wen nadat 'n video gewys het hoe hy teen regeringskorrupsie uitvaar. Die komediereeks ''Swati'' ("Skoonfamilie"), waarin Zelenski verskyn, is in 2017 in Oekraïne verbied,<ref>{{Cite news |date=22 April 2019 |title=Volodymyr Zelensky in major lead in Ukraine presidential election runoff: Biography, quotes |publisher=Ukrainian Independent Information Agency (UNIAN) |url=https://www.unian.info/politics/10526682-volodymyr-zelensky-in-major-lead-in-ukraine-presidential-election-runoff-biography-quotes.html |url-status=live |access-date=30 September 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190930151936/https://www.unian.info/politics/10526682-volodymyr-zelensky-in-major-lead-in-ukraine-presidential-election-runoff-biography-quotes.html |archive-date=30 September 2019}}</ref> maaar is in Maart 2019 weer toegelaat.<ref>{{cite web |title=Суд скасував заборону на серіал "Свати" |url=http://www.pravda.com.ua/news/2019/03/27/7210352/ |trans-title=The court lifted the ban on the TV series "Svaty" |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200429115028/https://www.pravda.com.ua/news/2019/03/27/7210352/ |archive-date=29 April 2020 |access-date=9 December 2019 |website=Українська правда}}</ref> Zelenski het hoofsaaklik in Russiese produksies gewerk. Sy eerste rol in Oekraïens was in die romantiese komedie ''Ek, Jy, Hy, Sy'',<ref>{{cite web |language=uk |archive-date=19 December 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171219200639/https://zaxid.net/kvartal_95_znime_svoyu_pershu_ukrayinomovnu_komediyu_z_nasteyu_kamenskih_u_golovniy_roli_n1429170 |url=https://zaxid.net/kvartal_95_znime_svoyu_pershu_ukrayinomovnu_komediyu_z_nasteyu_kamenskih_u_golovniy_roli_n1429170 |title='Kvartal 95' will take off its first Ukrainian-language comedy with Nastya Kamensky in the lead role |date=20 June 2017 |access-date=4 April 2019 }}</ref> wat in Desember 2018 in Oekraïne begin wys het.<ref>{{cite web |title=Я, Ти, Вiн, Вона (2018) – Release Info |trans-title=I, You, He, She (2018) – Release Info |url=https://www.imdb.com/title/tt9037222/releaseinfo?ref_=tt_dt_dt |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200715133130/https://www.imdb.com/title/tt9037222/releaseinfo?ref_=tt_dt_dt |archive-date=15 July 2020 |access-date=4 April 2019 |publisher=[[IMDb]]}}</ref> == Presidentsveldtog van 2019 == In Maart 2018 het lede van Zelenski se vervaardigingsmaatskappy Kwartal&nbsp;95 'n nuwe [[politieke party]] geregistreer met die naam [[Dienaar van die Volk]] – die naam van die TV-reeks waarin Zelenski oor die afgelope drie jaar opgetree het.<ref name="SPppno31217bb">{{Cite news |date=3 December 2017 |title=Lawyer Zelenskyy has registered a new political party "Servant of the people" |language=uk |publisher=UNIAN |url=https://www.unian.ua/m/politics/2276034-yurist-zelenskogo-zareestruvav-novu-politichnu-partiyu-sluga-narodu.html |access-date=1 January 2019 |archive-date=18 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220118204157/https://www.unian.ua/politics/2276034-yurist-zelenskogo-zareestruvav-novu-politichnu-partiyu-sluga-narodu.html |url-status=live }}</ref><ref name="up7196270Z">{{Cite news |date=25 October 2018 |title=The boundary of a joke. How Zelensky prepares for the election |language=uk |work=Ukrayinska Pravda |url=https://www.pravda.com.ua/articles/2018/10/25/7196270/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20190208184955/https://www.pravda.com.ua/articles/2018/10/25/7196270/ |archive-date=8 February 2019}}</ref> Zelenski het enige onmiddellike planne om die politiek te betree ontken en gesê hy het die naam net geregistreer om te voorkom dat ander dit gebruik.<ref name=":6" /> Daar is egter oor die algemeen gegis dat hy hom as presidentskandidaat beskikbaar sou stel. Hy was in Oktober 2018 reeds 'n voorloper in meningspeilings: drie maande voor sy aankondiging dat hy as kandidaat gaan staan en ses maande voor die verkiesing.<ref>{{Cite web |date=29 October 2018 |title=How Ukraine's Presidential Race Is Shaping Up |url=https://www.atlanticcouncil.org/blogs/ukrainealert/how-ukraine-s-presidential-race-is-shaping-up/ |access-date=6 March 2022 |publisher=Atlantic Council |language=en-US |archive-date=9 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220309095817/https://www.atlanticcouncil.org/blogs/ukrainealert/how-ukraine-s-presidential-race-is-shaping-up/ |url-status=live }}</ref><ref name="up7196270Z" /> Ná maande van dubbelsinnige verklarings<ref name=":6">{{cite news |url=https://www.dw.com/en/could-a-rock-star-become-ukraines-next-president/a-45203158 |title=Could a rock star become Ukraine's next president? |archive-url=https://web.archive.org/web/20190102051105/https://m.dw.com/en/could-a-rock-star-become-ukraines-next-president/a-45203158 |archive-date=2 January 2019 |publisher=Deutsche Welle |date=24 August 2018 |first=Nick |last=Connolly |url-status=live }}</ref><ref name="up7196270Z" /> het Zelenski op 31 Desember 2018 – vier maande voor die verkiesing – aangekondig hy gaan staan. Sy aankondiging is op die nuwejaarsprogram van die TV-kanaal 1+1 gedoen<ref name="ReutersScrutiny">{{cite web |date=1 April 2019 |title=Comedian faces scrutiny over oligarch ties in Ukraine presidential race |url=https://www.reuters.com/article/us-ukraine-election-zelenskiy-oligarch-idUSKCN1RD30L |archive-url=https://web.archive.org/web/20190412150840/https://www.reuters.com/article/us-ukraine-election-zelenskiy-oligarch-idUSKCN1RD30L |archive-date=12 April 2019 |access-date=23 April 2019 |publisher=Reuters}}</ref> en het die kalklig gesteel van die nuwejaarsboodskap van die destydse president Porosjenko op dieselfde kanaal.<ref name="ReutersScrutiny" /> Zelenski het gesê dit was onbedoeld en het dit aan 'n tegniese haakplek toegeskryf.<ref>{{cite web |title=Volodymyr Zelensky: April 1 – an awesome day for a clown to win |url=http://www.pravda.com.ua/articles/2019/01/21/7204341/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20190331000557/https://www.pravda.com.ua/articles/2019/01/21/7204341/ |archive-date=31 March 2019 |access-date=26 April 2019 |website=Українська правда |language=uk}}</ref> [[Beeld:Debates of Petro Poroshenko and Vladimir Zelensky (2019-04-19) 02.jpg|thumb|260px|Zelenski en die destydse president van Oekraïne, [[Petro Porosjenko]], in April 2019.]] Zelenski se presidentsveldtog teen Porosjenko was feitlik heeltemal virtueel.<ref name="zelensky-190416154745843" /><ref>{{cite web |last=Karatnycky |first=Adrian |title=The World Just Witnessed the First Entirely Virtual Presidential Campaign |url=https://www.politico.com/magazine/story/2019/04/24/ukraine-president-virtual-campaign-226711 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190425131841/https://www.politico.com/magazine/story/2019/04/24/ukraine-president-virtual-campaign-226711 |archive-date=25 April 2019 |access-date=26 April 2019 |website=Politico Magazine |date=24 April 2019 |language=en}}</ref> Hy het nie 'n gedetailleerde beleidsplan uitgereik nie<ref name="47654242 UkraineKvartal 95" /> en hy het min met die hoofstroommedia gepraat;<ref name="zelensky-190416154745843" /> tot op 18 April 2019 het hy nie onderhoude toegestaan nie.<ref name="7212658/ Zelensky">{{cite news |language=uk |url=https://www.pravda.com.ua/articles/2019/04/19/7212658/ |title=Zelensky's team. Who are these people |archive-url=https://web.archive.org/web/20190418215323/https://www.pravda.com.ua/articles/2019/04/19/7212658/ |archive-date=18 April 2019 |work=Ukrayinska Pravda |date=19 April 2019 }}</ref> Hy het eerder sosiale media en [[YouTube]]-videogrepe gebruik.<ref name="zelensky-190416154745843" /> In die plek van tradisionele veldtogbyeenkomste, het hy met Kwartal&nbsp;95 skerpskertsery-roetines deur die hele Oekraïne gehou.<ref>{{Cite web |last=Miller |first=Christopher |date=8 February 2019 |title=Crowdsourcer In Chief: Ukrainian Funnyman Takes Unorthodox Path To Top Of Presidential Pack |url=https://www.rferl.org/a/crowdsourcer-in-chief-ukrainian-funnyman-takes-unorthodox-path-to-top-of-presidential-pack/29796662.html |access-date=6 March 2022 |publisher=RadioFreeEurope/RadioLiberty |language=en |archive-date=6 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220306152456/https://www.rferl.org/a/crowdsourcer-in-chief-ukrainian-funnyman-takes-unorthodox-path-to-top-of-presidential-pack/29796662.html |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |last=Melkozerova |first=Veronika |date=4 March 2019 |title='Servant of the People' leads Ukraine's presidential race |url=https://www.codastory.com/disinformation/servant-of-the-people-leads-ukraines-presidential-race/ |access-date=6 March 2022 |website=Coda Story |language=en-US |archive-date=9 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220309123754/https://www.codastory.com/disinformation/servant-of-the-people-leads-ukraines-presidential-race/ |url-status=live }}</ref> Hy het gesê hy is teen die establishment en teen korrupsie, hoewel hy nie gewoonlik as 'n [[Populisme|populis]] beskryf is nie.<ref name="47654242 UkraineKvartal 95">{{cite news |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-47654242 |url-status=live |title=Ukraine election: Why comic Zelenskiy is real threat to Poroshenko |archive-url=https://web.archive.org/web/20190327163040/https://www.bbc.com/news/world-europe-47654242 |archive-date=27 March 2019 |publisher=BBC News |date=27 March 2019 }}</ref> Volgens hom wou hy vertroue in politici herstel, "professionele, ordentlike mense aan die mag bring" en "die toon en gehalte van die politieke establishment verander".<ref name="SPppno31217bb" /><ref name="up7196270Z" /><ref name="lection2019555634">{{cite web |date=26 December 2018 |title=Zelensky: Party "Servant of the people" goes into politics |url=https://ua.interfax.com.ua/news/election2019/555634.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20190103055829/https://ua.interfax.com.ua/news/election2019/555634.html |archive-date=3 January 2019 |website=Interfax-Ukraine |language=uk}}</ref> Op 16 April 2019, 'n paar dae voor die verkiesing, het 20 Oekraïense nuusmedia 'n broep op Zelenski gedoen "om op te hou om joernaliste te vermy".<ref name="zelensky-190416154745843">{{cite news |url=https://www.aljazeera.com/news/2019/4/16/ukraine-media-demands-access-to-runoff-frontrunner-zelenskyy |title=Ukraine media demands access to runoff frontrunner Zelensky |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190417125245/https://www.aljazeera.com/news/2019/04/ukraine-media-demands-access-frontrunner-volodymyr-zelensky-190416154745843.html |archive-date=17 April 2019 |publisher=Al Jazeera |date=16 April 2019 |first=Tamila |last=Varshalomidze }}</ref> Zelenski het gesê hy kruip nie weg vir joernaliste nie, maar hy wou nie deelneem aan geselsprogramme waar "mense van die ou mag" net "openbare betrekkinge doen" nie, en dat hy nie tyd het om alle versoeke om onderhoude toe te staan nie.<ref>{{cite news |language=uk |url=https://www.pravda.com.ua/news/2019/04/18/7212668/ |script-title=uk:Зеленський відповів на "кота в мішку" і розповів про стратегію |trans-title=Zelensky responded to the "cat in the bag" and told about the strategy |archive-url=https://web.archive.org/web/20190418203412/https://www.pravda.com.ua/news/2019/04/18/7212668/ |archive-date=18 April 2019 |url-status=live |work=Ukrayinska Pravda |date=18 April 2019 |access-date=18 March 2022 }}</ref> Voor die verkiesing het Zelenski 'n span voorgestel wat die voormalige minister van finansies, Oleksandr Daniljoek, ingesluit het.<ref>{{cite news |last=Bociurkiw |first=Michael |date=30 March 2019 |title=Why Ukraine might elect a comedian |url=https://www.cnn.com/2019/03/30/opinions/why-ukraine-might-elect-a-comedian-bociurkiw/index.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190330210909/https://www.cnn.com/2019/03/30/opinions/why-ukraine-might-elect-a-comedian-bociurkiw/index.html |archive-date=30 March 2019 |access-date=30 March 2019 |publisher=CNN}}</ref><ref name="7212658/ Zelensky" /> Tydens die veldtog is kommer uitgespreek oor sy bande met die oligarg Ihor Kolomoiski,<ref>{{cite web |last=Maheshwari |first=Vijai |date=17 April 2019 |title=The comedian and the oligarch |url=https://www.politico.eu/article/volodomyr-zelenskiy-ihor-kolomoisky-the-comedian-and-the-oligarch-ukraine-presidential-election/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190422164306/https://www.politico.eu/article/volodomyr-zelenskiy-ihor-kolomoisky-the-comedian-and-the-oligarch-ukraine-presidential-election/ |archive-date=22 April 2019 |access-date=22 April 2019 |website=Politico Europe}}</ref> 'n biljoenêrsakeman wat in 2010 die Mediagroep 1+1 oorgeneem het. Die groep het agt TV-kanale en het die reeks ''Dienaar van die Volk'', met Zelenski, van 2015 tot 2019 uitgesaai. Zelenski het die eerste ronde van die verkiesing op 31 Maart 2019 duidelik gewen.<ref name="CVKResults1stRound">{{cite web |title=Central Election Commission of Ukraine – Ukrainian Presidential Election 2019 (first round) |url=https://www.cvk.gov.ua/pls/vp2019/wp300pt001f01=719.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20190423213729/https://www.cvk.gov.ua/pls/vp2019/wp300pt001f01=719.html |archive-date=23 April 2019 |website=cvk.gov.ua |publisher=Central Election Commission of Ukraine}}</ref> In die tweede ronde, op 21 April 2019, het hy 73&nbsp;persent van die stemme gekry teenoor Porosjenko se 25&nbsp;persent, en is hy tot president verkies.<ref>{{cite news |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-48007487 |title=Ukraine election: Comedian Zelensky wins presidency by landslide |archive-url=https://web.archive.org/web/20190421173305/https://www.bbc.com/news/world-europe-48007487 |archive-date=21 April 2019 |url-status=live |publisher=BBC News |date=22 April 2019 }}</ref><ref>{{cite web |url=https://ukr.vote/en/elections/7/ukraine |title=Election of President of Ukraine 2019 Repeat voting |archive-url=https://web.archive.org/web/20210813163554/https://ukr.vote/en/elections/7/ukraine |archive-date=13 August 2021 |website=UKR.VOTE }}</ref> ==Presidentskap== [[Beeld:Volodymyr Zelensky Official portrait.jpg|thumb|200px|Zelenski se amptelike portret ná sy verkiesing.]] Zelenski is op 20 Mei 2019 as president beëdig.<ref>{{cite news |title=Ukraine's New President Vows To Dissolve Parliament As PM, Other Key Officials Resign |url=https://www.rferl.org/a/29951792.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190520043757/https://www.rferl.org/a/29951792.html |archive-date=20 May 2019 |access-date=20 May 2019 |publisher=Radio Free Europe/Radio Liberty|date=20 May 2019 }}</ref> Hy is die land se eerste Joodse president; met Wolodimir Groisman as premier, het Oekraïne die eerste land benewens [[Israel]] geword met 'n Joodse staatshoof én regeringshoof.<ref name=nyt1>{{Cite news |last=Higgins |first=Andrew |date=24 April 2019 |title=Ukraine's Newly Elected President Is Jewish. So Is Its Prime Minister. Not All Jews There Are Pleased. |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2019/04/24/world/europe/volodomyr-zelensky-ukraine-jewish-president.html |url-status=live |access-date=25 April 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190425012514/https://www.nytimes.com/2019/04/24/world/europe/volodomyr-zelensky-ukraine-jewish-president.html |archive-date=25 April 2019 |issn=0362-4331}}</ref> As president is Zelenski 'n voorstander van e-regering en eenheid tussen die [[Oekraïens]]- en Russiessprekende deel van die land se bevolking.<ref>{{Cite report |last=Hosa |first=Joanna |year=2019 |title=Zelensky Unchained: What Ukraine's New Political Order Means For Its Future |publisher=ECRF |pages=11–13 |jstor=resrep21659}}</ref> Hy gebruik die sosiale media baie in sy kommunikasie, veral [[Instagram]].<ref>{{Cite report |last=Hosa |first=Joanna |year=2019 |title=Zelensky Unchained: What Ukraine's New Political Order Means For Its Future |publisher=ECRF |pages=7–10 |jstor=resrep21659}}</ref> Tydens sy bewind het Zelenski toesig gehou oor die opheffing van wetlike immuniteit vir lede van die parlement, die Werchowna Rada,<ref>{{Cite news |date=19 December 2019 |title=Ukraine Lifts Prosecutorial Immunity For Members Of Parliament |language=en |work=RadioFreeEurope/RadioLiberty |url=https://www.rferl.org/a/ukraine-lifts-prosecutorial-immunity-for-members-of-parliament/30333220.html |url-status=live |access-date=19 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220219204142/https://www.rferl.org/a/ukraine-lifts-prosecutorial-immunity-for-members-of-parliament/30333220.html |archive-date=19 February 2022}}</ref> die land se reaksie op die [[Covid-19-pandemie]] en die daaropvolgende ekonomiese [[resessie]] en 'n proses om [[korrupsie]] by die horings te pak.<ref>{{Cite news |last=Peleschuk |first=Dan |date=15 April 2021 |title=Ukraine's anti-corruption effort struggles, but soldiers on |language=en |work=Eurasianet |url=https://eurasianet.org/ukraines-anti-corruption-effort-struggles-but-soldiers-on |url-status=live |access-date=19 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220219195636/https://eurasianet.org/ukraines-anti-corruption-effort-struggles-but-soldiers-on |archive-date=19 February 2022}}</ref><ref>{{Cite news |last=Wilson |first=Andrew |date=6 July 2021 |title=Faltering fightback: Zelensky's piecemeal campaign against Ukraine's oligarchs – European Council on Foreign Relations |work=ECFR |url=https://ecfr.eu/publication/faltering-fightback-zelenskys-piecemeal-campaign-against-ukraines-oligarchs/ |access-date=19 February 2022 |archive-date=26 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220226073518/https://ecfr.eu/publication/faltering-fightback-zelenskys-piecemeal-campaign-against-ukraines-oligarchs/ |url-status=live }}</ref> [[Beeld:Volodymyr Zelensky, Prince William and Kate Middleton (2020-10-07) 03.jpg|thumb|260px|links|Zelenski en sy vrou, Olena Zelenska, by die [[Prins William, Hertog van Cambridge|Hertog]] en [[Catherine, Hertogin van Cambridge|Hertogin van Cambridge]] tydens 'n besoek aan [[Brittanje]] in Oktober 2020.]] Kritici beweer Zelenski het, nadat hy die mag van die Oekraïense [[Oligargie|oligarge]] weggeneem het, probeer om mag te sentraliseer en sy persoonlike posisie te versterk.<ref>{{Cite news |last1=Hall |first1=Ben |last2=Olearchyk |first2=Roman |last3=Seddon |first3=Max |date=21 October 2019 |title=Ukraine: why Volodymyr Zelensky is pursuing a disruptive agenda |work=Financial Times |url=https://www.ft.com/content/a99bceb2-ef59-11e9-bfa4-b25f11f42901 |url-status=live |access-date=20 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220220151416/https://www.ft.com/content/a99bceb2-ef59-11e9-bfa4-b25f11f42901 |archive-date=20 February 2022}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.france24.com/en/live-news/20220304-zelensky-invokes-judaism-to-rally-support-for-ukrainian-cause|title=Zelensky invokes Judaism to rally support for Ukrainian cause|date=4 March 2022|website=France 24}}</ref> Zelenski het in sy presidensiële veldtog belowe om sy land se uitgerekte konflik met [[Rusland]] te beëindig en pogings aan te wend om met dié land se president [[Wladimir Poetin]] 'n dialoog te voer.<ref name="Chatham_Lutsevych"/> 'n Toename in die spanning tussen die twee lande het sy administrasie in 2021 in die gesig gestaar, en dit het gelei tot die [[Russiese inval van 2022 in Oekraïne]]. Zelenski se strategie tydens die Russiese militêre opbou was om die Oekraïense bevolking gerus te stel en die internasionale gemeenskap te belowe dat Oekraïne nie wraak soek nie.<ref>{{cite web |title=Conflict in Ukraine |url=https://cfr.org/global-conflict-tracker/conflict/conflict-ukraine |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220223002332/https://www.cfr.org/global-conflict-tracker/conflict/conflict-ukraine |archive-date=23 February 2022 |access-date=23 February 2022 |website=Global Conflict Tracker |language=en}}</ref> Hy het hom aanvanklik gedistansieer van waarskuwings van 'n dreigende oorlog, terwyl hy by [[Navo]] veiligheidswaarborge en militêre steun gevra het om die bedreiging die hoof te bied.<ref name="Fr24_Seibt">{{Cite news |last=Seibt |first=Sébastian |date=18 February 2022 |title=Military tactics: Zelensky plays both sides in Ukrainian crisis |language=en |work=France 24 |url=https://www.france24.com/en/europe/20220218-military-tactics-zelensky-plays-both-sides-in-ukrainian-crisis |url-status=live |access-date=19 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220218235849/https://www.france24.com/en/europe/20220218-military-tactics-zelensky-plays-both-sides-in-ukrainian-crisis |archive-date=18 February 2022}}</ref> Ná die begin van die inval het Zelenski krygswet in Oekraïne afgekondig, asook 'n algemene mobilisasie van die weermag. Hy het internasionaal agting verdien vir sy hantering van die krisis en is beskryf as 'n simbool van Oekraïense weerstand.<ref name="ledw" /> ==Spesie na Zelenski genoem== ''Ausichicrinites zelenskyyi'', 'n uitgestorwe spesie [[haarster]]re wat op 20 Julie 2022 deur 'n groep Poolse [[Paleontologie|paleontoloë]] beskryf is, is na Zelenski genoem vanweë "sy moed en dapperheid in die verdediging van 'n vrye Oekraïne".<ref>{{Cite journal |last1=Salamon |first1=Mariusz A. |last2=Jain |first2=Sreepat |last3=Brachaniec |first3=Tomasz |last4=Duda |first4=Piotr |last5=Płachno |first5=Bartosz J. |last6=Gorzelak |first6=Przemysław |title=Ausichicrinites zelenskyyi gen. et sp. nov., a first nearly complete feather star (Crinoidea) from the Upper Jurassic of Africa |journal=Royal Society Open Science |year=2022 |volume=9 |issue=7 |pages=220345 |doi=10.1098/rsos.220345 |bibcode=2022RSOS....920345S }}</ref><ref>{{Cite web |last=Bressan |first=David |title=Fossil Named After Ukraine's President Zelenskyy |url=https://www.forbes.com/sites/davidbressan/2022/07/20/fossil-named-after-ukraines-president-zelenskyy/ |access-date=2022-07-28 |website=Forbes |language=en}}</ref> ==Notas== {{Reflist|group=nota}} ==Verwysings== {{Verwysings|3}} ==Skakels== {{CommonsKategorie-inlyn|Volodymyr Zelenskyy}} {{vertaaluit| taalafk = en | il = Volodymyr Zelenskyy}} {{Time-persone van die jaar}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Zelenski, Wolodimir}} [[Kategorie:Oekraïense Jode]] [[Kategorie:Oekraïense politici]] [[Kategorie:Oekraïense skrywers]] [[Kategorie:Akteurs]] [[Kategorie:Draaiboekskrywers]] [[Kategorie:Komediante]] [[Kategorie:Presidente]] [[Kategorie:Rolprentvervaardigers]] [[Kategorie:Televisieaanbieders]] [[Kategorie:Geboortes in 1978]] [[Kategorie:Lewende mense]] n7wncudc8182cnwxa9ra4a6ztibq1tq 0 278028 2920412 2575124 2026-07-31T05:45:22Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2920412 wikitext text/x-wiki [[Beeld:Islam by country.svg|thumb|350px|Islam volgens land: {{color box|#036704}}{{color box|#4b934a}}{{color box|#80b281}} [[Soenni]] {{color box|#741a19}}{{color box|#924c4c}}{{color box|#b17f7e}} [[Sjia]] {{color box|#32347e}} [[Ibadi]]]] '''Pan-Islamisme''' ([[Arabies]]: الوحدة الإسلامية) is ’n [[politiek]]e [[ideologie]] wat die eenheid van [[Moslems]] in een [[Islam]]itiese land of staat – dikwels ’n [[kalifaat]]<ref>{{cite news|url=http://www.aucegypt.edu/GAPP/mesc/Documents/Barqiyya%20feb.04.pdf|newspaper=BARQIYYA|title=Ottomanism, Pan-Islamism, and the Caliphate; Discourse at the Turn of the 20th Century|publisher=American University in Cairo: The Middle East Studies Program|last=Bissenove|date=Februarie 2004|volume=9|issue=1|accessdate=26 April 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150923180140/http://www.aucegypt.edu/GAPP/mesc/Documents/Barqiyya%20feb.04.pdf|archivedate=23 September 2015}}</ref> – of onder ’n internasionale organisasie met Islamitiese beginsels voorstaan. Dit verskil van ander pan-nasionalistiese ideologieë, soos [[Pan-Arabisme]], deurdat die ''oemmah'' (Moslemse gemeenskap) beskou word as die fokus van trou en mobilisasie en die grootste gemene faktor, en nie [[Etniese groep|etnisiteit]] of ras nie. Dit stel Islam voor as antirassisties en teen enigiets wat die mensdom verdeel op grond van etnisiteit. ==Geskiedenis== Die term Pan-Islamisme het nooit in die geskiedenis van Islam bestaan nie. Volgens sekere geleerdes is die ideologie egter geskoei op die vroeë jare van Islam – die tyd van [[Mohammed]] en die [[Rasjidoen-kalifaat|eerste kalifaat]], aangesien die algemene siening is dat die Moslemwêreld in dié tyd sterk, verenig en sonder [[korrupsie]] was. In die moderne tyd is Pan-Islamisme voorgestaan deur [[Jamal al-Din al-Afghani]], wat eenheid onder Moslems bepleit het om die [[Kolonialisme|koloniale]] besetting van Moslemgrondgebied teen te staan. Hy was bang nasionalisme sou die Moslemwêreld verdeel en het geglo Moslemeenheid is belangriker as etniese identiteit.<ref>''World Book Encyclopedia, 2018 red., s.v. "Muslims"</ref> Hoewel hy soms as "liberaal" beskryf word,<ref>soos deur ’n Engelse bewonderaar van sy tyd, Wilfrid Scawen Blunt (sien: Wilfrid Scawen Blunt, ''Secret History of the English Occupation of Egypt'' (Londen: Unwin, 1907), p. 100.)</ref> het Al-Afghani nie grondwetlike regering gepredik nie, maar eenvoudig die "omverwerping voorsien van individuele heersers wat laks of onderdanig aan buitelanders is, en hul vervanging deur sterk en patriotiese mans".<ref name="Keddie">Nikki R. Keddie, ''Sayyid Jamal ad-Din “al-Afghani”: A Political Biography'' (Berkeley: University of California Press, 1972), pp. 225–226.</ref> Volgens sy biograaf was daar niks wat daarop dui dat hy politieke demokrasie of parlementarisme voorgestaan het nie.<ref name="Keddie" /> Pan-Islamisme in die postkoloniale wêreld is sterk met [[Islamisme]] vereenselwig. Vooraanstaande Islamiste soos die [[Roeholla Chomeini|ajatolla Chomeini]], sajjid Qoetb en Aboel A'la Maoedoedi, het klem daarop gelê dat ’n terugkeer na tradisionale [[Sjaria]]reg Islam weer verenig en sterk sal maak. Ekstremisme in Islam dateer van die [[Charidjisme|Charidjiete]] van die 7de eeu. Uit hul wesentlik politieke posisie het hulle ekstreme leerstellings ontwikkel wat hulle onderskei het van beide hoofstroom-[[Soenni]]ete en {{nowrap|-[[Sjia|Sjiiete]]}}. Die Charidjiete was veral bekend vir hulle radikale benadering tot [[Takfir]], waarvolgens hulle ander Moslems as ongelowiges verklaar het en geglo het hulle verdien die dood.<ref>{{cite web |url=https://www.theglobeandmail.com/globe-debate/another-battle-with-islams-true-believers/article20802390/ |title=Another battle with Islam’s ‘true believers’ |work=The Globe and Mail |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20160119055307/http://www.theglobeandmail.com/globe-debate/another-battle-with-islams-true-believers/article20802390/ |archive-date=19 Januarie 2016 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.quilliamfoundation.org/wp/wp-content/uploads/publications/free/the-balance-of-islam-in-challenging-extremism.pdf |title=Archived copy |accessdate=2013-08-19 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140802045255/http://www.quilliamfoundation.org/wp/wp-content/uploads/publications/free/the-balance-of-islam-in-challenging-extremism.pdf |archivedate=2014-08-02 }}</ref><ref>{{cite web |last=Jebara |first=Mohamad Jebara More Mohamad |url=https://ottawacitizen.com/news/national/fruits-of-the-tree-of-extremism |title=Imam Mohamad Jebara: Fruits of the tree of extremism |work=Ottawa Citizen |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190510165202/https://ottawacitizen.com/news/national/fruits-of-the-tree-of-extremism |archive-date=10 Mei 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> In die tydperk van dekolonialisme ná die [[Tweede Wêreldoorlog]] het Arabiese nasionalisme Islamisme, wat nasionalisme as on-Islamities afgemaak het, oorskadu. In die [[Arabiese wêreld]] het sekulêre Pan-Arabistiese partye – [[Ba'athpart|Ba'ath-]] en [[Nasserisme|Nasseriste]]partye – vertakkings in byna elke Arabiese land gehad en die mag verkry in [[Egipte]], [[Libië]], [[Irak]] en [[Sirië]]. Islamiste is onderdruk; die grootste voorstander van Islamisme, sajjid Qoetb, is in die tronk gegooi, gemartel en eindelik tereggestel.<ref name="AlJazeera2008">{{cite news |title=Nationalism vs Islam |url=http://www.aljazeera.com/focus/arabunity/2008/02/200852519420197834.html |access-date=29 Desember 2016 |agency=Al Jazeera |date=18 Februarie 2008 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191018122442/https://www.aljazeera.com/focus/arabunity/2008/02/200852519420197834.html |archive-date=18 Oktober 2019 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Die Egiptiese president [[Gamal Abdel Nasser]] het die idee van Moslemeenheid as ’n bedreiging vir Arabiese nasionalisme beskou.<ref>{{cite book|author=H. Rizvi|title=Pakistan and the Geostrategic Environment: A Study of Foreign Policy|url=https://books.google.com/books?id=5SiHDAAAQBAJ&pg=PA71|date=15 Januarie 1993|publisher=Palgrave Macmillan UK|isbn=978-0-230-37984-8|pages=72–}}</ref> In 1979 is [[sjah]] [[Mohammad Reza Pahlavi]] in die [[Iranse Rewolusie]] van die troon gesit en tien jaar later het die Afgaanse Moslemse [[Djihad|moedjahidien]], met groot steun van die [[Verenigde State]], die [[Sowjetunie]] suksesvol uit [[Afganistan]] forseer. Pan-Islamistiese Soenniete, soos Maoedoedi en die [[Moslemse Broederskap]], het die skepping van ’n nuwe kalifaat ondersteun, ten minste as ’n langtermynprojek.<ref name="farmer-2007-83">{{cite book|last1=Farmer|first1=Brian R.|title=Understanding Radical Islam: Medieval Ideology in the Twenty-first Century|date=2007|publisher=Peter Lang|page=83|url=https://books.google.com/books?id=bIQ0hhu8l7IC&pg=PA83&dq=al-banna+on+caliphate&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwiq15389pnRAhXG6YMKHVZoCqcQ6AEILjAD#v=onepage&q=al-banna%20on%20caliphate&f=false|accessdate=29 Desember 2016}}</ref> Die Sjiitiese leier die ajatolla Chomeini het ook ’n verenigde Islamitiese suprastaat ondersteun.<ref name="Khomeini-29">{{cite book|last1=Khomeini|first1=Ruhollah|title=Islamic Government: Governance of the Jurist|date=c. 1980|publisher=Alhoda VK|page=29|url=https://books.google.com/books?id=o3d4zcEFuLwC&pg=PA29&lpg=PA29&dq=ten+or+fifteen+petty+states&source=bl&ots=3T19xsyLpD&sig=iKaS0wC1u__TCmLYQWS_3BW2ryY&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwjjx7iih5rRAhVh1oMKHXinCZkQ6AEIHTAA#v=onepage&q=ten%20or%20fifteen%20petty%20states&f=false|accessdate=29 Desember 2016}}</ref> Hierdie gebeure het Islamiste dwarsoor die wêreld aangespoor en hulle gewildheid onder die Moslemse publiek verhoog. In die [[Midde-Ooste]], en veral in Egipte, het die verskeie takke van die Moslemse Broederskap aansienlike protes aangeteken teen die sekulêr-nasionalistiese en monargistiese Moslemregerings. ’n Onlangse voorstander van Pan-Islamisme was wyle [[Necmettin Erbakan]], die [[Turkye|Turkse]] eerste minister en stigter van die "Nasionale Visie"-beweging. Hy het stappe in sy regering geneem in die rigting van Pan-Islamistiese vereniging met die stigting in 1996 van die "Ontwikkelende 8 Lande" (of D8, in teenstelling met [[G8]]), met [[Turkye]], [[Egipte]], [[Iran]], [[Pakistan]], [[Indonesië]], [[Maleisië]], [[Nigerië]] en [[Bangladesj]] as lidlande. Sy visie was die geleidelike vereniging van Moslemse lande deur ekonomiese en tegnologiese samewerking soortgelyk aan die [[Europese Unie|EU]], met ’n enkele geldeenheid (İslam Dinarı),<ref name=dinar>[http://www.time.com/time/specials/packages/article/0,28804,2101745_2102136_2102215,00.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130823231214/http://www.time.com/time/specials/packages/article/0,28804,2101745_2102136_2102215,00.html |date=23 Augustus 2013 }} Erbakan currency, www.time.com</ref> gesamentlike lugruim- en verdedigingsprojekte, die ontwikkeling van petrochemiese tegnologie en geleidelike ooreenstemming oor demokratiese waardes. Die projek het egter momentum verloor ná die militêre omverwerping van Erbakan se regering in 1997.<ref name=D8>[http://www.developing8.org/About.aspx] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141217082347/http://developing8.org/About.aspx |date=17 Desember 2014 }} D8 History, www.developing8.org</ref> == Verwysings == {{Verwysings|2}} ==Notas== *[[Lêer:Crystal txt.png|15px]] Hierdie artikel is vertaal uit die [[:en:Pan-Islamism|Engelse Wikipedia]] {{Normdata}} [[Kategorie:Islam]] [[Kategorie:Politieke ideologieë]] h0hkw9glw2xz8tct41ipyaexfr9ovyt 0 283443 2920455 2427477 2026-07-31T07:57:31Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2920455 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Peter Snell 1964.jpg|duimnael|Olimpiese Spele 1964]] Sir '''Peter George Snell''' (* [[17 Desember]] [[1938]] in [[Ōpunake]], [[Noordeiland]]; † [[12 Desember]] [[2019]] in [[Dallas]], [[Texas]]) was 'n [[Nieu-Seeland|Nieu-Seelandse]] middelafstandatleet.<ref>{{Cite web |url=https://www.nzherald.co.nz/sport/news/article.cfm?c_id=4&objectid=12293792 |title=NZ Herald |access-date=16 Desember 2019 |archive-date=13 Desember 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191213234515/https://www.nzherald.co.nz/sport/news/article.cfm?c_id=4&objectid=12293792 |url-status=dead }}</ref> Hy het drie [[Olimpiese Spele|Olimpiese]] goue medaljes verower en word in 1964 die enigste atleet sedert 1920 om goud in die 800 en 1 500 meterwedlope te wen.<ref>[http://www.nzhistory.net.nz/peter-snell-completes-the-800-1500-m-double-in-tokyo Peter Snell wins second gold in Tokyo], NZ Ministry for Culture and Heritage, 18-Aug-2015</ref> Hy het ook vyf wêreldrekords opgestel. == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie inlyn}} {{Saadjie}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Snell, Peter}} [[Kategorie:Nieu-Seelandse sportlui]] [[Kategorie:Atlete]] [[Kategorie:Olimpiese deelnemers]] [[Kategorie:Geboortes in 1938]] [[Kategorie:Sterftes in 2019]] mfmjzcvmmsk67cf7k9octatre3m35po 0 296385 2920504 2810007 2026-07-31T10:03:38Z Aliwal2012 39067 /* Uitslag */ 2920504 wikitext text/x-wiki {{Infoboks Grand Prix wedren verslag |Type = F1 |Country = Suid-Afrika |Flag_suffix = 1928 |Grand Prix = Suid-Afrikaanse |Date = 7 April |Year = 1984 |Previous_round = 1984 Brasiliaanse Grand Prix |Next_round = 1984 Belgiese Grand Prix |Official name = XVIII National Panasonic [[Suid-Afrikaanse Grand Prix]] |Image = Kyalami 1961 - 1988 Layout.png |Caption = Kyalami Grand Prix-renbaan (1967–1985) |Location = [[Kyalami Grand Prix-renbaan|Kyalami]], [[Midrand]]<br />[[Transvaal]], [[Suid-Afrika]] |Course = Permanente renfasiliteit |Race_No = 2 |Season_No = 16 |Course_mi = 2,550 |Course_km = 4,104 |Distance_laps = 75 |Distance_mi = 191,258 |Distance_km = 307,800 |Weather = Droog |Pole_Driver = [[Nelson Piquet]] |Pole_Team = [[Brabham]]-[[BMW]] |Pole_Time = 1:04.871 |Pole_Country = BRA |pole_flag_suffix= 1968 |Fast_Driver = Patrick Tambay |Fast_Team = [[Renault F1|Renault]] |Fast_Time = 1:08.877 |Fast_Lap = 64 |Fast_Country = FRA |First_Driver = [[Niki Lauda]] |First_Team = [[McLaren]]-[[Porsche|TAG]] |First_Country = AUT |Second_Driver = [[Alain Prost]] |Second_Team = [[McLaren]]-[[Porsche|TAG]] |Second_Country = FRA |Third_Driver = [[Derek Warwick]] |Third_Team = [[Renault F1|Renault]] |Third_Country = GBR |Lapchart = {{F1Laps1984|RSA}} }} [[Lêer:Kyalami 1961 - 1988 Layout.png|duimnael|260px|Kyalami sedert 1968]] Die '''[[1984 Formule Een-seisoen|1984 Formule Een]] [[Suid-Afrikaanse Grand Prix]]''' was 'n [[Formule Een]]wedren wat op 7 April 1984 te [[Kyalami-renbaan|Kyalami]] gehou is. Dit was die tweede ren van 16 in die 1984 Formule Een Wêreldkampioenskap. Die wedren van 72 rondtes is deur [[Niki Lauda]] gewen, wat 'n [[McLaren]]-[[Porsche|TAG]] bestuur het. Sy spanmaat [[Alain Prost]] was tweede en Derek Warwick derde in 'n [[Renault F1|Renault]]. ==Uitslag== {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" |- ! Plek !! Nr !! Renjaer !! Span !! Rondtes !! Tyd/Rede !! Rooster<br />-plek !! Punte |- ! 1 | 8 | {{AT-VLAG}} '''[[Niki Lauda]]''' | '''[[McLaren]]-[[Porsche|TAG]]''' | 75 | 1:29:23.430 | 8 | '''9''' |- ! 2 | 7 | {{FR-VLAG}} '''[[Alain Prost]]''' | '''[[McLaren]]-[[Porsche|TAG]]''' | 75 | + 1:05.950 | 5 | '''6''' |- ! 3 | 16 | {{GB-VLAG}} '''[[Derek Warwick]]''' | '''[[Renault F1|Renault]]''' | 74 | + 1 rondte | 9 | '''4''' |- ! 4 | 22 | {{IT-VLAG}} '''[[Riccardo Patrese]]''' | '''[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]]''' | 73 | + 2 rondtes | 18 | '''3''' |- ! 5 | 26 | {{IT-VLAG}} '''[[Andrea de Cesaris]]''' | '''[[Equipe Ligier|Ligier]]-[[Renault]]''' | 73 | + 2 rondtes | 14 | '''2''' |- ! 6 | 19 | {{BR-VLAG}} '''[[Ayrton Senna]]''' | '''Toleman-Hart''' | 72 | + 3 rondtes | 13 | '''1''' |- ! 7 | 11 | {{IT-VLAG}} [[Elio de Angelis]] | [[Lotus F1-span|Lotus]]-[[Renault]] | 71 | + 4 rondtes | 7 | &nbsp; |- ! 8 | 21 | {{IT-VLAG}} Mauro Baldi | Spirit-Hart | 71 | + 4 rondtes | 20 | &nbsp; |- ! 9 | 17 | {{CH-VLAG}} [[Marc Surer]] | [[Arrows]]-[[Ford]] | 71 | + 4 rondtes | 23 | &nbsp; |- ! 10 | 25 | {{FR-VLAG}} Francois Hesnault | [[Equipe Ligier|Ligier]]-[[Renault]] | 71 | + 4 rondtes | 17 | &nbsp; |- ! 11 | 27 | {{IT-VLAG}} [[Michele Alboreto]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 70 | Ontsteking | 10 | &nbsp; |- ! 12 | 18 | {{BE-VLAG}} [[Thierry Boutsen]] | [[Arrows]]-[[Ford]] | 70 | + 5 rondes | 26 | &nbsp; |- ! NF | 3 | {{GB-VLAG}} [[Martin Brundle]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford]] | 71 | Gediskwalifiseer | 25 | &nbsp; |- ! NF | 15 | {{FR-VLAG}} Patrick Tambay | [[Renault F1|Renault]] | 66 | Sonder brandstof | 4 | &nbsp; |- ! NF | 4 | {{DE-VLAG}} Stefan Bellof | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford]] | 60 | Gediskwalifiseer | 24 | &nbsp; |- ! NF | 5 | {{FR-VLAG}} [[Jacques Laffite]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Honda]] | 60 | Transmissie | 11 | &nbsp; |- ! NF | 14 | {{DE-VLAG}} Manfred Winkelhock | ATS-[[BMW]] | 53 | Enjin | 12 | &nbsp; |- ! NF | 6 | {{FI-VLAG}} [[Keke Rosberg]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Honda]] | 51 | Wiel | 2 | &nbsp; |- ! NF | 12 | {{GB-VLAG}} [[Nigel Mansell]] | [[Lotus F1-span|Lotus]]-[[Renault]] | 51 | Turbo | 3 | &nbsp; |- ! NF | 28 | {{FR-VLAG}} [[René Arnoux]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 40 | Inspuiting | 15 | &nbsp; |- ! NF | 1 | {{BR-VLAG}} [[Nelson Piquet]] | [[Brabham]]-[[BMW]] | 29 | Turbo | 1 | &nbsp; |- ! NF | 20 | {{VE-VLAG}} Johnny Cecotto | Toleman-Hart | 26 | Bande | 19 | &nbsp; |- ! NF | 9 | {{FR-VLAG}} Philippe Alliot | RAM-Hart | 24 | Enjin | 22 | &nbsp; |- ! NF | 10 | {{GB-VLAG}} [[Jonathan Palmer]] | RAM-Hart | 22 | Ratkas | 21 | &nbsp; |- ! NF | 2 | {{IT-VLAG}} Teo Fabi | [[Brabham]]-[[BMW]] | 18 | Turbo | 6 | &nbsp; |- ! NF | 23 | {{US-VLAG}} [[Eddie Cheever]] | [[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 4 | Verkoeler | 16 | &nbsp; |- ! NF | 24 | {{IT-VLAG}} Piercarlo Ghinzani | Osella-[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 0 | Ongeluk | 20 | &nbsp; |} ==Statistiek== {| class="wikitable" !Voorste wegspringplek |[[Nelson Piquet]]||[[Brabham]]-[[BMW]]||1:04.871 |- !Vinnigste rondte |Patrick Tambay||[[Renault F1|Renault]]||1:08.877 |} [[Kategorie:Sport in Johannesburg]] [[Kategorie:Sport in 1984|Suid-Afrika]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse Grand Prix]] 389bda7axqvmaedoswvv8vh8uyy1u7t 0 296389 2920278 2771559 2026-07-30T12:51:54Z Aliwal2012 39067 2920278 wikitext text/x-wiki {{Infoboks Grand Prix wedren verslag |Type = F1 |Country = Suid-Afrika |Flag_suffix = 1928 |Grand Prix = Suid-Afrikaanse |Image = Kyalami 1961 - 1988 Layout.png |Official name = |Date = 23 Januarie |Year = 1982 |Race_No = 1 |Season_No = 16 |Previous_round= 1981 Caesars Palace Grand Prix |Next_round = 1982 Brasiliaanse Grand Prix |Location = [[Kyalami Grand Prix-renbaan|Kyalami]]<br />[[Transvaal]], [[Suid-Afrika]] |Course = Permanente renfasiliteit |Course_mi = 2.550 |Course_km = 4.104 |Distance_laps = 77 |Distance_mi = 196.358 |Distance_km = 316.008 |Weather = Droog |Pole_Driver = [[René Arnoux]] |Pole_Team = [[Renault F1|Renault]] |Pole_Time = 1:06.351 |Pole_Country = FRA |Fast_Driver = [[Alain Prost]] |Fast_Team = [[Renault F1|Renault]] |Fast_Time = 1:08.278 |Fast_Lap = 49 van 77 |Fast_Country = FRA |First_Driver = [[Alain Prost]] |First_Team = [[Renault F1|Renault]] |First_Country = FRA |Second_Driver = [[Carlos Reutemann]] |Second_Team = [[Williams Grand Prix Engineering|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]] |Second_Country= ARG |Third_Driver = [[René Arnoux]] |Third_Team = [[Renault F1|Renault]] |Third_Country = FRA |Lapchart = {{F1Laps1982|RSA}} }} [[Beeld:1982 South African Grand Prix, Reutemann Prost podium.jpg|duimnael|300px|[[Carlos Reutemann|Reutemann]] en [[Alain Prost|Prost]] op die podium.]] Die '''[[1982]] [[Suid-Afrikaanse Grand Prix]]''' was 'n [[Formule Een]]wedren wat op 23 Januarie 1982 te [[Kyalami-renbaan|Kyalami]] gehou is. Dit was die eerste ren van 16 in die 1982 Formule Een Wêreldkampioenskap. Die wedren van 72 rondtes is deur [[Alain Prost]] in 'n [[Renault F1|Renault]] gewen. == Uitslag == {| class="wikitable sortable" style="font-size:90%;" |- ! Plek !! Nr !! Renjaer !! Span !! Rondtes !! Tyd/Rede !! Rooster<br />-plek !! Punte |- ! 1 | 15 | {{FR-VLAG}} '''[[Alain Prost]]''' | '''[[Renault F1|Renault]]''' | 77 | 1:32:08.401 | 5 | '''9''' |- ! 2 | 5 | {{AR-VLAG}} '''[[Carlos Reutemann]]''' | '''[[Williams F1|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 77 | + 14.946 | 8 | '''6''' |- ! 3 | 16 | {{FR-VLAG}} '''[[René Arnoux]]''' | '''[[Renault F1|Renault]]''' | 77 | + 27.900 | 1 | '''4''' |- ! 4 | 8 | {{AT-VLAG}} '''[[Niki Lauda]]''' | '''[[McLaren]]-[[Ford]]''' | 77 | + 32.113 | 13 | '''3''' |- ! 5 | 6 | {{FI-VLAG}} '''[[Keke Rosberg]]''' | '''[[Williams F1|Williams]]-[[Ford]]''' | 77 | + 43.139 | 7 | '''2''' |- ! 6 | 7 | {{GB-VLAG}} '''[[John Watson]]''' | '''[[McLaren]]-[[Ford]]''' | 77 | + 50.993 | 9 | '''1''' |- ! 7 | 3 | {{IT-VLAG}} [[Michele Alboreto]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford]] | 76 | + 1 Ronde | 10 | &nbsp; |- ! 8 | 11 | {{IT-VLAG}} [[Elio de Angelis]] | [[Lotus F1-span|Lotus]]-[[Ford]] | 76 | + 1 Ronde | 15 | &nbsp; |- ! 9 | 10 | {{CL-VLAG}} [[Eliseo Salazar]] | ATS-[[Ford]] | 75 | + 2 Rondes | 12 | &nbsp; |- ! 10 | 9 | {{DE-VLAG}} [[Manfred Winkelhock]] | ATS-[[Ford]] | 75 | + 2 Rondes | 20 | &nbsp; |- ! 11 | 23 | {{IT-VLAG}} [[Bruno Giacomelli]] | [[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 74 | + 3 Rondes | 19 | &nbsp; |- ! 12 | 17 | {{DE-VLAG}} [[Jochen Mass]] | March-[[Ford]] | 74 | + 3 Rondes | 22 | &nbsp; |- ! 13 | 22 | {{IT-VLAG}} [[Andrea de Cesaris]] | [[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 73 | + 4 Rondes | 16 | &nbsp; |- ! 14 | 33 | {{IE-VLAG}} [[Derek Daly]] | Theodore-[[Ford]] | 73 | + 4 Rondes | 24 | &nbsp; |- ! 15 | 18 | {{BR-VLAG}} [[Raul Boesel]] | March-[[Ford]] | 72 | + 5 Rondes | 21 | &nbsp; |- ! 16 | 4 | {{SE-VLAG}} [[Slim Borgudd]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford]] | 72 | + 5 Rondes | 23 | &nbsp; |- ! 17 | 20 | {{BR-VLAG}} [[Chico Serra]] | Fittipaldi-[[Ford]] | 72 | + 5 Rondes | 25 | &nbsp; |- ! 18 | 28 | {{FR-VLAG}} [[Didier Pironi]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 71 | + 6 Rondes | 6 | &nbsp; |- ! NF | 26 | {{FR-VLAG}} [[Jacques Laffite]] | [[Equipe Ligier|Ligier]]-Matra | 54 | Brandstofstelsel | 11 | &nbsp; |- ! NF | 35 | {{GB-VLAG}} [[Derek Warwick]] | Toleman-Hart | 43 | Ongeluk | 14 | &nbsp; |- ! NF | 2 | {{IT-VLAG}} [[Riccardo Patrese]] | [[Brabham]]-[[BMW]] | 18 | Turbo | 4 | &nbsp; |- ! NF | 25 | {{US-VLAG}} [[Eddie Cheever]] | [[Equipe Ligier|Ligier]]-Matra | 11 | Brandstofstelsel | 17 | &nbsp; |- ! NF | 27 | {{CA-VLAG}} [[Gilles Villeneuve]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 6 | Turbo | 3 | &nbsp; |- ! NF | 1 | {{BR-VLAG}} [[Nelson Piquet]] snr. | [[Brabham]]-[[BMW]] | 3 | Tol | 2 | &nbsp; |- ! NF | 12 | {{GB-VLAG}} [[Nigel Mansell]] | [[Lotus F1-span|Lotus]]-[[Ford]] | 0 | Elektriese probleem | 18 | &nbsp; |- ! NF | 31 | {{FR-VLAG}} [[Jean-Pierre Jarier]] | Osella-[[Ford]] | 0 | Botsing | 26 | &nbsp; |- ! NQ | 30 | {{IT-VLAG}} [[Mauro Baldi]] | Arrows-[[Ford]] | &nbsp; | | | &nbsp; |- ! NQ | 32 | {{IT-VLAG}} [[Riccardo Paletti]] | Osella-[[Ford]] | &nbsp; | | | &nbsp; |- ! NQ | 29 | {{GB-VLAG}} [[Brian Henton]] | Arrows-[[Ford]] | &nbsp; | | | &nbsp; |- ! NQ | 14 | {{CO-VLAG}} [[Roberto Guerrero]] | Ensign-[[Ford]] | &nbsp; | | | &nbsp; |- ! NQ | 36 | {{IT-VLAG}} [[Teo Fabi]] | Toleman-Hart | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; |} {{F1GP 1980–1989}} [[Kategorie:Suid-Afrikaanse Grand Prix]] [[Kategorie:Sport in 1982|Suid-Afrika]] [[Kategorie:Sport in Johannesburg]] l6ind631l6rape6kuqo23xirl6nu0tb 2920418 2920278 2026-07-31T07:00:38Z Aliwal2012 39067 /* Uitslag */ 2920418 wikitext text/x-wiki {{Infoboks Grand Prix wedren verslag |Type = F1 |Country = Suid-Afrika |Flag_suffix = 1928 |Grand Prix = Suid-Afrikaanse |Image = Kyalami 1961 - 1988 Layout.png |Official name = |Date = 23 Januarie |Year = 1982 |Race_No = 1 |Season_No = 16 |Previous_round= 1981 Caesars Palace Grand Prix |Next_round = 1982 Brasiliaanse Grand Prix |Location = [[Kyalami Grand Prix-renbaan|Kyalami]]<br />[[Transvaal]], [[Suid-Afrika]] |Course = Permanente renfasiliteit |Course_mi = 2.550 |Course_km = 4.104 |Distance_laps = 77 |Distance_mi = 196.358 |Distance_km = 316.008 |Weather = Droog |Pole_Driver = [[René Arnoux]] |Pole_Team = [[Renault F1|Renault]] |Pole_Time = 1:06.351 |Pole_Country = FRA |Fast_Driver = [[Alain Prost]] |Fast_Team = [[Renault F1|Renault]] |Fast_Time = 1:08.278 |Fast_Lap = 49 van 77 |Fast_Country = FRA |First_Driver = [[Alain Prost]] |First_Team = [[Renault F1|Renault]] |First_Country = FRA |Second_Driver = [[Carlos Reutemann]] |Second_Team = [[Williams Grand Prix Engineering|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]] |Second_Country= ARG |Third_Driver = [[René Arnoux]] |Third_Team = [[Renault F1|Renault]] |Third_Country = FRA |Lapchart = {{F1Laps1982|RSA}} }} [[Beeld:1982 South African Grand Prix, Reutemann Prost podium.jpg|duimnael|300px|[[Carlos Reutemann|Reutemann]] en [[Alain Prost|Prost]] op die podium.]] Die '''[[1982]] [[Suid-Afrikaanse Grand Prix]]''' was 'n [[Formule Een]]wedren wat op 23 Januarie 1982 te [[Kyalami-renbaan|Kyalami]] gehou is. Dit was die eerste ren van 16 in die 1982 Formule Een Wêreldkampioenskap. Die wedren van 72 rondtes is deur [[Alain Prost]] in 'n [[Renault F1|Renault]] gewen. == Uitslag == {| class="wikitable sortable" style="font-size:90%;" |- ! Plek !! Nr !! Renjaer !! Span !! Rondtes !! Tyd/Rede !! Rooster<br />-plek !! Punte |- ! 1 | 15 | {{FR-VLAG}} '''[[Alain Prost]]''' | '''[[Renault F1|Renault]]''' | 77 | 1:32:08.401 | 5 | '''9''' |- ! 2 | 5 | {{AR-VLAG}} '''[[Carlos Reutemann]]''' | '''[[Williams F1|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 77 | + 14.946 | 8 | '''6''' |- ! 3 | 16 | {{FR-VLAG}} '''[[René Arnoux]]''' | '''[[Renault F1|Renault]]''' | 77 | + 27.900 | 1 | '''4''' |- ! 4 | 8 | {{AT-VLAG}} '''[[Niki Lauda]]''' | '''[[McLaren]]-[[Ford]]''' | 77 | + 32.113 | 13 | '''3''' |- ! 5 | 6 | {{FI-VLAG}} '''[[Keke Rosberg]]''' | '''[[Williams F1|Williams]]-[[Ford]]''' | 77 | + 43.139 | 7 | '''2''' |- ! 6 | 7 | {{GB-VLAG}} '''[[John Watson]]''' | '''[[McLaren]]-[[Ford]]''' | 77 | + 50.993 | 9 | '''1''' |- ! 7 | 3 | {{IT-VLAG}} [[Michele Alboreto]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford]] | 76 | + 1 Ronde | 10 | &nbsp; |- ! 8 | 11 | {{IT-VLAG}} [[Elio de Angelis]] | [[Lotus F1-span|Lotus]]-[[Ford]] | 76 | + 1 Ronde | 15 | &nbsp; |- ! 9 | 10 | {{CL-VLAG}} [[Eliseo Salazar]] | ATS-[[Ford]] | 75 | + 2 Rondes | 12 | &nbsp; |- ! 10 | 9 | {{DE-VLAG}} [[Manfred Winkelhock]] | ATS-[[Ford]] | 75 | + 2 Rondes | 20 | &nbsp; |- ! 11 | 23 | {{IT-VLAG}} [[Bruno Giacomelli]] | [[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 74 | + 3 Rondes | 19 | &nbsp; |- ! 12 | 17 | {{DE-VLAG}} [[Jochen Mass]] | March-[[Ford]] | 74 | + 3 Rondes | 22 | &nbsp; |- ! 13 | 22 | {{IT-VLAG}} [[Andrea de Cesaris]] | [[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 73 | + 4 Rondes | 16 | &nbsp; |- ! 14 | 33 | {{IE-VLAG}} [[Derek Daly]] | Theodore-[[Ford]] | 73 | + 4 Rondes | 24 | &nbsp; |- ! 15 | 18 | {{BR-VLAG}} [[Raul Boesel]] | March-[[Ford]] | 72 | + 5 Rondes | 21 | &nbsp; |- ! 16 | 4 | {{SE-VLAG}} [[Slim Borgudd]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford]] | 72 | + 5 Rondes | 23 | &nbsp; |- ! 17 | 20 | {{BR-VLAG}} [[Chico Serra]] | Fittipaldi-[[Ford]] | 72 | + 5 Rondes | 25 | &nbsp; |- ! 18 | 28 | {{FR-VLAG}} [[Didier Pironi]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 71 | + 6 Rondes | 6 | &nbsp; |- ! NF | 26 | {{FR-VLAG}} [[Jacques Laffite]] | [[Equipe Ligier|Ligier]]-Matra | 54 | Brandstofstelsel | 11 | &nbsp; |- ! NF | 35 | {{GB-VLAG}} [[Derek Warwick]] | Toleman-Hart | 43 | Ongeluk | 14 | &nbsp; |- ! NF | 2 | {{IT-VLAG}} [[Riccardo Patrese]] | [[Brabham]]-[[BMW]] | 18 | Turbo | 4 | &nbsp; |- ! NF | 25 | {{US-VLAG}} [[Eddie Cheever]] | [[Equipe Ligier|Ligier]]-Matra | 11 | Brandstofstelsel | 17 | &nbsp; |- ! NF | 27 | {{CA-VLAG}} [[Gilles Villeneuve]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 6 | Turbo | 3 | &nbsp; |- ! NF | 1 | {{BR-VLAG}} [[Nelson Piquet]] snr. | [[Brabham]]-[[BMW]] | 3 | Tol | 2 | &nbsp; |- ! NF | 12 | {{GB-VLAG}} [[Nigel Mansell]] | [[Lotus F1-span|Lotus]]-[[Ford]] | 0 | Elektriese probleem | 18 | &nbsp; |- ! NF | 31 | {{FR-VLAG}} [[Jean-Pierre Jarier]] | [[Osella]]-[[Ford]] | 0 | Botsing | 26 | &nbsp; |- ! NQ | 30 | {{IT-VLAG}} [[Mauro Baldi]] | [[Arrows]]-[[Ford]] | &nbsp; | | | &nbsp; |- ! NQ | 32 | {{IT-VLAG}} [[Riccardo Paletti]] | [[Osella]]-[[Ford]] | &nbsp; | | | &nbsp; |- ! NQ | 29 | {{GB-VLAG}} [[Brian Henton]] | [[Arrows]]-[[Ford]] | &nbsp; | | | &nbsp; |- ! NQ | 14 | {{CO-VLAG}} [[Roberto Guerrero]] | Ensign-[[Ford]] | &nbsp; | | | &nbsp; |- ! NQ | 36 | {{IT-VLAG}} [[Teo Fabi]] | Toleman-Hart | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; |} {{F1GP 1980–1989}} [[Kategorie:Suid-Afrikaanse Grand Prix]] [[Kategorie:Sport in 1982|Suid-Afrika]] [[Kategorie:Sport in Johannesburg]] 0r7pz81kadmy8fpt2dt4svmdyj2zjgw 2920503 2920418 2026-07-31T09:59:22Z Aliwal2012 39067 2920503 wikitext text/x-wiki {{Infoboks Grand Prix wedren verslag |Type = F1 |Country = Suid-Afrika |Flag_suffix = 1928 |Grand Prix = Suid-Afrikaanse |Image = Kyalami 1961 - 1988 Layout.png |Official name = |Date = 23 Januarie |Year = 1982 |Race_No = 1 |Season_No = 16 |Previous_round= 1981 Caesars Palace Grand Prix |Next_round = 1982 Brasiliaanse Grand Prix |Location = [[Kyalami Grand Prix-renbaan|Kyalami]]<br />[[Transvaal]], [[Suid-Afrika]] |Course = Permanente renfasiliteit |Course_mi = 2.550 |Course_km = 4.104 |Distance_laps = 77 |Distance_mi = 196.358 |Distance_km = 316.008 |Weather = Droog |Pole_Driver = [[René Arnoux]] |Pole_Team = [[Renault F1|Renault]] |Pole_Time = 1:06.351 |Pole_Country = FRA |Fast_Driver = [[Alain Prost]] |Fast_Team = [[Renault F1|Renault]] |Fast_Time = 1:08.278 |Fast_Lap = 49 van 77 |Fast_Country = FRA |First_Driver = [[Alain Prost]] |First_Team = [[Renault F1|Renault]] |First_Country = FRA |Second_Driver = [[Carlos Reutemann]] |Second_Team = [[Williams Grand Prix Engineering|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]] |Second_Country= ARG |Third_Driver = [[René Arnoux]] |Third_Team = [[Renault F1|Renault]] |Third_Country = FRA |Lapchart = {{F1Laps1982|RSA}} }} [[Beeld:1982 South African Grand Prix, Reutemann Prost podium.jpg|duimnael|300px|[[Carlos Reutemann|Reutemann]] en [[Alain Prost|Prost]] op die podium.]] Die '''[[1982]] [[Suid-Afrikaanse Grand Prix]]''' was 'n [[Formule Een]]wedren wat op 23 Januarie 1982 te [[Kyalami-renbaan|Kyalami]] gehou is. Dit was die eerste ren van 16 in die 1982 Formule Een Wêreldkampioenskap. Die wedren van 72 rondtes is deur [[Alain Prost]] in 'n [[Renault F1|Renault]] gewen. == Uitslag == {| class="wikitable sortable" style="font-size:90%;" |- ! Plek !! Nr !! Renjaer !! Span !! Rondes !! Tyd/Rede !! Rooster<br />-plek !! Punte |- ! 1 | 15 | {{FR-VLAG}} '''[[Alain Prost]]''' | '''[[Renault F1|Renault]]''' | 77 | 1:32:08.401 | 5 | '''9''' |- ! 2 | 5 | {{AR-VLAG}} '''[[Carlos Reutemann]]''' | '''[[Williams F1|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 77 | + 14.946 | 8 | '''6''' |- ! 3 | 16 | {{FR-VLAG}} '''[[René Arnoux]]''' | '''[[Renault F1|Renault]]''' | 77 | + 27.900 | 1 | '''4''' |- ! 4 | 8 | {{AT-VLAG}} '''[[Niki Lauda]]''' | '''[[McLaren]]-[[Ford]]''' | 77 | + 32.113 | 13 | '''3''' |- ! 5 | 6 | {{FI-VLAG}} '''[[Keke Rosberg]]''' | '''[[Williams F1|Williams]]-[[Ford]]''' | 77 | + 43.139 | 7 | '''2''' |- ! 6 | 7 | {{GB-VLAG}} '''[[John Watson]]''' | '''[[McLaren]]-[[Ford]]''' | 77 | + 50.993 | 9 | '''1''' |- ! 7 | 3 | {{IT-VLAG}} [[Michele Alboreto]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford]] | 76 | + 1 Ronde | 10 | &nbsp; |- ! 8 | 11 | {{IT-VLAG}} [[Elio de Angelis]] | [[Lotus F1-span|Lotus]]-[[Ford]] | 76 | + 1 Ronde | 15 | &nbsp; |- ! 9 | 10 | {{CL-VLAG}} [[Eliseo Salazar]] | ATS-[[Ford]] | 75 | + 2 Rondes | 12 | &nbsp; |- ! 10 | 9 | {{DE-VLAG}} [[Manfred Winkelhock]] | ATS-[[Ford]] | 75 | + 2 Rondes | 20 | &nbsp; |- ! 11 | 23 | {{IT-VLAG}} [[Bruno Giacomelli]] | [[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 74 | + 3 Rondes | 19 | &nbsp; |- ! 12 | 17 | {{DE-VLAG}} [[Jochen Mass]] | March-[[Ford]] | 74 | + 3 Rondes | 22 | &nbsp; |- ! 13 | 22 | {{IT-VLAG}} [[Andrea de Cesaris]] | [[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 73 | + 4 Rondes | 16 | &nbsp; |- ! 14 | 33 | {{IE-VLAG}} [[Derek Daly]] | Theodore-[[Ford]] | 73 | + 4 Rondes | 24 | &nbsp; |- ! 15 | 18 | {{BR-VLAG}} [[Raul Boesel]] | March-[[Ford]] | 72 | + 5 Rondes | 21 | &nbsp; |- ! 16 | 4 | {{SE-VLAG}} [[Slim Borgudd]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford]] | 72 | + 5 Rondes | 23 | &nbsp; |- ! 17 | 20 | {{BR-VLAG}} [[Chico Serra]] | Fittipaldi-[[Ford]] | 72 | + 5 Rondes | 25 | &nbsp; |- ! 18 | 28 | {{FR-VLAG}} [[Didier Pironi]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 71 | + 6 Rondes | 6 | &nbsp; |- ! NF | 26 | {{FR-VLAG}} [[Jacques Laffite]] | [[Equipe Ligier|Ligier]]-Matra | 54 | Brandstofstelsel | 11 | &nbsp; |- ! NF | 35 | {{GB-VLAG}} [[Derek Warwick]] | Toleman-Hart | 43 | Ongeluk | 14 | &nbsp; |- ! NF | 2 | {{IT-VLAG}} [[Riccardo Patrese]] | [[Brabham]]-[[BMW]] | 18 | Turbo | 4 | &nbsp; |- ! NF | 25 | {{US-VLAG}} [[Eddie Cheever]] | [[Equipe Ligier|Ligier]]-Matra | 11 | Brandstofstelsel | 17 | &nbsp; |- ! NF | 27 | {{CA-VLAG}} [[Gilles Villeneuve]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 6 | Turbo | 3 | &nbsp; |- ! NF | 1 | {{BR-VLAG}} [[Nelson Piquet]] snr. | [[Brabham]]-[[BMW]] | 3 | Tol | 2 | &nbsp; |- ! NF | 12 | {{GB-VLAG}} [[Nigel Mansell]] | [[Lotus F1-span|Lotus]]-[[Ford]] | 0 | Elektriese probleem | 18 | &nbsp; |- ! NF | 31 | {{FR-VLAG}} [[Jean-Pierre Jarier]] | [[Osella]]-[[Ford]] | 0 | Botsing | 26 | &nbsp; |- ! NQ | 30 | {{IT-VLAG}} [[Mauro Baldi]] | [[Arrows]]-[[Ford]] | &nbsp; | | | &nbsp; |- ! NQ | 32 | {{IT-VLAG}} [[Riccardo Paletti]] | [[Osella]]-[[Ford]] | &nbsp; | | | &nbsp; |- ! NQ | 29 | {{GB-VLAG}} [[Brian Henton]] | [[Arrows]]-[[Ford]] | &nbsp; | | | &nbsp; |- ! NQ | 14 | {{CO-VLAG}} [[Roberto Guerrero]] | Ensign-[[Ford]] | &nbsp; | | | &nbsp; |- ! NQ | 36 | {{IT-VLAG}} [[Teo Fabi]] | Toleman-Hart | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; |} {{F1GP 1980–1989}} [[Kategorie:Suid-Afrikaanse Grand Prix]] [[Kategorie:Sport in 1982|Suid-Afrika]] [[Kategorie:Sport in Johannesburg]] hjstfwx8n52mcwk1cheqqxzh13gt0dz 0 299336 2920431 2904152 2026-07-31T07:13:13Z Oesjaar 7467 Nie nodig nie. 2920431 wikitext text/x-wiki {{Outomatiese taksoboks |name = Leucadendron |image = Leucadendron_argenteum_close.jpg |image_caption = ''[[Leucadendron argenteum]]'' |status = |status_system = IUCN3.1 |taxon = Leucadendron |subdivision_ranks = Spesies |subdivision = <center>[[#Spesies|Sien teks]]</center> |synonyms =* ''Lepidocarpus'' <small>Adans.</small> * ''Protea'' <small>[[Carolus Linnaeus|L.]]</small> * ''Chasme'' <small>Salisb.</small> * ''Euryspermum'' <small>Salisb.</small> * ''Gissonia'' <small>Salisb. ex Knight</small> * ''Vionaea'' <small>Neck.</small> |range_map= Distribution.leucadendron.png |range_map_caption = Natuurlike voorkoms van die genus }} '''''Leucadendron''''' (tolbosse) is 'n struik[[genus]] wat hoort tot die [[Familie (biologie)|familie]] ''[[Proteaceae]]'' en is die tweede grootste genus van dié familie. Daar is ongeveer 84 [[spesie]]s wat tot die genus hoort.<ref>https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:331712-2</ref> Die genus is [[Endemie (ekologie)|endemies]] aan [[Suid-Afrika]] en vorm deel van die [[fynbos]] plantegroei. Die meeste spesies kom in die [[Wes-Kaap]] voor. Die [[Silwerboom]] is die bekendste spesie in die genus. Die boom se blare het kenmerkende silwer kleur wat veroorsaak word deur digte, reguit, syagtige haartjies. Die naam ''Leucadendron'' is van die Silwerboom boom afgelei, dit beteken letterlik ''wit boom''. == Beskrywing == Spesies in die genus is klein boompies of [[struik]]e wat regop groei maar ook kan rank.<ref>{{cite book |last=Manning |first=John |author2=Paterson-Jones, Colin |title=Field Guide to Fynbos |page=254 |publisher=Struik Publishers, Cape Town |year=2008 |isbn=978-1-77007-265-7}}</ref> Die meeste spesies is struike wat ongeveer 1 m hoog word, sommige word 2 tot 3 m hoog. Die [[Blaar|blare]] het meestal 'n elliptiese vorm, sommige is naaldvormig in 'n spiraal georganiseer, is eenvoudig en gewoonlik groen. Sommiges word bedek met 'n wasagtige laag. Spesies in die genus is tweehuisig, met ander woorde die manlike en vroulike blomme word aan afsonderlike plante gedra. Die vroulike blommetjies sit aan die buitekant van 'n tol, elkeen binne 'n skutblaar. Die manlike blommetjies vorm ʼn digte hofie, wat meestal soos ʼn pompon lyk. Die blare net onder die blomkoppe vorm dikwels kranse om die blomkoppe en verkleur meestal in die blomtyd na geel, oranje of rooi. Die feit dat die blare rondom die blomkoppe gedurende die jaar verskillende kleure kan aanneem, en die variasie wat daar tussen verskillende eksemplare van dieselfde spesies kan bestaan, is faktore wat die klassifikasie van tolbosse bemoeilik en daar bestaan tans heelwat verwarring oor die taksonomie van hierdie groep plante. == Spesies == {{div col|colwidth=21em}} *''[[Leucadendron album]]'' <small>([[Carl Peter Thunberg|Thunb.]]) [[Henri Georges Fourcade|Fourc]]</small> *''[[Leucadendron arcuatum]]'' <small>(Lam.) I.Williams</small> *''[[Leucadendron argenteum]]'' <small>[[Robert Brown (botanis)|R.Br.]]</small> *''[[Leucadendron barkerae]]'' <small>I.Williams</small> *''[[Leucadendron bonum]]'' <small>I.Williams</small> *''[[Leucadendron brunioides subsp. brunioides]]'' <small>[[Carl Meissner|Meisn.]]</small> *''[[Leucadendron brunioides subsp. flumenlupinum]]'' <small>I.Williams</small> *''[[Leucadendron burchellii]]'' <small>I.Williams</small> *''[[Leucadendron cadens]]'' <small>I.Williams</small> *''[[Leucadendron chamelaea]]'' <small>(Lam.) I.Williams</small> *''[[Leucadendron cinereum]]'' <small>(Aiton) R.Br.</small> *''[[Leucadendron comosum subsp. comosum]]'' <small>R.Br.</small> *''[[Leucadendron comosum subsp. homaeophyllum]]'' <small>(Meisn.) I.Williams</small> *''[[Leucadendron concavum]]'' <small>I.Williams</small> *''[[Leucadendron conicum]]'' <small>(Lam.) I.Williams</small> *''[[Leucadendron coniferum]]'' <small>([[Carolus Linnaeus|L.]]) Sieber ex Meisn.</small> *''[[Leucadendron cordatum]]'' <small>E.Phillips</small> *''[[Leucadendron coriaceum]]'' <small>E.Phillips & Hutch.</small> *''[[Leucadendron corymbosum]]'' <small>[[Peter Jonas Bergius|P.J.Bergius]]</small> *''[[Leucadendron cryptocephalum]]'' <small>[[Louise Guthrie|L.Guthrie]]</small> *''[[Leucadendron daphnoides]]'' <small>Meisn.</small> *''[[Leucadendron diemontianum]]'' <small>I.Williams</small> *''[[Leucadendron discolor]]'' <small>E.Phillips & Hutch.</small> *''[[Leucadendron dregei]]'' <small>[[Ernst Heinrich Friedrich Meyer|E.Mey.]] ex Meisn.</small> *''[[Leucadendron dubium]]'' <small>(Meisn.) E.Phillips & Hutch.</small> *''[[Leucadendron elimense subsp. elimense]]'' <small>E.Phillips</small> *''[[Leucadendron elimense subsp. nova]]'' <small>E.Phillips</small> *''[[Leucadendron elimense subsp. salteri]]'' <small>I.Williams</small> *''[[Leucadendron elimense subsp. vyeboomense]]'' <small>I.Williams</small> *''[[Leucadendron ericifolium]]'' <small>R.Br.</small> *''[[Leucadendron eucalyptifolium]]'' <small>H.Buek ex Meisn.</small> *''[[Leucadendron flexuosum]]'' <small>I.Williams</small> *''[[Leucadendron floridum]]'' <small>R.Br.</small> *''[[Leucadendron foedum]]'' <small>I.Williams</small> *''[[Leucadendron galpinii]]''<small> E.Phillips & Hutch.</small> *''[[Leucadendron gandogeri]]'' <small>Schinz ex Gand.</small> *''[[Leucadendron glaberrimum subsp. erubescens]]'' <small>I.Williams</small> *''[[Leucadendron glaberrimum subsp. glaberrimum]]'' <small>(Schltr.) [[Robert Harold Compton|Compton]]</small> *''[[Leucadendron globosum]]'' <small>(Andrews) I.Williams</small> *''[[Leucadendron grandiflorum]]'' <small>(Salisb.) R.Br.</small> *''[[Leucadendron gydoense]]'' <small>I.Williams</small> *''[[Leucadendron immoderatum]]'' <small>Rourke</small> *''[[Leucadendron lanigerum var. laevigatum]]'' <small>Meisn.</small> *''[[Leucadendron lanigerum var. lanigerum]]'' <small>H.Buek ex Meisn.</small> *''[[Leucadendron laureolum]]'' <small>(Lam.) Fourc.</small> *''[[Leucadendron laxum]]'' <small>I.Williams</small> *''[[Sandknoppiesbos|Leucadendron levisanus]]'' <small>(L.) P.J.Bergius</small> *''[[Leucadendron linifolium]]'' <small>R.Br.</small> *''[[Leucadendron loeriense]]'' <small>I.Williams</small> *''[[Leucadendron loranthifolium]]'' <small>(Salisb. ex Knight) I.Williams</small> *''[[Leucadendron macowanii]]'' <small>E.Phillips</small> *''[[Leucadendron meridianum]]'' <small>[[Terence Macleane Salter|T.M.Salter]] ex I.Williams</small> *''[[Leucadendron meyerianum]]'' <small>H.Buek ex E.Phillips & Hutch.</small> *''[[Leucadendron microcephalum]]'' <small>(Gand.) Gand. & Schinz</small> *''[[Leucadendron modestum]]'' <small>I.Williams</small> *''[[Leucadendron muirii]]'' <small>E.Phillips</small> *''[[Leucadendron nervosum]]'' <small>E.Phillips & Hutch.</small> *''[[Leucadendron nitidum]]'' <small>H.Buek ex Meisn.</small> *''[[Leucadendron nobile]]'' <small>I.Williams</small> *''[[Leucadendron olens]]'' <small>I.Williams</small> *''[[Leucadendron orientale]]'' <small>I.Williams</small> *''[[Leucadendron osbornei]]'' <small>Rourke</small> *''[[Leucadendron platyspermum]]'' <small>R.Br.</small> *''[[Leucadendron pondoense]]'' <small>[[Abraham Erasmus van Wyk|A.E.van Wyk]]</small> *''[[Leucadendron procerum]]'' <small>(Salisb. ex Knight) I.Williams</small> *''[[Leucadendron pubescens]]'' <small>R.Br.</small> *''[[Leucadendron pubibracteolatum]]'' <small>I.Williams</small> *''[[Leucadendron radiatum]]'' <small>E.Phillips & Hutch.</small> *''[[Leucadendron remotum]]'' <small>I.Williams</small> *''[[Leucadendron roodii]]'' <small>[[Harry Bolus|Bolus]]</small> *''[[Leucadendron rourkei]]'' <small>I.Williams</small> *''[[Leucadendron rubrum]]'' <small>[[Nicolaas Laurens Burman|Burm.f.]]</small> *''[[Leucadendron salicifolium]]'' <small>(Salisb.) I.Williams</small> *''[[Leucadendron salignum]]'' <small>P.J.Bergius</small> *''[[Leucadendron sericeum]]'' <small>R.Br.</small> *''[[Leucadendron sessile]]'' <small>R.Br.</small> *''[[Leucadendron sheilae]]'' <small>I.Williams</small> *''[[Leucadendron singulare]]'' <small>I.Williams</small> *''[[Leucadendron sorocephalodes]]'' <small>E.Phillips & Hutch.</small> *''[[Leucadendron spirale]]'' <small>(Salisb. ex Knight) I.Williams</small> *''[[Leucadendron spissifolium subsp. fragrans]]'' <small>I.Williams</small> *''[[Leucadendron spissifolium subsp. natalense]]'' <small>(Thode & Gilg) I.Williams</small> *''[[Leucadendron spissifolium subsp. oribinum]]'' <small>I.Williams</small> *''[[Leucadendron spissifolium subsp. phillipsii]]'' <small>(Hutch.) I.Williams</small> *''[[Leucadendron spissifolium subsp. spissifolium]]'' <small>(Salisb. ex Knight) I.Williams</small> *''[[Leucadendron stellare]]'' <small>(Sims) R.Br. ex Steud.</small> *''[[Leucadendron stelligerum]]'' <small>I.Williams</small> *''[[Leucadendron strobilinum]]'' <small>(L.) Druce</small> *''[[Leucadendron teretifolium]]'' <small>(Andrews) I.Williams</small> *''[[Leucadendron thymifolium]]'' <small>(Salisb. ex Knight) I.Williams</small> *''[[Leucadendron tinctum]]'' <small>I.Williams</small> *''[[Leucadendron tradouwense]]'' <small>I.Williams</small> *''[[Leucadendron uliginosum subsp. glabratum]]'' <small>I.Williams</small> *''[[Leucadendron uliginosum subsp. uliginosum]]'' <small>R.Br.</small> *''[[Leucadendron verticillatum]]'' <small>(Thunb.) Meisn.</small> *''[[Leucadendron xanthoconus]]'' <small>(Kuntze) K.Schum.</small> {{div col end}} == Verwysings == {{Verwysings}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Leucadendron| ]] [[Kategorie:Flora van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Endemiese plante van Suid-Afrika]] bdes0b92g5x3bxjz2m3llzswrami3u4 0 304395 2920402 2842709 2026-07-31T04:57:09Z UrsusMaritimus13 184343 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:3|0|0 */ 2920402 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Bletchley Park Mansion.jpg|duimnael|Die herehuis in 2017]] '''Bletchley Park''' is 'n [[Engeland|Engelse]] herehuis en landgoed in [[Milton Keynes]] ([[Buckinghamshire]]) wat gedurende die [[Tweede Wêreldoorlog]] die belangrikste sentrum van die Geallieerde kode-ontsyfering geword het. Die herehuis is vanaf 1883 gebou vir die finansierder en politikus Sir Herbert Leon in die [[Neogotiese styl | Victoriaanse Gotiese]]-, Tudor- en Nederlandse barokstyl op die terrein van ouer geboue met dieselfde naam. Gedurende die Tweede Wêreldoorlog het die landgoed die ''Government Code and Cypher School'' (GC&CS) gehuisves, wat gereeld die [[Versleuteling|geheime kommunikasie]] van die [[spilmoondhede]] binnegedring het - veral die Duitse Enigma- en Lorenz-kodes; [[Alan Turing]], Gordon Welchman, Hugh Alexander en Stuart Milner-Barry was die bekendste kodebrekers by die GC&CS. Die aard van die werk daar was tot baie jare na die oorlog geheim. Volgens die amptelike historikus van Britse intelligensie het die 'Ultra' [[Spioenasie|intelligensie]] wat by Bletchley geproduseer is, die oorlog met twee tot vier jaar verkort, en daarsonder sou die uitslag van die oorlog onseker gewees het.<ref name="HinsleyLecture">{{Harvnb|Hinsley|1996}}</ref> Die span in Bletchley Park het outomatiese masjinerie bedink om te help met dekripsie, en het gelei tot die ontwikkeling van Colossus, die wêreld se eerste programmeerbare digitale elektroniese [[rekenaar]]. In 1946 is daar 'n einde aan die kodebreek operasies gemaak by Bletchley Park en al die inligting oor die oorlogsbedrywighede was tot in die middel van die sewentigerjare geklassifiseer. Na die oorlog het die Poskantoor die terrein oorgeneem en dit as bestuurskool gebruik, maar teen 1990 word oorweging geskenk daaraan om die die hutte waarin die kodebrekers gewerk het, te sloop vir herontwikkeling. Die Bletchley Park Trust is in 1991 gestig om groot gedeeltes van die terrein van ontwikkelaars te red. Meer onlangs was Bletchley Park oop vir die publiek en huisves interpretiewe uitstallings en herboude hutte soos dit tydens die oorlogstyd sou voorgekom het. Dit ontvang jaarliks honderde duisende besoekers.<ref>{{cite web |url=https://www.bletchleypark.org.uk/news/v.rhtm/Bletchley_Park_welcomes_2015s_200000th_visitor-908901.html |title=Bletchley Park Welcomes 2015'S 200,000th Visitor |publisher=Bletchley Park |date=26 Augustus 2015 |access-date=25 Januarie 2017 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20170202043901/https://www.bletchleypark.org.uk/news/v.rhtm/Bletchley_Park_welcomes_2015s_200000th_visitor-908901.html |archive-date=2 Februarie 2017 |url-status=live |df=dmy-all}}</ref> Die afsonderlike National Museum of Computing, wat 'n werkende replika van die Bombe-masjien en 'n herboude Colossus-rekenaar insluit, word in Blok H op die terrein gehuisves. == Geskiedenis == GC&CS het in 1939 by Bletchley Park ingetrek. Die keuse van hierdie plek was voor die hand liggend: dit is halfpad tussen die universiteite van [[Universiteit van Cambridge|Cambridge]] en [[Universiteit van Oxford|Oxford]], dit het goeie verbindings met [[Londen]], 'n snelweg, 'n spoorwegstasie en laaste, maar nie die minste nie, naby die telekommunikasiekabels van die Britse PTT (''General Post Office''). 'n Radio-ontvangstasie is in die herehuis gevestig en het die naam "Station X" gekry. "X" staan vir die Romeinse syfer X. Dit was die tiende ontvangstasie. Die [[antenna]]s is in 'n reuse sequoiaboom voor die herehuis versteek. Tydens die Tweede Wêreldoorlog het [[wiskundige]]s en kodebrekers soos Alan Turing, Gordon Welchman en 'n verskeidenheid ander akademici, waaronder [[taalkundige]]s, daarin geslaag om 'n groot deel van die gekodeerde boodskappe van die [[Spilmoondhede]] (Nazi-Duitsland, [[Italië]] en [[Japan]]) te ontsyfer. Hulle is gelei deur kolonel John Tiltman en Dilly Knox. Op die hoogtepunt van die bedrywighede het die park meer as 7 000 werknemers gehad. Dit was kodebrekers, sowel as militêre en burgerlike personeel wat die ontsyfering van die ontsaglike stroom gekodeerde boodskappe help ontsyfer het. Dit was hoofsaaklik jong vroue van die Women's Royal Naval Service. In die operasionele sfeer het die meeste van hulle 'n beperkte funksie in ontsyfering gehad, sodat min mense besef wat hulle doen. Baie kasernes is in die omgewing van die landgoed gebou om al hierdie personeel te huisves. Die verskillende afdelings van GC&CS word 'Hutte' genoem. Hut Ses was byvoorbeeld verantwoordelik vir die ontsyfering van die boodskapverkeer van die Enigma-koderingsmasjien. Die inligting wat deur die ontsyfering van boodskappe verkry is, het die naam Ultra gekry en het 'n belangrike rol in die loop van die Tweede Wêreldoorlog gespeel. == Na 1945 == Na 1945 het die GC&CS verhuis, en alle dokumente en byna alle masjiene is in opdrag van [[Winston Churchill]] vernietig om die bestaan van die hele operasie te versuier. Sowel die Russe as die Engelse het Duitse koderingstoerusting gebuit, wat een van die redes was om die afluistering geheim te hou. Sommige sleutelmedewerkers het na die nuwe standplaas verhuis, maar die meeste personeel is oortollig gemaak. Jare lank moes hul werk en prestasies geheim gehou word. Eers in die 1970's is Bletchley Park se oorlogspogings openbaar gemaak en kon werknemers hul verhale deel. Deels as gevolg van geheimhouding, het die misverstand ontstaan dat die Amerikaners die [[rekenaar]] in die vyftigerjare uitgevind het, terwyl die Engelse al tien Colossus-rekenaars voor 1945 bestuur het. Na die oorlog is die geboue vir allerlei doeleindes gebruik, teen 1991 was dit amper leeg. Die herehuis het verval en die Bletchley Park Trust gestig om dit te bewaar. Na die herstel is dit in 1994 vir die publiek oopgestel. Deur die jare heen is sommige kasernes ook van ondergang gered. Daar is twee [[museum]]s met skaars stukke, soos verskillende [[Enigma-masjien]]e. Daar is ook 'n replika van die Colossus, die eerste programmeerbare elektroniese rekenaar wat gebruik word om boodskappe te ontsyfer. == Verwysings == {{Verwysings}} ==Bibliografie== {{refbegin|30em}} * {{Citation |last=Aldrich |first=Richard J. |title=GCHQ: The Uncensored Story of Britain's Most Secret Intelligence Agency |publisher=HarperCollins |year=2010 |isbn=978-0-00-727847-3}} * {{Citation |last=Bennett |first=Ralph |title=Behind the Battle: Intelligence in the war with Germany, 1939{{ndash}}1945 | place = London | publisher = Random House | orig-year = 1994 | year = 1999 | edition = New and Enlarged | isbn = 978-0-7126-6521-6 }} * {{Citation |last=Briggs |first=Asa | author-link = Asa Briggs |title=Secret Days: Code-breaking in Bletchley Park |place=Barnsley, England |publisher=Frontline Books |year=2011 |isbn=978-1-84832-615-6}} * {{Citation |last=Budiansky |first=Stephen |year=2000 |title=Battle of wits: The Complete Story of Codebreaking in World War II |publisher=Free Press |isbn=978-0-684-85932-3 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/battleofwitscomp00budi }} * {{cite book|last1=Colville|first1=John|title=Fringes of Power: Downing Street Diaries, 1939-1945|date=1985|publisher=Hodder and Stoughton|location=London|page=422}} * {{Citation |last=Calvocoressi |first=Peter | title=Top Secret Ultra |place=Cleobury Mortimer, Shropshire |publisher=M & M Baldwin |orig-year=1980 |year=2001 |isbn=0-947712-41-0}} * {{Citation |last=Copeland |first=Jack | author-link = Jack Copeland |year=2004 | editor-last = Copeland | editor-first = B. Jack | editor-link = Jack Copeland |title=The Essential Turing: Seminal Writings in Computing, Logic, Philosophy, Artificial Intelligence, and Artificial Life ''plus'' The Secrets of Enigma |isbn=0-19-825080-0}} * {{Citation | editor-last = Copeland | editor-first = B. Jack | editor-link = Jack Copeland |title=Colossus: The Secrets of Bletchley Park's Codebreaking Computers | location = Oxford |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-284055-4 |year=2006}} * {{Citation |last=Dakin |first=Alec |year=1993 |title=The Z Watch in Hut 4, Part I }} in {{Harvnb|Hinsley|Stripp|1993|pp=50{{ndash}}56}} * {{Citation |last=Enever |first=Ted |title=Britain's Best Kept Secret: Ultra's Base at Bletchley Park |publisher=Sutton |year=1999 |edition=3rd |isbn=978-0-7509-2355-2}} * {{Citation | editor-last = Erskine | editor-first = Ralph | editor2-last = Smith | editor2-first = Michael | editor2-link = Michael Smith (newspaper reporter) |title=The Bletchley Park Codebreakers |publisher=Biteback Publishing Ltd |year=2011 |isbn=978-1-84954-078-0}} Updated and extended version of ''Action This Day: From Breaking of the Enigma Code to the Birth of the Modern Computer'' Bantam Press 2001 * {{Citation |last=Erskine |first=Ralph |title=Breaking German Naval Enigma on Both Sides of the Atlantic |year=2011}} in {{Harvnb|Erskine|Smith|2011|pp=165{{ndash}}83}} * {{citation |last=Gannon |first=Paul |year=2006 |title=Colossus: Bletchley Park's Greatest Secret |publisher=Atlantic Books |isbn=978-1-84354-331-2}} * {{citation |last=Gannon |first=Paul |year=2011 |title=Inside Room 40: The Codebreakers of World War II |publisher=Ian Allan Publishing |isbn=978-0-7110-3408-2}} * {{Citation | last1 = Good | first1 = Jack | author-link = I. J. Good | last2 = Michie | first2 = Donald | author2-link = Donald Michie | last3 = Timms | first3 = Geoffrey | title = General Report on Tunny: With Emphasis on Statistical Methods | year = 1945 | id = UK Public Record Office HW 25/4 and HW 25/5 | url = http://www.alanturing.net/turing_archive/archive/index/tunnyreportindex.html | access-date = 15 September 2010 | archive-url = https://web.archive.org/web/20100917074406/http://www.alanturing.net/turing_archive/archive/index/tunnyreportindex.html | archive-date = 17 September 2010 | url-status = dead }} That version is a facsimile copy, but there is a transcript of much of this document in '.pdf' format at: {{Citation | last = Sale | first = Tony | author-link = Anthony Sale | title = Part of the "General Report on Tunny", the Newmanry History, formatted by Tony Sale | year = 2001 | url = http://www.codesandciphers.org.uk/documents/newman/newman.pdf | access-date = 20 September 2010 }}, and a web transcript of Part 1 at: {{Citation | last = Ellsbury | first = Graham | title = General Report on Tunny With Emphasis on Statistical Methods | url = http://www.ellsbury.com/tunny/tunny-001.htm | access-date = 3 November 2010 }} * {{Citation |last=Grey |first=Christopher |title=Decoding Organization: Bletchley Park, Codebreaking and Organization Studies |place=Cambridge, England |publisher=Cambridge University Press |year=2012 |isbn=978-1107005457}} * {{cite book | last = Hastings | first = Max | title = The Secret War: Spies, Codes and Guerrillas 1939 -1945 | publisher = William Collins | location= London| date=2015| isbn=978-0-00-750374-2}} * {{Citation |last=Hill |first=Marion |title=Bletchley Park People |place=Stroud, Gloucestershire |publisher=The History Press |year=2004 |isbn=978-0-7509-3362-9}} * {{Citation |last=Hilton |first=Peter |author-link=Peter Hilton |title=Reminiscences of Bletchley Park, 1942{{ndash}}1945 |year=1988 |url=http://www.ams.org/online_bks/hmath1/hmath1-hilton22.pdf |pages=291{{ndash}}301 |access-date=13 September 2009 |archivedate=8 Oktober 2006 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20061008130513/http://www.ams.org/online_bks/hmath1/hmath1-hilton22.pdf }} <small>(CAPTCHA)</small> (10-page preview from ''A Century of mathematics in America, Volume 1'' By Peter L. Duren, Richard Askey, Uta Merzbach|Uta C. Merzbach, see [http://www.ams.org/bookstore-getitem/item=HMATH-1 A Century of Mathematics in America: Part 1] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150216214734/http://www.ams.org/bookstore-getitem/item=HMATH-1 |date=16 Februarie 2015 }} ; {{ISBN|978-0-8218-0124-6}}). * {{Citation |last=Hinsley |first=Harry |author-link=Harry Hinsley |title=The Influence of ULTRA in the Second World War |orig-year=1993 |year=1996 |url=http://www.cix.co.uk/~klockstone/hinsley.htm |access-date=13 February 2015 }} Transcript of a lecture given on Tuesday 19 October 1993 at Cambridge University * {{Citation | editor-last = Hinsley | editor-first = F. H. | editor-link = Harry Hinsley | editor2-last = Stripp | editor2-first = Alan |year=1993 |orig-year=1992 |title=Codebreakers: The inside story of Bletchley Park | location = Oxford |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-280132-6}} * {{Citation |last=Kahn |first=David | author-link = David Kahn (writer) |year=1991 |title=Seizing the Enigma: The Race to Break the German U-boat Codes, 1939{{ndash}}1943 | publisher = Houghton Mifflin Co. | isbn = 978-0-395-42739-2 }} * {{citation |last= Kenyon |first= David |author-link= David Kenyon |title= Bletchley Park and D-Day: The Untold Story of How the Battle for Normandy Was Won |date= 10 May 2019 |publisher= Yale University Press |isbn= 978-0-300-24357-4 }} * {{Citation |last=Large |first=Christine |title=Hijacking Enigma: The Insider's Tale |publisher=John Wiley |year=2003 |isbn=978-0-470-86346-6}} * {{Citation |last=Lewin |first=Ronald |title=Ultra Goes to War: The Secret Story |edition=Classic Penguin |series=Classic Military History |orig-year=1978 |year=2001 | publication-date = 2001 |publisher=Hutchinson & Co |location=London, England |isbn=978-1-56649-231-7}} * {{Citation |last=Loewe |first=Michael | author-link = Michael Loewe |year=1993 |title=Japanese naval codes}} in {{Harvnb|Hinsley|Stripp|1993|pp=257{{ndash}}63}} * {{Citation |last=Luke |first=Doreen |title=My Road to Bletchley Park |place=Cleobury Mortimer, Shropshire |publisher=M & M Baldwin |orig-year=2003 |year=2005 |edition=3rd |isbn=978-0-947712-44-0}} * {{Citation |last=Mahon |first=A. P. |title=The History of Hut Eight 1939 – 1945 |publisher=UK National Archives Reference HW 25/2 |year=1945 |url=http://www.ellsbury.com/hut8/hut8-000.htm |access-date=10 December 2009 }} * {{Citation |last1=Manning |first1=Mick |author-link=Mick Manning |last2=Granström |first2=Brita |title=Taff in the WAAF |publisher=Frances Lincoln Children's Books |year=2010 |isbn=978-1-84780-093-0 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/taffinwaaf0000mann }} * {{Citation |last=McKay |first=Sinclair |title=The Secret Life of Bletchley Park: the WWII Codebreaking Centre and the Men and Women Who Worked There |publisher=Aurum |year=2010 |isbn=978-1-84513-539-3}} * {{Citation |last=Millward |first=William |year=1993 |title=Life in and out of Hut 3 }} in {{Harvnb|Hinsley|Stripp|1993|pp=17{{ndash}}29 }} * {{Citation |last=Milner-Barry |first=Stuart |year=1993 |title=Navy Hut 6: Early days}} in {{Harvnb|Hinsley|Stripp|1993|pp=89{{ndash}}99}} * O'Keefe, David. One Day in August - The Untold Story Behind Canada's Tragedy at Dieppe", Alfred A. Knopf Canada, 2013, {{ISBN|978-0-345-80769-4}}, 471 pgs * {{Citation |last=Morrison |first=Kathryn |title='A Maudlin and Monstrous Pile': The Mansion at Bletchley Park, Buckinghamshire |publisher=English Heritage |url=https://www.researchgate.net/publication/237830163 }} * {{Citation |last=Pearson Ed. |first=Joss |title=Neil Webster's Cribs for Victory: The Untold Story of Bletchley Park's Secret Room |publisher=Polperro Heritage Press |year=2011 |isbn=978-0-9559541-8-4 |url=http://www.polperropress.co.uk }} * {{Citation |last=Pidgeon |first=Geoffrey |title=The Secret Wireless War: The story of [[MI6]] communications 1939{{ndash}}1945 | publisher = Universal Publishing Solutions Online Ltd | isbn = 978-1-84375-252-3 | year = 2003 }} * {{Citation |last=Russell-Jones |first=Mair |year=2014|title=My Secret Life in Hut Six: One Woman's Experiences at Bletchley Park|publisher=Lion Hudson|isbn=978-0-745-95664-0}} * {{Citation |last=Sebag-Montefiore |first=Hugh | year=2017 |orig-year=2000 |title=Enigma: The Battle for the Code | location = London |publisher=Weidenfeld & Nicolson |isbn=978-1-4746-0832-9}} <!-- prev 2000,2004,2011;2017 - 75th anniv edition with new material --> * {{Citation |last=Sebag-Montefiore |first=Hugh |author-link=Hugh Sebag-Montefiore |edition=Cassell Military Paperbacks |year=2004 |orig-year=2000 |title=Enigma: The Battle for the Code |location=London |publisher=Weidenfeld & Nicolson |isbn=978-0-297-84251-4 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/enigmabattleforc0000seba }} * {{Citation |last=Scott |first=Norman |title=Solving Japanese naval ciphers 1943{{ndash}}1945 | journal = Cryptologia | volume = 21 | issue = 2 | pages = 149{{ndash}}57 |date=April 1997 | doi = 10.1080/0161-119791885878 }} * {{Citation |last=Smith |first=Christopher |title=Operating secret machines: military women and the intelligence production line, 1939{{ndash}}1945 | journal = Women's History Magazine | volume = 76 | pages = 30{{ndash}}36 |date=2014 | issn = 1476-6760 }} * {{Citation |last=Smith |first=Christopher |title=How I learned to stop worrying and love the Bombe: Machine Research and Development and Bletchley Park |journal=History of Science |volume=52 |issue=2 |pages=200{{ndash}}222 | date=2014 | doi = 10.1177/0073275314529861 |s2cid=145181963 }} * {{Citation |last=Smith |first=Christopher | title=The Hidden History of Bletchley Park: A Social and Organisational History |year=2015 |publisher=Palgrave Macmillan |isbn=978-1137484932}} * {{Citation |last=Smith |first=Michael | author-link = Michael Smith (newspaper reporter) |title=Station X: The Codebreakers of Bletchley Park |publisher=Channel 4 Books |isbn=978-0-7522-2189-2 |page=20 |year=1999 |orig-year=1998}} * {{Citation |last=Smith |first=Michael |title=The Emperor's Codes: Bletchley Park and the breaking of Japan's secret ciphers |year=2000 |publisher=Bantam Press |isbn=0593-046412}} * {{Citation |last=Smith |first=Michael | editor-last = Smith | editor-first = Michael | editor-link = Michael Smith (newspaper reporter) | editor2-last = Erskine | editor2-first = Ralph |contribution=An Undervalued Effort: how the British broke Japan's Codes |title=Action this Day |place=London |publisher=Bantam |orig-year=1999 |year=2001 |isbn=978-0-593-04910-5}} * {{Citation |last=Smith |first=Michael |title=How it began: Bletchley Park Goes to War |year=2006}} in {{Harvnb|Copeland|2006|pp=18{{ndash}}35}} * {{Citation |last1=Smith |first1=Michael | last2=Butters |first2=Lindsey |title=The Secrets of Bletchley Park: Official Souvenir Guide |publisher=Bletchley Park Trust |orig-year=2001 |year=2007}} * {{Citation |last=Taylor |first=Telford | year=1993 |title=Anglo-American signals intelligence co-operation}} in {{Harvnb|Hinsley|Stripp|1993|pp=71{{ndash}}3}} * {{Citation |last=Thirsk |first=James |year=2008 |title=Bletchley Park: An Inmate's Story |publisher=Galago |isbn=978-094699588-2}} * {{cite book |last= Turing |first= Dermot |title=X, Y & Z: The Real Story of How Enigma Was Broken |year= 2018 |publisher= The History Press |location= Gloucestershire, UK |isbn= 978-0-7509-8782-0 }} * {{Citation |last=Twinn |first=Peter | year=1993 |title=The ''Abwehr'' Enigma}} in {{Harvnb|Hinsley|Stripp|1993|pp=123{{ndash}}31}} * {{Citation |last=Watkins |first=Gwen |title=Cracking the Luftwaffe Codes |publisher=Greenhill Books |year=2006 |isbn=978-1-85367-687-1}} * {{Citation |last=Watson |first=Bob |year=1993 |title=Appendix: How the Bletchley Park buildings took shape}} in {{Harvnb|Hinsley|Stripp|1993|pp=306{{ndash}}10}} * {{Citation |last=Welchman |first=Gordon |orig-year=1982 |year=1997 |title=The Hut Six story: Breaking the Enigma codes | location = Cleobury Mortimer, England |publisher=M&M Baldwin |isbn=9780947712341}} New edition with addendum by Welchman correcting his misapprehensions in the 1982 edition. {{refend}} == Eksterne skakels == {{Commons-kategorie inlyn| Bletchley Park}} {{Vertaaluit | taalafk = en | il = Bletchley Park }} {{Normdata}} [[Kategorie:Kriptografie]] [[Kategorie:Tweede Wêreldoorlog]] th4ironfq28re49k3szojnv94lwko99 3 305664 2920370 2206366 2026-07-30T22:00:59Z Aelxen 184662 Aelxen het bladsy [[Gebruikerbespreking:C8rbon]] na [[Gebruikerbespreking:Renamed user bdb6e17a99c4560f10cf09a6ba5a38f2]] geskuif sonder om 'n aanstuur agter te laat: Bladsy is outomaties geskuif na hernoeming van gebruiker "[[Spesiaal:CentralAuth/C8rbon|C8rbon]]" na "[[Spesiaal:CentralAuth/Renamed user bdb6e17a99c4560f10cf09a6ba5a38f2|Renamed user bdb6e17a99c4560f10cf09a6ba5a38f2]]" 2205170 wikitext text/x-wiki == Welkom == {| class="toccolours" width="100%" style="font-size:100%; margin-bottom:0.5em;" | {| width="100%" cellspacing="0" cellpadding="6" style="font-size:95%; line-height:125%; background-color:#faf6ed; border:1px solid #faecc8;" |- | colspan="4" style="background-color:#faecc8;" |<big>'''{{#ifeq: {{lc:{{BASEPAGENAME}}}} | {{uc:{{BASEPAGENAME}}}} | Hallo,&nbsp;gebruiker vanaf [[IP-adres]] {{BASEPAGENAME}} | Hallo&nbsp;{{PAGENAME}}}},''' [[Wikipedia:Welkom nuwelinge|hartelik welkom]] op die Afrikaanse Wikipedia!</big> |- | colspan="4" | Dankie vir jou belangstelling in [[Wikipedia]]. Ons werk hier aan die ideaal van ’n gratis en vrylik beskikbare, vrylik bewerkbare, neutrale en volledige ensiklopedie. |- | colspan="4" | Die [[Afrikaanse Wikipedia]] bestaan al sedert Desember 2001 en bevat reeds ''{{NUMBEROFARTICLES}}'' artikels. Vanaf die begin van die projek het die gebruikers ’n aantal riglyne en uitgangspunte vir artikelbewerking en onderlinge samewerking opgestel. Nuwelinge kan hieruit voordeel trek. Jy mag dit behulpsaam vind om van die skakels in hierdie raampie te volg en met die projek vertroud te raak voordat jy begin bydra. Indien jou vingers jeuk om te eksperimenteer, kan jy gerus ons [[Wikipedia:Sandput|Sandput]] besoek: dit is juis vir die rede daar. Uiteindelik wil ons dat al ons gebruikers [[Wikipedia:Voel vry en gaan jou gang|vry voel om hulle gang te gaan]], maar dit doen natuurlik geen kwaad om ’n bietjie houvas te kry voor 'n mens in die diep kant in spring nie! Besoek gerus ook ons [[Wikipedia:Geselshoekie|Geselshoekie]], ons gebruikers staan gereed om hand by te sit, of bloot net hand te skud. |- | align="right" | {{Klik|Afbeelding=Books-aj.svg aj ashton 01.svg|Grootte=30px|Link=Wikipedia:Verifieerbaarheid}} | [[Wikipedia:Verifieerbaarheid|'''Verifieerbaarheid''']]<br />Die eerste van Wikipedia se drie kernbeleide | align="right" | {{Klik|Afbeelding=Konversation.svg|Grootte=30px|Link=Wikipedia:Geselshoekie}} | [[Wikipedia:Geselshoekie|'''Geselshoekie''']]<br />Die gewilde bymekaarkomplek |- | width="8%" align="right" | {{Klik|Afbeelding=OrgChem Nomen pictograph.png|Grootte=30px|Link=Wikipedia:Geen oorspronklike navorsing}} | width="38%" | [[Wikipedia:Geen oorspronklike navorsing|'''Geen oorspronklike navorsing''']]<br/>Die tweede van Wikipedia se drie kernbeleide | align="right" | {{Klik|Afbeelding=Bucket in the sand.svg|Grootte=30px|Link=Wikipedia:Sandput}} | width="38%" | [[Wikipedia:Sandput|'''Sandput''']]<br />Eksperimenteer na hartelus |- | align="right" |{{Klik|Afbeelding=Unbalanced scales.svg|Grootte=30px|Link=Wikipedia:Neutrale standpunt}} | [[Wikipedia:Neutrale standpunt| '''Neutrale standpunt''']]<br />Die derde van Wikipedia se drie kernbeleide | width="8%" align="right" | {{Klik|Afbeelding=Icon tools.svg|Grootte=30px|Link=Wikipedia:Redigeringsinstruksies}} | [[Wikipedia:Redigeringsinstruksies|'''Redigeringsinstruksies''']]<br />Hoe maak ek: teks wat skuinsgedruk is? ’n opskrif? tabelle? |- | align="right" | {{Klik|Afbeelding=Nuvola apps important yellow.svg|Grootte=30px|Link=Wikipedia:Wat Wikipedia nie is nie}} | [[Wikipedia:Wat Wikipedia nie is nie|'''Wat Wikipedia nie is nie''']]<br />Daar is ook ’n paar dinge wat ons nié hier doen nie | align="right" | {{Klik|Afbeelding=Icon - upload photo 2.svg|Grootte=30px|Link=Wikipedia:Beelde}} | [[Wikipedia:Beelde|'''Beelde''']]<br />As jy beelde wil oplaai |- | align="right" | {{Klik|Afbeelding=Crystal Clear app ksmiletris.png|Grootte=30px|Link=Wikipedia:Beleefdheid}} | [[Wikipedia:Beleefdheid|'''Beleefdheid''']]<br />Ken jou maniere | align="right" | {{Klik|Afbeelding=Crystal Clear app kedit.svg||Grootte=30px|Link=Wikipedia:Wenke vir die skryf van ’n goeie artikel}} | [[Wikipedia:Wenke vir die skryf van ’n goeie artikel|'''Wenke vir die skryf van ’n goeie artikel''']]<br />Soms sê die naam alles {{#ifeq: {{lc:{{BASEPAGENAME}}}} | {{uc:{{BASEPAGENAME}}}} | {{!}}- {{!}} colspan="4" style="border-top:2px solid #faecc8;" {{!}}Jou bydrae word nou geregistreer onder jou IP-adres. Daar is verskeie voordele gebonde aan die skep van ’n rekening - sluit gerus by ons aan!| }} |- | colspan="4" style="border-top:2px solid #faecc8;" | Hierdie bladsy, wat nou op jou skerm staan, is trouens jou persoonlike besprekingsbladsy. Die plek waar ander Wikipediane jou in die toekoms kan kontak en jy hulle dan kan beantwoord. Elke gebruiker het so ’n bladsy. Jy kan dus ook boodskappe op ander gebruikers se besprekingsbladsye los. Sluit boodskappe en besprekings altyd af met <big><nowiki>~~~~</nowiki></big> of deur op die handtekeningknop in die wysigingsvenster te kliek: sodoende word jou boodskap onderteken met jou gebruikersnaam en die datum en tyd waarop die boodskap voltooi is. Kliek dan as laaste op "Stoor bladsy" om enige bewerkings te stoor. |} |} — [[Gebruiker:KabouterBot|KabouterBot]] ([[Gebruikerbespreking:KabouterBot|kontak]]) 12:02, 14 Junie 2020 (UTC) 8ecf0yk08s1sohdhkf2kj7mnfre76u3 3 305749 2920442 2206367 2026-07-31T07:36:19Z EmausBot 18510 Gebroken doorverwijzing gecorrigeerd door aanpassing naar hernoemde doelpagina [[Gebruikerbespreking:Renamed user bdb6e17a99c4560f10cf09a6ba5a38f2]] 2920442 wikitext text/x-wiki #AANSTUUR [[Gebruikerbespreking:Renamed user bdb6e17a99c4560f10cf09a6ba5a38f2]] 3brl6mntyy33okfm5vuqf6h60uddt0t 0 306004 2920398 2903108 2026-07-31T04:55:15Z UrsusMaritimus13 184343 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:3|0|0 */ 2920398 wikitext text/x-wiki {{Infoboks-Vliegtuig |naam= Su-57 ''Felon'' |subsjabloon= |beeld=Lêer:Sukhoi T-50 Maksimov.jpg |byskrif='n Soechoi Su-57 in vlug by die MAKS-2011-lugskou |tipe=Lugsuperioriteit, multirol-sluipvegter |vervaardiger=Сухой ([[Soechoi]]) / [[OAK (vliegtuigkorporasie)|OAK]] (Komsomolsk-on-Amur Aircraft Production Association) |ontwerper=Alexander Davidenko<ref name="Т-50-Eng — Page 3" /> |bekendstelling= |eerste vlug=29 Januarie 2010<ref name="1st" /> |vrygestel=25 Desember 2020<ref>{{cite web|url=https://asiatimes.com/2020/12/russia-nets-a-special-su-57-fighter-jet-for-christmas/|title=Russia nets a special Su-57 fighter jet for Christmas|publisher=Asiatimes|date=27 Desember 2020}}</ref> |onttrek= |status=Onder ontwikkeling |hoofgebruiker=[[Russiese Lugmag]] |meer gebruikers=[[Russiese Vloot]]<ref name="RMN" /> |vorige gebruikers= |vervaardig=2009–hede |aantal gebou=11 (10 toets en 1 serie)<ref name="aantal" /> teen 2019. |programkoste=VS$8–10 miljard (2009 beraming.)<ref name="prog_cost" /> |eenheidskoste=VS$42 miljoen<ref name="e_cost" /> |ontwikkel van= |variante met eie artikels=Sukhoi/HAL FGFA (vir Indië) }} Die '''Soechoi Su-57''' ([[Russies]]: Сухой Су-57; onbevestigde [[NAVO]] verslagdoening naam: '''Felon''')<ref>{{Cite web|url=https://www.ruaviation.com/news/2019/11/1/14330/|title=NATO assigns new reporting name for Su-57 5th generation jet fighter|date=1 November 2019|website=ruaviation.com|access-date=2 November 2019}}</ref> is 'n verskuilbare, enkelsitplek, tweelingenjin multirol vyfde-generasie gevegvliegtuig wat sedert 2002 ontwikkel word vir Russiese lugsuperioriteit en aanvalsoperasies.<ref>{{Cite web|url=http://tass.com/defense/960000|title=Russia's 5th-generation fighter jet named as Su-57|website=TASS|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20170812021235/http://tass.com/defense/960000|archive-date=12 Augustus 2017|access-date=11 Augustus 2017}}</ref> Die vliegtuig is die produk van die '''PAK FA''', 'n vyfde generasie vegvliegtuigprogram van die [[Russiese Lugmag]]. Soechoi se interne naam vir die vliegtuig is '''T-50'''. Die Su-57 is beplan om die eerste vliegtuig in Russiese militêre diens te wees wat [[Sluipvliegtuig|sluiptegnologie]] gebruik. Sy nooiensvlug is op 29 Januarie 2010 onderneem en die eerste produksievliegtuie is in 2020 afgelewer.<ref>https://thediplomat.com/2019/12/despite-su-57-crash-russia-plans-for-mass-delivery-of-new-fighter-jet-in-2020/</ref> Die vegter is ontwerp om superkruisspoed, supermanuvreurbaarheid, verskuiling en gevorderde [[avionika]] te hê om die vorige generasie vegvliegtuie, sowel as grond- en seeverdediging te oorkom.<ref>{{Cite press release|url=http://www.sukhoi.org/eng/news/company/?id=5386|title=Т-50-2 fighter aircraft made the flight to Akhtubinsk|date=21 Februarie 2014|access-date=5 Maart 2014|archivedate=27 April 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140427020021/http://www.sukhoi.org/eng/news/company/?id=5386}}</ref><ref name="sukhoi.org first flight">{{Cite press release|url=http://sukhoi.org/eng/news/company/?id=3143|title=Sukhoi Company launches flight tests of PAK FA advanced tactical frontline fighter|date=29 Januarie 2010|access-date=26 Januarie 2011|archivedate= 1 Mei 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110501030735/http://sukhoi.org/eng/news/company/?id=3143}}</ref> Die Su-57 is bestem om die [[MiG-29]] en [[Soechoi Su-27|Su-27]] in die Russiese Lugmag te vervang.<ref>{{cite news|url=http://www.upi.com/Business_News/Security-Industry/2009/01/16/Russia-bets-on-new-Sukhoi-fighter-to-match-F-35/UPI-93841232131619/|title=Russia bets on new Sukhoi fighter to match F-35|agency=United Press International|first=Ariel|last=Cohen|date=16 Januarie 2009|access-date=11 Januarie 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100205081345/http://www.upi.com/Business_News/Security-Industry/2009/01/16/Russia-bets-on-new-Sukhoi-fighter-to-match-F-35/UPI-93841232131619|archive-date=5 Februarie 2010|url-status=live}}</ref> Volgens die VSA sal dit kernwapenbekwaam wees via 'n komende [[missiel]] soortgelyk aan die [[Kh-47|Kinzhal]]. Die vliegtuig sal na verwagting die MiG-29 en Su-27 in die Russiese militêre diens opvolg en is ook vir uitvoer bemark. Die eerste prototipe-vliegtuig het in 2010 gevlieg, maar die program het 'n uitgestelde ontwikkeling ervaar as gevolg van verskeie strukturele en tegniese probleme wat tydens proewe na vore gekom het, insluitend die vernietiging van die eerste produksievliegtuig in 'n ongeluk voor aflewering. In 2018, tydens die Russiese ingryping in die Siriese burgeroorlog, is ten minste twee Su-57 prototipes vir die eerste keer ontplooi en in gevegte gebruik. Na herhaalde vertragings is die eerste Su-57 in Desember 2020 in diens van die Russiese Lugruimmagte gestel.<ref>{{cite news|url=http://www.upi.com/Business_News/Security-Industry/2009/01/16/Russia-bets-on-new-Sukhoi-fighter-to-match-F-35/UPI-93841232131619/|title=Russia bets on new Sukhoi fighter to match F-35|work=United Press International|first=Ariel|last=Cohen|date=16 January 2009|access-date=11 January 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100205081345/http://www.upi.com/Business_News/Security-Industry/2009/01/16/Russia-bets-on-new-Sukhoi-fighter-to-match-F-35/UPI-93841232131619|archive-date=5 February 2010|url-status=live}}</ref> Dit is na bewering sporadies in Oekraïne gebruik in die [[Russiese inval in Oekraïne sedert 2022]]. == Ontwikkeling == [[Beeld:Sukhoi T-50 in 2011 (4).jpg|duimnael|links|Su-57 prototipe by die MAKS-2011-lugskou]] As gevolg van 'n gebrek aan fondse na die [[ontbinding van die Sowjetunie]], is die MFI herhaaldelik vertraag en die eerste vlug van die MiG 1.44/1.42 prototipe het eers in 2000 plaasgevind, nege jaar agter skedule. As gevolg van die hoë koste is die MFI en LFI uiteindelik gekanselleer terwyl die Russiese Ministerie van Verdediging begin werk het aan 'n nuwe volgende-generasie [[vegvliegtuig]]<nowiki/>program; in 1999 het die ministerie die PAK FA of I-21-program geïnisieer, met die kompetisie wat in April 2001 aangekondig is. As gevolg van Rusland se finansiële probleme, was die program daarop gemik om koste te beperk deur 'n enkele multirol vyfde-generasie vegvliegtuig te vervaardig wat beide die Su-27 en die MiG-29 sou vervang. Verdere kostebesparende maatreëls sluit in 'n beoogde grootte tussen dié van die Su-27 en die MiG-29 en normale opstygmassa aansienlik kleiner as die MiG MFI se 28,6 ton en die Su-47 se 26,8 ton.<ref>Butowski (2021), p. 5</ref><ref>Gordon 2021, p. 7</ref> == Toekomstige operateurs == * [[Russiese Lugmag]] – 78 vliegtuie op bestelling.<ref name="Two aircraft on order">{{Cite web|url=http://tass.ru/armiya-i-opk/5480249|title=Минобороны и "Сухой" заключили контракт на поставку двух Су-57|date=22 Augustus 2018|website=TASS|archive-url=https://web.archive.org/web/20180823105723/http://tass.ru/armiya-i-opk/5480249|archive-date=23 Augustus 2018|access-date=23 Augustus 2018}}</ref><ref name="76 aircraft on order">{{Cite web|url=https://tass.ru/armiya-i-opk/6601712|title=Минобороны получит 76 истребителей Су-57|website=TASS|date=27 Junie 2019|access-date=28 Junie 2019}}</ref> == Ongelukke == Op 10 Junie 2014 is die vyfde vlieënde prototipe, vliegtuig T-50-5, erg beskadig deur 'n enjinbrand ná die landing. Die [[vlieënier]] het daarin geslaag om ongedeerd te ontsnap. Soechoi het gesê dat die vliegtuig herstel sal word, en dat die brand "nie die tydsberekening van die T-50-toetsprogram sal beïnvloed nie".<ref>{{Cite web|url=https://www.ainonline.com/aviation-news/defense/2014-06-16/sukhoi-t-50-prototype-suffers-fire-approach-land|title=Sukhoi T-50 Prototype Suffers Fire on Approach To Land|last=Karnozov|first=Vladimir|website=Aviation International News|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20190131093532/https://www.ainonline.com/aviation-news/defense/2014-06-16/sukhoi-t-50-prototype-suffers-fire-approach-land|archive-date=31 Januarie 2019|access-date=30 Januarie 2019}}</ref><ref>{{cite news|url=http://en.ria.ru/military_news/20140610/190470543/T-50-Fighter-Jet-Fire-Near-Moscow-Not-to-Affect-Test-Run.html|title=T-50 Fighter Jet Fire Near Moscow Not to Affect Test Run|agency=RIA Novosti|access-date=10 Junie 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140612210904/http://en.ria.ru/military_news/20140610/190470543/T-50-Fighter-Jet-Fire-Near-Moscow-Not-to-Affect-Test-Run.html|archive-date=12 Junie 2014|url-status=live}}</ref> Op 24 Desember 2019 het die eerste reeks Su-57 120 km van die Dzyomgi-lughawe, [[Chabarofsk-krai]], neergestort tydens die laaste fase van sy fabrieksproewe weens die wanfunksionering van die beheerstelsel. Die vlieënier het uitgeskiet en is met 'n [[helikopter]] opgepik. Volgens TASS is die toetsvlug op 'n hoogte van 8000 meter uitgevoer toe die wanfunksionering plaasgevind het, wat veroorsaak het dat die vliegtuig in 'n vinnige spiraal neergedaal het. Toe al die pogings om die vliegtuig in 'n horisontale vlug te stabiliseer met behulp van die handmatige vlugbeheerstelsel misluk het, het die vlieënier op 'n hoogte van 2000 meter uitgeskiet. == Verwysings == {{Verwysings|2|verwysings= <ref name="Т-50-Eng — Page 3">{{Cite web|url=http://pakfa.tass.com/p2600282/|title=Т-50-Eng — Page 3|website=Т-50-Eng|access-date=2019-12-04|archive-date=2020-02-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20200216122339/http://pakfa.tass.com/|url-status=dead}}</ref> <ref name="1st">{{cite news |url= http://en.rian.ru/russia/20100129/157715872.html |title= Russia draws back veil of secrecy with peek at future fighter |agency= RIA Novosti |date= 29 Januarie 2010 |access-date= 4 Mei 2020 |archive-url= https://web.archive.org/web/20130510090035/http://en.rian.ru/russia/20100129/157715872.html |archive-date= 10 Mei 2013 |url-status=live |df= dmy-all}}</ref> <ref name="RMN">{{cite news |last= Druzhinin |first= Alexei |url= http://www.en.rian.ru/mlitary_news/20100928/160747881.html |title= Russian Navy to get fifth generation carrier fighter after 2020 |agency= RIA Novosti |date= 28 September 2009 |accessdate= 26 Januarie 2011 |archive-url= https://web.archive.org/web/20101008173143/http://en.rian.ru/mlitary_news/20100928/160747881.html |archive-date= 8 Oktober 2010 |url-status=live |df= dmy-all}}</ref> <ref name="prog_cost">{{cite news |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-10-10/india/28069553_1_india-and-russia-anatoly-serdyukov-admiral-gorshkov |title=India, Russia to ink new military pact |agency=Times of India |first=Rajat |last=Pandit |date=10 Oktober 2009 |access-date=11 Mei 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130705132840/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-10-10/india/28069553_1_india-and-russia-anatoly-serdyukov-admiral-gorshkov |archive-date=5 Julie 2013 |url-status=live}}</ref> <ref name="e_cost">{{cite journal |url=https://militarywatchmagazine.com/article/russia-s-new-su-57-fighters-cost-just-35-million-each-are-fifth-generation-jets-really-cheaper-than-the-su-35 |title=Russia’s New Su-57 Fighters Cost Just $35 Million Each; Are Fifth Generation Jets Really Cheaper than the Su-35?}}</ref> <ref name="aantal">{{cite web |url=https://news.rambler.ru/troops/38764567-sovershil-pervyy-polet-posledniy-su-57-istochnik/ |title=Совершил первый полет последний Су-57,&nbsp;— источник |website=News.rambler.ru |access-date=3 Januarie 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171226235421/https://news.rambler.ru/troops/38764567-sovershil-pervyy-polet-posledniy-su-57-istochnik/ |archive-date=26 Desember 2017 |url-status=live}}</ref> }} [[Kategorie:Russiese wapentuig]] [[Kategorie:Vegvliegtuie]] k937wsrfzmx9rpamsb93z0j05fc4uy6 0 306334 2920492 2767611 2026-07-31T09:38:38Z Aliwal2012 39067 uitgebrei uit nl:wp 2920492 wikitext text/x-wiki {{Infoboks Grand Prix wedren verslag |Type = F1 |Country = Suid-Afrika |Flag_suffix = 1928 |Grand Prix = Suid-Afrikaanse |Date = 4 Maart |Year = 1978 |Race_No = 3 |Season_No = 16 |Previous_round= 1978 Brasiliaanse Grand Prix |Image = Kyalami 1961 - 1988 Layout.png |Caption = Kyalami Grand Prix-renbaan (1967–1985) |Official name = XXIV Citizen and Asseng [[Suid-Afrikaanse Grand Prix]] |Location = [[Kyalami Grand Prix-renbaan|Kyalami]], [[Midrand]]<br />[[Transvaal]], [[Suid-Afrika]] |Course = Permanente renfasiliteit |Course_mi = 2.550 |Course_km = 4.104 |Distance_laps = 78 |Distance_mi = 198.908 |Distance_km = 320.112 |Weather = Sonnig |Pole_Driver = [[Niki Lauda]] |Pole_Country = AUT |Pole_Team = [[Brabham]]-[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] |Pole_Time = 1:14.65 |Fast_Driver = [[Mario Andretti]] |Fast_Country = VSA |Fast_Team = [[Lotus F1-span|Lotus]]-[[Cosworth|Ford]] |Fast_Time = 1:17.09 |Fast_Lap = 2 |First_Driver = [[Ronnie Peterson]] |First_Country = Swede |First_Team = [[Lotus F1-span|Lotus]]-[[Cosworth|Ford]] |Second_Driver = [[Patrick Depailler]] |Second_Country= Frankryk |Second_Team = [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] |Third_Driver = [[John Watson]] |Third_Country = VK |Third_Team = [[Brabham]]-[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] |Lapchart = {{F1Laps1978|RSA}} }} Die '''[[1978 Formule Een-seisoen|1978]] [[Formule Een]] [[Suid-Afrikaanse Grand Prix]]''' is op [[4 Maart]] [[1978]] op die [[Kyalami Grand Prix-renbaan]] in [[Midrand]], [[Suid-Afrika]] gehou. Dit was die derde wedren van die kampioenskapseisoen en is deur die [[Swede|Sweed]] [[Ronnie Peterson]] in 'n [[Lotus F1-span|Lotus]]-[[Cosworth|Ford]] gewen. == Renuitslag == {| class="wikitable" style="font-size:95%" ! Pos ! No ! Bestuurder ! Span ! Rondtes ! Tyd ! Rooster ! Punte |- ! 1 | 16 | {{SE-VLAG}} '''[[Ronnie Peterson]]''' | '''[[Lotus F1-span|Lotus]]-[[Cosworth|Ford]]''' | 78 | 1:42:15.767 | 12 | '''9''' |- ! 2 | 4 | {{FR-VLAG}} '''Patrick Depailler''' | '''[[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Cosworth|Ford]]''' | 78 | +0.466 secs | 11 | '''6''' |- ! 3 | 2 | {{GB-VLAG}} '''[[John Watson]]''' | '''[[Brabham]]-[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]]''' | 78 | +4.442 secs | 10 | '''4''' |- ! 4 | 27 | {{AU-VLAG}} '''[[Alan Jones]]''' | '''[[Williams F1|Williams]]-[[Cosworth|Ford]]''' | 78 | +30.986 secs | 18 | '''3''' |- ! 5 | 26 | {{FR-VLAG}} '''[[Jacques Laffite]]''' | '''[[Equipe Ligier|Ligier]]-Matra''' | 78 | +1:09.218 | 13 | '''2''' |- ! 6 | 3 | {{FR-VLAG}} '''Didier Pironi''' | '''[[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Cosworth|Ford]]''' | 77 | +1 Rondte | 14 | '''1''' |- ! 7 | 5 | {{US-VLAG}} [[Mario Andretti]] | [[Lotus F1-span|Lotus]]-[[Cosworth|Ford]] | 77 | +1 Rondte | 2 | |- ! 8 | 10 | {{FR-VLAG}} Jean-Pierre Jarier | ATS-[[Cosworth|Ford]] | 77 | +1 Rondte | 17 | |- ! 9 | 36 | {{DE-VLAG}} Rolf Stommelen | Arrows-[[Cosworth|Ford]] | 77 | +1 Rondte | 22 | |- |- ! 10 | 25 | {{MX-VLAG}} [[Héctor Rebaque]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 77 | +1 Ronde | 21 | |- ! 11 | 30 | {{US-VLAG}} [[Brett Lunger]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 76 | +2 Rondes | 20 | |- ! 12 | 19 | {{IT-VLAG}} [[Vittorio Brambilla]] | [[Surtees (Formule 1)|Surtees]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 76 | +2 Rondes | 19 | |- ! NF | 35 | {{IT-VLAG}} [[Riccardo Patrese]] | [[Arrows]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 63 | Enjin | 7 | |- ! NF | 20 | {{Vlagikoon|Suid-Afrika|1928}} [[Jody Scheckter]] | Wolf-[[Ford Motor Company|Ford]] | 59 | Tol | 5 | |- ! NF | 8 | {{FR-VLAG}} [[Patrick Tambay]] | [[Team McLaren|McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 56 | Ongeluk | 4 | |- ! NF | 12 | {{CA-VLAG}} [[Gilles Villeneuve]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 55 | Olielek | 8 | |- ! NF | 11 | {{AR-VLAG}} [[Carlos Reutemann]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 55 | Tol | 9 | |- ! NF | 1 | {{AT-VLAG}} [[Niki Lauda]] | [[Brabham]]-[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 52 | Enjin | 1 | |- ! NF | 18 | {{GB-VLAG}} [[Rupert Keegan]] | Surtees-[[Ford Motor Company|Ford]] | 52 | Enjin | 23 | |- ! NF | 9 | {{DE-VLAG}} [[Jochen Mass]] | [[ATS F1|ATS]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 43 | Enjin | 15 | |- ! NF | 37 | {{IT-VLAG}} [[Arturo Merzario]] | [[Merzario]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 39 | Suspensie | 26 | |- ! NF | 15 | {{FR-VLAG}} [[Jean-Pierre Jabouille]] | [[Renault F1|Renault]] | 38 | Enjin | 6 | |- ! NF | 32 | {{FI-VLAG}} [[Keke Rosberg]] | [[Theodore Racing|Theodore]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 15 | Koppeling | 24 | |- ! NF | 14 | {{BR-VLAG}} [[Emerson Fittipaldi]] | [[Fittipaldi Automotive|Fittipaldi]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 9 | Transmissie | 16 | |- ! NF | 24 | {{US-VLAG}} [[Eddie Cheever]] | [[Hesketh (Formule 1)|Hesketh]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 8 | Olielek | 25 | |- ! NF | 7 | {{GB-VLAG}} [[James Hunt]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 5 | Enjin | 3 | |- ! NQ | 31 | {{FR-VLAG}} [[René Arnoux]] | [[Martini (cars)|Martini]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | | | | |- |} [[Kategorie:Sport in Johannesburg]] [[Kategorie:Suid-Afrikaanse Grand Prix]] [[Kategorie:Sport in 1978|Suid-Afrika]] 247082xkk10q65hvgxjq5zg95rfz7b5 0 315924 2920463 2841113 2026-07-31T08:54:29Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2920463 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas2 |naam = Pioneer 11 |kleur = |titel = |beeld = An artist's impression of a Pioneer spacecraft on its way to interstellar space.jpg |beeld_wydte = 250px |beeld_onderskrif = 'n Kunstenaarsvoorstelling van Pioneer 11 |beeld2 = |beeld2_wydte = |beeld2_onderskrif = |opskrif1 = Gelanseer deur |1 = [[Nasa]] |opskrif2 = Tipe sending |2 = Verkenning van asteroïdegordel |opskrif3 = Lanseerdatum |3 = 6 April 1973 |opskrif4 = Lanseerplek |4 = [[Kaap Canaveral]]-ruimtestasie<br />Lanseerplatform 36A |opskrif5 = Vuurpyl |5 = Atlas-Centaur-vuurpyl met 'n <br />Star 37E-aandrywingsmodule. |opskrif6 = |6 = |opskrif7 = |7 = |opskrif8 = |8 = |opskrif9 = Laaste kontak |9 = 30 September 1995 |opskrif10 = |10 = |opskrif11 = Duur van sending |11 = 22 jaar 6 maande : [[Jupiter (planeet)|Jupiter]]-verbyvlug <br />''(arriveer 1974-12-03)'' : [[Saturnus]]-verbyvlug <br />''(arriveer 1979-09-01)'' |opskrif12 = Massa |12 = 260&nbsp;kg |opskrif13 = Krag |13 = 155&nbsp;watt (tydens lansering) |opskrif14 = Webtuiste |14 = [https://web.archive.org/web/20041105100336/http://spaceprojects.arc.nasa.gov/Space_Projects/pioneer/PNhome.html Pioneer Project webtuiste] (geargiveer)<br /> [http://www.nasa.gov/mission_pages/pioneer/ NASA-argiefbladsy] |opskrif15 = |15 = |opskrif16 = |16 = |opskrif17 = |17 = |opskrif18 = |18 = |opskrif19 = |19 = |opskrif20 = |20 = }} '''Pioneer 11''' (ook bekend as '''Pioneer G''') is 'n onbemande [[ruimtetuig]] van 260&nbsp;kg wat op 6 April 1973 deur [[NASA]] gelanseer is om die [[asteroïdegordel]], die omgewing om [[Jupiter]] en [[Saturnus]], [[sonwind]] en kosmiese strale te ondersoek.<ref name="PionOdys" /> Die ruimtetuig is deel van die [[Pioneer-program]]. Dit was die eerste ruimtetuig wat Saturnus verken het en die tweede wat deur die [[asteroïdegordel]] gevlieg en Jupiter verken het. Hierna het Pioneer 11 slegs die tweede van vyf kunsmatige voorwerpe geword wat 'n voldoende spoed bereik het om uit die [[sonnestelsel]] te ontsnap. Die laaste amptelike roetinekommunikasie met die ruimtetuig was op 30 September 1995 en die laaste bruikbare ingenieursdata is op 24 November 1995 ontvang. Die rede hiervoor is dat die ruimtetuig kragbeperkings het en die afstand van die Aarde af net te groot geraak het.<ref group="nota"> 'n Sterker sender het 'n langer reikafstand, maar gebruik meer elektrisiteit.</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.nasa.gov/centers/ames/missions/archive/pioneer.html |title=argiefkopie |access-date= 4 Oktober 2020 |archive-date=15 Augustus 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110815233221/http://www.nasa.gov/centers/ames/missions/archive/pioneer.html |url-status=dead }}</ref><ref name="InDepth">{{cite web|title=Pioneer 11: In Depth|url=https://solarsystem.nasa.gov/missions/pioneer-11/in-depth/|accessdate=10 Desember 2017}}</ref> == Agtergrond van die sending == === Geskiedenis === Die twee ruimtetuie ''Pioneer 11'' en sy tweeling, ''Pioneer 10'', se sendings is in Februarie 1969 goedgekeur. Hulle is die eerste ruimtetuie wat ontwerp is om die [[diepruimte]] te verken. Die sendingsdoelwitte is die gevolg van verskeie voorstelle en idees wat gedurende die 1960's bespreek is, en die eerste doelwitte is as volg uiteengesit: * Verken die interplanetêre ruimte anderkant [[Mars]] se [[wentelbaan]]. * Ondersoek die samestelling van die asteroïdegordel vanuit 'n wetenskaplike oogpunt en bepaal die gordel se moontlike risiko vir ander sendings na die buiteplanete. * Verken die atmosfeer en omgewing van Jupiter. Ná verdere beplanning is nog meer doelwitte geïdentifiseer: * Karteer die [[magneetveld]] van Saturnus en bepaal sy intensiteit, rigting en struktuur. * Bepaal hoeveel [[elektron]]e en [[proton]]e van verskillende energieë voorkom in die baan wat die ruimtetuig deur die Saturnus-stelsel volg * Bepaal en karteer die interaksie van die Saturnusstelsel met sonwind. * Meet die [[temperatuur]] van Saturnus se atmosfeer asook dié van [[Titaan (maan)|Titaan]], Saturnus se grootste maan. * Ontleed en bepaal die struktuur van die boonste [[atmosfeer]] van Saturnus waar die molekules na verwagting elektries gelaai sal wees en 'n [[ionosfeer]] sal vorm. * Ontleed en karteer die termiese struktuur van Saturnus se atmosfeer met behulp van [[infrarooi]]waarneming en integreer dit met radio-okkultasiedata. * Verkry tolskanderingsfoto's in twee kleure, asook polarimetrie-meetings van Saturnus in verbyvlug.<!--* Obtain spin-scan images of the [[Saturnian system]] in two colors during the encounter sequence and polarimetry measurements of the planet.--> * Verken die [[Planetêre ring|ringstelsel]] en die atmosfeer van Saturnus met S-band-radio-okkultasie. * Bepaal die massa van Saturnus en sy groter mane meer akkuraat deur die effek wat hul gravitasievelde op die ruimtetuig se beweging het waar te neem. * Die tuig moes benewens die vlak van die ringe ondersoek instel na waar dit veilig deurkruis kan word deur die latere [[Voyager-program]] se ruimtetuie sonder om ernstige skade te ondergaan.<ref>Mark, Hans: [https://history.nasa.gov/SP-349/ch5.htm ''Pioneer Odyssey'' SP-349/396, Chapter 5, NASA-Ames Research Center, 1974]</ref> Pioneer 11 is gebou deur Trw Inc. en bestuur deur die NASA Ames Research Center as deel van die Pioneer-program.<ref>{{Cite web |url=http://www.nasa.gov/centers/ames/missions/archive/pioneer.html |title=NASA – The Pioneer Missions |access-date= 4 Oktober 2020 |archive-date=15 Augustus 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110815233221/http://www.nasa.gov/centers/ames/missions/archive/pioneer.html |url-status=dead }}</ref> 'n Bystandeenheid, ''Pioneer H'', is ook gebou en word tans uitgestal in die "Milestones of Flight"-afdeling van die Nasionale Lug- en Ruimtemuseum in [[Washington, D.C.]].<ref>{{cite web|url=http://www.nasm.si.edu/exhibitions/gal100/index.cfm#pioneer10|title=Milestones of Flight|publisher=Smithsonian National Air and Space Museum|access-date= 5 Oktober 2020|archive-date=15 April 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120415154411/http://www.nasm.si.edu/exhibitions/gal100/index.cfm#pioneer10|url-status=dead}}</ref> Baie gedeeltes van die Pioneer 11-sending was kritiek vir die beplanning van die Voyager-program.<ref name="burrows">William E. Burrows, ''Exploring Space'', (New York: Random House, 1990)</ref> === Ruimtetuigontwerp === Die ruimtetuig se romp is in die vorm van 'n [[seshoek|seskant]], 36&nbsp;cm diep, waarvan die kantpanele 76&nbsp;cm lank is. Die romp het die aandrywingsmiddel bevat wat nodig was om die ruimtetuig se oriëntasie asook agt van die twaalf wetenskaplike instrumente te bedryf. Die ruimtetuig weeg 260&nbsp;kg.<ref name="PionOdys" />{{rp|42}} === Posisiebeheer en aandrywing === Oriëntasie en posisiebeheer van die ruimtetuig is verskaf deur ses 4,5&nbsp;[[Newton (eenheid)|N]]-stuwers,<ref name='Astronautix'>{{cite encyclopedia | last = Wade | first = Mark | encyclopedia = Encyclopedia Astronautica | title = Pioneer 10-11 | url = http://astronautix.com/craft/pior1011.htm | accessdate = 8 Februarie 2011 | url-status = dead | archiveurl = https://web.archive.org/web/20101120084730/http://astronautix.com/craft/pior1011.htm | archivedate = 20 November 2010 }}</ref> aangedryf deur die monodryfmiddel [[hidrasien]]. Een paar stuwers het 'n konstante tolspoed van 4,8 rewolusies per minuut verseker; een paar het voorwaartse aandrywing voorsien en die ander paar posisiebeheer. Inligting vir oriëntasie is verkry deur die skandering van die aarde se posisie in sy wentelbaan,<ref>{{cite web| title = Weebau Spaceflight Encyclopedia| date = 9 November 2010| url = http://weebau.com/satplan/pioneer%2010.htm| accessdate =12 Januarie 2012}}</ref> 'n sensor wat die ster [[Canopus]] monitor en twee sensors wat die [[son]] se posisie monitor.<ref name="PionOdys" />{{rp|42–43}} === Kommunikasie === Die ruimtetuig is toegerus met oortollige sendontvangerstelsels; die een is geheg aan die hoëwins-antenne en die ander aan die omnigerigte- en mediumwinsantenne. Elke sendontvanger se vermoë is 8&nbsp;watt en ontvang data oor die S-band met die 2&nbsp;110&nbsp;MHz-frekwensie vanaf die Aarde en stuur data met die 2&nbsp;292&nbsp;MHz-frekwensie na die Aarde wat ter plaatse deur NASA se Diepruimtenetwerk gemonitor is. Net voor data deur die tuig versend is, het dit konvolusiekoderingstegnieke gebruik om foute in die ontvangde data op Aarde te korrigeer.<ref name="PionOdys" />{{rp|43}} === Krag === [[Lêer:Two of four SNAP 19 RTGs of a Pioneer space probe.jpg|regs|200px|SNAP-19 RTG]] Daar is vier SNAP-19-radioisotoop-termo-elektriese generators aan boord wat die sondeerder van krag voorsien. Hulle is geheg aan twee driestaafbalke, elk drie meter lank en 120 grade uit mekaar. [[Lêer:Cutdrawing of an SNAP 19 RTG.jpg|links|200px|Deursnit van die SNAP 19 RTG]] Dit word beskou as 'n veilige afstand vanaf die sensitiewe wetenskaplike toerusting aan boord wat eksperimente moes uitvoer. Die gekombineerde krag tydens lansering was 155&nbsp;W en dit het later afgeneem tot 140&nbsp;W tydens die tog na Jupiter. Die ruimtetuig benodig 'n minimum van 100&nbsp;W om al die stelsels aan te dryf.<ref name="PionOdys" />{{rp|44–45}} === Rekenaar === Die meeste van die verwerking vir die sending is op Aarde gedoen en dan na die ruimtetuig versend, waar dit in die tuig se geheue gestoor is: tot vyf instruksies van 'n moontlike 222 wat deur die beheerstelsel aangewend kon word. Daar was twee instruksiedekodeerders aan boord van die ruimtetuig asook 'n instruksieverspreidingseenheid en 'n eenvoudige verwerker om hierdie aktiwiteite te beheer. Met hierdie stelsel moes die sendingoperateurs instruksies lank voor die tyd voorberei voordat dit na die ruimtetuig versend is. Daar was 'n datastoorfasiliteit aan boord met 'n vermoë van 6&nbsp;144 [[Greep|grepe]] waar data van die verskillende instrumente gestoor kon word. Die digitale telemetrie-eenheid het dan die gestoorde data voorberei voor dit in een van dertien formate na die Aarde gestuur is.<ref name="PionOdys" />{{rp|38}} === Wetenskaplike instrumente === Pioneer 11 het een meer instrument as Pioneer 10 aan boord gehad: 'n vloedhek-magnetometer.<ref>{{Cite web|url=http://solarviews.com/eng/pn10-11.htm|title=Pioneer 10 & 11|website=solarviews.com|access-date= 20 Desember 2018}}</ref> {| class="wikitable" ! colspan="2" style="text-align: left" | Heliumvektor-[[magnetometer]] |- | [[Lêer:Pioneer 10-11 - P50 - fx.jpg|150px]] |Meet die fyn samestelling van die interplanetêre magneetveld, karteer Jupiter se magneetveld en doen magnetiese vloedmetings om sonwindinteraksie met Jupiter te bepaal.<ref name="NSSDCHVM">{{cite web|url= https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/experiment/display.action?id=1973-019A-08|title= Magnetic Fields|publisher= NASA / National Space Science Data Center|accessdate= 19 Februarie 2011|archive-date= 6 Augustus 2020|archive-url= https://web.archive.org/web/20200806152507/https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/experiment/display.action?id=1973-019A-08|url-status= dead}}</ref> * {{small|'''Hoofondersoekbeampte:''' Edward Smith / JPL}} * {{small|1='''Data:''' [http://pds-ppi.igpp.ucla.edu/search/?filter=PN_5001,PN_6001&title=Pioneer_11_Helium_Vector_Magnetometer PDS/PPI data catalog], [ftp://nssdcftp.gsfc.nasa.gov/spacecraft_data/pioneer/pioneer11/mag/ NSSDC data archive]}} |- ! colspan="2" style="text-align: left" | Kwadrisferiese [[plasma]]-analiseerder |- | [[Lêer:Pioneer 10-11 - P51b - fx.jpg|150px]] |Dit loer deur 'n gaping van die groot [[paraboolantenne]] om deeltjies van die sonwind te identifiseer.<ref name="NSSDCQPA">{{cite web|url= https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/experiment/display.action?id=1972-012A-13|title= Quadrispherical Plasma Analyzer|publisher= NASA / National Space Science Data Center|accessdate= 19 Februarie 2011|archive-date= 6 Augustus 2020|archive-url= https://web.archive.org/web/20200806092016/https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/experiment/display.action?id=1972-012A-13|url-status= dead}}</ref> * {{small|'''Hoofondersoekbeampte:''' Aaron Barnes / NASA Ames Research Center ([https://web.archive.org/web/20000520044455/http://arwen.arc.nasa.gov/ archived website])}}{{sfn|Simpson|2001|p=146}} * {{small|1='''Data:''' [http://pds-ppi.igpp.ucla.edu/search/?filter=PN_5001,PN_6001&title=Pioneer_11_Quadrispherical_Plasma_Analyser PDS/PPI data catalog], [ftp://nssdcftp.gsfc.nasa.gov/spacecraft_data/pioneer/pioneer11/plasma/ NSSDC data archive]}} |- ! colspan="2" style="text-align: left" | Gelaaidedeeltjie-instrument |- | [[Lêer:Pioneer 10-11 - P52a - fx.jpg|150px]] |Bespeur kosmiese strale in die sonnestelsel.<ref name="NSSDCCPI">{{cite web|url= https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/experiment/display.action?id=1972-012A-02|title= Charged Particle Instrument (CPI)|publisher= NASA / National Space Science Data Center|accessdate= 19 Februarie 2011|archive-date= 6 Augustus 2020|archive-url= https://web.archive.org/web/20200806150418/https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/experiment/display.action?id=1972-012A-02|url-status= dead}}</ref> * {{small|'''Hoofondersoekbeampte:''' John Simpson / Universiteit van Chicago}}{{sfn|Simpson|2001|p=146}} * {{small|'''Data:''' [ftp://nssdcftp.gsfc.nasa.gov/spacecraft_data/pioneer/pioneer11/particle/cpi/ NSSDC data archive]}} |- ! colspan="2" style="text-align: left" | Kosmiesestraal-teleskoop |- | [[Lêer:Pioneer 10-11 - P52b - fx.jpg|150px]] |Versamel data van die samestelling van die kosmiese straaldeeltjies en hul energievlakke.<ref name="NSSDCCRT">{{cite web|url= https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/experiment/display.action?id=1972-012A-12|title= Cosmic-Ray Spectra|publisher= NASA / National Space Science Data Center|accessdate= 19 Februarie 2011|archive-date= 6 Augustus 2020|archive-url= https://web.archive.org/web/20200806084020/https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/experiment/display.action?id=1972-012A-12|url-status= dead}}</ref> * {{small|'''Hoofondersoekbeampte:''' Frank B. McDonald / ''NASA Goddard Space Flight Center''}}{{sfn|Simpson|2001|p=146}} * {{small|1='''Data:''' [http://pds-ppi.igpp.ucla.edu/search/?filter=PN_5001,PN_6001&title=Pioneer_11_Cosmic_Ray_Telescope PDS/PPI data catalog], [ftp://nssdcftp.gsfc.nasa.gov/spacecraft_data/pioneer/pioneer11/particle/crt/ NSSDC data archive]}} |- ! colspan="2" style="text-align: left" | Geigerbuis-teleskoop |- | {{center|[[Lêer:Pioneer 10-11 - p53 - fx.jpg|x100px]]}} |Bespeur en bepaal die intensiteit, energiespektrum en verspreiding van die elektrone en protone in die baan van die ruimtetuig namate dit deur die uitstralingsgordels van Jupiter en Saturnus beweeg.<ref name="NSSDCGTT">{{cite web |url= https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/experiment/display.action?id=1972-012A-11|title= Geiger Tube Telescope (GTT)|publisher= NASA / National Space Science Data Center|accessdate= 19 Februarie 2011}}</ref> * {{small|'''Hoofondersoekbeampte:''' James Van Allen / Universiteit van Iowa ([http://www-pw.physics.uiowa.edu/pioneer/home.html website])}}{{sfn|Simpson|2001|p=146}} * {{small|1='''Data:''' [http://pds-ppi.igpp.ucla.edu/search/?filter=PN_5001,PN_6001&title=Pioneer_11_Gieger_Tube_Telescope PDS/PPI data catalog], [ftp://nssdcftp.gsfc.nasa.gov/spacecraft_data/pioneer/pioneer11/particle/gtt/ NSSDC data archive], [ftp://nssdcftp.gsfc.nasa.gov/spacecraft_data/pioneer/pioneer11/geiger_tube_telescope_%28gtt%29/jupiter_encounter_data/ NSSDC Jupiter data archive]}} |- ! colspan="2" style="text-align: left" | Vasgekeerdestraling-bespeurder |- | [[Lêer:Pioneer 10-11 - P54 - fx.jpg|150px]] | Dit sluit 'n ''ongefokusde'' Cerenkov-teller in wat die lig bespeur wat in 'n bepaalde rigting uitgestraal word namate deeltjies daardeur beweeg voordat die elektrone se energieë (0,5 tot 12&nbsp;[[Elektronvolt|eV]]) gemeet word, 'n elektron-verspreiderbespeurder vir elektrone met energieë van 100 tot 400&nbsp;keV en ook 'n ''minimum-ioonbespeurder'' wat bestaan uit 'n vastestaat-[[diode]] wat die minimum-geïoniseerde deeltjies meet (<3 Mev) en ook protone in die bestek van 50 tot 350&nbsp;MeV.<ref name="NSSDCTRD">{{cite web|url= https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/experiment/display.action?id=1972-012A-05|title= Jovian Trapped Radiation|publisher= NASA / National Space Science Data Center|accessdate= 19 Februarie 2011|archive-date= 6 Augustus 2020|archive-url= https://web.archive.org/web/20200806081754/https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/experiment/display.action?id=1972-012A-05|url-status= dead}}</ref> * {{small|'''Hoofondersoekbeampte:''' R. Fillius / Universiteit van Kalifornië San Diego}}{{sfn|Simpson|2001|p=146}} * {{small|'''Data:''' [ftp://nssdcftp.gsfc.nasa.gov/spacecraft_data/pioneer/pioneer11/particle/trd/ NSSDC hourly data archive], [ftp://nssdcftp.gsfc.nasa.gov/spacecraft_data/pioneer/pioneer11/jovian_trapped_radiation/saturn_enctr_binary_reduction_dat/ NSSDC Saturn data archive]}} |- ! colspan="2" style="text-align: left" | Meteoroïde-detektor |- | [[Lêer:Pioneer 10-11 - P56 - fx.jpg|150px]] |Twaalf panele met drukseldetektors gemonteer aan die agterkant van die hoëwinsantenne om die deurdringingsimpak van klein meteoroïde te meet.<ref name="NSSDCMD">{{cite web|url= https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/experiment/display.action?id=1972-012A-04|title= Meteoroid Detectors|publisher= NASA / National Space Science Data Center|accessdate= 19 Februarie 2011|archive-date= 6 Augustus 2020|archive-url= https://web.archive.org/web/20200806105327/https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/experiment/display.action?id=1972-012A-04|url-status= dead}}</ref> * {{small|'''Hoofondersoekbeampte:''' William Kinard / NASA Langley-navorsingsentrum}}{{sfn|Simpson|2001|p=146}} * {{small|1='''Data:''' [http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/datasetSearch.do?spacecraft=Pioneer%2011&experiment=Meteoroid%20Detectors NSSDC data archive list]}} |- ! colspan="2" style="text-align: left" | Asteroïde/Meteoroïde-detektor |- | [[Lêer:Pioneer 10-11 - P55b - fx.jpg|150px]] |Die instrument fokus op die ruimte met vier nie-beeldteleskope om deeltjies te volg waarvan die grootte wissel van stof tot groot asteroïdes.<ref name="NSSDCAMD">{{cite web|url= https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/experiment/display.action?id=1972-012A-03|title= Asteroid/Meteoroid Astronomy|publisher= NASA / National Space Science Data Center|accessdate= 19 Februarie 2011|archive-date= 6 Augustus 2020|archive-url= https://web.archive.org/web/20200806085543/https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/experiment/display.action?id=1972-012A-03|url-status= dead}}</ref> * {{small|'''Hoofondersoekbeampte:''' Robert Soberman / General Electric-maatskappy}}{{sfn|Simpson|2001|p=146}} * {{small|1='''Data:''' [http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/datasetSearch.do?spacecraft=Pioneer%2011&experiment=Asteroid/Meteoroid%20Astronomy NSSDC data archive list]}} |- ! colspan="2" style="text-align: left" | Ultraviolet-[[fotometer]] |- | [[Lêer:Pioneer 10-11 - P57a - fx.jpg|150px]] |Ultravioletlig vanaf Jupiter en Saturnus en die omliggende ruimte word gemeet om die hoeveelheid [[waterstof]] en [[stikstof]] te bepaal.<ref name="NSSDCUVP">{{cite web|url= https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/experiment/display.action?id=1972-012A-06|title= Ultraviolet Photometry|publisher= NASA / National Space Science Data Center|accessdate= 19 Februarie 2011|archive-date= 6 Augustus 2020|archive-url= https://web.archive.org/web/20200806073422/https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/experiment/display.action?id=1972-012A-06|url-status= dead}}</ref> * {{small|'''Hoofondersoekbeampte:''' Darrell Judge / Universiteit van Suid-Kalifornië}}{{sfn|Simpson|2001|p=146}} * {{small|1='''Data:''' [http://ppi.pds.nasa.gov/search?filter=PN_5001,PN_6001&title=Pioneer_11_Ultraviolet_Photometer PDS/PPI data catalog], [ftp://nssdcftp.gsfc.nasa.gov/spacecraft_data/pioneer/pioneer11/uv/ NSSDC data archive]}} |- ! colspan="2" style="text-align: left" | Beeldfotometer |- | [[Lêer:Pioneer 10-11 - P60 - fx.jpg|150px]] |Hierdie instrument se sukses was afhanklik van die tolvermoë van die ruimtetuig. 'n Klein teleskoop het nou stroke van slegs 0,03 grade wyd van die planeet in rooi en blou lig afgeneem. Die stroke is dan verwerk om 'n onafgebroke sigbare beeld van die planeet te skep.<ref name="NSSDCIPP">{{cite web|url= https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/experiment/display.action?id=1972-012A-07|title= Imaging Photopolarimeter (IPP)|publisher= NASA / National Space Science Data Center|accessdate= 19 Februarie 2011|archive-date= 12 Februarie 2019|archive-url= https://web.archive.org/web/20190212191501/https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/experiment/display.action?id=1972-012A-07|url-status= dead}}</ref> * {{small|'''Hoofondersoekbeampte:''' Tom Gehrels / Universiteit van Arizona}}{{sfn|Simpson|2001|p=146}} * {{small|1='''Data:''' [http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/datasetSearch.do?spacecraft=Pioneer%2011&experiment=Imaging%20Photopolarimeter%20%28IPP%29 NSSDC data archive list]}} |- ! colspan="2" style="text-align: left" | Infrarooi-radiometer |- | [[Lêer:P58 - fx.jpg|150px]] |Die instrument verskaf inligting rakende die wolke se temperatuur en die hitte wat deur Jupiter en Saturnus uitgestraal word.<ref name="NSSDCIRR">{{cite web |url= https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/experiment/display.action?id=1972-012A-08|title= Infrared Radiometers|publisher= NASA / National Space Science Data Center|accessdate= 19 Februarie 2011}}</ref> * {{small|'''Hoofondersoekbeampte:''' Andrew Ingersoll / Kaliforniese Instituut vir Tegnologie}}{{sfn|Simpson|2001|p=146}} |- ! colspan="2" style="text-align: left" | Drieas-vloedhekmagnetometer |- | [[Lêer:Triaxial Fluxgate Mars Global Surveyor Magnetometer.gif|150px]] |Die instrument meet die magneetvelde van Jupiter en Saturnus; dit was nie aan boord van Pioneer&nbsp;10 nie.<ref name="NSSDCJMF">{{cite web|url= https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/experiment/display.action?id=1973-019A-14|title= Jovian Magnetic Field|publisher= NASA / National Space Science Data Center|accessdate= 24 September 2013|archive-date= 6 Augustus 2020|archive-url= https://web.archive.org/web/20200806081449/https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/experiment/display.action?id=1973-019A-14|url-status= dead}}</ref> * {{small|'''Hoofondersoekbeampte:''' Mario Acuna / NASA Goddard-ruimtevaartvlugsentrum}} * {{small|1='''Data:''' [http://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/datasetSearch.do?spacecraft=Pioneer%2011&experiment=Jovian%20Magnetic%20Field NSSDC data archive list]}} |} == Sendingprofiel == {| class="wikitable floatright" ! colspan="2" | Tydlyn van tog |- | {| class="wikitable" |- ! scope="col" | Datum ! style="width:100%;"| Mylpaal |- | {{center|1973-04-06}} | Ruimtetuig word om 02:11:00 lanseer |- | {{center|1974-04-19}} | Vlieg deur die asteroïdegordel |- | {{center|1974-11-03}} | Begin van Jupiter se verkenningfase {| class="wikitable collapsible" |- ! scope="col" style="width:100px;"| Tyd ! scope="col" style="width:230px;"| Mylpaal |- | {{center|'''1974-12-02'''}} | '''Betree die Jupiterstelsel''' |- | {{center|08:21:00}} | Verbyvlug van [[Kallisto (maan)|Kallisto]] op 786&nbsp;500&nbsp;km |- | {{center|22:09:00}} | Verbyvlug van [[Ganumedes (maan)|Ganumedes]] op 692&nbsp;300&nbsp;km |- | {{center|'''1974-12-03'''}} | |- | {{center|03:11:00}} | Verbyvlug van [[Io (maan)|Io]] op 314&nbsp;000&nbsp;km. |- | {{center|04:15:00}} | Verbyvlug van [[Europa (maan)|Europa]] op 586&nbsp;700&nbsp;km. |- | {{center|05:00:21}} | Betree Jupiter se skadu |- | {{center|05:01:01}} | Begin van Jupiter-okkultasie |- | {{center|05:21:19}} | Naaste punt aan Jupiter: 42&nbsp;828&nbsp;km |- | {{center|05:33:52}} | Verlaat Jupiter se skadu |- | {{center|05:43:03}} | Einde van Jupiter-okkultasie |- | {{center|22:29:00}} | Verbyvlug van [[Amaltea (maan)|Amalthea]] op 127&nbsp;500&nbsp;km |- | {{center|'''1975-01-01'''}} | '''Fase eindig''' |} |- | {{center|1979-07-31}} | Begin van Saturnus se verkenningfase {| class="wikitable collapsible" ! scope="col" style="width:100px;"| Tyd ! scope="col" style="width:230px;"| Mylpaal |- | {{center|'''1979-08-29'''}} | '''Betree die Saturnusstelsel''' |- | {{center|06:06:10}} | Verbyvlug van [[Iapetus (maan)|Iapetus]] op 1&nbsp;032&nbsp;535&nbsp;km |- | {{center|11:53:33}} | Verbyvlug van [[Foibe (maan)|Foibe]] op 13&nbsp;713&nbsp;574&nbsp;km |- | {{center|'''1979-08-31'''}} | |- | {{center|12:32:33}} | Verbyvlug van [[Huperion (maan)|Huperion]] op 666&nbsp;153&nbsp;km |- | {{center|'''1979-09-01'''}} | |- | {{center|14:26:56}} | Kruis ringe in dalende trajek |- | {{center|14:50:55}} | Verbyvlug van [[Epimetheus (maan)|Epimetheus]] op 6&nbsp;676&nbsp;km |- | {{center|15:06:32}} | Verbyvlug van [[Atlas (maan)|Atlas]] op 45&nbsp;960&nbsp;km |- | {{center|15:59:30}} | Verbyvlug van [[Dione (maan)|Dione]] op 291&nbsp;556&nbsp;km |- | {{center|16:26:28}} | Verbyvlug van [[Mimas (maan)|Mimas]] op 104&nbsp;263&nbsp;km |- | {{center|16:29:34}} | Naaste punt aan [[Saturnus]] op 20&nbsp;591&nbsp;km |- | {{center|16:35:00}} | Begin van Saturnus-okkultasie |- | {{center|16:35:57}} | Gaan Saturnus se skadu binne |- | {{center|16:51:11}} | Verbyvlug van [[Janus (maan)|Janus]] op 228&nbsp;988&nbsp;km |- | {{center|17:53:32}} | Einde van Saturnus-okkultasie |- | {{center|17:54:47}} | Verlaat Saturnus se skadu |- | {{center|18:21:59}} | Kruis ringe in dalende trajek |- | {{center|18:25:34}} | Verbyvlug van [[Tethis (maan)|Tethis]] op 329&nbsp;197&nbsp;km |- | {{center|18:30:14}} | Verbyvlug van [[Enkelados (maan)|Enkelados]] op 222&nbsp;027&nbsp;km |- | {{center|20:04:13}} | Verbyvlug van [[Kalipso (maan)|Kalipso]] op 109&nbsp;916&nbsp;km |- | {{center|22:15:27}} | Verbyvlug van [[Rea (maan)|Rea]] op 345&nbsp;303&nbsp;km |- | {{center|'''1979-09-02'''}} | |- | {{center|18:00:33}} | Verbyvlug van [[Titaan (maan)|Titaan]] op 362&nbsp;962&nbsp;km |- | {{center|'''1979-10-05'''}} | '''Fase eindig''' |} |- | {{center|1979-10-05}} | Begin van Pioneer- interstellêre sending |} {| class="wikitable collapsible collapsed" style="width:463px;" ! colspan="2" style="width:463px;"| Nog meer... |- | scope="col" style="width: 5%;"| {{center|1985-02-}} | scope="col" style="width: 95%px;"| Instrument begin krag deel a.g.v. dalende generatoruitset. |- style="vertical-align: top;" |- | {{center|1990-}} | Verbyvlug van [[Pluto]] se wentelbaan |- | {{center|1995-09-30}} | Daaglikse roetinesendingtake word gestaak. Pioneer 11 is 6,5&nbsp;miljard&nbsp;km vanaf die Aarde. |- | {{center|1995-11-24}} | Laaste sein ontvang |}<ref name="PionOdys">{{cite book |title=Pioneer Odyssey |series=SP-349/396 |last1=Fimmel |first1=R. O. |last2=Swindell |first2=W. |last3=Burgess |first3=E. |location= Washington, D.C. |publisher=NASA-Ames Research Center |oclc=3211441 |url=https://history.nasa.gov/SP-349/ch8.htm |accessdate=9 Januarie 2011}}</ref>{{rp|61–94}}<ref name='PDSOverview'>{{cite web | url = http://starbrite.jpl.nasa.gov/pds/viewMissionProfile.jsp?MISSION_NAME=PIONEER+11 | title = Pioneer 11 Mission Information | accessdate = 23 Januarie 2011 | url-status = dead | archiveurl = https://web.archive.org/web/20110721052949/http://starbrite.jpl.nasa.gov/pds/viewMissionProfile.jsp?MISSION_NAME=PIONEER+11 | archivedate = 21 Julie 2011 }}</ref><ref name="DMuller">{{cite web |url=http://www.dmuller.net/spaceflight/mission.php?mission=pioneer11&appear=black&showimg=yes |title=Pioneer 11 Full Mission Timeline |last1=Muller |first1=Daniel |publisher=Daniel Muller |accessdate=9 Januarie 2011 |archive-date=25 September 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210925091530/https://www.dmuller.net/spaceflight/mission.php?mission=pioneer11&appear=black&showimg=yes |url-status=dead }}</ref> |} === Lansering en baan === Die Pioneer 11-ruimtetuig is op 6 April 1973 om 02:11:00 [[UTC]] lanseer deur NASA vanaf die Amerikaanse Lugmag se [[Kaap Canaveral]]-ruimtestasie: lanseerplatform 36A aan boord van 'n Atlas-Centaur-vuurpyl met 'n Star 37E-aandrywingsmodule. Die tweelingtuig, Pioneer 10, is reeds 'n jaar vroeër, op 3 Maart 1972, lanseer. Pioneer 11 is lanseer in 'n baan wat direk op Jupiter gemik was sonder dat [[swaartekragslinger]] gebruik is.<ref>{{Cite web |url=http://www.nasa.gov/sites/default/files/images/739459main_ACD97-0036-2.jpg |title=argiefkopie |access-date=17 Oktober 2020 |archive-date=16 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220416140115/https://www.nasa.gov/sites/default/files/images/739459main_ACD97-0036-2.jpg |url-status=dead }}</ref> In Mei is die ruimtetuig se roete aangepas om verby Jupiter te vlieg op 'n noord-suidbaan wat 'n verbyvlug van Saturnus in 1979 moontlik sou maak. Hierdie aanpassing het sewentien pond aandrywingsmiddel gebruik, het 42 minute en 36 sekondes geneem en Pioneer se snelheid met 230&nbsp;km/h vermeerder.<ref>{{cite magazine |last= |first= |date=9 Mei 1974 |title=Pioneer 11 Successfully Retargeted for Saturn |url=https://books.google.com/books?id=zTFpyBr4WvgC&pg=PA294 |magazine=New Scientist |location= |publisher= |access-date=5 Desember 2017 }}{{Dooie skakel|date=November 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Daar is ook twee aanpassings in die middel van die tog gedoen, naamlik op 11 April 1973 en 7 November 1974.<ref name="InDepth" /><ref>{{Cite web|url=https://solarsystem.nasa.gov/missions/pioneer-11/in-depth|title=In Depth {{!}} Pioneer 11|website=NASA Solar System Exploration|access-date=13 September 2019}}</ref> === Verbyvlug van Jupiter === Pioneer 11 het in November en Desember 1974 verby Jupiter gevlieg. Op 2 Desember was dit die naaste aan Jupiter, en het dit 42&nbsp;828&nbsp;km bo die wolke verbygevlieg.<ref name="PDSOverview" /> Die ruimtetuig het detailbeelde van die [[Groot Rooi Vlek]] na die aarde gestuur, benewens die eerste beelde van die ontsaglike poolgebiede. Dit het ook die massa van Jupiter se maan [[Kallisto (maan)|Kallisto]] bereken. Deur die swaartekragslinger-tegniek by Jupiter in te span, is die baan van die ruimtetuig verander en die snelheid vermeerder om na Saturnus te gaan. Op 16 April 1975 is die meteoroïde-detektorinstrument afgeskakel.<ref name="InDepth" /> {{Gallery|align=center|width=175|lines=2 |P11C06.jpg|''Pioneer 11'' se Jupiter-ontmoeting |Pioneer f12.gif|Jupiter word genader |Pioneer f18.gif|Die Groot Rooi Vlek-beeld van Pioneer 11 |P11C03.jpg|Die Groot Rooi Vlek net voor die naaste punt aan Jupiter }} {{Gallery|align=center|width=150|lines=2 |Pioneer f08.gif|'n Wolkbank aan die rand van Jupiter |Pioneer f15.gif|Begin met swaartekragslinger |Pioneer 11 - Jupiter - p176.jpg|Jupiter-poolgebied vanaf 1&nbsp;079&nbsp;000&nbsp;km |Pioneer11 Io.gif|Beeld van [[Io (maan)|Io]] vanaf 756&nbsp;000&nbsp;km |footer={{center|{{commons-inline|bullet=none|Category:Photos of Jupiter by Pioneer 11|''Pioneer 11'' se Jupiter-ontmoeting}}}} }} === Verbyvlug van Saturnus === Op 1 September 1979 het Pioneer 11 verby Saturnus gevlieg op 'n afstand van 21&nbsp;000&nbsp;km bo die wolke. Teen daardie tyd was [[Voyager 1]] en [[Voyager 2]] reeds verby Jupiter en ook op pad na Saturnus. Daar is besluit dat Pioneer 11 deur die ringe van Saturnus moes vlieg in dieselfde oriëntasie as wat die Voyager-ruimtetuie binnekort moes doen om die roete te toets. Indien daar fyn ringdeeltjies was wat die ruimtetuie kon beskadig, was dit beter volgens die sendingbeplanners om dit met Pioneer 11 te bepaal. Pioneer 11 het dus pionierswerk in die ware sin van die woord verrig. As die risiko te groot was, kon die Voyager-ruimtetuie verder weg van die ringe herlei word, maar dan sou hulle die geleentheid om Uranus en Neptunus te besoek, misloop. Pioneer 11 het 'n beeld geneem van een van Saturnus se kleiner mane, waarteen dit amper gebots het. Dit het verby die maan gevlieg op 'n afstand van 4&nbsp;000&nbsp;km. Die maan is voorlopig geïdentifiseer as [[Epimetheus (maan)|Epimetheus]], 'n maan wat net die vorige dag op die beelde van Pioneer 11 ontdek is, alhoewel 'n vermoede van die bestaan daarvan reeds deur waarnemings met aardteleskope verkry is. Ná die Voyager-ruimtetuie se verbyvlugte het dit aan die lig gekom dat daar twee min of meer ewe groot mane is. Epimetheus en [[Janus (maan)|Janus]] het naamlik dieselfde wentelbaan en daar was onsekerheid oor watter maan die ruimtetuig byna getref het. Pioneer 11 het op 1 September 1919 om 14:52 UTC op 'n afstand van 2&nbsp;500&nbsp;km verby Janus en om 16:20 op dieselfde dag op 'n afstand van 103&nbsp;000&nbsp;km verby [[Mimas (maan)|Mimas]] gevlieg. Benewens Epimetheus, het die ruimtetuig se instrumente ook nog 'n ander klein en tot dusver onbekende maan ontdek en 'n addisionele ring. Saturnus se magnetosfeer en magneetvelde is gekarteer en daar is bevind dat Saturnus se groot maan, [[Titaan (maan)|Titaan]], te koud is vir enige lewe. Die ruimtetuig het ook foto's van Saturnus se ringe gestuur wat van die onderkant afgeneem is. Die ringe, wat normaalweg helder van die aarde af voorkom, het nou donker op die foto's vertoon, en die gapings tussen die ringe wat van die aarde af donker voorkom, het nou helder vertoon. === Interstellêre sending === Op 25 Februarie 1990 het Pioneer 11 die vierde mensgemaakte voorwerp geword wat verby die wentelbane van die planete gevlieg het.<ref>{{cite news|title=Pioneer 11 Is Reported to Leave Solar System|url=https://www.nytimes.com/1990/02/25/us/pioneer-11-is-reported-to-leave-solar-system.html|accessdate=3 Desember 2017|date=25 Februarie 1990}}</ref> === NASA beëindig die sending === Teen 1995 kon Pioneer 11 nie meer krag aan al die detektors lewer nie en die besluit is geneem om hulle af te skakel.<ref name="Farewell">{{cite news|title=Farewell to a Pioneer|work=Science News|date=14 Oktober 1995}}</ref> Op 29 September 1995 het NASA se Ames-navorsingsentrum – hulle was verantwoordelik om die projek te bestuur – 'n persverklaring uitgereik wat soos volg gelui het: "After nearly 22 years of exploration out to the farthest reaches of the Solar System, one of the most durable and productive space missions in history will come to a close." Die verklaring het aangedui dat NASA tot iewers in 1996 hul diepruimte-netwerkantennes sal gebruik om een of twee keer per maand met die ruimtetuig te probeer kontak maak, waana sy sender heeltemal stil sou raak. Die NASA-administrateur Daniel Goldin het Pioneer 11 so opgesom: "the little spacecraft that could, a venerable explorer that has taught us a great deal about the Solar System and, in the end, about our own innate drive to learn. ''Pioneer 11'' is what NASA is all about – exploration beyond the frontier."<ref name=Ames_Release_95-163>{{cite web|url=http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/text/pioneer-11_endops.txt|title=Pioneer 11 to End Operations after Epic Career|publisher=NASA / Ames Research Center|date=September 29, 1995|accessdate=7 Augustus 2011|archive-date=19 Julie 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110719064323/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/text/pioneer-11_endops.txt|url-status=dead}}</ref> Behalwe die persverklaring het NASA ook 'n historiese opgawe beskikbaar gestel van al die mylpale wat Pioneer 11 tydens die sending behaal het. NASA het roetine-kontaksessies met die ruimtetuig op 30 September 1995 beëindig, maar voortgegaan om kontak te maak vir twee uur elke twee tot vier weke.<ref name="Farewell" /> Die wetenskaplikes het op 24 November 1995 'n paar minute van goeie ingenieursdata van die ruimtetuig ontvang, maar toe finaal kontak verloor toe die aarde uit die antenne se gesigsveld verdwyn het.<ref name="InDepth" /> In 2002 het die sein te swak geword en kon dit nie meer opgevang word nie.<ref>{{cite web|last1=Howell|first1=Elizabeth|title=Pioneer 11: Up Close with Jupiter & Saturn|url=https://www.space.com/17785-pioneer-11.html|website=Space.com|accessdate=10 Desember 2017}}</ref> == Huidige status == [[Lêer:Pioneer speed and distance from Sun-af.svg|duimnael|regs|Pioneer 10 en 11 se snelheid en afstand vanaf die Son]] Op 30 Januarie 2019 was Pioneer 11 altesaam 100,84&nbsp;[[AE]] (1,5085×10¹⁰&nbsp;km) vanaf die aarde en 100&nbsp;AE (1,5×10¹⁰&nbsp;km) vanaf die son terwyl dit teen 'n snelheid van 2,37&nbsp;AE per jaar weg van die son beweeg.<ref>{{cite web |url= http://www.theskylive.com/pioneer11-tracker |title=Archived copy |accessdate=19 Julie 2015 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150721144043/http://theskylive.com/pioneer11-tracker |archivedate=21 Julie 2015 }}</ref> Tans beweeg dit in die rigting van die [[sterrebeeld]] [[Skild (sterrebeeld)|Skild]] in sy huidige posisie [[regte klimming]] 18h 50&nbsp;m [[deklinasie]] -8° 39.5' ([[Epog (sterrekunde)|J2000]]), wat (op die oog af) naby [[Messier 26]] is. In 928&nbsp;000 jaar sal dit binne 0,25&nbsp;[[parsek]] van die K-tipe dwergster TYC 992-192-1 verbybeweeg.<ref name="Future stellar flybys of the Voyager and Pioneer spacecraft">{{cite journal |title=Future stellar flybys of the Voyager and Pioneer spacecraft |journal=Research Notes of the AAS |volume=3 |issue=4 |pages=59 |publisher=RNAAS 3, 59 |date=April 3, 2019 |doi=10.3847/2515-5172/ab158e |last1=Bailer-Jones |first1=Coryn A. L. |last2=Farnocchia |first2=Davide |arxiv=1912.03503 }}</ref> Pioneer 11 is intussen deur albei Voyagerruimtetuie, wat in 1977 gelanseer is, verbygesteek. [[Voyager 1]] is tans die verste mensgemaakte voorwerp van die aarde af.<ref>[http://voyager.jpl.nasa.gov/where/index.html Where are the Voyagers?]</ref> == Pioneer-onreëlmatigheid == 'n Ontleding van die data ontvang oor die radio's van die Pioneer 10- en 11-ruimtetuie, op afstande van 20-70&nbsp;AE vanaf die son, het aangedui dat die seine aan 'n klein onreëlmatige frekwensiedwaling onderhewig was weens die [[Doppler-effek]]. Die dwaling kan vertolk word as die gevolg van die konstante versnelling van die ruimtetuig van {{nowrap|(8,74 ± 1,33) × 10^-10&nbsp;m/s²}} direk na die son. Daar is eers vermoed die verskynsel is toe te skryf aan statistiese oorsake, maar dit kon nie bewys word nie. As gevolg hiervan het die belangstelling in hierdie ''Pioneer-onreëlmatigheid'' gegroei.<ref name=britt20041018>{{cite web | url=http://www.space.com/scienceastronomy/mystery_monday_041018.html | accessdate=7 Junie 2011 | title=The Problem with Gravity: New Mission Would Probe Strange Puzzle | last=Britt | first=Robert Roy | date=18 Oktober 2004 | publisher=Space.com | quote=The discrepancy caused by the anomaly amounts to about {{convert|248500|mi|km|abbr=off}}, or roughly the distance between Earth and the Moon. That's how much farther the probes should have traveled in their 34 years, if our understanding of gravity is correct.}}</ref> Ná verdere ontleding van die sendingdata deur Slava Turyshev en sy kollegas het hulle vasgestel dat die bron van die onreëlmatigheid veroorsaak is deur asimmetriese termiese uitstraling en dat dit 'n resulterende termiese terugwenkrag het wat ingewerk het op die kant van die Pioneer-ruimtetuie wat weg van die son wys.<ref name=ps00003459>{{cite web | url=http://www.planetary.org/blog/article/00003459/ | accessdate=April 20, 2012 | title=Pioneer Anomaly Solved! | publisher=The Planetary Society | archive-date=22 April 2012 | archive-url=https://web.archive.org/web/20120422065322/http://www.planetary.org/blog/article/00003459/ | url-status=dead }}</ref> In Julie 2012 het die groep navorsers hul resultate in die ''Physical Review Letters'' wetenskaplike joernaal gepubliseer.<ref>[http://prl.aps.org/accepted/L/18074Y63D061333c20be85947af34735e069bf54c Support for the thermal origin of the Pioneer anomaly] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120503205200/http://prl.aps.org/accepted/L/18074Y63D061333c20be85947af34735e069bf54c |date= 3 Mei 2012 }}, Slava G. Turyshev et al., ''Physical Review Letters'', accepted April 11, 2012, accessed Julie 19, 2012</ref> <!-- Extended analysis of mission data by Slava Turyshev and colleagues has determined the source of the anomaly to be asymmetric thermal radiation and the resulting thermal recoil force acting on the face of the Pioneers away from the Sun,<ref name=ps00003459>{{cite web| url=http://www.planetary.org/blog/article/00003459/ | accessdate=April 20, 2012 | title=Pioneer Anomaly Solved! | publisher=The Planetary Society}}</ref> and in July 2012 the group of researchers published their results in the ''[[Physical Review Letters]]'' scientific journal.<ref>[http://prl.aps.org/accepted/L/18074Y63D061333c20be85947af34735e069bf54c Support for the thermal origin of the Pioneer anomaly], Slava G. Turyshev et al., ''[[Physical Review Letters]]'', accepted April 11, 2012, accessed Julie 19, 2012</ref> --> == Pioneer-plaat == {{Hoofartikel|Pioneer-plaat}} [[Lêer:Pioneer11.jpg|duimnael]] Albei Pioneer-ruimtetuie het 'n [[Goud|vergulde]] [[aluminium]]plaat aan boord ingeval die tuie deur intelligente lewe van ander planetêre stelsels gevind word. Hulle wys die naakte figure van ’n man en vrou asook verskeie simbole wat inligting oor die oorsprong van die tuie verskaf.<ref name=Sagan1972>{{cite journal| doi=10.1126/science.175.4024.881| title=A Message from Earth | author=Carl Sagan | author2=Linda Salzman Sagan | author3=Frank Drake | journal=Science | volume= 175| issue=4024 | pages=881–884 | date= February 25, 1972| pmid=17781060 | bibcode=1972Sci...175..881S}} Paper on the background of the plaque. Pages available online: [http://www.enterprisemission.com/images/plaque-1.jpg 1] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080228112355/http://www.enterprisemission.com/images/plaque-1.jpg |date=February 28, 2008 }}, [http://www.enterprisemission.com/images/plaque-2.jpg 2] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080228112354/http://www.enterprisemission.com/images/plaque-2.jpg |date=Februarie 28, 2008 }}, [http://www.enterprisemission.com/images/plaque-3.jpg 3] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080228112351/http://www.enterprisemission.com/images/plaque-3.jpg |date=February 28, 2008 }}, [http://www.enterprisemission.com/images/plaque-4.jpg 4] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080228112353/http://www.enterprisemission.com/images/plaque-4.jpg |date=Februarie 28, 2008 }}</ref> == Gedenking == In 1991 is Pioneer 11 vereer op een van die tien Amerikaanse Posdiens se seëls wat die onbemande ruimtetuie gedenk wat die (toe nog) nege planete en die maan besoek het. Pioneer 11 het saam met Jupiter op die seël verskyn. Pluto was toe gelys as ''nog nie verken nie''.<ref>{{cite news|last1=Kronish|first1=Syd|title=Space Launches are Featured|url=https://www.newspapers.com/image/69797194|accessdate=5 Desember 2017|date=27 Oktober 1991}}</ref> == Galery == {{Gallery|align=center|width=175|regels=3 |An artist's impression of the encounter between Pioneer 11 and Saturn.jpg|Pioneer 11-verbyvlug van Saturnus (kunstenaarsvoorstelling) |Pio11 8feb2012.jpg|Posisie van Pioneer 11 op 8 Februarie 2012, met sy baan sedert lansering sigbaar }} == Nota == {{Verwysings|group=nota}} == Verwysings == {{Verwysings|4}} {{Pioneer-program}} {{Saturnus}} {{Normdata}} {{Voorbladster}} [[Kategorie:Pioneer-program]] [[Kategorie:Ruimtetuie]] 72yuvuq2fcp4h3t6gbtj6ge8bc92x6h 0 367492 2920405 2886332 2026-07-31T04:58:58Z UrsusMaritimus13 184343 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:3|0|0 */ 2920405 wikitext text/x-wiki Die '''Biblioteek van die VSA-kongres''' ([[Engels]]: '''Library of Congress''') in [[Washington, D.C.]] is die nasionale biblioteek van die [[Verenigde State]] en een van die belangrikste [[biblioteek|biblioteke]] ter wêreld. Die ''Library of Congress'' is formeel 'n agentskap van die [[Amerikaanse Kongres]]. == Geskiedenis == Die Library of Congress is in [[1815]] gestig as die navorsingsbiblioteek van die Amerikaanse Kongres. Die boeke van president [[Thomas Jefferson]] vorm die basis van die biblioteek. Later het die biblioteek die rol vervul van outeursregtelike beskermer van werke. Wie in die Verenigde State sy werk outeursregtelik wou beskerm, moes twee eksemplare van sy werk gratis by die biblioteek afgee. Laasgenoemde reëling is teenswoordig nie meer van krag nie. ===1800–1851: Oorsprong en Jefferson se bydrae=== [[James Madison]] van [[Virginia]] word gekrediteer met die idee om 'n kongresbiblioteek te skep, wat in 1783 so 'n voorstel gemaak het. Madison se aanvanklike voorstel is destyds verwerp, maar het die eerste werklike bekendstelling van die idee van 'n kongresbiblioteek verteenwoordig. In die jare ná die [[Amerikaanse Onafhanklikheidsoorlog]] het die [[Philadelphia]] Library Company en die New York Society Library as surrogaat-kongresbiblioteke gedien wanneer die Kongres sessies in daardie onderskeie stede gehou het.<ref name=":4">Murray, Stuart. The Library: An Illustrated History (New York, Skyhouse Publishing, 2012): 155.</ref> Die Biblioteek van die VSA-kongres is op 24 April 1800 gestig toe president [[John Adams]] 'n kongreswet onderteken het, wat ook voorsiening gemaak het vir die oordrag van die regeringsetel van Philadelphia na die nuwe hoofstad [[Washington, D.C.|Washington]]. 'n Deel van die wetgewing het $5 000 bewillig "vir die aankoop van sulke boeke as wat nodig mag wees vir die gebruik van die Kongres ... en vir die inrig van 'n geskikte gebou om dit te bevat." Boeke is van [[Londen]] bestel, en die versameling het bestaan uit van 740 boeke en drie kaarte, wat in die nuwe hoofstad van die Verenigde State gehuisves is.<ref name="loc history">{{cite web |title=Jefferson's Legacy: A Brief History of the Library of Congress |publisher=Library of Congress |url=https://www.loc.gov/loc/legacy/loc.html |date=6 Maart 2006 |access-date=14 Januarie 2008 |archive-date=12 Maart 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110312165046/http://www.loc.gov/loc/legacy/loc.html |url-status=live }}</ref> President [[Thomas Jefferson]] het 'n belangrike rol gespeel in die vestiging van die struktuur van die Biblioteek van die VSA-kongres. Op 26 Januarie 1802 het hy 'n wetsontwerp onderteken wat die president toegelaat het om die bibliotekaris van die Kongres aan te stel en 'n Gesamentlike Komitee oor die Biblioteek tot stand gebring om dit te reguleer en toesig te hou. Die nuwe wet het ook leenvoorregte na die president en visepresident uitgebrei.<ref name=":2">{{Cite book |title=The library: an illustrated history |last=Murray |first=Stuart P. |publisher=Skyhorse Pub |year=2009 |isbn=9781602397064 |location=New York, NY |pages=[https://archive.org/details/libraryillustrat0000murr/page/158 158] |url=https://archive.org/details/libraryillustrat0000murr/page/158}}</ref> In Augustus 1814, nadat hulle 'n Amerikaanse mag by Bladensburg verslaan het, het Britse magte onder bevel van George Cockburn voortgegaan om Washington te beset. In weerwraak vir dade van vernietiging deur Amerikaanse troepe in [[Kanada]], het Cockburn sy manskappe beveel om talle regeringsgeboue regdeur die stad te verbrand. Onder die geboue wat geteiken is, was die Biblioteek van die VSA-kongres, wat destyds 3 000 kongresvolumes bevat het, waarvan die meeste in die brand vernietig is.<ref name="loc history"/> Hierdie volumes is in die Senaat-vleuel van die [[Capitol]] gehou; een van die min kongresvolumes wat oorleef het, was 'n staatsrekeningboek van ontvangste en uitgawes vir 1810.<ref name=":2"/><ref name="HistoryBurn">{{Cite web |last=Greenpan |first=Jesse |date=22 Augustus 2014 |title=The British Burn Washington, D.C., 200 Years Ago |url=https://www.history.com/news/the-british-burn-washington-d-c-200-years-ago |access-date=8 Januarie 2021 |website=History.com |archive-date=8 Januarie 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210108102303/https://www.history.com/news/the-british-burn-washington-d-c-200-years-ago |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite book |title=The Library An Illustrated History |last=Murray |first=Stuart |publisher=Skyhorse Publishing |year=2009 |location=Chicago, Illinois |pages=159}}</ref> Die bundel is as 'n aandenking geneem deur Cockburn, wie se familie dit in 1940 aan die Verenigde State terugbesorg het.<ref>{{cite book |last=Murray |first=Stuart |title=The library : an illustrated history |date=2009 |publisher=Skyhorse Pub. |location=New York, NY |isbn=978-1-60239-706-4 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/libraryillustrat0000murr}}</ref> Binne 'n maand het Thomas Jefferson aangebied om sy groot persoonlike [[biblioteek]]<ref>{{cite web |url=http://www.librarything.com/catalog.php?view=ThomasJefferson |title=Thomas Jefferson's personal library, at LibraryThing, based on scholarship |publisher=LibraryThing |access-date=4 November 2012 |archive-date=7 April 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200407140544/http://www.librarything.com/catalog.php?view=ThomasJefferson |url-status=live }}</ref><ref>[http://www.librarything.com/profile/ThomasJefferson LibraryThing profile page for Thomas Jefferson's library] {{Webarchive |url=https://web.archive.org/web/20090903022310/http://www.librarything.com/profile/thomasjefferson |date=3 September 2009 }}, summarizing contents and indicating sources</ref><ref>{{cite web |title=Jefferson's Library |url=https://www.loc.gov/exhibits/jefferson/jefflib.html |website=Library of Congress |date=24 April 2000 |access-date=24 Oktober 2021 |archive-date=22 Maart 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150322203344/https://www.loc.gov/exhibits/jefferson/jefflib.html |url-status=live }}</ref> as 'n plaasvervanger te verkoop. Die kongres het sy aanbod in Januarie 1815 aanvaar en $23 950 bewillig om sy 6 487 boeke te koop.<ref name="loc history"/> Sommige lede van die Huis van Verteenwoordigers het die regstreekse aankoop gekant, insluitend die verteenwoordiger van [[New Hampshire]], Daniel Webster. Hy wou "alle boeke van 'n ateïstiese, ongodsdienstige en immorele neiging" teruggee.<ref name=":3">{{Cite book |title=The library : an illustrated history |last=Murray |first=Stuart P. |publisher=Skyhorse Pub |year=2009 |isbn=9781602397064 |location=Chicago |pages=[https://archive.org/details/libraryillustrat0000murr/page/162 162] |url=https://archive.org/details/libraryillustrat0000murr/page/162}}</ref> Jefferson het 50 jaar spandeer om 'n wye verskeidenheid boeke in verskeie tale te versamel, en oor onderwerpe soos [[filosofie]], geskiedenis, regte, godsdiens, argitektuur, reis, natuurwetenskappe, [[wiskunde]], studies van klassieke Griekeland en [[Rome]], moderne uitvindings, lugballonne , musiek, duikbote, fossiele, landbou en meteorologie.<ref name=":4"/> Hy het ook boeke versamel oor onderwerpe wat nie normaalweg as deel van 'n wetgewende biblioteek beskou word nie, soos kookboeke. Maar hy het geglo dat alle vakke 'n plek in die Biblioteek van die VSA-kongres het. Hy het opgemerk: “Ek weet nie dat dit enige tak van wetenskap bevat wat die Kongres van hul versameling sou wou uitsluit nie; daar is in werklikheid geen onderwerp waarna 'n Kongreslid nie geleentheid mag hê om na te verwys nie.”<ref name=":3"/> Jefferson se versameling was uniek deurdat dit die werkversameling van 'n geleerde was, nie 'n edelman-versameling vir vertoon nie. Met die toevoeging van sy versameling, wat die grootte van die oorspronklike biblioteek verdubbel het, is die Biblioteek van die VSA-kongres van 'n spesialis se biblioteek na 'n meer algemene een getransformeer.<ref>Murray, Stuart A.P. ''The Library: An Illustrated History''. Skyhorse Publishing, 2012. 9781616084530, bl. 161</ref> Sy oorspronklike versameling is georganiseer in 'n skema gebaseer op [[Francis Bacon]] se organisasie van kennis. Spesifiek, Jefferson het sy boeke gegroepeer in Onthou, Rede, en Verbeelding, en dit in nog 44 onderafdelings opgedeel.<ref>{{Cite book |last=Murray |first=Stuart |url=https://archive.org/details/libraryillustrat0000murr/page/162/mode/2up |title=The Library: An Illustrated History |publisher=Skyhorse Publishing |year=2009 |isbn=978-1-60239-706-4 |location=New York |pages=162 |url-access=registration}}</ref> Die biblioteek het Jefferson se organisasieskema gevolg tot die laat 19de eeu, toe bibliotekaris Herbert Putnam begin werk het aan 'n meer buigsame Biblioteek van die VSA-kongres-klassifikasiestruktuur. Dit geld nou vir meer as 138 miljoen items. 'n Verslag van 24 Februarie 1824 van die Komitee van Maniere en Middele, wat voortspruit uit 'n versoek deur die Huis van Verteenwoordigers "om ondersoek in te stel na die doeltreffendheid van die bewilliging van vyfduisend dollar vir die gebruik van die Biblioteek van die VSA-kongres,"<ref name="gi">{{cite web |title=H. Rept. 18-69 - Report of the Committee of Ways and Means, to whom was referred a resolution of the House of Representatives of 21st January, 1824, instructing said committee to inquire into the expediency of appropriating $5,000 for the use of the Library of Congress, accompanying a bill for effecting that object. February 24, 1824. Read, and, with the bill, committed to a Committee of the Whole House |url=https://www.govinfo.gov/app/details/SERIALSET-00105_00_00-070-0069-0000 |website=GovInfo.gov |publisher=United States Government Publishing Office |access-date=19 Junie 2023}}</ref> het aanbeveel dat die bewilliging en kennis geneem daarvan datː "...die komitee het ontdek dat die Biblioteek van die VSA-kongres , in sy huidige toestand, gebrekkig is in al die vernaamste vertakkings van [[letterkunde]]; en hulle ag dit van die eerste noodsaaklikheid dat hierdie tekortkoming spoedig voorsien moet word, ten minste, in die belangrike takke van Regte, [[Politiek]], Handel, Geskiedenis en Geografie, as die nuttigste vir die Kongreslede."<ref name="gi"/> == Versamelings == Met ongeveer 155 miljoen dokumente is die Library of Congress een van die grootste biblioteke ter wêreld. Daar word 29 miljoen boeke en ander drukwerk, 2,7 miljoen klankopnames, 12 miljoen fotos, 4,8 miljoen kaarte en 58 miljoen handskrifte bewaar. Om die dokumente te ontsluit het die Library of Congress 'n unieke klassifikasiestelsel ontwikkel wat afgekort word as Lcc (Library of Congress classification). Die meeste universiteitsbiblioteke in die [[Verenigde State|VSA]] maak gebruik van die stelsel. Die inventarisnommer van die Library of Congress word by verskeie boeke by voorbaat in die boek afgedruk. Die meeste openbare biblioteke in die VSA pas die [[Dewey Desimale Klassifikasie]] toe.<ref>{{en}} http://www.loc.gov/about/</ref> Tewens word die webwerf American Memory deur die biblioteek beheer. == Perseel == Die biblioteek bestaan uit drie geboue in Washington D.C. Die belangrikste boeke, byvoorbeeld 'n eksemplaar van die [[Gutenbergbybel]], word hier bewaar. <gallery> Lêer:US-LibraryOfCongress-BookLogo.svg| Kenteken van die Biblioteek van die VSA-kongres Lêer:US-LibraryOfCongress-Logo.svg| Ander weergawe van die kenteken Lêer:US-LibraryOfCongress-Seal.svg| Amptelike seël </gallery> == Eksterne skakels == * {{en}} [http://www.loc.gov/ Amptelike webwerf van die Library of Congress] * {{en}} [http://memory.loc.gov/ Memory.loc.gov: American Memory] == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} [[Kategorie:Biblioteke]] 3riykzr5z9mes8qulswqz1qvrbee384 0 367785 2920285 2908773 2026-07-30T13:01:03Z Suidpunt 13232 Arabies عين ken ook "oog" en "fontein", net soos Spaans, Katalaans, Portugees, Maleis, Malgassies, Santaal, ens. 2920285 wikitext text/x-wiki [[Lêer:South-Africa_-_Kuruman_-_Eye.jpg|duimnael|500px|regs|Die Oog by [[Kuruman]].]] 'n '''Oog''' of '''fonteinoog''' is dikwels die sinoniem vir 'n natuurlike [[fontein]] of ondergrondse waterbron. Dit kan die opening wees waardeur die fontein sy water uitstoot, waar die ondergrondse water uitborrel of uitvloei of die oorsprong waaruit 'n rivier ontspring.<ref>[[WAT]]: s.v. "oog" 3a en 3b</ref><ref>Vergelyk ook die volgende vertalings: :1. ''Woordeboek Afrikaans-Latyn'' (1937, F. Postma): "oog van die rivier": fons, caput. :2. ''Woordeboek Afrikaans-Frans'' (1950, B. Strelen & H.L. Gonin): "oog": source, fontaine :3. ''Woordeboek/Wörterbuch'' (1983, G.P.J. Trümpelmann & E. Erbe): "oog": die Quelle.</ref> Hierdie gebied waar die oog voorkom sluit oor die algemeen vlaktes en moerasse in.<ref>Letra O [http://www.ecolnews.com.br/dicionarioambiental/conceitos-o.htm Dicionário Ambiental] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090609182934/http://www.ecolnews.com.br/dicionarioambiental/conceitos-o.htm |date= 9 Junie 2009 }} ecolnews.com.br (Bladsy besoek op 05 Maart 2010)</ref> == Woordgebruik == Die gebruik van "oog" om na 'n fontein te verwys, kom nie in [[Nederlands]], [[Engels]], [[Duits]] of [[Frans]] voor nie. Die leenvertaling "eye" en die leenwoord "oog" kom albei wel in Suid-Afrikaanse Engels voor, onder die invloed van Afrikaans.<ref>Branford, J. 1987. ''A Dictionary of South African English''. Cape Town: Oxford University Press. p. 101: ''eye'', n. pl. -s Fountainhead, source of a spring or river, esp. the opening through which the water wells up; see also 'bron'. Place name in Transvaal 'Die Oog' (The ~): see ''oog''. [trans. Afk. 'oog' fountainhead, source]</ref> In Suid-Afrika vind mens onder meer die name Die Oog in Kuruman, Molopo Oog Natuurreservaat (naby [[Mahikeng]]) en "Malmane Oog" (nou ''Malmane Eye'') tussen [[Lichtenburg]] en Ottoshoop.<ref>Branford, J. 1987. ''A Dictionary of South African English''. Cape Town: Oxford University Press. p. 248: ''oog'', n. The eye (q.v.) or source of a stream, river, or fountain (q.v.) In place names Die Oog, Molopo Oog, Malmane Oog. [Afk. 'oog', eye]. At the Molopo Oog, where there is a modern holiday resort, and where kurpers, geelvis, carp and black bass are bred on a large scale. ''Panorama'', Oct. 1973.</ref> Die ''-oog'' in [[Schiermonnikoog]] aan die noorde van Nederland het niks met die oogvormigheid uit te waai nie; dit is gewoon etimologies dieselfde as die ''ei'' in ''eiland'' en ''oy'' in die Nordiese tale. Volgens Van Wyk het die betekenisverruiming van "oog" in Afrikaans self ontwikkel.<ref>[http://etymologiebank.ivdnt.org/trefwoord/oog1 Etymologiebank.nl s.v. oog]</ref> In ''Afrikaanse Etimologieë'' deur Boshoff en Nienaber word vermeld<ref>Boshoff, S.P.E. & Nienaber, G.S. 1967. ''Afrikaanse etimologieë'' Pretoria: [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]], bl. 463</ref> die begrip is reeds so opgeneem in die Sweed Hendrik Jacob Wikar se ''Berigt'' van 1779, maar "o.a. ook in Boesmans en Maleisies". Wikar het as soldaat by die VOC aangesluit, maar in 1773 'n klerklike posisie beklee, wat toon dat sy taalgebruik (Kaaps-Hollands) na wense was. Hy het weens sy dobbelskuld gedros en die binneland ingevaar, waar hy sy wederervaringe langs die Oranjerivier (Gariep, of Grootrivier), en die ontmoeting met drie Khoekoestamme opgeteken het (om later as verslag voorgelê te word om deur [[Joachim van Plettenberg|Baron Van Plettenberg]] begenadig te word en na die Kaap terug te keer).<ref>Taalvariasie en Taalpolitiek. Enigste studiegids vir AFK304-3. Pretoria: UNISA. pp. 117-119</ref> In hierdie ''Berigt'' staan daar:<ref>[https://dbnl.nl/tekst/gode006reiz02_01/gode006reiz02_01.pdf Godée Molsbergen, E.C. 1916.''Reizen in Zuid-Afrika in de Hollandse tijd. Deel II. Tochten naar het Noorden 1686-1806''·dbnl]</ref> {{cquote| Maar als ik haar vroeg of zy de beginzel of de '''oog''' wisten waar de rivier uyt komt, vroegen ze my of ik ook de end van de lugt wist aan haar te beduyden. }} Afrikaans is inderdaad nie al taal wat van "oog" gebruik maak nie. In ''Toponymica Hottentotica'' word vermeld hoe die frekwensie-opname toon dat die aanwesigheid van water die vernaamste toponimiese motief is en onomastiese prikkel was, omrede die Khoekhoen se leefruimte oor die algemeen maar dor en droog was, met 'n baie lae reënvalsyfer en min standhoudende bo-aardse water. Ook die agtervoegsel -moeb of -moes (wat van streek tot streek anders uitgespreek word), beteken "oog", byvoorbeeld Awamus ("Rooioog") en Keimoes ("groot oog" > groot fontein).<ref>[[WAT]] s.v. 'Santaal'</ref> Ander name in ''Toponymica Hottentotica'' sluit in: Amub, Animub, Animuchab(rivier), Daimub, Dymoeb, Garimuas, Garramoes, Geimusis, Haramoep, Hoamus, Kaaimoes, Kaimus, Khoromus, Kunemus, Namus(kluft), Namus(berge), Naramoep, Nigramoep en Umub.<ref>Nienaber, G.S. & Raper, P.E. 1980. ''Toponymica Hottentotica'', B, A-Z, Naamkundereeks nr. 10. S.A. Naamkundesentrum Raad vir Geesteswetenskaplike Navorsing. bl. 26-27</ref> In [[Maleisies]] is daar ''mata air'' vir fontein of bron, wat letterlik "wateroog" beteken,<ref>''Collins Easy Learning English-Malay Dictionary''/''Bahasa Malaysia-Inggeris Kamus Dwibahasa''. 2007. Haper Collins. p.861</ref> waarvan daar ook spore te vinde is in die [[Malgassies]]e "maso" (oog) in "mason-drano" (letterlik "wateroog"; die betekenis wissel tussen fontein(opening), reservoir of rivierbedding)<ref>[http://malagasyword.org/bins/teny2/masondrano s.v. "mason-drano"]</ref><ref>[https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k5812675m.r=malgache%20dictionnaire?rk=236052;4# Ferrand, G. 1903. ''Essai de Grammaire Malgache''. Paris: Ernest Leroux, p. 40.]</ref><ref>[https://core.ac.uk/download/pdf/39858134.pdf Blanc-Pamard, C. & Rakoto-Ramiarantsoa, H. 1991. Les bas-fonds des hautes terres centrales de Madagascar: construction et gestion paysannes. ''Bas-fonds et riziculture'', 9-14 décembre. p. 42]</ref> In die Suid-Amerikaanse [[Spaans]] bestaan die begrip "ojo de agua",<ref>''The Collins Spanish Concise Dictionary'' 1989. p.335. s.v. "ojo"</ref> wat ook ''fontein'' beteken en veral in [[Mexiko]] en [[Argentinië]] as pleknaam dien. Sowel in [[Portugal]] as [[Brasilië]] is daar plekname wat "Olho-d'água" toebedeel is. [[Katalaans]] gebruik by geleentheid "ull (d'aigua)".<ref>[https://dcvb.iec.cat/results.asp?Word=ull&Id=143942&search=ull ''Institut d'Estudis Catalans'', ''Diccionari Català-Valencià-Balear'']: s.v. "ull": Cavitat d'on brolla l'aigua d'una font, d'un riu, d'un corrent qualsevol; cast. ojo.</ref> Ook die Arabiese ayn (عين) kan sowel ''oog'' as ''fontein'' beteken.<ref>[https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.458598/page/n35/mode/2up?q=eye Tritton, A.S. 1913. ''Teach Yourself Arabic''. London: English Universities Press Ltd, p. 39]: "eye, spring (of water)"</ref> == Verwysings == {{verwysings}} {{pt-vertaal | pl = https://pt.wikipedia.org/w/index.php?title=Olho-d%27%C3%A1gua_(geologia)&oldid=51496470 }} [[Kategorie:Fonteine|*]] j0ezsjtxkr3co0h2f3qt2ngxhqd6u9v 2920296 2920285 2026-07-30T13:41:41Z Suidpunt 13232 /* Woordgebruik */ In Iwriet (Moderne Hebreeus) word dieselfde drieletterstam gedeel tussen "oog" en "fontein". 2920296 wikitext text/x-wiki [[Lêer:South-Africa_-_Kuruman_-_Eye.jpg|duimnael|500px|regs|Die Oog by [[Kuruman]].]] 'n '''Oog''' of '''fonteinoog''' is dikwels die sinoniem vir 'n natuurlike [[fontein]] of ondergrondse waterbron. Dit kan die opening wees waardeur die fontein sy water uitstoot, waar die ondergrondse water uitborrel of uitvloei of die oorsprong waaruit 'n rivier ontspring.<ref>[[WAT]]: s.v. "oog" 3a en 3b</ref><ref>Vergelyk ook die volgende vertalings: :1. ''Woordeboek Afrikaans-Latyn'' (1937, F. Postma): "oog van die rivier": fons, caput. :2. ''Woordeboek Afrikaans-Frans'' (1950, B. Strelen & H.L. Gonin): "oog": source, fontaine :3. ''Woordeboek/Wörterbuch'' (1983, G.P.J. Trümpelmann & E. Erbe): "oog": die Quelle.</ref> Hierdie gebied waar die oog voorkom sluit oor die algemeen vlaktes en moerasse in.<ref>Letra O [http://www.ecolnews.com.br/dicionarioambiental/conceitos-o.htm Dicionário Ambiental] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090609182934/http://www.ecolnews.com.br/dicionarioambiental/conceitos-o.htm |date= 9 Junie 2009 }} ecolnews.com.br (Bladsy besoek op 05 Maart 2010)</ref> == Woordgebruik == Die gebruik van "oog" om na 'n fontein te verwys, kom nie in [[Nederlands]], [[Engels]], [[Duits]] of [[Frans]] voor nie. Die leenvertaling "eye" en die leenwoord "oog" kom albei wel in Suid-Afrikaanse Engels voor, onder die invloed van Afrikaans.<ref>Branford, J. 1987. ''A Dictionary of South African English''. Cape Town: Oxford University Press. p. 101: ''eye'', n. pl. -s Fountainhead, source of a spring or river, esp. the opening through which the water wells up; see also 'bron'. Place name in Transvaal 'Die Oog' (The ~): see ''oog''. [trans. Afk. 'oog' fountainhead, source]</ref> In Suid-Afrika vind mens onder meer die name Die Oog in Kuruman, Molopo Oog Natuurreservaat (naby [[Mahikeng]]) en "Malmane Oog" (nou ''Malmane Eye'') tussen [[Lichtenburg]] en Ottoshoop.<ref>Branford, J. 1987. ''A Dictionary of South African English''. Cape Town: Oxford University Press. p. 248: ''oog'', n. The eye (q.v.) or source of a stream, river, or fountain (q.v.) In place names Die Oog, Molopo Oog, Malmane Oog. [Afk. 'oog', eye]. At the Molopo Oog, where there is a modern holiday resort, and where kurpers, geelvis, carp and black bass are bred on a large scale. ''Panorama'', Oct. 1973.</ref> Die ''-oog'' in [[Schiermonnikoog]] aan die noorde van Nederland het niks met die oogvormigheid uit te waai nie; dit is gewoon etimologies dieselfde as die ''ei'' in ''eiland'' en ''oy'' in die Nordiese tale. Volgens Van Wyk het die betekenisverruiming van "oog" in Afrikaans self ontwikkel.<ref>[http://etymologiebank.ivdnt.org/trefwoord/oog1 Etymologiebank.nl s.v. oog]</ref> In ''Afrikaanse Etimologieë'' deur Boshoff en Nienaber word vermeld<ref>Boshoff, S.P.E. & Nienaber, G.S. 1967. ''Afrikaanse etimologieë'' Pretoria: [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]], bl. 463</ref> die begrip is reeds so opgeneem in die Sweed Hendrik Jacob Wikar se ''Berigt'' van 1779, maar "o.a. ook in Boesmans en Maleisies". Wikar het as soldaat by die VOC aangesluit, maar in 1773 'n klerklike posisie beklee, wat toon dat sy taalgebruik (Kaaps-Hollands) na wense was. Hy het weens sy dobbelskuld gedros en die binneland ingevaar, waar hy sy wederervaringe langs die Oranjerivier (Gariep, of Grootrivier), en die ontmoeting met drie Khoekoestamme opgeteken het (om later as verslag voorgelê te word om deur [[Joachim van Plettenberg|Baron Van Plettenberg]] begenadig te word en na die Kaap terug te keer).<ref>Taalvariasie en Taalpolitiek. Enigste studiegids vir AFK304-3. Pretoria: UNISA. pp. 117-119</ref> In hierdie ''Berigt'' staan daar:<ref>[https://dbnl.nl/tekst/gode006reiz02_01/gode006reiz02_01.pdf Godée Molsbergen, E.C. 1916.''Reizen in Zuid-Afrika in de Hollandse tijd. Deel II. Tochten naar het Noorden 1686-1806''·dbnl]</ref> {{cquote| Maar als ik haar vroeg of zy de beginzel of de '''oog''' wisten waar de rivier uyt komt, vroegen ze my of ik ook de end van de lugt wist aan haar te beduyden. }} Afrikaans is inderdaad nie al taal wat van "oog" gebruik maak nie. In ''Toponymica Hottentotica'' word vermeld hoe die frekwensie-opname toon dat die aanwesigheid van water die vernaamste toponimiese motief is en onomastiese prikkel was, omrede die Khoekhoen se leefruimte oor die algemeen maar dor en droog was, met 'n baie lae reënvalsyfer en min standhoudende bo-aardse water. Ook die agtervoegsel -moeb of -moes (wat van streek tot streek anders uitgespreek word), beteken "oog", byvoorbeeld Awamus ("Rooioog") en Keimoes ("groot oog" > groot fontein).<ref>[[WAT]] s.v. 'Santaal'</ref> Ander name in ''Toponymica Hottentotica'' sluit in: Amub, Animub, Animuchab(rivier), Daimub, Dymoeb, Garimuas, Garramoes, Geimusis, Haramoep, Hoamus, Kaaimoes, Kaimus, Khoromus, Kunemus, Namus(kluft), Namus(berge), Naramoep, Nigramoep en Umub.<ref>Nienaber, G.S. & Raper, P.E. 1980. ''Toponymica Hottentotica'', B, A-Z, Naamkundereeks nr. 10. S.A. Naamkundesentrum Raad vir Geesteswetenskaplike Navorsing. bl. 26-27</ref> In [[Maleisies]] is daar ''mata air'' vir fontein of bron, wat letterlik "wateroog" beteken,<ref>''Collins Easy Learning English-Malay Dictionary''/''Bahasa Malaysia-Inggeris Kamus Dwibahasa''. 2007. Haper Collins. p.861</ref> waarvan daar ook spore te vinde is in die [[Malgassies]]e "maso" (oog) in "mason-drano" (letterlik "wateroog"; die betekenis wissel tussen fontein(opening), reservoir of rivierbedding)<ref>[http://malagasyword.org/bins/teny2/masondrano s.v. "mason-drano"]</ref><ref>[https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k5812675m.r=malgache%20dictionnaire?rk=236052;4# Ferrand, G. 1903. ''Essai de Grammaire Malgache''. Paris: Ernest Leroux, p. 40.]</ref><ref>[https://core.ac.uk/download/pdf/39858134.pdf Blanc-Pamard, C. & Rakoto-Ramiarantsoa, H. 1991. Les bas-fonds des hautes terres centrales de Madagascar: construction et gestion paysannes. ''Bas-fonds et riziculture'', 9-14 décembre. p. 42]</ref> In die Suid-Amerikaanse [[Spaans]] bestaan die begrip "ojo de agua",<ref>''The Collins Spanish Concise Dictionary'' 1989. p.335. s.v. "ojo"</ref> wat ook ''fontein'' beteken en veral in [[Mexiko]] en [[Argentinië]] as pleknaam dien. Sowel in [[Portugal]] as [[Brasilië]] is daar plekname wat "Olho-d'água" toebedeel is. [[Katalaans]] gebruik by geleentheid "ull (d'aigua)".<ref>[https://dcvb.iec.cat/results.asp?Word=ull&Id=143942&search=ull ''Institut d'Estudis Catalans'', ''Diccionari Català-Valencià-Balear'']: s.v. "ull": Cavitat d'on brolla l'aigua d'una font, d'un riu, d'un corrent qualsevol; cast. ojo.</ref> Ook die Arabiese ayn (عين) kan sowel ''oog'' as ''fontein'' beteken.<ref>[https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.458598/page/n35/mode/2up?q=eye Tritton, A.S. 1913. ''Teach Yourself Arabic''. London: English Universities Press Ltd, p. 39]: "eye, spring (of water)"</ref> In Iwriet (Moderne Hebreeus) deel "oog" en "fontein" presies dieselfde drieletterstam ( ע - י - ן ). "Oog" behou vandag egter die ''ketel''-patroon en is vroulik,<ref>[https://www.pealim.com/dict/5022-ayin/ Pealim, s.v. עַיִן]</ref> terwyl die waterbron (מַעֲייָן) manlik is en die ''miktal''-patroon gebruik om 'n duidelike onderskeid te tref.<ref>[https://www.pealim.com/dict/5679-maayan/ Pealim, s.v. מַעֲייָן ]</ref> == Verwysings == {{verwysings}} {{pt-vertaal | pl = https://pt.wikipedia.org/w/index.php?title=Olho-d%27%C3%A1gua_(geologia)&oldid=51496470 }} [[Kategorie:Fonteine|*]] 5pifbjleusba1kigg4nbipv7cde6cic 2920300 2920296 2026-07-30T13:51:58Z Suidpunt 13232 /* Woordgebruik */ En, soos te verwagte: Akkadies (Babilonies) het īnu wat ook oog en fontein gelyk beteken. Mooi, man. 2920300 wikitext text/x-wiki [[Lêer:South-Africa_-_Kuruman_-_Eye.jpg|duimnael|500px|regs|Die Oog by [[Kuruman]].]] 'n '''Oog''' of '''fonteinoog''' is dikwels die sinoniem vir 'n natuurlike [[fontein]] of ondergrondse waterbron. Dit kan die opening wees waardeur die fontein sy water uitstoot, waar die ondergrondse water uitborrel of uitvloei of die oorsprong waaruit 'n rivier ontspring.<ref>[[WAT]]: s.v. "oog" 3a en 3b</ref><ref>Vergelyk ook die volgende vertalings: :1. ''Woordeboek Afrikaans-Latyn'' (1937, F. Postma): "oog van die rivier": fons, caput. :2. ''Woordeboek Afrikaans-Frans'' (1950, B. Strelen & H.L. Gonin): "oog": source, fontaine :3. ''Woordeboek/Wörterbuch'' (1983, G.P.J. Trümpelmann & E. Erbe): "oog": die Quelle.</ref> Hierdie gebied waar die oog voorkom sluit oor die algemeen vlaktes en moerasse in.<ref>Letra O [http://www.ecolnews.com.br/dicionarioambiental/conceitos-o.htm Dicionário Ambiental] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090609182934/http://www.ecolnews.com.br/dicionarioambiental/conceitos-o.htm |date= 9 Junie 2009 }} ecolnews.com.br (Bladsy besoek op 05 Maart 2010)</ref> == Woordgebruik == Die gebruik van "oog" om na 'n fontein te verwys, kom nie in [[Nederlands]], [[Engels]], [[Duits]] of [[Frans]] voor nie. Die leenvertaling "eye" en die leenwoord "oog" kom albei wel in Suid-Afrikaanse Engels voor, onder die invloed van Afrikaans.<ref>Branford, J. 1987. ''A Dictionary of South African English''. Cape Town: Oxford University Press. p. 101: ''eye'', n. pl. -s Fountainhead, source of a spring or river, esp. the opening through which the water wells up; see also 'bron'. Place name in Transvaal 'Die Oog' (The ~): see ''oog''. [trans. Afk. 'oog' fountainhead, source]</ref> In Suid-Afrika vind mens onder meer die name Die Oog in Kuruman, Molopo Oog Natuurreservaat (naby [[Mahikeng]]) en "Malmane Oog" (nou ''Malmane Eye'') tussen [[Lichtenburg]] en Ottoshoop.<ref>Branford, J. 1987. ''A Dictionary of South African English''. Cape Town: Oxford University Press. p. 248: ''oog'', n. The eye (q.v.) or source of a stream, river, or fountain (q.v.) In place names Die Oog, Molopo Oog, Malmane Oog. [Afk. 'oog', eye]. At the Molopo Oog, where there is a modern holiday resort, and where kurpers, geelvis, carp and black bass are bred on a large scale. ''Panorama'', Oct. 1973.</ref> Die ''-oog'' in [[Schiermonnikoog]] aan die noorde van Nederland het niks met die oogvormigheid uit te waai nie; dit is gewoon etimologies dieselfde as die ''ei'' in ''eiland'' en ''oy'' in die Nordiese tale. Volgens Van Wyk het die betekenisverruiming van "oog" in Afrikaans self ontwikkel.<ref>[http://etymologiebank.ivdnt.org/trefwoord/oog1 Etymologiebank.nl s.v. oog]</ref> In ''Afrikaanse Etimologieë'' deur Boshoff en Nienaber word vermeld<ref>Boshoff, S.P.E. & Nienaber, G.S. 1967. ''Afrikaanse etimologieë'' Pretoria: [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]], bl. 463</ref> die begrip is reeds so opgeneem in die Sweed Hendrik Jacob Wikar se ''Berigt'' van 1779, maar "o.a. ook in Boesmans en Maleisies". Wikar het as soldaat by die VOC aangesluit, maar in 1773 'n klerklike posisie beklee, wat toon dat sy taalgebruik (Kaaps-Hollands) na wense was. Hy het weens sy dobbelskuld gedros en die binneland ingevaar, waar hy sy wederervaringe langs die Oranjerivier (Gariep, of Grootrivier), en die ontmoeting met drie Khoekoestamme opgeteken het (om later as verslag voorgelê te word om deur [[Joachim van Plettenberg|Baron Van Plettenberg]] begenadig te word en na die Kaap terug te keer).<ref>Taalvariasie en Taalpolitiek. Enigste studiegids vir AFK304-3. Pretoria: UNISA. pp. 117-119</ref> In hierdie ''Berigt'' staan daar:<ref>[https://dbnl.nl/tekst/gode006reiz02_01/gode006reiz02_01.pdf Godée Molsbergen, E.C. 1916.''Reizen in Zuid-Afrika in de Hollandse tijd. Deel II. Tochten naar het Noorden 1686-1806''·dbnl]</ref> {{cquote| Maar als ik haar vroeg of zy de beginzel of de '''oog''' wisten waar de rivier uyt komt, vroegen ze my of ik ook de end van de lugt wist aan haar te beduyden. }} Afrikaans is inderdaad nie al taal wat van "oog" gebruik maak nie. In ''Toponymica Hottentotica'' word vermeld hoe die frekwensie-opname toon dat die aanwesigheid van water die vernaamste toponimiese motief is en onomastiese prikkel was, omrede die Khoekhoen se leefruimte oor die algemeen maar dor en droog was, met 'n baie lae reënvalsyfer en min standhoudende bo-aardse water. Ook die agtervoegsel -moeb of -moes (wat van streek tot streek anders uitgespreek word), beteken "oog", byvoorbeeld Awamus ("Rooioog") en Keimoes ("groot oog" > groot fontein).<ref>[[WAT]] s.v. 'Santaal'</ref> Ander name in ''Toponymica Hottentotica'' sluit in: Amub, Animub, Animuchab(rivier), Daimub, Dymoeb, Garimuas, Garramoes, Geimusis, Haramoep, Hoamus, Kaaimoes, Kaimus, Khoromus, Kunemus, Namus(kluft), Namus(berge), Naramoep, Nigramoep en Umub.<ref>Nienaber, G.S. & Raper, P.E. 1980. ''Toponymica Hottentotica'', B, A-Z, Naamkundereeks nr. 10. S.A. Naamkundesentrum Raad vir Geesteswetenskaplike Navorsing. bl. 26-27</ref> In [[Maleisies]] is daar ''mata air'' vir fontein of bron, wat letterlik "wateroog" beteken,<ref>''Collins Easy Learning English-Malay Dictionary''/''Bahasa Malaysia-Inggeris Kamus Dwibahasa''. 2007. Haper Collins. p.861</ref> waarvan daar ook spore te vinde is in die [[Malgassies]]e "maso" (oog) in "mason-drano" (letterlik "wateroog"; die betekenis wissel tussen fontein(opening), reservoir of rivierbedding)<ref>[http://malagasyword.org/bins/teny2/masondrano s.v. "mason-drano"]</ref><ref>[https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k5812675m.r=malgache%20dictionnaire?rk=236052;4# Ferrand, G. 1903. ''Essai de Grammaire Malgache''. Paris: Ernest Leroux, p. 40.]</ref><ref>[https://core.ac.uk/download/pdf/39858134.pdf Blanc-Pamard, C. & Rakoto-Ramiarantsoa, H. 1991. Les bas-fonds des hautes terres centrales de Madagascar: construction et gestion paysannes. ''Bas-fonds et riziculture'', 9-14 décembre. p. 42]</ref> In die Suid-Amerikaanse [[Spaans]] bestaan die begrip "ojo de agua",<ref>''The Collins Spanish Concise Dictionary'' 1989. p.335. s.v. "ojo"</ref> wat ook ''fontein'' beteken en veral in [[Mexiko]] en [[Argentinië]] as pleknaam dien. Sowel in [[Portugal]] as [[Brasilië]] is daar plekname wat "Olho-d'água" toebedeel is. [[Katalaans]] gebruik by geleentheid "ull (d'aigua)".<ref>[https://dcvb.iec.cat/results.asp?Word=ull&Id=143942&search=ull ''Institut d'Estudis Catalans'', ''Diccionari Català-Valencià-Balear'']: s.v. "ull": Cavitat d'on brolla l'aigua d'una font, d'un riu, d'un corrent qualsevol; cast. ojo.</ref> Ook die Arabiese ayn (عين) kan sowel ''oog'' as ''fontein'' beteken.<ref>[https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.458598/page/n35/mode/2up?q=eye Tritton, A.S. 1913. ''Teach Yourself Arabic''. London: English Universities Press Ltd, p. 39]: "eye, spring (of water)"</ref> In Iwriet (Moderne Hebreeus) deel "oog" en "fontein" presies dieselfde drieletterstam ( ע - י - ן ). "Oog" behou vandag egter die ''ketel''-patroon en is vroulik,<ref>[https://www.pealim.com/dict/5022-ayin/ Pealim, s.v. עַיִן]</ref> terwyl die waterbron (מַעֲייָן) manlik is en die ''miktal''-patroon gebruik om 'n duidelike onderskeid te tref.<ref>[https://www.pealim.com/dict/5679-maayan/ Pealim, s.v. מַעֲייָן ]</ref> In [[Akkadies]] tref mens ook īnu aan, wat sowel ''oog'' as ''fontein beteken.<ref>[https://www.ebl.lmu.de/tools/dictionary/%C4%ABnu%20I Electronic Babylonian Library s.v. īnu]</ref> == Verwysings == {{verwysings}} {{pt-vertaal | pl = https://pt.wikipedia.org/w/index.php?title=Olho-d%27%C3%A1gua_(geologia)&oldid=51496470 }} [[Kategorie:Fonteine|*]] ffsr6gx4t9n79y243dtd2bwkkw8vfm4 2920303 2920300 2026-07-30T14:03:18Z Suidpunt 13232 /* Woordgebruik */ meer bepaald Assiries, wat in die noorde gebruik is. rēš ēni = oog van die Tigrisrivier 2920303 wikitext text/x-wiki [[Lêer:South-Africa_-_Kuruman_-_Eye.jpg|duimnael|500px|regs|Die Oog by [[Kuruman]].]] 'n '''Oog''' of '''fonteinoog''' is dikwels die sinoniem vir 'n natuurlike [[fontein]] of ondergrondse waterbron. Dit kan die opening wees waardeur die fontein sy water uitstoot, waar die ondergrondse water uitborrel of uitvloei of die oorsprong waaruit 'n rivier ontspring.<ref>[[WAT]]: s.v. "oog" 3a en 3b</ref><ref>Vergelyk ook die volgende vertalings: :1. ''Woordeboek Afrikaans-Latyn'' (1937, F. Postma): "oog van die rivier": fons, caput. :2. ''Woordeboek Afrikaans-Frans'' (1950, B. Strelen & H.L. Gonin): "oog": source, fontaine :3. ''Woordeboek/Wörterbuch'' (1983, G.P.J. Trümpelmann & E. Erbe): "oog": die Quelle.</ref> Hierdie gebied waar die oog voorkom sluit oor die algemeen vlaktes en moerasse in.<ref>Letra O [http://www.ecolnews.com.br/dicionarioambiental/conceitos-o.htm Dicionário Ambiental] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090609182934/http://www.ecolnews.com.br/dicionarioambiental/conceitos-o.htm |date= 9 Junie 2009 }} ecolnews.com.br (Bladsy besoek op 05 Maart 2010)</ref> == Woordgebruik == Die gebruik van "oog" om na 'n fontein te verwys, kom nie in [[Nederlands]], [[Engels]], [[Duits]] of [[Frans]] voor nie. Die leenvertaling "eye" en die leenwoord "oog" kom albei wel in Suid-Afrikaanse Engels voor, onder die invloed van Afrikaans.<ref>Branford, J. 1987. ''A Dictionary of South African English''. Cape Town: Oxford University Press. p. 101: ''eye'', n. pl. -s Fountainhead, source of a spring or river, esp. the opening through which the water wells up; see also 'bron'. Place name in Transvaal 'Die Oog' (The ~): see ''oog''. [trans. Afk. 'oog' fountainhead, source]</ref> In Suid-Afrika vind mens onder meer die name Die Oog in Kuruman, Molopo Oog Natuurreservaat (naby [[Mahikeng]]) en "Malmane Oog" (nou ''Malmane Eye'') tussen [[Lichtenburg]] en Ottoshoop.<ref>Branford, J. 1987. ''A Dictionary of South African English''. Cape Town: Oxford University Press. p. 248: ''oog'', n. The eye (q.v.) or source of a stream, river, or fountain (q.v.) In place names Die Oog, Molopo Oog, Malmane Oog. [Afk. 'oog', eye]. At the Molopo Oog, where there is a modern holiday resort, and where kurpers, geelvis, carp and black bass are bred on a large scale. ''Panorama'', Oct. 1973.</ref> Die ''-oog'' in [[Schiermonnikoog]] aan die noorde van Nederland het niks met die oogvormigheid uit te waai nie; dit is gewoon etimologies dieselfde as die ''ei'' in ''eiland'' en ''oy'' in die Nordiese tale. Volgens Van Wyk het die betekenisverruiming van "oog" in Afrikaans self ontwikkel.<ref>[http://etymologiebank.ivdnt.org/trefwoord/oog1 Etymologiebank.nl s.v. oog]</ref> In ''Afrikaanse Etimologieë'' deur Boshoff en Nienaber word vermeld<ref>Boshoff, S.P.E. & Nienaber, G.S. 1967. ''Afrikaanse etimologieë'' Pretoria: [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]], bl. 463</ref> die begrip is reeds so opgeneem in die Sweed Hendrik Jacob Wikar se ''Berigt'' van 1779, maar "o.a. ook in Boesmans en Maleisies". Wikar het as soldaat by die VOC aangesluit, maar in 1773 'n klerklike posisie beklee, wat toon dat sy taalgebruik (Kaaps-Hollands) na wense was. Hy het weens sy dobbelskuld gedros en die binneland ingevaar, waar hy sy wederervaringe langs die Oranjerivier (Gariep, of Grootrivier), en die ontmoeting met drie Khoekoestamme opgeteken het (om later as verslag voorgelê te word om deur [[Joachim van Plettenberg|Baron Van Plettenberg]] begenadig te word en na die Kaap terug te keer).<ref>Taalvariasie en Taalpolitiek. Enigste studiegids vir AFK304-3. Pretoria: UNISA. pp. 117-119</ref> In hierdie ''Berigt'' staan daar:<ref>[https://dbnl.nl/tekst/gode006reiz02_01/gode006reiz02_01.pdf Godée Molsbergen, E.C. 1916.''Reizen in Zuid-Afrika in de Hollandse tijd. Deel II. Tochten naar het Noorden 1686-1806''·dbnl]</ref> {{cquote| Maar als ik haar vroeg of zy de beginzel of de '''oog''' wisten waar de rivier uyt komt, vroegen ze my of ik ook de end van de lugt wist aan haar te beduyden. }} Afrikaans is inderdaad nie al taal wat van "oog" gebruik maak nie. In ''Toponymica Hottentotica'' word vermeld hoe die frekwensie-opname toon dat die aanwesigheid van water die vernaamste toponimiese motief is en onomastiese prikkel was, omrede die Khoekhoen se leefruimte oor die algemeen maar dor en droog was, met 'n baie lae reënvalsyfer en min standhoudende bo-aardse water. Ook die agtervoegsel -moeb of -moes (wat van streek tot streek anders uitgespreek word), beteken "oog", byvoorbeeld Awamus ("Rooioog") en Keimoes ("groot oog" > groot fontein).<ref>[[WAT]] s.v. 'Santaal'</ref> Ander name in ''Toponymica Hottentotica'' sluit in: Amub, Animub, Animuchab(rivier), Daimub, Dymoeb, Garimuas, Garramoes, Geimusis, Haramoep, Hoamus, Kaaimoes, Kaimus, Khoromus, Kunemus, Namus(kluft), Namus(berge), Naramoep, Nigramoep en Umub.<ref>Nienaber, G.S. & Raper, P.E. 1980. ''Toponymica Hottentotica'', B, A-Z, Naamkundereeks nr. 10. S.A. Naamkundesentrum Raad vir Geesteswetenskaplike Navorsing. bl. 26-27</ref> In [[Maleisies]] is daar ''mata air'' vir fontein of bron, wat letterlik "wateroog" beteken,<ref>''Collins Easy Learning English-Malay Dictionary''/''Bahasa Malaysia-Inggeris Kamus Dwibahasa''. 2007. Haper Collins. p.861</ref> waarvan daar ook spore te vinde is in die [[Malgassies]]e "maso" (oog) in "mason-drano" (letterlik "wateroog"; die betekenis wissel tussen fontein(opening), reservoir of rivierbedding)<ref>[http://malagasyword.org/bins/teny2/masondrano s.v. "mason-drano"]</ref><ref>[https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k5812675m.r=malgache%20dictionnaire?rk=236052;4# Ferrand, G. 1903. ''Essai de Grammaire Malgache''. Paris: Ernest Leroux, p. 40.]</ref><ref>[https://core.ac.uk/download/pdf/39858134.pdf Blanc-Pamard, C. & Rakoto-Ramiarantsoa, H. 1991. Les bas-fonds des hautes terres centrales de Madagascar: construction et gestion paysannes. ''Bas-fonds et riziculture'', 9-14 décembre. p. 42]</ref> In die Suid-Amerikaanse [[Spaans]] bestaan die begrip "ojo de agua",<ref>''The Collins Spanish Concise Dictionary'' 1989. p.335. s.v. "ojo"</ref> wat ook ''fontein'' beteken en veral in [[Mexiko]] en [[Argentinië]] as pleknaam dien. Sowel in [[Portugal]] as [[Brasilië]] is daar plekname wat "Olho-d'água" toebedeel is. [[Katalaans]] gebruik by geleentheid "ull (d'aigua)".<ref>[https://dcvb.iec.cat/results.asp?Word=ull&Id=143942&search=ull ''Institut d'Estudis Catalans'', ''Diccionari Català-Valencià-Balear'']: s.v. "ull": Cavitat d'on brolla l'aigua d'una font, d'un riu, d'un corrent qualsevol; cast. ojo.</ref> Ook die Arabiese ayn (عين) kan sowel ''oog'' as ''fontein'' beteken.<ref>[https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.458598/page/n35/mode/2up?q=eye Tritton, A.S. 1913. ''Teach Yourself Arabic''. London: English Universities Press Ltd, p. 39]: "eye, spring (of water)"</ref> In Iwriet (Moderne Hebreeus) deel "oog" en "fontein" presies dieselfde drieletterstam ( ע - י - ן ). "Oog" behou vandag egter die ''ketel''-patroon en is vroulik,<ref>[https://www.pealim.com/dict/5022-ayin/ Pealim, s.v. עַיִן]</ref> terwyl die waterbron (מַעֲייָן) manlik is en die ''miktal''-patroon gebruik om 'n duidelike onderskeid te tref.<ref>[https://www.pealim.com/dict/5679-maayan/ Pealim, s.v. מַעֲייָן ]</ref> In [[Akkadies]] (meer bepaald Assiries in die noorde van Mesopotamië) tref mens ook īnu aan, wat sowel ''oog'' as ''fontein'' beteken (rēš ēni - oog van die Tigrisrivier).<ref>[https://www.ebl.lmu.de/tools/dictionary/%C4%ABnu%20I Electronic Babylonian Library s.v. īnu]</ref> == Verwysings == {{verwysings}} {{pt-vertaal | pl = https://pt.wikipedia.org/w/index.php?title=Olho-d%27%C3%A1gua_(geologia)&oldid=51496470 }} [[Kategorie:Fonteine|*]] a2jf03sz6nkt6nifchdw2yerna3ibqr 2920305 2920303 2026-07-30T14:57:45Z Suidpunt 13232 2920305 wikitext text/x-wiki [[Lêer:South-Africa_-_Kuruman_-_Eye.jpg|duimnael|500px|regs|Die Oog by [[Kuruman]].]] 'n '''Oog''' of '''fonteinoog''' is dikwels die sinoniem vir 'n natuurlike [[fontein]] of ondergrondse waterbron. Dit kan die opening wees waardeur die fontein sy water uitstoot, waar die ondergrondse water uitborrel of uitvloei of die oorsprong waaruit 'n rivier ontspring.<ref>[[WAT]]: s.v. "oog" 3a en 3b</ref><ref>Vergelyk ook die volgende vertalings: :1. ''Woordeboek Afrikaans-Latyn'' (1937, F. Postma): "oog van die rivier": fons, caput. :2. ''Woordeboek Afrikaans-Frans'' (1950, B. Strelen & H.L. Gonin): "oog": source, fontaine :3. ''Woordeboek/Wörterbuch'' (1983, G.P.J. Trümpelmann & E. Erbe): "oog": die Quelle.</ref> Hierdie gebied waar die oog voorkom sluit oor die algemeen vlaktes en moerasse in.<ref>Letra O [http://www.ecolnews.com.br/dicionarioambiental/conceitos-o.htm Dicionário Ambiental] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090609182934/http://www.ecolnews.com.br/dicionarioambiental/conceitos-o.htm |date= 9 Junie 2009 }} ecolnews.com.br (Bladsy besoek op 05 Maart 2010)</ref> == Woordgebruik == Die gebruik van "oog" om na 'n fontein te verwys, kom nie in [[Nederlands]], [[Engels]], [[Duits]] of [[Frans]] voor nie. Die leenvertaling "eye" en die leenwoord "oog" kom albei wel in Suid-Afrikaanse Engels voor, onder die invloed van Afrikaans.<ref>Branford, J. 1987. ''A Dictionary of South African English''. Cape Town: Oxford University Press. p. 101: ''eye'', n. pl. -s Fountainhead, source of a spring or river, esp. the opening through which the water wells up; see also 'bron'. Place name in Transvaal 'Die Oog' (The ~): see ''oog''. [trans. Afk. 'oog' fountainhead, source]</ref> In Suid-Afrika vind mens onder meer die name Die Oog in Kuruman, Molopo Oog Natuurreservaat (naby [[Mahikeng]]) en "Malmane Oog" (nou ''Malmane Eye'') tussen [[Lichtenburg]] en Ottoshoop.<ref>Branford, J. 1987. ''A Dictionary of South African English''. Cape Town: Oxford University Press. p. 248: ''oog'', n. The eye (q.v.) or source of a stream, river, or fountain (q.v.) In place names Die Oog, Molopo Oog, Malmane Oog. [Afk. 'oog', eye]. At the Molopo Oog, where there is a modern holiday resort, and where kurpers, geelvis, carp and black bass are bred on a large scale. ''Panorama'', Oct. 1973.</ref> Die ''-oog'' in [[Schiermonnikoog]] aan die noorde van Nederland het niks met die oogvormigheid uit te waai nie; dit is gewoon etimologies dieselfde as die ''ei'' in ''eiland'' en ''oy'' in die Nordiese tale. Volgens Van Wyk het die betekenisverruiming van "oog" in Afrikaans self ontwikkel.<ref>[http://etymologiebank.ivdnt.org/trefwoord/oog1 Etymologiebank.nl s.v. oog]</ref> In ''Afrikaanse Etimologieë'' deur Boshoff en Nienaber word vermeld<ref>Boshoff, S.P.E. & Nienaber, G.S. 1967. ''Afrikaanse etimologieë'' Pretoria: [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]], bl. 463</ref> die begrip is reeds so opgeneem in die Sweed Hendrik Jacob Wikar se ''Berigt'' van 1779, maar "o.a. ook in Boesmans en Maleisies". Wikar het as soldaat by die VOC aangesluit, maar in 1773 'n klerklike posisie beklee, wat toon dat sy taalgebruik (Kaaps-Hollands) na wense was. Hy het weens sy dobbelskuld gedros en die binneland ingevaar, waar hy sy wederervaringe langs die Oranjerivier (Gariep, of Grootrivier), en die ontmoeting met drie Khoekoestamme opgeteken het (om later as verslag voorgelê te word om deur [[Joachim van Plettenberg|Baron Van Plettenberg]] begenadig te word en na die Kaap terug te keer).<ref>Taalvariasie en Taalpolitiek. Enigste studiegids vir AFK304-3. Pretoria: UNISA. pp. 117-119</ref> In hierdie ''Berigt'' staan daar:<ref>[https://dbnl.nl/tekst/gode006reiz02_01/gode006reiz02_01.pdf Godée Molsbergen, E.C. 1916.''Reizen in Zuid-Afrika in de Hollandse tijd. Deel II. Tochten naar het Noorden 1686-1806''·dbnl]</ref> {{cquote| Maar als ik haar vroeg of zy de beginzel of de '''oog''' wisten waar de rivier uyt komt, vroegen ze my of ik ook de end van de lugt wist aan haar te beduyden. }} Afrikaans is inderdaad nie al taal wat van "oog" gebruik maak nie. In ''Toponymica Hottentotica'' word vermeld hoe die frekwensie-opname toon dat die aanwesigheid van water die vernaamste toponimiese motief is en onomastiese prikkel was, omrede die Khoekhoen se leefruimte oor die algemeen maar dor en droog was, met 'n baie lae reënvalsyfer en min standhoudende bo-aardse water. Ook die agtervoegsel -moeb of -moes (wat van streek tot streek anders uitgespreek word), beteken "oog", byvoorbeeld Awamus ("Rooioog") en Keimoes ("groot oog" > groot fontein).<ref>[[WAT]] s.v. 'Santaal'</ref> Ander name in ''Toponymica Hottentotica'' sluit in: Amub, Animub, Animuchab(rivier), Daimub, Dymoeb, Garimuas, Garramoes, Geimusis, Haramoep, Hoamus, Kaaimoes, Kaimus, Khoromus, Kunemus, Namus(kluft), Namus(berge), Naramoep, Nigramoep en Umub.<ref>Nienaber, G.S. & Raper, P.E. 1980. ''Toponymica Hottentotica'', B, A-Z, Naamkundereeks nr. 10. S.A. Naamkundesentrum Raad vir Geesteswetenskaplike Navorsing. bl. 26-27</ref> In [[Maleisies]] is daar ''mata air'' vir fontein of bron, wat letterlik "wateroog" beteken,<ref>''Collins Easy Learning English-Malay Dictionary''/''Bahasa Malaysia-Inggeris Kamus Dwibahasa''. 2007. Haper Collins. p.861</ref> waarvan daar ook spore te vinde is in die [[Malgassies]]e "maso" (oog) in "mason-drano" (letterlik "wateroog"; die betekenis wissel tussen fontein(opening), reservoir of rivierbedding)<ref>[http://malagasyword.org/bins/teny2/masondrano s.v. "mason-drano"]</ref><ref>[https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k5812675m.r=malgache%20dictionnaire?rk=236052;4# Ferrand, G. 1903. ''Essai de Grammaire Malgache''. Paris: Ernest Leroux, p. 40.]</ref><ref>[https://core.ac.uk/download/pdf/39858134.pdf Blanc-Pamard, C. & Rakoto-Ramiarantsoa, H. 1991. Les bas-fonds des hautes terres centrales de Madagascar: construction et gestion paysannes. ''Bas-fonds et riziculture'', 9-14 décembre. p. 42]</ref> In die Suid-Amerikaanse [[Spaans]] bestaan die begrip "ojo de agua",<ref>''The Collins Spanish Concise Dictionary'' 1989. p.335. s.v. "ojo"</ref> wat ook ''fontein'' beteken en veral in [[Mexiko]] en [[Argentinië]] as pleknaam dien. Sowel in [[Portugal]] as [[Brasilië]] is daar plekname wat "Olho-d'água" toebedeel is. [[Katalaans]] gebruik by geleentheid "ull (d'aigua)".<ref>[https://dcvb.iec.cat/results.asp?Word=ull&Id=143942&search=ull ''Institut d'Estudis Catalans'', ''Diccionari Català-Valencià-Balear'']: s.v. "ull": Cavitat d'on brolla l'aigua d'una font, d'un riu, d'un corrent qualsevol; cast. ojo.</ref> Ook die Arabiese ayn (عين) kan sowel ''oog'' as ''fontein'' beteken.<ref>[https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.458598/page/n35/mode/2up?q=eye Tritton, A.S. 1913. ''Teach Yourself Arabic''. London: English Universities Press Ltd, p. 39]: "eye, spring (of water)"</ref> In Iwriet (Moderne Hebreeus) deel "oog" en "fontein" presies dieselfde drieletterstam ( ע - י - ן ). "Oog" behou vandag egter die ''ketel''-patroon en is vroulik,<ref>[https://www.pealim.com/dict/5022-ayin/ Pealim, s.v. עַיִן]</ref> terwyl die waterbron (מַעֲייָן) manlik is en die ''miktal''-patroon gebruik om 'n duidelike onderskeid te tref.<ref>[https://www.pealim.com/dict/5679-maayan/ Pealim, s.v. מַעֲייָן ]</ref> In [[Akkadies]] (meer bepaald Assiries in die noorde van Mesopotamië) tref mens ook īnu aan, wat sowel ''oog'' as ''fontein'' beteken (rēš ēni ša Idiglat - oog van die Tigrisrivier)<ref>[https://www.ebl.lmu.de/tools/dictionary/%C4%ABnu%20I Electronic Babylonian Library s.v. īnu]: rēš (status constructus van rēšu = kop / begin / oorsprong) / ēni (genitief van ēnu = oog / fontein) / ša (relatiewe voornaamwoord = van / wat behoort aan) / Idiglat (genitief van Idiqlat = die Tigris)</ref>. == Verwysings == {{verwysings}} {{pt-vertaal | pl = https://pt.wikipedia.org/w/index.php?title=Olho-d%27%C3%A1gua_(geologia)&oldid=51496470 }} [[Kategorie:Fonteine|*]] eza7xh00a9w4s9gyv7qp40aauyyoegt 2920306 2920305 2026-07-30T15:05:06Z Suidpunt 13232 /* Woordgebruik */ 2920306 wikitext text/x-wiki [[Lêer:South-Africa_-_Kuruman_-_Eye.jpg|duimnael|500px|regs|Die Oog by [[Kuruman]].]] 'n '''Oog''' of '''fonteinoog''' is dikwels die sinoniem vir 'n natuurlike [[fontein]] of ondergrondse waterbron. Dit kan die opening wees waardeur die fontein sy water uitstoot, waar die ondergrondse water uitborrel of uitvloei of die oorsprong waaruit 'n rivier ontspring.<ref>[[WAT]]: s.v. "oog" 3a en 3b</ref><ref>Vergelyk ook die volgende vertalings: :1. ''Woordeboek Afrikaans-Latyn'' (1937, F. Postma): "oog van die rivier": fons, caput. :2. ''Woordeboek Afrikaans-Frans'' (1950, B. Strelen & H.L. Gonin): "oog": source, fontaine :3. ''Woordeboek/Wörterbuch'' (1983, G.P.J. Trümpelmann & E. Erbe): "oog": die Quelle.</ref> Hierdie gebied waar die oog voorkom sluit oor die algemeen vlaktes en moerasse in.<ref>Letra O [http://www.ecolnews.com.br/dicionarioambiental/conceitos-o.htm Dicionário Ambiental] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090609182934/http://www.ecolnews.com.br/dicionarioambiental/conceitos-o.htm |date= 9 Junie 2009 }} ecolnews.com.br (Bladsy besoek op 05 Maart 2010)</ref> == Woordgebruik == Die gebruik van "oog" om na 'n fontein te verwys, kom nie in [[Nederlands]], [[Engels]], [[Duits]] of [[Frans]] voor nie. Die leenvertaling "eye" en die leenwoord "oog" kom albei wel in Suid-Afrikaanse Engels voor, onder die invloed van Afrikaans.<ref>Branford, J. 1987. ''A Dictionary of South African English''. Cape Town: Oxford University Press. p. 101: ''eye'', n. pl. -s Fountainhead, source of a spring or river, esp. the opening through which the water wells up; see also 'bron'. Place name in Transvaal 'Die Oog' (The ~): see ''oog''. [trans. Afk. 'oog' fountainhead, source]</ref> In Suid-Afrika vind mens onder meer die name Die Oog in Kuruman, Molopo Oog Natuurreservaat (naby [[Mahikeng]]) en "Malmane Oog" (nou ''Malmane Eye'') tussen [[Lichtenburg]] en Ottoshoop.<ref>Branford, J. 1987. ''A Dictionary of South African English''. Cape Town: Oxford University Press. p. 248: ''oog'', n. The eye (q.v.) or source of a stream, river, or fountain (q.v.) In place names Die Oog, Molopo Oog, Malmane Oog. [Afk. 'oog', eye]. At the Molopo Oog, where there is a modern holiday resort, and where kurpers, geelvis, carp and black bass are bred on a large scale. ''Panorama'', Oct. 1973.</ref> Die ''-oog'' in [[Schiermonnikoog]] aan die noorde van Nederland het niks met die oogvormigheid uit te waai nie; dit is gewoon etimologies dieselfde as die ''ei'' in ''eiland'' en ''oy'' in die Nordiese tale. Volgens Van Wyk het die betekenisverruiming van "oog" in Afrikaans self ontwikkel.<ref>[http://etymologiebank.ivdnt.org/trefwoord/oog1 Etymologiebank.nl s.v. oog]</ref> In ''Afrikaanse Etimologieë'' deur Boshoff en Nienaber word vermeld<ref>Boshoff, S.P.E. & Nienaber, G.S. 1967. ''Afrikaanse etimologieë'' Pretoria: [[Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns]], bl. 463</ref> die begrip is reeds so opgeneem in die Sweed Hendrik Jacob Wikar se ''Berigt'' van 1779, maar "o.a. ook in Boesmans en Maleisies". Wikar het as soldaat by die VOC aangesluit, maar in 1773 'n klerklike posisie beklee, wat toon dat sy taalgebruik (Kaaps-Hollands) na wense was. Hy het weens sy dobbelskuld gedros en die binneland ingevaar, waar hy sy wederervaringe langs die Oranjerivier (Gariep, of Grootrivier), en die ontmoeting met drie Khoekoestamme opgeteken het (om later as verslag voorgelê te word om deur [[Joachim van Plettenberg|Baron Van Plettenberg]] begenadig te word en na die Kaap terug te keer).<ref>Taalvariasie en Taalpolitiek. Enigste studiegids vir AFK304-3. Pretoria: UNISA. pp. 117-119</ref> In hierdie ''Berigt'' staan daar:<ref>[https://dbnl.nl/tekst/gode006reiz02_01/gode006reiz02_01.pdf Godée Molsbergen, E.C. 1916.''Reizen in Zuid-Afrika in de Hollandse tijd. Deel II. Tochten naar het Noorden 1686-1806''·dbnl]</ref> {{cquote| Maar als ik haar vroeg of zy de beginzel of de '''oog''' wisten waar de rivier uyt komt, vroegen ze my of ik ook de end van de lugt wist aan haar te beduyden. }} Afrikaans is inderdaad nie al taal wat van "oog" gebruik maak nie. In ''Toponymica Hottentotica'' word vermeld hoe die frekwensie-opname toon dat die aanwesigheid van water die vernaamste toponimiese motief is en onomastiese prikkel was, omrede die Khoekhoen se leefruimte oor die algemeen maar dor en droog was, met 'n baie lae reënvalsyfer en min standhoudende bo-aardse water. Ook die agtervoegsel -moeb of -moes (wat van streek tot streek anders uitgespreek word), beteken "oog", byvoorbeeld Awamus ("Rooioog") en Keimoes ("groot oog" > groot fontein).<ref>[[WAT]] s.v. 'Santaal'</ref> Ander name in ''Toponymica Hottentotica'' sluit in: Amub, Animub, Animuchab(rivier), Daimub, Dymoeb, Garimuas, Garramoes, Geimusis, Haramoep, Hoamus, Kaaimoes, Kaimus, Khoromus, Kunemus, Namus(kluft), Namus(berge), Naramoep, Nigramoep en Umub.<ref>Nienaber, G.S. & Raper, P.E. 1980. ''Toponymica Hottentotica'', B, A-Z, Naamkundereeks nr. 10. S.A. Naamkundesentrum Raad vir Geesteswetenskaplike Navorsing. bl. 26-27</ref> In [[Maleisies]] is daar ''mata air'' vir fontein of bron, wat letterlik "wateroog" beteken,<ref>''Collins Easy Learning English-Malay Dictionary''/''Bahasa Malaysia-Inggeris Kamus Dwibahasa''. 2007. Haper Collins. p.861</ref> waarvan daar ook spore te vinde is in die [[Malgassies]]e "maso" (oog) in "mason-drano" (letterlik "wateroog"; die betekenis wissel tussen fontein(opening), reservoir of rivierbedding)<ref>[http://malagasyword.org/bins/teny2/masondrano s.v. "mason-drano"]</ref><ref>[https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k5812675m.r=malgache%20dictionnaire?rk=236052;4# Ferrand, G. 1903. ''Essai de Grammaire Malgache''. Paris: Ernest Leroux, p. 40.]</ref><ref>[https://core.ac.uk/download/pdf/39858134.pdf Blanc-Pamard, C. & Rakoto-Ramiarantsoa, H. 1991. Les bas-fonds des hautes terres centrales de Madagascar: construction et gestion paysannes. ''Bas-fonds et riziculture'', 9-14 décembre. p. 42]</ref> In die Suid-Amerikaanse [[Spaans]] bestaan die begrip "ojo de agua",<ref>''The Collins Spanish Concise Dictionary'' 1989. p.335. s.v. "ojo"</ref> wat ook ''fontein'' beteken en veral in [[Mexiko]] en [[Argentinië]] as pleknaam dien. Sowel in [[Portugal]] as [[Brasilië]] is daar plekname wat "Olho-d'água" toebedeel is. [[Katalaans]] gebruik by geleentheid "ull (d'aigua)".<ref>[https://dcvb.iec.cat/results.asp?Word=ull&Id=143942&search=ull ''Institut d'Estudis Catalans'', ''Diccionari Català-Valencià-Balear'']: s.v. "ull": Cavitat d'on brolla l'aigua d'una font, d'un riu, d'un corrent qualsevol; cast. ojo.</ref> Ook die Arabiese ayn (عين) kan sowel ''oog'' as ''fontein'' beteken.<ref>[https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.458598/page/n35/mode/2up?q=eye Tritton, A.S. 1913. ''Teach Yourself Arabic''. London: English Universities Press Ltd, p. 39]: "eye, spring (of water)"</ref> In Iwriet (Moderne Hebreeus) deel "oog" en "fontein" presies dieselfde drieletterstam ( ע - י - ן ). "Oog" behou vandag egter die ''ketel''-patroon en is vroulik,<ref>[https://www.pealim.com/dict/5022-ayin/ Pealim, s.v. עַיִן]</ref> terwyl die waterbron (מַעֲייָן) manlik is en die ''miktal''-patroon gebruik om 'n duidelike onderskeid te tref.<ref>[https://www.pealim.com/dict/5679-maayan/ Pealim, s.v. מַעֲייָן ]</ref> In [[Akkadies]] (meer bepaald Assiries in die noorde van Mesopotamië) tref mens ook īnu aan, wat sowel ''oog'' as ''fontein'' beteken (rēš ēni ša Idiglat - oog van die Tigrisrivier).<ref>[https://www.ebl.lmu.de/tools/dictionary/%C4%ABnu%20I Electronic Babylonian Library s.v. īnu]: rēš (status constructus van rēšu = kop / begin / oorsprong) / ēni (genitief van ēnu = oog / fontein) / ša (relatiewe voornaamwoord = van / wat behoort aan) / Idiglat (genitief van Idiqlat = die Tigris)</ref> == Verwysings == {{verwysings}} {{pt-vertaal | pl = https://pt.wikipedia.org/w/index.php?title=Olho-d%27%C3%A1gua_(geologia)&oldid=51496470 }} [[Kategorie:Fonteine|*]] 7b8fl2wd411a1vr04b9hh971emaki6i 0 368700 2920520 2774103 2026-07-31T11:07:45Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2920520 wikitext text/x-wiki [[Lêer:QAnon.svg|150px|duimnael|regs|'n Logo wat gereeld deur volgelinge van QAnon]] [[Lêer:Pence posing with QAnon police crop.jpg|200px|duimnael|regs|Visepresident [[Mike Pence]] poseer saam met lede van die SWAT-span van Broward County, Florida, waarvan een 'n lap dra van die "QAnon" verregse samesweringsbeweging.]] '''QAnon''' (/ ˌkjuːəˈnɒn /) is 'n gediskrediteerde verregse samesweringsteorie wat beweer dat 'n geheime kabaal van Satanaanbiddende, kannibalistiese<ref>{{en}} Colby Itkowitz, Isaac Stanley-Becker, Lori Rozsa and Rachael Bade (20 Augustus 2020). [https://www.washingtonpost.com/politics/trump-praises-baseless-qanon-conspiracy-theory-says-he-appreciates-support-of-its-followers/2020/08/19/e50f8d46-e25e-11ea-8181-606e603bb1c4_story.html Trump praises baseless QAnon conspiracy theory, says he appreciates support of its followers.] ''The Washington Post.''</ref><ref>{{en}} Associated Press (9 Februarie 2020). [https://www.fox32chicago.com/news/qanon-supporters-sharing-deep-state-satanic-sex-trafficking-ring-cannibalism-theories-at-trump-rallies QAnon supporters sharing 'deep state' satanic sex trafficking ring/cannibalism theories at Trump rallies.] ''Fox.''</ref><ref> {{en}} Vox Staff. [https://www.vox.com/2020/10/9/21504910/qanon-conspiracy-theory-facebook-ban-trump QAnon: The conspiracy theory embraced by Trump, several politicians, and some American moms.] ''Vox.''</ref> pedofiele 'n wêreldwye kinderseks handelsring lei en teen die voormalige president van die Verenigde State, [[Donald Trump]], geplot het terwyl hy nog in die amp was.<ref name=":16"> {{en}} {{cite web|last=Roose|first=Kevin|date=28 Augustus 2020|title=What Is QAnon, the Viral Pro-Trump Conspiracy Theory?|url=https://www.nytimes.com/article/what-is-qanon.html|access-date=4 Oktober 2020|work=The New York Times}}</ref> Volgens Amerikaanse aanklaers, word QAnon oor die algemeen as 'n kultus beskryf.<ref>{{en}} {{cite news |last1=Polantz |first1=Katelyn |title=US takes back its assertion that Capitol rioters wanted to 'capture and assassinate' officials |url=https://edition.cnn.com/2021/01/15/politics/capitol-capture-assassinate-elected-officials/index.html |access-date=16 Januarie 2021 |work=CNN |date=15 Januarie 2021|quote=Prosecutors accuse Chansley of being a flight risk who can quickly raise money through non-traditional means as "one of the leaders and mascots of QAnon, a group commonly referred to as a cult (which preaches debunked and fictitious anti-government conspiracy theory)."}}</ref> QAnon beweer dat Trump 'n dag van afrekening, bekend as die 'Storm', beplan het, waar duisende lede van die kabaal in hegtenis geneem sou word.<ref>{{en}}{{Cite news |last1=Spring |first1=Marianna |last2=Wendling |first2=Mike |date=2020-09-03 |title=The link between Covid-19 myths and QAnon |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/blogs-trending-53997203 |access-date=2020-09-03}}</ref> Ondersteuners van QAnon het baie liberale Hollywood-akteurs, demokratiese politici en hooggeplaaste regeringsamptenare daarvan beskuldig dat hulle lede van die kabaal is.<ref name="TBD20180919">{{cite web |last=Sommer |first=Will |date=7 Julie 2018 |title=What Is QAnon? The Craziest Theory of the Trump Era, Explained |url=https://www.thedailybeast.com/what-is-qanon-the-craziest-theory-of-the-trump-era-explained |access-date=2 Oktober 2020 |website=The Daily Beast}}</ref> Hulle het ook beweer dat Trump 'n sameswering met die Russe bedink het om [[Robert Mueller]] te werf om saam met hom die sekshandel te ontbloot en 'n staatsgreep deur [[Barack Obama]], [[Hillary Clinton]] en [[George Soros]] te voorkom.<ref name=":4">{{en}} {{cite web |last=Laviola |first=Erin |date=1 Augustus 2018 |title=QAnon Conspiracy: 5 Fast Facts You Need to Know |url=https://heavy.com/news/2018/08/qanon-conspiracy-trump/ |website=[[Heavy (website)|Heavy]] |access-date= 6 Februarie 2021 |archive-date=10 Desember 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191210174301/https://heavy.com/news/2018/08/qanon-conspiracy-trump/ |url-status=dead }}</ref><ref name="WaPo20180801">{{cite news |last=Stanley-Becker |first=Isaac |date=1 Augustus 2018 |title='We are Q': A deranged conspiracy cult leaps from the Internet to the crowd at Trump's 'MAGA' tour |work=The Washington Post |url=https://www.washingtonpost.com/news/morning-mix/wp/2018/08/01/we-are-q-a-deranged-conspiracy-cult-leaps-from-the-internet-to-the-crowd-at-trumps-maga-tour/ |access-date=19 September 2018}}</ref> Opdaterings van Q het dramaties afgeneem op [[sosiale media]] sedert Donald Trump die [[Amerikaanse presidentsverkiesing 2020|2020-verkiesing]] aan [[Joe Biden]] verloor het. QAnon-oortuigings het deel geword van pogings om verkiesingsuitslae omver te werp, wat uitgeloop het op die [[Bestorming van die Verenigde State Capitol in 2021|bestorming van die Amerikaanse Capitol]], wat gelei het tot 'n verdere onderdrukking van QAnon-verwante inhoud op sosiale media.<ref>{{en}}{{Cite web|first1=Rob |last1=Kuznia |first2=Curt |last2=Devine |first3=Drew |last3=Griffin|title=How QAnon's lies are hijacking the national conversation|url=https://www.cnn.com/2020/12/15/us/qanon-trump-twitter-invs/index.html|access-date=2021-01-13|website=CNN}}</ref><ref>{{Cite web|title=Woman killed in Capitol was Trump supporter who embraced conspiracy theories|url=https://www.nbcnews.com/news/us-news/woman-killed-capitol-was-trump-supporter-who-embraced-conspiracy-theories-n1253285|access-date=2021-01-13|website=NBC News|language=en|first1=Brandy |last1=Zadrozny |first2=Mosheh |last2=Gains}}</ref><ref>{{en}} {{Cite web|date=2021-01-12|title=Twitter blocks 70,000 QAnon accounts after US Capitol riot|url=https://apnews.com/article/twitter-blocks-70k-qanon-accounts-171a5c9062be1c293169d764d3d0d9c8|access-date=2021-01-13|website=AP NEWS}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.nytimes.com/2021/01/17/technology/qanon-meme-queen.html|title=A QAnon ‘Digital Soldier’ Marches On, Undeterred by Theory’s Unraveling|first=Kevin|last=Roose|date=17 Januarie 2021|author1-link= Kevin Roose|via=NYTimes.com}}</ref> ==Verwysings== {{Verwysings}} *{{Vertaaluit | taalafk = en | il = QAnon }} {{Samesweringsteorieë|state=collapsed}} {{Normdata}} [[Kategorie:Komplotteorieë]] mgznyhcm1q4yc9w17yilxgw23yxo3g9 0 386033 2920538 2628689 2026-07-31T11:40:27Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2920538 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Berg | Naam = Rainier <br><small>Tahoma, Tacoma</small> | Foto = Mount Rainier from west.jpg | Foto onderskrif = Die westelike hang van die berg Rainier in 2005. | Hoogte = 4 392 | Ligging = Mount Rainier National Park, Pierce County, [[Washington (deelstaat)|Washington]], [[VSA]] | Bergreeks = | Prominensie = | Koördinate = {{Koördinate|46.8528857|N|121.7603744|W|type:mountain|aansig=inlyn,titel}} | Topografiese kaart = | Tipe = [[Stratovulkaan]] | Rotsouderdom = | Laaste uitbarsting = 1450 | duimdrukkerkaart = VSA Washington | duimdrukkeretiketposisie = bokant | diumdrukkerkaartgrootte = 250 | duimdrukkerkaartbyskrif =Ligging in Washington. | breedtegraad = 46 | breedtegraad_m = 85 | breedtegraad_s = 28 | breedtegraad_NS = N | lengtegraad = 121 | lengtegraad_m = 76 | lengtegraad_s = 03 | lengtegraad_OW = W }} Die berg '''Rainier''' (ook bekend as '''Tahoma''' of '''Tacoma''') is 'n groot, aktiewe [[stratovulkaan]] in die Cascade-bergreeks van die Pasifiese Noordweste in die [[VSA]]. Dit is geleë in die Nasionale Park Mount Rainier, omtrent 95&nbsp;km suidsuidoos van [[Seattle]].<ref>{{cite web|url=http://www.gpsvisualizer.com/map?format=png&units=us&lat1=47.609722&lon1=-122.333056&lat2=46.852886&lon2=-121.760374|title=GPS Visualizer Map|access-date=16 Oktober 2021|archive-date= 5 Junie 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230605091840/https://www.gpsvisualizer.com/map?format=png&units=us&lat1=47.609722&lon1=-122.333056&lat2=46.852886&lon2=-121.760374|url-status=dead}}</ref> Dit is 4&nbsp;392&nbsp;m hoog,<ref name="elevation">{{cite news |last=Hill |first=Craig |title=Taking the measure of a mountain |newspaper=The News Tribune |date=2006-11-16 | url=http://dwb.thenewstribune.com/soundlife/story/6235014p-5444884c.html |archive-date=2006-11-16 | archive-url=http://whittakermountaineering.blogspot.com/2006_11_01_archive.html}}</ref><ref name="Signani">{{cite journal |last=Signani, PLS |first=Larry |title=The Height of Accuracy |journal=Point of Beginning (Trade Magazine) |publisher=BNP Media |date=2000-07-19 |url=http://www.pobonline.com/Articles/Features/1fc6f0b5ba0f6010VgnVCM100000f932a8c0____ |access-date=2008-10-17 |archive-date=2012-04-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120427231631/http://www.pobonline.com/Articles/Features/1fc6f0b5ba0f6010VgnVCM100000f932a8c0____ |url-status=dead }}</ref> en is die hoogste berg in die Amerikaanse staat [[Washington (deelstaat)|Washington]] en in die Cascade-[[vulkaanboog]]. Vanweë die groot moontlikheid dat dit in die toekoms kan uitbars, word die berg Rainier beskou as een van die gevaarlikste vulkane in die wêreld en is dit as 'n [[Dekadevulkaan]] aangewys.<ref>{{cite web|url=http://vulcan.wr.usgs.gov/Volcanoes/DecadeVolcanoes/framework.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20120603153614/http://vulcan.wr.usgs.gov/Volcanoes/DecadeVolcanoes/framework.html |archive-date=2012-06-03 |title=Decade Volcanoes |work=CVO |publisher=United States Geological Survey |url-status=dead }}</ref> Die groot hoeveelheid gletserys beteken Rainier kan enorme modderstrome veroorsaak wat die hele Puyallupriviervallei kan bedreig. Volgens die VSA- Geologiese Opname "is sowat 80&nbsp;000 mense en hulle huise in die berg Rainier se modderstroomsones in gevaar".<ref name="Driedger">{{cite web |last1=Driedger |first1=C.L. |last2=Scott|first2=K.M.|title=Mount Rainier – Learning to Live with Volcanic Risk |work=Fact Sheet 034-02 |publisher=United States Geological Survey |date=2005-03-01 |url=http://pubs.usgs.gov/fs/2008/3062/ |access-date=2008-10-30}}</ref> ==Verwysings== {{Verwysings|2}} ==Skakels== {{CommonsKategorie-inlyn|Mount Rainier}} {{vertaaluit| taalafk = en | il = Mount Rainier}} {{Dekadevulkane-kaart|center|500}} {{Normdata}} [[Kategorie:Dekadevulkane]] [[Kategorie:Berge van die Verenigde State van Amerika]] 7vnj4ttg6joh7lcoyhi15s3tg0nr1cz 0 390210 2920409 2905937 2026-07-31T05:00:54Z UrsusMaritimus13 184343 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:3|0|0 */ 2920409 wikitext text/x-wiki [[Beeld:The Soviet Union 1990 CPA 6266 stamp (Soviet Intelligence Agents. Kim Philby).jpg|thumb|200px|Kim Philby, soos uitgebeeld op 'n Sowjetposseël.]] Die '''Cambridge-spioenasie-ring''' was 'n groep [[spioen]]e in die [[Verenigde Koninkryk]] wat tydens die [[Tweede Wêreldoorlog]] inligting aan die [[Sowjetunie]] verskaf het. Hulle was van die 1930's tot minstens in die vroeë 1950's aktief. Nie een van die bekende lede is ooit weens spioenasie vervolg nie. Die getal en ledetal van die groep het van die 1950's af mettertyd bekend geraak.<ref name=":0">{{Cite web|title=BBC - History - Historic Figures: The Cambridge Spies|url=http://www.bbc.co.uk/history/historic_figures/spies_cambridge.shtml|access-date=2021-03-02|website=www.bbc.co.uk|language=en-GB}}</ref> Die algemene publiek het die eerste keer van hulle bestaan bewus geraak nadat [[Donald Maclean]] (kodenaam: Homer) en [[Guy Burgess]] (kodenaam: Hicks) in 1951 skielik na die Sowejetunie oorgeloop het. [[Kim Philby|Harold "Kim" Philby]] (kodenaam: Sonny, Stanley) het dadelik onder verdenking gekom en het in 1963 eindelik uit die land gevlug. Nadat Philby gevlug het, het Britse intelligensie 'n skulderkenning verkry van [[Anthony Blunt]] (kodenaam: Tony, Johnson) en daarna [[John Cairncross]] (kodenaam: Liszt), wat beskou is as die laaste twee lede van die groep van vyf. Hulle betrokkenheid is jare lank geheim gehou: tot 1979 vir Blunt en 1990 vir Cairncross. Die bynaam '''Cambridge-4''' het in die '''Cambridge-5''' verander nadat Cairncross bygevoeg is.<ref name=":0" /> ==Agtergrond== Die term "Cambridge" verwys na die werwing van die groep tydens hulle studie in die 1930's aan die [[Universiteit van Cambridge]]. Daar word gedebatteer oor die presiese tyd dat Sowjet-intelligensie hulle gewerf het. Blunt het beweer dit was eers nadat hulle klaar studeer het. Blunt was 'n fellow van Trinitykollege en verskeie jare ouer as Burgess, Maclean en Philby; hy het moontlike spioene uitgeken en as werwer gedien.<ref name="independent.co.uk">[https://www.independent.co.uk/news/people/news/the-fourth-man-speaks-last-testimony-of-anthony-blunt-1757483.html The fourth man speaks: Last testimony of Anthony Blunt] ''The Independent'' McSmith, Andy. 23 Julie 2009.</ref> Al vyf lede van die groep was daarvan oortuig dat die [[Marxisme]]-[[Leninisme]] van die Sowjetse [[kommunisme]] die beste beskikbare [[politiek]]e stelsel is en veral die beste wapen teen die opkoms van [[fascisme]]. Almal het suksesvolle loopbane in die Britse regering gehad. Hulle het groot hoeveelhede inligting na die Sowjetunie deurgegee: in so 'n mate dat die [[KGB]] bekommerd begin raak het dat minstens 'n deel daarvan moontlik vals is. Dalk net so belangrik soos die inligting wat hulle bekend gemaak het, was die demoraliserende uitwerking wat hulle stadige ontmaskering op die Britse establishment gehad het, en die wantroue in Britse sekuriteit wat dit in die [[VSA]] veroorsaak het. Baie ander is ook al daarvan beskuldig dat hulle lede van die Cambridge-ring was, want Blunt en Burgess was albei lede van die "Cambridge-apostels", 'n eksklusiewe geheime organisasie by die Universiteit van Cambridge. ==Lidmaatskap== Die vyf mans hier onder het intelligensie aan die Sowjetunie verskaf onder beheer van Joeri Modin, wat later na die [[Weste]] oorgeloop het. Modin het gesê [[Moskou]] het nie eintlik die Cambridge-5 in die Tweede Wêreldoorlog vertrou nie. Die KGB wou nie glo hulle het toegang tot hoogs geheime dokumente nie; hulle het veral vir Philby gewantrou en gewonder hoe hy 'n agent kon word ondanks sy kommunistiese verlede. Volgens 'n latere verslag is "sowat die helfte van die dokumente" wat die Britse spioene na Moskou gestuur het, weens die paranoia nooit gelees nie.<ref>{{cite web |url=https://www.baltimoresun.com/news/bs-xpm-1994-11-28-1994332029-story.html |title=The Spy Game Was a Con Game |date=28 November 2014 |publisher=Baltimore Sun |access-date=30 December 2020 }}</ref> Tog het die Sowjetunie tussen 1941 en 1945 baie geheime inligting wel aanvaar: 1&nbsp;771 dokumente van Blunt, 4&nbsp;605 van Burgess, 4&nbsp;593 van MacLean en 5&nbsp;832 van Cairncross.<ref>{{cite web |url=https://www.newyorker.com/magazine/2002/01/14/enigma-6/amp |title=Enigma Anthony Blunt devoted his life to art—and espionage |date=6 January 2002 |publisher=New Yorker |access-date=31 December 2020 }}</ref> ===Donald Maclean en Guy Burgess === [[Beeld:Donald Maclean (spy).jpg|thumb|links|150px|Donald Maclean.]] Donald Maclean was 'n Britse diplomaat wat in die vroeë 1930's aan Cambridge studeer het, waar hy Guy Burgess ontmoet het. Burgess was ook 'n Britse diplomaat. Hulle is albei deur Sowjet-intelligensie gewerf as geheime agente vir die Sowjetunie. Maclean het in 1934 inligting aan die USSR begin verskaf as lid van die Britse departement van buitelandse sake. Kort daarna, in 1936, het Burgess ook aan die Sowjette inligting begin verskaf uit sy posisie as BBC-korrespondent tot in 1938, daarna as aktiewe lid van [[MI6]]-intelligensie tot in 1941, en eindelik as lid van die Britse departement van buitelandse sake tot in 1944.<ref>{{Cite web|url=https://www.britannica.com/biography/Guy-Burgess|title=Guy Burgess {{!}} British diplomat and spy|website=Encyclopedia Britannica|language=en|access-date=2019-04-19}}</ref> [[Beeld:Moscow, Bolshaya Pirogovskaya 15,17 Aug 2008 02.JPG|thumb|200px|Bolsjaja Pirogofskaja-straat, Moskou, waar Burgess van 1956 af gewoon het.]] Maclean en Burgess het gou bekend geraak as die "hopelose dronkaards" vanweë die feit dat dit vir hulle moeilik was om stil te bly oor hulle geheime operasies. Eenkeer, toe Burgess hoogs dronk 'n kroeg verlaat het, het hy per ongeluk 'n geheime dokument van die departement van buitelandse sake laat val en byna sy geheime identitetit ontbloot. Maclean het vir sy familie en vriende vertel van sy geheime verpligtinge. Tog het albei voortgegaan om inligting te verskaf. Vroeg in die [[somer]] van 1951 het Burgess en Maclean internasionale koerantopskrifte gehaal omdat hulle verdwyn het.<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.com/news/uk-34596824|title=Cambridge spies: Defection of 'drunken' agents shook US confidence|last=Turner|first=Lauren|date=October 23, 2015}}</ref> Dit het ná 'n ruk geblyk die vermoede dat hulle na die Sowjetunie oorgeloop het, is korrek. Dit het eers in 1956 algemeen bekend geraak toe die twee op 'n nuuskonferensie in Moskou verskyn. 'n Lasbrief vir hulle arres is eers in 1962 uitgereik.<ref>{{cite web |url=https://www.dailyecho.co.uk/heritage/8723860.notorious-spies-fled-the-country-through-city-port/ |title=Notorious spies fled the country through city port |date=20 December 2010 |publisher=Daily Echo |access-date=31 December 2020 }}</ref> Philby het gou die hoofverdagte geword vanweë sy noue verbintenis met Burgess. Baie mense het gegis dat as dit nie vir Burgess was nie, Philby die suksesleer by MI6 nog veel hoër sou geklim het.<ref name="The_Philby_Files">''The Philby Files'' deur Genrikh Borovik, red. Phillip Knightley. Little, Brown and Company. 1994</ref> Tussen 1934 en 1951 het Maclean verskeie geheime aan Moskou verskaf. Dat dit nie ontdek is nie, was hoofsaaklik weens die weiering van die geheime diens om na waarskuwings van die VSA te luister, "selfs nadat die [[FBI]] tydens die oorlog vasgestel het 'n agent met die kodenaam Homer is werksaam in die Britse ambassade in Washington", volgens 'n resensie van MacLean se biografie (in 2018) deur die skrywer Roland Philipps.<ref>{{cite web |url=https://www.theguardian.com/books/2018/apr/23/spy-named-orphan-enigma-donald-maclean-roland-philipps-review |title=A Spy Named Orphan: The Enigma of Donald Maclean – review |date=28 April 2018 |work=The Guardian |access-date=30 December 2020}}</ref> In 2019 het [[Rusland]] Burgess en Maclean in 'n seremonie vereer met 'n gedenkplaat teen die gebou waar hulle in die 1950's gebly het. Hulle is ook in die sosiale media geprys vir die verskaffing "vir langer as 20 jaar" van belangrike inligting aan die Sowjetunie wat gehelp het "in die bevegting van fascisme, die beskerming van ons strategiese belange en die versekering van die veiligheid van ons land".<ref>{{cite web |url=https://www.theguardian.pe.ca/news/world/russia-honours-two-of-britains-cambridge-five-spies-390509/ |title=Russia honours two of Britain's 'Cambridge Five' spies |date=29 December 2019 |work=The Guardian |access-date=30 December 2020 }}</ref> ''Stalin's Englishman: The Lives of Guy Burgess'' is 'n biografie van Burgess wat beweer hy was dalk die invloedrykste van die Cambridge-5. ===Harold "Kim" Philby=== Harold "Kim" Philby was 'n senior amptenaar in Brittanje se geheime intelligensiediens, bekend as MI6. Hy het in 1934 'n spioen vir die Sowjetunie geword. Hy het 54 jaar lank vir die KGB gewerk en het in dié tyd meer as 900 Britse dokumente aan die KGB deurgegee. Toe Philby ondersoek word, is verskeie verdagte sake gevind, maar niks waarvoor hy vervolg kon word nie. Hy is egter gedwing om uit MI6 te bedank. In 1955 is hy in die pers genoem as hoofverdagte vir "die Derde Man", en vrae is ook in die Britse laerhuis geopper. Hy het 'n nuuskonferensie gehou om die bewerings te ontken. In dié jaar is Philby onskuldig verklaar nadat die Britse minister van buitelandse sake, [[Harold Macmillan]], hom van alle klagte onthef het.<ref>{{Cite book|title=Villainy in Western culture : historical archetypes of danger, disorder and death|last=Kendrick|first= M. Gregory|isbn=978-0786498680|location=Jefferson, NC|oclc=933590602|date = 2016}}</ref> Later in die 1950's het hy as [[joernalis]] in die [[Midde-Ooste]] begin werk vir ''The Economist'' en ''The Observer''. MI6 het hom in min of meer dié tyd ook heraangestel om vir hulle verslae uit dié streek te stuur. In 1961 is die vinger weer na Philby gewys. Kort daarna het hy na die Sowjetunie oorgeloop. Vir die eerste sewe jaar in Moskou was Philby prakties in huisarres omdat die Sowjette bang was hy sou probeer teruggaan na die Weste. Volgens 'n artikel in ''The New York Times'' het hy geen rang of kantoor gehad nie. Hy is geïgnoreer . . . "en dit het sy lewe verwoes".<ref>{{cite web |url=https://www.nytimes.com/1994/07/10/magazine/kim-philby-and-the-age-of-paranoia.html |title=Kim Philby and the Age of Paranoia|date=10 July 1994 |work=The New York Times |access-date=1 January 2021 }}</ref> Ná sy dood het die Sowjette hom egter met 'n paar medaljes vereer.<ref>{{cite web |url=https://www.independent.co.uk/news/world/europe/kim-philby-moscow-square-double-agent-spy-kgb-mi6-cambridge-spy-ring-a8626476.html |title=Moscow square named after notorious British double agent Kim Philby |date=9 November 2018 |work=The Independent |access-date=1 January 2021 }}</ref> ===Anthony Blunt=== Anthony Blunt was 'n opsiener van die koning en later koningin se portrette. Hy was lid van die MI5 en het, terwyl hy geheime inligting aan die Sowjetunie verskaf het, ook mede-agente gewaarsku as gevaar gedreig het.<ref>{{Cite web|url=https://www.britannica.com/biography/Anthony-Blunt|title=Anthony Blunt {{!}} British art historian and spy|website=Encyclopedia Britannica|language=en|access-date=2019-04-19}}</ref> In 1964 het MI5 inligting van die Amerikaner Michael Whitney Straight ontvang dat Blunt 'n spioen is. Hulle het mekaar sowat 30 jaar tevore op Cambridge geken en Blunt het Straight as 'n spioen gewerf. Blunt is deur MI5 ondervra en het skuld beken op voorwaarde van immuniteit teen vervolging. Hy het teen dié tyd geen toegang tot geheime inligting gehad nie en immuniteit is dus aan hom toegeken. Teen 1979 is Blunt in die openbaar daarvan beskuldig dat hy 'n Sowjetagent is, in die boek ''Climate of Treason'' deur die ondersoekende joernalis Andrew Boyle. In November 1979 het premier [[Margaret Thatcher]] aan die Britse Laerhuis erken dat Blunt 15 jaar voorheen erken het hy was 'n Sowjetspioen. Blunt het sy [[memoires]] geskryf, maar bepaal dit mag eers 25 jaar ná sy dood gepubliseer word. Die [[Britse Museum]] het dit in 2009 bekend gemaak. Volgens die manuskrip was hy jammer dat hy inligting aan die Sowjette verskaf het oor die manier waarop dit sy lewe beïnvloed het. Hy het ook geglo die Britse regering sal nooit sy verraad onthul nie en het gedink [[selfmoord]] is "lafhartig".<ref>{{cite web |url=https://www.theguardian.com/world/2009/jul/23/blunt-soviet-spy-memoir |title=Anthony Blunt memoir reveals spy's regret at 'the biggest mistake of my life' |date=24 July 2009 |work=The Guardian |access-date=1 January 2021 }}</ref> Die historikus Christopher Andrew voel Blunt se spyt is maar effentjies en hy sien 'n "onwilligheid om die euwel te erken wat hy gepleeg het deur vir Stalin te spioeneer".<ref>{{cite web |url=https://www.nytimes.com/2009/07/24/world/europe/24blunt.html#:~:text=CAMBRIDGE%2C%20England%20%E2%80%94%20After%20keeping%20it,1930s%2C%20as%20%E2%80%9Cthe%20biggest%20mistake |title=Memoirs of British Spy Offer No Apology|date=23 July 2009 |work=The New York Times|access-date=1 January 2021 }}</ref> ===John Cairncross=== John Cairncross was bekend as 'n geleerde in [[letterkunde]]. Terwyl hy 'n staatsdiensamptenaar in die Britse departement van buitelandse sake was, is hy in 1937 deur James Klugmann gewerf om 'n Sowjetspioen te word. In 1940 het hy die privaat sekretaris van sir Maurice Hankey geword. In 1943 het hy by MI6 begin werk. Ná die Tweede Wêreldoorlog het Cairncross glo inligting aan die Sowjetunie uitgelek oor die nuwe organisasie [[Navo]].<ref>{{Cite web|url=https://www.atomicheritage.org/profile/john-cairncross|title=John Cairncross|website=Atomic Heritage Foundation|language=en|access-date=2019-04-19}}</ref> Op grond van inligting van die Sowjetoorloper Anatoli Golitsin oor 'n vyfde lid van die spioenasienet is lank gegis oor wie dit kan wees. In 1964 het Cairncross in 'n vergadering van MI6 erken dat hy 'n Sowjetagent is. Dit is jare lank geheim gehou.<ref name="obi">{{cite web |url=https://www.independent.co.uk/news/people/obituaries-john-cairncross-1576877.html |title=OBITUARIES: John Cairncross |date=17 September 2018 |work=The Washington Post |access-date=22 October 2011 }}</ref> Hy het immuniteit teen vervolging gekry. Die publiek het egter in Desember 1979 bewus geword van sy verraad toe Cairncross in die openbaar skuld aan die joernalis Barrie Penrose beken het. Die nuus is wyd gepubliseer en het gelei tot die aanname dat hy "die vyfde man" is; dit is in 1989 bevestig deur die KGB-agent Oleg Gordijefski, wat na Brittanje oorgeloop het.<ref name="obi" /> Sy posisie as vyfde man is ook in 1994 bevestig deur die voormalige KGB-agent Joeri Modin in sy boek ''My Five Cambridge Friends: Burgess, Maclean, Philby, Blunt, and Cairncross''.<ref>{{cite web |url=https://www.washingtonpost.com/archive/entertainment/books/1995/01/29/the-honorable-schoolboys/659325eb-f7c3-4f46-bcdd-bead90b13c38/ |title=John Cairncross, Fifth Man in Spy Ring, Dead at 82 |date=29 January 1995 |work=The Washington Post |access-date=30 December 2020 }}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.chicagotribune.com/news/ct-xpm-1991-10-11-9104020103-story.html |title=John Cairncross, Fifth Man in Spy Ring, Dead at 82 |date=11 October 1991 |publisher=Chicago Tribune |access-date=30 December 2020 }}</ref> Cairncross word nie altyd as een van die vyf lede van die groep beskou nie, omdat hy net Blunt geken het. Teen 1934, toe Cairncross by Cambridge aankom, het die ander lede van die groep reeds gegradueer.<ref>{{cite book |last1=Smith |first1=Chris |title=The Last Cambridge Spy: John Cairncross, Bletchley Codebreaker and Soviet Double Agent |date=2019 |publisher=The History Press |location=Stroud |isbn=9780750981477 |pages=30 |edition=1st}}</ref> Cairncross het hom ook self nie as deel van die groep beskou nie en het daarop aangedring dat die inligting wat hy na Moskou gestuur het, nie skadelik vir Brittanje was nie. Volgens hom het hy lojaal aan sy vaderland gebly.<ref>{{cite web |url=https://apnews.com/article/536771fa1401f51d8a242d5bdd1eef48 |title=John Cairncross, Fifth Man in Spy Ring, Dead at 82 |date=9 October 1995 |publisher=AP News |access-date=30 December 2020 }}</ref> ==Poging tot 'n toesmeerdery== Om onbekende redes is die premier, Alec Douglas-Home, nie ingelig oor Anthony Blunt se spioenasie nie, hoewel die koningin en minister van binnelandse sake, Henry Brooke, ingelig is. Dit was eers in November 1979 dat die destydse premier, Margaret Thatcher, die parlemenet amptelik ingelig het van Blunt se verraad en die immuniteit wat 15 jaar tevore aan hom toegestaan is.<ref>{{cite web |url=https://www.theguardian.com/uk-news/2018/jul/24/pm-was-not-told-anthony-blunt-was-soviet-spy-archives-reveal |title=PM was not told Anthony Blunt was Soviet spy, archives reveal |date=24 July 2019 |work=The Guardian |access-date=30 December 2020 }}</ref> 'n Artikel uit 2015 in ''The Guardian'' het 400 top- geheime dokumente bespreek wat by die nasionale argief uitgereik is en aangedui MI5 en MI6 het hard gewerk om te keer dat inligting oor die vyf bekend gemaak word, "aan die Britse publiek en selfs aan die Amerikaanse regering".<ref>{{cite web |url=https://www.theguardian.com/uk-news/2015/oct/23/mi5-mi6-coverup-cambridge-spy-ring-archive-papers |title=MI5 and MI6 cover-up of Cambridge spy ring laid bare in archive papers |date=23 October 2015 |work=The Guardian |access-date=30 December 2020 }}</ref> Volgens 'n resensie uit 2016 van 'n nuwe boek oor Burgess "bly meer as 20% van die lêers oor die spioene, van wie die meeste meer as 50 jaar gelede oorgeloop het, toe". Die resensie lui "die departement van buitelandse sake, MI6 en MI5 trek almal voordeel daaruit dat dit toegesmeer word, om hulleself groot verleentheid te bespaar", en "meer geld van belastingbetalers word deur Whitehall-amptenare gebruik in die vrugtelose poging om die lêers vir ewig agter slot en grendel te hou".<ref>{{cite web |url=https://www.theguardian.com/books/booksblog/2016/feb/06/cambridge-spy-ring-files-whitehall-public |title=MI5 and MI6 cover-up of Cambridge spy ring laid bare in archive papers |date=6 February 2016 |work=The Guardian |access-date=30 December 2020 }}</ref> Kragtens die 30-jaar-reël moes die 400 dokumente jare gelede reeds bekend gemaak gewees het. Dit is veral verbasend dat 20% van die inligting nie geredigeer of uitgereik is nie. Volgens 'n nuusitem in dié tyd is dit duidelik "die hele storie van die Cambridge-spioene is nog nie onthul nie". Volgens 'n opsomming van die dokumente wys hulle dat "'n gebrek aan optrede en bevoegdheid aan die kant van die owerhede Guy Burgess en Donald Maclean in staat gestel het om na Moskou te ontsnap".<ref>{{cite web |url=https://www.historytoday.com/new-revelations-cambridge-spy-ring |title=The silver spoon spy: how Cambridge double-agent Donald Maclean got away with it for so long |date=17 October 2016 |work=History Today |access-date=1 January 2021 }}</ref> Bykomende geheime dokumente is eindelik in 2020 deur die nasionale argief uitgereik. Hulle dui daarop dat die regering doelbewys 'n veldtog gevoer het om Kim Philby se spioenasie geheim te hou "om politieke verleentheid tot die minimum te beperk" en om die publisering van sy memoires te voorkom volgens 'n berig in ''The Guardian''. Die inligting is egter in 1967 gepubliseer toe Philby 'n onderhoud aan die joernalis Murray Sayle van ''[[The Times]]'' toegestaan het. Philby het bevestig dat hy vir die KGB gewerk het en dat "sy doel in die lewe is om [[imperialisme]] te vernietig". Hierdie [[openbaring]] het kommer gewek dat Blunt se spioenasie ook aan die publiek onthul sou word.<ref>{{cite web |url=https://www.theguardian.com/world/2020/dec/30/new-revelations-kim-philby-spy-saga-secret-files-national-archives |title=Kim Philby: new revelations about spy emerge in secret files |date=30 December 2020 |work=The Guardian |access-date=30 December 2020}}</ref> ==Verwysings== {{Verwysings|3}} ==Skakels== {{vertaaluit| taalafk = en | il = Cambridge Five}} {{Normdata}} [[Kategorie:Spioenasie]] [[Kategorie:Koue Oorlog]] [[Kategorie:Geskiedenis van die Verenigde Koninkryk]] k45ep6a6mzlckkh9ofih913f4s3i326 0 390212 2920406 2900163 2026-07-31T04:59:28Z UrsusMaritimus13 184343 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:2|0|0 */ 2920406 wikitext text/x-wiki {{Skuinse titel}} [[Lêer:Jerusalem Post Logo.svg|duimnael|regs|280px|Die Jerusalem Post se Logo.]] '''''The Jerusalem Post''''' is 'n breëbladkoerant wat in [[Jerusalem]], [[Israel]], gebaseer is. Dit is in 1932 gestig deur Gershon Agron tydens die [[Britse mandaat van Palestina]] as ''The Palestine Post''. In 1950 is die naam verander na ''The Jerusalem Post''. In 2004 is die [[koerant]] deur Mirkaei Tikshoret gekoop, 'n gediversifiseerde Israeliese mediafirma wat deur belegger Eli Azur beheer word. In April 2014 het Azur die koerant ''Maariv'' bekom.<ref>[http://www.israelnationalnews.com/News/Flash.aspx/290475 ‘Maariv’ Newspaper to Be Sold to Businessman Eli Azur] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304062340/http://www.israelnationalnews.com/News/Flash.aspx/290475|date=4 Maart 2016}} News flash at israelnationalnews.com</ref> Die koerant word in [[Engels]] uitgegee en het voorheen ook 'n Franse uitgawe gedruk. Die koerant, wat voorheen as [[Links (politiek)|linksgesind]] beskou is, het in die laat 1980's 'n merkbare verskuiwing na [[Regs (politiek)|regs]] ondergaan.<ref>[http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/middle_east/4969714.stm "The press in Israel"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090402011145/http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/middle_east/4969714.stm}} BBC News, 8 Mei 2006</ref> Vanaf 2004 het redakteur David Horovitz die koerant na die sentrum geskuif, en sy opvolger in 2011, Steve Linde, het belowe om gebalanseerde nuusdekking te verskaf tesame met sienings van regoor die politieke spektrum.<ref>{{Cite web|url=https://www.jpost.com/Opinion/Columnists/Editors-Notes-The-time-has-come|title=Editor's Notes: The time has come... - Opinion - Jerusalem Post|website=Jpost.com|access-date=1 June 2019}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.jpost.com/National-News/Horovitz-steps-down-Linde-taking-over-as-JPost-editor|title=Horovitz steps down, Linde taking over as JPost editor|date=12 June 2011|website=The Jerusalem Post}}</ref> In April 2016 het Linde uitgetree as hoofredakteur en is vervang deur Yaakov Katz,<ref name="Katz">{{Cite web|url=http://www.jpost.com/Israel-News/Yaakov-Katz-named-new-Post-editor-in-chief-451136|title=Yaakov Katz named new 'Post' editor-in-chief|access-date=17 May 2016}}</ref> 'n voormalige militêre verslaggewer vir die koerant wat voorheen gedien het as 'n raadgewer van [[Naftali Bennett]], destyds minister van ekonomie en diaspora-sake, tans die eerste minister van Israel.<ref>{{Cite web|url=https://forward.com/news/breaking-news/338568/jerusalem-post-names-ex-naftali-bennett-aide-as-new-editor-in-chief/|title=Jerusalem Post Names Ex-Naftali Bennett Aide as New Editor-in-Chief|last=Dolsten|first=Josefin|website=The Forward|language=en-US|access-date=2019-09-14}}</ref> Die koerant beweer dat dit in die Israeliese sentrum is<ref>{{Cite web|url=https://fozmuseum.com/blog/jerusalem-many-names/|title=Jerusalem – a City with Many Names|date=23 November 2021|website=Friend of Zion Museum|access-date=15 March 2022}}</ref> met sy redaksionele lyn wat krities is oor politieke [[korrupsie]],<ref>{{Cite web|url=https://www.jpost.com/opinion/israel-needs-a-government-not-a-circus-analysis-636115|title=Israel needs a government, not a circus – analysis|last=Katz|first=Yaakov|date=23 Julie 2020|website=The Jerusalem Post|access-date=15 March 2022}}</ref> wat die skeiding van godsdiens en staat in Israel ondersteun en teen eensydige toegewings aan die [[Palestyne]] is.<ref>{{Cite web|url=https://www.jpost.com/opinion/recant-chief-rabbi-613469|title=Recant, Chief Rabbi|date=7 Januarie 2020|website=The Jerusalem Post|access-date=15 March 2022}}</ref> Dit is ook 'n sterk voorstander van groter investering deur die staat Israel in die wêreld-jodedom en opvoedkundige programme vir die [[Joodse diaspora]].<ref>{{Cite web|url=https://www.jpost.com/opinion/can-the-coronavirus-help-repair-ties-between-israels-jews-and-arabs-625530|title=Can the coronavirus help repair ties between Israel's Jews and Arabs?|date=22 April 2020|website=The Jerusalem Post|access-date=15 Maart 2022}}</ref> In 2011 is Horovitz opgevolg deur die koerant se besturende redakteur, Steve Linde, wat voorgegee het dat hy politieke matigheid en balans handhaaf.<ref>{{cite news|url=http://www.jpost.com/National-News/Horovitz-steps-down-Linde-taking-over-as-JPost-editor |title=Horovitz steps down, Linde taking over as JPost editor |newspaper=The Jerusalem Post |date=2011-06-12}}</ref> Yaakov Katz, die koerant se voormalige militêre ontleder en 'n genoot by die Nieman-stigting vir Joernalistiek, het Linde in April 2016 opgevolg. == Webblad == '''JPost.com''' is in Desember 1996 bekendgestel. Die huidige weergawe daarvan bevat ook 'n ePaper-weergawe van die dagblad, 'n reeks tydskrifte en ander webweergawes van die Groep se produkte. Die webwerf is 'n entiteit apart van die dagblad. Terwyl verslaggewers gedeel word, word dit deur verskillende spanne bestuur. Sy personeel is in [[Tel Aviv]] gevestig, terwyl die koerantkantore in Jerusalem geleë is.<ref>{{cite web|url=https://maps.google.com/maps?saddr=Yafo+206,+Jerusalem,+Israel&daddr=31.9103499,34.8869104+to:HaAhim+MiSlavuta+13,+Tel+Aviv-Yafo,+Israel&hl=en&ll=31.928272,34.995575&spn=0.296625,0.672226&sll=31.928231,34.981618&sspn=0.296625,0.672226&geocode=FekK5QEdFzgZAinPg7piL9YCFTE_OTO-cB6wLA%3BFc3p5gEd_lQUAim1KXgGjckCFTHyjUcCsr6iYQ%3BFflP6QEdKt8SAikpsmH9dUsdFTFfII7YnWDINA&mra=ls&t=m&z=11&via=1 |title=Yafo 206, Jerusalem, Israel to HaAhim MiSlavuta 13, Tel Aviv-Yafo, Israel - Google Maps |publisher=Google Maps |date=1970-01-01 |access-date=2013-11-21}}</ref> Die webwerf bevat argiewe wat terugdateer tot 1989, en die versteksoektog op die webwerf stuur gebruikers na argieflyste, aangedryf deur ProQuest, waar artikels gekoop kan word.<ref>{{cite web |url=https://pqasb.pqarchiver.com/jpost/faq.html#available |title=Pqarchiver.com |publisher=Pqasb.pqarchiver.com |date=2008-03-02 |access-date=2013-06-08 |archive-date=2013-05-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130525023731/http://pqasb.pqarchiver.com/jpost/faq.html#available |url-status=dead }}</ref> Gratis borrels van die artikel is ook beskikbaar, en volledige artikels is beskikbaar wanneer direk vanaf navigasie binne JPost.com of vanaf 'n soekenjin geskakel word. == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} [[Kategorie:Koerante]] [[Kategorie:Israel]] 755e1amgjb2kkci3goo11qgus1cwq4q 0 393422 2920271 2914318 2026-07-30T12:28:04Z Sobaka 328 skakel 2920271 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas |naam = Artemis I |titel = |kleur = |beeld = Launch of Artemis 1 (NHQ202211160002) (cropped).jpg |beeld_wydte = 260px |beeld_onderskrif = Die SLS-vuurpyl lanseer Artemis&nbsp;I van die Kennedy-ruimtesentrum. |beeld2 = |beeld2_wydte = |beeld2_onderskrif = |opskrif1 = Ander name |1 = Artemis 1 <br>Exploration Mission-1 (EM-1, voorheen) |opskrif2 = Soort sending |2 = Onbemande <br>maanwentelings-<br>toetsvlug |opskrif3 = Opgestuur deur |3 = [[Nasa]] |opskrif4 = Duur van sending |4 = {{ubl|25 dae, 10 uur, 55 minute, 50 sekondes (nieamptelik)<ref name="NasaLaunchPressKit">{{Cite web|url=https://www.nasa.gov/specials/artemis-i-press-kit/img/Artemis%20I_Press%20Kit.pdf|title=Artemis 1 Press Kit|access-date=16 November 2022|archive-date=15 November 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221115205721/https://www.nasa.gov/specials/artemis-i-press-kit/img/Artemis%20I_Press%20Kit.pdf|url-status=live}}</ref><ref name="nasa-20221108">{{cite web |url=https://blogs.nasa.gov/artemis/2022/11/08/nasa-prepares-rocket-spacecraft-ahead-of-tropical-storm-nicole-re-targets-launch/ |title=NASA Prepares Rocket, Spacecraft Ahead of Tropical Storm Nicole, Re-targets Launch |work=[[Nasa]] |date=8 November 2022 |access-date=8 November 2022}}</ref>}} |opskrif5 = Afstand afgelê |5 = 2,1 miljoen&nbsp;km |opskrif6 = Ruimtetuig |6 = [[Orion (ruimtetuig)|Orion CM-002]] |opskrif7 = Lanseringsdatum |7 = 16 November 2022<ref name="reuters 1">{{Cite news |last1=Roulette |first1=Joey |last2=Gorman |first2=Steve |date=November 16, 2022 |title=NASA's next-generation Artemis mission heads to moon on debut test flight |publisher=Reuters |url=https://www.reuters.com/lifestyle/science/nasas-artemis-moon-rocket-begins-fueling-debut-launch-2022-11-15/ |access-date=November 16, 2022}}</ref> |opskrif8 = Lanseringsterrein |8 = Kennedy-ruimtesentrum |opskrif9 = Aankoms |9 = 21 November 2022<ref name="NASA_20221120">{{cite web |title=Artemis I – Flight Day Five: Orion Enters Lunar Sphere of Influence Ahead of Lunar Flyby |date=November 20, 2022 |publisher=Nasa |url=https://blogs.nasa.gov/artemis/2022/11/20/artemis-i-flight-day-five-orion-enters-lunar-sphere-of-influence-ahead-of-lunar-flyby/ }}</ref> |opskrif10 = Landingstyd |10 = 11 Desember 2022<ref name="nasa-20221108" /> |opskrif11 = Landingsterrein |11 = [[Stille Oseaan]] |opskrif12 = Wenteltydperk |12 = 14 dae |opskrif13 = Volgende sending |13 = [[Artemis II]] |opskrif14 = Webtuiste |14 = {{URL|www.nasa.gov/artemis-1}} }} '''Artemis I''', (ook '''Artemis 1'''<ref>{{cite report |title=Artemis: brand book |publisher=NASA |location=Washington, D.C. |id=NP-2019-07-2735-HQ |quote=MISSION NAMING CONVENTION: While Apollo mission patches used numbers and roman numerals throughout the program, Artemis mission names will use a Roman numeral convention. |year=2019}} {{PD-notice}}</ref> en voorheen bekend as '''Exploration Mission-1''',<ref name=":1">{{Cite web |last=Hambleton |first=Kathryn |date=20 February 2018 |title=Artemis I Overview |url=http://www.nasa.gov/content/artemis-i-overview |access-date=24 August 2022 |website=NASA |archive-date=17 Augustus 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220817053946/https://www.nasa.gov/content/artemis-i-overview/ |url-status=live }}</ref> was 'n onbemande sending vir 'n omwenteling van die [[Maan]] en die eerste ruimtevlug in [[Nasa]] se [[Artemis-program]]. Dit was ook die eerste vlug van die agentskap se Space Launch System (SLS)-vuurpyl en die hele [[Orion-ruimtetuig]].<ref>{{cite news|url=https://www.theverge.com/2019/5/17/18627839/nasa-administrator-jim-bridenstine-artemis-moon-program-budget-amendment|title=NASA Administrator on new Moon plan: "We're doing this in a way that's never been done before"|last=Grush|first=Loren|newspaper=The Verge|date=17 May 2019|access-date=17 May 2019|archive-date=7 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201107234736/https://www.theverge.com/2019/5/17/18627839/nasa-administrator-jim-bridenstine-artemis-moon-program-budget-amendment|url-status=live}}</ref> Die Artemis&nbsp;I-sending behels die toetsing van al die vuurpylfases en ruimtetuie wat in latere Artemis-sendings gebruik sal word. Dié sendings het ten doel om 'n menslike teenwoordigheid op die Maan te hervestig en tegnologie en sakebenaderings te demonstreer wat nodig is vir toekomstige wetenskaplike studies, insluitende die verkenning van [[Mars]].<ref>{{Cite web |last=Dunbar |first=Brian |date=23 Julie 2019 |title=What is Artemis? |url=http://www.nasa.gov/what-is-artemis |access-date=17 November 2022 |website=Nasa}}</ref> Nadat dit in 'n baan na die Maan geplaas is, het die sending 10 [[CubeSat]]-satelliete lanseer vir 'n verskeidenheid toetse en foto's.<ref name="ss-202110032">{{cite web |last=Ohana |first=Lavie |date=3 Oktober 2021 |title=Four Artemis I CubeSats miss their ride |url=https://www.spacescout.info/2021/10/four-artemis-i-cubesats-miss-their-ride/ |access-date=6 Oktober 2021 |publisher=Space Scout |archive-date=17 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220417061728/https://www.spacescout.info/2021/10/four-artemis-i-cubesats-miss-their-ride/ |url-status=live }}</ref> Die Orion-tuig het op 21 November verby die Maan gevlieg; daarna in 'n veraf, ses dae lange [[Retrograde en prograde beweging|retrograde wentelbaan]] gegaan; en op 25 November vir 'n tweede keer 'n verbyvlug uitgevoer. Die tuig het daarna teruggekeer en met behulp van sy hitteskild weer die Aarde se atmosfeer binnegegaan. Dit het op 11 Desember in die [[Stille Oseaan]] neergeplons.<ref name="Splashdown">{{Cite web |date=2022-12-11 |title=NASA's Artemis I moon mission ends as Orion capsule splashes down in Pacific Ocean |url=https://www.boston25news.com/news/trending/nasas-artemis-i-mission-ends-orion-capsule-splashes-down-pacific-ocean/LUITMXEH7RF55H5ZLPTQJB6RTA/ |access-date=2022-12-11 |website=Boston 25 News |language=en}}</ref> Die doel van die sending was om Orion en die SLS te toets vir bemande vlugte, wat met Artemis II sal begin.<ref name="SFN20200518">{{cite web|last=Clark|first=Stephen|url=https://spaceflightnow.com/2020/05/18/nasa-will-likely-add-a-rendezvous-test-to-the-first-piloted-orion-space-mission/|title=NASA will likely add a rendezvous test to the first piloted Orion space mission|publisher=Spaceflight Now|date=May 18, 2020|access-date=May 19, 2020|archive-date=July 8, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200708065618/https://spaceflightnow.com/2020/05/18/nasa-will-likely-add-a-rendezvous-test-to-the-first-piloted-orion-space-mission/|url-status=live}}</ref> Dié sal 'n bemande verbyvlug van die Maan uitvoer. Daarna sal [[Artemis III]] 'n bemande maanlanding behels vyf dekades ná die laaste bemande maansending, [[Apollo 17]]. Die SLS sou reeds in 2016 gelanseer gewees het, maar weens vertragings is die lanseringsdatum met ses jaar uitgestel. Die eerste lanseringspoging van Artemis&nbsp;I was op 29&nbsp;Augustus 2022, maar is gekanselleer weens probleme. Die tweede poging, op 3 September 2022, is ook opgeskort weens 'n [[waterstof]]lekkasie.<ref name="SN-20220903">{{cite web | last=Foust | first=Jeff | title=Second Artemis 1 launch attempt scrubbed | website=SpaceNews | date=3 September 2022 | url=https://spacenews.com/second-artemis-1-launch-attempt-scrubbed/ | access-date=4 September 2022}}</ref> Artemis I is eindelik op 16 Novermber 2022 suksesvol van die [[Kennedy-ruimtesentrum]] af gelanseer. ==Vlug== [[Beeld:Launch of Artemis 1 (NHQ202211160005).jpg|thumb|links|220px|Die lansering van Artemis I.]] ===Lansering=== Op 16 November 2022 om 6:47:44 [[UTC]] is Artemis I suksesvol van die Kennedy-ruimtesentrum gelanseer.<ref name="reuters 1"/> Die Orion-ruimtetuig en die ''Interim Cryogenic Propulsion Stage'' (ICPS) is albei in 'n [[wentelbaan]] geplaas nadat dit van die lanseringstelsel geskei het. Dit het sowat 8 minute ná die lansering in 'n wentelbaan beweeg.<ref name="auto">{{Citation |title=Artemis I Launch to the Moon (Official NASA Broadcast) – Nov. 16, 2022 |url=https://www.youtube.com/watch?v=CMLD0Lp0JBg |language=en |access-date=November 16, 2022}}</ref> [[Beeld:Orion and Earth (art001e000095).jpg|thumb|links|220px|Die Aarde soos gesien van die Orion-ruimtetuig.]] ===Uitgaande vlug=== Sowat 89 minute ná die opstyging het die ICPS vir omtrent 18 minute afgevuur. Orion het toe van die verbruikte fase geskei en sy hulpkorreksievuurpyle afgevuur om veilig weg te beweeg terwyl dit sy reis na die Maan begin het.<ref>{{Cite web|url=https://blogs.nasa.gov/artemis/2022/11/16/orion-on-its-way-to-the-moon/|title=Orion on Its Way to the Moon – Artemis|website=blogs.nasa.gov}}</ref> Die 10 CubeSat-satelliete is ook lanseer.<ref>{{Cite web |last=Davenport |first=Justin |date=16 November 2022 |title=Artemis I releases 10 cubesats, including a Moon lander, for technology and research |url=https://www.nasaspaceflight.com/2022/11/artemis-i-cubesats/ |access-date=November 18, 2022 |website=NASASpaceFlight.com }}</ref> Die ICPS het drie en 'n half uur ná lansering 'n maneuver uitgevoer om homself in 'n [[heliosentriese wentelbaan]] te vernietig.<ref>{{Cite web |last1=Gebhardt |first1=Chris |last2=Burghardt |first2=Thomas |date=November 16, 2022 |title=SLS makes successful debut flight, sending Artemis I to the Moon |url=https://www.nasaspaceflight.com/2022/11/artemis-i-launch-nov/ |access-date=November 18, 2022 |website=NASASpaceFlight.com }}</ref> Op 20 November 2022 om 19:09 UTC het Orion die Maan se invloedsfeer binnegegaan waar die invloed van die Maan se [[swaartekrag]] groter is as die Aarde s'n.<ref name="blogs.nasa.gov">{{Cite web |title=Artemis I – Flight Day Five: Orion Enters Lunar Sphere of Influence Ahead of Lunar Flyby – Artemis |url=https://blogs.nasa.gov/artemis/2022/11/20/artemis-i-flight-day-five-orion-enters-lunar-sphere-of-influence-ahead-of-lunar-flyby/ |access-date=November 21, 2022 |website=blogs.nasa.gov }}</ref> [[Beeld:Artemis 1 - Orion and ESM approach Moon.jpg|thumb|links|220px|Die "ander" kant van die Maan, soos gesien van Orion af.]] ===Maanwentelbaan=== Op 21 November 2022 is Orion se kommunikasie met Nasa vir sowat 'n halfuur verbreek terwyl dit agter die Maan verby gevlieg het. Daar het verskeie baanwysigingsontbrandings outomaties plaasgevind<ref name="blogs.nasa.gov"/> om Orion in 'n ver, retrograde wentelbaan te plaas. Terwyl hy outomaties gewerk het, het Orion sy naaste afstand tot op daardie stadium van die Maan af bereik: sowat 130&nbsp;km van die oppervlak af.<ref>{{Cite web |last=Cheshier |first=Leah |date=November 19, 2022 |title=Artemis I – Flight Day Four: Testing WiFi Signals, Radiator System, GO for Outbound Powered Flyby |url=https://blogs.nasa.gov/artemis/2022/11/19/artemis-i-flight-day-four-testing-wifi-signals-radiator-system-go-for-outbound-powered-flyby/ |access-date=20 November 2022 |website=nasa.gov }}</ref><ref>{{Cite web |last=Cheshier |first=Leah |date=21 November 2022 |title=Orion Successfully Completes Lunar Flyby, Re-acquires Signal with Earth |url=https://blogs.nasa.gov/artemis/2022/11/21/orion-successfully-completes-lunar-flyby-re-acquires-signal-with-earth/ |access-date=November 21, 2022 |website=nasa.gov }}</ref> Die tuig het op 25 November weer 'n wentelbaanwysigingsontbranding ondergaan wat Orion se snelheid met 398&nbsp;km/h verhoog het, en dit het eindelik in 'n wentelbaan gegaan.<ref name=":4">{{Cite web |title=Flight Day 10: Orion Enters Distant Retrograde Orbit – Artemis |url=https://blogs.nasa.gov/artemis/2022/11/25/flight-day-10-orion-enters-distant-retrograde-orbit/ |access-date=November 26, 2022 |website=blogs.nasa.gov |archive-date=25 November 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221125224942/https://blogs.nasa.gov/artemis/2022/11/25/flight-day-10-orion-enters-distant-retrograde-orbit/ |url-status=dead }}</ref> Op 26 November het Orion die rekord verbeter van die verste afstand van die Aarde af wat 'n tuig bereik het wat na die Aarde sou terugkeer. Die vorige rekord, 400&nbsp;171&nbsp;km, is deur die [[Apollo 13]]-sending gehou.<ref name=":4" /><ref>{{Cite web |last=Dodson |first=Gerelle |date=November 25, 2022 |title=NASA to Share Artemis I Update with Orion at Farthest Point from Earth |url=http://www.nasa.gov/press-release/nasa-to-share-artemis-i-update-with-orion-at-farthest-point-from-earth |access-date=November 26, 2022 |website=NASA}}</ref><ref name="Flight Day 11">{{Cite web |title=Artemis I – Flight Day 11: Orion Surpasses Apollo 13 Record Distance from Earth – Artemis |url=https://blogs.nasa.gov/artemis/2022/11/26/artemis-i-flight-day-11-orion-surpasses-apollo-13-record-distance-from-earth/ |access-date=November 27, 2022 |website=blogs.nasa.gov |language=en-US}}</ref> Op 28 November 2022 was Orion op 'n afstand van 432&nbsp;210&nbsp;km van die Aarde af, die verste afstand wat tydens die vlug bereik is.<ref>{{Cite web |title=Artemis I — Flight Day 13: Orion Goes the (Max) Distance |last=Cheshier |first=Leah |date=28 November 2022 |url=https://blogs.nasa.gov/artemis/2022/11/28/artemis-i-flight-day-13-orion-goes-the-max-distance/ |access-date=December 2, 2022 |website=NASA}}</ref> Op 30 November het Orion se vuurpyle weer ontbrand om sy baan te behou en sy snelheid te verminder vir 'n beplande ontbranding op 1&nbsp;Desember om sy retrograde wentelbaan om die Maan te verlaat en sy reis terug na die Aarde te begin.<ref>{{Cite web |title=Artemis I Flight Day 15 – Team Polls "Go" For Distant Retrograde Orbit Departure – Artemis |url=https://blogs.nasa.gov/artemis/2022/11/30/artemis-i-flight-day-15-team-polls-go-for-distant-retrograde-orbit-departure/ |access-date=December 1, 2022 |website=blogs.nasa.gov |language=en-US}}</ref> Op 5 Desember was die tuig 128&nbsp;km van die Maan se oppervlak op sy naaste afstand van die satelliet af, net voor die vuurpyle ontbrand het sodat die tuig uit die Maan se aantrekkingskrag kon kom. Die tuig het weer agter die Maan verdwyn en vir sowat 'n halfuur kontak met Nasa verloor.<ref>{{Cite web |last=Wall |first=Mike |date=December 5, 2022 |title=NASA's Artemis 1 Orion spacecraft completes crucial moon flyby maneuver for trip home |url=https://www.space.com/artemis-1-orion-moon-flyby-burn-december-5 |access-date=December 6, 2022 |website=Space.com |language=en}}</ref> ===Terugvlug=== Op 6 Desember 2022 om 7:29 UTC het Orion uit die Maan se invloedsfeer gekom en 'n klein baanwysigingsontbranding ondergaan.<ref>{{Cite web |title=Artemis I – Flight Day 21: Orion Leaves Lunar Sphere of Influence, Heads for Home – Artemis |url=https://blogs.nasa.gov/artemis/2022/12/06/artemis-i-flight-day-21-orion-leaves-lunar-sphere-of-influence-heads-for-home/ |access-date=2022-12-11 |website=blogs.nasa.gov |language=en-US}}</ref> Op 10 Desember het die sendingbeplanners aangekondig dat die finale landingsterrein by Guadalupe-eiland naby die Baja-skiereiland in [[Meksiko]] is.<ref>{{Cite web |title=Artemis I Flight Day 24: Orion Heads Home – Artemis |url=https://blogs.nasa.gov/artemis/2022/12/09/artemis-i-flight-day-24-orion-heads-home/ |access-date=2022-12-11 |website=blogs.nasa.gov |language=en-US}}</ref> Die finale baanwysigingsontbranding het plaasgevind net voordat die Aarde se atmosfeer binnegegaan is.<ref>{{Cite web |title=Artemis I – Flight Day 25: Orion in Home Stretch of Journey – Artemis |url=https://blogs.nasa.gov/artemis/2022/12/10/artemis-i-flight-day-25-orion-in-home-stretch-of-journey/ |access-date=2022-12-11 |website=blogs.nasa.gov |language=en-US}}</ref> ===Terugkeer en neerplonsing=== Die tuig het op 11 Desember 2022 omstreeks 17:00&nbsp;UTC van sy diensmodule weggebreek en om 17:20 die Aarde se atmosfeer teen sowat 40&nbsp;000&nbsp;km/h binnegekom.<ref>{{Cite web |author1=Elizabeth Howell |date=2022-12-10 |title=Here's how NASA's Artemis 1 Orion spacecraft will splash down to end its moon mission in 8 not-so-easy steps |url=https://www.space.com/artemis-1-orion-spacecraft-landing-sequence |access-date=2022-12-11 |website=Space.com |language=en}}</ref> Twee fases van snelheidsvermindering is gebruik wat minder stres op toekomstige bemanningslede sal plaas as met die Apollo-sending.<ref>{{cite web |url=https://www.reuters.com/lifestyle/science/nasas-orion-capsule-heads-splashdown-after-artemis-i-flight-around-moon-2022-12-11/ |title=NASA's Orion capsule heads for splashdown after Artemis I flight around moon |website=Reuters |first1=Joey |last1=Roulette |first2=Steve |last2=Gorman |date=December 11, 2022 |accessdate=11 Desember 2022}}</ref> Die Orion-kapsule het om 17:40&nbsp;UTC wes van [[Baja California]] naby Guadalupe-eiland in die [[Stille Oseaan]] neergeplons.<ref name="Splashdown"/> ==Galery== <center><gallery> Beeld:Artemis I Preflight (NHQ202208290004).jpeg|Artemis I net <br>'n paar uur voor sy <br>lansering. Beeld:Artemis I - The Moon.jpg|Die Maan van Orion af op die sesde dag van die sending. Beeld:Inside Orion with Callisto (art001e000192).jpg|Die binnekant <br>van die Orion-<br>ruimtetuig. Beeld:Orion several minutes before LOS.jpg|Orion voor hy op die eerste verbyvlug die sein verloor het. Beeld:Close of picture of the lunar surface from Orion.jpg|Nabyskoot naby die naaste afstand met die eerste verbyvlug. Beeld:Artemis 1 at maximum distance from Earth.jpg|Artemis I se uitsig op die Maan en Aarde op <br>28 November 2022. Beeld:Artemis 1 lunar mare and craters.jpg|[[Maansee|Maanseë]] en -[[krater]]s deur Orion afgeneem op sy tweede verbyvlug. Beeld:Rilles and craters near lunar terminator.jpg|Riwwe en kraters naby die [[ligskadugrens]]. Beeld:Moon by Artemis 1.jpg|Die Maan se ligskadugrens net ná die tweede verbyvlug. Beeld:Artemis 1 sees Earth before reentry.jpg|Artemis I se foto van die Aarde net voordat dit die [[atmosfeer]] binnegaan. Beeld:Orion descending down to the Pacific Ocean.jpg|Die Orion sak af na die [[Stille Oseaan]]. Beeld:Orion off the coast of Baja California.jpg|Aan die kus van <br>[[Baja California]] kort <br>daarna. </gallery></center> ==Verwysings== {{Verwysings|2}} ==Skakels== {{CommonsKategorie-inlyn|Artemis 1}} {{vertaaluit| taalafk = en | il = Artemis 1}} {{Normdata}} [[Kategorie:Artemis-program]] f19ocmn11zkux9w8tjiofx4woe174it 0 396998 2920381 2919987 2026-07-31T01:59:22Z Karina1204 211798 history and description 2920381 wikitext text/x-wiki [[Beeld:Rummikub Tiles.jpg|thumb|240px|'n Klompie rummikubteëls en {{nowrap|-rakkies}}.]] '''Rummikub''' ([[IFA]]: ˈrʌmikjuːb<ref>{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=0R06v2Xh9WU|title=Rummikub Factory|author=Rummikub|via=YouTube|date=5 Augustus 2021|access-date=25 November 2021}}</ref>) is die eie bordspeletjie wat in die 1950's deur Ephraim Hertzano ontwikkel en bemark is,'n teëlgebaseerde [[spel]] vir twee tot vier spelers. Dit kombineer elemente van die kaartspele [[rummy]] en [[mahjong]]. Daar is 106 teëltjies in die spel: 104 genommerde teëltjies (van 1 tot 13 in vier verskillende kleure; twee van elk) en twee jokers. Spelers kry aanvanklik 14 of 16 teëltjies en kry beurte om die teëltjies op hulle rakkie in stelle (groepe of reekse) van minstens drie elk uit te sit. As hulle nie kan speel nie, tel hulle 'n teëltjie op. In die sabra-weergawe (die algemeenste en gewildste een) kry die eerste speler wat al sy teëltjies opgebruik 'n positiewe telling gebaseer op die totale waarde op die ander spelers se rakkies, terwyl die ander spelers negatiewe punte kry vir die teëltjies op hulle rakkie. 'n Belangrike eienskap van die spel is dat spelers stelle in die middel van die tafel uitsit en dat dié stelle deur ander spelers verander kan word soos dit hulle pas, solank die stelle wat oorbly toelaatbaar is. ==Geskiedenis== Rummikub is uitgedink deur Ephraim Hertzano, 'n [[Roemenië|Roemeens]] gebore [[Jood]] wat in die 1940's na die [[Britse mandaat van Palestina]] verhuis het. Hy en sy gesin het die eerste stelle agter op sy werf gemaak. Hertzano het dié stelle van deur tot deur en aan klein winkels verkoop. Deur die jare het die gesin die spel aan ander lande gelisensieer en dit het die bes verkoopte speletjie geword wat uit [[Israel]] uitgevoer is. In die 1970's het Irv en Arline Kossoff die spel na die [[VSA]] geneem, waar hulle dit in hulle winkel verkoop het. Arline het die reëls uit [[Hebreeus]] in [[Engels]] vertaal en teen 1977 was dit die bes verkoopte speletjie in Amerika.<ref>{{Cite web|title = Rummikub: Old Memories|url = http://www.skooldays.com/categories/toys/ty1238.htm|website = www.skooldays.com|access-date = 2015-11-30}}</ref><ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.pagat.com/rummy/rummikub.html|title=Rummikub® - Tile Game Rules|website=www.pagat.com}}</ref> Tydens 'n deel van die 1970's was dit as "rummikid" bekend.<ref>{{cite web |title=Rummikid |url=https://www.nobleknight.com/P/2147865502/Rummikid |publisher=Noble Knight Games |access-date=15 October 2021}}</ref> Hertzano se ''Official Rummikub Book'', wat in 1978 gepubliseer is, beskryf drie verskillende weergawes van die spel: Amerikaans, sabra en internasionaal. Moderne rummikubstelle bevat net die sabraweergawe van die reëls, sonder dat die ander genoem word, en daar is verskille in die reëls tussen verskillende vervaardigers. Rummikub is soortgelyk aan verskeie [[Sentraal-Europa|Sentraal-Europese]] [[kaartspeletjies]] wat met twee pakke kaarte gespeel word, soos machiavelli en vatikan. Vatikan word gespeel met twee pakke kaarte en een joker per speler, wat 'n totaal van 106 kaarte vir twee spelers is.<ref>{{cite web | url=http://www.pagat.com/rummy/carousel.html | title=Manipulation Rummy, Machiavelli, Carousel, Vatikan, Shanghai | publisher=Pagat | access-date=9 October 2015 | author=McLeod, John}}</ref> In [[Turkye]] is die spel bekend as "okey" en word dit algemeen gespeel op familiebyeenkomste en in plaaslike kafees. In 2026 het Longshore Limited die wêreldwye IEregte (insluitend die Rummikub-handelsmerk) verkry vir die fisiese tafelblaarweergawes van Rummikub, met uitsondering van Israel, die VSA, Kanada en die aanlynspelformaat.<ref>{{Cite web|url=https://toybook.com/longshore-limited-acquires-rummikub-news/|title=Longshore Limited Scores Rummikub IP from Lemada Light Industries|last=Miller|first=Natalie|date=2026-04-09|website=The Toy Book|language=en-US|access-date=2026-07-31}}</ref> ==Spelstukke== [[Beeld:RummikubTiles.jpg|thumb|220px|Die 106 rummikubteëltjies.]] Rummikub se hoofbestanddeel is 'n stel teëltjies, wat bestaan uit 104 genommerde teëltjies en twee jokers. Die genommerde teëltjies se waarde wissel van 1 tot 13 in vier kleure (blou, rooi, geel<ref name=":0" /><ref name=":1">{{cite web |title=Official Rummikub Manual (2017) |url=https://rummikub.com/wp-content/uploads/2019/12/2600-English.pdf}}</ref> en swart). Daar is twee van elke kombinasie van nommer en kleur. Elke speler het 'n rakkie om sy teëltjies op te sit sonder dat die ander spelers dit kan sien. ==Reëls== Die volgende verduideliking is geskoei op die reëls in die ''Pressman American edition'' van 1998. ===Opset=== [[Beeld:Rummikub1.jpg|thumb|220px|Die rakkies van twee spelers.]] Die teëltjies word geskommel en óf in 'n sak gesit óf met die gesig na onder op die tafel geplaas. Elke speler tel aanvanklik een teëltjie op en wys dit. Die speler met die teëltjie met die hoogste waarde begin die spel. Die teëltjies word teruggeplaas in die poel; spelers tel daarna lukraak 14 teëltjies op en rangskik dit op hulle rakkie. Die beginspeler begin die spel en dit verloop (meestal) kloksgewys. ===Spel=== 'n Spel bestaan uit verskillende rondtes. 'n Speler moet in 'n spelrondte aanvanklik 'n stel (of stelle in sommige weergawes) op die tafel uitsit met 'n waarde van minstens 30 punte. Puntwaardes is die gesigwaardes van die teëltjies; die joker (as dit uitgesit word) tel die waarde van die teëltjie waarvoor dit gebruik word. 'n Speler mag nie ander spelers se teëltjies gebruik om die aanvanklike stel in 'n spelrondte te maak nie. As 'n speler nie 'n stel kan uitsit nie, tel hy een teëltjie uit die poel op en sit dit op sy rakkie. Dit is dan die volgende speler se spelbeurt. Sodra 'n speler sy eerste stel uitgesit het, kan hy in 'n volgende spelbeurt met een of meer teëltjies van sy rak speel deur dit by 'n groep of reeks op die tafel aan te las. As die speler nie 'n skuif kan of wil maak nie, moet hy 'n teëltjie uit die poel optel. Spelers mag nie hulle eerste stel in 'n spelrondte uitsit en in dieselfde spelbeurt 'n teëltjie by 'n ander stel aanlas nie. Hulle kan eers in volgende spelbeurte 'n teëltjie aanlas. Spelers kan teëltjies speel deur stelle wat reeds op die tafel uitgesit is te verander. Die enigste perk op die lengte van 'n stel is die hoeveelheid teëltjies wat gebruik mag word. Groepe word beperk tot vier teëltjies, want kleure mag nie in 'n groep herhaal word nie. ====Stelle==== Alle teëltjies moet gerangskik word in stelle van minstens drie elk. Die toelaatbare stelle word '''reekse''' en '''groepe''' genoem. 'n Reeks bestaan uit drie of meer teëltjies van dieselfde kleur waarvan die waardes op mekaar volg. ('n 1 mag nie op 'n 13 volg nie.) :{| |- style="line-height: 3em;" | Voorbeeld van 'n '''reeks''': || {{Rummy|9|r}} {{Rummy|10|r}} {{Rummy|11|r}} {{Rummy|12|r}} |} 'n Groep bestaan uit drie of vier teëltjies van verskillende kleure, maar met dieselfde waarde. Voorbeeld: rooi 3, blou 3, swart 3 en geel 3. :{| |- style="line-height: 3em;" | Voorbeeld van 'n '''groep''': || {{Rummy|7|b}} {{Rummy|7|r}} {{Rummy|7|y}} |} ====Voorbeelde van ontoelaatbare stelle==== :{| |- style="line-height: 3em;" | Ontoelaatbaar, want die nommers volg nie op mekaar nie: || {{Rummy|1|b}} {{Rummy|2|b}} {{Rummy|4|b}} |- style="line-height: 3em;" | Ontoelaatbaar, want al die teëltjies in 'n reeks moet dieselfde kleur hê:&nbsp;&nbsp;&nbsp; || {{Rummy|1|b}} {{Rummy|2|b}} {{Rummy|3|r}} |- style="line-height: 3em;" | Ontoelaatbaar, want kleure in 'n groep mag nie herhaal word nie: || {{Rummy|1|b}} {{Rummy|1|b}} {{Rummy|1|r}} |} ====Voorbeelde van spel==== :{| |- style="line-height: 3em;" | Teëltjies reeds uitgesit: || {{Rummy|3|r}} {{Rummy|4|r}} {{Rummy|5|r}} |- style="line-height: 3em;" | Eie teëltjies: || {{Rummy|2|r}} {{Rummy|5|b}} {{Rummy|5|y}} |- style="line-height: 3em;" | Gokombineerde resultaat: || {{Rummy|2|r}} {{Rummy|3|r}} {{Rummy|4|r}} en {{Rummy|5|b}} {{Rummy|5|y}} {{Rummy|5|r}} |} ====Manipulering van bestaande stelle==== Tydens 'n speler se spelbeurt mag hy die teëltjies wat reeds op die tafel uitgesit is, manipuleer sodat meer teëltjies gespeel kan word. Aan die einde van sy spelbeurt moet alle teëltjies in toelaatbare stelle wees. ; Verandering van 'n reeks: Spelers mag die regte teëltjie aan enige punt van 'n reeks aanlas en 'n teëltjie aan die ander punt verwyder om elders te gebruik. As 'n rooi 3, 4 en 5 reeds neergesit is, kan 'n speler 'n rooi 6 aan die een punt aanlas en die rooi 3 aan die ander punt optel om elders te gebruik. ; Verdeling van 'n reeks: 'n Speler mag 'n lang reeks verdeel en die regte teëltjies in die middel aanlas. As die blou 6, 7, 8, 9 en 10 reeds uitgesit is, mag hy sy eie 8 inlas om twee reekse te maak: 6, 7, 8 en 8, 9, 10. ; Vervanging in 'n groep: Spelers mag enige teëltjie in 'n groep met drie teëltjies met 'n ander kleur van dieselfde waarde vervang wat nog nie in die groep voorkom nie. As blou 6, rooi 6 en geel 6 'n groep vorm, mag 'n speler die swart 6 aanlas en enige van die ander optel om elders te gebruik. ; Verwydering van teëltjies: Solank die oorblywende teëltjies 'n toelaatbare reeks vorm, mag 'n speler 'n teëltjie aan enige punt van die reeks verwyder en elders gebruik. In 'n groep van vier teëltjies mag enige teëltjie verwyder word. ; Vervanging van 'n joker: 'n Joker mag nie vervang word voordat 'n speler se eerste stel uitgesit is nie. 'n Joker in 'n stel kan vervang word met 'n teëltjie van dieselfde syferwaarde en kleur wat die joker verteenwoordig. Die teëltjie wat die joker vervang, mag van die speler se rakkie of van die tafel af kom. In 'n groep van drie teëltjies mag die joker vervang word met 'n teëltjie van enige van die kleure wat nog nie in die groep voorkom nie. 'n Joker wat vervang is, moet in dieselfde spelbeurt as deel van 'n nuwe stel gebruik word. 'n Stel met 'n joker kan by aangelas word, verdeel word of van weggeneem word. Die joker kan op enige manier geskuif of vervang word solank daar 'n stel van minstens drie teëltjies oorbly. 'n Joker het 'n negatiewe waarde van 30 punte as dit aan die einde van 'n spelrondte op 'n speler se rakkie agterbly.<ref name=":1"/> ; Geoeste teëltjies: In 'n spelbeurt moet 'n teëltjie wat uit 'n bestaande stel "geoes" is, in dieselfde spelbeurt gebruik word; dit mag nie gehou word om later te gebruik nie. Voorbeeld: As daar 'n reeks van 3, 4, 5 op die tafel is, kan die 3 geoes word deur 'n 6 met die regte kleur aan te las, maar die 3 moet in dieselfde spelbeurt gebruik word en mag nie op die speler se rakkie gesit word om later te gebruik nie. ===Telling=== Sodra daar 'n wenner is, moet die ander spelers die waarde van die oorblywende teëltjies op hulle rakkie bymekaartel (dit is hulle "telling" vir die spelrondte). 'n Joker op die rakkie het 'n strafwaarde van 30 punte. 'n Speler se telling vir die spelrondte word afgetrek van sy huidige totale telling. Elk van die ander spelers se tellings word by die wenner se totale telling bygelas. Voorbeeld: Gestel speler A wen 'n spelrondte, speler B het 'n telling van 5, speler C het 'n telling van 10 en speler D het 'n telling van 3. Speler A kry dan 18 punte by sy totale telling, terwyl speler B -5, speler C -10 en speler D -3 kry. As daar nie 'n wenner in 'n spelrondte is nie, wen die speler met die laagste waarde op sy rakkie. Tellings word daarna normaalweg bereken. ===Wenner=== 'n Spelrondte duur voort totdat 'n speler al die teëltjies op sy rakkie opgebruik het. Hy roep "Rummikub" uit en word as die wenner aangewys. As die poel van teëltjies uitgeput is, duur die spel voort totdat daar 'n wenner is of totdat geen speler 'n toelaatbare skuif kan maak nie. ===Variasie=== ;Tel twee op / rivier: * Tel twee op – as 'n speler nie 'n teëltjie kan of wil aanlas nie, kan hy uit die poel optel. Hy moet twee teëltjies optel: Hy sit die een in die "rivier" neer en die ander een op sy rakkie. Dit is die einde van sy spelbeurt. (Die rivier is 'n ry teëltjies wat uigesit word nadat twee teëltjies opgetel is. Hulle moet in die volgorde bly waarin hulle neergesit is.) * Tel uit die rivier op – as 'n speler 'n spesifieke teëltjie uit die rivier wil optel, moet hy al die teëltjies voor dié een ook optel. Teëltjies word van links na regs in die rivier neergesit. Die oudste teëltjie is dus heel links en die nuutste een heel regs. Die oudste teëltjie wat uit die rivier opgetel word, is die "sleutelteëltjie" en moet in dieselfde spelbeurt gespeel word. Die orige teëltjies uit die rivier is die "buit" en moet op 'n speler se rakkie gesit word. 'n Speler kan hulle nie in dieselfde spelbeurt gebruik nie. Sodra hy met die sleutelteëltjie gespeel het, is sy spelbeurt verby. Enige teëltjies wat reeds op 'n speler se rakkie is, kan gebruik word om met die sleutelteëltjie te speel. ==Verwysings== {{Verwysings}} ==Skakels== * [http://rummikub.com Amptelike webtuiste] {{CommonsKategorie-inlyn|Rummikub}} {{vertaaluit| taalafk = en | il = Rummikub}} {{Normdata}} [[Kategorie:Speletjies]] mjajrqp42obwospfhd0n908ku6l1j0a 0 400819 2920385 2901246 2026-07-31T04:48:51Z UrsusMaritimus13 184343 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:3|0|0 */ 2920385 wikitext text/x-wiki {{gaan taal na}} '''Hasan Doğan Piker''' ( {{IPAc-en|ˈ|p|aɪ|k|ər}} gebore [[25 Julie]] [[1991]]),ook bekend as '''HasanAbi''' ( [[wiktionary:abi#Turkish|abi]] wat ''groot broer'' in Turks beteken), hy is 'n Amerikaanse [[Twitch]]-stroomer en 'n [[Links (politiek)|linkse]] politieke kommentator. Hy was voorheen 'n uitsaaijoernalis en vervaardiger by ''The Young Turks'' en het ook as 'n rubriekskrywer by die ''HuffPost'' gewerk. Hy is nou tans een van die mees gewilde stroomers, waarvan die meeste op Twitch ingeteken is. Hy bied hy [[nuus]] aan, speel 'n verskeidenheid [[videospeletjie]]s en bespreek politiek vanuit 'n [[Sosialisme|sosialistiese]] perspektief.<ref name="Kotaku05202019">{{Cite web|url=https://kotaku.com/socialist-twitch-streamer-says-hes-changing-minds-1834899434|title=Socialist Twitch Streamer Says He's Changing Minds|last=Jackson|first=Gita|date=20 Mei 2019|website=Kotaku|publisher=G/O Media|archive-url=https://web.archive.org/web/20190520203519/https://kotaku.com/socialist-twitch-streamer-says-hes-changing-minds-1834899434|archive-date=20 Mei 2019|access-date=9 Augustus 2020}}</ref> == Vroeë lewe == Hasan Doğan Piker is gebore in [[New Brunswick, New Jersey]] in 'n Turkse gesin, en het in [[Istanboel]] grootgeword.<ref name="Politicon">{{Cite web|url=https://politicon.com/speaker/hasan-piker/|title=HASAN PIKER|website=[[Politicon]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160628075250/https://politicon.com/speaker/hasan-piker/|archive-date=June 28, 2016|access-date=October 21, 2018}}</ref><ref name="NYT11102020">{{Cite news|accessdate=November 10, 2020|archivedate=November 10, 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160628075250/https://politicon.com/speaker/hasan-piker/|url=https://politicon.com/speaker/hasan-piker/|titel=HASAN PIKER}}</ref><ref name=":10">{{Cite web|url=https://www.highsnobiety.com/p/hasan-piker-interview/|title=Can Hasan Piker's Stream of Consciousness Save America?|date=2021-01-27|website=Highsnobiety|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20220701080834/https://www.highsnobiety.com/p/hasan-piker-interview/|archive-date=July 1, 2022|access-date=2021-04-02}}</ref> Hy sê hy was geboelie by 'n publieke skool in Turkye, weens sy gebrek aan fisiese fiksheid en sy houding teenoor [[Islam]] is bevraagteken.<ref name=":9">{{Cite web|url=https://www.cosmopolitan.com/politics/a18198474/hasan-piker-young-turks-woke-bae-interview/|title='Woke Bae' Hasan Piker Wants Your F*cking Attention|last=Smothers|first=Hannah|date=2018-02-20|website=Cosmopolitan|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20180220233227/https://www.cosmopolitan.com/politics/a18198474/hasan-piker-young-turks-woke-bae-interview/|archive-date=February 20, 2018|access-date=2021-04-02}}</ref> Piker het na die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]] teruggekeer en het gaan studeer aan die Universiteit van Miami, later het hy na Rutgers-universiteit oorgeplaas, waar hy in 2013 ''cum laude'' geslaag het en met 'n dubbelhoofvak in [[Politieke wetenskap|politieke wetenskappe]] en kommunikasiestudies gegradueer het.<ref name="Politicon"/><ref name=":10"/> == Beroep == === ''Die Jong Turke'' === Tydens sy senior jaar by kollege in 2013, het Piker geïnterneer vir ''Die Jong Turke'' (TYT), 'n progressiewe nuusprogram wat mede-gestig was deur sy oom, [[Cenk Uygur]]. Nadat hy gegradueer het, was Piker by die netwerk se advertensie- en besigheidsafdeling aangestel. Hy het gevra om 'n program aan te bied wanneer hulle 'n leemte gehad het, en het later 'n gasheer en vervaardiger geword.<ref name=":10"/><ref name=":9"/> Uygur het sy neef aanvanklik as "magneties" beskryf, maar was ook "rof om die kante".<ref name=":9" /> In 2016 het Piker ''The Breakdown'' geskep en aangebied, 'n TYT Netwerk-videoreeks wat hy op [[Facebook]] uitgesaai het en het dit as 'n linksgesinde politieke ontleding wat aangebied is vir die millenniër ondersteuners van [[Bernie Sanders]].<ref name="Politicon"/><ref name=":9"/> Die program was genomineer vir die "Beste Webreeks"-kategorie by die 10de Shorty-toekennings in 2018.<ref name="10th Shorty Awards">{{Cite web|url=https://shortyawards.com/10th/the-breakdown|title=THE BREAKDOWN|website=Shorty Awards|archive-url=https://web.archive.org/web/20180120220319/https://shortyawards.com/10th/the-breakdown|archive-date=January 20, 2018|access-date=August 9, 2020}}</ref> Piker het ook van 2016 tot 2018 politieke inhoud vir die ''HuffPost'' geskryf<ref>{{Cite web|url=https://www.huffpost.com/author/hasan-piker|title=Hasan Piker|website=[[HuffPost]]|publisher=[[Verizon Media]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20191018031840/https://www.huffpost.com/author/hasan-piker|archive-date=October 18, 2019|access-date=August 9, 2020}}</ref><ref>{{Cite news|accessdate=August 17, 2020|archivedate=September 21, 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200921135331/https://jacobinmag.com/2016/07/turkey-military-coup-ataturk-erdogan-islamism|url=https://www.huffpost.com/author/hasan-piker|title=Hasan Piker}}</ref> Piker het in 2019 nog 'n TYT-reeks geskep en aangebied, genaamd ''Agitprop met Hasan Piker''.<ref>{{Cite web|url=https://tyt.com/shows/agitprop/about|title=Agitprop with Hasan Piker|website=[[The Young Turks]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20201203145535/https://tyt.com/shows/agitprop/about|archive-date=December 3, 2020|access-date=August 10, 2020}}</ref> In Januarie 2020 het hy sy vertrek by TYT aangekondig en het sy fokus eerder geplaas op sy loopbaan as 'n Twitch-stroomer.<ref name="WP10212020">{{Cite news|accessdate=October 21, 2020|archivedate=October 21, 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201021205849/https://www.washingtonpost.com/video-games/2020/10/21/aoc-twitch-stream-explained/|url=https://tyt.com/shows/agitprop/about|title=Agitprop with Hasan Piker}}</ref> === Twitch === Piker het in Maart 2018 op [[Twitch]] begin stroom terwyl hy by TYT gewerk het.<ref name="NYT11102020"/> Piker het gesê dat hy sy aandag van Facebook na Twitch verskuif het om 'n jonger gehoor te bereik, en hy het gevolg dat daar was te veel [[Regs (politiek)|regse]] kommentators op [[YouTube]] en 'n gebrek van linkse verteenwoordiging onder die stroomers.<ref name="Kotaku05202019"/><ref>{{Cite news|accessdate=October 21, 2020|archivedate=October 22, 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201022051642/https://www.motherjones.com/politics/2020/10/ocasio-cortez-ilhan-omar-twitch/|url=https://www.washingtonpost.com/video-games/2020/10/21/aoc-twitch-stream-explained/|title=AOC playing 'Among Us' shouldn't suprise you. Streams are a beloved pastime}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.player.it/news/379883-hasanabi-ed-il-vento-del-cambiamento-sociale-su-twitch.html|title=Hasanabi ed il vento del cambiamento sociale su Twitch|last=Liberati|first=Riccardo|date=May 21, 2019|website=Player.it|publisher=Frezza Network|language=it|archive-url=https://web.archive.org/web/20201029105212/https://www.player.it/news/379883-hasanabi-ed-il-vento-del-cambiamento-sociale-su-twitch.html|archive-date=October 29, 2020|access-date=October 26, 2020}}</ref> Hy het 'n gewilde [[Links (politiek)|linkse]] politieke kommentator geword, genooi om op Fox Nuus se ''The Issue Is'' en ook op die politieke podcast ''Chapo Trap House'' verskyn.<ref name="Kotaku05202019" /><ref>{{Cite news|accessdate=August 9, 2020|archivedate=August 9, 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200809023119/https://www.thenation.com/article/culture/military-recruitment-twitch/|url=https://www.player.it/news/379883-hasanabi-ed-il-vento-del-cambiamento-sociale-su-twitch.html|title=Hasanabi ed il vento del cambiamneto sociale su Twitch}}</ref><ref name=":1">{{Cite web|url=https://www.fox5ny.com/news/the-issue-is-hasan-piker-v-john-kobylt|title=The Issue Is: Hasan Piker v John Kobylt|last=Michaelson|first=Elex|date=January 25, 2020|website=[[WNYW|FOX 5]]|publisher=[[Fox Television Stations]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20200126045725/https://www.fox5ny.com/news/the-issue-is-hasan-piker-v-john-kobylt|archive-date=January 26, 2020|access-date=August 9, 2020}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.foxla.com/podcasts/the-issue-is-podcast-a-debate-on-governments-role-during-the-pandemic-with-hasan-piker-michael-knowles|title=The Issue Is Podcast: A debate on government's role during the pandemic with Hasan Piker, Michael Knowles|last=Michaelson|first=Elex|date=July 29, 2020|website=[[KTTV|FOX 11]]|publisher=Fox Television Stations|archive-url=https://web.archive.org/web/20200809103245/https://www.foxla.com/podcasts/the-issue-is-podcast-a-debate-on-governments-role-during-the-pandemic-with-hasan-piker-michael-knowles|archive-date=August 9, 2020|access-date=August 9, 2020}}</ref> Sy YouTube-kanaal bevat die hoogtepunte van sy strome, en het in 2022 meer as 1 000 000 intekenare bereik.<ref name=":0">{{Cite web|url=https://melmagazine.com/en-us/story/hasan-piker-young-turks-interview|title=Hasan Piker Can Bro Down And Demolish Capitalism At The Same Time|last=Macklovitch|first=Dave|authorlink=Chromeo#Members|date=April 1, 2020|website=[[Dollar Shave Club]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20200923143442/https://melmagazine.com/en-us/story/hasan-piker-young-turks-interview|archive-date=September 23, 2020|access-date=August 15, 2020}}</ref> Piker stroom ook videospeletjies en doen kommentaar terwyl hy speel op sy Twitch-kanaal.<ref name="WP10212020"/><ref>{{Cite web|url=https://dotesports.com/streaming/news/hasanabi-accidentally-takes-out-teammate-greekgodx-in-escape-from-tarkov|title=HasanAbi accidentally takes out teammate Greekgodx in Escape from Tarkov|last=Miceli|first=Max|date=January 13, 2020|website=Dot Esports|publisher=[[Gamurs]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20200213124852/https://dotesports.com/streaming/news/hasanabi-accidentally-takes-out-teammate-greekgodx-in-escape-from-tarkov|archive-date=February 13, 2020|access-date=August 9, 2020}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.yahoo.com/lifestyle/hasan-saved-stream-sniping-troll-152859346.html|title=Hasan was saved by a stream sniping troll during Twitch's Fall Guys tournament|last=Lee|first=Jonathan|date=September 2, 2020|website=[[Yahoo!]]|publisher=Verizon Media|archive-url=https://web.archive.org/web/20201203145632/https://www.yahoo.com/lifestyle/hasan-saved-stream-sniping-troll-152859346.html|archive-date=December 3, 2020|access-date=September 5, 2020}}</ref> Wanneer hy videospeletjies speel, sal Piker soms 'n rol speel bekend as " '''Hank Pecker''' ", 'n karikatuur van die regse rooinek.<ref>{{Cite news|accessdate=September 5, 2020|archivedate=December 3, 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201203145632/https://www.yahoo.com/lifestyle/hasan-saved-stream-sniping-troll-152859346.html|url=https://www.yahoo.com/lifestyle/hasan-saved-stream-sniping-troll-152859346.html?guccounter=1&guce_referrer=aHR0cHM6Ly9lbi53aWtpcGVkaWEub3JnLw&guce_referrer_sig=AQAAACyydjHXfsgwZ-gg7GIHusFPfzTiE5OmTE9NXaLIwEa1xEISCAvVwOpQFfFIER_Lori05u2-EyMT7B39EjxDA3_gYWwpQJIxzk82c3u2FbE8RewUcW5vy2cPr6xlevINf7ef7RrnGbQylUTPIkCTiqjH32GfAgnuB6cA1LxXnuOS|title=Hasan was saved by troll during Twitch's Fall Guys tournament}}</ref><ref>{{Cite news|accessdate=January 9, 2023|url=https://kotaku.com/twitchs-rust-boom-is-the-streamer-crossover-event-of-th-1846059461|title=Twitch's Rust Boom Is The Streamer Crossover Event Of The Century}}</ref> Tydens die eerste 2020 Amerikaanse presidensiële debat op 29 September, het Piker meer as 125 000 kykers gehad wat na sy kommentaar van die debat gekyk het, die hoogste van die kykertal was op Twitch.<ref>{{Cite news|accessdate=October 1, 2020|title=Slasher sneaks in reference to Hasan's Hank Pecker character on news broadcast|url=https://dotesports.com/streaming/news/slasher-sneaks-in-reference-to-hasans-hank-pecker-character-on-news-broadcast}}</ref> Op 19 Oktober 2020 het die Amerikaanse verteenwoordiger [[Alexandria Ocasio-Cortez]] met Piker en mede-Twitch-stroomer Pokimane saamgewerk om 'n stroom met die verteenwoordiger te organiseer waar hulle die gewilde multispeler-speletjie ''Among Us'' gespeel het vir die " Get out the vote "-inisiatief.<ref name="WP10212020"/><ref>{{Cite web|url=https://www.pcgamesn.com/among-us/aoc-twitch|title=AOC starts a Twitch account to play Among Us with Pokimane and HasanAbi|last=Bailey|first=Dustin|date=October 20, 2020|website=[[PCGamesN]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20201020090317/https://www.pcgamesn.com/among-us/aoc-twitch|archive-date=October 20, 2020|access-date=October 20, 2020}}</ref> Die stroom was die volgende dag uitgesaai, met beide Ocasio-Cortez en die Amerikaanse verteenwoordiger [[Ilhan Omar]] wat die speletjie saam met Piker en baie ander gewilde Twitch-stroomers gespeel, wat 'n totale gelyktydige kykertal van byna 700,000 bereik het.<ref>{{Cite web|url=https://www.theverge.com/2020/10/20/21525740/alexandria-ocasio-cortez-aoc-twitch-hasanabi-pokimane-ilhan-omar-among-us|title=Watch AOC play Among Us live on Twitch with HasanAbi and Pokimane|last=Stephen|first=Bijan|date=October 20, 2020|website=The Verge|archive-url=https://web.archive.org/web/20201021003841/https://www.theverge.com/2020/10/20/21525740/alexandria-ocasio-cortez-aoc-twitch-hasanabi-pokimane-ilhan-omar-among-us|archive-date=October 21, 2020|access-date=October 20, 2020}}</ref><ref>{{Cite news|archivedate=November 30, 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201130222804/https://www.forbes.com/sites/abrambrown/2020/10/20/almost-700000-people-flock-to-twitch-to-watch-alexandria-ocasio-cortez-play-hit-video-game-among-us/?sh=69344e5f604d|accessdate=October 21, 2020|url=https://www.theverge.com/2020/10/20/21525740/alexandria-ocasio-cortez-aoc-twitch-hasanabi-pokimane-ilhan-omar-among-us|title=Watch AOC play Among Us live on Twitch with HasanAbi and Pokimane}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://kotaku.com/alexandria-ocasio-cortez-streams-on-twitch-with-hasan-p-1845431479|title=Alexandria Ocasio-Cortez Streams On Twitch With Hasan Piker And Pokimane, Draws Over 430,000 Viewers|last=Grayson|first=Nathan|date=October 20, 2020|website=Kotaku|archive-url=https://web.archive.org/web/20201021052704/https://kotaku.com/alexandria-ocasio-cortez-streams-on-twitch-with-hasan-p-1845431479|archive-date=October 21, 2020|access-date=October 21, 2020}}</ref> Piker se stroom wat die uitslae van die [[Amerikaanse presidentsverkiesing 2020|Amerikaanse presidensiële verkiesing in 2020]] gedek het, het 'n hoogtepunt bereik van 230 000 gelyktydige kykers en was die sesde mees gekykte bron van verkiesingsdekking regoor YouTube en Twitch, wat 4,9% van die mark aandeel uitgemaak het.<ref name=":6">{{Cite web|url=https://www.vice.com/en/article/qjppy7/hasan-pikers-twitch-stream-is-the-future-of-election-night-coverage|title=Hasan Piker's Twitch Stream Is the Future of Election Night Coverage|last=Jackson|first=Gita|date=November 4, 2020|website=[[Vice News]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20201104202643/https://www.vice.com/en/article/qjppy7/hasan-pikers-twitch-stream-is-the-future-of-election-night-coverage|archive-date=November 4, 2020|access-date=November 4, 2020}}</ref><ref>{{Cite news|archivedate=November 5, 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201105033922/https://www.washingtonpost.com/technology/2020/11/02/watching-election-night/|accessdate=November 5, 2020|url=https://www.vice.com/en/article/qjppy7/hasan-pikers-twitch-stream-is-the-future-of-election-night-coverage|title=Hasan Piker's Twitch Stream Is the Future of Election Night Coverage}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://dotesports.com/streaming/news/streamlabs-report-shows-hasanabi-rivaled-major-news-outlets-for-presidential-election-coverage|title=Streamlabs report shows HasanAbi rivaled major news outlets for presidential election coverage|last=Michael|first=Cale|date=November 13, 2020|website=Dot Esports|archive-url=https://web.archive.org/web/20201117183957/https://dotesports.com/streaming/news/streamlabs-report-shows-hasanabi-rivaled-major-news-outlets-for-presidential-election-coverage|archive-date=November 17, 2020|access-date=November 16, 2020}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://streamlabs.com/content-hub/post/streamlabs-and-stream-hatchet-live-stream-election-report|title=Streamlabs and Stream Hatchet Live Stream Election Report|last=May|first=Ethan|date=November 13, 2020|website=Streamlabs|archive-url=https://web.archive.org/web/20201113170148/https://streamlabs.com/content-hub/post/streamlabs-and-stream-hatchet-live-stream-election-report|archive-date=November 13, 2020|access-date=November 16, 2020}}</ref> Hy was die Twitch-stroomer wat die meeste gekyk was gedurende die verkiesingsweek; sy 80 uur van strome was vir 'n kumulatiewe 6,8 miljoen ure gekyk deur 'n gemiddeld van 75 000 gelyktydige kykers.<ref name="NYT11102020"/><ref>{{Cite web|url=https://gamerant.com/hasan-piker-twitch-stats/|title=Hasan Piker is Now One of Twitch's Top Streamers|last=Lister|first=Bishop|date=November 7, 2020|website=Game Rant|publisher=Valnet|archive-url=https://web.archive.org/web/20201107211928/https://gamerant.com/hasan-piker-twitch-stats/|archive-date=November 7, 2020|access-date=November 8, 2020}}</ref><ref name=":8">{{Cite magazine|accessdate=January 6, 2021|archivedate=January 6, 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210106141351/https://www.wired.com/story/politicians-twitch-voters-georgia-election/|url=https://gamerant.com/hasan-piker-twitch-stats/|title=Hasan Piker is Now One of Twitch's Top Streamers|magazine=GameRant}}</ref> Piker se stroom het 'n nuwe hoogtepunt van 231 000 kykers bereik tydens die [[Bestorming van die Verenigde State Kongresgebou in 2021|6 Januarie United States Capitol-aanval]].<ref>{{Cite news|archivedate=January 7, 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210107141203/https://www.pcgamer.com/the-storming-of-the-us-capitol-is-currently-twitchs-top-stream/|accessdate=7 January 2021|url=https://www.wired.com/story/politicians-twitch-voters-georgia-election/|title=Twitch Is Having a Political Renaissance}}</ref> Op 8 November 2021 het Piker 'n reeks vakbondvervaardigde goedere verkoop en 'n gedeelte van die inkomste geskenk aan stakingsfondse waarin hy meer as $180 000 ingesamel het.<ref>{{Cite web|url=https://dotesports.com/streaming/news/hasan-drops-first-merchandise-line-will-donate-proceeds-to-strike-funds|title=Hasan drops first merchandise line, will donate proceeds to strike funds|last=Polhamus|first=Blaine|date=November 8, 2021|website=Dot Esports|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20220215072723/https://dotesports.com/streaming/news/hasan-drops-first-merchandise-line-will-donate-proceeds-to-strike-funds|archive-date=February 15, 2022|access-date=February 15, 2022}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://kotaku.com/why-everyone-is-talking-about-twitch-star-hasan-pikers-1848031129|title=Why Everyone Is Talking About Twitch Star Hasan Piker's New Merch Line|last=Gach|first=Ethan|date=November 10, 2021|website=Kotaku|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20220215072723/https://kotaku.com/why-everyone-is-talking-about-twitch-star-hasan-pikers-1848031129|archive-date=February 15, 2022|access-date=February 15, 2022}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.tubefilter.com/2021/11/09/hasan-piker-union-made-merch-brand-ideologie/|title=Hasan Piker Unveils Union-Made Merch Brand 'Ideologie'|date=2021-11-09|website=Tubefilter|language=en-US|access-date=2022-09-02}}</ref> Tydens die [[Russiese inval in Oekraïne sedert 2022|Russiese inval in die Oekraïne]], het Piker, in vennootskap met CARE, het hy meer as $200 000 vir die Oekraïense noodlenigingsfonds ingesamel terwyl hy ''Elden Ring'' gespeel het, met 'n gemiddeld van meer as 70 000 mense wat sy dekking van die konflik dopgehou het.<ref name=":12">{{Cite news|archivedate=March 11, 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220311022831/https://www.washingtonpost.com/video-games/2022/03/10/twitch-streamers-russia-ukraine-hasan-cnn/|accessdate=March 11, 2022|url=https://www.tubefilter.com/2021/11/09/hasan-piker-union-made-merch-brand-ideologie/|title=Hasan Piker Unveils Union-Made Merch Brand ‘Ideologie’}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://legacy.upcomer.com/hasan-raised-100k-for-ukraine-in-partnership-with-care-in-under-half-an-hour/|title=Hasan raised $100K for Ukraine in under half an hour playing Elden Ring|last=Ousley|first=Parkes|date=February 28, 2022|website=Upcomer|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20220311043948/https://legacy.upcomer.com/hasan-raised-100k-for-ukraine-in-partnership-with-care-in-under-half-an-hour/|archive-date=March 11, 2022|access-date=March 11, 2022}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://dotesports.com/streaming/news/hasanabi-hits-near-record-viewership-for-coverage-of-russian-invasion-of-ukraine|title=HasanAbi hits near-record viewership for coverage of Russian invasion of Ukraine|last=Miceli|first=Max|date=2022-02-25|website=Dot Esports|language=en-US|access-date=2022-09-02|archive-date=2023-05-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20230521111825/https://dotesports.com/streaming/news/hasanabi-hits-near-record-viewership-for-coverage-of-russian-invasion-of-ukraine|url-status=dead}}</ref> In die nasleep van die aardbewing van 6 Februarie 2023 in Turkye en Sirië, het Piker 'n fondsinsameling georganiseer wat ook bygedra het tot en bevorder was deur ander stroomers en inhoudskeppers, insluitend Jacksepticeye, Valkyrae, Ludwig Ahgren en [[IShowSpeed]]. Vanaf Februarie 10, het die fondsinsameling meer as $1 200 000 ingesamel vir liefdadigheidsorganisasies soos Care Internasionaal se Turkse en Siriese takke sowel as twee Turkse [[Nieregeringsorganisasie|NRO's]] : die AKUT Soek-en-Reddingsvereniging, en Ahbap, wat deur die Turkse musikant Haluk Levent gestig was.<ref>{{Cite news|accessdate=September 2, 2022|url=https://dotesports.com/streaming/news/hasanabi-hits-near-record-viewership-for-coverage-of-russian-invasion-of-ukraine|title=HasanAbi hits near-record viewership for coverage of Russian invasion of Ukraine|archive-date=21 Mei 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230521111825/https://dotesports.com/streaming/news/hasanabi-hits-near-record-viewership-for-coverage-of-russian-invasion-of-ukraine|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite news|accessdate=February 9, 2023|url=https://kotaku.com/twitch-streamers-youtube-syria-turkey-earthquake-hasan-1850084424|title=Twitch, YouTube Streamers Raise Big Funds For Syria-Turkey Earthquake Relief}}</ref><ref>{{Cite news|accessdate=February 10, 2023|url=https://www.indy100.com/news/hasan-abi-turkey-earthquake-softgiving|title=Twitch streamer Hasan Piker's Turkey earthquake fund is raising jaw-dropping amounts for victims}}</ref> === Ander ondernemings === Vanaf 2021 is Piker 'n mede-gasheer vir die ''Fear&'' -podcast saam met sy vriend en mede-Twitch-stroomer, Will Neff.<ref name="Leftovers debut">{{Cite web|url=https://dotesports.com/streaming/news/hasan-ethan-klein-debut-political-podcast-the-leftovers|title=Hasan, Ethan Klein debut political podcast The Leftovers|last=Polhamus|first=Blaine|date=2021-09-27|website=Dot Esports|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20211028105530/https://dotesports.com/streaming/news/hasan-ethan-klein-debut-political-podcast-the-leftovers|archive-date=October 28, 2021|access-date=2021-10-27}}</ref> Op 26 September 2021 het Piker 'n mede-aanbieder geword vir die H3 Podcast se linkse politieke podcast ''Leftovers'' saam met sy mede-gasheer Ethan Klein.<ref name="Leftovers debut" /> ''<ref>{{Cite web|url=https://www.tubefilter.com/2021/09/27/ethan-klein-hasan-piker-leftovers-podcast/|title=Ethan Klein, Hasan Piker Launch 'Leftovers' Podcast Following Dissolution Of 'Frenemies'|date=2021-09-27|website=Tubefilter|language=en-US|access-date=2022-08-31}}</ref>'' == Politieke standpunte == Piker is geïdentifiseer as 'n progressiewe, [[Links (politiek)|linkse]] en 'n demokratiese sosialis.<ref name="Kotaku05202019"/><ref name="NYT11102020"/><ref name=":0"/><ref>{{Cite web|url=https://www.dsausa.org/democratic-left/twitch-tv-a-new-frontier-for-the-left/|title=Twitch.tv: A new frontier for the Left|last=Henke|first=Kurt|website=Democratic Socialists of America (DSA)|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20211119000121/https://www.dsausa.org/democratic-left/twitch-tv-a-new-frontier-for-the-left/|archive-date=November 19, 2021|access-date=2022-03-25}}</ref> Hy het bepleit ten gunste van werkplekdemokrasie,<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=J7EA_QW2KK0|title=Hasan Piker Challenges Cenk Uygur on Democracy In The Workplace|last=The Young Turks|date=August 6, 2019|via=YouTube|archive-url=https://web.archive.org/web/20201221200002/https://www.youtube.com/watch?v=J7EA_QW2KK0&gl=US&hl=en|archive-date=December 21, 2020|access-date=December 18, 2020}}</ref> universele gesondheidsorg,<ref name=":1"/> intersekssionele [[feminisme]],<ref name=":0" /> [[LGBT|LGBTQ+]]-regte en wapenbeheer; hy het gepleit teen [[oorlog]], Amerikaanse [[imperialisme]], [[Islamofobie]], wit oppergesag en [[kapitalisme]].<ref name="Politicon"/> Piker het sy opvoeding in [[Turkye]] gekry onder die Premierskap van [[Recep Tayyip Erdoğan]], genoem as 'n invloed op sy linkse sienings en sy willigheid om daaroor te praat.<ref name=":0"/><ref name="Cosmo02202018">{{Cite web|url=https://www.cosmopolitan.com/politics/a18198474/hasan-piker-young-turks-woke-bae-interview/|title="Woke Bae" Hasan Piker Wants Your F*cking Attention|last=Smothers|first=Hannah|date=February 20, 2018|website=[[Cosmopolitan (magazine)|Cosmopolitan]]|publisher=Hearst Communications|issn=0010-9541|archive-url=https://web.archive.org/web/20180220233227/https://www.cosmopolitan.com/politics/a18198474/hasan-piker-young-turks-woke-bae-interview/|archive-date=February 20, 2018|access-date=July 12, 2020}}</ref> Piker het die Amerikaanse presidensiële primêre veldtogte van [[Bernie Sanders]] in 2016 en 2020 ondersteun,<ref>{{Cite web|url=https://www.insider.com/hasan-piker-hasanabi-twitch-interview-stream-video-profile-2021-8|title=Leftist streamer Hasan Piker faced criticism for buying a $2.7 million home. But Gen Z's favorite pundit says he's determined to change the right's narrative about progressives.|last=Press-Reynolds|first=Kieran|website=Insider|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20220701080832/https://www.insider.com/hasan-piker-hasanabi-twitch-interview-stream-video-profile-2021-8|archive-date=July 1, 2022|access-date=2022-01-24}}</ref> en is 'n uitgesproke kritikus van beide die [[Demokratiese Party (Verenigde State)|Demokratiese]] en [[Republikeinse Party (Verenigde State)|Republikeinse]] partye.<ref name=":10"/><ref>{{Cite web|url=https://www.theverge.com/22556239/hasan-piker-twitch-gore-vidal-steven-crowder-sam-seder-h3-podcast-ethan-klein|title=Hasan Piker on the problem with YouTube debate culture|last=Kelly|first=Makena|date=2021-06-29|website=The Verge|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20210629223743/https://www.theverge.com/22556239/hasan-piker-twitch-gore-vidal-steven-crowder-sam-seder-h3-podcast-ethan-klein|archive-date=June 29, 2021|access-date=2021-06-30}}</ref> == Kontroversies == Tydens 'n Twitch-stroom op 21 Augustus 2019 het Piker die Amerikaanse verteenwoordiger Dan Crenshaw, 'n SEAL Span 3- veteraan wat in Afghanistan gedien het, gekritiseer vir sy ondersteuning van Amerikaanse militêre intervensie oorsee. Piker het oor Crenshaw gesê: "Wat de fok is fout met hierdie ou? Het hy nie oorlog toe gegaan en soos letterlik sy oog verloor nie, want een of ander mujahideen, 'n dapper fokken soldaat het sy oog gat met hul piel genaai?"<ref>{{Cite web|url=https://www.foxnews.com/media/liberal-commentator-profanely-attacks-rep-crenshaw-claims-brave-soldier-took-his-eye|title=Liberal commentator profanely attacks Rep. Crenshaw, says 'brave' fighter took his eye|last=Dorman|first=Sam|date=August 22, 2019|website=Fox News|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116014727/https://www.foxnews.com/media/liberal-commentator-profanely-attacks-rep-crenshaw-claims-brave-soldier-took-his-eye|archive-date=January 16, 2021|access-date=December 18, 2020}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.mediaite.com/news/tyt-host-hasan-piker-mocks-dan-crenshaws-war-injury-brave-fcking-soldier-fcked-his-eye-hole/|title=TYT Contributor Goes off about Dan Crenshaw in Furious Tirade|date=August 22, 2019|website=Mediaite|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20201108004620/https://www.mediaite.com/news/tyt-host-hasan-piker-mocks-dan-crenshaws-war-injury-brave-fcking-soldier-fcked-his-eye-hole/|archive-date=November 8, 2020|access-date=December 31, 2020}}</ref><ref name=":4">{{Cite web|url=https://kotaku.com/twitch-suspends-popular-leftist-streamer-after-controve-1837518859|title=Twitch Suspends Popular Leftist Streamer After Controversial 9/11 Comments|date=August 24, 2019|website=Kotaku|language=en-us|archive-url=https://web.archive.org/web/20190824005707/https://kotaku.com/twitch-suspends-popular-leftist-streamer-after-controve-1837518859|archive-date=August 24, 2019|access-date=December 31, 2020}}</ref> In dieselfde stroom het Piker die Amerikaanse [[buitelandse beleid]] gekritiseer en het kontroversiële opmerkings gemaak oor die [[Aanvalle op 11 September 2001|aanvalle van 11 September]], insluitend "Amerika het 9/11 verdien, ou."<ref name=":4" /><ref name=":3">{{Cite web|url=https://www.foxnews.com/media/hasan-piker-dan-crenshaw|title=Hasan Piker calls his Crenshaw remarks 'satire'|last=Wulfsohn|first=Joseph|date=August 23, 2019|website=[[Fox News]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20190823085552/https://www.foxnews.com/media/hasan-piker-dan-crenshaw|archive-date=August 23, 2019|access-date=August 8, 2020}}</ref> Sy uitsprake het verontwaardiging op [[sosiale media]] veroorsaak en is deur Fox Nuus en verskeie ander media gedek. Crenshaw het gesê dat Piker se opmerkings 'n "walglike verdediging van die 9/11-terreuraanvalle teen Amerikaners was." ''Die Jong Turke-'' gasheer en Piker se oom Cenk Uygur het hom "baie aanstootlik" genoem en het Piker genooi om op TYT te verskyn om verskoning te vra.<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=lKQGvVsRpaE|title=Hasan Piker Addresses Online Comments|last=The Young Turks|date=August 22, 2019|website=YouTube|archive-url=https://web.archive.org/web/20201119012244/https://www.youtube.com/watch?v=lKQGvVsRpaE|archive-date=November 19, 2020|access-date=December 18, 2020}}</ref> Piker het sy opmerkings as satiries verdedig en het Amerikaanse buitelandse beleid aangehaal as die bevordering van voorwaardes om 'n gebeurtenis soos 9/11 moontlik te maak, maar erken dat hy "meer presiese" taal moes gebruik het.<ref name=":10"/><ref name=":3" /><ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=fin-PeFNEFs|title=Hasan Piker vs Gianno Caldwell on "The Issue Is: with Elex Michaelson"|last=Elex Michaelson|date=August 30, 2019|website=YouTube|archive-url=https://web.archive.org/web/20201103145311/https://www.youtube.com/watch?v=fin-PeFNEFs&feature=youtu.be&t=607|archive-date=November 3, 2020|access-date=December 17, 2020}}</ref> Twitch het hom vir een week verban vir die kommentaar oor Crenshaw en 9/11.<ref name=":2">{{Cite web|url=https://kotaku.com/twitch-suspends-popular-leftist-streamer-after-controve-1837518859|title=Twitch Suspends Popular Leftist Streamer After Controversial 9/11 Comments|last=Grayson|first=Nathan|date=August 23, 2019|website=Kotaku|archive-url=https://web.archive.org/web/20190824005707/https://kotaku.com/twitch-suspends-popular-leftist-streamer-after-controve-1837518859|archive-date=August 24, 2019|access-date=August 8, 2020}}</ref> In Augustus 2021 het Piker 'n huis van $2,7 miljoen in Wes-Hollywood, [[Kalifornië]], gekoop.<ref name=":13">{{Cite web|url=https://www.dirt.com/gallery/entertainers/influencers/hasanabi-hasan-piker-west-hollywood-house-1203418281/|title=Twitch Phenom HasanAbi Talks (and Talks) His Way into West Hollywood Home|last=David|first=Mark|date=2021-08-13|website=DIRT|language=en-US|access-date=2022-08-23}}</ref> Die aankoop was aanlyn gekritiseer deur mense wat gevoel het dat sy weelderige leefstyl blykbaar in stryd was met sy sienings as 'n sosialis.<ref name="Wrath of Twitter">{{Cite web|url=https://www.thedailybeast.com/socialist-twitch-streamer-hasan-piker-get-grief-from-twitter-for-buying-dollar3-million-los-angeles-home|title=Socialist Twitch Streamer Endures Wrath of Twitter for Buying $3M Home|last=Isidro, Charissa|date=August 20, 2021|website=[[The Daily Beast]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20210820165109/https://www.thedailybeast.com/socialist-twitch-streamer-hasan-piker-get-grief-from-twitter-for-buying-dollar3-million-los-angeles-home|archive-date=August 20, 2021|access-date=August 20, 2021}}</ref><ref name=":11">{{Cite web|url=https://www.dailydot.com/debug/hasan-piker-house-ignites-controversy/|title=Leftist star Hasan Piker sparks debate over his $2.7 million L.A. mansion|last=Goforth|first=Claire|date=2021-08-20|website=[[The Daily Dot]]|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20210820184456/https://www.dailydot.com/debug/hasan-piker-house-ignites-controversy/|archive-date=August 20, 2021|access-date=2021-08-21}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.independent.co.uk/news/world/americas/hasan-piker-twitch-criticism-home-b1906619.html|title=Left-wing Twitch streamer under fire after viewers see his $2.7m home|last=Graziosi|first=Graig|date=2021-08-21|website=The Independent|language=en|url-access=subscription|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220509/https://www.independent.co.uk/news/world/americas/hasan-piker-twitch-criticism-home-b1906619.html|archive-date=May 9, 2022|access-date=2021-08-22}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.theguardian.com/commentisfree/2021/aug/24/can-a-socialist-live-in-a-two-million-dollar-mansion|title=Can a socialist live in a $2.7m mansion?|last=Mahdawi, Arwa|date=2021-08-24|website=The Guardian|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20210825205324/https://www.theguardian.com/commentisfree/2021/aug/24/can-a-socialist-live-in-a-two-million-dollar-mansion|archive-date=August 25, 2021|access-date=2021-08-25}}</ref> Soortgelyke kritiek is in Februarie 2022 uitgesaai nadat dit aan die lig gekom het dat Piker 'n Porsche Taycan gekoop het.<ref>{{Cite web|url=https://kotaku.com/twitch-hasan-piker-hasanabi-porsche-taycan-socialist-st-1848492801|title=Twitch Streamer Hasan Piker Bought A Porsche And People Are Once Again Upset That He's Rich|date=February 7, 2022|website=Kotaku|language=en-us|archive-url=https://web.archive.org/web/20220506203231/https://kotaku.com/twitch-hasan-piker-hasanabi-porsche-taycan-socialist-st-1848492801|archive-date=May 6, 2022|access-date=2022-05-06}}</ref> Piker is ook gekritiseer ná 'n grootskaalse inligtinglek van Twitch, wat die finansiële informasie van Piker en baie ander stroomers ingesluit het. Hy het gereageer deur te sê dat sy verdienste altyd deursigtig was, aangesien sy intekenaartelling voortdurend prominent op die skerm vertoon was.<ref>{{Cite web|url=https://dotesports.com/streaming/news/how-much-money-does-hasan-make-on-twitch|title=How much money does Hasan make? {{!}} Twitch Leaks|last=Miceli|first=Max|date=2021-10-08|website=Dot Esports|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20211027225432/https://dotesports.com/streaming/news/how-much-money-does-hasan-make-on-twitch|archive-date=October 27, 2021|access-date=2021-10-27}}</ref> Op 13 Desember 2021 was Piker vir een week van Twitch verban omdat hy die rasse- [[bynaam]] " cracker " herhaaldelik op die stroom gebruik het. Piker het aangevoer dat die term nie as 'n belediging beskou moet word nie, aangesien 'n persoon wat dit gebruik "magteloos" is en dat hulle "dit doen as iemand wat histories onderdruk is wat stoom wil afblaas."<ref>{{Cite web|url=https://kotaku.com/socialist-twitch-streamer-banned-for-calling-white-peop-1848213042|title=Socialist Twitch Streamer Banned For Calling White People 'Cracker'|last=Gach|first=Ethan|date=December 14, 2021|website=Kotaku|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20211214173041/https://kotaku.com/socialist-twitch-streamer-banned-for-calling-white-peop-1848213042|archive-date=December 14, 2021|access-date=December 14, 2021}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.vice.com/en/article/4awxjw/hasan-piker-allegedly-banned-from-twitch-for-saying-cracker|title=Hasan Piker Banned From Twitch for Saying 'Cracker'|last=Jackson|first=Gita|last2=Gault|first2=Matthew|date=December 14, 2021|website=Vice|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20211214175837/https://www.vice.com/en/article/4awxjw/hasan-piker-allegedly-banned-from-twitch-for-saying-cracker|archive-date=December 14, 2021|access-date=December 14, 2021}}</ref> Hy het verder aangevoer dat "cracker" nie 'n beswaddering op dieselfde manier as ander rasse-beskinders nie, en verklaar dat "Dit is iets waaroor ek al soveel keer gepraat het, want dit is asof wit mense daarvan hou om te sê: 'Cracker is dieselfde as die n- woord, 'Dit is regtig dom. Die etimologie van die woord is anders. … Dit kom van die 'sweep-kraker'. Die mag is dus steeds in die hande van die wit persoon in daardie situasie, terwyl die n-woord ontmenslik is."<ref>{{Cite news|archivedate=December 17, 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211217083440/https://www.washingtonpost.com/video-games/2021/12/16/twitch-cracker-ban-hasan-vaush/|accessdate=December 18, 2021|url=https://www.vice.com/en/article/4awxjw/hasan-piker-allegedly-banned-from-twitch-for-saying-cracker|title=Hasan Piker Banned From Twitch for Saying ‘Cracker’}}</ref><ref>{{Verwysing|title=So I Got Banned...|url=https://www.youtube.com/watch?v=UOHYlh6PPVM|language=en|access-date=2022-08-11}}</ref> Die presiese geskiedenis en etimologie van die woord word egter steeds gedebatteer.<ref>{{Cite web|url=https://www.cnn.com/2013/07/01/us/zimmerman-trial-cracker/index.html|title='Cracker' conveys history of bigotry that still resonates|last=Foreman|first=Tom|date=2013-07-01|website=CNN|language=en|access-date=2021-12-19}}</ref> == Ontvangs == Afsetpunte wat aan videospeletjiekultuur en jeugkultuur toegewy is, sal Piker se strome positief dek. Joernaliste het veral kennis geneem van sy vermoë om "inligting en vermaak te kombineer,"<ref name="Cosmo02202018"/> en om sy linkse politieke dekking te benader op 'n manier wat herkenbaar en toeganklik is vir die Twitch-kykers, wat dalk 'n uit voeling het met kabelnuus.<ref name=":6"/><ref name=":8"/><ref name=":5">{{Cite web|url=https://studybreaks.com/news-politics/hasan-piker-woke-bae-politics/|title=Why We Should Be Paying Attention To Hasan Piker, A.K.A. 'Woke Bae'|last=Lambkin|first=Kelly|date=November 4, 2017|website=[[Study Breaks]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20200918105411/https://studybreaks.com/news-politics/hasan-piker-woke-bae-politics/|archive-date=September 18, 2020|access-date=October 21, 2020}}</ref><ref name=":7">{{Cite web|url=https://kotaku.com/the-gamers-of-the-year-2020-1845965574|title=The Gamers Of The Year, 2020|last=Totilo|first=Stephen|date=December 30, 2020|website=Kotaku|language=en-us|archive-url=https://web.archive.org/web/20210101004858/https://kotaku.com/the-gamers-of-the-year-2020-1845965574|archive-date=January 1, 2021|access-date=January 1, 2021}}</ref><ref name=":12"/> Sommige skrywers noem ook Piker se vulgêre, geanimeerde styl van sy uitdrukking en sy fisiese voorkoms as noemenswaardige faktore agter sy gewildheid.<ref name="Cosmo02202018" /><ref name=":5" /> Die speletjie-webwerf ''Kotaku'' het Piker gekies as een van hul "Gamers van die Jaar" vir 2020, en hom aangehaal as 'n belangrike figuur in die hoofstroom van politieke kommentaar op Twitch, 'n platform wat in die verlede as ontmoedigend vir politieke bespreking beskou was.<ref name=":8"/><ref name=":7"/><ref>{{Cite web|url=https://www.polygon.com/2019/8/30/20835568/twitch-politics-streaming-mixer-trump-shootings|title=On Twitch, talking about politics can be taboo|last=Hernandez|first=Patricia|date=August 30, 2019|website=[[Polygon (website)|Polygon]]|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20201231011659/https://www.polygon.com/2019/8/30/20835568/twitch-politics-streaming-mixer-trump-shootings|archive-date=December 31, 2020|access-date=January 1, 2021}}</ref> Piker het 'n stroomy in die Nuus-kategorie by die 10de jaarlikse toekennings in 2020 gewen, en was weer in dieselfde kategorie vir die 2021-geleentheid genomineer.<ref>{{Cite web|url=https://deadline.com/2020/12/the-2020-youtube-streamy-awards-winners-list-charli-damelio-will-smith-honorees-1234655590/|title=The 2020 YouTube Streamy Awards Winners List: Charli D'Amelio, Will Smith & Sarah Cooper Among Honorees|last=Rosario|first=Alexandra Del|date=2020-12-13|website=Deadline|language=en-US|access-date=2022-12-05}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://variety.com/2021/digital/news/youtube-streamy-awards-2021-nominations-mrbeast-1235093422/|title=YouTube Streamy Awards 2021 Nominations Announced, MrBeast Leads With Seven Nods|last=Spangler|first=Todd|date=2021-10-20|website=Variety|language=en-US|access-date=2022-12-05}}</ref> In 2022 was Piker genomineer in die kategorieë Nuus, Net gesels en Stroomer van die Jaar, en het die Nuus-toekenning vir die tweede keer gewen en was vir drie agtervolgende jare genomineer.<ref>{{Cite web|url=https://twitter.com/streamys/status/1599600115790286849|title=🚨 BREAKING NEWS: @hasanthehun is taking home the 🏆 for News! #streamys|last=Streamy Awards|date=Dec 4, 2022|website=Twitter|language=en|access-date=2022-12-05}}</ref><ref>{{Verwysing|title=2022 YouTube Streamy Awards|url=https://www.youtube.com/watch?v=QMXRHu6viSk|language=en|access-date=2022-12-05}}</ref> By die geleentheid het hy ook die Skepper van die Jaar-toekenning saam met Avani Gregg oorhandig, wat vir die derde agtereenvolgende jaar deur [[MrBeast]] gewen was.<ref>{{Cite web|url=https://deadline.com/2022/12/youtube-streamy-awards-2022-winners-list-charli-damelio-missdarcei-mrbeast-cooking-with-lynja-1235189133/|title=YouTube Streamy Awards 2022 Winners List: Charli D'Amelio, MissDarcei, MrBeast & Cooking With Lynja Among Victors|last=Tinoco|first=Armando|date=2022-12-05|website=Deadline|language=en-US|access-date=2022-12-05}}</ref> By die 2023 stroomer-toekennings was Piker genomineer vir Beste Net-klets-stroomer en stroomer van die Jaar, wat hy die eersgenoemde gewen het.<ref>{{Cite web|url=https://dotesports.com/streaming/news/streamer-awards-2023-all-results-and-winners-for-every-category|title=Streamer Awards 2023: All results and winners for every category|last=Snavely|first=Adam|date=2023-03-12|website=Dot Esports|language=en-US|access-date=2023-03-14|archive-date=2023-11-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20231126223717/https://dotesports.com/streaming/news/streamer-awards-2023-all-results-and-winners-for-every-category|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.dexerto.com/entertainment/qtcinderellas-streamer-awards-2023-how-to-vote-more-2053239/|title=QTCinderella's Streamer Awards 2023 results: All winners, recap & more|website=Dexerto|language=en|access-date=2023-03-14}}</ref> == Persoonlike lewe == Piker is [[Moslem|as 'n Moslem]] grootgemaak en is van 'n Turkse afkoms.<ref name=":10"/><ref name="Cosmo02202018"/> Hy is die neef van Cenk Uygur, skepper van Die ''Jong Turke''.<ref>{{Cite web|url=https://www.thewrap.com/young-turks-layoffs-nomiki-konst-hannah-cranston/|title=Young Turks Network Sheds Senior Employees in Staff Shakeup|last=Levine|first=Jon|date=June 14, 2018|website=[[TheWrap]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180615043414/https://www.thewrap.com/young-turks-layoffs-nomiki-konst-hannah-cranston/|archive-date=June 15, 2018|access-date=October 23, 2020}}</ref> Piker woon tans in [[Los Angeles]].<ref name=":13"/> In April 2023 het Hasan 'n Tibetaanse Mastiff-hondjie aangeneem wat hy sy Twitch-chat "Kaya" laat noem het.<ref>{{Cite web|url=https://www.dexerto.com/twitch/hasan-accidentally-adopts-the-most-expensive-dog-breed-in-the-world-2122843/|title=Hasan accidentally adopts “the most expensive dog breed in the world”|website=Dexerto|language=en|access-date=2023-04-29}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Piker, Hasan}} [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Geboortes in 1991]] [[Kategorie:YouTube]] [[Kategorie:Twitch]] [[Kategorie:Turke]] dyc6j7h8lwdpqmk1vw0dfrf6gcb8sc3 0 404943 2920274 2667220 2026-07-30T12:31:15Z Sobaka 328 /* Geskiedenis */ skakel 2920274 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Avcoat.jpg|duimnael|250x250px| Apollo en Orion se Avcoat]] '''AVCOAT 5026-39''' is 'n [[Nasa|NASA-]]kode vir 'n spesifieke ablatiewe hitteskildmateriaal wat deur Avco<ref>{{Cite web|url=https://www.nasa.gov/exploration/news/ESAS_report.html|title=NASA - NASA's Exploration Systems Architecture Study -- Final Report|last=Wilson|first=Jim|website=www.nasa.gov|access-date=21 Augustus 2023|archive-date=21 Augustus 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230821215448/https://www.nasa.gov/exploration/news/ESAS_report.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.sti.nasa.gov/tto/Spinoff2006/ps_3.html|title=Fire-Resistant Reinforcement Makes Steel Structures Sturdier|date=January 12, 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070112123415/http://www.sti.nasa.gov/tto/Spinoff2006/ps_3.html|archive-date=2007-01-12}}</ref> geskep is. Dit is 'n epoksie novolakhars met spesiale bymiddels in 'n veselglas heuningkoekmatriks. Tydens die vervaardiging word die leë heuningkoek aan die primêre struktuur gebind en die hars word individueel in elke sel ingespuit.<ref name="nasa196808"> [https://ntrs.nasa.gov/archive/nasa/casi.ntrs.nasa.gov/19680021275_1968021275.pdf Flight-Test Analysis Of Apollo Heat-Shield Material Using The Pacemaker Vehicle System] [[NASA]] Technical Note D-4713, pp. 8, 1968-08, accessed 2010-12-26. ''"Avcoat 5026-39/HC-G is an epoxy novolac resin with special additives in a fiberglass honeycomb matrix. In fabrication, the empty honeycomb is bonded to the primary structure and the resin is gunned into each cell individually. ... The overall density of the material is 32 lb/ft³ (512 kg/m³). The char of the material is composed mainly of silica and carbon. It is necessary to know the amounts of each in the char because in the ablation analysis the silica is considered to be inert, but the carbon is considered to enter into exothermic reactions with oxygen. ... At 2160[[Rankine scale|° R]] (1200° K), 54 percent by weight of the virgin material has volatilized and 46 percent has remained as char. ... In the virgin material, 25 percent by weight is silica, and since the silica is considered to be inert the char-layer composition becomes 6.7 lb/ft³ (107.4 kg/m³) of carbon and 8 lb/ft³ (128.1 kg/m³) of silica."''</ref> == Geskiedenis == AVCOAT is gebruik vir die hitteskild op NASA se [[Apollo-beheer-en-diensmodule|Apollo-beheermodule]].<ref name="Exp">[https://ntrs.nasa.gov/archive/nasa/casi.ntrs.nasa.gov/19740007423_1974007423.pdf Apollo Experience Report - Thermal Protection Subsystem (Jan. 1974)]</ref> In sy finale vorm is hierdie materiaal AVCOAT 5026-39 genoem. Alhoewel AVCOAT nie vir die [[pendeltuig]] gebruik is nie, gebruik NASA die materiaal vir sy volgende generasie [[Orion-ruimtetuig]].<ref name="Sel">{{Cite web|url=https://www.nasa.gov/home/hqnews/2009/apr/HQ_09-080_Orion_Heat_Shield.html|title=NASA - NASA Selects Material for Orion Spacecraft Heat Shield|website=www.nasa.gov|access-date=21 Augustus 2023|archive-date=21 Oktober 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181021132657/https://www.nasa.gov/home/hqnews/2009/apr/HQ_09-080_Orion_Heat_Shield.html|url-status=dead}}</ref> Die Avcoat wat op Orion gebruik gaan word, is herformuleer om te voldoen aan omgewingswetgewing wat sedert die einde van Apollo aanvaar is.<ref>{{Cite web|url=http://www.flightglobal.com/articles/2009/03/10/323585/nasas-orion-heat-shield-decision-expected-this-month.html|title=Flightglobal.com - NASA's Orion heat shield decision expected this month (Oct 3, 2009)}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.thefreelibrary.com/Company+Watch+-+NASA-a0198584187|title=Company Watch - NASA. - Free Online Library|website=www.thefreelibrary.com}}</ref> * Materiaal: epoksied-[[fenolformaldehiedhars]] met spesiale bymiddels in 'n veselglas- heuningkoekmatriks.<ref name="nasa196808"/> * Digtheid:0,51 g/cm <ref name="nasa196808" /> * Na-ablasie char-laag samestelling: (0.107 g/cm3) [[koolstof]] en (0.13 g/cm3) silika.<ref name="nasa196808" /> == Opmerklike AVCOAT-installasies == === AVCOAT vir Apollo-vlugte === AVCOAT is vir die eerste keer gebruik op dele van die Apollo-ruimtetuig en as 'n eenheid verbonde aan die bemanningsmodule. NASA het bevestig dat die heuningkoekstruktuur van silikavesels gemaak is met 'n epoksienovolakhars wat met 'n veselglas-fenoliese vesel gevul is. Dit is direk op die hitteskild vervaardig.<ref>{{Cite web|url=https://www.nasa.gov/centers/ames/aerothermodynamics/HEOMD.html|title=Aerothermodynamics HEOMD Projects|website=Nasa.gov|access-date=20 August 2020|archive-date=29 Januarie 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220129064330/https://www.nasa.gov/centers/ames/aerothermodynamics/HEOMD.html|url-status=dead}}</ref> Die AVCOAT 5026-39/HC-G-materiaal van NASA se Apollo-vlugtoetsanalise is op die neusdop van 'n ''Peacemaker''-voertuig getoets. Die [[temperatuur]]- en ablasiemetings is op vier plekke op die neusdop gedoen. Die verslag het opgemerk dat die slytasie van die skild te wyte is aan die aërodinamiese skuif- en verhittingstempo. Die verslag het ook opgemerk dat wetenskaplikes glo dat die ablasie op 'n beheerde wyse gedoen is. Na die Apollo-program het die produksie vir studiedoeleindes deurgegaan. Orion se hoofingenieur het versoek dat die hitteskild herontwerp word, maar die finale ontwerp is nie gekies nie. === AVCOAT vir die Orion-bemanningsmodule === Die [[Orion-bemanningsmodule]] is eers vir die NASA se Constellation-program ontwerp. Hierdie ruimtetuig is beplan om in 2015 ruimtevaarders na die [[Internasionale Ruimtestasie]] en in 2024 na die maan te neem. [[Lêer:ASRC_AVCOAT.jpg|duimnael| ASRC Federale tegnici inspekteer AVCOAT-blokbinding op die Artemis II-hitteskild by die Kennedy-ruimtesentrum op 2 Julie 2020.]] In die verlede is die pastaägtige veselglasmateriaal individueel in elke heuningkoeksel gespuit.<ref>[https://www.compositesworld.com/blog/post/musings-about-heat-shields compositsworld]</ref> Om die bemanningsmodule tydens hertoetreding van die aarde te beskerm, is die skottelvormige AVCOAT-hitteskild-ablatorstelsel gekies. [[Nasa|NASA]] het aangekondig dat hierdie module 'n temperatuur van so hoog as 2760 ° C sal ondervind. Gelisensieer deur Textron, word AVCOAT-materiaal by [[New Orleans]] se Michoud-saamstelfasiliteit deur Lockheed Martin vervaardig. Hierdie hitteskild sal aan die basis van die bemanningsmodule geïnstalleer word om 'n beheerde [[erosie]] te verskaf wat hitte wegvoer van die bemanningsmodule na die [[atmosfeer]]. Hierdie proses van erosie word "ablasie" genoem - waar materiaal verwyder word deur verdamping of erosie deur voortdurende kontak met die supersoniese snelheid van gasvloei en hoë temperatuur. [[Lêer:AVCOAT_Specimen_Testing.jpg|duimnael| 'n AVCOAT-monster in 'n omgewingskamer by NASA Langley word getoets.]] John Kowal, Orion se bestuurder van termiese beskermingstelsels by die Johnson-ruimtesentrum, het verklaar dat die grootste uitdaging met AVCOAT was om die tegnologie vir vervaardiging te laat herleef met soortgelyke werkverrigting soos gedemonstreer tydens die Apollo-sendings. EFT-1 het twee [[Wentelbaan|wentelbane]] om die Aarde uitgevoer wat die geleentheid gebied het vir Orion se stelsels om getoets te word. Dit het sowat vier uur geneem voor die neerplons in die see. == Navorsing van die AVCOAT hitteskild en installasie vir Orion-bemanningsmodule == Die AVCOAT materiaal se hitteskild het verskeie toetslopies deurgemaak voordat dit vir die installasie gekies is. Tydens die ondersoek na die termochemiese reaksie van Avcoat TPS (gebaseer op eerste beginsels ter vergelyking met EFT-1-data), het items wat op die hitteskild getoets word, ingesluit: modellering van gasvervoer, hitte-oordrag en TPS-materiaalregressie. Orion se 5,0 m (16,5 voet) AVCOAT hitteskild is deur tegnici by NASA se [[Kennedy-ruimtesentrum]] (KSC) in [[Florida]] met 68 boute op die Orion-bemanningsmodule vasgemaak. Hierdie hitteskild is bedek met 'n titaniumbinding en 'n komposietmateriaal met 'n addisionele vel gemaak van koolstofvesellae. Orion se hitteskild is ontwerp en vervaardig deur Lockheed Martin. Die hitteskild is soos stukkies van 'n heuningkoeklegkaart wat almal perfek inmekaar moet pas, met die bouttoebehore wat perfek in lyn moet wees. Na die installering van die hitteskild het toegang tot komponente van die bemanningsmodule moeilik of onmoontlik geword. == Vluggebruik == === Onbeman === * Verskeie subskaal-toetsvlugte <ref name="nasa196808"/> <ref name="Exp" /> * AS-201 <ref name="Exp"/> * AS-202 <ref name="Exp" /> * [[Apollo 4]] <ref name="Exp" /> * [[Apollo 6]] <ref name="Exp" /> * EFT-1 * [[Artemis 1]] === Beman === * [[Apollo 7]], [[Apollo 8]], [[Apollo 9]], [[Apollo 10]] * [[Apollo 11]], [[Apollo 12]], [[Apollo 13]], [[Apollo 14]] * [[Apollo 15]], [[Apollo 16]], [[Apollo 17]] * [[Skylab 2]], [[Skylab 3]], Skylab 4 * Apollo-[[Sojoes-program|Sojoes]]-toetsprojek == Verwysings == {{Verwysings|2}} == Eksterne skakels == * [https://ntrs.nasa.gov/archive/nasa/casi.ntrs.nasa.gov/19740007423_1974007423.pdf Apollo Experience Report - Termiese Beskerming Substelsel (Jan. 1974)] * [https://web.archive.org/web/20100528174222/http://gltrs.grc.nasa.gov/reports/2006/TM-2006-214372.pdf Apollo Seals: 'n Basis vir die bemanningsverkenningsvoertuigseëls (Nov. 2006)] * [https://ntrs.nasa.gov/archive/nasa/casi.ntrs.nasa.gov/20060053240_2006255396.pdf Notas oor Aarde-atmosferiese toetrede vir Mars-monsterterugsendings (Sept. 2006)] [[Kategorie:NASA]] tgyi5l1tw3u5rzyu4pne1y2rs0wzggn 3 409291 2920350 2878457 2026-07-30T19:37:08Z Oesjaar 7467 /* Programmable South African provincial map */ nuwe afdeling 2920350 wikitext text/x-wiki {{Welkom}} Mostly over at [https://mdwiki.org/wiki/Main_Page mdwiki.org] [[User:Doc James|<span style="color:#0000f1">'''Doc James'''</span>]] ([[User talk:Doc James|talk]] · [[Special:Contributions/Doc James|contribs]] · [[Special:EmailUser/Doc James|email]]) 13:18, 5 Desember 2023 (UTC) :Dear Doc James, you are most welcome on the Afrikaans wikipedia (you are an old friend here)! --[[Lêer:Wapen van die Oos-Kaap.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 16:15, 5 Desember 2023 (UTC) ::Thanks @[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 😊 [[User:Doc James|<span style="color:#0000f1">'''Doc James'''</span>]] ([[User talk:Doc James|talk]] · [[Special:Contributions/Doc James|contribs]] · [[Special:EmailUser/Doc James|email]]) 16:54, 5 Desember 2023 (UTC) ::@[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] by the way interested in working on a [https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/index.php?cat=World+Health+Organization+essential+medicines&code=af&type=lead&doit=Do+it translation effort around WHO Essential Medicines?] [[User:Doc James|<span style="color:#0000f1">'''Doc James'''</span>]] ([[User talk:Doc James|talk]] · [[Special:Contributions/Doc James|contribs]] · [[Special:EmailUser/Doc James|email]]) 19:07, 5 Desember 2023 (UTC) :::Hi, thanks for asking @[[User:Doc James|Doc James]]. I just have to complete a few outstanding tasks in real life before yearend, like my CPD points at our Pharmacy Council. :::Will come back to you ASAP. Regards, --[[Lêer:Wapen van die Oos-Kaap.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 01:24, 6 Desember 2023 (UTC) :::: Hi Doc, so good to "see" you!!!! [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 08:10, 8 Augustus 2024 (UTC) ==Testing the NC Commons bot== [[File:President Jacbo Zuma attends The New Age and SABC Business briefing, 16 Mar 2012.jpg|thumb|]] If the bot works correctly it should replace the above image with the actual image. [[User:Doc James|<span style="color:#0000f1">'''Doc James'''</span>]] ([[User talk:Doc James|talk]] · [[Special:Contributions/Doc James|contribs]] · [[Special:EmailUser/Doc James|email]]) 11:21, 15 Februarie 2026 (UTC) [[Category:Contains images from NC Commons]] == Programmable South African provincial map == Dear {{ping|Doc James}}. I saw all the communication re the OWID interactive graphs. I am currently busy with the 60,000 flora picture project. What I am looking for is a map of South Africa where the provinces are programmable; if I have a species that say is indigenous to the North Cape and Western Cape then I must be able to click into two boxes out of the nine provinces and the two provinces turn green on the map. It will be a fantastic educational tool for our children. Can you help, any advise who can help? Regards. [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 19:37, 30 Julie 2026 (UTC) 107zvhqofak83zj9a5ykuiq55xn70nq 2920352 2920350 2026-07-30T19:48:27Z Doc James 24642 /* Programmable South African provincial map */ Antwoord 2920352 wikitext text/x-wiki {{Welkom}} Mostly over at [https://mdwiki.org/wiki/Main_Page mdwiki.org] [[User:Doc James|<span style="color:#0000f1">'''Doc James'''</span>]] ([[User talk:Doc James|talk]] · [[Special:Contributions/Doc James|contribs]] · [[Special:EmailUser/Doc James|email]]) 13:18, 5 Desember 2023 (UTC) :Dear Doc James, you are most welcome on the Afrikaans wikipedia (you are an old friend here)! --[[Lêer:Wapen van die Oos-Kaap.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 16:15, 5 Desember 2023 (UTC) ::Thanks @[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 😊 [[User:Doc James|<span style="color:#0000f1">'''Doc James'''</span>]] ([[User talk:Doc James|talk]] · [[Special:Contributions/Doc James|contribs]] · [[Special:EmailUser/Doc James|email]]) 16:54, 5 Desember 2023 (UTC) ::@[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] by the way interested in working on a [https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/index.php?cat=World+Health+Organization+essential+medicines&code=af&type=lead&doit=Do+it translation effort around WHO Essential Medicines?] [[User:Doc James|<span style="color:#0000f1">'''Doc James'''</span>]] ([[User talk:Doc James|talk]] · [[Special:Contributions/Doc James|contribs]] · [[Special:EmailUser/Doc James|email]]) 19:07, 5 Desember 2023 (UTC) :::Hi, thanks for asking @[[User:Doc James|Doc James]]. I just have to complete a few outstanding tasks in real life before yearend, like my CPD points at our Pharmacy Council. :::Will come back to you ASAP. Regards, --[[Lêer:Wapen van die Oos-Kaap.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 01:24, 6 Desember 2023 (UTC) :::: Hi Doc, so good to "see" you!!!! [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 08:10, 8 Augustus 2024 (UTC) ==Testing the NC Commons bot== [[File:President Jacbo Zuma attends The New Age and SABC Business briefing, 16 Mar 2012.jpg|thumb|]] If the bot works correctly it should replace the above image with the actual image. [[User:Doc James|<span style="color:#0000f1">'''Doc James'''</span>]] ([[User talk:Doc James|talk]] · [[Special:Contributions/Doc James|contribs]] · [[Special:EmailUser/Doc James|email]]) 11:21, 15 Februarie 2026 (UTC) [[Category:Contains images from NC Commons]] == Programmable South African provincial map == Dear {{ping|Doc James}}. I saw all the communication re the OWID interactive graphs. I am currently busy with the 60,000 flora picture project. What I am looking for is a map of South Africa where the provinces are programmable; if I have a species that say is indigenous to the North Cape and Western Cape then I must be able to click into two boxes out of the nine provinces and the two provinces turn green on the map. It will be a fantastic educational tool for our children. Can you help, any advise who can help? Regards. [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 19:37, 30 Julie 2026 (UTC) :Your in luck in that we have been working on a partnership with https://app.datawrapper.de/buinokrijj/edit/ZnytL/basemap and they have agreed to give Wikiepdians some free accounts. :They have a map of provinces of SA as of 2025. We are in the process of getting the accounts into the Wikipedia Library. Email me and I will connect you. :Once datawrapper map created you can download as an SVG and than upload to Commons for use within Wikipedia. Let me know if that works for you? [[User:Doc James|<span style="color:#0000f1">'''Doc James'''</span>]] ([[User talk:Doc James|talk]] · [[Special:Contributions/Doc James|contribs]] · [[Special:EmailUser/Doc James|email]]) 19:48, 30 Julie 2026 (UTC) fp18khvnv9o1ppv63cd1uysmd19sj94 2920353 2920352 2026-07-30T19:56:04Z Doc James 24642 /* Programmable South African provincial map */ Antwoord 2920353 wikitext text/x-wiki {{Welkom}} Mostly over at [https://mdwiki.org/wiki/Main_Page mdwiki.org] [[User:Doc James|<span style="color:#0000f1">'''Doc James'''</span>]] ([[User talk:Doc James|talk]] · [[Special:Contributions/Doc James|contribs]] · [[Special:EmailUser/Doc James|email]]) 13:18, 5 Desember 2023 (UTC) :Dear Doc James, you are most welcome on the Afrikaans wikipedia (you are an old friend here)! --[[Lêer:Wapen van die Oos-Kaap.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 16:15, 5 Desember 2023 (UTC) ::Thanks @[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 😊 [[User:Doc James|<span style="color:#0000f1">'''Doc James'''</span>]] ([[User talk:Doc James|talk]] · [[Special:Contributions/Doc James|contribs]] · [[Special:EmailUser/Doc James|email]]) 16:54, 5 Desember 2023 (UTC) ::@[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] by the way interested in working on a [https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/index.php?cat=World+Health+Organization+essential+medicines&code=af&type=lead&doit=Do+it translation effort around WHO Essential Medicines?] [[User:Doc James|<span style="color:#0000f1">'''Doc James'''</span>]] ([[User talk:Doc James|talk]] · [[Special:Contributions/Doc James|contribs]] · [[Special:EmailUser/Doc James|email]]) 19:07, 5 Desember 2023 (UTC) :::Hi, thanks for asking @[[User:Doc James|Doc James]]. I just have to complete a few outstanding tasks in real life before yearend, like my CPD points at our Pharmacy Council. :::Will come back to you ASAP. Regards, --[[Lêer:Wapen van die Oos-Kaap.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 01:24, 6 Desember 2023 (UTC) :::: Hi Doc, so good to "see" you!!!! [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 08:10, 8 Augustus 2024 (UTC) ==Testing the NC Commons bot== [[File:President Jacbo Zuma attends The New Age and SABC Business briefing, 16 Mar 2012.jpg|thumb|]] If the bot works correctly it should replace the above image with the actual image. [[User:Doc James|<span style="color:#0000f1">'''Doc James'''</span>]] ([[User talk:Doc James|talk]] · [[Special:Contributions/Doc James|contribs]] · [[Special:EmailUser/Doc James|email]]) 11:21, 15 Februarie 2026 (UTC) [[Category:Contains images from NC Commons]] == Programmable South African provincial map == Dear {{ping|Doc James}}. I saw all the communication re the OWID interactive graphs. I am currently busy with the 60,000 flora picture project. What I am looking for is a map of South Africa where the provinces are programmable; if I have a species that say is indigenous to the North Cape and Western Cape then I must be able to click into two boxes out of the nine provinces and the two provinces turn green on the map. It will be a fantastic educational tool for our children. Can you help, any advise who can help? Regards. [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 19:37, 30 Julie 2026 (UTC) :Your in luck in that we have been working on a partnership with https://app.datawrapper.de/buinokrijj/edit/ZnytL/basemap and they have agreed to give Wikiepdians some free accounts. :They have a map of provinces of SA as of 2025. We are in the process of getting the accounts into the Wikipedia Library. Email me and I will connect you. :Once datawrapper map created you can download as an SVG and than upload to Commons for use within Wikipedia. Let me know if that works for you? [[User:Doc James|<span style="color:#0000f1">'''Doc James'''</span>]] ([[User talk:Doc James|talk]] · [[Special:Contributions/Doc James|contribs]] · [[Special:EmailUser/Doc James|email]]) 19:48, 30 Julie 2026 (UTC) ::If you are looking for something more interactive that may also be possible. [[User:Doc James|<span style="color:#0000f1">'''Doc James'''</span>]] ([[User talk:Doc James|talk]] · [[Special:Contributions/Doc James|contribs]] · [[Special:EmailUser/Doc James|email]]) 19:56, 30 Julie 2026 (UTC) 2aenew0b104nbkkvuqw4w4o4qbob35n 2920354 2920353 2026-07-30T19:59:23Z Doc James 24642 /* Programmable South African provincial map */ 2920354 wikitext text/x-wiki {{Welkom}} Mostly over at [https://mdwiki.org/wiki/Main_Page mdwiki.org] [[User:Doc James|<span style="color:#0000f1">'''Doc James'''</span>]] ([[User talk:Doc James|talk]] · [[Special:Contributions/Doc James|contribs]] · [[Special:EmailUser/Doc James|email]]) 13:18, 5 Desember 2023 (UTC) :Dear Doc James, you are most welcome on the Afrikaans wikipedia (you are an old friend here)! --[[Lêer:Wapen van die Oos-Kaap.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 16:15, 5 Desember 2023 (UTC) ::Thanks @[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 😊 [[User:Doc James|<span style="color:#0000f1">'''Doc James'''</span>]] ([[User talk:Doc James|talk]] · [[Special:Contributions/Doc James|contribs]] · [[Special:EmailUser/Doc James|email]]) 16:54, 5 Desember 2023 (UTC) ::@[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] by the way interested in working on a [https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/index.php?cat=World+Health+Organization+essential+medicines&code=af&type=lead&doit=Do+it translation effort around WHO Essential Medicines?] [[User:Doc James|<span style="color:#0000f1">'''Doc James'''</span>]] ([[User talk:Doc James|talk]] · [[Special:Contributions/Doc James|contribs]] · [[Special:EmailUser/Doc James|email]]) 19:07, 5 Desember 2023 (UTC) :::Hi, thanks for asking @[[User:Doc James|Doc James]]. I just have to complete a few outstanding tasks in real life before yearend, like my CPD points at our Pharmacy Council. :::Will come back to you ASAP. Regards, --[[Lêer:Wapen van die Oos-Kaap.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 01:24, 6 Desember 2023 (UTC) :::: Hi Doc, so good to "see" you!!!! [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 08:10, 8 Augustus 2024 (UTC) ==Testing the NC Commons bot== [[File:President Jacbo Zuma attends The New Age and SABC Business briefing, 16 Mar 2012.jpg|thumb|]] If the bot works correctly it should replace the above image with the actual image. [[User:Doc James|<span style="color:#0000f1">'''Doc James'''</span>]] ([[User talk:Doc James|talk]] · [[Special:Contributions/Doc James|contribs]] · [[Special:EmailUser/Doc James|email]]) 11:21, 15 Februarie 2026 (UTC) [[Category:Contains images from NC Commons]] == Programmable South African provincial map == Dear {{ping|Doc James}}. I saw all the communication re the OWID interactive graphs. I am currently busy with the 60,000 flora picture project. What I am looking for is a map of South Africa where the provinces are programmable; if I have a species that say is indigenous to the North Cape and Western Cape then I must be able to click into two boxes out of the nine provinces and the two provinces turn green on the map. It will be a fantastic educational tool for our children. Can you help, any advise who can help? Regards. [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 19:37, 30 Julie 2026 (UTC) :Your in luck in that we have been working on a partnership with https://app.datawrapper.de/buinokrijj/edit/ZnytL/basemap and they have agreed to give Wikiepdians some free accounts. :They have a map of provinces of SA as of 2025. We are in the process of getting the accounts into the Wikipedia Library. Email me and I will connect you. :Once datawrapper map created you can download as an SVG and than upload to Commons for use within Wikipedia. Let me know if that works for you? [[User:Doc James|<span style="color:#0000f1">'''Doc James'''</span>]] ([[User talk:Doc James|talk]] · [[Special:Contributions/Doc James|contribs]] · [[Special:EmailUser/Doc James|email]]) 19:48, 30 Julie 2026 (UTC) ::[[Gebruiker:Oesjaar]] If you are looking for something more interactive that may also be possible.[[User:Doc James|<span style="color:#0000f1">'''Doc James'''</span>]] ([[User talk:Doc James|talk]] · [[Special:Contributions/Doc James|contribs]] · [[Special:EmailUser/Doc James|email]]) 19:59, 30 Julie 2026 (UTC) jzo7f19dbcbimarelncq0p1pfhqnrxw 0 410458 2920411 2792148 2026-07-31T05:27:51Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2920411 wikitext text/x-wiki {{Weesbladsy}} [[Beeld:Les lignes de la main Artlibre.png|thumb|180px|Sommige van die hand se lyne in palmlesery:{{ordelys|Lewenslyn| Hooflyn|Hartlyn| Venusgordel| Sonlyn|Mercuriuslyn|Noodlotlyn}}]] '''Palmlesery''', '''handkykery''' of '''chiromansie''' is die [[skynwetenskap]]like praktyk van [[waarsêery]] deur die bestudering van 'n mens se [[hand]]palm. Die praktyk kom oral ter wêreld voor, met talle kultuurverskille. Mense wat palmlesery beoefen, word gewoonlik 'n palmleser, handkyker of chiromant genoem. Daar is baie – en dikwels botsende – vertolkings van die verskeie lyne en ander eienskappe van die hand in verskillende skole van palmlesery. Palmlesery word algemeen as 'n skynwetenskap beskou weens die teenstellings in verskillende vertolkings en die gebrek aan bewyse vir die palmleser se voorspellings.<ref>{{cite book | editor-last=Frazier | editor-first=Kendrick | title=Science Confronts the Paranormal | publisher=Prometheus | year=1986 | isbn=978-1-61592-619-0 |chapter=Palmistry or HandJive? |pages=198–201 |last=Park |first=Michael Alan}}</ref><ref>{{cite book |last1=Chamorro-Premuzic |first1=Tomas |last2=Furnham |first2=Adrian |year=2010 |title=The Psychology of Personnel Selection |publisher=Cambridge University Press |page=19 |isbn=978-0-521-86829-7}}</ref> [[Beeld:La Diseuse de bonne aventure, Caravaggio (Louvre INV 55) 02.jpg|thumb|links|220px|''Die Fortuinverteller'', deur [[Caravaggio]] (1594-'95; Louvre), beeld 'n palmlesery uit.]] [[Beeld:Enrique Simonet - La buenaventura.jpg|thumb|links|220px|''Die Fortuinverteller'', deur [[Enrique Simonet]] (1899), is van 'n palmlesery.]] ==Geskiedenis== ===Antieke palmlesery=== Palmlesery was 'n algemene praktyk op baie verskillende plekke in [[Eurasië]];<ref name=Dwivedi16>{{harvnb|Dwivedi|1970|pp= 16–20}}</ref> dit is beoefen in die kulture van [[Sumer]], [[Babilonië]], [[Arabië]], [[Kanaän]], [[Persië]], [[Indië]], [[Nepal]], [[Tibet]] en [[China]]. Die [[akupunktuur|akupunkturis]] Yoshiaki Omura beskryf die wortels van palmlesery in Hindoe-astrologie (in [[Sanskrit]] bekend as ''jotisha''), [[China|Chinese]] ''yijing'' en [[Roma]]-fortuinvertellers.<ref name="omura173">{{harvnb|Omura|2003|pp= 172-174}}</ref> Volgens dié teorie het palmlesery in Indië ontwikkel en daarna na China, Tibet en lande in [[Europa]] versprei.<ref name="omura173"/><ref name="chinn24">{{harvnb|Chinn|2000|p=24}}</ref> Palmlesery het onafhanklik in [[Griekeland]] versprei, waar [[Anaxagoras]] dit beoefen het.<ref name="omura173"/> [[Aristoteles]] (384-'22&nbsp;v.C.) het na bewering 'n verhandeling oor palmlesery op 'n altaar van [[Hermes]] ontdek wat hy toe aan [[Aleksander die Grote]] gegee het. Dié het groot belangstelling getoon in die ontleding van sy offisiere se karaktertrekke deur die lyne op hulle palms te lees.<ref>{{Cite book|last=Benham|first=William George|url=https://books.google.com/books?id=qjCskHHrLMgC|title=The Laws of Scientific Hand Reading: A Practical Treatise on the Art Commonly Called Palmistry|date=1900|publisher=Putnam|language=en}}</ref> In die towerkuns van die [[Renaissance]] is palmlesery geklassifiseer as een van die sewe "verbode kunste", saam met ander vorme van waarsêery.<ref>Johannes Hartlieb (München, 1456) ''The Book of All Forbidden Arts''; aangehaal in Láng, p. 124.</ref> In die 16de eeu het die [[Rooms-Katolieke Kerk]] palmlesery aktief onderdruk. Beide [[pous Paulus IV]] en [[pous Sixtus V]] het 'n verbod geplaas op verskeie vorme van waarsêery, waaronder palmlesery.<ref name="Byrne">{{cite web |last1=Byrne |first1=Laura |title=Palm Reading |url=http://1000things.org/en/article/palm-reading |website=1000 Things |publisher=Royal Academy of Fine Art in The Hague |access-date=10 November 2020 |date=8 October 2013 |archive-date=22 September 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210922132833/http://1000things.org/en/article/palm-reading |url-status=dead }}</ref> ===Moderne palmlesery=== Palmlesery het in die moderne era 'n herlewing ondergaan ná die publikasie van kaptein Casimir Stanislas D'Arpentigny se ''La Chirognomie'' in 1839.<ref name="chinn24"/> Die chirologiese vereniging van [[Groot-Brittanje]] is in 1889 deur Katharine St. Hill in [[Londen]] gestig met die doel om palmlesery te bevorder en te verhoed dat skelms die kuns misbruik.<ref>{{Cite web|url=http://www.johnnyfincham.com/history/ksthill.htm|title=The London Cheirological Society|access-date= 5 Januarie 2024|archive-date=28 Oktober 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191028184023/http://www.johnnyfincham.com/history/ksthill.htm|url-status=dead}}</ref><ref name="Guiley">{{cite book |last1=Guiley |first1=Rosemary |title=The Encyclopedia of Magic and Alchemy |date=2006 |publisher=Facts On File |location=New York |isbn=1438130007 |pages=240–241}}</ref> Edgar de Valcourt-Vermont (Comte C. de Saint-Germain) het die Amerikaanse chirologiese vereniging in 1897 gestig. 'n Belangrike figuur in die moderne palmleesbeweging was die Ier William John Warner, wat 'n praktyk in Londen begin en as "Cheiro" beroemde kliënte van oor die wêreld gehad het, onder andere [[Mark Twain]], [[Sarah Bernhardt]], [[Oscar Wilde]], die [[Edward VIII van die Verenigde Koninkryk|Prins van Wallis]], ensovoorts. Die skeptiese Mark Twain het in die besoekersboek geskryf hy het "my karakter met vernederende akkuraatheid ontbloot". Daar was pogings om die een of ander wetenskaplike basis vir die kuns te skep, veral die publikasie van 1900 ''The Laws of Scientific Hand Reading'', deur William Gurney Benham.<ref>{{cite web|url=http://www.dixie.edu/com/icl/File/disiplines/PALMISTRY%20ORIGINS%20AND%20HISTORY%202011.pdf|title=Palmistry: Origins & History}}</ref> In 1970 het Parker Brothers 'n spel met die naam "Touch-Game of Palmistry" deur Maxine Lucille Fiel gepubliseer wat spelers in staat gestel het om "palmlesery en {{nowrap|-ontleding}}" te doen deur kaarte te kies wat met sekere handeienskappe ooreenstem.<ref>{{cite news |url=https://poststar.com/lifestyles/announcements/obituaries/maxine-l-fiel/article_ebde2516-57c2-51de-9bc6-5cb399e6cbae.html|title=Maxine L. Fiel obituary |date=Apr 28, 2020 |newspaper=Post Star |location=Glens Falls, New York|archive-url=https://web.archive.org/web/20201122182955/https://poststar.com/lifestyles/announcements/obituaries/maxine-l-fiel/article_ebde2516-57c2-51de-9bc6-5cb399e6cbae.html|archive-date=22 November 2020}}</ref> <gallery widths="200px" heights="200px"> Beeld:Palmist signboards Yangon.jpg|'n Moderne palmleeswinkel in [[Myanmar]]. Beeld:Palm Readings.jpg|'n Fortuinverteller lees iemand se linkerpalm, met lyne daarop geteken. Beeld:Japanesefortuneteller-teso-may28-2015.jpg|'n [[Japan]]nese palmleser wag vir 'n kliënt, 2015. </gallery> ==Verwysings== {{Verwysings|3}} ==Skakels== {{CommonsKategorie-inlyn|Chiromancy}} {{vertaaluit| taalafk = en | il = Palmistry}} {{Normdata}} [[Kategorie:Waarsêery]] h5lhw6icu67uzeibjkup5qzrpxz84kf 0 410905 2920459 2903672 2026-07-31T08:32:11Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2920459 wikitext text/x-wiki [[Lêer:TeilhardP 1955.jpg|duimnael|Pierre Teilhard de Chardin (1955).]] '''Pierre Teilhard de Chardin''' ([[1 Mei]] [[1881]], Sarcenat-kasteel naby [[Clermont-Ferrand]] – [[10 April]] [[1955]], [[New York]]) was 'n [[Franse]] [[paleontoloog]], [[Jesuïet]]-vader, [[filosoof]] en [[teoloog]]. Teilhard de Chardin se lewe is oorheers deur sy behoefte om die Christelike geloof met die [[evolusie]]teorie te versoen. Vir hierdie doel het hy 'n interdissiplinêre metode ontwerp, waarna hy self verwys het as hiperfisika of hiperbiologie. Teilhard was baie bewus daarvan dat hy tussen twee vure geloop het: wetenskaplike dissipline en die Katolieke magisterium. Dit is juis sy volharding in hierdie tussenposisie wat die bewondering van baie gelowiges gewek het wat daarna verlang het dat die [[Christendom]] nie meer as agterlik in 'n moderne wetenskaplike wêreld afgemaak moet word nie. ==Lewensloop== [[Lêer:Ouderlijk huis teilhard de chardin.jpg|links|duimnael|Teilhard de Chardins se ouerhuis.]] Pierre Teilhard de Chardin is in 1881 uit 'n vooraanstaande Franse familie gebore. Op die ouderdom van agtien het hy 'n lid van die Jesuïete-orde geword. Omdat die Jesuïete in 1904 uit [[Frankryk]] verdryf is, het Teilhard de Chardin sy filosofiese en teologiese studies op die [[Engelse Kanaal]]-eiland [[Jersey]] voortgesit. Van 1905 tot 1908 het hy [[fisika]] en [[chemie]] aan die Jesuïete-kollege in [[Kaïro]] onderrig. Hy is toe na [[Sussex]], [[Engeland]], oorgeplaas waar hy verder in [[geologie]] en [[paleontologie]] gespesialiseer het. In 1911 is hy in [[Hastings]] as priester georden. Teilhard de Chardin het 'n rol gespeel in die ontdekking van Piltdown-mens. Hy het 'n hond van ''Eoanthropus dawsoni'' gevind terwyl hy die amateur-antropoloog Charles Dawson bygestaan het tydens sy opgrawings by Piltdown tydens sy verblyf in Sussex. Die Piltdown Man het uiteindelik geblyk 'n growwe vervalsing te wees. Daar is aangeneem dat Teilhard de Chardin 'n grap oor Dawson wou maak. Dit is merkwaardig dat die Jesuïet na die vonds min aandag aan die oorskot gegee het en nie daaroor gepubliseer het nie. Dit is moontlik dat Teilhard de Chardin self nie die oortreder was nie, maar geweet het wie dit was. As priester sou hy egter nie geroepe gevoel het om vinger na iemand te wys nie. Vandag word gewoonlik aanvaar dat Dawson, wat waarskynlik sy loopbaan op vervalsings gebou het, as die mees waarskynlike oortreder geïdentifiseer kan word. Tydens die [[Eerste Wêreldoorlog]] het Teilhard de Chardin as draagbaar draer in die Franse weermag gedien. In 1922 het hy professor in geologie in [[Parys]] geword. Hy was 'n deelnemer aan talle wetenskaplike ekspedisies na [[Asië]] en [[Afrika]]. In 1928 was hy deel van die navorsingspan wat die hominied ''Sinanthropus pekinensis'' in [[China]] ontdek het. Teilhard de Chardin sou tot 1937 met tussenposes in China werk. ==Wêreldbeskouing van Teilhard de Chardin== === Internalisering === Een van Teilhard se stellings is dat die natuur 'geïnternaliseer' kan word, 'n term wat uit die mistieke kom. [[Materie]] het 'n 'binnekant', wat Teilhard de Chardin ook 'psigisme' noem. Alle verskynsels in die wêreld huisves hierdie psigiese element, al is dit in verskillende konsentrasies. Volgens Teilhard is hierdie internaliserende energie die dryfkrag van evolusie. Dit het gelei tot drie 'geboortes': kosmogenese (die oorsprong van die [[heelal]]), biogenese (die sprongmutasie van lewelose na lewende materie) en noogenese (die sprongmutasie na selfbewustheid). Noogenese gee aanleiding tot die verskynsel van [[mens]]e, die spesie wat bioloë ''[[Homo sapiens]]'' noem. Teilhard de Chardin vergelyk die oënskynlike verskille tussen hierdie stappe as verhitting van 'n vaste stof: eers word die stof net warmer, maar smelting volg eers mettertyd. Die vloeistof tree baie anders op as die vorige vaste stof, maar bestaan uit dieselfde molekules. Dieselfde geld vir die oorgang na die gasfase. ===Omegapunt=== Deur die krag van internalisering het die spesie ''Homo sapiens'' bo die [[dier]]evlak gestyg, volgens Teilhard de Chardin. Dit beteken dat die mens as denkende wese met sy vermoë om te reflekteer in staat is om die [[kosmos]] en homself te transendeer. Maar hierdie nuwe lewensvorm is nie die einde van die evolusionêre proses nie. Volgens Teilhard de Chardin se hiperfisiese sienings beweeg die mensdom na 'n steeds hegter sosiale eenheid. 'n Eerste stap op hierdie pad is reeds geneem. Die mens was die eerste spesie wat die wêreld vanuit sy oorsprong in verskillende strome gekoloniseer het, sonder om in verskillende spesies op te breek. Ons word uitgenooi om die volgende stap te neem deur die feit dat die aardbol onbeperk is (jy kan altyd in 'n sekere rigting voortgaan), maar nie oneindig nie (voortsetting beteken op 'n sekere punt om op 'n pad te gaan wat jy voorheen geloop het). Uiteindelik, volgens Teilhard de Chardin, sal hierdie ontwikkeling uitloop op 'n ontwykende eindpunt van die hele aardse bestaan. Hy het hierdie oomblik die omega-punt genoem, wat ooreenstem met die apokalips. ===Christogenese=== Volgens Teilhard de Chardin is dit waar Christelike leer ter sprake kom: volgens hom is die omega-punt die toestand van die mensdom wat deur [[Christus]] verlos is. Mense het hulself tot so 'n mate geïnternaliseer dat hulle die mistieke liggaam van Christus geword het. Volgens Teilhard de Chardin is dit eers moontlik nadat die skepper hom aan die evolusieproses onderwerp deur mens te word in die gestalte van Jesus Christus. Teilhard noem dit Christogenese. Op grond van Sy onderdompeling in die boesem van die wêreld is die groot waters van materie sonder bewing gelaai met lewe. En terselfdertyd het die heelal deur kontak met Christus een onbegryplike Gasheer geword. volgens Teilhard de Chardin in sy 1923-essay ''La Messe sur le Monde''. ==Invloed== ===Kultstatus=== Teilhard de Chardin het veral in die jare ná sy dood ’n kultusfiguur geword. Sy volgelinge het hom as 'n briljante visioenêr beskou wat presies die vrae aanvoel wat baie van sy tydgenote gevra het. Teilhard het in sy boek ''Le Milieu Divin'' ('Die Goddelike Omgewing') geskryf: Is die Christus van die Evangelies, verbeeld en geliefd binne die dimensies van 'n Mediterreense wêreld, steeds in staat om ons buitensporig vergrote heelal te omsluit en te sentreer? Is die nuwe wêreld nie op pad om groter en wonderliker as die Bybelse Jahwe te word nie? Sal daardie wêreld nie ons godsdiens vernietig en ons God verduister nie? Nee, het Teilhard geantwoord, en toe probeer demonstreer dat wetenskaplike insigte glad nie fataal is vir die Christelike geloof nie, solank die verkondiging van daardie geloof by die nuwe evolusionêre [[wêreldbeskouing]] aangepas is. Miskien is die mees oortuigende opsomming van beide sy paleontologiese en teologiese navorsing gevind in Die verskynsel van die mens (''Le phénomène humain''), wat baie vertalings en herdrukke na sy dood gesien het.<ref>Pierre Teilhard de Chardin, ''Het verschijnsel mens''; uit die Frans vertaal deur Daniël de Lange, Aula/ Het Spectrum Utrecht 1978 (eerste druk in 1958, 17-de druk in 1983) {{ISBN|90-274-4823-X}}</ref> Die dikwels aangehaalde stelling van die evolusionêre bioloog Theodosius Dobzhansky: Niks in [[biologie]] maak sin behalwe in die lig van evolusie is geneem uit 'n sin uit ''The Phenomenon of Man: [Evolution is]'' 'n algemene toestand waartoe voortaan alle teorieë, alle hipoteses, alle stelsels moet konformeer, waaraan hulle moet voldoen, as hulle denkbaar en waar wil wees. 'n Lig wat alle feite bestraal, 'n kurwe wat alle lyne moet volg. As Christen is Dobzhansky ook sterk deur Teilhard se idees beïnvloed. ===Invloed op die Kerk=== [[Lêer:Interieur, glas in loodraam - Heerlen - 20421759 - RCE.jpg|duimnael|Teilhard d.C. (links bo) as moderne heilige in die Sint-Annekerk (Heerlen).]] Na-oorlogse denke oor vordering het naatloos by sy idees ingepas. Volgens sommige kerkhistorici het sy klem op die positiwiteit van die wêreld die atmosfeer van die Tweede Vatikaanse Konsilie beïnvloed. In 1950 het [[Pous Pius XII]] die anti-modernistiese ensikliek ''Humani Generis'' uitgereik, waarin hy baie van Teilhard de Chardin se leerstellings veroordeel. Die werke van die Jesuïete sou die kweekskole moes verlaat, hoewel dit net vir 'n kort tydjie sou wees. Sulke sake kon nie meer deur oekase besleg word nie. Maar die skade was eintlik aangerig. Die Franse Jesuïet is na Amerika 'verban'. Daar is hy nog toegelaat om te dink, maar nie meer gepubliseer nie en nie meer toegelaat om gesprekke te voer oor enigiets wat regtig saak maak nie. Daardie laaste jare was 'n pynlike tydperk vir Teilhard. Op 30 Junie 1962, 'n paar maande voor die opening van die Tweede Vatikaanse Konsilie, het 'n diktaat van die Vatikaan Magisterium (Heilige Kantoor onder leiding van prefek Alfredo Kardinaal Ottaviani) die volgende waarskuwingsboodskap uitgereik: “Daar word ’n aantal werke van vader Petrus Teilhard de Chardin versprei, selfs ná die skrywer se dood gepubliseer, wat groot sukses geniet. Sonder om oordeel te vel oor sake rakende die wetenskappe, is dit voldoende duidelik dat hierdie werke op die gebied van filosofie en teologie oorvloedig is met sulke onduidelikheid, ja, selfs ernstige foute, dat dit in botsing kom met die Katolieke leerstelling. Daarom moedig die hoë en eerbiedwaardige vaders van die Oppergemeente van die Heilige Amp (deesdae: Gemeente vir die Geloofsleer) alle biskoppe, die meerderes van godsdienstige instellings, die rektore van die kweekskole en die administrateurs van die universiteite aan om die geeste, veral van die jongmense, teen die gevare van die werke van Vader Teilhard de Chardin en sy volgelinge.” Wat het die [[Vatikaanstad|Vatikaan]] gevrees oor Teilhard se geskrifte? Eerstens dat hy aansluiting by die evolusieteorie gesoek het. In die tydperk voor Vatikaan II het die magisterium suiwer Darwinisme as 'n bedreiging vir geloof in [[God]] as Skepper, skeppingsleer of ten minste die Skeppingsidee beskou. Maar dit is hoofsaaklik Teilhard se besinning oor boosheid en sonde wat onaanvaarbaar was. Dit was hoofsaaklik om hierdie rede dat Pius XII die veroordeling van Teilhardinisme uitgereik het. Daar word gesê dat Teilhard de Chardin morele boosheid tot 'n noodsaaklike euwel, 'n "evolusionêre afvalproduk" verminder het. In sy siening is sonde die menslike ervaring van die Veelheid. Vir Teilhard is veelvuldigheid 'n hiperfisiese term vir die dinamiese toestand waarin die evolusionêre proses hom noodwendig bevind. Die doel van evolusie is die Omegapunt, 'n toestand waarin die Skepping heeltemal verenig is met die Skepper deur die proses van internalisering. Maar solank daardie uiteindelike Eenheid nie bereik word nie, is daar Veelheid. Die Katolieke Magisterium het gevind dat dit in stryd is met [[Openbaring]]. Sonde is die gevolg daarvan om vrywillig teen God se gebooie te gaan, en nie 'n evolusionêre toestand van die hele Kosmos na noogenese, soos Teilhard de Chardin geleer het nie. ==Rehabilitasie?== Op 24 Julie 2009 het [[Pous Benedictus XVI]] 'n preek gegee met gedagtes oorgeneem direk uit Teilhard se meditasie oor die kosmos as gasheer geneem is: Dit is ook Teilhard de Chardin se groot visie: op die ou end sal ons 'n ware kosmiese liturgie ervaar waarin die kosmos 'n lewende gasheer word, het die Pous in 2009 gesê.<ref>Vesperpreek in Aosta, 24 Julie 2009, voorlaaste paragraaf </ref> Bespiegelings oor 'n naderende rehabilitasie in verskeie Italiaanse koerante is deur die Vatikaan verwerp: Teilhard was nie heterodoks nie en daar was dus geen rede vir 'rehabilitasie' nie. Dit mag dalk as 'n verrassing kom ná die onderrig- en publikasieverbod waarmee Teilhard te kampe gehad het. Volgens hom kon hy self die veel belangriker plesier geniet dat sy vroom wens vervul is: sterf op Paassondag (1955). Die afgelope tyd (na aanleiding van die Pous se aanhaling) was daar gereelde geluide in [[België]] wat dui op 'n moontlike rehabilitasie. In Nederland het die Kerk ietwat meer terughoudend gebly. == Verwysings == {{Verwysings}} ==Bibliografie== {{Refbegin|40em}} * Amir Aczel, ''The Jesuit and the Skull: Teilhard de Chardin, Evolution and the Search for Peking Man'' (Riverhead Hardcover, 2007) * Pope Benedict XVI, ''The Spirit of the Liturgy'' (Ignatian Press 2000) * Pope Benedict XVI, ''Introduction to Christianity'' (Ignatius Press, Revised edition, 2004) * Paul Churchland, "Man and Cosmos" * John Cowburn, Pierre Teilhard de Chardin, a Selective Summary of His Life (Mosaic Press 2013) * Claude Cuenot, ''Science and Faith in Teilhard de Chardin'' (Garstone Press, 1967) * Andre Dupleix, ''15 Days of Prayer with Teilhard de Chardin'' (New City Press, 2008) * [http://www.laceweb.org.au/rhp.htm Enablers, T.C., 2015. 'Hominising – Realising Human Potential'] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170223170619/http://www.laceweb.org.au/rhp.htm |date=23 Februarie 2017 }} * Robert Faricy, ''Teilhard de Chardin's Theology of Christian in the World'' (Sheed and Ward 1968) * Robert Faricy, ''The Spirituality of Teilhard de Chardin'' (Collins 1981, Harper & Row 1981) * Robert Faricy and Lucy Rooney, ''Praying with Teilhard de Chardin''(Queenship 1996) * David Grumett, ''Teilhard de Chardin: Theology, Humanity and Cosmos'' (Peeters 2005) * Dietrich von Hildebrand, ''Teilhard de Chardin: A False Prophet'' (Franciscan Herald Press 1970) * Dietrich von Hildebrand, ''Trojan Horse in the City of God'' * Dietrich von Hildebrand, ''Devastated Vineyard'' * Thomas M. King, ''Teilhard's Mass; Approaches to "The Mass on the World"'' (Paulist Press, 2005) * Ursula King, ''Spirit of Fire: The Life and Vision of Teilhard de Chardin'' [https://web.archive.org/web/20220328113748/http://www.maryknollsocietymall.org/description.cfm?ISBN=978-1-57075-177-6 maryknollsocietymall.org] (Orbis Books, 1996) * Richard W. Kropf, ''Teilhard, Scripture and Revelation: A Study of Teilhard de Chardin's Reinterpretation of Pauline Themes'' (Associated University Press, 1980) * David H. Lane, ''The Phenomenon of Teilhard: Prophet for a New Age'' (Mercer University Press) * de Lubac, Henri, ''The Religion of Teilhard de Chardin'' (Image Books, 1968) * Henri de Lubac, ''The Faith of Teilhard de Chardin'' (Burnes and Oates, 1965) * de Lubac, Henri, ''The Eternal Feminine: A Study of the Text of Teilhard de Chardin'' (Collins, 1971) * de Lubac, Henri, ''Teilhard Explained'' (Paulist Press, 1968) * Helmut de Terra, ''Memories of Teilhard de Chardin'' (Harper and Row and Wm Collins Sons & Co., 1964) * Mary and Ellen Lukas, ''Teilhard'' (Doubleday, 1977) * Jean Maalouf ''Teilhard de Chardin, Reconciliation in Christ'' (New City Press, 2002) * George A. Maloney, ''The Cosmic Christ: From Paul to Teilhard'' (Sheed and Ward, 1968) * Mooney, Christopher, ''Teilhard de Chardin and the Mystery of Christ'' (Image Books, 1968) * Murray, Michael H. ''The Thought of Teilhard de Chardin'' (Seabury Press, N.Y., 1966) * Robert J. O'Connell, ''Teilhard's Vision of the Past: The Making of a Method'', (Fordham University Press, 1982) * Noel Keith Roberts, ''From Piltdown Man to Point Omega: the evolutionary theory of Teilhard de Chardin'' (New York, Peter Lang, 2000) * James F. Salmon, 'Pierre Teilhard de Chardin' in ''The Blackwell Companion to Science and Christianity'' (Wiley-Blackwell, 2012) * Louis M. Savory, ''Teilhard de Chardin&nbsp;– The Divine Milieu Explained: A Spirituality for the 21st Century'' (Paulist Press, 2007) * Robert Speaight, ''The Life of Teilhard de Chardin'' (Harper and Row, 1967) * K. D. Sethna, ''Teilhard de Chardin and Sri Aurobindo: a focus on fundamentals'', Bharatiya Vidya Prakasan, Varanasi (1973) * K. D. Sethna, ''The Spirituality of the Future: A search apropos of R. C. Zaehner's study in Sri Aurobindo and Teilhard De Chardin''. Fairleigh Dickinson University 1981. {{Refend}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:de Chardin, Pierre Teilhard}} [[Kategorie:Geboortes in 1972]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Franse filosowe]] flfue7z2vgrzszeb2dky6aeiklgpzt2 0 411347 2920378 2891803 2026-07-31T00:04:47Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2920378 wikitext text/x-wiki [[Beeld:Ocean world Earth.jpg|thumb|Die Aarde se oppervlak word oorheers deur oseane, wat 75% daarvan bedek.]] 'n '''Oseaanwêreld''', '''oseaanplaneet''', '''maritieme wêreld''', '''waterwêreld''' of '''akwaplaneet''' is 'n soort planeet wat 'n aansienlike hoeveelheid [[water]] in die vorm van [[Oseaan|oseane]] as deel van sy [[hidrosfeer]] bevat, óf onder óf bo die oppervlak, wat moontlik alle droë grond bedek.<ref>[http://www.omnilexica.com/?q=ocean+planet Definition of Ocean planet]. Besoek op 1 Oktober 2017.</ref><ref name="Adams 2008">{{cite journal |title=Ocean Planet or Thick Atmosphere: On the Mass-Radius Relationship for Solid Exoplanets with Massive Atmospheres |journal=The Astrophysical Journal |date=1 February 2008 |last1=Adams |first1=E. R. |last2=Seager |first2=S. |last3=Elkins-Tanton |first3=L. |volume=673 |pages=1160–1164 |issue=2 |doi=10.1086/524925|bibcode=2008ApJ...673.1160A |arxiv=0710.4941 |s2cid=6676647 }}</ref> Die term "oseaanwêreld" word ook soms gebruik vir hemelliggame met 'n oseaan wat uit 'n ander [[vloeistof]] as water bestaan,<ref>[Ocean Worlds: The story of seas on Earth and other planets]. Deur Jan Zalasiewicz en Mark Williams. OUP Oxford, October 23, 2014. {{ISBN|019165356X}}, 9780191653568.</ref> soos [[lawa]] (soos op die maan [[Io (maan)|Io]]), [[ammoniak]] (soos in [[Titaan (maan)|Titaan]] se oseaan onder sy oppervlak) of [[Koolwaterstof|koolwaterstowwe]] (soos op Titaan se oppervlak).<ref>{{cite journal|author=F. J. Ballesteros|author2=A. Fernandez-Soto|author3=V. J. Martinez|title=Title: Diving into Exoplanets: Are Water Seas the Most Common?|date=2019|doi=10.1089/ast.2017.1720|journal=Astrobiology|pmid=30789285|volume=19|issue=5|pages=642–654|hdl=10261/213115|s2cid=73498809 |hdl-access=free}}</ref> Die [[Aarde]] is tans die enigste bekende hemelliggaam wat vloeibare watermassas op sy oppervlak het, hoewel verskeie [[eksoplanete]] al ontdek is met die regte toestande om vloeibare water te onderhou.<ref name="NOAA 2017">{{cite web |url=https://oceanservice.noaa.gov/facts/et-oceans.html |title=Are there oceans on other planets? |work=National Oceanic and Atmospheric Administration |date=6 July 2017 |access-date=2017-10-03 }}</ref> Daar is ook aansienlike hoeveelhede ondergrondse water op die Aarde, meestal in die vorm van watergesteentes.<ref>{{Cite web |title=Aquifers and Groundwater {{!}} U.S. Geological Survey |url=https://www.usgs.gov/special-topics/water-science-school/science/aquifers-and-groundwater |access-date=2023-05-02 |website=www.usgs.gov}}</ref> Die tegnologie bestaan nog nie om vloeibare water op eksoplanete te sien nie, en daarom word atmosferiese [[waterdamp]] as 'n aanduiding gebruik.<ref name="Seager 2013">{{cite journal |title=Exoplanet Habitability |journal=Science |year=2013 |last=Seager |first=Sara |volume=340 |issue=577 |pages=577–581 |doi=10.1126/science.1232226 |pmid=23641111 |bibcode=2013Sci...340..577S |s2cid=206546351 }}</ref> Wat veral interessant van waterwêrelde is, is hulle potensiaal om [[lewe]] te skep en onderhou. In Junie 2020 het wetenskaplikes van [[Nasa]] aangekondig dit is moontlik dat eksoplanete met oseane algemeen in die [[Melkweg]] is, gebaseer op wiskundige modelle.<ref name="NASA-20200618">{{cite news |author=Shekhtman, Lonnie |display-authors=et al. |title=Are Planets with Oceans Common in the Galaxy? It's Likely, NASA Scientists Find |url=https://www.nasa.gov/feature/goddard/2020/are-planets-with-oceans-common-in-the-galaxy-it-s-likely-nasa-scientists-find |date=18 June 2020 |work=[[Nasa]] |access-date=20 June 2020 }}</ref><ref name="OceanPlanets">{{cite journal|last1=Quick|first1=Lynnae C.|last2=Roberge|first2=Aki|last3=Barr Mlinar|first3=Amy|last4=Hedman|first4=Matthew M.|date=2020-06-18|title=Forecasting Rates of Volcanic Activity on Terrestrial Exoplanets and Implications for Cryovolcanic Activity on Extrasolar Ocean Worlds|journal=Publications of the Astronomical Society of the Pacific|volume=132|issue=1014|page=084402|doi=10.1088/1538-3873/ab9504|bibcode=2020PASP..132h4402Q|s2cid=219964895 |doi-access=free}}</ref> ==Oorsig== ===Sonnestelsel=== [[Beeld:PIA19656-SaturnMoon-Enceladus-Ocean-ArtConcept-20150915.jpg|thumb|280px|'n Diagram van die binnekant van [[Enkelados (maan)|Enkelados]].]] Oseaanwêrelde is van besondere belang vir [[Astrobiologie|astrobioloë]] vanweë hulle potensiaal om lewe te skep en [[biologie]]se aktiwiteit oor [[Geologiese tydskaal|geologiese tydskale]] te onderhou.<ref name="Vance 2007">{{cite journal | doi = 10.1089/ast.2007.0075 | volume=7 | title=Hydrothermal Systems in Small Ocean Planets | year=2007 | journal=Astrobiology | pages=987–1005 | last1 = Vance | first1 = Steve | last2 = Harnmeijer | first2 = Jelte | last3 = Kimura | first3 = Jun | last4 = Hussmann | first4 = Hauke | last5 = Brown | first5 = J. Michael| issue=6 | pmid=18163874 | bibcode=2007AsBio...7..987V }}</ref><ref name="Nimmo 2016">{{cite journal |title=Ocean worlds in the outer solar system |journal=Journal of Geophysical Research |volume=121 |issue=8 |pages=1378 |date=8 August 2016 |last1=Nimmo |first1=F. |last2=Pappalardo |first2=R. T. |doi=10.1002/2016JE005081 |url=https://websites.pmc.ucsc.edu/~fnimmo/website/ocean_worlds_new.pdf |access-date=2017-10-01 |bibcode=2016JGRE..121.1378N |doi-access=free }}</ref> Groot [[Natuurlike satelliet|mane]] en [[dwergplanete]] in die [[Sonnestelsel]] wat moontlik ondergrondse oseane het, is van besondere belang omdat hulle deur ruimteverkenningstuie bereik en bestudeer kan word, in teenstelling met [[eksoplanete]], wat tot honderdduisende [[ligjare]] van hier kan wees, ver buite die bereik van die huidige menslike tegnologie. Die beste waterwêrelde in die Sonnestelsel benewens die Aarde is [[Kallisto (maan)|Kallisto]], [[Enkelados (maan)|Enkelados]], [[Europa (maan)|Europa]], [[Ganumedes (maan)|Ganumedes]] en Titaan.<ref name="Nimmo 2016" /><ref name="OW Roadmap 2019">{{cite journal | last1 = Hendrix | first1 = Amanda R. | last2 = Hurford | first2 = Terry A. | last3 = Barge | first3 = Laura M. | last4 = Bland | first4 = Michael T. | last5 = Bowman | first5 = Jeff S. | last6 = Brinckerhoff | first6 = William | last7 = Buratti | first7 = Bonnie J. | last8 = Cable | first8 = Morgan L. | last9 = Castillo-Rogez | first9 = Julie | last10 = Collins | first10 = Geoffrey C. | display-authors = etal | year = 2019| title = The NASA Roadmap to Ocean Worlds | journal = Astrobiology | volume = 19| issue = 1 | pages = 1–27| doi = 10.1089/ast.2018.1955 | pmid = 30346215 | pmc = 6338575 | bibcode = 2019AsBio..19....1H | doi-access = free }}</ref> Europa en Enkelados word beskou as van die fassinerendste teikens vir verkenning danksy hulle relatief dun [[Kors (geologie)|kors]] en waargenome [[Kriovulkaan|kriovulkanisme]]. Talle ander liggame in die Sonnestelsel word beskou as kandidate om ondergrondse oseane te hê, soos [[Ariel (maan)|Ariel]],<ref name='OW Roadmap 2019'/> [[Titania (maan)|Titania]],<ref>https://weather.com/en-IN/india/space/news/2023-05-10-four-of-uranus-large-moons-may-be-hosting-oceans-nasa-study</ref><ref>{{cite web | url=https://www.nasa.gov/feature/jpl/new-study-of-uranus-large-moons-shows-4-may-hold-water | title=New Study of Uranus' Large Moons Shows 4 May Hold Water - NASA | date=4 May 2023 }}</ref> [[Umbriel (maan)|Umbriel]],<ref name="space.com">{{cite web | url=https://www.space.com/uranus-four-biggest-moons-buried-oceans | title=Uranus' 4 biggest moons may have buried oceans of salty water | website=Space.com | date=5 May 2023 }}</ref> [[Ceres (dwergplaneet)|Ceres]],<ref name="McEwen presentation 2016">{{cite web |url=http://www.lpi.usra.edu/opag/meetings/feb2016/presentations/day-1/08-Roadmap-Ocean-Worlds-McEwen.pdf |title=Roadmaps to Ocean Worlds (ROW) |last=McEwen |first=Alfred |work=Lunar and Planetary Institute |date=1 February 2016 |access-date=2017-09-30 }}</ref><ref name="Creech 2016">{{cite web |url=https://ntrs.nasa.gov/search.jsp?R=20160011102 |title=Ocean World Exploration and SLS: Enabling the Search for Life |last1=Creech |first1=Stephen D |last2=Vane |first2=Greg |work=Nasa Technical Reports Server |publisher=NASA |access-date=2017-09-30 }}</ref> [[Dione (maan)|Dione]],<ref name="Scott 2015">{{cite news |last=Anderson |first=Paul Scott |url=http://www.americaspace.com/2015/05/20/ocean-worlds-exploration-program-new-budget-proposal-calls-for-missions-to-europa-enceladus-and-titan/ |title='Ocean Worlds Exploration Program': New Budget Proposal Calls for Missions to Europa, Enceladus, and Titan |work=AmericaSpace |date=15 May 2015 |access-date=2017-09-30 }}</ref><ref name="Wenz 2015">{{cite news |last=Wenz |first=John |url=http://www.popularmechanics.com/space/a15632/nasa-ocean-exploration/ |title=NASA Wants to go Underwater Exploring on Ocean Moons |work=Popular Mechanics |date=19 May 2015 |access-date=2017-09-30 }}</ref> [[Eris (dwergplaneet)|Eris]],<ref name="Hussmann Sohl et al. 2006">{{cite journal| doi = 10.1016/j.icarus.2006.06.005| last1 = Hussmann| first1 = Hauke| last2 = Sohl| first2 = Frank| last3 = Spohn| first3 = Tilman| date = November 2006| title = Subsurface oceans and deep interiors of medium-sized outer planet satellites and large trans-neptunian objects| journal = Icarus| volume = 185| issue = 1| pages = 258–273| url = https://www.researchgate.net/publication/225019299| bibcode = 2006Icar..185..258H| ref = {{sfnRef|Hussmann Sohl et al.|2006}}}}</ref> [[Mimas (maan)|Mimas]],<ref>[https://www.jpl.nasa.gov/infographics/infographic.view.php?id=11262 Ocean Worlds] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171010095726/https://www.jpl.nasa.gov/infographics/infographic.view.php?id=11262 |date=10 Oktober 2017 }}. JPL, NASA.</ref><ref>[https://www.nasa.gov/specials/ocean-worlds/ Ocean Worlds Exploration Program]. NASA</ref> [[Miranda (maan)|Miranda]],<ref name='OW Roadmap 2019'/> [[Oberon (maan)|Oberon]],<ref name="Vance 2007"/><ref name="Hussmann Sohl et al. 2006"/> [[Pluto]]<ref name="Nimmo 2016"/> en [[Triton (maan)|Triton]].<ref name="Nimmo 2016"/> ===Eksoplanete=== [[Beeld:NASA-Exoplanet-WaterWorlds-20180817.jpg|thumb|280px|'n Kunsenaar se voorstelling van 'n stel eksoplanete wat water kan bevat, in vergelyking met die Aarde (heel regs).<ref name="PHYS-20180817">{{cite web |title=Water-worlds are common: Exoplanets may contain vast amounts of water |url=https://phys.org/news/2018-08-water-worlds-common-exoplanets-vast-amounts.html |date=17 August 2018 |work=Phys.org |access-date=17 August 2018 }}</ref>]] Buite die Sonnestelsel is die volgende eksoplanete al as moontlike waterwêrelde oorweeg: [[Kepler-22b]], Kepler-62e, Kepler-62f,<ref>[http://www.solstation.com/planets/water-worlds.htm Water Worlds and Ocean Planets] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220903215326/http://www.solstation.com/planets/water-worlds.htm |date= 3 September 2022 }}. 2012. Sol Company</ref> en die planete van [[Kepler-11]]<ref name=dangelo_bodenheimer_2016>{{cite journal|last=D'Angelo|first=G.|author2= Bodenheimer, P. |title=In Situ and Ex Situ Formation Models of Kepler 11 Planets|journal=The Astrophysical Journal|year=2016|volume=828|issue=1|pages=in press|doi=10.3847/0004-637X/828/1/33|arxiv = 1606.08088 |bibcode = 2016ApJ...828...33D |s2cid=119203398 |doi-access=free }}</ref> en [[TRAPPIST-1]].<ref name="HST-20170831">{{cite news |last1=Bourrier |first1=Vincent |last2=de Wit |first2=Julien |last3=Jäger |first3=Mathias |title=Hubble delivers first hints of possible water content of TRAPPIST-1 planets |url=http://www.spacetelescope.org/news/heic1713/ |date=31 August 2017 |work=www.SpaceTelescope.org |access-date=4 September 2017 }}</ref> Hoewel 70,8% van die Aarde se oppervlak deur water beslaan word,<ref>Pidwirny, M. [http://www.physicalgeography.net/fundamentals/8o.html "Surface area of our planet covered by oceans and continents. (Table 8o-1)"]. University of British Columbia, Okanagan. 2006. Besoek op 13 Mei 2016.</ref> maak water net 0,05% van die Aarde se massa uit. 'n Ander planeet se oseaan kan so diep en dig wees dat die druk die water selfs by hoë temperature tot [[ys]] sal saampers. Dié ys sal nie noodwendig so koud as gewone ys wees nie. As die planeet naby genoeg aan sy ster is dat die water kookpunt bereik, sal die water [[Toestand van materie|superkrities]] word en 'n goed gedefinieerde oppervlak ontbreek.<ref name="physorg">{{Cite journal| arxiv=astro-ph/0308324|title=A New Family of Planets ? "Ocean Planets"| first=Alain| last=Léger| date=2004| doi=10.1016/j.icarus.2004.01.001| journal=Icarus|volume=169| issue=2| pages=499–504| bibcode=2004Icar..169..499L|s2cid=119101078 }}</ref> Selfs op koeler wateroorheerste planete kan die atmosfeer baie dikker as dié van die Aarde wees en grootliks uit waterdamp bestaan, en dit sal 'n baie sterk [[kweekhuiseffek]] skep. So 'n planeet moet klein genoeg wees dat dit nie 'n dik omhulsel van [[waterstof]] en [[helium]] behou nie,<ref name=dangelo_bodenheimer_2013>{{cite journal|last=D'Angelo|first=G.|author2= Bodenheimer, P. |title=Three-Dimensional Radiation-Hydrodynamics Calculations of the Envelopes of Young Planets Embedded in Protoplanetary Disks|journal=The Astrophysical Journal|year=2013|volume=778|issue=1|pages=77 (29 pp.)|doi=10.1088/0004-637X/778/1/77|arxiv = 1310.2211 |bibcode = 2013ApJ...778...77D |s2cid=118522228}}</ref> of naby genoeg aan sy gasheerster dat dié ligte elemente weggestroop word.<ref name=dangelo_bodenheimer_2016 /> Anders sal hulle 'n warmer weergawe van 'n ysreus soos [[Uranus]] en [[Neptunus]] vorm. ==Verwysings== {{Verwysings|3}} ==Skakels== {{vertaaluit| taalafk = en | il = Ocean world}} {{Normdata}} [[Kategorie:Oseane]] [[Kategorie:Eksoplanete]] [[Kategorie:Lewe]] bi5qpbkml3hpvow1l51fgb5it27e3tq 0 418218 2920387 2916797 2026-07-31T04:50:02Z UrsusMaritimus13 184343 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:3|0|0 */ 2920387 wikitext text/x-wiki '''Moorreesburg se betrokkenheid by die Anglo-Boereoorlog''' word hier vermeld. Om volkekundige verwarring en dubbelsinnigheid (soos "[[Engeland|Engelse]] soldaat") te vermy word voortaan 'Kakies' en 'Tommies' in die artikel gebruik om na enigiemand te verwys wat aan die Engelse kant geveg het. == Afkondiging van die krygswet == Die krygswet is nie oombliklik dwarsoor die hele Kolonie afgekondig nie, maar stuk-stuk. Op '''7 Januarie 1901''' is die krygswet so afgekondig in Calvinia, Clanwilliam, Piquetberg, Malmesbury, Tulbagh, Paarl en Stellenbosch, waaronder Moorreesburg ook sou ressorteer.<ref>[https://play.google.com/books/reader?id=1KJKAQAAMAAJ&pg=GBS.PA13&hl=en_ZA Papers relating to the Administration of Martial Law in South Africa''. 1902. p. 13]</ref> === Meer omtrent die krygswet === In die woorde van die owerheid self is die krygswet nie 'n wet ''per se'' nie; maar dit setel alle mag van elke afsonderlike krygswetdistrik in die hande van sy aangewese kommandant om te maak soos sy smaak, al is sy dade ook hoe onbillik, onredelik of teenstrydig met die Wet (en selfs Victoriaanse waardes), om die veiligheid, die orde en die regering na goeddunke te verseker.<ref name="MartjieLouw.78">[https://play.google.com/books/reader?id=1KJKAQAAMAAJ&pg=GBS.PA78&hl=en_ZA Papers relating to the Administration of Martial Law in South Africa''. 1902. pp. 78-115]</ref> Al word die wens uitgespreek dat daar eenvormigheid dwarsoor die Kolonie moet geld wat die reëls betref, het dit in die praktyk glad nie gebeur nie, soos duidelik blyk in die advokaat Frederic Mackarness se ''Martial Law in the Cape Colony during 1901''.<ref name="Mackarness">[https://web.archive.org/web/20250308175218/https://publikationen.ub.uni-frankfurt.de/opus4/frontdoor/deliver/index/docId/16091/file/A000001000.pdf Mackarness, F. 1901. ''Martial Law in the Cape Colony during 1901''. London: National Press Agency.]</ref> Beamptes kon sonder 'n lasbrief iemand in hegtenis neem wie ook al maar verdink word dat hy (of sy) die Boere sou help.<ref name="MartjieLouw.78" /> En dan was daar ook nog die suiwere magsvertoon of intimidasie. 'n Mens dink hier in die besonder aan ds. [[Adriaan Moorrees]] en ds. Gustav Adolph Scholtz (van Colesberg) wat in die middel van die nag, nadat al die lampe uitgedoof is, by die pastorie in die Paarl lastig geval is, selfs al is al die reëlings vooraf nougeset by die polisie aangemeld. Die volgende oggend, die [[Vrydag]], is die pastorie omring deur wagte, en Scholtz is verbied om na [[Kaapstad]] te reis. Eers die Maandag is die wagte verwyder, en 'n boodskap is aan Scholtz gerig: "By order of the Commandant, your guards have been removed, and you are permitted to proceed to Cape Town."<ref name="Mackarness" /> Niks kon mense keer om kwaadwillig hul medemens te vervolg nie. Blykbaar was die skoolkomitee van Moorreesburg nie geneë met Pappie Walters nie, en wou van hom ontslae raak. Matthys (Pappie) Walters (die oupa van die digter [[M.M. Walters]]), toe nog 'n skoolhoof, het 'n possak van Moorreesburg wat deur die drywer van 'n poskar agterweë gelaat is geneem en te perd die poskar probeer inhaal. Dit was alles duidelik ''bona fide'' bedoel. Hy word egter buite die dorp aangekeer en gearresteer op twee aanklagte: hy is buite die bepaalde grens en in die onwettige besit van 'n possak. Hy is met 8 medegevangenes na die gevangenis op Malmesbury gestuur, word tot dwangarbeid gevonnis en na Matjiesfontein gestuur. Pappie is sy pos as skoolhoof en onderwyser ook boonop kwyt. Na afloop van die oorlog het hy en sy jongste broer, Roelof, 'n winkeltjie op Moorreesburg oopgemaak.<ref>[https://web.archive.org/web/20170103030145if_/http://waltersfamilie.co.za/Dokumente/Pappie.pdf Walters, N.M. s.j. Pappie Walters- Agterbaai se seun en Onderwysman.]</ref> Die kommandant kon burgers wat die gewone wette (dus, gewone [[misdaad]], soos gestipuleer in die strafreg) oortree in hegtenis neem en voor die [[landdros]] daag,<ref name="MartjieLouw.78" /> maar die burgerlike regbank op sy beurt het feitlik nie die geringste invloed op die krygsraad uitgeoefen nie. Gestel 'n ongewenste persoon (ongeag of dit nou 'n invloedryke boer of raadslid, 'n predikant, onderwyser of selfs dokter was) word sonder 'n lasbrief summier opgepak en in aanhouding gehou, dan het selfs 'n petisie by die Hooggeregshof om 'n verklaring te eis vir die inhegtenisname, en waar die beskuldigde hom tans bevind, 'n doodloopstraat bereik.<ref name="Mackarness" /><ref name="VVeVR2001.121" /> Daar was ook die sogenaamde "leërkontrakteurs" wat rekwisisievorms van die Britse owerhede gebruik het om die burgers te dwing om byvoorbeeld hul ossewaens met 16 osse volledig met trekgoed en drywer en al net so aan hulle af te staan teen 'n geringe bedrag. Sou die burgers dan enige beswaar opper, is hulle bloot begroet met 'n dreigement dat hulle goed gekonfiskeer sou word. Sulke handelaars het enorme winste gemaak. Met die militêre owerheid wat vierkant agter hom staan, kon hierdie leërkontrakteur die boere se graan laat afsny en oplaai; ook tafelgerei is sonder vergoeding afgedwing.<ref name="VVeVR2001.121" /> === Kernreëls === Wat nou volg is die kernreëls wat feitlik dwaroor die hele [[Kaapkolonie]] gegeld het, en dus ook in Moorreesburg. Met die uitsondering van 'n permit wat toegestaan is deur die kommandant, of 'n persoon wat deur hom afgevaardig is om die permit af te lewer, was geen persoon toegelaat om:<ref name="MartjieLouw.78" /> :(a) die distrik binne te kom of te verlaat nie :(b) om na of uit die distrik uit te trek nie :(c) enige dorp te betree of te verlaat nie, met die uitsondering van ::(1) om produkte na die mark toe te bring ::(2) om diere aan die krygsmag te verkoop ::(3) om hul by die krygsmag aan te meld ::(4) om kerk by te woon Die kommandante kon egter besluit dat alle boere eenvoudig tuis moes bly (as daar Boere of rebelle in die omgewing was); dan mag niemand produkte na die mark toe bring of kerke bywoon nie.<ref name="MartjieLouw.78" /> Niemand mag enige dorp betree of verlaat in die Distrik tussen sonsondergang of sonop, behalwe om 'n dokter te spreek nie.<ref name="MartjieLouw.78" /> Enige besoeker of vreemdeling wat by 'n huis of plaas aanklop moes sonder verwyl aan die kommandant gerapporteer word, <ref name="MartjieLouw.78" /> al was dit ook te voet. Alle vergaderings of samekomste (dit wil sê, waar meer as 6 persone teenwoordig is) was verbode, buiten:<ref name="MartjieLouw.78" /> :(a) dié wat met spesiale vergunning deur die Kommandant skriftelik toegestaan is :(b) dié van godsdienstige aard, soos kerkdienste, kerkraadvergaderings en die Nagmaal :(c) vergaderings van die afdelings- en munisipale rade. :(d) waar almal in dieselfde huis woonagtig was Saans moes iedere persoon tussen 10 nm. en 5 vm. tuis wees. Die lampe moes uitgedoof wees tussen halfelf die aand en vyfuur soggens, met die uitsondering van siekte of noodgevalle. Ook hierdie uitsondering moes die volgende oggend onmiddellik by die Kommandant se kantoor aangemeld word; en selfs 'n permit moes aangevra word nadat 'n doktersbrief ingelewer is.<ref name="MartjieLouw.78" /> Geen vure mag saans op die plase buite brand nie (of enigiets wat as ligsein op die heuwels kan dien nie); ook die aansteek daarvan is verbode.<ref name="MartjieLouw.78" /> Alle vee wat van die vyand gebuit is, word staatsbesit.<ref name="MartjieLouw.78" /> Geen persoon mag 'n fiets, driewiel of motor bestuur of besit alvorens die masjien nie by die Kommandant se kantoor geregistreer is nie. Daarna sal 'n nommerplaat uitgereik word.<ref name="MartjieLouw.78" /> Fietsers mag nie vinniger as 6 myl per uur verby enige wag ry nie; ook moet die ryer afklim indien so gevra word. 'n Fietslamp moet ook aangebring word indien saans gery word.<ref name="MartjieLouw.78" /> Smouse is verbied, maar handelsreisigers kon spesiale vergunning by die kommandant kry om in die distrik rond te beweeg.<ref name="MartjieLouw.78" /> Teen 20 Junie 1901 het sekere Distrikte nietemin wel permitte aan smouse begin uitreik.<ref name="MartjieLouw.78" /> Koerierdienste is feitlik verbode, want alle pakkies moes in poskantoorsakke vervoer word (om natuurlik gesensor te word).<ref name="MartjieLouw.78" /> Briewe en telegramme is gesensor;<ref name="MartjieLouw.78" /> koerante wat die Boere goedgesind was, is toegemaak; die besit van heelwat Hollandse en Duitse koerante is verbied.<ref name="Mackarness" /> Selfs gedagtevryheid is ontneem.<ref name="VVeVR2001.121" /> Ene Basson, 'n boer, het teenoor 'n mnr. Fick, 'n lojalis, gekruide taal gebruik - 'n boete van 10 sjielings is hom opgelê. Stel hierteenoor Hendrik de Waal, 'n 16-jarige van Fraserburg, wat £3 (of sy maandelikse loon) moes opdok omdat hy "abusive language" teenoor 'n stadswag gebesig het.<ref name="Mackarness" /> Vergelyk hiermee A.W. Schultz, van Caledon, wat aangekla word van "opruiende taalgebruik" (5 September 1901): sy eerste straf is 2 jaar dwangarbeid, maar daarna word hy 'n krygsgevangene en word gedeporteer.<ref>[https://play.google.com/books/reader?id=1KJKAQAAMAAJ&pg=GBS.PA238&hl=en_ZA Papers relating to the Administration of Martial Law in South Africa''. 1902. p. 238]</ref> Alle perde, muile, esels, osse, karre en toerusting moes na die Kommandant besorg word, sou hy daarvoor vra.<ref name="MartjieLouw.78" /> Luidens 'n Reuters-korrespondent by Piquetberg was daar die voorval waar 'n jong en onervare boer, ene Maritz, £5 beboet is omdat hy nie sy perde 'om beskerming' laat wegstuur het nie.<ref name="Mackarness" /> Niemand mag enige sketse maak of foto's neem van enige wapenopslagplek of fort nie. Ook as jy in jou onkunde met 'n kamera in die omtrek betrap is, was jy diep in die sop.<ref name="MartjieLouw.78" /> Teen 21 Augustus 1901 is die wetgewing heelwat gewysig:<ref name="MartjieLouw.78" /> Uit vrees dat die invallende Boere proviand in die hande kon kry, moes elke huisgesin op rantsoene leef - elke veertien dae moes die kos in die dorp waaronder 'n plaas sou val afgehaal word. Nou wel te voet, want die trekdiere is ontneem.<ref name="MartjieLouw.78" /><ref name="VVeVR2001.121" /> Die krygswet in die kolonie het, soos gestel op 25 Oktober 1901, Engeland 'n halfmiljoen pond sterling per week gekos.<ref>[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMDA03:000103990:mpeg21:p001 BUITENLAND. Zuid-Afrika.. "Provinciale Drentsche en Asser courant". Assen, 25-10-1901. Geraadpleegd op Delpher op 08-03-2025]</ref> Al is vrede op 31 Mei 1902 gesluit, is die krygswette van die Kaapkolonie eers op '''16 September 1902''' opgehef.<ref name="VVeVR2001.121">Strauss, F. (samest.). 2001. Kaapse Afrikaners betaal duur. In: Voor Vrijheid en Voor Recht: Chronologie van die Tweede Vryheidsoorlog van die Boere-Republieke teen Groot-Brittanje, 1899-1902. Ongepubliseerde werk. Piketberg: Swartland Boere-Oorlog Herdenkingskomitee, pp. 121-122.</ref> == Verloop == Die eerste suidwaartse offensief van Maritz het beoog om rebelle te werf en die strydperk dieper die Kolonie in te skuif, om meer aandag op hom te vestig, sodat die Boere in Transvaal tyd kan kry om hulself te herbewapen, of om ten minste daarvoor te sorg dat Engeland nie al sy magte op die Republieke konsentreer nie.<ref name="Fourie" /> Op 30 September 1901 trek Boerekommandant Manie Maritz met 'n kommando van plus-minus 600 persone deur die Sandveld na Piketberg.<ref name="VVeVR2001.80">Strauss, F. (samest.). 2001. Kaapse Afrikaners betaal duur. In: Voor Vrijheid en Voor Recht: Chronologie van die Tweede Vryheidsoorlog van die Boere-Republieke teen Groot-Brittanje, 1899-1902. Ongepubliseerde werk. Piketberg: Swartland Boere-Oorlog Herdenkingskomitee, pp. 80-85.</ref> Die Britte het verwag dat Maritz vroeër of later Piketberg of Hopefield sou aanval, omdat groot Britse voorraaddepots hier te vinde was, maar ook moontlike rebellerekrute.<ref name="Fourie">[https://web.archive.org/web/20250311085117/https://repository.nwu.ac.za/bitstream/handle/10394/39083/Fourie_Lambertus%20Myburgh.pdf?sequence=1 Fourie, L.M. 1975. Die militêre loopbaan van Manie Maritz tot aan die einde van die Anglo-Boereoorlog. Ongepubliseerde M.A.-verhandeling. Potchefstroom: Portchefstroomse Universiteit vir Christelike Hoër Onderwys, pp. 93-106.]</ref> Op 5 Oktober kom Maritz in Piketberg aan. 'n Deel van sy manskappe staan hy af aan kaptein J.J. Smith.<ref name="VVeVR2001.80" /> Die volgende dag, 6 Oktober, beset Maritz Porterville en Vredenburg. By Hoedjiesbaai kom hy te staan teenoor die Engelse; nog skermutselings woed op Drie Heuwels en Kersefontein.<ref name="VVeVR2001.80" /> Maandag, die 9de Oktober, beset Maritz vir Hopefield. Hier bekom hy heelwat voorrade.<ref name="VVeVR2001.80" /> Die regeringsamptenare van Hopefield is op 10 Oktober opgesluit; die telegraafkantoor is vernietig om die uitlek van inligting rakende die rebelle se doen en late tot tyd en wyl te vertraag. Dit is waarskynlik ook die enigste voorval waar die Boeremag die Kakies (halfpad) op see aangedurf het.<ref name="Fourie" /> 12 Oktober woed nog 'n skermutseling naby Darling. Veldkornet Hildebrand sterf. Maritz en die Colonial Light Horse veg by Hoedjiesbaai.<ref name="VVeVR2001.80" /> Op 13 Oktober val Maritz vir Piketberg aan. Hier word 27 gewere en ammunisie gebuit. Generaal French en Stephenson kom met 1 200 Kakies per trein in Porterville aan.<ref name="VVeVR2001.80" /> Op Sondag, '''15 Oktober 1901''', val Manie Maritz Moorreesburg die eerste maal aan.<ref name="VVeVR2001.80" /> Op 17 Oktober is 300 perde deur Maritz by die Bergrivier gebuit en na Calvinia gestuur.<ref name="Fourie" /> 19 Oktober: By Vier-en-twintig-riviere (naby Porterville) woed 'n hewige stryd tussen Maritz en Stephenson (wat ook uit eenhede van koll. Capper, Wyndham en maj. Wormald bestaan het). Drie Kakies het gesterf, en drie is gewond. Aan Boerekant is daar 5 gewondes (waaraan een later beswyk het), maar 48 perde en 5 karre vol voorraad is van die Kakies gebuit.<ref name="VVeVR2001.80" /> Maritz word teruggedryf.<ref name="Fourie" /> Daar is nie verwag dat Maritz onmiddellik 'n tweede suidwaartse offensief sou onderneem nie, omdat die Britse magte in die nabyheid was en vanweë hul sukses by Vier-en-twintig-riviere.<ref name="Fourie" /> Op Saterdag, '''21 Okober 1901''' bereik Maritz Darling, en gevegte woed op Malmesbury, Moorreesburg en Bodam.<ref name="VVeVR2001.80" /> Teen 25 Oktober word besluit Maritz, Theron en Smith moet die Boland aanval. Maritz beweeg deur Vanrhynsdorp na die Karoovlakte, Ebenaezer en Strandfontein. Soos die dae verloop, is hul visier later ingestel op die pad tussen Lambertsbaai en Clanwilliam.<ref name="VVeVR2001.80" /> Op 7 November poog Maritz se kommando (onder leiding van Theron) om Piketberg weer aan te val en te verower, maar dit geluk nie.<ref name="VVeVR2001.80" /> Op Woensdag, '''8 November 1901''' val Theron vir Piketberg aan op Maritz se bevel, maar word deur die Stadswagte, die Western Province Mounted Rifles, die berede polisie en ander troepe onder leiding van majoor Pilson gestuit.<ref name="VVeVR2001.80" /> Drie Kakies is dood en vyf gewond. Twee Boere is dood en sewe gewond in Theron se geledere.<ref name="Fourie" /> Maritz val ''vir die laaste keer'' Porterville en Moorreesburg aan, en hy beset Hopefield vir een dag.<ref name="VVeVR2001.80" /> By die gelyktydige aanval op Moorreesburg en Porterville het hy die kommando in twee verdeel en self die voortou geneem by die groep wat Moorreesburg sou aanval. Op 9 November 1901 het hy die Bergrivier oorgesteek en sy mag op Honigberg, 20 km suidoos van Piketberg, saamgetrek. Daarna het hy Moorreesburg maklik verower, die telegraaftoestelle vernietig en in die rigting van Darling ingeslaan.<ref name="Fourie" /> Daar is verwag dat Maritz tot in Kaapstad sou deurdruk, en daarvoor het die stad sy kanonne ontplooi en gereed gemaak vir 'n Boere-aanval op die stad. Wat nie sou gebeur nie. Maritz se mag sou miskien Kavanagh by Malmesbury kon verslaan, maar sy kommando sou nie die pyp kon rook teen kol. H. Cooper se 1 000 man nie. Dit is juis weens 'n tekort aan wapens en rydiere dat Maritz nie verder as Moorreesburg kon vorder nie.<ref name="Fourie" /> Crabbe se troepe het hom nog heeltyd vanaf Piketberg agtervolg (waar die Kakies op 9 November daar per trein afgelaai is) en is later gesteun deur Wormald wat intussen by die huidige gevegsgebied opgedaag het.<ref name="Fourie" /> Maritz het daarom teen 14 November die Bergrivier noordwaarts oorgesteek.<ref name="Fourie" /> Op 15 November 1901 dryf die Britse magte die Boere kwaai noordwaarts terug; die Boerekommando's spat hierna in alle rigtings.<ref name="VVeVR2001.80" /> Daar kom wel 'n Reuter-telegram van 19 November 1901 uit Moorreesburg wat meld: Toe Maritz enkele dae tevore oor die Bergrivier verdryf is, laat hy 'n deel van sy stydmag agter (Theron en kommando). En dan word die volgende sinnetjie geskryf, soos dit in die Nederlandse pers ook telkemale verskyn: "De Boeren trekkend voortdurend naar het westelijk deel der Kaapkolonie, waar de afwezigheid van een spoorweg gunstig is voor hunne taktiek."<ref>[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB08:000098359:mpeg21:p006 BUITENLAND.. "Arnhemsche courant". Arnhem, 21-11-1901. Geraadpleegd op Delpher op 18-08-2024]</ref> Presies dieselfde laasgenoemde sinnetjie word tot vervelens toe in menig Franse koerant sonder feitlik enige afwisseling herhaal: ''Les Boers se montrent très actifs et se portent vers la partie ouest de la colonie du Cap, où l'absence de chemin de fer est favorable à leur tactique.''<ref>[https://www.retronews.fr/search#allTerms=moorreesburg&sort=score&publishedBounds=from&indexedBounds=from&page=1&searchIn=all retronews.fr s.v. moorreesburg]</ref> == Volgens Ockie T. De Villiers == === Agtergrond === Ockie T. De Villiers deel sy wederervaringe tydens die Anglo-Boereoorlog as Kaapse Rebel mee terwyl hy in ballingskap in Nederland verkeer. Feitlik geen presiese datums word in die boek verskaf nie, omdat heelwat van die dokumentasie byderhand in sy rondreis verlore geraak het. Die boek se naam heet ''[https://play.google.com/books/reader?id=fcMTAAAAYAAJ&pg=GBS.PP7&hl=en_ZA Met De Wet en Steyn in het Veld]'' en is in 1903 uitgegee, kort nadat daar sprake was van amnestie.<ref>De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p. 253</ref> Dit is nie hy self wat skryf nie, maar 'Mevrouw A. H. van Gent' te Hilversum, want die teks is in Nederlands, al kom heelwat afrikanismes daarin voor.<ref>De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p.10</ref> Uit die gegewens kry mens 'n vae beeld hoe die lewe in die Moorreesburg-Piketberg-omgewing was ten tyde van die oorlog. Kort nadat oorlog verklaar is, besluit De Villiers om sy ouerhuis naby die Paarl te verlaat en hom by die Boere aan te sluit, te wete dat sy vader en broers Engelsgesind was. Tog is sy moeder veel meer besorg oor haar seun se veiligheid as die politiek; om daardie rede probeer sy hom tevergeefs afraai. Op 16 Januarie 1900 gaan hy sak en pak na Kaapstad om hom as vrywilliger by die Engelse leër aan te sluit. Van Dag 1 af koester De Villiers geen illusies nie: die soldate word eerder soos bagasie en kanonvoer behandel as diegene wat vir die eer van Engeland veg. Hy word saam met nege ander in 'n enkele treinkompartement geboender, waar daar skaars slaapplek was vir vier mense. Die deur word gesluit vir die volgende twee dae en drie nagte - dus, afgesien van die higiëneprobleme, moes die soldate onder mekaar maar kyk wie iets te ete het. De Villiers slaag later daarin om by die Boere aan te sluit, hy word met verloop van tyd die adjudant van Generaal De Wet, en vergesel hom totdat De Wet in die rigting Kaap toe druk. De Wet het probeer om sover moontlik die strydperk Kaap toe te skuif waarskynlik om twee redes: eerstens, om tyd te wen sodat die Boeremagte wapens kon bekom, en tweedens om die spoorlyne op te blaas wat proviand, wapens en Kakies die binneland in vervoer het (dus, in die kiem te smoor). Die Kakies het hul ou taktiek probeer gebruik om De Wet in 'n hoek te dryf, hier tussen twee riviere (die Brakrivier en Oranjerivier). Die Oranjerivier was ondeurwaadbaar, so ook die driwwe, want dit was immers middel-Februarie, in die middel van die somerreëntyd.<ref>De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p.90</ref> Generaal de Wet het dikwels aan De Villiers gesê die Boere se grootste redding sou wees as hulle die Kaapkolonie kon bereik en daar 'n opstand kon verwek.<ref>De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, pp. 90, 91</ref> Verder wou die Mosterd-broers wat uit Transvaal gekom het, terugkeer Kaap toe.<ref name="vil91"> Op die 22ste Februarie 1901 vertrek De Villiers saam met hulle.<ref>De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p. 92,93</ref> 'n Paar puntjies: * Die Engelse regering het proklamasies uitgevaardig, waarby die koloniale Burgers gelas is om perde, voer, lewensmiddele en wapens by die naaste militêre stasie in te lewer.<ref name="vil91" /> * Baie Afrikaners het geweier om by die stadswagte aan te sluit. Want dikwels as mens eers by die stadswag aangesluit het, is die persoon na die Britse leër gestuur en so gedwing om teen die Boere te veg.<ref>De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p.101</ref> Hierdie driemanskap moes nie alleen die Kakies ontwyk nie, maar veral Afrikaners wat hulle sou rapporteer. Hierdie rapportering was, in De Villiers se oë, eintlik belaglik, aangesien die boer, wat van sy perd deur die Britse Owerheid deur proklamasie ontneem is, nou spesiaal sou moes loop (of 'n plaaswerker te voet moes stuur) net om die persoon te gaan aanmeld. Al waarom die boere dit nog sou doen, is uit vrees wat die Britse regering nóg aan sy onderdane kon doen. <ref>De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p.99</ref> Die hoofrede waarom De Villiers na die distrikte Malmesbury en Piketberg wou uitwyk, is omdat die graan klaar afgeoes was en die Boerekommando's daar 6 maande of langer mee sou kon uitkom.<ref>De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p.102</ref> Die Mosterds wou na hul ouerhuis in die Paarl, en De Villiers wou dieselfde doen,<ref name="vil108">De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p.108</ref> onder andere om sy familie te waarsku om hulle nie by die Engelse aan te sluit nie. <ref>De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p.109</ref> Hulle verneem in die Distrik Piketberg alle driwwe van die Bergrivier is deur Kakies beset, of so is gesê - in die werklikheid kon die Kakies nie elke liewe voetpaadjie oor die rivier bewaak nie - dit was somer, en die rivier droër (want die Swartland is 'n winterreënvalstreek). <ref name="vil108" /> In die distrik bly hulle oor op die plaas Springfontein, van "den heer G."; die driemanskap is na hom verwys, omdat hy vroeër naby die rivier gewoon het en hulle goed die weg kon wys.<ref>De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p.107</ref> Op baie plase wemel dit bedags van die Kakies, en ook met rede, want die spoorlyn na Moorreesburg was in aanbou, en die werk moes klaar.<ref>De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p.108, 109</ref> Dit was immers Maart 1901 toe De Villiers en die Mosterds in die streek aankom, en die treinspoor sou eers op 9 September 1901 geopen word. De Villiers sê hulle was toe al 18 dae onderweg (sedert 22 Februarie 1901).<ref name="vil108" /> Nadat die drie mans op 'n plaas hul voorgedoen het as builepesinspekteurs, deel die boer hulle mee dat die krygswet baie streng heers in Malmesbury, die Paarl en Piketberg, en dat daar baie stadswagte is (daar was 300 by Malmesbury alleen);<ref>De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p. 113</ref> die gasheer wou hulle na Kaapstad neem, waar die krygswet nog nie afgekondig is nie, en dus nog betreklik veilig was. Dit is 'n saadjie wat in die Mosterds se koppe geplant is, want later wou hul liewer na hulle ooms in Kaapstad gaan,<ref>De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p.110</ref> wat ook die rede is waarom die broers later van De Villiers sou skei. Want De Villiers wou sy ouers baie graag sien.<ref>De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p.112</ref> Die Mosterds het veilig by Leeuwendans aangekom, en het selfs 'n telegram aan hul ouers in die Paarl gestuur om hulle daar te kom besoek,<ref>De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p.115</ref> terwyl De Villiers in die donker rondkruip na uitkomkans. Op die plaas Waterval kom hy te hore dat die Kakies sy ouerhuis bewaak het - dit was vir hom 'n bedekte seën dat hy nie sy ouerhuis kon besoek nie. <ref name="vil122">De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p.122</ref> En, net soos hy verwag het, is die Mosterds in Kaapstad gevange geneem.<ref name="vil122" /> De Villiers besluit om sy heenkome te vind op Springfontein. Daar naby sou hy vir 6 tot 7 maande lank in 'n grot moes bly, en vyfdaagliks kos by die plaashuis gaan haal. Die plaasbewoners van Springfontein was altyd bly om hom te sien.<ref>De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p.139-160</ref> Dit is eintlik ironies dat De Villiers feitlik niks hoef te gedoen het om die omstandighede in sy guns te verander nie. Dit gebeur sommer vanself: * Een van die Mosterd-broers het, in die hoop om vrygelaat te word, al die name genoem van die boere wat hulle op hul reis gehelp het. Dit het meegebring dat baie boere sonder meer gevange geneem is, en die De Kocks wat die Mosterds met hul rytuig na die stasie gebring het, is vir agt maande in die tronk gestop. Ook die boer wat hulle die pad oor die rivier gewys het, is aangekeer en na Kimberley gestuur (hy is later vrygelaat by gebrek aan bewyse). Die naam van die boer en die plaasnaam Springfontein het die Mosterdbroer egter ontgaan. Dit was vir De Villiers duidelik dat hy nêrens nou heen kon uitwyk nie, want niemand sou hom nou wil ontvang nie.<ref>De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p.143</ref> Omtrent 'n week later is De Villiers voëlvry verklaar.<ref>De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p.145</ref> Meneer G. wou ook geensins daarvan hoor dat De Villiers die grot moes verlaat nie - al sou dit ook twee jaar duur, kon hy daar bly; al voel De Villiers skaam om van hul goedheid misbruik te maak. Ondertussen het Mosterd onder kruisverhoor so in sy eie leuens verstrengel geraak dat alle boere vrygelaat is en na hul plasies kon terugkeer.<ref>De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p.146</ref> Stadig het dit ongeduld onder die boere begin kweek. * Soos ''Ons Land'' eers onder sensuur en "verengelst" verskyn (wat De Villiers by die grot lees), maar later heeltemal gestaak is, was dit 'n duidelike teken dat die Boerekommando's in aantog was.<ref>De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p.147, 155</ref> * Die Engelse regering het feitlik alle perde in die distrik Piketberg opgekommandeer, om glo beskerm te word, uit vrees dat die Boerekommando's anders self die perde sou afneem. Dié word op een plek versamel, wat uiters onnosel was. Die Boere sou hulle later almal buit. <ref>De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p.148, 154</ref> * Dominee J.N. Vlok, van NG Gemeente Piketberg, het hom gehaat gemaak by sy boeregemeente, omdat hy die boere aangesê het om die wapen op te neem en ''vir'' die Engelse te gaan veg. Die diens wat op 'n plaas sowat 'n uur vanaf Springfontein een keer of agt keer per jaar gehou is, loop so te sê dood. Die boere wou geen preek hoor uit die mond van die man wat hom met volksvyande heul nie. Die predikant sou nog ná die oorlog ook met agterdog bejeen word.<ref>De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p.154</ref> * De Villiers waarsku die plaasmense dat hulle moes sorg om voorraad vroegtydig op te berg, want uit ervaring weet hy hoe dit in die Oranje-Vrystaat en in die Noordelike geweste van die Kaapkolonie verloop het: Die winkels op die plase sou hul goedere op die dorp moes inlewer, en gaan 'n boer dus dorp toe, om goedere te koop, word hy daar vasgehou. Op sy beurt het Mnr. G. ook ander boere in die omgewing vroegtydig gewaarsku om dieselfde te doen. So kring die nuus uit.<ref>De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p.155</ref> Die dag sou egter in vroeg Oktober 1901 aanbreek wanneer "de knecht" (aan wie De Villiers ook geheg geraak het) hom by sy grot sou kom opsoek. Daar het nuus gekom: 'n paar dae tevore het 'n Jood Sacks, wat 'n winkel op Zuurfontein bedryf het, te voet langs "oom Gert" ['n kennis van Mnr. G] verbygegaan. Mnr. Sacks was woedend omdat 13 Boere naby Clanwilliam hom van sy perd ontneem het en hom te voet huis toe gestuur het. Omdat Clanwilliam ongeveer 12 uur te perd ver was, was dit 'n duidelike teken dat die Boere al baie naby moes wees.<ref>De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p.156</ref> Ook 'n meisie van 'n plaas 4 uur van Springfontein af, het gewapende mans ontmoet, maar weet nie of dit Boere was nie.<ref>De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p.157</ref> 'n Paar dae later deel Oom Gert aan De Villiers mee hy was by 'n kommando gewees en het selfs met die kommandant gepraat. Die naam het hom egter ontgaan. Toe Oom Gert hom beskryf as 'n 'kort, swart kêreltjie, met 'n dik, swart snor', het De Villiers onmiddellik geweet dit is Generaal [[Manie Maritz]].<ref>De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p.159</ref> Toe De Villiers daar aankom, was Generaal Maritz nie daar nie, maar het met 16 mans gekyk of hulle Hopefield kon inneem. Maritz het geen offisiere in sy plek aangestel nie. Hulle het teruggekeer met 600 perde, juis dié wat die Kakies so versamel het van die omliggende boere en oor die Bergrivier gevoer het.<ref>De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p.162</ref> De Villiers was besig om in die rivier te baai, toe Generaal Manie Maritz hom die hand gee en in die boot laai, en al geselsende bereik hulle die ander oewer waar De Villiers se klere lê. Dié was so vol gate en verrinneweer deur die 6 maande in die berge, dat die geskokte Maritz uit die buit vir hom 'n nuwe pak klere aangee.<ref>De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p.162</ref> === Die Kommando van De Villiers neem twee blokhuise weerskante van die Bergrivierbrug in === Die kommando vertrek in die rigting van Zuurfontein (32° 50’ 48.3" S, 18° 32’ 46.1" O). Die volgende aand trek hulle oor die gevegslinie tussen Moorreesburg en Piketberg. Tussen hierdie twee berge was daar twee Kakie-blokhuise ('''[https://play.google.com/books/reader?id=fcMTAAAAYAAJ&pg=GBS.PA163&hl=en_ZA Sien Kaart]'''). Rondom die blokhuise was daar geen versterking nie; dus kon hulle sonder veel slag of stoot ingeneem word (wat onnodige aandag deur geweervuur kon trek), het De Villiers gereken. Buitendien wou hy daardie Afrikanerluitenant ontmoet wat hom op Springfontein kom soek het en tans, so het hy verneem, by een blokhuis die bevel voer.<ref name="DeVilliers164">De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p. 164</ref> Omdat daar baie vrywilligers uit die streek was wat by die Boere aangesluit het, was daar onder die kommando 'n dringende behoefte aan klere, ammunisie en gewere. De Villiers doen by Maritz aan die hand om die twee blokhuise langs die rivier in te neem, met so 19 mans, om nog meer oorlogsbuit in die hande te kry. Maritz sê De Villiers moet versigtig wees, omdat mens nie seker kon weet wie die blokhuise beset nie. Die Tommies sal nie maklik oorgee nie, maar die Vrywilligers wat vir die Engelse veg waarskynlik wel. De Villiers moet ook op sy hoede wees wat uit die rigting van Moorreesburg kan kom, want daar was sprake van 'n strydmag van 600 Kakies op Moorreesburg self. Maritz spreek met De Villiers af om die pad na Piketberg te bewaak.<ref name="DeVilliers164" /> Maritz en De Villiers soek Boerevrywilligers, en 50 mans het slaggereed gestaan. Maritz kies hier self 19 mans met die hand uit, waaronder 2 wat die pad goed bekend was. Na al die afskeidsgroete, vertrek die Gideonsbende teen omstreeks 6 uur die aand te perd. 'n Halfuur later kom hul by die bestemming aan.<ref name="DeVilliers164" /> Die blokhuise het aan beide kante van die brug van die Bergrivier gebou om hierdie infrastruktuur te bewaak, en met goeie rede - daar was taamlik druk verkeer tussen Moorreesburg en Piketberg.<ref name="DeVilliers165">De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p. 165</ref> Hierdie blokhuise was agthoekig en van gegalvaniseerde ysterplate gemaak. Die ruimte tussen die twee ysterplate is met sand opgevul, met skietgate bokant die dubbele plate. Die dak was piramidevormig.<ref name="DeVilliers165" /> Sowat 400 meter van 'n plaashuis naby die Bergrivier (aan Piketberg se kant), gee De Villiers bevel dat almal van hul perde moet afklim en die perde aan die doringdraad vasbind. 10 mans word deur 'n drif gestuur: hulle moes deur die rivier langs die ou pad oorsteek en probeer om so naby as moontlik die ander blokhuis aan die oewer te nader (dit is nou die blokhuis aan die Moorreesburg-kant van die Bergrivier), sonder om onnodige lawaai te maak. Hulle moes ook nie skiet voordat De Villiers die bevel gegee het nie.<ref name="DeVilliers165" /> De Villiers en die ander oorblywende 9 mans sluip in die rigting van die plaashuis. Toe hulle naby genoeg was, trek hulle hul skoene uit, om geluidloos die eerste gebou, 'n skuur, uit te kom wat ongeveer 25 treë vanaf die blokhuis geleë was. Daar plaas hy twee mans om die blokhuis fyn dop te hou.<ref name="DeVilliers165" /> Die agt mans wat oorbly sluip saggies na die volgende huis en daar sien De Villiers 'n lig in die groot huis brand, en hy beveel 5 mans om die pad oor te steek en in die rigting van die huis te loop. Daar moes een man by die voordeur staan, een aan die kant met twee vensters en een by die agterdeur. Die twee oorblywende mans moes saggies langs die rivier gaan om die blokhuis van agter so naby as moontlik te nader.<ref name="DeVilliers165" /> De Villiers self gaan eers terug na die twee mans by die eerste huis net om weer vir hulle te sê om die blokhuis fyn dop te hou. Toe hy na die werkershuisie wou gaan, wat naby die groot huis geleë was, merk De Villiers op en vra wie hy is. De Villiers loop non-chalant voort na die huis, asof die plaas aan hom behoort, en klop aan die deur. 'n Ou bruin man maak die deur oop en spring groot van die skrik terug toe hy De Villiers sien. De Villiers maak 'n gebaar dat hy kalm moet bly en gaan die vertrek binne.<ref name="DeVilliers165" /> Hier kom hy te wete dat daar in elkeen van die blokhuise vyf Kakies was, dat die offisier aan die plaashuis se kant van die rivier was (waar De Villiers hom nou bevind, dit is aan Piketberg se kant van die Bergrivier) en dat daar geen Kakies in die huis was nie. De Villiers beveel die man om saam met hom te kom, en plaas hom onder bewaking van die man wat die posisie by die agterdeur van die groot huis ingeneem het.<ref name="DeVilliers166" /> De Villiers klop aan die agterdeur en stap met sy rewolwer die kombuis deur na die eetsaal, waar die familie aan tafel sit. Van die meisies was vreeslik ontsteld toe hulle 'n gewapende Boer sien, en wou amper flou val, maar al die gehuil en gegil werk net op De Villiers se senuwees. Hy belowe dat hy niemand sou leed aandoen solank hulle net rustig bly nie. Hy betrek die eienaar by sy plan. Moontlik weens die Engelse propaganda, neem De Villiers aan, was die eienaar vreeslik bang vir die Boere, en het hul vir barbare aangesien.<ref name="DeVilliers166">De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p. 166</ref> Voordat hulle by die waenhuis kon uitkom, het 'n skoot geklap, dan 'n tweede en 'n derde. De Villiers roep dat die skietery gestaak moet word, gee die plaaseienaar opdrag om die bevelvoerende offisier mee te deel dat Generaal Manie Maritz met 300 mans by die blokhuise is. Ook moet die plaaseienaar die offisier aanraai om "op staanden voet over te geven", omdat die blokhuis andersins met dinamiet opgeblaas sou word. Dit was natuurlik 'n leuen. Hierdie "Mr. Th." roep die kaptein en waarsku hom dat Generaal Maritz met 300 mans die hele blokhuis na die maan gaan blaas as hul nie oorgee nie. Die kaptein laat onmiddellik van hom hoor: "All right, we'll consider".<ref name="DeVilliers166">De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p. 166</ref> De Villiers laat ook nie op hom wag nie, storm op die blokhuis af, vuur twee rewolwerskote af, en skreeu met barse woorde: "Hands up, will you surrender?" Die Kakies gee oor. Hulle was nog slaapdronk in die kooi gevang toe hulle die blokhuis uitgejaag word - duidelik was die aanval onverwags. Eers soek De Villiers uit wat hy nodig het (waaronder klere) en gee toe twee mans die opdrag om die res in 'n karretjie te laai. Die offisier is verheug om te hoor dat sy lewe behoue sal bly; duidelik was hy "misinformed", soos hy self sê, oor die edelmoedigheid van 'n Boerekommandant. Die offisier probeer buite gevaar bly, en op opdrag van De Villiers, roep ook hy sy kollega by die ander blokhuis die jobstyding toe. Ook hier was die aanval onverwags.<ref name="DeVilliers167">De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p. 167</ref> Dié luitenant sê hy sou nooit oorgegee het as die ander offisier dit nie gedoen het nie. De Villiers is maar bra skepties hieroor, aangesien die luitenant nie eens die moeite gedoen het om 'n skoot af te vuur nie, en gebied hom om sy mooi jas uit te trek waarvoor die luitenant nog 5 ghienies betaal het.<ref name="DeVilliers168">De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p. 168</ref> (Dit wil sê 1 [[ghienie]] was 21 [[sjieling]]s werd, dus 105 sjielings, wat vir 'n gewone voetsoldaat wat 5 sjielings per dag besoldig deur die owerheid, 21 dae se loon sou kos; vir 'n luitenant waarskynlik minder).<ref name="DeVilliers171">De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p. 171</ref> Wat De Villiers opval is hoe bitterjonk drie van soldate was, want een, byna nog maar 'n kind, trek hom aan die arm en smeek De Villiers om hom tog nie dood te skiet nie. De Villiers verneem die jong soldaat het 'n proklamasie in die ''Times'' gelees waarin Generaal Botha glo gesê het, voortaan sal alle krygsgevangenes voor die voet doodgeskiet word. De Villiers was daarvan oortuig hierdie versinsel is deur die Engelse bewind self bedink om te keer dat die Kakies by die sien van die eerste Boer sommer dadelik sou oorgee.<ref name="DeVilliers168" /> De Villiers laat die soldate ontwapen, en sê hulle kan ongedeerd na Moorreesburg toe gaan. Die volgende oggend is De Villiers byna onherkenbaar uitgevat in 'n splinternuwe pak Kakieklere en kamaste, sonder die lang swart baard waarmee hy by die kamp 'n paar dae tevore aangekom het. Ook dra hy 'n snor ''à la mode''.<ref name="DeVilliers168" /> Maritz was baie in sy skik dat die ekspedisie so vlot afgeloop het; veral die gewere was goud werd, want byna elke dag sluit daar nog Boere aan en die gewere is altyd te min.<ref name="DeVilliers169">De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p. 169</ref> Die kommando van Maritz het binne 6 maande aangegroei van 7 mans tot 800 mans.<ref name="DeVilliers179">De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p. 179</ref> Dit is opvallend hoe Hollandse koerante meld van 'n veldslag wat die 15de Oktober 1901 by Moorreesburg gewoed het,<ref>[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010993805:mpeg21:p002 Een gevallen held.. "Nieuwe Tilburgsche Courant". Tilburg, 22-10-1901, p. 2. Geraadpleegd op Delpher op 18-08-2024]</ref><ref>[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMSADB01:000011811:mpeg21:p002 Buitenland.. "Provinciale Noordbrabantsche en 's Hertogenbossche courant". 's Hertogenbosch, 23-10-1901. Geraadpleegd op Delpher op 18-08-2024]</ref> want die 20ste Oktober 1901 bevind Maritz en De Villiers hulle op die plaas van ene Turin (Toerien?).<ref name="DeVilliers169" /> Hier vra Maritz vir De Villiers of hy lus het om 'n paar Kakies te gaan vang wat op 'n plaas naby 'n rivier is. Laasgenoemde stem dadelik toe. Hy neem drie manne saam, waaronder Thijs Boonzaaier, die eerste opstandeling in die Distrik Brandvlei. 'n Verbitterde Boonzaaier het 'n hekel in die Britse bewind ontwikkel nadat hulle alles van sy plaas gestroop het, en boonop nog sy skape wou saamvat. Van daardie dag af het hy die wapen teen die Kakies opgeneem.<ref name="DeVilliers169" /> Hierna sou die geveg volg by Vierentwintigriviere waar De Villiers se neef, Frans Retief, wat onlangs nog by die Boere aangesluit het, in sy hele regteronderarm geskiet en verbrysel sou word, en later sterf.<ref name="DeVilliers174">De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p. 174</ref> Op dieselfde datum, die 20ste Oktober 1901, stuur Kaptein Smith die volgende rapport vanaf Zanddrift, Groot-Bergrivier, distrik Malmesbury: Die vyand is tot nog toe hier in klein getalle en nie baie nie. Die mense sluit hier by die hope aan, sodat hulle nie genoeg met wapens voorsien kan word nie. As daar maar gewere en ammunisie was, kon daar binne 'n kort tydjie 'n groot mag bymekaar gewees het. Daar heers 'n algemene opstand onder die mense, en die manne wat aansluit is almal met 'n goeie gees besiel, sê Smith. Die mense het almal 'n opregte Afrikaanse gevoel, sodat hulle as voorbeeld kan dien vir meer as een van hul broers in Transvaal en die Vrystaat. Hy sê dan: 'maak dit bekend aan alle burgers dat hier in die verte ook warm Afrikaners is, wat goed en bloed vir ons Afrikanerdom opoffer.' Smith was 'n halfuur van Darling af, 9 uur vanaf Kaapstad, en hoe verder mens (die binneland) ingaan, hoe meer wil die mense by die Boere aansluit; tot 20 per dag. Voerkos en perde is in goeie kondisie of liewer vet. Ten tyde van die afsending bevind Smith hul op die grens van die distrik Piketberg en Malmesbury, noord van Moorreesburg, 3 uur van laasgenoemde plek.<ref>[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB15:000745226:mpeg21:p00001 GEMENGD BUITENLANDSCH NIEUWS. "De nieuwe courant". 's-Gravenhage, 15-05-1902, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 20-08-2024]</ref><ref>[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB04:000183194:mpeg21:p006 BOERENRAPPORTEN.. "De Maasbode". Rotterdam, 18-05-1902. Geraadpleegd op Delpher op 20-08-2024]</ref> === Moorreesburg vir enkele ure in Boerebesit === Ná heelwat omswerwinge rond, vanaf Ceres, Clanwilliam, Hopefield, ens. trek De Villiers en sy kommando in die rigting van Darling. Hulle span uit op die plaas van 'n De Klerk en vertoef daar vir ongeveer twee dae. 'n Rapportryer bring daarso die berig, dat Kommandant Maritz gou by hulle sal aansluit; Maritz het 'n aanval geloods op Piketberg, maar moes die stryd gewonne gee, omdat 'n versterking uit Moorreesburg aan die opmars was. Daar word van beide kante hewig geveg. De Villiers kry die oggend die opdrag om soveel moontlik perde uit die omtrek bymekaar te maak. De Villiers en veldkornet Hildebrand sou die volgende oggend in Darling ontmoet. De Villiers trek met 15 mans uit en kom omstreeks 5 uur die middag op 'n plaas naby Moorreesburg aan. Hier hoor hy hoe 'n rukkie tevore 'n gepantserde trein na Moorreesburg op pad was, en ook 'n troep Kakieruiters. Nadat 'n perdekommando 'n halfuur weg was, was daar nog, kort voor De Villiers, nog 7 Kakies op dieselfde plaas. De Villiers het toe al 14 perde, sodat 14 mans 'n handperd het. Hy gee 5 mans die opdrag om op te saal en hom te volg, sodat hy daardie sewe Kakies kon agternasit en vang (om die perde te kry), voordat hulle Moorreesburg sou bereik. Dit was egter te laat - die Kakies het die kamp bereik. Met onverrigter sake keer De Villiers na die plaas terug.<ref name="DeVilliers191">De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p. 191</ref> Hy het daarna 60 perde bymekaar gemaak;<ref name="DeVilliers192">De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p. 192</ref> maar was te laat om hulle by Darling te besorg - Hildebrand het in 'n skermutseling met die Engelse gesneuwel.<ref name="DeVilliers193">De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p. 193</ref> Kommandant Schoeman (voorheen uit die Kommando van Theron) vertel op Vogelstruisfontein vir De Villiers hoe hulle die Kakies 'n streep getrek het. Omdat daar 'n groot mag uit Moorreesburg op pad was Piketberg toe, moes die Boere uit Piketberg onttrek. Toe Maritz sien dat hierdie groot versterking uit Moorreesburg op pad was, het hy geweet dat hierdie dorp nou byna geheel en al sonder garnisoen moet wees; so te sê weerloos. Die Engelse het waarskynlik gedink Maritz sou deur hierdie groot opkoms en aantog afgeskrik word en vlug.<ref name="DeVilliers193" /> Met 'n jakkalsdraai, jaag Maritz juis Moorreesburg toe. Omdat die vyand naby was, moes alles vinnig geskied. By hul aankoms op Moorreesburg stuur Schoeman een van sy adjudante met 'n wit vlag die dorp in, om die Kakies wat agtergebly het aan te raai om oor te gee. Dié gee oor, maar op een voorwaarde: dat Maritz hulle sou trakteer. Dit doen hy ook met liefde. Die agt Kakies wat op Moorreesburg agtergebly het word sommer gou vriende met die Boere. Hulle word eenmaal trakteer, en toe nog 'n rondte, en kort voor lank was hul so koringdronk dat die Kakies nie eens agtergekom het toe die Boerekommando vertrek nie. Toe die Engelse mag uit Piketberg terugkeer, kom hulle op hierdie petalje af, en moes hul makkers uit hul roes wakker maak.<ref name="DeVilliers193" /> Dit is 'n vernedering wat nie in die Engelse koerante gepubliseer sou word nie. Veral gegewe hul eie [[krygswet]] wat dikwels die koop en verkoop van sterk drank verbied het. Die Boere het Moorreesburg dus vir 'n paar uur in besit geneem, maar het tog die tyd benut om alles wat nodig is te buit: onder meer die 8 gewere van die 8 Kakies, en verskeie perde. Boonop het 22 mans hul by die kommando aangesluit.<ref name="DeVilliers194">De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p. 194</ref> === Boerekop, by Zanddrift, Bergrivier === Op 'n topografiese kaart sal mens langs die Bergrivier, by die plaas Zanddrift, 'n kop aantref genaamd "Boerekop" (32° 53’ 41.1" S, 18° 34’ 44.6" O). Dit is ook nie om dowe neute so gedoop nie. Die rus naby Vogelstruisfontein was van korte duur, en gou moes die kommando trek na Zanddrift op die wal van die Bergrivier, terwyl die Kakies na Hopefield inslaan. Die Boerekamp het nou mooi in 'n driehoek gelê: Moorreesburg, Hopefield en Piketberg was al drie hoekpunte waarvandaan Kakies kon kom (en die Boere kon vaskeer), want dit is waar hul leërs kamp opgeslaan het.<ref name="DeVilliers194" /> De Villiers en sy manskappe gaan bespied op "een grooten kop bij Moorreesburg". Die dag was winderig; die stofwolke kon dus net so goed deur die Kakies as deur die wind gemaak word. Op 'n kaal vlakte kon hulle toe wel die Engelse sien optrek. De Villiers stuur rapport aan Maritz dat omtrent 400 ruiters in aantog was, met 2 kanonne. Hy raai Maritz aan dat die kommando noordwaarts moet trek, want die Engelse mag stuur op Zanddrift af.<ref name="DeVilliers195">De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p. 195</ref> Maritz maak so, en stuur 'n ander spioenkorps om De Villiers af te los by die koppe by Moorreesburg om op die Kakies verder te spioeneer, en De Villiers keer na Zanddrift terug. Die kommando was reeds weg, maar Maritz het 5 ervare ruiters laat agterbly, en stuur ook 'n 20 man-patrollie na die drif wat op Zanddrift volg. Tussen een van hierdie twee drifte moes die Kakies deurtrek. Daarom sou die Boere die Kakies tot in die walle van die rivier laat kom en dan op hulle losbrand; want die Engelse sou nie weet daar het nog manne op die walle agtergebly nie.<ref name="DeVilliers195" /> Luitenant Springler was effe nalatig om die groot mag Kakies op te merk wat van agter na Zanddrift op pad was. Maritz het dit gou genoeg opgemerk en die Boere beveel om onmiddellik pad te gee. Die patrollie by die Bergrivierdrif sien ook uit Hopefield is 'n Engelse mag in aantog. Uit al drie hoeke sou hul omsingel word.<ref name="DeVilliers195" /> Op die kop aangekom, word die Boere tydelik versterk deur ongeveer 25 mans. Teen daardie tyd was daar reeds ongeveer 200 Engelse aan die voet van die kop. Maar toe die Engelse kanonne begin rig, bly daar net een man by Kommandant De Villiers agter.<ref name="DeVilliers196">De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p. 196</ref> Vir 'n uur en 'n half skiet die twee, totdat Maritz met versterkings opdaag.<ref name="DeVilliers197">De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p. 197</ref> En die geveg was vir eers verby. Die Kakies span uit op 'n plaas in die nabyheid. Die Boerekommando span uit op Springfontein.<ref name="DeVilliers197" /> == Nasleep == Toe vrede afgekondig is, was die Boerekommandoleiers aanvanklik verlig, maar baie gou geweldig geskok toe hulle moes verneem die Transvaal en Vrystaat is nou in Britse besit. Lees mens ook die Vredesooreenkoms én die klousule wat afgekondig is met aandag, kom die Kaapse of Natalse Rebelle so te sê net met hul lewens daarvan af. Die howe kon die skuldige (aan hoogverraad) enige straf na goeddunke oplê, solank dit net nie die doodstraf was nie.<ref name="DeVilliers242.244">De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p.242-244</ref> Ook, kragtens Wet Nommer 10,<ref name="DeVilliers243">De Villiers, O.T. 1903. ''Met De Wet en Steyn in het veld: Avonturen, ervaringen en indrukken''. Amsterdam: Elsevier, p. 243</ref> was die Ryk slegs van voorneme om kompensasie aan die Transvalers en Vrystaters toe te staan (n.a.v. die kritiek op die 'verskroeide aarde'-beleid), wat beteken het selfs die mees apolitiese, onbetrokke Kaapse boere (wat in 'n uiters moeilike situasie was, omdat die Boere én Engelse hul proklamasies op elke plaas opgeplak het) asook dorpenaars in die Kaapse Kolonie, wat ook maar deurgeloop het wanneer militêre magte op hul grond toegesak, dit geplunder en verniel het, is nie eens 'n agterspeen gebied om aan te suig nie. Wat die storie nog meer ingewikkeld maak: die Kaapse owerheid het teenmaatreëls probeer tref vir al die proklamasies wat die Boere orals in die verbygaan op die plase opgeplak het. Alle proklamasies en kommanderings van die Boere moes deur die Kaapse burgers ignoreer word, is vanuit Kaapstad laat hoor, anders sou hulle aan hoogverraad skuldig bevind word. Sou hulle weier om aan hierdie kommanderingsbevele van die Boere gehoor te gee, sou hulle volle kompensasie verkry vir enige ongerief of skade wat hulle mag ly, as gevolg van die uitlewing van hul lojaliteit aan die Britse kroon. Daar moes ook nie enige ooreenkomste met die Boere aangegaan of gesluit word nie; maar as die Kaaplanders uit dwang onderwerp word om hul bevele te gehoorsaam, sal dit nie teen hul gehou word nie - solank hulle nie saam met die vyand werk om die wettige soewerein (dit is Engeland) te ondermyn nie. In der waarheid is die burgers onvoldoende bewapen gelaat toe die oorlog uitgebreek het, intééndeel, selfs ontwapen. Die verkoop van wapens en ammunisie onder die burgers is verbied, omdat die algemene bewapening van die burgerlike bevolking 'n bron van gevaar vir beskerming vir die inwoners sou wees - so is gereken - want netnou beland die wapens moontlik in die verkeerde hande. Maar die soldate kon nie orals wees nie, en 'n boer sou op homself die beste aangewese gewees het. Kortom: die regering se onvermoë om die burgers die nodige beskerming te bied in 'n tyd waarop hulle daarop geregtig sou wees en op kon aanspraak maak, het baie Kaaplanders net verder aangemoedig om by die Boere aan te sluit.<ref>[https://dspace.nwu.ac.za/bitstream/handle/10394/39636/Snyman_Johannes%20Hendrik.pdf?sequence=1&isAllowed=y Snyman, J.H. 1973. Die Afrikaner in Kaapland, 1899-1902. Ongepubliseerde proefskrif D.Litt. Potchefstroomse Universiteit vir Christelike Hoër Onderwys, pp. 166-170]</ref> En nou kom die storie rondom kompensasie ter sprake. Chamberlain het aangevoer die versekering wat die Goewerneur gegee het vir diegene wat vir Engeland gely het, verwys na die beloftes wat die '''Kaapse Regering''' gemaak het, en daardie lettertjies op papier dui nêrens daarop dat Sy Majesteit se Regering (wat in Engeland sit) enigsins hierby betrek is met die uitbetaal en vergoeding van die Kaapse lojaliste nie.<ref>[https://dspace.nwu.ac.za/bitstream/handle/10394/39636/Snyman_Johannes%20Hendrik.pdf?sequence=1&isAllowed=y Snyman, J.H. 1973. Die Afrikaner in Kaapland, 1899-1902. Ongepubliseerde proefskrif D.Litt. Potchefstroomse Universiteit vir Christelike Hoër Onderwys, p. 356]</ref> Nog 'n probleem wat hom voordoen is die uitbetaling van die Kommandeerbriefies wat skielik verminder het. Byvoorbeeld: meneer David W. Krynauw, van die plaas Zwartfontein, Moorreesburg is op verskillende datums in 1901 die volgende opgekommandeer: tien esels teen £25 stuk; 210 skape teen 17 sjielings, 6 pennies stuk; en twee perde teen £12 stuk. Op die kommandeerbriefie word elke keer die prys aangeteken waarteen die diere gekommandeer is. Dit staan swart op wit. Omdat die prys deur die militêre mag bepaald is, was dit op daardie tydstip reeds ver benede die markwaarde. Na 'n lang gewag breek die dag toe wel aan waarop meneer Krynauw sy tjeks by die landdros kan gaan afhaal. Daar vind hy skielik die prys van die tien esels is nou verminder na £20 stuk; 70 skape word voluit betaal, maar die res (140) word nou teen slegs 13 sjielings stuk betaal; die perde word wel volledig uitbetaal soos op die briefie staan. Die verlies op die skuldbewyse was dus £81, 10 sjielings en 6 pennies vir die boer.<ref>[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010647231:mpeg21:p001 Commandeer-schulden.. "Algemeen Handelsblad". Amsterdam, 12-01-1903, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 28-02-2025]</ref> Die boere het nie gou vergeet wie in diens van Haar en Sy Majesteit was nie, en ná die oorlog is wraak geneem. Daar was byvoorbeeld ene I. Hermann wat gedurende Oktober 1901 die Waarnemende Kommandant van Moorreesburg was. Hy sou ná die oorlog gou agterkom dat hy nie meer onder Afrikanergeledere welkom was nie. Hy was handelaar op die dorp en het ook van plaas tot plaas met handelsware gesmous. Sy wa is van die plase af verwilder, en die boere het openlik vir hom gesê hulle wil geen verbintenis hê met 'n jingo of dié wat "King and country" bygestaan het nie. Die name van die boere wat dan nou genoem word (uit weerwraak gerig aan die Goewerneur op 2 September 1902) is Jan Basson van Anyskop, Dirk Bester van Geelkuil, Evert Smit van Donkerkloof, Hendrik Greef van Breekmuur en L. Lategan van Zomerveld - wat hom gevra het om onder hulle oë uit te kom. Al was daar onder die boere diegene wat twee keer per week dorp toe is om inkopies te doen, het niemand Hermann ondersteun nie.<ref>[https://dspace.nwu.ac.za/bitstream/handle/10394/39636/Snyman_Johannes%20Hendrik.pdf?sequence=1&isAllowed=y Snyman, J.H. 1973. Die Afrikaner in Kaapland, 1899-1902. Ongepubliseerde proefskrif D.Litt. Potchefstroomse Universiteit vir Christelike Hoër Onderwys, p. 262]</ref> Hierdie boikotte wat landswyd voorgekom het, voer Snyman aan, het dit maar net uitgelig en benadruk hoe die Afrikaner maar eintlik 'n boer en feitlik nie 'n handelaar was nie. Hierdie boikotte sou later ook die dryfkrag vorm vir die oprigting en totstandkoming van koöperasies.<ref>[https://dspace.nwu.ac.za/bitstream/handle/10394/39636/Snyman_Johannes%20Hendrik.pdf?sequence=1&isAllowed=y Snyman, J.H. 1973. Die Afrikaner in Kaapland, 1899-1902. Ongepubliseerde proefskrif D.Litt. Potchefstroomse Universiteit vir Christelike Hoër Onderwys, pp. 357-358]</ref> Hierdie woede en frustrasie, benewens nog die Konsentrasiekamp-verhale, verklaar moontlik hoekom die gemoedere hooggeloop het op Moorreesburg; 'n gebeurtenis wat in 'n Franse koerant<ref>[https://www.retronews.fr/journal/l-echo-de-paris-1884-1938/15-octobre-1902/120/599759/3?from=%2Fsearch%23allTerms%3Dmoorreesburg%26sort%3Dscore%26publishedBounds%3Dfrom%26indexedBounds%3Dfrom%26page%3D1%26searchIn%3Dall%26total%3D19&index=10 ''L'Écho de Paris''. 1902. Boers contre officiers anglais. 15 octobre]</ref> 'n Nederlandse koerant<ref>[https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010178504:mpeg21:p005 De reis der Boeren-generaals.-Zuidatrikaanch nieuws.. "Rotterdamsch nieuwsblad". Rotterdam, 17-10-1902, p. 1. Geraadpleegd op Delpher op 18-08-2024]</ref> en drie Sweedse koerante berig word.<ref>[https://tidningar.kb.se/t8qdnx7lrrf64wh2/part/1/page/3?q=morreesburg ''Malmö-tidningen''. 1902. Utlandet. 18 Oktober, s. 3]</ref><ref>[https://tidningar.kb.se/0g0548krxcn586xr/part/1/page/3?q=morreesburg ''Sala Allehanda.'' 1902. Situationen i Sydafrika. 20 Oktober, s. 3]</ref><ref>[https://tidningar.kb.se/5hql7x1w34shj907/part/1/page/3?q=morreesburg ''Avesta Tidning.'' 1902. Situationen i Sydafrika. 21 Oktober, s. 3]</ref> Die nuusbron is die Amerikaanse nuusagentskap, Laffan Agency (wat mens kan aflei uit die letterlike vertaling in die Sweeds, bv. ''kapholländere'' vir "Cape Dutch"). Op 10 Oktober 1902, op Krugersdag, enkele maande nadat die oorlog op 31 Mei 1902 beëindig is, word twee offisiere toegetakel. {| class="wikitable" style="max-width:40em;" |- ! Frans ! Nederlands ! Sweeds ! Afrikaans<br /><small>vertaling van Sweeds</small> |- | valign="top" align="left" | Un incident asses significatif vient de se produire près de Moreesburg: Deux officiers anglais se dirigeaient à pied vers Capetown: ils rencontrèrent une bande de Hollandais qui célébraient l'anniversaire de la naissance de Krüger; les officiers furent l'objet de quelques plaisanteries; il s'ensuivit une mêlée dans laquelle l'un des deux officiers fur jeté à terre et maltraité; l'autre officier tira son sabre pour venir au secours de son ami; la bande se dispersa et plus tard les chefs présentèrent des excuses. Une enquête a été ouverte. | valign="top" align="left"|Nabij Morreesburg, in Kaapkolonie, werden Vrijdag der vorige week twee Engelsche officieren gemolesteerd door een troep Hollanders, die president Kruger's verjaardag op luidruchtige wijze vierden. De officieren werden eerst uitgejouwd en ten slotte werd één hunner op den grond geworpen en mishandeld. Toen de andere daarop zijn sabel trok, gingen de aanranders op de vlucht. Een onderzoek is ingesteld. | valign="top" align="left"| Vid Morreesburg har ett slagsmål ägt rum mellan tvä engelska officerare och ett antal kapholländere, som firade expresident Krügers födelsedag. Officerarna, hvilka till fots voro på väg till Kapstaden, hälsades med skymford, som de icke stillatigande kunde fördraga. Det uppstod slutligen slagsmål, hvarunder en af officerarna blef omkullslagen och misshandlad. Hans kamrat drog värian för att komma honom till hjälp. Då togo angriparna till flykten och deras anförare har sedan bedt officerarna om ursäkt. Rättslig undersökning är inledd. | valign="top" align="left"| By Moorreesburg het 'n bakleiery plaasgevind tussen twee Engelse offisiere en 'n aantal Kaaps-Hollanders, wat oudpresident Krüger se verjaardag gevier het. Die offisiere, wat te voet op pad na Kaapstad was, is met beledigings begroet, wat hulle nie stil kon verdra nie. 'n Bakleiery het uiteindelik uitgebreek waartydens een van die beamptes platgeslaan en afgeransel is. Sy kameraad het met sy wapen gedreig, om hom te help. Toe het die aanvallers gevlug en hul leier het intussen die beamptes om verskoning gevra. 'n Regsondersoek is van stapel gestuur. |} == Verwysings == {{verwysings}} [[Kategorie:Moorreesburg]] sq5aeghblqs8udqlwijrejl2uqpkss4 0 420370 2920403 2901052 2026-07-31T04:57:50Z UrsusMaritimus13 184343 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:3|0|0 */ 2920403 wikitext text/x-wiki [[Lêer:NAFO North Atlantic Fella Organization logo.svg|duimnael|NAFO se logo. NAFO se logo en naam is geskoei na dié van NAVO.]] Die '''North Atlantic Fella Organisation''' ('''NAFO''', 'n speel op die naam van [[NAVO]], die Noord-Atlantiese Verdragsorganisasie) is 'n [[internetmeem]] en [[sosiale media]]-beweging wat toegewy is aan die bekamping van Russiese [[propaganda]] en [[disinformasie]] oor die [[Russiese inval in Oekraïne sedert 2022 |2022 Russiese inval in die Oekraïne]].<ref name="york">{{Cite magazine |last=Pearson |first=Pez |date=15 Augustus 2022 |title=The doges of war: how a Twitter meme is helping fight the Russian war in Ukraine |url=https://yorkshirebylines.co.uk/news/world/the-doges-of-war-how-a-twitter-meme-is-helping-fight-the-russian-war-in-ukraine/ |magazine=Yorkshire Bylines |access-date=28 Augustus 2022 |archive-date=28 Augustus 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220828204038/https://yorkshirebylines.co.uk/news/world/the-doges-of-war-how-a-twitter-meme-is-helping-fight-the-russian-war-in-ukraine/ |url-status=live }}</ref><ref name="economist" /><ref name="vice"/><ref name="politico" /> Dit is gekategoriseer as 'n vorm van [[inligtingsoorlogvoering]].<ref name="economist" /> Benewens die plasing van oneerbiedige kommentaar oor die oorlog en [[Meem|memes]] wat [[Oekraïne]] bevorder of die Russiese oorlogspoging en strategie bespot ("''shitposting''"), samel die groep ook fondse in vir die [[Oekraïense Gewapende Magte]] en ander pro-Oekraïnse sake.<ref name="york"/><ref name="vice">{{Cite magazine |last=Gault |first=Matthew |date=12 Julie 2022 |title=Shitposting Shiba Inu Accounts Chased a Russian Diplomat Offline |url=https://www.vice.com/en/article/y3pd5y/shitposting-shiba-inu-accounts-chased-a-russian-diplomat-offline |magazine=Vice |access-date=28 Augustus 2022 |archive-date=28 Augustus 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220828133348/https://www.vice.com/en/article/y3pd5y/shitposting-shiba-inu-accounts-chased-a-russian-diplomat-offline |url-status=live }}</ref> Die voorstelling van 'n NAFO "Fella" is 'n Shiba Inu-hond (gebaseer op die Doge-meme),<ref name="politico" /> wat dikwels as 'n avatar gebruik word en soms beskryf word as 'n "spotprenthond",<ref name="vice"/><ref name="newsci">{{Cite news |title=Let slip the online shiba inus of war |url=https://www.newscientist.com/article/mg25533964-000-let-slip-the-online-shiba-inus-of-war/ |access-date=2022-08-30 |date=2022-07-20 |magazine=New Scientist |language=en-US |archive-date=29 Augustus 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220829073239/https://www.newscientist.com/article/mg25533964-000-let-slip-the-online-shiba-inus-of-war/ |url-status=live }}</ref>of 'n "groep van Shiba Inu-soldate".<ref name="bunshun">{{Cite web |last=竜仁 |first=石動 |title=ウクライナ国防省が「柴犬兵士」の雑コラに感謝を表明？ 注目される「NAFOの戦争」とは何か |url=https://bunshun.jp/articles/-/57123 |access-date=2022-09-04 |website=Shūkan Bunshun |language=ja |archive-date=14 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220914173000/https://bunshun.jp/articles/-/57123 |url-status=live }}</ref> In Augustus 2022 het ''[[The Economist]]'' opgemerk dat "NAFO se “skynbare ligsinnigheid” sy rol as 'n merkwaardig suksesvolle vorm van inligtingsoorlogvoering verdoesel."<ref name="economist" /> NAFO het direkte kritiek ontlok van 'n aantal pro-Russiese afsetpunte en figure, insluitend [[RT]] en die Russiese woordvoerder van die ministerie van buitelandse sake, Maria Zakharova.<ref>{{Cite web |last=Kirichenko |first=David |date=2023-12-06 |title=Opinion: NAFO is waging Ukraine's meme war |url=https://kyivindependent.com/opinion-nafo-and-ukraines-meme-war/ |access-date=2024-01-08 |website=The Kyiv Independent |language=en}}</ref> ==Geskiedenis== [[Lêer:Destroyed tank in front of Russian embassy Berlin 2023-02-24 48.jpg|duimnael|'n NAFO "Fella" en 'n vernietigde Russiese [[tenk]] voor die Russiese Ambassade in [[Berlyn]] in Februarie 2023.]] Die [[meem]] is in Mei 2022 geskep, toe [[Twitter]]-kunstenaar Kamil Dyszewski, onder die twitternaam @Kama_Kamilia,<ref>{{cite web |last1=Jason Jay |first1=Smart |title=Founder of NAFO Reveals Identity, Discusses Raison D'être |url=https://www.kyivpost.com/russias-war/founder-of-nafo-reveals-identity-discusses-raison-detre.html |website=Kyiv Post |access-date=29 Desember 2022 |date=14 November 2022}}</ref> gewysigde prente van 'n Shiba Inu-hond (die "Fella") by foto's uit Oekraïne begin voeg het.<ref name="vice" /> NAFO, soos dit is, is op 24 Mei 2022 gestig met 'n twiet.<ref name="politico" /> Die Shiba Inu-ras het 'n onverwante beduidende teenwoordigheid in aanlynkultuur sedert ten minste 2010 onder die 'doge'-meme gehad.<ref name="grid">{{Cite news |last=Thorsberg |first=Christian |date=2022-08-06 |title=Good doge: How the internet adopted the Shiba Inu and gave it a forever home |url=https://www.grid.news/story/technology/2022/08/06/good-doge-how-the-internet-adopted-the-shiba-inu-and-gave-it-a-forever-home/ |access-date=2022-08-30 |website=Grid News |language=en |archive-date=30 Augustus 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220830184326/https://www.grid.news/story/technology/2022/08/06/good-doge-how-the-internet-adopted-the-shiba-inu-and-gave-it-a-forever-home/ |url-status=live }}</ref> Na 'n geruime tyd het Dyszewski pasgemaakte "Fellas" begin skep vir ander wat aan die Georgiese Legioen geskenk het.<ref name="vice" /> "Fellas", wat van "fellow" kom,<ref>OED|, fella, n. 3235623824</ref> word deur NAFO as 'n geslagsneutrale term beskou.<ref name="york" /> Huidige en afgetrede dienslede van Oekraïense en NAVO-militêres, sowel as Oos-Europeërs en Oos-Europese diaspora, is sterk verteenwoordig onder diegene wat aan die groep se aktiwiteite deelneem.<ref name="york"/><ref name="economist">{{Cite news |title=A virtual army of impish cartoon pooches is waging war on Russia |newspaper=[[The Economist]] |url=https://www.economist.com/europe/2022/08/31/a-virtual-army-of-impish-cartoon-pooches-is-waging-war-on-russia |last=Joshi |first=Shashank |access-date=2022-08-31 |date=2022-08-31 |issn=0013-0613 |archive-date=14 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220914173013/https://www.economist.com/europe/2022/08/31/a-virtual-army-of-impish-cartoon-pooches-is-waging-war-on-russia |url-status=live }}</ref> Die Duitse koerant ''Berliner Kurier'' skat dat die groep "tienduisende" geassosieerdes vanaf September 2022 insluit.<ref name="berliner">{{Cite web |last=Althaus |first=Peter |title=NAFO Fellas: Bewegung von Meme-Hunden zerstört die Putin-Propaganda |url=https://www.berliner-kurier.de/politik-wirtschaft/ukraine-krieg/ukraine-russland-nafo-fellas-bewegung-von-meme-hunde-zerstoert-die-putin-propaganda-li.263925 |access-date=2022-09-13 |website=Berliner Kurier |date=6 September 2022 |language=de-DE |archive-date=8 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220908012310/https://www.berliner-kurier.de/politik-wirtschaft/ukraine-krieg/ukraine-russland-nafo-fellas-bewegung-von-meme-hunde-zerstoert-die-putin-propaganda-li.263925 |url-status=live }}</ref> Die Fellas verskyn in verskeie geredigeerde stilbeelde en "[[TikTok]]-styl video's van Oekraïense troepe wat op musiekklankbane gedans word", en word "in oorlogsmateriaal gevoeg om Rusland se weermag te bespot en Oekraïne se soldate te prys".<ref name="politico" /> NAFO noem sy teenstanders (aanlyn en op die slagveld) ''Vatniks''.<ref name="DW">{{Cite web |last=Braun |first=Stuart |date=2022-09-17 |title=#NAFO: Ukraine's info warriors battling Russian trolls|url=https://www.dw.com/en/nafo-ukraines-info-warriors-battling-russian-trolls/a-63124443 |access-date=2022-09-21 |website=Deutsche Welle |language=en-GB}}</ref> Sommige NAFO-lede het glo 'n "spesiale fokus" om die "''whataboutism''"-verdediging van die Russiese inval te ontlont.<ref name="DW" /> In Junie het die groep tot hoofstroomprominensie gestyg ná 'n interaksie op [[Twitter]] tussen die Russiese diplomaat Mikhail Ulyanov en 'n aantal NAFO-rekeninge met spotprenthonde as avatars. Nadat Ulyanov beweer het dat die Russiese inval in 2022 geregverdig is deur die Oekraïne wat na bewering sedert 2014 burgerlikes in die [[Donbas]] bestook het, het die volgende woordewisseling tussen Ulyanov en die ander @LivFaustDieJung ontstaan:<ref name="vice" /><ref>{{cite news |last=Taylor |first=Adam |date=2022-09-01 |title=With NAFO, Ukraine turns the trolls on Russia |url=https://www.washingtonpost.com/world/2022/09/01/nafo-ukraine-russia/ |newspaper=The Washington Post |access-date=2022-09-14}} </ref><ref>{{cite news |last=Guckert |first=Elie |date=2022-07-22 |title=NAFO, ces trolls grimés en chiens qui humilient la Russie sur les réseaux sociaux |magazine=Slate |lang=fr |url=https://www.slate.fr/story/231069/nafo-trolls-meme-chiens-humilient-russie-reseaux-sociaux-guerre-ukraine |access-date=2022-09-14 }}</ref> Oekraïne Memes vir Navo Tieners (@LivFaustDieJung) Jy: "ons moet al die Oekraïne se burgerlikes bombardeer, want die Oekraïne was besig om 'n interne oorlog te veg en sommige burgerlikes is doodgeskiet"<ref group="N-I">{{Cite tweet |author=Ukraine Memes for NATO Teens |user=LivFaustDieJung |date=2022-06-19 |number=1538498105481515009 |title=You: "we have to bomb all of Ukraine's civilians because Ukraine was fighting an internal war and some civilians got shelled" |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20220619122604/https://twitter.com/LivFaustDieJung/status/1538498105481515009 |archive-date=2022-06-19 }}</ref> Mikhail Ulyanov (@amb_ulyanov) Jy het hierdie nonsens uitgespreek. Nie ek nie.<ref group="N-I">{{Cite tweet |author=Mikhail Ulyanov |user=amb_ulyanov |date=2022-06-19 |number=1538562863199141889 |title=You pronounced this nonsense. Not me. }}</ref> Hierdie reaksie is deur ander NAFO-lede aangegryp.<ref name="vice"/><ref name="politico"/><ref name="zappone"/> Die frase "jy het hierdie nonsens uitgespreek", of bloot "onsin uitspreek", het deur NAFO gebruik geword as 'n vinnige en afwysende manier om pro-Russiese rekeninge te spot.<ref name="economist" /> Volgens ''[[The Wall Street Journal]]'' word geglo dat die groep se pro-Oekraïnse fondsinsameling en goedereverkope "meer as $1 miljoen ... maar geen amptelike telling gehou word nie" so die eis kan nie onafhanklik geverifieer word nie.<ref name="wsj-22sept">{{Cite web |url=https://www.wsj.com/amp/articles/ukraines-internet-army-of-nafo-fellas-fights-russian-trolls-and-rewards-donors-with-dogs-11664271002 |title=Ukraine's Internet Army of 'NAFO Fellas' Fights Russian Trolls and Rewards Donors With Dogs |date=2022-09-27 |website=[[The Wall Street Journal]] |last=Michaels |first=Daniel |archive-url=https://archive.today/20220927110353/https://www.wsj.com/amp/articles/ukraines-internet-army-of-nafo-fellas-fights-russian-trolls-and-rewards-donors-with-dogs-11664271002 |archive-date=2022-09-27 |url-access=subscription}}</ref> In Augustus 2022 het NAFO geld ingesamel vir Signmyrocket.com, 'n webwerf waar mense betaal om persoonlike boodskappe op Oekraïense [[artillerie]]<nowiki/>koppe en toerusting te laat skryf. Taak & Doel het die resultaat, 'n 2S7 Pion selfaangedrewe artillerie met die inskripsie "Super Bonker 9000" en 'n plakker van 'n bofbalkolf op die loop met die inskripsie "NAFO-Artikel 69"<ref name="Gault" /> beskryf as "selfaangedrewe artillerie". dit bring internetmemes in aardse vorm".<ref name="task">{{Cite web |last=Hauptman |first=Max |date=2022-08-31 |title=Meme war: You can pay to get memes painted on Ukrainian artillery, bombs, and rockets |url=https://taskandpurpose.com/news/russia-ukraine-artillery-internet-memes/ |access-date=2022-09-01 |website=Task & Purpose |language=en-US |archive-date=1 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220901125520/https://taskandpurpose.com/news/russia-ukraine-artillery-internet-memes/ |url-status=live }}</ref> In 'n artikel oor die groep se bedrywighede daardie Augustus, het ''[[The Economist]]'' berig dat "Nog 'n gewilde slagspreuk—'Watter lugverdediging doen?'—spot met die mislukking van Russiese lugverdediging om 'n aanval op die Saky-lugbasis in die [[Krim]] op 9 Augustus te voorkom."<ref name="economist" /> Die oorsprong van die meem was 'n aanhaling-twiet in "twyfelagtige [[Engels]]"<ref name="berliner" /> deur @200_zoka (met lugverdediging wat eiesoortig in een woord gekombineer is) wat gereageer het op foto's van rook wat van die verafgeleë vliegveld opswel.<ref group="N-I">{{Cite tweet |user=200_zoka |date=2022-08-09 |number=1556987287845601281 |title=What airdefense doing? |access-date=2022-09-07 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20220907214955/https://twitter.com/200_zoka/status/1556987287845601281 |archive-date=2022-09-07}}</ref> [[Lêer:Kablys Night Club (8123272517).jpg|duimnael|Kablys-nagklub, lokaal van die eerste NAFO-beraad, Vilnius, 2023. ]] Die Duitse staatstoesig-uitsaaier [[ZDF]] verwerp die idee dat NAFO 'n operasie van die Amerikaanse [[Central Intelligence Agency]] is, en verklaar dat "die feit dat 'Nafo' deur die CIA gefinansier word, net 'n selfveragtende grap onder Twitterers is."<ref name="zdf.de" /> grappie is deur 'n aantal Fellas self aangeneem, wat hul Twitter-profiele verander het om hul ligging te wys as Langley, Virginia, die ligging van die CIA se hoofkwartier.<ref name="politico" /> Op 8 Julie 2023 het NAFO hul eerste beraad in [[Vilnius]], [[Litaue]] gehou, wat bedoel was om saam te val met NAVO se 2023 Vilnius-beraad wat op 11–12 Julie plaasgevind het.<ref name=":0">{{cite web | url=https://www.lrt.lt/en/news-in-english/19/2026724/shiba-inu-goes-offline-first-ever-nafo-summit-brings-russia-disinfo-fighters-to-vilnius | title=Shiba Inu goes offline: First-ever NAFO summit brings Russia disinfo fighters to Vilnius | date=3 Julie 2023 }}</ref><ref name=":1">{{cite web | url=https://www.15min.lt/naujiena/aktualu/lietuva/vilniuje-pries-rusu-dezinformacija-kovojanciu-nafo-virsuniu-susitikimas-56-2080626 | title=Vilniuje – prieš rusų dezinformaciją kovojančių NAFO "viršūnių susitikimas" }}</ref> Die beraad se belangrikste regstreekse byeenkoms is by die Kablys-nagklub in Vilnius gehou, met 'n opkoms van ongeveer 200 mense persoonlik en duisende meer aanlyn.<ref name=":0" /><ref name=":1" />Talle hoëprofiel politieke figure het die beraad bygewoon, met die Litause minister van buitelandse sake, Gabrielius Landsbergis, wat die geleentheid amptelik ingehuldig het en die Estlandse premier, [[Kaja Kallas]], wat per video-oproep aangesluit het.<ref name=":2">{{Cite web |date=2023-07-09 |title=NAFO Summit, community combating Russian propaganda, makes waves in Vilnius |url=https://news.yahoo.com/nafo-summit-community-combating-russian-143500180.html |access-date=2023-12-28 |website=Yahoo! News |language=en-US |agency=The New Voice of Ukraine}}</ref> By die beraad is 'n aantal fondsinsamelingsaktiwiteite aangebied, insluitend pro-Oekraïnse handelswareverkope en 'n veiling vir 'n kunswerk wat die Oekraïense minister van verdediging Oleksii Reznikov se persoonlike Fella uitbeeld.<ref name=":2" /> ==Ontvangs== NAFO is beskryf as 'n "Westerse burgerlike samelewing-reaksie op Russiese veldtogte" deur Tobias Fella, 'n politieke wetenskaplike wat [[Bundeswehr]]-soldate oplei in die hantering van [[sosiale media]]. Dit is deel van 'n groter "stryd om [[soewereiniteit]] van interpretasie" op gedeelde aanlynruimtes.<ref name="zdf.de">{{Cite web |last=Neuhann |first=Florian |date=2022-09-04 |title=Ukraine-Krieg: Wie die "Nafo" Putin-Trolle im Netz bekämpft |url=https://www.zdf.de/nachrichten/politik/nafo-meme-internet-trolle-ukraine-krieg-russland-100.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220904210705/https://www.zdf.de/nachrichten/politik/nafo-meme-internet-trolle-ukraine-krieg-russland-100.html |archive-date=2022-09-04 |access-date=2022-09-13 |website=ZDFheute |language=de}}</ref> Volgens ''Politico'', "Om in NAFO te delf is om 'n vinnige kursus te kry in hoe aanlyn gemeenskappe van die [[Islamitiese Staat]] tot die verregse boogaloo-beweging tot hierdie diverse groep aanlynkrygers die internetkultuur gewapen het."<ref name="politico" /> Amerikaanse mediastudieprofessor Jaime Cohen voer aan dat die NAFO-beweging "'n werklike taktiese gebeurtenis teen 'n nasiestaat is".<ref name="politico">{{Cite news |last=Scott |first=Mark |date=2022-08-31 |title=The shit-posting, Twitter-trolling, dog-deploying social media army taking on Putin one meme at a time |url=https://www.politico.eu/article/nafo-doge-shiba-russia-putin-ukraine-twitter-trolling-social-media-meme/ |access-date=2022-09-01 |newspaper=Politico |language=en-US |archive-date=1 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220901011252/https://www.politico.eu/article/nafo-doge-shiba-russia-putin-ukraine-twitter-trolling-social-media-meme/ |url-status=live }}</ref> Brits-Libanese joernalis Oz Katerji beweer dat NAFO "Rusland se propagandiste belemmer het en hulle in die proses absurd en belaglik laat lyk het".<ref name="zappone">{{Cite news |last=Zappone |first=Chris |date=2022-08-29 |title=NAFO, the furry fellas taking a bite out of Russia's info war machine |url=https://www.theage.com.au/world/europe/nafo-the-furry-fellas-taking-a-bite-out-of-russia-s-info-war-machine-20220817-p5baks.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220829072819/https://www.theage.com.au/world/europe/nafo-the-furry-fellas-taking-a-bite-out-of-russia-s-info-war-machine-20220817-p5baks.html |archive-date=2022-08-29 |access-date=2022-08-29 |newspaper=The Age |language=en-AU}}</ref> Oekraïne se ambassadeur in Australië en [[Nieu-Seeland]], Vasyl Myroshnychenko, het opgemerk dat die voetsoolvlak, gedesentraliseerde aard van NAFO 'n belangrike deel van sy mag is.<ref name="Byline Times" /> Volgens een ontleding, "Die grootliks Engelstalige memes het Westerse aandag op Oekraïne se oorlog gehou - aandag wat noodsaaklik is gegewe die belangrikheid van Westerse wapens vir Oekraïense magte."<ref name="WP" /><ref>{{Cite web |last1=Oliemans |first1=Joost |last2=Mitzer |first2=Stijn |title=article tag: Foreign Aid to Ukraine |url=https://www.oryxspioenkop.com/search/label/foreign%20aid%20to%20Ukraine?max-results=7 |access-date=2022-09-11 |website=[[Oryx (website)|Oryx]] |archive-date=12 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220912015454/https://www.oryxspioenkop.com/search/label/foreign%20aid%20to%20Ukraine?max-results=7 |url-status=live }}</ref> Amerikaanse lt. kol. Steve Speece van die Modern War Institute by West Point voer aan "Meme-inhoud wat in NAFO-kanale gedeel word ... is byna uitsluitlik Engelse taal en is vermoedelik nie bedoel vir Russiese gehore nie ... Hierdie fora bestaan om inhoud te genereer vir die vermaak en status van hul eie lede. Tog selfs Westerse nasionale veiligheidsbeleid word soms uitdruklik gedryf deur die emosies—soos verontwaardiging—wat in aanlyngemeenskappe gekweek word."<ref name="mwi">{{Cite web |last=Speece |first=Steve |date=2022-09-13 |title=On Trolls and Nuclear Signaling: Strategic Stability in the Age of Memes |url=https://mwi.usma.edu/on-trolls-and-nuclear-signaling-strategic-stability-in-the-age-of-memes/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220913123727/https://mwi.usma.edu/on-trolls-and-nuclear-signaling-strategic-stability-in-the-age-of-memes/ |archive-date=2022-09-13 |access-date=2022-09-13 |website=Modern War Institute |language=en-US}}</ref> Speece voer aan dat aanlyn-agiteerders soos NAFO die rol van slegte polisieman in 'n goeie polisieman/slegte polisieman-dinamiek met beleidmakers inneem.<ref name="mwi" /> Volgens die ''Berliner Kurier'', "Soos regte NAVO, het NAFO 'n artikel 5-plig van hulp. Dit beteken dat elke ou die ander kan aanroep om hulp as hulle onder aanval is of ernstige disinformasie teëkom. Hiervoor gebruik die NAFO-lede die hutsmerk #NAFOarticle5 en ontvang dan ondersteuning van ander ouens."<ref name="berliner" /> 'n Ontleder by die Duitse Raad vir Buitelandse Betrekkinge het die strategie as "baie effektief" beoordeel.<ref name="berliner" /> Rusland het in die verlede trollplase doeltreffend ontplooi;<ref name="berliner" /> sy verwarde reaksies op NAFO spruit moontlik uit sy "sterk ideologiese propaganda oor Oekraïne".<ref name="WP">{{Cite news |last=Taylor |first=Adam |date=2022-09-01 |title=With NAFO, Ukraine turns the trolls on Russia |newspaper=[[The Washington Post]] |url=https://www.washingtonpost.com/world/2022/09/01/nafo-ukraine-russia/ |access-date=2022-09-11 |archive-date=7 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220907153751/https://www.washingtonpost.com/world/2022/09/01/nafo-ukraine-russia/ |url-status=live }}</ref> Volgens die kuberoorlogseenheid van die [[Amerikaanse Weermag|Amerikaanse weermag]], die 780ste Militêre Intelligensie Brigade, "Vir 'n aanlyn gemeenskap soos NAFO, is vyandige vermelding van 'n amptelike propaganda-uitlaat van sy teiken 'n bewys dat sy bespotting die gewenste uitwerking bereik."<ref name="cyber" group="N-I">{{cite tweet |user=780thc |date=2022-09-13 |number=1569644753276338177 |title=Cyber Command tweet |access-date=2022-09-13}}</ref> In reaksie op die Estlandse premier Kallas se lof van NAFO, het Maria Zakharova, woordvoerder van die Russiese ministerie van buitelandse sake, Westerse lande van skynheiligheid beskuldig en gesê: "NAFO verpersoonlik presies wat die [[Europese Unie]] tot onlangs geveg het: [[haatspraak]], onverdraagsaamheid, trollery, strooipos, afknouery , en alle moontlike vorme van [[xenofobie]]. Nou geet die Estlandse premier openlik hierdie internet-skuim met dankbaarheid krediet, alhoewel dit blyk dat die 'gevorderde' Westerse demokrasieë tot onlangs histeries was oor mitiese 'pro-Kremlin-trolle'."<ref name=":3">{{Cite web |title=Vilnius 'NAFO summit' draws criticism from Navalny's associates and Russia's Foreign Ministry |url=https://meduza.io/en/feature/2023/07/10/vilnius-nafo-summit-draws-criticism-from-both-navalny-s-associates-and-russia-s-foreign-ministry |access-date=2023-12-28 |website=Meduza |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title= |script-title=ru:МИД РФ: участие премьера Эстонии в "сходках" интернет-русофобов отражает лицемерие Запада |trans-title=Russian Foreign Ministry: the participation of the Prime Minister of Estonia in "gatherings" of Internet Russophobes reflects the hypocrisy of the West |url=https://tass.ru/politika/18229079 |access-date=2023-12-31 |website=TASS}}</ref> Sommige anti-oorlog [[Russe]] het NAFO gekritiseer vir sy lede se skepping en deel van beeldgebaseerde memes wat verwys na 'n Russiese toeris wat deur 'n [[haai]] in [[Egipte]] gedood is.<ref>{{cite news |last1=Dougherty |first1=Jill |title=The pro-Ukraine internet 'fellas' using Shiba Inu memes to fight Russian propaganda |url=https://www.cnn.com/2023/07/11/europe/ukraine-nafo-russian-trolls-intl/index.html |access-date=26 September 2023 |work=[[CNN]] |date=11 Julie 2023}}</ref> Nadat 'n opblaashaai op die verhoog by NAFO se Vilnius-beraad verskyn het, het die voorsitter van die Anti-Korrupsie-stigting en die Russiese opposisielid Maria Pevchikh gesê: "Vereer die 'NAFO-beraad' in Vilnius werklik op die verhoog die dood van 'n toeris wat deur 'n haai geëet is? 'Veg teen [[Moskou]] met humor?' Is ek die enigste [een] wat mis wat snaaks is oor 'n ou wat lewendig geëet word?"<ref name=":3" /><ref group="N-I">{{Cite tweet |author-link= Maria Pevchikh |user=pevchikh |date=2023-07-09 |number= 1678008982563061761 |title=Apologies if I am being slow. Perhaps I just don't want to believe my own eyes. |quote= |ref=}}</ref> Soortgelyke sentimente is gegee deur Alexei Navalny-bondgenoot Leonid Volkov, wat die groep aangekla het omdat hulle Poetin gehelp het en verder op Twitter geskryf het , "Poetin se belangrike propagandalyn 'Die Weste ondersteun Oekraïne omdat hulle net al die Russe wil doodmaak' sou weggekwyn het... was dit nie vir die voortdurende hulp van NAFO nie."<ref name=":3" /><ref group="N-I">{{Cite tweet |number=1678027417800126468 |user=leonidvolkov |title=The fact is that NAFO helps Putin a lot. |author=Leonid Volkov |date=2023-07-09 |quote= |ref=}}</ref>Na die einde van die Vilnius-beraad op 10 Julie, het NAFO getwiet: "Wat hierdie Russiese politici nie verstaan nie, is dat elke sekonde wat hulle spandeer om aanlyn met honde te argumenteer of bekommerd te wees oor hul 'aanlyn teistering' met haai-memes, sekondes weggeneem word van hul fokus op Oekraïne. Dit is wat ons wil hê. Gaan voort met ''mald''."<ref name=":3" /><ref group="N-I">{{Cite tweet |user=Official_NAFO |date=2023-07-10 |number= 1678372167421927424 |title=What these Russian politicians don't understand... |quote= |ref=}}</ref> ==Erkenning== Op 28 Augustus 2022 het die amptelike Twitter-rekening van die Ministerie van Verdediging van Oekraïne sy waardering vir NAFO getwiet, met 'n beeld van missiele wat afgevuur word en 'n "Fella" geklee in 'n gevegsuniform, hande op die gesig, in 'n postuur van waardering.<ref name="Gault">{{Cite web |url=https://www.vice.com/en/article/epzp7n/nafo-memesters-paid-ukraine-to-paint-their-memes-on-a-tank |title=NAFO Memesters Paid Ukraine to Paint Their Memes on a Tank |date=2022-08-30 |access-date=2022-08-30 |website=Vice |last=Gault |first=Matthew |archive-url=https://web.archive.org/web/20220830143102/https://www.vice.com/en/article/epzp7n/nafo-memesters-paid-ukraine-to-paint-their-memes-on-a-tank |archive-date=2022-08-30 |url-status=live}}</ref><ref name="Byline Times">{{Cite news |url=https://bylinetimes.com/2022/08/31/the-memes-fighting-russian-propaganda/ |title=The Memes Fighting Russian Propaganda |date=2022-08-31 |access-date=2022-09-01 |newspaper=Byline Times |last=Hamill-Stewart |first=Chris |archive-url=https://web.archive.org/web/20220831230623/https://bylinetimes.com/2022/08/31/the-memes-fighting-russian-propaganda/ |archive-date=2022-08-31 |url-status=live}}</ref><ref name="DefenceUresponse">{{Cite tweet |user=DefenceU |number=1563851548643426304 |date=2022-08-28 |title=We usually express gratitude to our international partners for the security assistance. But today we want to give a shout-out to a unique entity – North Atlantic Fellas Organization #NAFO. Thanks for your fierce fight against kremlin's propaganda &trolls. We salute you, fellas!}}</ref> Hooggeplaaste militêre en burgerlike amptenare in die Oekraïne en NAVO-lande het hul Twitter-avatars na 'n Fella verander. Oekraïnse Minister van Verdediging Oleksii Reznikov het sy Twitter-avatar tydelik verander na 'n Fella wat ter ere van hom in gebruik is, op 30 Augustus 2022.<ref name="Byline Times" /><ref name="fellaznikov">{{Cite tweet |last=Reznikov |first=Oleksii |user=oleksiireznikov |date=2022-08-30 |number=1564646677197328385 |access-date=2022-08-30 |title=My personal salute to #NAFOfellas. I'd like to thank each person behind Shiba Inu cartoon. Your donations to support our defenders, your fight VS misinformation is valuable. I'm changing my profile picture for a few days. Cheers @marlowc2324 NAFO expansion is {{sic|non-negotiatiable|nolink=y}}!}}</ref> Boonop het die Oekraïnse president Volodymyr Zelenskyy en die land se amptelike fondsinsamelingsplatform United24 die groep erken vir sy ondersteuning in Maart 2023.<ref name=":2" /> Op 20 Mei 2023 het die Litause president [[Gitanas Nausėda]] NAFO se eerste beraad in Vilnius in die openbaar bevorder en mense aangemoedig om na die stad te kom om dit by te woon.<ref name=":0" /><ref group="N-I">{{Cite tweet |author-link= Gitanas Nausėda |user=GitanasNauseda |date=2023-05-20 |number= 1659878208068624384 |title=Dear #NAFOfellas... |quote= |ref=}}</ref> Ander het die voormalige president van [[Estland]] Toomas Hendrik Ilves,<ref name="politico" /><ref group="N-I">{{Cite tweet |last=Ives |first=Toomas Hendrik |author-link=Toomas Hendrik Ilves |user=IlvesToomas |date=2022-07-09 |number= 1545882045204897792 |title=I have finally acceded to NAFO.}}</ref> vorige premier van Estland [[Kaja Kallas]],<ref>{{Cite news |last=Trumsi |first=Getter |lang=et |title=Vene propaganda vastu töötav organisatsioon tegi Kaja Kallase koeraks |trans-title=An organization working against Russian propaganda turned Kaja Kallas into a dog |work=Postimees |url=https://elu24.postimees.ee/7613298/meemifotod-vene-propaganda-vastu-tootav-organisatsioon-tegi-kaja-kallase-koeraks |date=2022-09-26 |access-date=2022-09-26 }}</ref><ref group="N-I">{{Cite tweet |last=Kallas |first=Kaja |user=kajakallas |date=2022-09-25 |number=1573968390313631745 |title=My greetings to #NAFOfellas - you're doing a great job fighting bad takes and Russian propaganda, and raising funds for Ukraine's defence. I salute you, #Fellas. ¶ Thank you for gifting me my own Fella, @Phoenixfire709. #NAFO expansion is non-negotiable.}}</ref> Litause minister van buitelandse sake Gabrielius Landsbergis,<ref name="wsj-22sept" /><ref group="N-I">{{Cite tweet |last=Landsbergis |first=Gabrielius |author-link= Gabrielius Landsbergis |user= GLandsbergis |date=2022-09-14 |number=1570106179371556867 |title= Happy to be in Ukraine with my fellas @DmytroKuleba and @simoncoveney ✊}}</ref><ref name="yahoo">{{Cite news |last=Weiss |first=Michael |title=Republican Rep. Adam Kinzinger on the GOP, 'NAFO' and reasons to escalate in Ukraine |work=Yahoo! News |url=https://news.yahoo.com/republican-rep-adam-kinzinger-on-the-gop-nafo-and-reasons-to-escalate-in-ukraine-222222209.html |date=2022-09-23 |access-date=2022-09-26 }}</ref><ref group="N-I">{{Cite tweet |last=Kinzinger |first=Adam |date=2022-08-02 |number=1554466482012278785|access-date=2022-08-30|user=adamkinzinger|title=In case it is not obvious, I'm self-declaring as a proud member of #NAFO the #fellas shall prevail.}}</ref> Verenigde State-verteenwoordiger Adam ingesluit Kinzinger,<ref name="yahoo">{{Cite news |last=Weiss |first=Michael |title=Republican Rep. Adam Kinzinger on the GOP, 'NAFO' and reasons to escalate in Ukraine |work=Yahoo! News |url=https://news.yahoo.com/republican-rep-adam-kinzinger-on-the-gop-nafo-and-reasons-to-escalate-in-ukraine-222222209.html |date=2022-09-23 |access-date=2022-09-26 }}</ref><ref group="N-I">{{Cite tweet |last=Kinzinger |first=Adam |date=2022-08-02 |number=1554466482012278785|access-date=2022-08-30|user=adamkinzinger|title=In case it is not obvious, I'm self-declaring as a proud member of #NAFO the #fellas shall prevail.}}</ref> en generaal-majoor van die Amerikaanse weermag Patrick J. Donahoe. <ref name="vice"/><ref group="N-I">{{Cite tweet |author-link= Patrick J. Donahoe |user=PatDonahoeArmy |date=2022-07-10 |number= 1546293618935218176 |title=Sir, join the Fellas. |quote= |ref=}}</ref> Op 13 Julie 2023 is Kamil Dyszewski, namens die organisasie, die toekenning die Ster van Litaus Diplomasie deur die Litause Ministerie van Buitelandse Sake oorhandig.<ref>{{Cite web |date=2023-07-14 |title='Fellas' fighting Russian propaganda with dog memes given award in Lithuania |url=https://news.sky.com/story/ukraine-russia-war-latest-putin-general-sacked-for-pointing-out-tough-situation-12541713?postid=6171902#liveblog-body |access-date=2023-07-14 |website=Sky News |language=en}}</ref> == Notas == <references group="N-I"/> == Verwysings == {{Verwysings|3}} {{Normdata}} [[Kategorie:Internetkultuur]] [[Kategorie:Russiese inval in Oekraïne, 2022]] ijfexf3cdr137bzc8pbw9e5st258g0y 0 420422 2920351 2736724 2026-07-30T19:43:29Z Oesjaar 7467 /* Stelsel */ Verbeter 2920351 wikitext text/x-wiki [[Lêer:500kV 3-Phase Transmission Lines.png|duimnael|Vyfhonderd kilovolt (500 kV) [[driefase elektriese krag]] oorbrenginglyne by die Grand Couleedam. Vier lyne bestaan, twee word versper deur die [[Boom|bome]] ver regs. Die totale 6809&nbsp;MW<ref name="GCPP">{{cite web|title=Grand Coulee Powerplant|url=http://www.usbr.gov/projects/Powerplant.jsp?fac_Name=Grand%20Coulee%20Powerplant|publisher=U.S. Bureau of Reclamation|access-date=March 11, 2015|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140429162702/http://www.usbr.gov/projects/Powerplant.jsp?fac_Name=Grand%20Coulee%20Powerplant|archive-date=April 29, 2014}}</ref> opwekkingsvermoë van die dam word deur die ses lyne gedra.]] '''Elektriese kragtransmissie''' is die grootmaatbeweging van elektriese energie vanaf 'n [[Kragopwekking|opwekkingsterrein]], soos 'n [[kragsentrale]], na 'n elektriese substasie. Die onderling verbinde lyne wat hierdie beweging fasiliteer, vorm 'n transmissienetwerk. Dit verskil van die plaaslike bedrading tussen hoogspanning substasies en kliënte, waarna tipies verwys word as elektriese kragverspreiding. Die gekombineerde transmissie- en verspreidingsnetwerk is deel van elektrisiteitslewering, bekend as die elektriese netwerk. Doeltreffende langafstand-oorbrenging van elektriese krag vereis hoë spannings. Dit verminder die verliese wat deur sterk strome geproduseer word. Transmissielyne gebruik óf [[wisselstroom]] (WS) óf [[gelykstroom]] (GS). Die spanningsvlak word met [[transformator]]s verander. Die spanning word verhoog vir transmissie, dan verlaag vir plaaslike verspreiding. 'n Breë-area sinchroniese netwerk, bekend as 'n ''interkonneksie'' in [[Noord-Amerika]], verbind kragopwekkers wat wisselstroomkrag met dieselfde relatiewe [[frekwensie]] direk aan baie verbruikers lewer. Noord-Amerika het vier groot interkonneksies: Wes, Oos, Quebec en Texas. Een netwerk verbind die grootste deel van die vasteland van [[Europa]]. Histories was transmissie- en verspreidingslyne dikwels deur dieselfde maatskappy besit, maar met die aanvang van die 1990's het baie lande die regulering van die elektrisiteitsmark verander sodat afsonderlike maatskappye transmissie en verspreiding hanteer het.<ref name=femp01>{{cite web|url=https://www.pnnl.gov/main/publications/external/technical_reports/PNNL-13906.pdf |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/https://www.pnnl.gov/main/publications/external/technical_reports/PNNL-13906.pdf |archive-date=2022-10-09 |url-status=live|title=A Primer on Electric Utilities, Deregulation, and Restructuring of U.S. Electricity Markets|publisher=United States Department of Energy Federal Energy Management Program (FEMP)|date=May 2002|access-date=October 30, 2018}}</ref> == Stelsel == [[Lêer:Electricity_grid_simple-_North_America_af.svg |thumb|500px|Diagram van 'n elektriese kragstelsel.]] Die meeste Noord-Amerikaanse transmissielyne is hoë spanning [[Driefase elektriese krag|driefase]] WS-roetes alhoewel enkelfase WS soms in spoorweg elektrifiseringstelsels gebruik word. GS-tegnologie word gebruik vir groter doeltreffendheid oor langer afstande, tipies honderde kilometers. Hoëspanninggelykstroomtegnologie (HSGS) word ook gebruik in onderwater kragkabels, tipies langer as 50&nbsp;km en ook as 'n koppelvlak tussen kragnetwerke wat nie mooi gesinchroniseer is nie. HSGS-skakels stabiliseer kragverspreidingsnetwerke waar skielike nuwe laste, of onderbrekings, in een deel van 'n netwerk andersins kan lei tot sinchronisasieprobleme en kaskadefoute. Elektrisiteit word teen hoëspannings oorgedra om die energieverlies as gevolg van [[Elektriese weerstand en konduktansie|weerstand]] wat oor lang afstande voorkom te verminder. Krag word gewoonlik deur oorhoofse kraglyne oorgedra. Ondergrondse kragoordrag het 'n aansienlik hoër installasiekoste en groter operasionele beperkings, maar laer instandhoudingskoste. Ondergrondse oordrag is meer algemeen in stedelike gebiede of omgewingsensitiewe plekke. Elektriese energie moet normaalweg opgewek word teen dieselfde tempo waarteen dit verbruik word. ’n Gesofistikeerde beheerstelsel is nodig om te verseker dat kragopwekking dan by die vraag aanpas. As die vraag die aanbod oorskry, kan die wanbalans veroorsaak dat opwekkingsaanleg(e) en transmissietoerusting outomaties ontkoppel of gesluit word om skade te voorkom. In die ergste geval kan dit lei tot 'n deurlopende reeks onbeplande afsluitings en groot streeksverdonkering. Die Noordooste van VSA het verdonkerings ondervind in 1965, 1977 en 2003. Daar was ook groot verdonkerings in ander VSA streke in 1996 en 2011. Elektriese transmissienetwerke is onderling verbind in streeks-, nasionale en selfs kontinentwye netwerke om die risiko van so 'n mislukking te verminder deur verskeie oortollige, alternatiewe roetes te verskaf vir krag om te vloei sou sulke afsluitings plaasvind. Transmissiemaatskappye bepaal die maksimum betroubare kapasiteit van elke lyn (gewoonlik minder as sy fisiese of termiese limiet) om te verseker dat ekstra kapasiteit beskikbaar is in die geval van 'n faling in 'n ander deel van die netwerk. === Oorhoofse kraglyne === {{multiple image |direction = vertical |align = right |width = 225 |image1=Electric power transmission line.JPG |image2=Sample cross-section of high tension power (pylon) line.jpg |caption1='n Vierkring, twee-spanning kraglyn; Gebondel op 2-maniere |caption2='n Tipiese staalkern-aluminiumgeleier, (SAG) kabel. Die geleier bestaan uit sewe drade van staal wat omring is deur vier lae aluminium. }} Hoëspanningoorhoofse [[geleier]]s word nie deur isolasie bedek nie. Die geleiermateriaal is byna altyd 'n aluminiumlegering, gevorm uit verskeie stringe en moontlik met staalstringe versterk. [[Koper]] is soms vir oorhoofse transmissie gebruik, maar [[aluminium]] is ligter, verminder opbrengs net marginaal en kos baie minder. Oorhoofse geleiers word deur verskeie maatskappye verskaf. Geleiermateriaal en -vorms word gereeld verbeter om kapasiteit te verhoog. Geleiergroottes wissel van 12&nbsp;mm² tot 750&nbsp;mm² met wisselende weerstand en stroomdravermoë. Vir groot geleiers (meer as 'n paar sentimeter in deursnee) is baie van die stroomvloei naby die oppervlak gekonsentreer as gevolg van die huideffek. Die middel van die geleier dra min stroom maar dra gewig en koste by. Dus word veelvuldige parallelle kabels (genoem bondelgeleiers) vir hoër kapasiteit gebruik. Bondelgeleiers word teen hoë spannings gebruik om energieverlies, wat veroorsaak word deur korona-ontlading, te verminder. Vandag is transmissievlakspannings gewoonlik 110 kV en hoër. Laer spannings, soos 66 kV en 33 kV, word gewoonlik as subtransmissiespannings beskou, maar word soms op lang lyne met ligte laste gebruik. Spannings minder as 33 kV word gewoonlik vir verspreiding gebruik. Spannings bo 765 kV word as ekstra hoë spanning beskou en vereis verskillende ontwerpe. Oorhoofse transmissiedrade is afhanklik van lug vir isolasie, wat vereis dat lyne minimum vry ruimte handhaaf. Uiterste weerstoestande, soos hoë winde en lae temperature, onderbreek transmissie. Windsnelhede van so laag as 23 knope (43 km/h) kan geleiers toelaat om vry ruimte afstande te oorskry, wat lei tot 'n oorvonking en verlies aan toevoer.<ref>Hans Dieter Betz, Ulrich Schumann, Pierre Laroche (2009). [https://books.google.com/books?id=U6lCL0CIolYC&dq=Spatial+Distribution+and+Frequency+of+Thunderstorms+and+Lightning+in+Australia+wind+gust&pg=PA187 Lightning: Principles, Instruments and Applications.] Springer, pp.&nbsp;202–203. {{ISBN|978-1-4020-9078-3}}. Retrieved on 13&nbsp;May 2009.</ref> Ossillerende beweging van die fisiese lyn word geleiergalop of fladder genoem, afhangende van die frekwensie en amplitude van die ossillasie. In [[Suid-Afrika]] wissel die [[Eskom]] transmissie roetes van 132 kV tot 765 kV. <gallery> Lêer:High Voltage Lines in Washington State.tif|'n Vyfhonderd kilovolt (500&nbsp;kV) driefase transmissie toring in [[Washington (deelstaat)|Washington]], die roete is gebondel in 3-maniere Lêer:String of Electrical Pylons in Webster, Texas.jpg|Transmissie drie-drie langs mekaar in Webster, [[Texas]] </gallery> === Ondergronds === Elektriese krag kan deur ondergrondse kragkabels oorgedra word. Ondergrondse kabels neem geen deurgangsregte op nie, het laer sigbaarheid en word minder deur die weer beïnvloed. Kabels se geleiers moet egter geïsoleer word. Kabel- en uitgrawingskoste is baie hoër as oorhoofse konstruksie. Foute in ondergrondse transmissielyne neem langer om op te spoor en te herstel. In sommige metropolitaanse gebiede word kabels in metaalpype geïnstalleer en geïsoleer met diëlektriese vloeistof (gewoonlik 'n olie) wat óf staties is óf deur pompe gesirkuleer word. As 'n elektriese fout die pyp beskadig en die diëlektriese vloeistof lek, word vloeibare [[stikstof]] gebruik om gedeeltes van die pyp te vries om dreinering en herstelwerk moontlik te maak. Dit verleng die hersteltydperk en verhoog koste. Die [[temperatuur]] van die pyp en omgewing word gedurende herstelperiode die heeltyd gemonitor.<ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2001/09/16/us/after-attacks-workers-con-edison-crews-improvise-they-rewire-truncated-system.html|title=After the Attacks: The Workers; Con Edison Crews Improvise as They Rewire a Truncated System|first=Neela|last=Banerjee|newspaper=The New York Times |date=September 16, 2001}}</ref><ref>{{cite web|url=http://documents.dps.ny.gov/public/Common/ViewDoc.aspx?DocRefId={5B2369A6-97FC-4613-AD8B-91E23D41AC05} |title=Investigation of the September 2013 Electric Outage of a Portion of Metro-North Railroad's New Haven Line |publisher=documents.dps.ny.gov |date=2014 |access-date=2019-12-29}}</ref><ref>NYSPSC case no. 13-E-0529</ref> Ondergrondse lyne word beperk deur hul termiese kapasiteit, wat minder oorlading of hergradering van lyne toelaat. Lang ondergrondse WS-kabels het beduidende kapasitansie, wat hul vermoë verminder om nuttige krag verder as 80 km te verskaf. GS-kabels word nie in lengte beperk deur hul kapasitansie nie. == Geskiedenis == [[Lêer:New York utility lines in 1890.jpg|thumb|New York-strate in 1890 met verskeie elektriese lyne langs telegraaf lyne. Daar was toevoer vir elke tipe klas toestel wat verskillende spannings benodig het.]] Kommersiële elektriese krag is aanvanklik oorgedra teen dieselfde spanning wat deur beligting en meganiese laste gebruik word. Dit het die afstand tussen opwekkingsaanleg en laste beperk. In 1882 kon GS-spanning nie maklik verhoog word vir langafstandtransmissie nie. Verskillende klasse laste (byvoorbeeld beligting, vaste motors en traksie-/spoorwegstelsels) het verskillende spannings vereis en het dus verskillende kragopwekkers en stroombane gebruik.<ref name=hughes>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=g07Q9M4agp4C&q=westinghouse+%22universal+system%22&pg=PA122|pages=119–122|author=Thomas P. Hughes|title=Networks of Power: Electrification in Western Society, 1880–1930|publisher=Johns Hopkins University Press|location=Baltimore|isbn=0-8018-4614-5 |year=1993|author-link=Thomas P. Hughes}}</ref><ref name="guarnieri 7-1">{{Cite journal|last=Guarnieri|first=M.|year=2013|title=The Beginning of Electric Energy Transmission: Part One|journal=IEEE Industrial Electronics Magazine|volume=7|issue=1|pages=57–60|doi=10.1109/MIE.2012.2236484|s2cid=45909123}}</ref> Generators is dus naby hul vragte geplaas, 'n praktyk wat later bekend geword het as verspreide opwekking deur groot getalle klein kragopwekkers te gebruik.<ref name=ncep1>{{cite web|url=https://www.energy.gov/sites/prod/files/oeprod/DocumentsandMedia/primer.pdf |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/https://www.energy.gov/sites/prod/files/oeprod/DocumentsandMedia/primer.pdf |archive-date=2022-10-09 |url-status=live|title=Electricity Transmission: A primer|publisher=National Council on Electricity Policy|access-date=September 17, 2019}}</ref> Oordrag van wisselstroom (WS) het moontlik geword nadat Lucien Gaulard en John Dixon Gibbs, 'n vroeë transformator wat voorsien is van 1:1 draaiverhouding en oop magnetiese stroombaan, in 1881 gebou het wat hulle die sekondêre kragopwekker genoem het. Die eerste langafstand WS-lyn was 34&nbsp;km lank, gebou vir die 1884 Internasionale Uitstalling van Elektrisiteit in [[Turyn]], [[Italië]]. Dit is aangedryf deur 'n 2&nbsp;kV, 130&nbsp;Hz Siemens & Halske [[alternator]] en het verskeie Gaulard-transformators gehad, met primêre windings wat in serie gekoppel is, wat gloeilampe gevoer het. Die stelsel het die betroubaarheid van WS elektriese kragoordrag oor lang afstande bewys.<ref name="guarnieri 7-1"/> Die eerste kommersiële WS-stelsel is in diens gestel in 1885 te via dei Cerchi, [[Rome]], Italië en het publieke beligting gedryf. Dit was aangedryf deur twee Siemens & Halske alternators met 'n vermoë van 22&nbsp;kW, 2&nbsp;kV teen 120&nbsp;Hz en het 19&nbsp;km kabel gebruik. Daar was ook 200&nbsp;parallel verbinde 2&nbsp;kV na 20&nbsp;V verlagingstranformators gebruik met 'n geslote magnetiese kring vir elke lig. 'n Paar maande later was dit gevolg deur die eerste Britse WS-stelsel wat Grosvenor Gallery bedien het. Dit het ook Siemens-alternators en 2,4 kV tot 100 V verlagingstransformators, een per gebruiker, gebruik. <!-- The first commercial AC distribution system entered service in 1885 in via dei Cerchi, [[Rome, Italy]], for public lighting. It was powered by two Siemens & Halske alternators rated 30&nbsp;hp (22&nbsp;kW), 2 kV at 120&nbsp;Hz and used 19&nbsp;km of cables and 200&nbsp;parallel-connected 2&nbsp;kV to 20&nbsp;V step-down transformers provided with a closed magnetic circuit, one for each lamp. A few months later it was followed by the first British AC system, serving [[Grosvenor Gallery]]. It also featured Siemens alternators and 2.4&nbsp;kV to 100&nbsp;V step-down transformers &ndash; one per user &ndash; with shunt-connected primaries.<ref name="guarnieri 7-2">{{Cite journal|last=Guarnieri|first=M.|year=2013|title=The Beginning of Electric Energy Transmission: Part Two|journal=IEEE Industrial Electronics Magazine|volume=7|issue=2|pages=52–59|doi=10.1109/MIE.2013.2256297|s2cid=42790906}}</ref> --> == Verwysings == {{verwysings}} {{normdata}} [[Kategorie:Elektrisiteit]] becmc4vbckvazh5csv9no57dw2vth1b 0 422940 2920397 2891786 2026-07-31T04:54:45Z UrsusMaritimus13 184343 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:3|0|0 */ 2920397 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Martin Wight.jpg|duimnael|Martin Wight in 1961.]] '''Robert James Martin Wight''' ([[26 November]] [[1913]] – [[15 Julie]] [[1972]]) was een van die voorste Britse geleerdes van [[internasionale betrekkinge]] in die [[twintigste eeu]], en een van die mees diepgaande denkers oor [[internasionale verhoudingsteorie]] van sy generasie. Hy was die skrywer van ''Power Politics'' (1946; hersiene en uitgebreide uitgawe 1978), sowel as die seminale [[essay]] "''Why Is There No International Theory?''" (eerste gepubliseer in die tydskrif ''International Relations'' in 1960 en herpubliseer in die geredigeerde versameling ''Diplomatic Investigations'' in 1966). Hy was as 'n dosent bekend aan beide die London School of Economics en die [[Universiteit van Sussex]], waar hy gedien het as die stigtersdekaan van Europese Studies. Wight word dikwels geassosieer met die Britse komitee oor die teorie van internasionale [[politiek]] – "Brits" om dit te onderskei van 'n Amerikaanse liggaam wat onder soortgelyke beskerming gestig is – en die sogenaamde Engelse skool vir internasionale betrekkinge-teorie. Sy werk, saam met dié van die Australiese filosoof John Anderson, was 'n blywende invloed op die gedagtes van [[Hedley Bull]], skrywer van een van die mees gelese tekste oor die aard van internasionale politiek, ''[[The Anarchical Society]]'' (1977).{{sfn|Hall|2006}} ==Vroeë lewe== Martin Wight is op 26 November 1913 in [[Brighton]], [[Sussex]], gebore. Hy het Bradfield College bygewoon en in 1931 na Hertford College, Oxford, gegaan om moderne geskiedenis te bestudeer. Hy het 'n eersteklas honneursgraad behaal en vir 'n kort tydperk in Oxford gebly en daarna met nagraadse navorsing besig. Terwyl hy in [[Oxford]] was, het hy 'n pasifis geword, en in 1936 het hy 'n passievolle en geleerde verdediging van "Christelike Pasifisme" in die tydskrif ''Theology'' gepubliseer. Omtrent hierdie tyd het hy ook betrokke geraak by die werk van Dick Sheppard en sy Peace Pledge Union. In 1937 het Wight by die personeel van die Royal Institute of International Affairs (Chatham House) aangesluit. Daar het hy saam met die Instituut se Direkteur van Studies, die historikus [[Arnold J. Toynbee]], gewerk. Hulle het 'n noue intellektuele verhouding oor die dekades heen gehad.{{sfn|Hall|2003}} In 1938 het Wight Chatham House verlaat en 'n werk as 'n Geskiedenisonderwyser by Haileybury geneem. Twee jaar later het sy posisie by die skool egter onhoudbaar geword: nadat hy vir militêre diens opgeroep is, het Wight gekies om as [[gewetensbeswaarde]] te registreer, en een voorwaarde vir die tribunaal se aanvaarding van sy aansoek was dat hy ophou klasgee het. In opdrag van Margery Perham het hy na Oxford teruggekeer om vir die res van die [[Tweede Wêreldoorlog]] aan 'n uitgebreide navorsingsprojek oor koloniale [[grondwet]]te te werk. Wight het drie boeke oor hierdie onderwerp gepubliseer: ''The Development of the Legislative Council'' (1946), ''The Gold Coast Legislative Council'' (1947) en ''British Colonial Constitutions'' (1952). ==Na-oorlogse jare== In 1946 is Wight deur David Astor, destydse redakteur van ''[[The Observer]]'', gewerf om as die koerant se diplomatieke korrespondent op te tree tydens die openingsessies van die [[Verenigde Nasies]] by Lake Success. Die eerstehands getuig van die vroeë diplomatieke twis by die VN het sy skeptisisme oor die moontlikheid van blywende samewerking tussen soewereine state versterk – 'n siening wat weerspieël word in die eerste uitgawe van sy ''Power Politics'' (1946, hersiene uitgawe wat postuum in 1978 gepubliseer is). In 1947 het Wight weer na Chatham House teruggekeer en met Toynbee saamgewerk aan die vervaardiging van die ''Surveys of International Affairs'' wat die oorlogsjare dek en bygedra het tot sy ''A Study of History''. Na twee jaar is hy aangestel as 'n Genoot in die Departement Internasionale Betrekkinge by die London School of Economics. Daar het Wight lesings gegee oor internasionale organisasies en later oor internasionale teorie, laasgenoemde lesings het invloedryk geword in wat bekend geword het as die 'Engelse skool vir internasionale betrekkinge'. Ironies genoeg is hierdie lesings vir die eerste keer in die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]] gelewer, by die Universiteit van Chicago, waar Wight 'n termyn in 1957 deurgebring het. Internasionale teorie: die drie tradisies, hersaamgestel en gepubliseer in 1990, poog om sin te maak van die geskiedenis van denke oor internasionale politiek deur dit te verdeel in die kategorieë van realisme, rasionalisme en revolusionisme, soms bekend as die Machiavelliaanse, Grotiaanse en Kantiaanse tradisies.{{sfn|Bull|1976}} In 1959 is Wight deur die Cambridge-historikus Herbert Butterfield genooi om by die Britse komitee oor die teorie van internasionale politiek aan te sluit, 'n groep wat aanvanklik deur die Rockefeller-stigting gefinansier is. Hy het sy mees definitiewe stellings oor internasionale teorie aan daardie komitee voorgelê, veral ''Western Values in International Relations'' en 'n essay oor ''The Balance of Power'', wat albei later in ''Diplomatic Investigations'' (1966) gepubliseer is. Sy bydraes tot die Komitee van die laat 1960's en vroeë 1970's is na sy dood deur [[Hedley Bull]] bymekaargemaak en gepubliseer as ''Systems of States'' (1977). In 1960 het Wight die LSE verlaat om die stigtersdekaan van Europese Studies en Professor in Geskiedenis aan die nuwe [[Universiteit van Sussex]] te word. Daar het hy baie van sy tyd gewy aan die ontwikkeling van daardie universiteit se eiesoortige kurrikulum, die kursus in Europese studies wat sy oortuiging weerspieël dat studente nie net Europese geskiedenis moet leer nie, maar ook die klassieke, letterkunde en tale. In die een-en-twintigste eeu is van sy gepubliseerde en ongepubliseerde tekste gepubliseer of heruitgegee deur [[Oxford University Press]], insluitend ''Diplomatic Investigations. Essays on the Theory of International Politics'' (2019), ''International Relations and Political Philosophy'' (2022), ''Foreign Policy and Security Strategy'' (2023), en ''History and International Relations'' (2023). ==Nalatingskap== Wight sterf, in die ouderdom van 58, op 15 Julie 1972. Eers na sy dood het van die geskrifte waarvoor hy die bekendste is die lig gesien. Sedert die vroeë 1980's - veral na Roy Jones se artikel ''The English School – a Case for Closure'' en Michael Nicholson se ''The Enigma of Martin Wight'' (albei in die joernaal ''Review of International Studies'', 1981) - is Wight te sien as 'n sentrale figuur in die sogenaamde "Engelse skool vir internasionale betrekkinge-teorie". Sy onderrig aan die LSE in die 1950's word dikwels gesien as 'n sterk invloed op die rigting van internasionale studies in Brittanje; sy postuum gepubliseerde essays het duidelik gedien as 'n groot stimulus tot die herlewing van die 'Engelse skool' in die 1990's. Michael Nicholson sê in die 'Engelse Skool' van geleerdes van internasionale betrekkinge word Wight veral hoog geag.{{sfn|Nicholson|1981}} ’n Trustfonds is gestig en die vele bydraes wat mildelik gegee is, het die jaarlikse Martin Wight-prys en die reeks Martin Wight-gedenklesings moontlik gemaak. Die onderwerp van die jaarlikse lesing was om so ver moontlik met humanistiese wetenskap verband te hou en om die wydte van Martin Wight se belangstelling in geskiedenis en internasionale betrekkinge te weerspieël. Sir Herbert Butterfield het die eerste lesing by Sussex Universiteit op 23 April 1975 gegee, en lesings word sedertdien jaarliks aangebied. Sommige lesings is beskikbaar op die tuisblad van die Martin Wight-gedenklesingsreeks. ==Geselekteerde werke== Wight het baie resensies geskryf, hoofsaaklik vir ''The Observer'' en ''International Affairs'', maar sy hoofwerke is soos volg: *"''Christian Pacifism''", ''Theology'', 33:193 (July 1936), bl.&nbsp;12–21. *''Letter on "Christian Pacifism"'', ''Theology'' 33:198 (Desember 1936), pp.&nbsp;367–368. *"''The Tanaka Memorial''", ''History'' 27 (Maart 1943), pp.&nbsp;61–68. *''Power Politics'', Looking Forward Pamphlet, no. 8 (London: Royal Institute of International Affairs, 1946). *''The Development of the Legislative Council 1606–1945'', vol. 1 (London: [[Faber & Faber]], 1946). *"Sarawak", ''New Statesman and Nation'' 31, 8 June 1946, pp.&nbsp;413–414. *"The Realist’s Utopia", on E. H. Carr, ''The Twenty Year’s Crisis'', The Observer, 21 Julie 1946, p.&nbsp;3. *''The Gold Coast Legislative Council'' (London: Faber & Faber, 1947). *"''The Church, Russia and the West''", ''A Ecumenical Review: a Quarterly'', 1:1 (Autumn 1948), pp.&nbsp;25–45. *"''History and Judgment: Butterfield, Niebuhr and the Technical Historian''", ''The Frontier: A Christian Commentary on the Common Life'', 1:8 (Augustus 1950), pp.&nbsp;301–314. *With W. Arthur Lewis, Michael Scott & Colin Legum, ''Attitude to Africa'' (Harmondsworth: Penguin, 1951). *Voorwoord en verstellings van die hersiende uitgawe van Harold J. Laski, ''An Introduction to Politics'' (London: Allen & Unwin, 1951). *''British Colonial Constitutions 1947'' (Oxford: Clarendon, 1952) [https://archive.org/details/britishcolonialc0000wigh online free to borrow]. *"Spain and Portugal", "Switzerland, The Low Countries, and Scandinavia", "Eastern Europe", "Germany" & "The Balance of Power" in A. J. Toynbee & F. T. Ashton-Gwatkin (eds.) ''Survey of International Affairs 1939–1946: The World in March 1939'' (London: Oxford University Press & Royal Institute of International Affairs, 1952), pp.&nbsp;138–150, pp.&nbsp;151–165, pp.&nbsp;206–292, pp.&nbsp;293–365 & pp.&nbsp;508–532. *Note on A (III) (a) Annex I "Spiritual Achievement and Material Achievement", "The Crux for an Historian brought up in the Christian Tradition" & numerous notes in Arnold J. Toynbee, ''A Study of History'', vol. VII (London: OUP & RIIA, 1954), pp.&nbsp;711–715 & pp.&nbsp;737–748. *"What Makes a Good Historian?", ''The Listener'' 53:1355, 17 Februarie 1955, pp.&nbsp;283–4 *"War and International Politics", ''The Listener'', 54:1389, 13 Oktober 1955, pp.&nbsp;584–585. *"The Power Struggle within the United Nations", ''Proceedings of the Institute of World Affairs'', 33rd session ([[Los Angeles]]: USC, 1956), pp.&nbsp;247–259. *"Brutus in Foreign Policy: The Memoirs of Sir Anthony Eden", ''International Affairs'' vol. 36, no. 3 (Julie 1960), pp.&nbsp;299–309. *"Are they Classical", ''Times Literary Supplement'' 3171, 7 Desember 1962, p.&nbsp;955 & 3176, 11 January 1963, p.&nbsp;25. *"The Place of Classics in a New University", ''Didaskalos: The Journal of the Joint Association of Classical Teachers'', 1:1 (1963), pp.&nbsp;27–36. *"Does Peace Take Care of Itself", ''Views'' 2 (1963), pp.&nbsp;93–95. *"European Studies" in D. Daiches (ed.), ''The Idea of a New University: An Experiment in Sussex'' (London: Andre Deutsch, 1964), pp.&nbsp;100–119. *"Why is there no International Theory?", "Western Values in International Relations" & "The Balance of Power" in Herbert Butterfield & Martin Wight (eds.), ''Diplomatic Investigations: Essays in the Theory of International Politics'' (London: Allen & Unwin, 1966), pp.&nbsp;17–34, pp.&nbsp;89–131 & pp.&nbsp;149–175. *"The Balance of Power and International Order", in Alan James (ed.), ''The Bases of International Order: Essays in honour of C. A. W. Manning'' (London: OUP, 1973), pp.&nbsp;85–115. *"Arnold Toynbee: An Appreciation", ''International Affairs'' 52:1(Januarie 1976), pp.&nbsp;11–13. *''Systems of States'' ed. Hedley Bull, (Leicester: Leicester University Press, 1977). [https://archive.org/details/systemsofstates0000wigh aanlyn gratis om te leen] *Power Politics, ed. Hedley Bull & Carstaan Holbraad (Leicester: Leicester University Press for the Royal Institute of International Affairs, 1978). *"Is the Commonwealth a Non-Hobbesian Institution?", ''Journal of Commonwealth and Comparative Politics'', 26:2 (Julie 1978), pp.&nbsp;119–135. *"An Anatomy of International Thought", Review of International Studies 13 (1987), pp.&nbsp;221–227. *''International Theory: The Three Traditions'' ed. Gabriele Wight & Brian Porter (Leicester & London: Leicester University Press, 1991) [https://archive.org/details/internationalthe0000wigh aanlyn gratis om te leen]. *"On the Abolition of War: Observations on a Memorandum by Walter Millis", in Harry Bauer & Elisabetta Brighi (eds.), ''International Relations at LSE: A History of 75 Years'' (London: Millennium Publishing Group, 2003), pp.&nbsp;51–60. *''Four Seminal Thinkers in International Theory: Machiavelli, Grotius, Kant and Mazzini'' ed. Gabriele Wight & Brian Porter (Oxford: Oxford University Press, 2005). http://ukcatalogue.oup.com/product/9780199273676.do *"The Disunity of Mankind", Millennium 44:1 (2015), pp.&nbsp;129–133. *"Fortune's Banter", in Michele Chiaruzzi, ''Martin Wight on Fortune and Irony in Politics'' (New York: Palgrave Macmillan, 2016), pp.&nbsp;79–114. *"Interests of States", in Michele Chiaruzzi, "Interests of States: Un Inedito di Martin Wight", Il Pensiero Politico 51:3 (2018), pp.&nbsp;427–444. *''International Relations and Political Philosophy'' ed. David Yost (New York: Oxford University Press, 2022). == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Wight, Martin}} [[Kategorie:Britse akademici]] [[Kategorie:Geboortes in 1913]] [[Kategorie:Sterftes in 1972]] 5nptm5o74dtrtms7c7msl7cpqhiyuu8 0 423112 2920393 2904615 2026-07-31T04:52:59Z UrsusMaritimus13 184343 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:3|0|0 */ 2920393 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Presidents after signing the Trilateral Statement, Moscow, 1994.png|duimnael|Amerikaanse president [[Bill Clinton]], Russiese president [[Boris Jeltsin]] en Oekraïnse president [[Leonid Krawtsjoek]] nadat hulle die Trilaterale Verklaring in Moskou op 14 Januarie 1994 onderteken het.]] Die '''Boedapest Memorandum oor Veiligheidsversekerings''' bestaan uit drie wesenlik identiese politieke ooreenkomste wat op die [[Organisasie vir Veiligheid en Samewerking in Europa]] (OVSE)-konferensie in [[Boedapest]], [[Hongarye]], op 5 Desember 1994 onderteken is, om sekuriteitsversekering te verskaf deur sy ondertekenaars met betrekking tot die toetreding van [[Belarus]], [[Kasakhstan]] en [[Oekraïne]] tot die [[Verdrag oor die Nie-verspreiding van Kernwapens]] (NPT). Die drie memorandums is oorspronklik deur drie kernmoondhede onderteken: [[Rusland]], die [[Verenigde State]] en die [[Verenigde Koninkryk]].<ref name=UKR>Paull, John (2023). [http://www.academia.edu/98199478/War_in_Ukraine_From_Treaty_to_Treachery War in Ukraine: Treaty to Treachery] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230310022214/https://www.academia.edu/98199478/War_in_Ukraine_From_Treaty_to_Treachery |date=10 Maart 2023 }}, in Proceedings of Russia-Ukraine War: Consequences for the World, 3rd International Scientific and Practical Internet Conference, March 2-3, 2023. WayScience, Dnipro, Ukraine (bl. 18-20)</ref> [[China]] en [[Frankryk]] het ietwat swakker individuele versekering in aparte dokumente gegee.<ref name=vasylenko-20091215>{{cite news|last=Vasylenko|first=Volodymyr|date=15 Desember 2009|url=http://www.day.kiev.ua/en/article/close/assurances-without-guarantees-shelved-document|title=On assurances without guarantees in a 'shelved document'|newspaper=The Day|access-date=7 Maart 2022|archive-date=21 Augustus 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210821102247/https://day.kyiv.ua/en/article/close/assurances-without-guarantees-shelved-document|url-status=live}}</ref> Die memorandums, wat in Patria Hall by die Budapest Convention Centre onderteken is met onder andere die Amerikaanse ambassadeur Donald M. Blinken in die bywoning,<ref name="bubba">{{cite news |title=1994 Public Papers 2146 - Remarks at the Denuclearization Agreements Signing Ceremony in Budapest |url=https://www.govinfo.gov/app/details/PPP-1994-book2/PPP-1994-book2-doc-pg2146 |publisher=Public Papers of the Presidents of the United States: William J. Clinton (1994, Book II) |date=5 Desember 1994 |access-date=19 Augustus 2022 |archive-date=19 Augustus 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220819203204/https://www.govinfo.gov/app/details/PPP-1994-book2/PPP-1994-book2-doc-pg2146 |url-status=live }}</ref> het Rusland, die Verenigde State en die Verenigde Koninkryk verbied om militêre mag of ekonomiese dwang teen Oekraïne, Wit-Rusland en Kasakstan te dreig of te gebruik, "behalwe in selfverdediging of andersins in ooreenstemming met die Handves van die [[Verenigde Nasies]]." As gevolg van ander ooreenkomste en die memorandum het Wit-Rusland, Kazakstan en die Oekraïne tussen 1993 en 1996 hul [[kernwapen|kernwapens]] prysgegee.<ref name=harahan-2014>{{cite web |pages=101–134,186 |last=Harahan |first=Joseph P. |date=2014 |url=https://www.dtra.mil/Portals/61/Documents/History/With%20Courage%20and%20Persistence%20CTR.pdf?ver=2016-05-09-102902-893 |url-status=dead |title=With Courage and Persistence: Eliminating and Securing Weapons of Mass Destruction with the Nunn-Lugar Cooperative Threat Reduction Programs |work=DTRA History Series |publisher=Defense Threat Reduction Agency |asin=B01LYEJ56H |archive-url=https://web.archive.org/web/20220228153820/https://www.dtra.mil/Portals/61/Documents/History/With%20Courage%20and%20Persistence%20CTR.pdf?ver=2016-05-09-102902-893 |archive-date=28 Februarie 2022 |access-date=7 Maart 2022}}</ref><ref name="bmemo">{{cite news |title=Memorandum on security assurances in connection with Ukraine's accession to the Treaty on the Non-Proliferation of Nuclear Weapons |url=https://treaties.un.org/Pages/showDetails.aspx?objid=0800000280401fbb |publisher=treaties.un.org |date=5 Desember 1994 |access-date=27 Maart 2022 |archive-date=2 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220402225036/https://www.bbc.com/news/av/world-europe-60968546 |url-status=live }}</ref> ==Inhoud== Volgens die drie memorandums,<ref>{{cite web |url=http://www.cfr.org/nonproliferation-arms-control-and-disarmament/budapest-memorandums-security-assurances-1994/p32484 |title=Budapest Memorandums on Security Assurances, 1994 - Council on Foreign Relations |publisher=Cfr.org |date=5 December 1994 |access-date=7 Maart 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170312052208/http://www.cfr.org/nonproliferation-arms-control-and-disarmament/budapest-memorandums-security-assurances-1994/p32484 |archive-date=12 Maart 2017 |url-status=dead}}</ref> het Rusland, die VSA en die VK hul erkenning bevestig dat Wit-Rusland, Kazakstan en Oekraïne partye word by die Verdrag oor die Nie-verspreiding van kernwapens en effektief alle Sowjet-kernwapens uit hul grond verwyder, en dat hulle ingestem het tot die volgende: #Respekteer die ondertekenaar se [[onafhanklikheid]] en [[soewereiniteit]] in die bestaande grense (in ooreenstemming met die beginsels van die OVSE Finale Wet).<ref>{{cite web|title=Joint Declaration of the Leaders of Ukraine, Russia, the United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland, and the United States of America, as well as a Memorandum on Security Assurances in Connection with Ukraine's Accession to the Non-Proliferation Treaty, signed in Budapest on 5 December 1994|url=https://undocs.org/CD/1285|website=undocs.org|publisher=United Nations|access-date=19 Maart 2017|id=CD/1285|language=en|date=21 Desember 1994|archive-date=19 Maart 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170319200001/http://undocs.org/CD/1285|url-status=live}}</ref> #Weerhou van die dreigement of gebruik van [[geweld]] teen die territoriale integriteit of politieke onafhanklikheid van die ondertekenaars van die memorandum, en onderneem dat geen van hul wapens ooit teen hierdie lande gebruik sal word nie, behalwe in gevalle van selfverdediging of andersins in ooreenstemming met die Handves van die Verenigde Nasies. #Weerhou van ekonomiese dwang wat ontwerp is om die uitoefening deur die Oekraïne, die Republiek van Wit-Rusland en Kasakstan aan hul eie belang ondergeskik te stel van die regte wat inherent is aan sy soewereiniteit en dus om voordele van enige aard te verseker. #Soek onmiddellike aksie van die [[Veiligheidsraad]] om bystand aan die ondertekenaar te verleen as hulle "'n slagoffer van 'n daad van aggressie of 'n voorwerp van 'n dreigement van aggressie moet word waarin kernwapens gebruik word". #Om nie kernwapens te gebruik teen enige nie-kernwapenstaat wat party is tot die Verdrag oor die Nie-verspreiding van Kernwapens nie, behalwe in die geval van 'n aanval op hulself, hul gebiede of afhanklike gebiede, hul gewapende magte of hul bondgenote , deur so 'n staat in assosiasie of alliansie met 'n kernwapen staat.<ref name="bmemo" />{{Rp|169-171}}<ref name="Budapest Memorandum: Kazakhstan">[Memorandum of Security Assurances in connection with Accession of the Republic of Kazakhstan to the Treaty on Non-Proliferation of Nuclear Weapons in Russian]</ref><ref name="Budapest Memorandum: Belarus">[https://treaties.un.org/Pages/showDetails.aspx?objid=0800000280338ba9 Memorandum of Security Assurances in connection with Accession of the Republic of Belarus to the Treaty on Non-Proliferation of Nuclear Weapons] by [Treaties and international agreements registered or filed and recorded with the Secretariat of the United Nations],[Nations Unies New York], page 18-21</ref> #Raadpleeg met mekaar as daar vrae oor daardie verpligtinge ontstaan.<ref name="A/49/765">{{cite web|url=http://dag.un.org/bitstream/handle/11176/44537/A_49_765%3bS_1994_1399-EN.pdf?sequence=21&isAllowed=y|title=Letter dated 94/12/07 from the Permanent Representative of the Russian Federation, Ukraine, the United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland and the United States of America to the United Nations addressed to the Secretary-General|hdl=11176/44537|publisher=[[United Nations]]|id=A/49/765; S/1994/1399|date=19 Desember 1994|access-date=27 Februarie 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171019081043/http://dag.un.org/bitstream/handle/11176/44537/A_49_765%3bS_1994_1399-EN.pdf?sequence=21&isAllowed=y|archive-date=19 Oktober 2017|url-status=dead}}</ref><ref name=acw-20140429>{{cite news |url=http://lewis.armscontrolwonk.com/archive/7316/ukraine-and-the-1994-budapest-memorandum |title=Why Ukraine wasn't a nuclear power in the early 1990s and the West has no legal obligation to come to its aid now |author=Philipp Bleek |publisher=Arms Control Wonk |date=29 April 2014 |access-date=16 Augustus 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140819085816/http://lewis.armscontrolwonk.com/archive/7316/ukraine-and-the-1994-budapest-memorandum |archive-date=19 Augustus 2014 |url-status=dead}}</ref> ==Geskiedenis== Deels as 'n manier om internasionale erkenning te verkry, het die Oekraïense regering vroegtydig verpligtinge gemaak dat die Oekraïne 'n nie-kernwapenstaat sou wees. Die Verklaring van Staatsoewereiniteit van die Oekraïne op 16 Julie 1990 het Oekraïne daartoe verbind om "nie kernwapens te aanvaar, vervaardig of te bekom nie," alhoewel sommige Oekraïense politici dit teengestaan het wat Rusland as 'n bedreiging beskou het.<ref>{{Cite web |last=Kimball |first=Daryl G. |date=Desember 2020 |title=Ukraine, Nuclear Weapons, and Security Assurances at a Glance |publisher=Arms Control Association |url=https://www.armscontrol.org/factsheets/ukraine-nuclear-weapons-and-security-assurances-glance }}</ref> Toe die Oekraïne in Desember 1991 'n onafhanklike staat geword het, het president Krawtsjoek ooreenkomste in [[Minsk]] en Almaty onderteken wat operasionele beheer oor die kernkragte op sy grondgebied gee aan die nuwe [[Gemenebes van Onafhanklike State]] gebaseer in [[Moskou]].<ref name=harahan-2014/><ref name=hansard-19930622>{{cite news |url=https://publications.parliament.uk/pa/cm199293/cmhansrd/1993-06-22/Orals-1.html#Orals-1_sbhd1 |title=Nuclear Weapons |last=Hanley |first=Jeremy |publisher=UK Parliament |work=Hansard |date=22 Junie 1993 |id=Column 154 |access-date=9 September 2018 |quote=''Die Minister van Staat vir die Gewapende Magte (Mnr. Jeremy Hanley):'' ... Sommige wapens word ook deur Oekraïne, Kazakstan en Wit-Rusland besit, maar dit word deur die Gemenebes van Onafhanklike State beheer. |archive-date=9 September 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180909150613/https://publications.parliament.uk/pa/cm199293/cmhansrd/1993-06-22/Orals-1.html#Orals-1_sbhd1 |url-status=live }}</ref><ref name=acw-20220224>{{cite AV media |url=https://www.armscontrolwonk.com/archive/1215097/deterrence-in-ukraine/ |title=Deterrence in Ukraine |last1=Lewis |first1=Jeffrey |last2=Stein |first2=Aaron |newspaper=Arms Control Wonk |date=24 Februarie 2022 |access-date=28 Februarie 2022 |time=3m13s-, 11m37s- |quote=''Jeffrey Lewis:'' Oekraïne het nie kernwapens gehad ná die ineenstorting van die [[Sowjetunie]] nie. Hulle was nie die derde grootste kernkrag nie. Hulle het nie daardie wapens prysgegee nie omdat hulle dit nie besit het nie. ... Die Vuurpylmagte het teruggestoot en kon in plaas daarvan om die Oekraïense eed af te lê reël om 'n eed af te lê aan die Gemenebesvan Onafhanklike State. |archive-date=28 Februarie 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220228042733/https://www.armscontrolwonk.com/archive/1215097/deterrence-in-ukraine/ |url-status=live }}</ref> Totdat die Oekraïne die Sowjet-kernwapens wat op sy grond gestasioneer was oorgedra het, het dit die wêreld se derde grootste kernwapenvoorraad gehad.<ref name="flashpoint">{{cite web|last=Kuzio|first=Taras|author-link=Taras Kuzio|url=http://www.taraskuzio.net/media13_files/30.pdf|title=The Crimea: Europe's Next Flashpoint|date=November 2010|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140309221523/http://www.taraskuzio.net/media13_files/30.pdf|archive-date=9 March 2014}}</ref><ref name="cfr">{{cite web|url=http://www.cfr.org/arms-control-disarmament-and-nonproliferation/budapest-memorandums-security-assurances-1994/p32484|title=Budapest Memorandums on Security Assurances, 1994|work=Council on Foreign Relations|date=5 Desember 1994|access-date=2 Maart 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140317182201/http://www.cfr.org/arms-control-disarmament-and-nonproliferation/budapest-memorandums-security-assurances-1994/p32484|archive-date=17 Maart 2014|url-status=dead}}</ref> Wit-Rusland het net mobiele missiellanseerders gehad, en Kasakstan het gekies om vinnig sy kernplofkoppe en missiele aan Rusland prys te gee. Oekraïne het 'n tydperk van interne debat oor hul benadering deurgemaak.<ref name=harahan-2014/><ref name=pifer-201105>{{cite web |pages=5,7,10-13,21-24 |url=https://www.brookings.edu/wp-content/uploads/2016/06/05_trilateral_process_pifer.pdf |title=The Trilateral Process: The United States, Ukraine, Russia and Nuclear Weapons |last=Pifer |first=Steven |publisher=Brookings Institution |id=Arms Control Series Paper 6 |date=Mei 2011 |access-date=1 Maart 2022 |archive-date=24 Februarie 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220224224702/https://www.brookings.edu/wp-content/uploads/2016/06/05_trilateral_process_pifer.pdf |url-status=live }}</ref> ===Aanloop=== Op 23 Mei 1992 het Rusland, die VSA, Belarus, Kasakstan en die Oekraïne die Lissabon-protokol tot die START I-verdrag onderteken, voor die bekragtiging van die verdrag later. Die protokol het Belarus, Kasakstan en die Oekraïne daartoe verbind om so gou as moontlik by die NPT aan te sluit as nie-kernwapenstate. Daar is egter nie ooreengekom oor die bepalings vir die oordrag van die kernplofkoppe nie, en sommige [[Oekraïens]]<nowiki/>e amptenare en parlementariërs het die moontlikheid begin bespreek om van die moderne Oekraïens geboude RT-23 (SS-24) missiele en Sowjetgeboude plofkoppe te behou.<ref name=pifer-201105/><ref name=aca-202012>{{cite web |url=https://www.armscontrol.org/node/3289 |title=The Lisbon Protocol At a Glance |last=Reif |first=Kingston |publisher=Arms Control Association |date=Desember 2020 |access-date=1 Maart 2022 |archive-date=6 Desember 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171206143852/https://www.armscontrol.org/node/3289 |url-status=live }}</ref> In 1993 is twee regimente UR-100N (SS-19) missiele in die Oekraïne na die berging teruggetrek omdat plofkopkomponente verby hul operasionele lewe was, en die Oekraïne se politieke leierskap het besef dat die Oekraïne nie 'n geloofwaardige kern militêre mag kon word nie, aangesien hulle nie kon onderhou nie die plofkoppe en verseker langtermyn kernveiligheid. Later in 1993 het die Oekraïense en Russiese regerings 'n reeks bilaterale ooreenkomste onderteken wat Oekraïense aansprake op die kernwapens en die Swartsee-vloot prysgegee het, in ruil vir $2,5 miljard se gas- en olieskuldkansellasie en toekomstige voorraad brandstof vir sy kernkragreaktors . Oekraïne het ingestem om die START I- en NPT-verdrae stiptelik te bekragtig. Dit het erge openbare kritiek veroorsaak wat gelei het tot die bedanking van die Oekraïense minister van verdediging, Morozov.<ref name=harahan-2014/> Op 18 November 1993 het die Rada 'n mosie goedgekeur wat ingestem het tot START I, maar die Lissabon-protokol verloën, wat daarop dui dat Oekraïne slegs 36% van missiellanseerders en 42% van die plofkoppe op sy grondgebied sal ontmantel, en finansiële vergoeding geëis het vir die taktiese kernwapens wat verwyder is. in 1992. Dit het Amerikaanse diplomatieke konsternasie veroorsaak, en die volgende dag Oekraïense president Krawtsjoek het gesê "ons moet ontslae raak van [hierdie kernwapens]. Dit is my standpunt waarvan ek nie en sal nie afwyk nie." Hy het toe 'n nuwe voorstel na die Rada gebring.<ref name=pifer-201105/><ref name=aca-202012/> [[Lêer:President Clinton's News Conference with President Yeltsin (1994).webm|duimnael|Jeltsin en Clinton nuuskonferensie, 14 Januarie 1994.]] Op 15 Desember 1993 het die Amerikaanse visepresident [[Al Gore]] Moskou vir 'n vergadering besoek. Na kantbesprekings het 'n Amerikaanse en Russiese afvaardiging, insluitend die Amerikaanse adjunkminister van verdediging, William J. Perry, na die Oekraïne gevlieg om in te stem tot die buitelyne van 'n trilaterale ooreenkoms, insluitend Amerikaanse hulp met die aftakeling van die kernstelsels in die Oekraïne en vergoeding vir die uraan in die kernkplofkoppe. Deelnemers is op 3–4 Januarie na [[Washington DC]] genooi om die ooreenkoms te finaliseer. 'n Trilaterale Verklaring met 'n gedetailleerde aanhangsel is ooreengekom, gebaseer op die voorheen ooreengekome bepalings, maar met gedetailleerde finansiële reëlings en 'n vaste verbintenis tot 'n vroeë begin met die oordrag van ten minste 200 plofkoppe na Rusland en die produksie in Rusland van kernreaktorbrandstof vir Oekraïne . Plofkoppe sou binne 10 maande van alle RT-23's (SS-24) verwyder word. Die Oekraïne wou egter nie hê dat 'n verbintenis om alle plofkoppe teen 1 Junie 1996 oor te dra om binnelandse politieke redes openbaar gemaak te word nie, en Rusland wou nie hê dat die finansiële vergoeding vir uraan bekend gemaak word nie omdat hulle bekommerd was dat Wit-Rusland en Kasakstan dit ook sou eis. Daar is besluit om dié twee sake uit die gepubliseerde ooreenkoms uit te sluit, maar dit in private briewe tussen die lande se presidente te dek. President Clinton het 'n hoflikheidsstop by [[Kijif]] gemaak op pad na Moskou vir die ondertekening van die Trilaterale Verklaring, net om te ontdek dat Oekraïne tweede gedagtes gehad het oor ondertekening. Clinton het aan Krawtsjoek gesê om nie te onderteken nie, sal groot skade aan die verhouding tussen die VSA en die Oekraïne sou veroorsaak. Na 'n paar klein herformulering, is die Trilaterale Verklaring onderteken deur die drie presidente in Moskou voor die media op 14 Januarie 1994.<ref name=pifer-201105/><ref name=hus-1996>{{cite journal |url=https://www.jstor.org/stable/41036699 |title=Trilateral Statement by the Presidents of the United States, Russia, Ukraine |journal=Harvard Ukrainian Studies |volume=20 |year=1996 |pages=313–316 |jstor=41036699 |access-date=1 Maart 2022 |archive-date=1 Maart 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220301141209/https://www.jstor.org/stable/41036699 |url-status=live }}</ref> ===Die Boedapest Memoranda=== [[Lêer:Budapest Congress Centre by József Finta (1984). - Hungary.JPG|duimnael|Op 5 Desember 1994 het die leiers van die sewe nasies by die Boedapest-kongressentrum vergader, wat hier op 'n foto gedateer Oktober 2015 getoon word, om die drie dokumente te onderteken.]] Die "Boedapest-memorandum" is eintlik drie dokumente wat individueel op 5 Desember 1994 onderteken is deur die drie leiers van die voormalige Sowjet-state, tesame met die borglande: Verenigde State, Verenigde Koninkryk en Rusland. So die UNTERM-portaal merk vir een op: "Om dit te onderskei van die ander twee Budapest Memorandums van dieselfde datum, kan hierdie een verwys word as die ''Boedapest Memorandum oor Kazakstan''.<ref name="unterm">{{cite news |title=Memorandum on Security Assurances in Connection with the Republic of Kazakhstan's Accession to the Treaty on the Non-Proliferation of Nuclear Weapons |url=https://untermportal.un.org/unterm/display/record/unhq/memorandum_on_security_assurances_in_connection_with_the_republic_of_kazakhstan/e3f3c6f0-504b-4935-b059-d91b1e462ae8 |publisher=UNTERM portal |date= |access-date=19 Augustus 2022 |archive-date=19 Augustus 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220819204128/https://untermportal.un.org/unterm/display/record/unhq/memorandum_on_security_assurances_in_connection_with_the_republic_of_kazakhstan/e3f3c6f0-504b-4935-b059-d91b1e462ae8 |url-status=live }}</ref> ===Opvolg=== Nadat hieroor ooreengekom is, het die VSA sy Nunn-Lugar Cooperative Threat Reduction-program gebruik om finansiële bystand van meer as $300 miljoen (gelykstaande aan $617 miljoen in 2023) en tegniese bystand te verskaf om die kernwapens en afleweringstelsels af te takel, wat tot 2008 geneem het om ten volle voltooi.<ref name=harahan-2014/> Die VSA het ook ander ekonomiese hulp aan Oekraïne verdubbel tot $310 miljoen (gelykstaande aan $637 miljoen in 2023) vir 1994.<ref name=lat-19940111>{{cite news |url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1994-01-11-mn-10675-story.html |title=Ukraine Agrees to Give Up Its Nuclear Arsenal, Clinton Says: Summit: President hails the accord as a breakthrough, but it faces parliamentary opposition. NATO endorses the U.S. 'Partnership for Peace' plan to broaden alliance. |last=Nelson |first=Jack |newspaper=Los Angeles Times |date=11 Januarie 1994 |access-date=1 Maart 2022 |archive-date=1 Maart 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220301141214/https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1994-01-11-mn-10675-story.html |url-status=live }}</ref> In 2009 het Rusland en die Verenigde State 'n gesamentlike verklaring vrygestel dat die memorandum se sekuriteitsversekering steeds na die verstryking van die START-verdrag gerespekteer sal word.<ref>{{Cite web|url=https://www.armscontrol.org/factsheets/Ukraine-Nuclear-Weapons|title=Ukraine, Nuclear Weapons, and Security Assurances at a Glance|publisher=Arms Control Association|website=ArmsControl.org|access-date=2019-03-14|archive-date=3 Maart 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220303084946/https://www.armscontrol.org/factsheets/Ukraine-Nuclear-Weapons|url-status=live}}</ref> ===2013 Belarus sanksies=== In 2013 het die regering van Belarus gekla dat Amerikaanse sanksies teen die land in stryd was met Artikel 3 van die Memorandum. Die Amerikaanse regering het geantwoord dat sy sanksies daarop gemik was om menseregteskendings en ander onwettige aktiwiteite van die regering van Belarus te bekamp en nie teen die bevolking van Belarus nie.<ref name=usembassy-20130412/> ===2014 [[Russiese anneksasie van die Krim]]=== In Februarie 2014 het Russiese magte verskeie lughawens en ander strategiese terreine regdeur die [[Krim]] beset of geblokkeer.<ref>{{cite web|url=http://www.diplomaticourier.com/news/topics/politics/2187-political-legitimacy-and-international-law-in-crimea-pushing-the-u-s-and-russia-apart|title=Political Legitimacy and International Law in Crimea: Pushing the U.S. and Russia Apart|publisher=Diplomatic Courier|date=8 Mei 2014|access-date=9 Mei 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140512063148/http://diplomaticourier.com/news/topics/politics/2187-political-legitimacy-and-international-law-in-crimea-pushing-the-u-s-and-russia-apart|archive-date=12 Mei 2014|url-status=dead}}</ref> Die troepe was verbonde aan die Russiese [[Swartseevloot]] wat in die Krim gestasioneer was,<ref>{{cite news|url=https://www.washingtonpost.com/world/ukraine-calls-russian-troops-invasion/2014/02/28/e066bfc8-a0be-11e3-878c-65222df220eb_story.html|title=Reports of Russian military activity in Crimea prompts stern warning from Obama|newspaper=The Washington Post|first1=William|last1=Booth|first2=Karen|last2=DeYoung|date=28 Februarie 2014|access-date=1 Maart 2014|archive-date=1 Maart 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140301135522/http://www.washingtonpost.com/world/ukraine-calls-russian-troops-invasion/2014/02/28/e066bfc8-a0be-11e3-878c-65222df220eb_story.html|url-status=live}}</ref> wat Rusland in stryd met die Boedapest-memorandum geplaas het. Die Russiese ministerie van buitelandse sake het aanvanklik die beweging van eenhede verbonde aan die Swartseevloot in die Krim ontken, wat daartoe gelei het dat die troepe as "klein groen mannetjies" bestempel is,<ref>{{Cite news |last=Schreck |first=Carl |date=2019-02-26 |title=From 'Not Us' To 'Why Hide It?': How Russia Denied Its Crimea Invasion, Then Admitted It |url=https://www.rferl.org/a/from-not-us-to-why-hide-it-how-russia-denied-its-crimea-invasion-then-admitted-it/29791806.html |access-date=2024-02-22 |work=Radio Free Europe/Radio Liberty |language=en}}</ref> maar nadat hulle volle militêre beheer oor die Krim geneem het, het Rusland uiteindelik hul betrokkenheid erken maar het beweer dat hulle binne die bestek van die verskillende ooreenkomste tussen die twee lande optree. Rusland het gereageer deur ’n sogenaamde “onwettige referendum” te hou oor of die Krim daarby moet aansluit, waar die opsie om deel van die Oekraïne te bly en dieselfde regte en wette van 2014 te behou, soos voorheen, nie teenwoordig was nie. Voor die referendum het Russiese weermag al die opposisie-TV en media geblokkeer, asook die saamtrekke vir ondersteuning van Oekraïne onderedruk. Daar is gevalle waar inwoners van die Krim gedwing is om met vuurwapens om te stem. Gevolglik het die Krim-parlement 'n referendum oor die Krim se toekoms aangekondig in ooreenstemming met die wet "Op die outonome Republiek van die Krim". Op 16 Maart is die referendum gehou, op 17 Maart het die Krim onafhanklikheid verklaar en op 21 Maart is dit by die Russiese Federasie ingelyf. Oekraïne het kragtig teen die optrede geprotesteer as 'n skending van Artikel 1 van die Boedapest-memorandum. Na die anneksasie van die Krim deur Rusland in 2014, het [[Kanada]],<ref name="CTV">{{cite news |first1=Corinne Ton |last1=That |first2=Christina |last2=Commisso |date=22 Maart 2014 |title=In Kyiv, Harper calls for 'complete reversal' of Crimea annexation |url=http://www.ctvnews.ca/politics/in-kyiv-harper-calls-for-complete-reversal-of-crimea-annexation-1.1740986 |publisher=CTV News |access-date=26 Maart 2014 |archive-date=16 September 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180916022722/https://www.ctvnews.ca/politics/in-kyiv-harper-calls-for-complete-reversal-of-crimea-annexation-1.1740986 |url-status=live }}</ref> Frankryk, [[Duitsland]], Italië, [[Japan]], die VK,<ref>{{cite news |first1=Chris |last1=Stevenson |first2=Oscar |last2=Williams |date=1 Maart 2014 |title=Ukraine crisis: David Cameron joins Angela Merkel in expressing anxiety and warns that 'the world is watching' |url=https://www.independent.co.uk/news/uk/politics/ukraine-crisis-david-cameron-joins-angela-merkel-in-expressing-anxiety-and-warns-that-the-world-is-watching-9162830.html |work=The Independent |access-date=25 Augustus 2017 |archive-date=25 September 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150925172816/http://www.independent.co.uk/news/uk/politics/ukraine-crisis-david-cameron-joins-angela-merkel-in-expressing-anxiety-and-warns-that-the-world-is-watching-9162830.html |url-status=live }}</ref> en die VSA<ref name="whitehouse">{{cite press release |title=Readout of President Obama's Call with President Putin |date=1 March 2014 |url=https://obamawhitehouse.archives.gov/the-press-office/2014/03/01/readout-president-obama-s-call-president-putin |via=National Archives |work=[[whitehouse.gov]] |access-date=26 Maart 2014 |archive-date=11 Februarie 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170211144919/https://obamawhitehouse.archives.gov/the-press-office/2014/03/01/readout-president-obama-s-call-president-putin |url-status=live }}</ref><ref name="washingtonpost">{{cite news |url=https://www.washingtonpost.com/opinions/condemnation-isnt-enough-for-russian-actions-in-crimea/2014/02/28/7b93b7c0-a09d-11e3-9ba6-800d1192d08b_story.html |title=Condemnation isn't enough for Russian actions in Crimea |newspaper=The Washington Post |date=28 Februarie 2014 |access-date=25 Augustus 2017 |archive-date=27 November 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181127110400/https://www.washingtonpost.com/opinions/condemnation-isnt-enough-for-russian-actions-in-crimea/2014/02/28/7b93b7c0-a09d-11e3-9ba6-800d1192d08b_story.html |url-status=live }}</ref> verklaar dat Russiese betrokkenheid 'n skending van sy Budapest-memorandum verpligtinge teenoor Oekraïne en in stryd met die Oekraïense soewereiniteit en territoriale integriteit. Op 1 Maart is die Toespraak van die Verchovna Rada van Oekraïne aan die Borgstate in ooreenstemming met die Boedapest-memorandum van 1994 oor Veiligheidsversekering in verband met Oekraïne se toetreding tot die Verdrag oor die Nie-verspreiding van Kernwapens gepubliseer.<ref name="addvr">{{cite news |title=Address of the Verkhovna Rada of Ukraine to the Guarantor States in accordance with the Budapest Memorandum of 1994 on Security Assurances in connection with Ukraine's accession to the Treaty on the Non-Proliferation of Nuclear Weapons |url=https://uk.mfa.gov.ua/en/press-centr/3732-adress |publisher=Ministry of Foreign Affairs of Ukraine |date=1 Maart 2014 |access-date=19 Augustus 2022 |archive-date=30 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220930132229/https://uk.mfa.gov.ua/en/press-centr/3732-adress |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web|url=http://en.interfax.com.ua/news/general/193360.html|title=Ukrainian parliament appeals to Budapest Memorandum signatories|publisher=Interfax Ukraine|date=28 Februarie 2014|access-date=1 Maart 2014|archive-date=4 Maart 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140304202441/http://en.interfax.com.ua/news/general/193360.html|url-status=live}}</ref> Op 4 Maart het die Russiese president [[Wladimir Poetin]] op 'n vraag oor die skending van die Boedapest-memorandum geantwoord en die huidige Oekraïense situasie as 'n revolusie beskryf: "'n nuwe staat ontstaan, maar met hierdie staat en met betrekking tot hierdie staat, het ons nie enige verpligte dokumente onderteken nie."<ref>{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=ZwspcvY5kvg|archive-url=https://web.archive.org/web/20161127223000/https://www.youtube.com/watch?v=ZwspcvY5kvg|archive-date=27 November 2016|url-status=bot: unknown|title=Putin at a press conference, 4 Maart 2014 (in Russian)|publisher=YouTube|date=4 Maart 2014|access-date=15 Desember 2016}}</ref> Rusland het verklaar dat dit nooit onder verpligting was om "enige deel van die Oekraïne se burgerlike bevolking te dwing om teen sy wil in die Oekraïne te bly nie." Rusland het voorgestel dat die VSA die Boedapest-memorandum oortree en het die [[Euromaidan]] beskryf as 'n [[staatsgreep]] wat deur die VSA veroorsaak is.<ref>{{cite news|url=http://www.bbc.com/russian/rolling_news/2014/05/140520_rn_medvedev_ukraine.shtml|script-title=ru:Медведев: Россия не гарантирует целостность Украины|trans-title=Medvedev: Russia does not guarantee the integrity of Ukraine|language=ru|publisher=bbc.com|date=20 May 2014|access-date=27 Februarie 2017|archive-date=8 April 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170408103425/http://www.bbc.com/russian/rolling_news/2014/05/140520_rn_medvedev_ukraine.shtml|url-status=live}}</ref> [[Lêer:U.S. Secretary of State John Kerry speaks with British Foreign Secretary William Hague and Ukrainian Foreign Minister Andrii Deshchytsia.jpg|duimnael|Die Amerikaanse minister van buitelandse sake, John Kerry, praat met die Britse minister van buitelandse sake, [[William Hague]], en die Oekraïense minister van buitelandse sake, Andrii Deshchytsia, nadat hy die Boedapest Memorandum Ministerial oor die Oekraïne-krisis in Parys, Frankryk, op 5 Maart 2014 aangebied het.   ]] Op 24 Maart het die Kanadese premier [[Stephen Harper]] die [[G7]]-vennote gelei in 'n ''ad hoc''-vergadering tydens die 2014 Kernveiligheidsberaad vir 'n gedeeltelike skorsing van Russiese lidmaatskap van die [[G8]] weens Rusland se verbreking van die Boedapest-memorandum. Hy het gesê dat die Oekraïne sy kernwapens prysgegee het "op grond van 'n uitdruklike Russiese versekering van sy territoriale integriteit. Deur daardie versekering te verbreek, het president Poetin 'n rasionaal verskaf vir diegene elders wat min meer nodig gehad het as dit wat reeds verskaf is deur trots of grief om hulself tot die tande te bewapen." Harper het ook steun vir Oekraïne aangedui deur te sê hy sal saam met die nuwe Oekraïense regering werk aan 'n vryhandelsooreenkoms.<ref>{{cite news|first1=Steven|last1=Chase|first2=Mark|last2=MacKinnon|url=https://www.theglobeandmail.com/news/politics/harper-leads-charge-to-expel-russia-from-g8-ramp-up-sanctions/article17631725/|title=Harper leads charge to expel Russia from G8, ramp up sanctions|newspaper=The Globe and Mail|date=24 Maart 2014|access-date=27 Februarie 2017|archive-date=3 April 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170403130103/http://www.theglobeandmail.com/news/politics/harper-leads-charge-to-expel-russia-from-g8-ramp-up-sanctions/article17631725//|url-status=live}}</ref> In Februarie 2016 het [[Sergei Lawrof]] beweer: "Rusland het nooit Boedapest-memorandum geskend nie. Dit het net een verpligting bevat, om nie Oekraïne met kernwapens aan te val nie."<ref>{{cite web | url=https://twitter.com/RussianEmbassy/status/692321689254830080 | title=Lavrov: Russia never violated Budapest memorandum | publisher=Russian Embassy in United Kingdom | date=2016-01-27 | access-date=2016-01-27 | archive-date=18 September 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20220918022550/https://twitter.com/RussianEmbassy/status/692321689254830080 | url-status=live }}</ref> Die Kanadese joernalis Michael Colborne het egter daarop gewys dat "daar eintlik ses verpligtinge in die Boedapest is. Memorandum, en die eerste daarvan is 'om die onafhanklikheid en soewereiniteit en die bestaande grense van Oekraïne te respekteer'. Colborne het ook daarop gewys dat 'n uitsending van Lawrov se eis op die Twitter-rekening van Rusland se ambassade in die Verenigde Koninkryk eintlik "'n skakel verskaf het na die teks van die Boedapest--memorandum self met al ses verpligtinge, insluitend die wat Rusland duidelik oortree het - net daar vir almal om te sien." Steven Pifer, 'n Amerikaanse diplomaat wat betrokke was by die opstel van die Boedapest Memorandum, het later kommentaar gelewer oor "die leuens van Russiese [[diplomasie]] en sy minagting vir internasionale mening wanneer die minister van buitelandse sake iets sê wat verkeerd bewys kan word met minder as 30 sekondes van Google-feite- kyk?"<ref>{{cite news |url=https://nationalpost.com/opinion/michael-colborne-russias-bald-faced-lies |title=Russia's bald-faced lies |first=Michael |last=Colborne |work=National Post |date=4 Februarie 2016}}</ref> Op 20 April 2016 het die Oekraïne die Ministerie van Herintegrasie van Tydelik Besette Gebiede<ref name=NMC20416>{{cite news |language=uk |url=http://www.pravda.com.ua/news/2016/04/20/7106169/ |title=У Гройсмана створили нове міністерство |trans-title=Groisman created a new ministry |work=[[Ukrayinska Pravda]] |date=20 April 2016 |access-date=26 Januarie 2017 |archive-date=28 Maart 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190328142100/https://www.pravda.com.ua/news/2016/04/20/7106169/ |url-status=live }}</ref> gestig om die besette dele van die Donetsk-, Luhansk- en Krim-streke te bestuur, wat deur Russiese militêre ingryping van 2014 geraak word. ===Kertsj-straat voorval=== Op 25 November 2018 het die Russiese Federale Veiligheidsdiens (RFD) kuswag op drie Oekraïense vlootvaartuie geskiet en oorgeneem nadat hulle probeer het om van die [[Swartsee]] na die [[See van Azof]] deur die Kertsj-straat te vervoer op pad na die hawe van [[Marioepol]].<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-46338671|title=Tension escalates after Russia seizes Ukraine naval ships|date=26 November 2018|work=BBC News|access-date=26 November 2018|archive-date=26 November 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181126095932/https://www.bbc.com/news/world-europe-46338671|url-status=live}}</ref><ref name="Osborn-Polityuk">{{cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-ukraine-crisis-russia/russia-blocks-ukrainian-navy-from-entering-sea-of-azov-idUSKCN1NU0DL|title=Russia seizes Ukrainian ships near annexed Crimea after firing on them|first1=Andrew|last1=Osborn|first2=Pavel|last2=Polityuk|work=[[Reuters]]|date=25 November 2018|access-date=26 November 2018|archive-date=26 November 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181126005901/https://www.reuters.com/article/us-ukraine-crisis-russia/russia-blocks-ukrainian-navy-from-entering-sea-of-azov-idUSKCN1NU0DL|url-status=live}}</ref> Op 27 November 2018 het die Ministerie van Buitelandse Sake van die Oekraïne 'n beroep op die ondertekende state van die Boedapest-memorandum gedoen om dringende konsultasies te hou om volle nakoming van die memorandum se verpligtinge en die onmiddellike staking van Russiese aggressie teen Oekraïne te verseker.<ref>{{cite news |url=http://uprom.info/news/vpk/ukrayina-sklikaye-zustrich-yadernih-derzhav/ |title=Україна скликає зустріч ядерних держав |trans-title=Ukraine convenes a meeting of nuclear states |date=2018-12-05 |website=uprom.info |access-date=2018-12-05 |archive-date=5 Desember 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181205194842/http://uprom.info/news/vpk/ukrayina-sklikaye-zustrich-yadernih-derzhav/ |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.eurointegration.com.ua/news/2018/12/5/7090281/ |title=Україна скликає зустріч ядерних держав за механізмом Будапештського меморандуму |trans-title=Ukraine convenes a meeting of nuclear states under the mechanism of the Budapest Memorandum |author=<!--Not stated--> |date=2018-12-05 |website=www.eurointegration.com.ua |publisher=Ukrayinska Pravda |access-date=5 Desember 2018 |archive-date=6 Desember 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181206145314/https://www.eurointegration.com.ua/news/2018/12/5/7090281/ |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |url=https://mfa.gov.ua/ua/press-center/comments/9591-zajava-mzs-ukrajini-u-zvjazku-zi-sklikannyam-konsulytacij-vidpovidno-do-budapeshtsykogo-memorandumu |title=Заява МЗС України у зв'язку зі скликанням консультацій відповідно до Будапештського меморандуму |trans-title=Statement of the Ministry of Foreign Affairs of Ukraine in connection with the convening of consultations in accordance with the Budapest Memorandum |author=<!--Not stated--> |date=2018-12-05 |website=mfa.gov.ua |publisher=Ministry of Foreign Affairs of Ukraine |access-date=5 Desember 2018 |archive-date=6 Desember 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181206102411/https://mfa.gov.ua/ua/press-center/comments/9591-zajava-mzs-ukrajini-u-zvjazku-zi-sklikannyam-konsulytacij-vidpovidno-do-budapeshtsykogo-memorandumu |url-status=live }}</ref> ===2022 Russiese inval in die Oekraïne=== ''Sien hoofartikel:'' [[Russiese inval in Oekraïne sedert 2022]] In 2008 en 2011 het Poetin die mening uitgespreek dat nóg die oordrag van die Krim na die Oekraïne nóg die Boedapest-memorandum wat deur Jeltsin onderteken is, vir Rusland bindend was. In 2014 het Poetin beweer dat die Maidan-beweging en regeringsverandering Oekraïne radikaal verander het in 'n nuwe entiteit waarteen Rusland geen verbintenis het nie, wat die 2014-inval in [[Donbas]] moontlik gemaak het.<ref>{{Cite news |last=Borger |first=Julian |date=2023-05-05 |title=We knew in 2011 Putin would attack Ukraine, says Bill Clinton |language=en-GB |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/world/2023/may/05/we-knew-putin-would-attack-ukraine-back-in-2011-says-bill-clinton |access-date=2023-05-06 |issn=0261-3077 |archive-date=6 Mei 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230506064523/https://www.theguardian.com/world/2023/may/05/we-knew-putin-would-attack-ukraine-back-in-2011-says-bill-clinton |url-status=live }}</ref> Oekraïnse president [[Wolodimir Zelenski]] het in die openbaar kommentaar gelewer op die Boedapest-memorandum deur aan te voer dat dit geen ware waarborg van veiligheid bied as gevolg van Rusland se dwingende mag nie. Op 19 Februarie 2022, by die Munich-veiligheidskonferensie, het Zelenski gesê: "Sedert 2014 het die Oekraïne drie keer probeer om konsultasies met die borgstate van die Boedapest-memorandum [d.w.s. Verenigde State en Verenigde Koninkryk] te belê. Drie keer sonder sukses. Vandag sal Oekraïne doen dit vir die vierde keer ... As hulle nie weer gebeur nie of hul resultate waarborg nie veiligheid vir ons land, Oekraïne sal die volle reg om te glo dat die Boedapest-memorandum werk nie en al die pakketbesluite van 1994 word betwyfel."<ref>{{cite web|publisher=Kyiv Post|url=https://kyivindependent.com/national/zelenskys-full-speech-at-munich-security-conference/|title=Zelensky's full speech at Munich Security Conference|date=2022-02-19|access-date=2022-03-03|archive-date=3 Maart 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220303233050/https://kyivindependent.com/national/zelenskys-full-speech-at-munich-security-conference/|url-status=live}}</ref> Poetin het Zelenski se opmerkings gebruik as deel van sy bewerings dat die Oekraïne kernwapens kan ontwikkel. Kritici het Poetin se aansprake betwis.<ref name="Putin 2/23/22 NY Times Nuclear Weapons">{{cite news |last=Sanger |first=David |date=2022-02-23 |title=Putin Spins a Conspiracy Theory That Ukraine Is on a Path to Nuclear Weapons |url=https://www.nytimes.com/2022/02/23/us/politics/putin-ukraine-nuclear-weapons.html |url-status=live |work=The New York Times |location=New York |archive-url=https://web.archive.org/web/20220224031358/https://www.nytimes.com/2022/02/23/us/politics/putin-ukraine-nuclear-weapons.html |archive-date=2022-02-24 |access-date=2022-02-23}}</ref> Die verdrag is sedertdien deur Rusland met sy 2022-inval in die Oekraïne geskend.<ref name="budapestmemorandum15804369">[https://www.ctvnews.ca/mobile/world/what-is-the-budapest-memorandum-and-how-does-it-impact-the-current-crisis-in-ukraine-1.5804369 What is the Budapest Memorandum and how does it impact the current crisis in Ukraine?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220830155635/https://www.ctvnews.ca/mobile/world/what-is-the-budapest-memorandum-and-how-does-it-impact-the-current-crisis-in-ukraine-1.5804369 |date=30 Augustus 2022 }}, CTV News (3 Maart 2022)</ref><ref name="UKR"/> In Maart 2022 het ''The Conversation'' aangevoer: "Rusland se inval in die Oekraïne vandag is 'n selfs ernstiger oortreding en begrawe effektief Rusland se versekering in die Boedapest-memorandum."<ref>{{cite web | url=https://theconversation.com/ukraine-war-what-is-the-budapest-memorandum-and-why-has-russias-invasion-torn-it-up-178184 | title=Ukraine war: What is the Budapest Memorandum and why has Russia's invasion torn it up? | date=2 Maart 2022 }}</ref> ==Ontleding== Kragtens die ooreenkoms het die Russiese Federasie sekuriteitsversekering aan Oekraïne verskaf in die vorm van die belofte om nie aan te val of te dreig om hulle aan te val nie. Die ander ondertekenaars (die Verenigde State, Verenigde Koninkryk en Frankryk) het nie-militêre steun aan Oekraïne belowe in ruil vir sy nakoming van die Verdrag oor die Nie-verspreiding van Kernwapens. Die memorandum het 'n stel versekerings saamgevoeg wat Oekraïne reeds van die Konferensie oor Veiligheid en Samewerking in Europa (KVSE) se Finale Wet, die Verenigde Nasies se Handves en die Kern Nie-Verspreidingsverdrag<ref name=vasylenko-20091215/> gehou het, maar die Oekraïense regering het dit waardevol gevind om hierdie versekering in 'n Oekraïne-spesifieke dokument te hê.<ref name="Ukraine-Crisis-France24">[http://www.france24.com/en/20140303-ukraine-us-uk-diplomacy-russia-budapest-memorandum/ "Are the US and the UK bound to intervene in Ukraine?"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019080737/http://www.france24.com/en/20140303-ukraine-us-uk-diplomacy-russia-budapest-memorandum |date=19 Oktober 2017 }}, france24, 3 Maart 2014</ref><ref name=cnn-20140304>{{cite news |url=http://edition.cnn.com/2014/03/04/opinion/pifer-ukraine-budapest-memorandum/ |title=Ukraine crisis' impact on nuclear weapons |author=Steven Pifer |publisher=CNN |date=4 Maart 2014 |access-date=6 Maart 2014 |archive-date=8 Maart 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140308080119/http://edition.cnn.com/2014/03/04/opinion/pifer-ukraine-budapest-memorandum |url-status=live }}</ref> Die Boedapest-memorandum is op politieke vlak onderhandel, maar dit is nie heeltemal duidelik of die instrument geheel en al van wetlike bepalings ontbloot is nie. Dit verwys na versekerings, maar anders as waarborge, lê dit nie 'n wetlike verpligting van militêre bystand op sy partye nie.<ref name=vasylenko-20091215/><ref name=cnn-20140304/> Volgens Stephen MacFarlane, 'n professor in internasionale betrekkinge, "gee dit ondertekenaars regverdiging as hulle aksie neem, maar dit dwing niemand om in die Oekraïne op te tree nie."<ref name="Ukraine-Crisis-France24"/> In die VSA, nóg die [[George H.W. Bush|George H. W. Bush]]-administrasie nóg die Clinton-administrasie was bereid om 'n militêre verbintenis aan Oekraïne te gee, en hulle het nie geglo dat die Amerikaanse Senaat 'n internasionale verdrag sou bekragtig nie en daarom is die memorandum in meer beperkte terme aanvaar.<ref name=cnn-20140304/> Die memorandum het 'n vereiste van konsultasie tussen die partye "in die geval 'n situasie ontstaan wat 'n vraag laat ontstaan oor die ... verbintenisse" uiteengesit in die memorandum <ref>Budapest Memorandum, paragraph 6.</ref> Of die memorandum wetlike verpligtinge uiteensit al dan nie, die probleme wat Oekraïne sedert vroeg in 2014 ondervind het, kan twyfel laat ontstaan oor die geloofwaardigheid van toekomstige sekuriteitsversekerings wat aangebied word in ruil vir nie-verspreidingsverpligtinge.<ref>{{cite web|url=https://www.ejiltalk.org/the-budapest-memorandum-and-beyond-have-the-western-parties-breached-a-legal-obligation/|website=EJIL: Talk!|title=The Budapest Memorandum and Beyond: Have the Western Parties Breached a Legal Obligation?|date=18 Februarie 2015|access-date=17 April 2019|archive-date=17 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190417102608/https://www.ejiltalk.org/the-budapest-memorandum-and-beyond-have-the-western-parties-breached-a-legal-obligation/|url-status=live}}</ref> Ongeag, die Verenigde State hou in die openbaar vol dat "die Memorandum nie wetlik bindend is nie", en noem dit 'n "politieke verbintenis".<ref name=usembassy-20130412>{{cite press release |url=http://minsk.usembassy.gov/budapest_memorandum.html |title=Belarus: Budapest Memorandum |website=United States Embassy – Minsk |publisher=U.S. Department of State |date=12 April 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140419030507/http://minsk.usembassy.gov/budapest_memorandum.html |archive-date=19 April 2014}}</ref> Oekraïense [[internasionale reg]]<nowiki/>sgeleerdes soos Olexander Zadorozhny hou vol dat die Memorandum 'n internasionale verdrag is omdat dit voldoen aan die kriteria vir een, soos vasgestel deur die 1969 Weense Konvensie oor die Reg van Verdrae (VCLT) en "'n internasionale ooreenkoms is wat skriftelik tussen state gesluit is" vorm en deur internasionale reg beheers word".<ref>{{Cite journal|last=Zadorozhny|first=Olexander|date=2015|title=Russian Aggression against Ukraine, the annexation of the Crimean peninsula and the 1994 Budapest Memorandum|journal=European Political and Law Discourse}}</ref> China en Frankryk het sekuriteitsversekering vir die Oekraïne in aparte dokumente gegee. China se regeringsverklaring van 4 Desember 1994 het nie verpligte konsultasies gevra indien vrae ontstaan nie, maar slegs vir "billike konsultasies". Frankryk se verklaring van 5 Desember 1994 het geen melding gemaak van konsultasies nie.<ref name=vasylenko-20091215/> Vir 20 jaar, tot die 2014 Russiese militêre besetting van streke van Oekraïne,<ref name=Shymanska-20180301>{{cite news |url=https://trace.tennessee.edu/ijns/vol4/iss1/1/ |title=The 'Double Standard' of Nonproliferation: Regime Type and the U.S. Response to Nuclear Weapons Program |first=Alina |last=Shymanska |newspaper=International Journal of Nuclear Security |date=1 Maart 2018 |access-date=20 Augustus 2020 |archive-date=31 Augustus 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200831053631/https://trace.tennessee.edu/ijns/vol4/iss1/1/ |url-status=live }}</ref> was die Oekraïnse kernontwapening 'n voorbeeldige geval van kernwapen nie-verspreiding. Sedert die invalle van die Oekraïne deur Rusland is die wysheid daarvan dat die Oekraïne sy kernwapens prysgee, bevraagteken <ref name=UKR/> selfs deur voormalige president Bill Clinton, een van sy ondertekenaars.<ref name=rte-20230404>{{cite news |url=https://www.rte.ie/news/primetime/2023/0404/1374162-clinton-ukraine/ |title=Clinton regrets persuading Ukraine to give up nuclear weapons |last=O'Callaghan |first=Ciriam |newspaper=Raidió Teilifís Éireann |date=4 April 2023 |access-date=14 November 2024}}</ref> Voormalige Amerikaanse ambassadeur in die Oekraïne, Steven Pifer, het in 2024 geskryf dat die Oekraïne se keuse om die kernwapens wat in die vroeë 1990's op sy grondgebied was te hou, 'n onrealistiese opsie was, aangesien al die infrastruktuur wat nodig is om die operasionele lewe van die plofkoppe in stand te hou, geleë was in Rusland en dat die Oekraïne self 'n ekonomiese krisis in die gesig gestaar het wat hom verhinder het om sulke infrastruktuur in sy eie land te bou. Pifer het ook opgemerk dat die Oekraïense regering destyds tot die gevolgtrekking gekom het dat dit onbekostigbaar sou wees om dit te doen. Hy het bygevoeg dat Amerikaanse en Oekraïense amptenare in retrospek nie die Russies-Oekraïense Oorlog voorsien het nie en daarom was Oekraïne bereid om veiligheids-“versekerings” van die VSA en Brittanje te aanvaar, wat anders as “waarborge” nie die gebruik van militêre vereis krag indien die ooreenkoms oortree is. Pifer het ook geskryf dat dit volgens sy mening onwaarskynlik sou wees dat sulke waarborge deur die Amerikaanse Senaat bekragtig sou word.<ref>{{Cite web |last=Pifer |first=Steven |title=Budapest Memorandum Myths |date=3 Desember 2024 |url=https://cisac.fsi.stanford.edu/news/budapest-memorandum-myths |work=Freeman Spogli Institute for International Studies |publisher=Stanford-universiteit }}</ref> == Verwysings == {{Verwysings|4}} {{Normdata}} [[Kategorie:Internasionale organisasies]] [[Kategorie:Veiligheid]] [[Kategorie:Boedapest]] [[Kategorie:Geskiedenis van Oekraïne]] 448o9yoqo85ikxl2ym9a8b2vdzk2m8r 0 424964 2920514 2917939 2026-07-31T11:00:50Z Aliwal2012 39067 /* Uitslag */ 2920514 wikitext text/x-wiki {{Infoboks Grand Prix wedren verslag |Type = F1 |Grand Prix = Brasiliaanse |Country = Brasilië |Official name = XIV Grande Prêmio do Brasil |Image = Autódromo de Jacarepaguá 1978-1995.png |Date = 7 April |Year = 1985 |Race_No = 1 |Season_No = 16 |Previous_round = 1984 Portugese Grand Prix |Next_round = 1985 Portugese Grand Prix |Location = [[Autódromo Internacional Nelson Piquet]], [[Rio de Janeiro]], [[Brasilië]] |Course = Permanente renbaan |Course_mi = 3.126 |Course_km = 5.031 |Distance_laps = 61 |Distance_mi = 190.693 |Distance_km = 306.891 |Weather = Sonnig, droog |Pole_Driver = [[Michele Alboreto]] |Pole_Team = [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] |Pole_Time = 1:27.768 |Pole_Country = Italië |Fast_Driver = [[Alain Prost]] |Fast_Team = [[McLaren]]-[[Techniques d'Avant Garde|TAG]] |Fast_Time = 1:36.702 |Fast_Lap = 34 |Fast_Country = FRA |First_Driver = [[Alain Prost]] |First_Team = [[McLaren]]-[[Techniques d'Avant Garde|TAG]] |First_Country = FRA |Second_Driver = [[Michele Alboreto]] |Second_Team = [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] |Second_Country = Italië |Third_Driver = Elio de Angelis |Third_Team = [[Team Lotus|Lotus]]-[[Renault F1|Renault]] |Third_Country = Italië |Lapchart = {{F1Laps1985|BRA}} }} Die '''[[1985 Formule Een-seisoen|1985]] [[Formule Een]] [[Brasiliaanse Grand Prix]]''' het op 7 April 1985 op die [[Autódromo Internacional Nelson Piquet]] in [[Rio de Janeiro]], [[Brasilië]] plaasgevind. Dit was die eerste wedren van die kampioenskapseisoen gewees. Die wedren oor 61 rondtes is deur die Fransman [[Alain Prost]] in 'n [[McLaren]]-[[Techniques d'Avant Garde|TAG]] gewen. ==Uitslag== {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" |- ! Plek !! Nr. !! Renjaer !! Span !! Rondtes !! Tyd/Oorsaak !! Rooster !! Punte |- ! 1 | 2 | {{FR-VLAG}} '''[[Alain Prost]]''' | '''[[McLaren]]-TAG''' | 61 | 1:41:26.115 | 6 | '''9''' |- ! 2 | 27 | {{IT-VLAG}} '''[[Michele Alboreto]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 61 | + 3.259 | 1 | '''6''' |- ! 3 | 11 | {{IT-VLAG}} '''[[Elio de Angelis]]''' | '''[[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Renault]]''' | 60 | + 1 Ronde | 3 | '''4''' |- ! 4 | 28 | {{FR-VLAG}} '''[[René Arnoux]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 59 | + 2 Rondes | 7 | '''3''' |- ! 5 | 15 | {{FR-VLAG}} '''Patrick Tambay''' | '''[[Renault F1|Renault]]''' | 59 | + 2 Rondes | 11 | '''2''' |- ! 6 | 26 | {{FR-VLAG}} '''[[Jacques Laffite]]''' | '''[[Ligier]]-[[Renault]]''' | 59 | + 2 Rondes | 15 | '''1''' |- ! 7 | 4 | {{SE-VLAG}} [[Stefan Johansson]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 58 | + 3 Rondes | 23 | &nbsp; |- ! 8 | 3 | {{GB-VLAG}} [[Martin Brundle]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 58 | + 3 Rondes | 21 | &nbsp; |- ! 9 | 10 | {{FR-VLAG}} Philippe Alliot | RAM-Hart | 58 | + 3 Rondes | 20 | &nbsp; |- ! 10 | 16 | {{GB-VLAG}} [[Derek Warwick]] | [[Renault F1|Renault]] | 57 | + 4 Rondes | 10 | &nbsp; |- ! 11 | 18 | {{BE-VLAG}} [[Thierry Boutsen]] | [[Arrows]]-[[BMW]] | 57 | + 4 Rondes | 12 | &nbsp; |- ! 12 | 24 | {{IT-VLAG}} [[Piercarlo Ghinzani]] | Osella-[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 57 | + 4 Rondes | 22 | &nbsp; |- ! 13 | 9 | {{DE-VLAG}} [[Manfred Winkelhock]] | RAM-Hart | 57 | + 4 Rondes | 16 | &nbsp; |- ! NF | 17 | {{AT-VLAG}} [[Gerhard Berger]] | [[Arrows]]-[[BMW]] | 51 | Suspensie | 19 | &nbsp; |- ! NF | 12 | {{BR-VLAG}} [[Ayrton Senna]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Renault]] | 48 | Elektriese probleem | 4 | &nbsp; |- ! NF | 23 | {{US-VLAG}} [[Eddie Cheever]] | [[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 42 | Enjin | 18 | &nbsp; |- ! NF | 29 | {{IT-VLAG}} [[Pierluigi Martini]] | [[Minardi]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 41 | Enjin | 25 | &nbsp; |- ! NF | 1 | {{AT-VLAG}} [[Niki Lauda]] | [[McLaren]]-TAG | 27 | Brandstofstelsel | 9 | &nbsp; |- ! NF | 25 | {{IT-VLAG}} [[Andrea de Cesaris]] | [[Ligier]]-[[Renault]] | 26 | Ongeluk | 13 | &nbsp; |- |} {{F1GP 1980–1989}} [[Kategorie:Brasiliaanse Grand Prix]] 28hpoelqklrbf374drbrnvt6zcyjfg4 0 428416 2920279 2914807 2026-07-30T12:56:15Z Aliwal2012 39067 /* Wedrenuitslag */ 2920279 wikitext text/x-wiki {{Infoboks Grand Prix wedren verslag |Type = F1 |Country = Brasilië |Grand Prix = Brasiliaanse Grand Prix |GP_Suffix = |Official name = XI Grande Prêmio do Brasil |Date = 21 Maart |Image = Autódromo_de_Jacarepaguá_1978-1995.png |Year = 1982 |Race_No = 2 |Season_No = 16 |Previous_round = 1982 Suid-Afrikaanse Grand Prix |Next_round = 1982 Verenigde State Wes Grand Prix |Location = [[Autódromo Internacional Nelson Piquet|Jacarepaguá Circuit]]<br/>Jacarepaguá, [[Rio de Janeiro]] |Course = Permanente renbaan |Course_mi = 3.126 |Course_km = 5.031 |Distance_laps = 63 |Distance_mi = 196.945 |Distance_km = 316.953 |Weather = Droog |Pole_Driver = [[Alain Prost]] |Pole_Team = [[Renault F1|Renault]] |Pole_Time = 1:28.808 |Pole_Country = Frankryk |Fast_Driver = [[Alain Prost]] |Fast_Team = [[Renault F1|Renault]] |Fast_Time = 1:37.016 |Fast_Lap = 36 |Fast_Country = Frankryk |First_Driver = [[Alain Prost]] |First_Team = [[Renault F1|Renault]] |First_Country = Frankryk |Second_Driver = [[John Watson]] |Second_Team = [[McLaren]]-[[Ford Motormaatskappy|Ford]] |Second_Country = VK |Third_Driver = [[Nigel Mansell]] |Third_Team = [[Team Lotus|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] |Third_Country = VK |Lapchart = {{F1Laps1982|BRA}} }} Die '''[[1982 Formule Een-seisoen|1982]] [[Brasiliaanse Grand Prix]]''' was 'n [[Formule Een]]- [[Motorsport|motorren]] wat op 21 Maart 1982 by [[Nelson Piquet Internasionale Renbaan|Jacarepaguá]] gehou is. Dit was die tweede ronde van die [[1982 Formule Een-seisoen]]. Baie bestuurders het aan uitputting gely weens die intens warm weer, veral die Brabham-jaers [[Nelson Piquet]] en [[Riccardo Patrese]]. Patrese is gedwing om uit die wedren te onttrek weens algehele uitputting. Piquet het, nadat hy eerste in die wedren geëindig het, dit skaars tot by die podiumseremonie gemaak. Hy het weens uitputting flou geword, en is boonop later gediskwalifiseer weens 'n ondermassa renmotor. == Wedrenuitslag == {| class="wikitable" style="font-size:95%;" !Plek !No !Renjaer !Vervaardiger !Bande !Rondtes !Tyd/Uitval !Rooster !Punte |- !1 |15 |{{Vlagikoon|Frankryk}} '''[[Alain Prost]]''' |'''[[Renault F1|Renault]]''' |{{Michelin}} |63 |1:44:33.134 |1 |'''9''' |- !2 |7 |{{Vlagikoon|UK}} '''[[John Watson]]''' |'''[[McLaren]]-[[Ford Motormaatskappy|Ford]]''' |{{Michelin}} |63 | + 2.990 |12 |'''6''' |- !3 |12 |{{Vlagikoon|UK}} '''[[Nigel Mansell]]''' |'''[[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motormaatskappy|Ford]]''' |{{Goodyear}} |63 | + 36.859 |14 |'''4''' |- !4 |3 |{{Vlagikoon|Italië}} '''[[Michele Alboreto]]''' |'''[[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motormaatskappy|Ford]]''' |{{Goodyear}} |63 | + 50.761 |13 |'''3''' |- !5 |9 |{{Vlagikoon|FRG}} '''Manfred Winkelhock''' |'''ATS-[[Ford Motormaatskappy|Ford]]''' |Avon |62 | + 1 Rondte |15 |'''2''' |- !6 |28 |{{Vlagikoon|Frankryk}} '''Didier Pironi''' |'''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' |{{Goodyear}} |62 | + 1 Rondte |8 |'''1''' |- !7 |4 |{{Vlagikoon|Swede}} Slim Borgudd |[[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motormaatskappy|Ford]] |{{Goodyear}} |61 | + 2 Rondtes |21 |  |- !8 |17 |{{Vlagikoon|FRG}} [[Jochen Mass]] |March-[[Ford Motormaatskappy|Ford]] |{{Pirelli}} |61 | + 2 Rondtes |22 |  |- !9 |31 |{{Vlagikoon|Frankryk}} [[Jean-Pierre Jarier]] |[[Osella]]-[[Ford Motormaatskappy|Ford]] |{{Pirelli}} |60 | + 3 Rondtes |23 |  |- !10 |30 |{{Vlagikoon|Italië}} [[Mauro Baldi]] |[[Arrows]]-[[Ford Motormaatskappy|Ford]] |{{Pirelli}} |57 | + 6 Rondtes |19 |  |- !DSQ |1 |{{Vlagikoon|Brasilië|1968}} [[Nelson Piquet]] |[[Brabham]]-[[Ford Motormaatskappy|Ford]] |{{Goodyear}} |63 |Ondergewig |7 |  |- !DSQ |6 |{{Vlagikoon|Finland}} [[Keke Rosberg]] |[[Williams Grand Prix Engineering|Williams]]-[[Ford Motormaatskappy|Ford]] |{{Goodyear}} |63 |Ondergewig |3 |  |- !DNF |10 |{{Vlagikoon|Chili}} Eliseo Salazar |ATS-[[Ford Motormaatskappy|Ford]] |Avon |38 |Enjin |18 |  |- !DNF |20 |{{Vlagikoon|Brasilië|1968}} Chico Serra |Fittipaldi-[[Ford Motormaatskappy|Ford]] |{{Pirelli}} |36 |Suspensie |25 |  |- !DNF |2 |{{Vlagikoon|Italië}} [[Riccardo Patrese]] |[[Brabham]]-[[Ford Motormaatskappy|Ford]] |{{Goodyear}} |34 |Fisies uitgeput |9 |  |- !DNF |27 |{{Vlagikoon|Kanada}} [[Gilles Villeneuve]] |[[Scuderia Ferrari|Ferrari]] |{{Goodyear}} |29 |Ongeluk |2 |  |- !DNF |8 |{{Vlagikoon|AUT}} [[Niki Lauda]] |[[McLaren]]-[[Ford Motormaatskappy|Ford]] |{{Michelin}} |22 |Botsing |5 |  |- !DNF |16 |{{Vlagikoon|Frankryk}} [[René Arnoux]] |[[Renault F1|Renault]] |{{Michelin}} |21 |Botsing |4 |  |- !DNF |5 |{{Vlagikoon|Argentinië}} [[Carlos Reutemann]] |[[Williams Grand Prix Engineering|Williams]]-[[Ford Motormaatskappy|Ford]] |{{Goodyear}} |21 |Botsing |6 |  |- !DNF |11 |{{Vlagikoon|Italië}} Elio de Angelis |[[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motormaatskappy|Ford]] |{{Goodyear}} |21 |Botsing |11 |  |- !DNF |25 |{{Vlagikoon|USA}} [[Eddie Cheever]] |[[Equipe Ligier|Ligier]]-Matra |{{Michelin}} |19 |Waterlekkasie |26 |  |- !DNF |23 |{{Vlagikoon|Italië}} Bruno Giacomelli |[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] |{{Michelin}} |16 |Koppelaar |16 |  |- !DNF |26 |{{Vlagikoon|Frankryk}} [[Jacques Laffite]] |[[Equipe Ligier|Ligier]]-Matra |{{Michelin}} |15 |Onderstel |24 |  |- !DNF |22 |{{Vlagikoon|Italië}} [[Andrea de Cesaris]] |[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] |{{Michelin}} |14 |Onderstel |10 |  |- !DNF |33 |{{Vlagikoon|Ierland}} Derek Daly |Theodore-[[Ford Motormaatskappy|Ford]] |Avon |12 |Tol |20 |  |- !DNF |18 |{{Vlagikoon|Brasilië|1968}} Raul Boesel |March-[[Ford Motormaatskappy|Ford]] |{{Pirelli}} |11 |Tol |17 |  |- !DNQ |36 |{{Vlagikoon|Italië}} Teo Fabi |Toleman-Hart |{{Pirelli}} |  | | |  |- !DNQ |14 |{{Vlagikoon|Colombia}} Roberto Guerrero |Ensign-[[Ford Motormaatskappy|Ford]] |Avon |  | | |  |- !DNQ |29 |{{Vlagikoon|VK}} Brian Henton |[[Arrows]]-[[Ford Motormaatskappy|Ford]] |{{Pirelli}} |  | | |  |- !DNQ |35 |{{Vlagikoon|VK}} [[Derek Warwick]] |Toleman-Hart |{{Pirelli}} |  | | |  |- !DNPQ<ref name="LangVol4P86">{{Cite book |last=Lang |first=Mike |title=Grand Prix! Vol 4 |date=1992 |publisher=Haynes Publishing Group |isbn=0-85429-733-2 |page=86}}</ref> |32 |{{Vlagikoon|Italië}} Riccardo Paletti |[[Osella]]-[[Ford Motormaatskappy|Ford]] |{{Pirelli}} |  |  |  |  |- ! colspan="9" |Bron:<ref>{{cite web |url=http://www.formula1.com/results/season/1982/343/ |title=1982 Brazilian Grand Prix |publisher=formula1.com |access-date=23 December 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141104030812/http://www.formula1.com/results/season/1982/343/ |archive-date=4 November 2014}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://gparchive.com/formula-1/1982-brazilian-grand-prix/|title=1982 Brazilian Grand Prix - Race Results & History - GP Archive|website=GPArchive.com|date=21 March 1982|access-date=1 November 2021|archive-date= 1 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211101181419/https://gparchive.com/formula-1/1982-brazilian-grand-prix/|url-status=dead}}</ref> |} == Verwysings == {{Verwysings}} {{F1GP 1980–1989}} [[Kategorie:Brasiliaanse Grand Prix]] [[Kategorie:Sport in 1982]] sn7kmyt576yj4oi0odkuo2dp54ob9w3 0 428922 2920515 2918414 2026-07-31T11:02:26Z Aliwal2012 39067 /* Uitslag */ 2920515 wikitext text/x-wiki {{Infoboks Grand Prix wedren verslag |Type = F1 |Grand Prix = Portugese |Country = Portugal |Image = Circuito_de_Estoril_1972-1993.png |Date= 21 April |Year= 1985 |Race_No = 2 |Season_No = 16 |Previous_round=1985 Brasiliaanse Grand Prix |Next_round=1985 San Marino Grand Prix |Official name = 14º Grande Prémio de Portugal |Course = Permanente renbaan |Location =[[Autódromo do Estoril]], Estoril, [[Portugal]] |Course_mi = 2.702 |Course_km = 4.35 |Distance_laps = 67 |Distance_mi = 181.034 |Distance_km = 291.45 |Scheduled_laps=70 |Scheduled_km=304.5 |Scheduled_mi=189.14 |Weather = Koud en reën |Pole_Driver = [[Ayrton Senna]] |Pole_Team = [[Team Lotus|Lotus]]-[[Renault F1|Renault]] |Pole_Time = 1:21.007 |Pole_Country = Brasilië |pole_flag_suffix = 1968 |Fast_Driver = [[Ayrton Senna]] |Fast_Team = [[Team Lotus|Lotus]]-[[Renault F1|Renault]] |Fast_Time = 1:44.121 |Fast_Lap = 15 |Fast_Country = Brasilië |fast_flag_suffix = 1968 |First_Driver = [[Ayrton Senna]] |First_Team = [[Team Lotus|Lotus]]-[[Renault F1|Renault]] |First_Country = Brasilië |first_flag_suffix = 1968 |Second_Driver = [[Michele Alboreto]] |Second_Team = [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] |Second_Country = Italië |Third_Driver = Patrick Tambay |Third_Team = [[Renault F1|Renault]] |Third_Country = Frankryk }} Die '''[[1985 Formule Een-seisoen|1985]] [[Portugese Grand Prix]]''' was 'n [[Formule Een]]-[[Motorsport|motorwedren]] wat op 21 April 1985 op die [[Estoril-renbaan]] gehou is. Dit was die tweede rondte van die [[1985 Formule Een-seisoen|1985 FIA Formule Een Wêreldkampioenskap]] en is deur [[Ayrton Senna]] vanuit die voorste wegspringplek gewen. Hy het beide sy eerste voorste wegspringplek en oorwinning in die proses behaal. Senna het sy vaardigheid in nat resies bewys deur die wedren minstens een rondte voor die ander motors te voltooi, behalwe die tweede plek van [[Michele Alboreto]]. == Uitslag == {| class="wikitable" style="font-size: 95%;" !Plek !Nr. !Renjaer !Vervaardiger !Bande !Rondtes !Tyd/rede vir uitval !Rooster !Punte |- !1 |12 |{{Vlagikoon|BRA|1968}} '''[[Ayrton Senna]]''' |'''[[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Renault F1|Renault]]''' |{{Goodyear}} |67 |2:00:28.006 |1 |'''9''' |- !2 |27 |{{Vlagikoon|ITA}} '''[[Michele Alboreto]]''' |'''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' |{{Goodyear}} |67 | + 1:02.978 |5 |'''6''' |- !3 |15 |{{Vlagikoon|FRA}} '''Patrick Tambay''' |'''[[Renault F1|Renault]]''' |{{Goodyear}} |66 | + 1 rondte |12 |'''4''' |- !4 |11 |{{Vlagikoon|ITA}} '''[[Elio de Angelis]]''' |'''[[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Renault F1|Renault]]''' |{{Goodyear}} |66 | + 1 rondte |4 |'''3''' |- !5 |5 |{{Vlagikoon|GBR}} '''[[Nigel Mansell]]''' |'''[[Williams Grand Prix Engineering|Williams]]-[[Honda Racing F1|Honda]]''' |{{Goodyear}} |65 | + 2 rondtes |9 |'''2''' |- !6 |4 |{{Vlagikoon|FRG}} '''Stefan Bellof''' |'''[[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motormaatskappy|Ford]]''' |{{Goodyear}} |65 | + 2 rondtes |21 |'''1''' |- !7 |16 |{{Vlagikoon|GBR}} [[Derek Warwick]] |[[Renault F1|Renault]] |{{Goodyear}} |65 | + 2 rondtes |6 | |- !8 |28 |{{Vlagikoon|SWE}} [[Stefan Johansson]] |[[Scuderia Ferrari|Ferrari]] |{{Goodyear}} |62 | + 5 rondtes |11 | |- !9 |24 |{{Vlagikoon|ITA}} Piercarlo Ghinzani |[[Osella]]-[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] |{{Pirelli}} |61 | + 6 rondtes |26 | |- !NC |9 |{{Vlagikoon|FRG}} Manfred Winkelhock |RAM-Hart |{{Pirelli}} |50 | + 17 rondtes |15 | |- !Ret |1 |{{Vlagikoon|AUT}} [[Niki Lauda]] |[[McLaren]]-TAG |{{Goodyear}} |49 |Enjin |7 | |- !Ret |23 |{{Vlagikoon|VSA}} [[Eddie Cheever]] |[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] |{{Goodyear}} |36 |Enjin |14 | |- !Ret |2 |{{Vlagikoon|FRA}} [[Alain Prost]] |[[McLaren]]-TAG |{{Goodyear}} |30 |Tol |2 | |- !Ret |25 |{{Vlagikoon|ITA}} [[Andrea de Cesaris]] |[[Equipe Ligier|Ligier]]-[[Renault F1|Renault]] |{{Pirelli}} |29 |Buiteband |8 | |- !Ret |7 |{{Vlagikoon|BRA|1968}} [[Nelson Piquet]] |[[Brabham]]-[[BMW]] |{{Pirelli}} |28 |Buiteband |16 | |- !Ret |18 |{{Vlagikoon|BEL}} [[Thierry Boutsen]] |[[Arrows]]-[[BMW]] |{{Goodyear}} |28 |Elektries |10 | |- !Ret |3 |{{Vlagikoon|GBR}} [[Martin Brundle]] |[[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motormaatskappy|Ford]] |{{Goodyear}} |20 |Transmissie |22 | |- !Ret |21 |{{Vlagikoon|ITA}} Mauro Baldi |Spirit-Hart |{{Pirelli}} |19 |Tol |24 | |- !Ret |6 |{{Vlagikoon|FIN}} [[Keke Rosberg]] |[[Williams Grand Prix Engineering|Williams]]-[[Honda Racing F1|Honda]] |{{Goodyear}} |16 |Tol |3 | |- !Ret |26 |{{Vlagikoon|FRA}} [[Jacques Laffite]] |[[Equipe Ligier|Ligier]]-[[Renault F1|Renault]] |{{Pirelli}} |15 |Buiteband |18 | |- !Ret |17 |{{Vlagikoon|AUT}} [[Gerhard Berger]] |[[Arrows]]-[[BMW]] |{{Goodyear}} |12 |Tol |17 | |- !Ret |29 |{{Vlagikoon|ITA}} Pierluigi Martini |[[Minardi]]-[[Ford Motormaatskappy|Ford]] |{{Pirelli}} |12 |Tol |25 | |- !Ret |22 |{{Vlagikoon|ITA}} [[Riccardo Patrese]] |[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] |{{Goodyear}} |4 |Tol |13 | |- !Ret |10 |{{Vlagikoon|FRA}} Philippe Alliot |RAM-Hart |{{Pirelli}} |3 |Tol |20 | |- !Ret |8 |{{Vlagikoon|FRA}} François Hesnault |[[Brabham]]-[[BMW]] |{{Pirelli}} |3 |Elektries |19 | |- !Ret |30 |{{Vlagikoon|GBR}} [[Jonathan Palmer]] |Zakspeed |{{Goodyear}} |2 |Suspensie |23 |} {{F1GP 1980–1989}} [[Kategorie:Portugese Grand Prix]] a79pjft9g2htydgus9pynrzhv83x2kb 0 449803 2920389 2811938 2026-07-31T04:50:49Z UrsusMaritimus13 184343 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:2|0|0 */ 2920389 wikitext text/x-wiki {{Skoonmaak}} {{NS}} '''Avstig''' word in bespreek in [[Carel Boshoff]] se [[outobiografie]], ''[[Dis nou ek]]''.<ref name="Boshoff2012">{{cite book |last=Boshoff |first=Carel |title=Dis nou ek |publisher=Lapa Uitgewers |date=2012}}</ref> Dié boek beklemtoon Avstig se deurslaggewende rol as 'n voorbereidende organisasie of inisiatief wat gelei het tot die stigting en ontwikkeling van die Volkstaat-beweging, veral met 'n fokus op [[Orania]]. Avstig het 'n belangrike rol gespeel in die konseptualisering en beplanning van die grondslag vir [[Afrikaner]]-selfbeskikking en die skepping van 'n [[Volkstaat]]. Dit was 'n voorloper tot die praktiese stigting van [[Orania]] en het as 'n dinkskrum of strategiese beplanningsgroep opgetree, wat verskeie aspekte van die oprigting van 'n selfonderhoudende gemeenskap oorweeg het. Dit het ekonomiese, sosiale, kulturele en administratiewe oorwegings ingesluit. Die organisasie het gedien as 'n platform vir die bespreking en verfyning van die idees en beginsels wat die Volkstaat sou onderlê. Dit het navorsing, analise en strategiese beplanning gedoen om die grondslag te lê vir 'n lewensvatbare en volhoubare gemeenskap. Die klem was op die skep van 'n raamwerk wat Afrikaners in staat sou stel om hulself op 'n selfbepaalde wyse te leef en te regeer. Avstig was in hierdie konteks instrumenteel in die oorgang van abstrakte idees oor 'n Volkstaat na praktiese stappe in die rigting van die verwesenliking daarvan. Dit het 'n gestruktureerde benadering gebied tot die uitdagings van die vestiging van 'n nuwe gemeenskap en die versekering van die langtermyn volhoubaarheid daarvan. Die besprekings binne Avstig het die grondslag gelê vir die ekonomiese inisiatiewe, sosiale strukture en regeringsmodelle wat later in Orania geïmplementeer is. Dit het ook 'n belangrike rol gespeel in die mobilisering van steun en hulpbronne vir die Volkstaat-idee.<ref name="Boshoff2012" /> Deur sy vergaderings en beraadslagings het Avstig gehelp om 'n gevoel van gedeelde doel en toewyding te skep onder diegene wat toegewy was aan die visie van Afrikaner-selfbeskikking. Dit het netwerkvorming en samewerking tussen individue en groepe met relevante vaardighede en kundigheid vergemaklik. Avstig kan dus gesien word as 'n noodsaaklike voorbereidende en beplanningsfase vir die vestiging van Orania, wat die Volkstaat-konsep in 'n tasbare en haalbare doelwit omskep het. Carel Boshoff se rol in Avstig was sentraal tot die bedrywighede en strategiese rigting daarvan. Hy het aansienlik bygedra tot die konseptuele raamwerk en praktiese beplanning met betrekking tot die stigting van die Volkstaat. In Boshoff<ref name="Boshoff2012" /> beskryf hy sy aktiewe betrokkenheid by besprekings, navorsing en strategiese sessies binne Avstig, waar hy gehelp het om die visie en planne vir Orania te vorm. Sy leierskap was noodsaaklik om die kompleksiteite van die inisiëring en volhoubaarheid van die Volkstaat-beweging te navigeer. Boshoff se invloed het uitgebrei na die identifisering en interaksie met sleutelbelanghebbendes en die werwing van steun vir die saak. Hy het 'n kritieke rol gespeel in die mobilisering van hulpbronne en die versekering van die effektiewe implementering van die beplande strategieë. Die doelwitte van Avstig, soos afgelei kan word uit die aktiwiteite wat in Boshoff<ref name="Boshoff2012" /> bespreek word, was hoofsaaklik gefokus op die grondwerk en beplanning wat nodig was om 'n Volkstaat vir Afrikaners te vestig. Die primêre doel was om 'n soliede konseptuele en strategiese fondament te ontwikkel vir die vestiging van 'n selfbepalende Afrikanergemeenskap. Dit het die ondersoek van verskeie aspekte van wat so 'n gemeenskap sou vereis, ingesluit, soos ekonomiese volhoubaarheid, sosiale samehorigheid, kulturele bewaring en administratiewe strukture. Avstig het ten doel gehad om modelle vir selfbestuur te ondersoek en te ontwikkel wat die gemeenskap se langtermyn lewensvatbaarheid en onafhanklikheid sou verseker. 'n Belangrike doelwit was om verder as die abstrakte idee van 'n Volkstaat te beweeg en ontwikkel konkrete planne wat in werking gestel kon word. Dit het behels die assessering van potensiële liggings, die evaluering van hulpbronbeskikbaarheid en die beplanning van die praktiese stappe vir die vestiging van 'n gemeenskap. Nog 'n kritieke doelwit was om hulpbronne te mobiliseer en steun vir die Volkstaat-idee te werf. Avstig het deelgeneem aan besprekings, aanbiedings en ander aktiwiteite om bewustheid te verhoog en die nodige befondsing en ander hulpbronne te bekom. Die groep het ten doel gehad om 'n gevoel van [[momentum]] en gedeelde doel te skep onder diegene wat die Volkstaat ondersteun het. Daarbenewens is Avstig getaak om potensiële uitdagings en struikelblokke aan te spreek wat die vestiging van die Volkstaat kon belemmer. Dit het ingesluit die oorweging van wetlike en politieke implikasies, die antisipasie van teenkanting en die ontwikkeling van strategieë om hierdie hindernisse te oorkom. Die organisasie was verantwoordelik vir die ontwikkeling van 'n omvattende en veelsydige plan wat al die kritieke kwessies rakende die vestiging van 'n onafhanklike gemeenskap sou aanspreek. Daarom het die doelwitte van Avstig gedraai om voorbereiding, beplanning, mobilisering en strategiese ontwikkeling, alles gefokus op die moontlik maak van die uiteindelike vestiging van 'n Volkstaat, soos dit later in Orania gemanifesteer het. ==Verwysings== {{verwysings}} [[Kategorie:Orania]] rxku5yzxlugm501ht6eip4ndx3w6805 0 453914 2920380 2916799 2026-07-31T01:15:46Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 1 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2920380 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Sokkerspeler | name = Ousmane Dembélé | image = [[Lêer:Ousmane Dembele France v Senegal 16 June 2026-341 (cropped).jpg|240px]] | caption = Dembélé by die [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2026|2026 FIFA Wêreldbeker]] | full_name = Masour Ousmane Dembélé<ref name="Legion">{{cite journal |date=1 January 2019 |title=Décret du 31 décembre 2018 portant promotion et nomination |trans-title=Decree of 31 December 2018 on promotion and appointment |url=https://www.legifrance.gouv.fr/jorf/id/JORFTEXT000037909703 |journal=Official Journal of the French Republic |volume=2019 |issue=1 |id=PRER1835394D |access-date=26 August 2024}}</ref> | birth_date = {{birth date and age|1997|5|15|df=y}}<ref>{{cite web |url=https://www.fifadata.com/documents/FWC/2018/pdf/FWC_2018_SQUADLISTS.PDF |title=FIFA World Cup Russia 2018: List of Players: France |publisher=FIFA |page=11 |date=15 July 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190611000407/https://www.fifadata.com/documents/FWC/2018/pdf/FWC_2018_SQUADLISTS.PDF |archive-date=11 June 2019}}</ref> | birth_place = Vernon, [[Frankryk]] | height = 1,78 m<ref>{{cite web |url=https://www.psg.fr/en/players/ousmane-dembele |title=Ousmane Dembélé |date=15 May 1997 |publisher=Paris Saint-Germain FC |access-date=25 August 2025}}</ref> | position = Aanvaller | currentclub = [[Paris Saint-Germain]] | clubnumber = 10 | youthyears1 = 2004–2009 | youthclubs1 = Madeleine Évreux | youthyears2 = 2009–2010 | youthclubs2 = [[Évreux FC 27|Évreux]] | youthyears3 = 2010–2015 | youthclubs3 = [[Stade Rennais FC|Rennes]] | years1 = 2014–2015 | clubs1 = [[Stade Rennais FC|Rennes II]] | caps1 = 22 | goals1 = 13 | years2 = 2015–2016 | clubs2 = [[Stade Rennais FC|Rennes]] | caps2 = 26 | goals2 = 12 | years3 = 2016–2017 | clubs3 = [[Borussia Dortmund]] | caps3 = 32 | goals3 = 6 | years4 = 2017–2023 | clubs4 = [[FC Barcelona|Barcelona]] | caps4 = 127 | goals4 = 24 | years5 = 2023– | clubs5 = [[Paris Saint-Germain]] | caps5 = 77 | goals5 = 34 | nationalyears1 = 2013–2014 | nationalteam1 = Frankryk o/17 | nationalcaps1 = 8 | nationalgoals1 = 4 | nationalyears2 = 2014–2015 | nationalteam2 = Frankryk o/18 | nationalcaps2 = 5 | nationalgoals2 = 0 | nationalyears3 = 2015 | nationalteam3 = Frankryk o/19 | nationalcaps3 = 3 | nationalgoals3 = 1 | nationalyears4 = 2016 | nationalteam4 = Frankryk o/21 | nationalcaps4 = 4 | nationalgoals4 = 0 | nationalyears5 = 2016– | nationalteam5 = [[Franse nasionale sokkerspan|Frankryk]] | nationalcaps5 = 65 | nationalgoals5 = 12 | club-update = 17 Mei 2026 | nationalteam-update = 9 Julie 2026 }} '''Masour Ousmane Dembélé''' (gebore [[15 Mei]] [[1997]]) is ’n [[Frankryk|Franse]] professionele [[Sokker|sokkerspeler]] wat as ’n aanvaller speel vir die [[Ligue 1]]-klub [[Paris Saint-Germain]] en die [[Franse nasionale sokkerspan|Franse nasionale span]]. Dembélé het sy professionele loopbaan by Rennes begin, waar hy as Ligue 1 Jong Speler van die Jaar aangewys is in sy enigste seisoen met die eerste span. In 2016 het hy na die Duitse klub [[Borussia Dortmund]] oorgegaan, waar hy die [[DFB-Pokal]] gewen het in sy debuutseisoen en in die eindstryd aangeteken het. As een van die mees belowende jong talente in wêreldsokker beskou, het hy in 2017 by die Spaanse klub [[FC Barcelona|Barcelona]] aangesluit vir ’n aanvanklike fooi van €105 miljoen — destyds die gesamentlik tweede duurste speler in die geskiedenis, saam met [[Paul Pogba]] en agter [[Neymar]]. Alhoewel hy nie heeltemal aan die verwagtinge by die klub voldoen het nie, het Dembélé verskeie binnelandse titels met Barcelona gewen, insluitend drie [[La Liga]]-, twee Copa del Rey- en twee Supercopa de España-titels. Dembélé het in 2023 na Frankryk teruggekeer en vir Paris Saint-Germain geteken vir ’n fooi van €50,4 miljoen. In die 2024/25-seisoen het hy sy loopbaan laat herleef met 33 doele en 15 doelpasse in 49 wedstryde, wat ’n sleutelrol gespeel het in PSG se oorwinning van die kontinentale drie-dubbel. Hy is aangewys as die Ligue 1 Speler van die Jaar en [[UEFA Champions League]] Speler van die Seisoen, het as die topskieter van Ligue 1 geëindig en die 2025 [[Ballon d'Or]] gewen. Na 20 wedstryde en vyf doele op jeugvlak, het Dembélé sy senior internasionale debuut vir Frankryk in 2016 gemaak. Hy was deel van die Franse span wat die [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2018|FIFA Wêreldbeker in 2018]] gewen het, en het ook deelgeneem aan die [[UEFA Europa-beker|Europeese Kampioenskap]] in 2021, die [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2022|Wêreldbeker in 2022]] (waar hulle as naaswenners geëindig het), en die Europeese Kampioenskap in 2024.<ref name=":6">{{cite web|url=https://www.goal.com/en/lists/ballon-dor-2025-power-rankings/bltd009fae5576d751f|title=Ballon d'Or 2025 Power Rankings: Desire Doue's Champions League final fireworks move PSG teenager into the top 10 - but this is Ousmane Dembele's Golden Ball|date=1 June 2025|website=Goal.com|access-date=3 June 2025}}</ref><ref name=":7">{{cite web|url=https://www.givemesport.com/best-football-players-in-the-world/|title=The 25 best footballers in the world right now - ranked in order|last1=Swan|first1=Rob|last2=Malyan|first2=Christy|date=10 November 2023|website=GiveMeSport|access-date=3 June 2025|last3=Murray|first3=Will}}</ref><ref name=":8">{{cite web|url=https://www.espn.com/soccer/insider/story/_/id/44237996/ousmane-dembele-psg-liverpool-france-best-player-world|title=After PSG beat Liverpool, we ask: Is Dembélé the world's best soccer player?|date=14 March 2025|website=ESPN|access-date=3 June 2025}}</ref> Dembélé is in Vernon, [[Normandië]], gebore. Sy ma is van [[Mauritanië]] en [[Senegal]], en sy pa is van [[Mali]]. Hy het as kind in Évreux sokker begin speel.<ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/football/2016/mar/23/ousmane-dembele-football-hottest-property-rennes-bayern-munich-ligue-1|title=Ousmane Dembélé: football's hottest property, if you can convince his mother|last=Aarons|first=Ed|date=23 March 2016|newspaper=[[The Guardian]]|access-date=31 January 2017|archive-date=14 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190414013530/https://www.theguardian.com/football/2016/mar/23/ousmane-dembele-football-hottest-property-rennes-bayern-munich-ligue-1|url-status=live}}</ref><ref>{{cite magazine|last=Olivier|first=Mathieu|url=http://www.jeuneafrique.com/352918/societe/ousmane-dembele-nouvelle-etoile-dorigine-africaine-football-francais/|title=Qui est Ousmane Dembélé, la nouvelle étoile d'origine africaine du football français ?|date=30 August 2016|magazine=Jeune Afrique|language=fr|access-date=31 January 2017|archive-date=26 August 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180826105414/http://www.jeuneafrique.com/352918/societe/ousmane-dembele-nouvelle-etoile-dorigine-africaine-football-francais|url-status=live}}</ref> == Klubloopbaan == === Rennes === Op 6 September 2014 het hy vir Rennes se tweede span gedebuteer. Hy het 13 doele in 18 wedstryde in sy eerste seisoen aangeteken. Op 6 November 2015 het hy sy eerste wedstryd vir Rennes se eerstespan in Ligue 1 gespeel.<ref>{{cite news|title=Angers – Rennes – Ligue 1|url=http://www.eurosport.fr/football/ligue-1/2015-2016/live-sco-angers-stade-rennais_mtc782233/live.shtml|publisher=Eurosport|access-date=11 August 2017|date=6 November 2015|archive-date=11 August 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170811143258/http://www.eurosport.fr/football/ligue-1/2015-2016/live-sco-angers-stade-rennais_mtc782233/live.shtml|url-status=live}}</ref> Op 22 November het hy sy eerste doel in Ligue 1 aangeteken. Hy het sy eerste drie-doel-wedstryd op 6 Maart 2016 teen [[FC Nantes|Nantes]] aangeteken. Hy het sy eerste seisoen met 12 doele in 29 wedstryde afgesluit. === Borussia Dortmund === Op 12 Mei 2016 het Dembélé ’n vyfjaar-kontrak met Borussia Dortmund geteken.<ref>{{Cite web|url=http://www.bvb.de/eng/News/Overview/Borussia-Dortmund-signs-top-talent-Ousmane-Dembele|title=Borussia Dortmund signs top talent Ousmane Dembélé|date=12 May 2016|publisher=[[Borussia Dortmund]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160518002702/http://www.bvb.de/eng/News/Overview/Borussia-Dortmund-signs-top-talent-Ousmane-Dembele|archive-date=18 May 2016|access-date=12 May 2016|url-status=live}}</ref> Hy het sy eerste doel vir die klub op 20 September 2016 teen VfL Wolfsburg aangeteken en sy eerste Champions League-doel op 22 November teen [[Legia Warskou]]. Hy het in die DFB-Pokal-halfeindstryd teen [[FC Bayern München|Bayern München]] aangeteken en Dortmund gehelp om die eindstryd te bereik. Op 27 Mei 2017 het hy die eerste doel in die eindstryd teen [[Eintracht Frankfurt]] aangeteken, en Dortmund het 2–1 gewen. Hy het die seisoen met ses doele en 13 doelpasse afgesluit en is in die [[Bundesliga]]-span van die seisoen ingesluit en as Rookie van die Seisoen aangewys.<ref name="ToS">{{cite web|url=http://www.bundesliga.com/en/bundesliga-tv/official-bundesliga-team-of-the-season-2016-17-video-445402.jsp|title=Official Bundesliga Team of the Season for 2016/17|date=26 May 2017|publisher=Bundesliga|archive-url=https://web.archive.org/web/20180612184358/https://www.bundesliga.com/en/bundesliga-tv/official-bundesliga-team-of-the-season-2016-17-video-445402.jsp|archive-date=12 June 2018|access-date=29 May 2017|url-status=live}}</ref> === Barcelona === Op 25 Augustus 2017 het Barcelona ooreengekom om Dembélé vir €105 miljoen te koop. Hy het ’n vyfjaar-kontrak onderteken en die nommer 11-trui gekry.<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.com/sport/football/41044659|title=Ousmane Dembele: Barcelona agree £135.5m deal for Dortmund forward|date=25 August 2017|access-date=25 August 2017|work=BBC Sport|archive-date=25 August 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170825230601/http://www.bbc.com/sport/football/41044659|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.espnfc.com.au/story/3188187/borussia-dortmund-confirm-barcelona-close-to-ousmane-dembele-deal|title=Borussia Dortmund confirm Barcelona close to Ousmane Dembele deal|last=Marsden|first=Samuel|date=25 August 2017|website=ESPN FC|archive-url=https://web.archive.org/web/20170825181927/http://www.espnfc.com.au/story/3188187/borussia-dortmund-confirm-barcelona-close-to-ousmane-dembele-deal|archive-date=25 August 2017|access-date=25 August 2017|url-status=live}}</ref> In sy eerste seisoen (2017/18) het hy vier doele in 24 wedstryde aangeteken en La Liga en die Copa del Rey gewen. In die 2018/19-seisoen het hy 14 doele aangeteken en weer La Liga gewen. Tussen 2019 en 2021 het hy verskeie hamstringbeserings gehad wat hom lank buite aksie gehou het. Hy het in September 2020 teruggekeer en in Oktober sy eerste doel na 380 dae aangeteken. In 2021 het hy weer ’n hamstringbesering opgedoen tydens die Europese Kampioenskap, wat ’n operasie vereis het. In die 2021/22-seisoen het hy 13 doelpasse in La Liga aangeteken en as die liga se topspelmaker geëindig. Op 14 Julie 2022 het hy sy kontrak met Barcelona tot 2024 verleng.<ref>{{Cite web|url=https://www.fcbarcelona.com/en/football/first-team/news/2672243/dembele-to-sign-contract-until-2024|title=Dembélé to sign contract until 2024|website=FC Barcelona|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20220714132724/https://www.fcbarcelona.com/en/football/first-team/news/2672243/dembele-to-sign-contract-until-2024|archive-date=14 July 2022|access-date=15 July 2022|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.fcbarcelona.com/en/football/first-team/news/2677465/ousmane-dembele-fc-barcelona-was-always-my-first-choice|title=Ousmane Dembélé: 'FC Barcelona was always my first choice'|website=FC Barcelona|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20220714133613/https://www.fcbarcelona.com/en/football/first-team/news/2677465/ousmane-dembele-fc-barcelona-was-always-my-first-choice|archive-date=14 July 2022|access-date=15 July 2022|url-status=live}}</ref> Sy vrystellingsklousule is op €50 miljoen vasgestel en later op 1 Augustus 2023 tot €100 miljoen verhoog.<ref>{{cite web|url=https://www.goal.com/en/news/psg-trigger-ousmane-dembele-private-eur50m-release-clause-barcelona/blt4214c1d891f87071|title=PSG trigger Ousmane Dembele's 'private' €50m release clause with transfer from Barcelona set to be finalised this week|date=1 August 2023|publisher=Goal.com}}</ref> === Paris Saint-Germain === Op 12 Augustus 2023 het Dembélé by die Ligue 1-klub Paris Saint-Germain aangesluit op ’n kontrak tot Junie 2028, vir ’n bedrag van €50,4 miljoen.<ref name=":0">{{cite web|url=https://www.espn.co.uk/football/story/_/id/38106043/psg-sign-dembele-barcelona-agreeing-50m-deal|title=PSG sign Dembele from Barcelona after agreeing €50m deal|date=12 August 2023|publisher=ESPN}}</ref><ref name=":1">{{Cite web|url=https://www.fcbarcelona.com/en/football/first-team/news/3611320/agreement-on-transfer-of-ousmane-dembele-to-paris-st-germain|title=Agreement on transfer of Ousmane Dembélé to Paris St Germain|date=12 August 2023|website=FC Barcelona|access-date=12 August 2023}}</ref><ref name=":2">{{Cite web|url=https://www.forbes.com/sites/tomsanderson/2023/08/12/fc-barcelona-come-out-of-dembele-psg-transfer-richer-than-expected-after-pressuring-players-camp-reports/|title=FC Barcelona Come Out Of Dembele PSG Transfer Richer Than Expected After Pressuring Player's Camp: Reports|last=Sanderson|first=Tom|website=Forbes|access-date=14 August 2023}}</ref> Hy is aanvanklik die nommer 23-trui toegeken, maar het na nommer 10 oorgeskakel ná Neymar se vertrek uit die klub.<ref name=":3">{{Cite web|url=https://en.psg.fr/teams/first-team/content/ousmane-dembele-another-star-in-paris-psg-mercato-2324-equipe-premiere|title=Ousmane Dembélé, another star in Paris|date=12 August 2023|website=Paris Saint-Germain F.C.|language=en|access-date=12 August 2023}}{{Dooie skakel|date=Julie 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name=":4">{{Cite web|url=https://en.psg.fr/teams/first-team/content/the-number-10-for-dembele-psg-paris-saint-germain|title=DEMB10UZ - The number 10 for Dembélé!|date=17 August 2023|website=Paris Saint-Germain F.C.|access-date=17 August 2023|archive-date=25 April 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250425122551/https://en.psg.fr/teams/first-team/content/the-number-10-for-dembele-psg-paris-saint-germain|url-status=dead}}</ref> In sy eerste seisoen (2023/24) het hy PSG gehelp om die Ligue 1-titel en die Coupe de France te wen. In die 2024/25-seisoen het hy 33 doele en 15 doelpasse in 49 wedstryde aangeteken, PSG gelei tot die kontinentale drie-dubbel en as mede-topskieter in Ligue 1 geëindig met 21 doele. Hy is aangewys as die Ligue 1 Speler van die Jaar en het die Champions League gewen, met twee assists in die finaal. Op 22 September 2025 is hy met die FIFA Ballon d'Or bekroon.<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/sport/football/articles/c9v71gxp02ro|title=Tearful Dembele wins Ballon d'Or as PSG dominate|date=2025-09-22|website=BBC Sport|access-date=2025-09-23}}</ref> == Internasionale loopbaan == Dembélé is vir die eerste keer in Augustus 2016 vir die senior Franse nasionale span gekies. Hy het sy debuut op 1 September 2016 gemaak teen [[Italiaanse nasionale sokkerspan|Italië]] en sy eerste doel vir Frankryk op 13 Junie 2017 teen [[Engelse nasionale sokkerspan|Engeland]] aangeteken.<ref>{{cite news |last=McNulty |first=Phil |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/40168358 |title=France 3–2 England |publisher=BBC Sport |date=13 June 2017 |access-date=11 August 2017 |archive-date=20 October 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181020184417/https://www.bbc.co.uk/sport/football/40168358 |url-status=live }}</ref> Hy was deel van die Franse span wat die 2018 FIFA Wêreldbeker in [[Rusland]] gewen het, maar het nie in die eindstryd teen [[Kroatiese nasionale sokkerspan|Kroasië]] gespeel nie.<ref name="WC2018">{{cite news |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/44754965 |title=France 4–2 Croatia |first=Phil |last=McNulty |publisher=BBC Sport |date=15 July 2018 |access-date=18 December 2022}}</ref> Hy het deelgeneem aan die [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2022|2022 FIFA Wêreldbeker]] in [[Katar]], waar Frankryk tweede geëindig het. Hy het in die eindstryd teen [[Argentynse nasionale sokkerspan|Argentinië]] begin en is in die 41ste minuut vervang nadat hy ’n strafskop veroorsaak het.<ref>{{cite web |last=Murray |first=Scott |date=18 December 2022 |title=2022 World Cup final: Argentina 3–3 France (aet, 4–2 on pens) – as it happened |url=https://www.theguardian.com/football/live/2022/dec/18/argentina-france-world-cup-2022-final-live?page=with:block-639f3b018f0834f3c057bd19&filterKeyEvents=false |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221218223853/https://www.theguardian.com/football/live/2022/dec/18/argentina-france-world-cup-2022-final-live?page=with:block-639f3b018f0834f3c057bd19 |archive-date=18 December 2022 |access-date=18 December 2022 |website=[[The Guardian]]}}</ref> ==Verwysings== {{Verwysings}} {{Portaalbalk|Sokker|Sport}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Dembélé, Ousmane}} [[Kategorie:Franse sokkerspelers]] [[Kategorie:Geboortes in 1997]] [[Kategorie:Lewende mense]] rc2lpkgsn9l0d2nf5tyx6rs5heg89h0 0 454832 2920528 2847458 2026-07-31T11:25:17Z InternetArchiveBot 131157 Red 1 verwysing(s) en merk 0 as dood.) #IABot (v2.0.9.5 2920528 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Maatskappy}} '''Rabitabank''' is 'n [[handelsbank]] wat in [[Azerbeidjan]] werksaam is. Die bank is op 30 Junie 1993 gestig en funksioneer as ’n openbare aandelemaatskappy.<ref>{{Cite web |url=https://www.cbar.az/page-195/banks?language=en |title=Republic of Azerbaijan - Central Bank |access-date=2023-08-09 |archive-date=2023-08-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230810230837/https://www.cbar.az/page-195/banks?language=en |url-status=live }}</ref> == Agtergrond == Rabitabank het sy bedrywighede in 1993 begin met lisensie nr. 136 van die Sentrale Bank van die Republiek Azerbeidjan. Die bank bied ’n wye reeks finansiële dienste aan ondernemings en individue in handel, vervaardiging, konstruksie, landbou, vervoer en kommunikasie. Die netwerk bestaan uit 29 filiale, 75 OTM’s en 1 kantoor in 16 streke van die land, insluitend [[Sumqayıt]], Gəncə, Lənkəran, [[Naxçıvan]] en ander.<ref>[https://www.aurigininc.com/c/Open-Joint-stock-company-Rabitabank/Azerbaijan/G10Yie/ Open Joint-stock company Rabitabank] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230810225608/https://www.aurigininc.com/c/Open-Joint-stock-company-Rabitabank/Azerbaijan/G10Yie/ |date=10 Augustus 2023 }} {{en}}</ref> Die bank is lid van SWIFT, Europa International, Visa International en geldoordragsisteme soos Western Union, Zolotaya Korona en Contact.<ref>{{Cite web |url=https://banco.az/az/banks/rabitebank/ |title=Oor die bank |access-date=2023-08-09 |archive-date=2023-08-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230811013232/https://banco.az/az/banks/rabitebank |url-status=live }}</ref> In 2019 het Rabitabank ’n hermerkingsproses ondergaan en sy logo en korporatiewe styl verander.<ref>{{Cite web |url=https://www.qafqazinfo.az/news/detail/rabitebank-90-azteminatli-aileye-erzaq-yardimi-gosterdi-404057/ |title=Rabitabank het voedselhulp aan 90 lae-inkomste gesinne voorsien |access-date=2023-08-09 |archive-date=2023-08-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230810230156/https://www.qafqazinfo.az/news/detail/rabitebank-90-azteminatli-aileye-erzaq-yardimi-gosterdi-404057/ |url-status=live }}</ref> == Bankprodukte == === Kartmane === "Kartmane" kombineer debiet-, krediet- en premiumkaarte in een produk. Dit maak vinnige betalings in Azerbeidjan en wêreldwyd moontlik, asook gratis geldopnames en kaart-tot-kaart oorplasings.<ref>{{cite web |title=Kartmane Bankkaarte |url=https://www.rabitabank.com/ferdi/kart-sifarisi-kartlar |website=www.rabitabank.com |language=az}}</ref> === Rabita Mobile === ’n Mobiele toepassing wat meer as 700 betalings en finansiële transaksies moontlik maak, insluitend kaart-tot-kaart oorplasings, rekeningdeling (Split Bill), MoneySend en BTW-terugbetalings. === RabitaBot === Azerbeidjan se eerste finansiële kletsbot via "Messenger" en "Telegram". Gebruikers kan geld stuur, betalings doen en kredietkaarte bestel. === Rabita Junior === ’n Toepassing wat kinders van 7–17 jaar help om geldbestuur op ’n prettige manier te leer. Ouers kan limiete stel en transaksies monitor, terwyl kinders kontantterug en belonings verdien.<ref>{{cite web |title=Rabita Junior |url=https://www.rabitabank.com/ferdi/rabita-junior |website=www.rabitabank.com |language=az}}</ref> === Rabita Invest === ’n Investeringsplatform met meer as 2 000 beskikbare instrumente en gevorderde ontledingshulpmiddels via TradingView.<ref>{{cite web |title=Invest Rabitabank |url=https://invest.rabitabank.com/ |website=invest.rabitabank.com |language=az}}</ref> == Bestuur == === Toesigraad === * Zakir Nuriyev – Voorsitter van die Toesigraad.<ref>{{Cite web |url=https://www.rabitabank.com/bank-haqqinda/rehberlik/musahide-surasi |title=Zakir Nuriyev |access-date=2023-03-11 |archive-date=2023-03-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230311022550/https://www.rabitabank.com/bank-haqqinda/rehberlik/musahide-surasi |url-status=live }}</ref> * Rauf Əliyev – Lid van die Toesigraad.<ref>{{Cite web |url=https://www.rabitabank.com/bank-haqqinda/rehberlik/musahide-surasi/rauf-eliyev/ |title=Rauf Əliyev |access-date=2023-08-09 |archive-date=2023-06-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230608020340/https://www.rabitabank.com/bank-haqqinda/rehberlik/musahide-surasi/rauf-eliyev |url-status=live }}</ref> === Bestuursraad === * Aydın Hüseynov – Voorsitter van die Bestuursraad.<ref>{{Cite web |url=https://www.rabitabank.com/bank-haqqinda/rehberlik/idare-heyeti/dr-aydin-huseynov/ |title=Voorsitter van die Bestuursraad |access-date=2023-08-09 |archive-date=2023-08-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230810235029/https://www.rabitabank.com/bank-haqqinda/rehberlik/idare-heyeti/dr-aydin-huseynov |url-status=live }}</ref> == Toekennings == * "Kartmane" is gekies as die "Produk van die Jaar" tydens die Azeri Business Award-seremonie. * Die bank het eerste plek behaal in die internasionale "Visa Global Challenge". * By die Kyiv International Advertising Festival het Rabitabank twee goue toekennings gewen in die kategorieë Ontwerp & Handelsmerk en Druk & Publikasie. * In 2024 is Rabitabank deur die Asian Development Bank aangewys as "Leading Partner Bank in Azerbaijan". == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == * [https://www.rabitabank.com/ Amptelike webwerf] {{Normdata}} [[Kategorie:Banke]] mcepgnvfxyet0tqjmoob1xgxc46ygks 0 455731 2920329 2853031 2026-07-30T19:00:04Z SpesBona 2720 + Wedstryde & Eksterne skakels 2920329 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Stadion | stadionnaam = Die Bernabéu<br />''El Bernabéu'' | bynaam = ''Santiago Bernabéu''<br />''Nuevo Chamartín'' | beeld = [[Lêer:Estadio Santiago Bernabéu Madrid.jpg|300px]] '''UEFA''' [[Lêer:Nuvola apps mozilla.png|12px]][[Lêer:Nuvola apps mozilla.png|12px]][[Lêer:Nuvola apps mozilla.png|12px]][[Lêer:Nuvola apps mozilla.png|12px]] | byskrif = Die Bernabéu in 2024 | vollenaam = | vorigenaam = Estadio Real Madrid Club de Fútbol (1947–1955)<br />Estadio Santiago Bernabéu (1955–2025) | ligging = [[Madrid]], [[Spanje]] | koördinate = {{Koördinate|40|27|11|N|3|41|18|W|aansig=inlyn,titel}} | sooi_gespit = Oktober 1944 | gebou = 1944–1947 | geopen = 14 Desember 1947 | renovasie = 1982, 2001, 2019–2024 | uitgebrei = 1952, 1992, 1994, 2011 | gesluit = | afgebreek = | eienaar = | operateur = | oppervlak = GrassMaster Hibride gras | boukoste = Uitbreidings:<br />1982: $4,7 miljoen<br />2000: €127 miljoen<br />2024: €1,76 miljard | argitek = Manuel Muñoz Monasterio<br />Luis Alemany Soler<br />Antonio Lamela (uitbreiding) | struktuuringenieur = | diensteingenieur = | algemene_kontrakteur= | projekbestuurder = | hoofkontrakteurs = | voormalige_name = | tuisveld_van = [[Real Madrid]] (1947–hede)<br />[[Spaanse nasionale sokkerspan]] (sekere wedstryde) | sitplekke = 100&nbsp;000 (1947–1952)<br />125&nbsp;000 (1952–1978)<br />90&nbsp;000 (1978–1994)<br />110&nbsp;000 (1994–1999)<br />81&nbsp;044 (1999–2020)<br />83&nbsp;186 (sedert 2024) | dimensies = 105&nbsp;m × 68&nbsp;m }} Die '''Bernabéu-stadion''' ([[Spaans]]: ''El Bernabéu'', [βeɾnaˈβew], {{Audio|ES-pe - Estadio Santiago Bernabéu.ogg|luister}}) is ’n [[sokker]]stadion met ’n intrekbare dak in [[Madrid]], [[Spanje]]. Met ’n ­kapasiteit van 83&nbsp;186 ná die groot renovasie wat in laat 2024 voltooi is, het die stadion die tweede grootste kapasiteit van al die sokkerstadions in Spanje; slegs [[Camp Nou]] in [[Barcelona]] is groter. Dit is sedert sy voltooiing in 1947 die tuisstadion van [[Real Madrid]]. Die stadion, wat vroeër as die Santiago Bernabéu-stadion bekend gestaan het, staan nou amptelik slegs as “Bernabéu” bekend.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://onefootball.com/en/news/officially-real-madrid-rebrand-santiago-bernabeu-41942812 |title=Officially: Real Madrid rebrand Santiago Bernabeu |publisher=OneFootball |date=12 November 2025 |accessdate=12 November 2025}}</ref><ref>{{es}} {{cite web |url=https://as.com/futbol/el-madrid-renombra-el-bernabeu-f202511-n/ |title=El Madrid ‘renombra’ el Bernabéu |author=Carlos Forjanes |publisher=Diario AS |date=12 November 2025 |accessdate=12 November 2025}}</ref> Die stadion is genoem na die voormalige sokkerspeler en legendariese Real Madrid-president [[Santiago Bernabéu]] (1895–1978). Dit het reeds vier eindstryde van die [[UEFA Champions League|Europabeker/UEFA Champions League]] aangebied: in 1957, 1969, 1980 en 2010. Die Bernabéu-stadion was ook die gasheer vir die tweede been van die ''Copa Libertadores''-eindstryd in 2018, wat dit die enigste stadion maak wat reeds eindstryde van albei kompetisies aangebied het. Die eindstryde van die [[UEFA Europa-beker|Europese Kampioenskap]] 1964 tussen [[Spaanse nasionale sokkerspan|Spanje]] en die [[Sowjetse nasionale sokkerspan|Sowjetunie]] (2–1) en die [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1982]] tussen [[Italiaanse nasionale sokkerspan|Italië]] en [[Duitse nasionale sokkerspan|Wes-Duitsland]] (3–1) is ook hier beslis, wat die Bernabéu die eerste stadion in Europa maak om beide ’n Europa-beker-eindstryd en ’n [[FIFA]] [[Sokker-Wêreldbeker]]-eindstryd aan te bied. Die Bernabéu-stadion sal ook wedstryde tydens die [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2030]] aanbied, maar dit is steeds onseker of die eindstryd daar beslis sal word. Op [[musiek]]gebied val [[Julio Iglesias]] se konsert van 1983 besonders op, toe 100&nbsp;000 toeskouers dié optrede bygewoon het.<ref>{{es}} {{cite web |url=https://elpais.com/diario/1983/09/13/cultura/432252008_850215.html |title=La noche mágica de Julio Iglesias fue en el estadio del Real Madrid |publisher=El País |author=Ángeles García |date=13 September 1983 |accessdate=21 Junie 2023}}</ref> [[Frank Sinatra]], [[U2]], [[Bruce Springsteen]], die [[The Rolling Stones|Rolling Stones]] en [[Taylor Swift]] het ook op die stadion opgetree op afsonderlike geleenthede. == Fotogalery == <gallery mode=packed-hover heights=220px> Lêer:Estadio Santiago Bernabéu 39.jpg|Buiteaansig van die Bernabéu-stadion in 2024 Lêer:Estadio Santiago Bernabeu (53988637843).jpg|Binneaansig van die Bernabéu-stadion in 2024 </gallery> == Wedstryde == === Europese Sokkerkampioenskap 1964 === {| class="wikitable" style="text-align: left;" width="100%" !Datum !Span 1 !Telling !Span 2 !Rondte !Toeskouers |- | 17 Junie 1964 || {{vlagland|Spanje|1945}} || style="text-align:center;" | 2–1 ([[Ekstra tyd|e.t.]]) || {{vlagland|Hongarye}} || Halfeindrondte || style="text-align:center;" | 34&nbsp;713 |- bgcolor=gold | 21 Junie 1964 || {{vlagland|Spanje|1945}} || style="text-align:center;" | 2–1 || {{vlagland|Sowjetunie}} || '''Eindstryd''' || style="text-align:center;" | 79&nbsp;115 |} === FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1982 === {{Hoofartikel|FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1982}} {| class="wikitable" style="text-align: left;" width="100%" !Datum !Span 1 !Telling !Span 2 !Rondte !Toeskouers |- | 29 Junie 1982 || {{vlagland|Wes-Duitsland}} || style="text-align:center;" | 0–0 || {{vlagland|Engeland}} || Tweede rondte || style="text-align:center;" | 75&nbsp;000 |- | 2 Julie 1982 || {{vlagland|Wes-Duitsland}} || style="text-align:center;" | 2–1 || {{vlagland|Spanje}} || Tweede rondte || style="text-align:center;" | 90&nbsp;089 |- | 5 Julie 1982 || {{vlagland|Spanje}} || style="text-align:center;" | 0–0 || {{vlagland|Engeland}} || Tweede rondte || style="text-align:center;" | 75&nbsp;000 |- bgcolor=gold | 11 Julie 1982 || {{vlagland|Italië}} || style="text-align:center;" | 3–1 || {{vlagland|Wes-Duitsland}} || '''Eindstryd''' || style="text-align:center;" | 90&nbsp;000 |} == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn|Bernabéu Stadium|Bernabéu-stadion}} * {{en}} {{es}} [http://www.realmadrid.com/en/santiago-bernabeu-stadium Amptelike webwerf] {{Normdata}} [[Kategorie:FIFA Wêreldbekerstadions]] [[Kategorie:Madrid]] [[Kategorie:Sokkerstadions in Spanje]] f580az6qn78pdqa1m93lp9tjellcfow 0 455778 2920349 2902691 2026-07-30T19:30:13Z SpesBona 2720 + Wedstryde & Eksterne skakels 2920349 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Stadion | stadionnaam = Camp Nou | bynaam = | beeld = [[Lêer:Camp Nou aerial.jpg|300px]] '''UEFA''' [[Lêer:Nuvola apps mozilla.png|12px]][[Lêer:Nuvola apps mozilla.png|12px]][[Lêer:Nuvola apps mozilla.png|12px]][[Lêer:Nuvola apps mozilla.png|12px]] | byskrif = Buiteaansig van Camp Nou | vollenaam = | vorigenaam = | ligging = [[Barcelona]], [[Katalonië]], [[Spanje]] | koördinate = {{Koördinate|41|22|51|N|2|7|22|O|aansig=inlyn,titel}} | sooi_gespit = 28 Maart 1954 | gebou = 1954–1957 | geopen = 24 September 1957 | renovasie = 1982, 1993–1994, 2023–hede | uitgebrei = 1982, 2023–hede | gesluit = | afgebreek = | eienaar = Stad Barcelona | operateur = | oppervlak = GrassMaster Hibride gras | boukoste = €1,73 miljard | argitek = Francesc Mitjans en Josep Soteras | struktuuringenieur = | diensteingenieur = | algemene_kontrakteur= | projekbestuurder = | hoofkontrakteurs = | voormalige_name = | tuisveld_van = [[FC Barcelona]] (1957–2023, 2025–hede) | sitplekke = 105&nbsp;000 (verwag) | dimensies = 105&nbsp;m × 68&nbsp;m }} '''Camp Nou''' ([[Katalaans]]: [ˈkam ˈnɔw], letterlik: “Nuwe veld”), om borgskapsredes bekend as [[Spotify]] Camp Nou, en dikwels slegs Nou Camp genoem, is ’n [[sokker]]stadion in [[Barcelona]] en die tuiste van die [[La Liga]]-klub [[FC Barcelona]] sedert sy opening in 1957. Dit ondergaan tans herbou en opgradering en met ’n beplande verhoogde kapasiteit van 105&nbsp;000 sal dit die grootste stadion in beide [[Spanje]] en [[Europa]] wees, die tweede grootste sokkerstadion en die vyfde grootste stadion wêreldwyd.<ref>{{es}} {{cite web |url=https://www.goal.com/es/noticias/camp-nou-azteca-santiago-bernabeu-san-siro-que-estadios-tiene-mas-asientos-en-el-mundo-el-ranking-con-el-top-20/10zhqik3js8e61nwi61d2xhwes |title=¿Qué estadios de fútbol tienen mayor capacidad en el mundo? El ranking con el Top 20 |publisher=GOAL.com |date=10 Februarie 2023 |accessdate=5 Junie 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230605024314/https://www.goal.com/es/noticias/camp-nou-azteca-santiago-bernabeu-san-siro-que-estadios-tiene-mas-asientos-en-el-mundo-el-ranking-con-el-top-20/10zhqik3js8e61nwi61d2xhwes |archive-date=5 Junie 2023 |url-status=live}}</ref><ref>{{es}} {{cite web |url=https://www.larazon.es/deportes/futbol/20220605/mofeikyfmveefhsvyd6zjfcekq.html?outputType=amp |title=Estos son los 10 estadios de fútbol más grandes del mundo |publisher=La Razón |date=5 Junie 2022 |accessdate=5 Junie 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230605024315/https://www.larazon.es/deportes/futbol/20220605/mofeikyfmveefhsvyd6zjfcekq.html?outputType=amp |archive-date=5 Junie 2023 |url-status=live}}</ref> Camp Nou het twee [[UEFA Champions League|Europese Beker/Champions League]]-eindstryde (in 1989 en 1999) aangebied, twee [[UEFA Bekerwenner-beker|Bekerwennersbeker]]-eindstryde, vier Inter-Cities Fairs Cup-eindstryde, vyf [[UEFA Superbeker]]-wedstryde, vier ''Copa del Rey''-eindstryde, twee ''Copa de la Liga''-eindstryde, en 21 ''Supercopa de España''-eindstryde. Dit het ook vyf wedstryde tydens die [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1982]] aangebied (insluitend die openingswedstryd), die helfte van die vier wedstryde tydens die [[UEFA Europa-beker|Europese Sokkerkampioenskap]] 1964, en die sokkertoernooi se eindstryd tydens die [[Olimpiese Somerspele 1992]]. Die opknapping van die stadion het ná die einde van die 2022/2023-seisoen begin en voltooiing van al die opknappings is geskeduleer vir 2027. == Geskiedenis == === Bouwerk en opening === [[Lêer:Stadium of Football Club FC Barcelona - Camp Nou.jpg|duimnael|Camp Nou tydens ’n sokkerwedstryd]] [[Lêer:Camp Nou més que un club.jpg|duimnael|Een van die pawiljoene met Barcelona se leute ''Més que un club'' – “Meer as ’n club”]] [[Lêer:Campnou colors.jpg|thumb|Aansig van die ondersteunerskant tydens ’n wedstryd in die FC Barcelona se kleure]] [[Lêer:Barcelona 273.JPG|thumb|Buiteaansig van Camp Nou]] [[Lêer:Barcelona vs Inter 2019 2.jpg|duimnael|Wedstryd tussen FC Barcelona en [[FC Internazionale Milano]] op Camp Nou in 2019]] Die bou van Camp Nou het op 28 Maart 1954 begin omdat Barcelona se vorige stadion, ''Les Corts'', nie verder uitgebrei kon word nie. Die klub wou oorspronklik die nuwe stadion ''Estadi del Barcelona'' noem, maar die naam Camp Nou (“nuwe veld”) het gou meer gewild geword.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.fcbarcelona.com/en/club/facilities/spotify-camp-nou |title=Spotify Camp Nou |publisher=[[FC Barcelona]] |accessdate=18 Junie 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240618220606/https://www.fcbarcelona.com/en/club/facilities/spotify-camp-nou |archive-date=18 Junie 2024 |url-status=live}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.fcbarcelona.com/en/club/news/3859290/spotify-camp-nou-developing-nicely |title=Spotify Camp Nou developing nicely |publisher=[[FC Barcelona]] |date=16 Januarie 2024 |accessdate=17 Januarie 2024}}</ref> Die aankoms van die sterspeler [[László Kubala]] in 1950 het die behoefte aan ’n groter stadion verder versnel. Teen 1953–1954 is die projek herbegin onder president Francesc Miró-Sans en die eerste steen is seremonieel gelê met duisende ondersteuners teenwoordig. Die bouwerk was duurder en langer as beplan. Die stadion is op 24 September 1957 ingewy tydens ’n groot seremonie met sowat 90&nbsp;000 mense.<ref>{{es}} {{cite web |url=http://hemeroteca-paginas.mundodeportivo.com/EMD02/HEM/1957/09/25/MD19570925-003.pdf |title=Fiestas inaugurales del Estadio de Barcelona |date=25 September 1957 |accessdate=24 Februarie 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210224132714/http://hemeroteca-paginas.mundodeportivo.com/EMD02/HEM/1957/09/25/MD19570925-003.pdf |archive-date=24 Februarie 2021 |url-status=live}}</ref> Die ontwerp is deur Francesc Mitjans, Josep Soteras en Lorenzo García-Barbón gedoen, en is deels geïnspireer deur [[De Kuip]] in [[Rotterdam]]. Elektroniese telborde is in 1975 geïnstalleer.<ref>{{es}} {{cite web |url=https://www.lavanguardia.com/deportes/barsa-madrid/20121004/54352256616/cuatro-barras-camp-nou.html |title=El día de las cuatro barras en el Camp Nou |publisher=La Vanguardia |date=3 Oktober 2012 |accessdate=17 Mei 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210517202832/https://www.lavanguardia.com/deportes/barsa-madrid/20121004/54352256616/cuatro-barras-camp-nou.html |archive-date=17 Mei 2021 |url-status=live}}</ref> Op 6 Junie 1976 het die Katalaanse nasionale span (nie deur [[FIFA]] erken nie) die einde van die [[Francisco Franco|Franco]]-era gemerk met ’n vriendskaplike wedstryd teen die [[Sowjetse nasionale sokkerspan|Sowjetunie]] op Camp Nou. === Uitbreidings en belangrike gebeurtenisse === Camp Nou se kapasiteit het oor die jare heen baie verander: dit het met sy opening 106&nbsp;146 mense gehuisves en vir die [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1982]] is dit tot 121&nbsp;401 vergroot. In die 1990’s is die veld verlaag, staanplekke verwyder en moderne fasiliteite bygevoeg. In 2001 het klublede amptelik gestem om die stadion se gewilde naam, Camp Nou, die amptelike naam te maak. Dit het talle groot wedstryde aangebied, insluitend: * die 1982-Wêreldbeker se openings- en ander wedstryde. * die 1972-Bekerswenner-eindstryd tussen [[Glasgow Rangers]] en [[Dinamo Moskou]] (3–2), asook die Europese Kampioene-eindstryde in 1989 ([[AC Milan|Milan]]–[[FCSB]], 4–0) en 1999 ([[Manchester United]]–[[FC Bayern München|Bayern München]], 2–1). * die 1992-Olimpiese Spele se sokkereindstryd tussen [[Spaanse nasionale sokkerspan|Spanje]] en [[Poolse nasionale sokkerspan|Pole]] (3–2) met die Spaanse koning [[Juan Carlos I]] op die eretribune.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.youtube.com/watch?v=lJoHpQxbfT8 |title=POL vs ESP - Men's Football Final |publisher=Olympiese Somerspele op [[YouTube]] |date=3 Mei 2020 |accessdate=21 November 2025}}</ref> * Barcelona se rekordbywoning van 120&nbsp;000 teen [[Juventus-sokkerklub|Juventus]] op 5 Maart 1986. * In 2022 het Barcelona die hoogste bekende bywoning vir vrouesokker in dié tyd ná die Vrouesokkerwêreldbeker 1971-eindstryd behaal. 91&nbsp;553 en 91&nbsp;648 toeskouers was onderskeidelik teenwoordig toe Barcelona teen Real Madrid en Wolfsburg in die Vroue-Champions League gespeel het.<ref>{{de}} {{cite web |url=https://www.spox.com/de/sport/fussball/frauen-fussball/2204/Artikel/fc-barcelona-weltrekord-im-camp-nou-ist-keiner-frauenfussball-champions-league.html |title=Frauenfußball: "Weltrekord" des FC Barcelona im Camp Nou ist keiner |publisher=SPOX |date=22 April 2022 |accessdate=22 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220422092106/https://www.spox.com/de/sport/fussball/frauen-fussball/2204/Artikel/fc-barcelona-weltrekord-im-camp-nou-ist-keiner-frauenfussball-champions-league.html |archive-date=22 April 2022 |url-status=live}}</ref><ref>{{es}} {{cite web |url=https://espndeportes.espn.com/futbol/mexico/nota/_/id/10257566/mexico-femenil-1971-record-asistencia-estadio-barcelona |title=Barcelona presume récord de asistencia femenil, aunque México tiene uno mayor |publisher=ESPN |date=22 April 2022 |accessdate=23 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220423005459/https://espndeportes.espn.com/futbol/mexico/nota/_/id/10257566/mexico-femenil-1971-record-asistencia-estadio-barcelona |archive-date=23 April 2022 |url-status=live}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://grantwahl.substack.com/p/redefining-the-sport-redefining-the?s=r |title=Redefining the Sport, Redefining the Culture |publisher=Grant Wahl |date=20 April 2022 |accessdate=28 Julie 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220728190122/https://grantwahl.substack.com/p/redefining-the-sport-redefining-the?s=r |archive-date=28 Julie 2022 |url-status=live}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://uk.news.yahoo.com/record-91553-fans-watch-barcelona-women-oust-real-madrid-from-champions-league-video-185612760.html |title=Record 91,553 fans watch Barcelona women oust Real Madrid from Champions League |publisher=Yahoo Sports |author=Joey Gulino |date=30 Maart 2022 |accessdate=28 Julie 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220728201600/https://uk.news.yahoo.com/record-91553-fans-watch-barcelona-women-oust-real-madrid-from-champions-league-video-185612760.html |archive-date=28 Julie 2022 |url-status=live}}</ref> == Ander gebeurtenisse == Naas sokker word Camp Nou ook vir ander geleenthede gebruik en huisves dikwels groot konserte. Van die vernaamste optredes sluit in: * [[Pous Johannes Paulus II]] het op 17 November 1982 ter viering van sy aanstelling as ereburger van Barcelona ’n mis by Camp Nou gehou vir meer as 121&nbsp;500 mense.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://pqasb.pqarchiver.com/thestar/access/818978971.html?dids=818978971:818978971&FMT=ABS&FMTS=ABS:FT&type=current&date=Apr+08%2C+2005&author=Cathal+Kelly&pub=Toronto+Star&desc=Pope%27s+team%3F+Myths+never+had+a+prayer&pqatl=google |title=Pope's team? Myths never had a prayer |publisher=Pqasb.pqarchiver.com |author=Cathal Kelly |date=8 April 2005 |accessdate=12 Januarie 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120112102207/http://pqasb.pqarchiver.com/thestar/access/818978971.html?dids=818978971:818978971&FMT=ABS&FMTS=ABS:FT&type=current&date=Apr+08%2C+2005&author=Cathal+Kelly&pub=Toronto+Star&desc=Pope%27s+team%3F+Myths+never+had+a+prayer&pqatl=google |archive-date=12 January 2012 |url-status=dead}}</ref> * [[Julio Iglesias]] het op 5 September 1983 en 8 September 1988 konserte by Camp Nou gehou. * [[Bruce Springsteen]] het op 3 Augustus 1988 tydens sy ''Tunnel of Love Express''-toer hier opgetree voor 90&nbsp;000 aanhangers. Hy het teruggekeer op 19 en 20 Julie 2008 tydens sy ''Magic''-toer en weer op 16 Mei 2016 tydens ''The River''-toer. * Op 9 Augustus 1988 het [[Michael Jackson]] tydens sy ''Bad World Tour'' by Camp Nou opgetree voor 95&nbsp;000 aanhangers.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.trekiz.com/standardtour-9771-20411/Camp-Nou-Experience-%28FC-Barcelona%29.html |title=Camp Nou Experience (FC Barcelona) |publisher=Trekiz |accessdate=25 September 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150925105732/http://www.trekiz.com/standardtour-9771-20411/Camp-Nou-Experience-%28FC-Barcelona%29.html |archive-date=25 September 2015 |url-status=dead}}</ref> * Op 10 September 1988 het die ''Human Rights Now!''-liefdadigheidskonsert, georganiseer deur [[Amnestie Internasionaal]] ter ondersteuning van [[menseregte]], plaasgevind, met optredes deur onder andere Bruce Springsteen, [[Sting]], [[Peter Gabriel]], [[Youssou N'Dour]], [[Tracy Chapman]] en El Último de la Fila. * ’n Konsert deur die Drie Tenore – [[José Carreras]], [[Plácido Domingo]] en [[Luciano Pavarotti]] – is op 13 Julie 1997 by Camp Nou gehou. * [[U2]] het drie keer by Camp Nou opgetree: die eerste keer op 7 Augustus 2005 tydens hul ''Vertigo''-toer voor ’n uitverkoopte gehoor van 81&nbsp;269 mense. Die tweede en derde optredes was op 30 Junie en 2 Julie 2009 tydens hul ''U2 360°''-toer met ’n totale gehoor van 182&nbsp;055 mense. Die encores van “I’ll Go Crazy If I Don’t Go Crazy Tonight” tydens die tweede 2009-konsert is vir die musiekvideo van die enkelsnit opgeneem. Op 4 November 2014 het die ''Ligue Nationale de Rugby'' (LNR), wat die professionele rugbyliga’s in Frankryk bestuur, aangekondig dat die Top 14-finaal van 2015–16 op 24 Junie 2016 by Camp Nou beslis sou word.<ref>{{fr}} {{cite web |url=http://www.lnr.fr/top-14-le-point-la-finale-2016-du-top-14-au-camp-nou-a-barcelone-04-11-2014-2-17-19269,19269.html |title=La Finale 2016 du TOP 14 au Camp Nou, à Barcelone ! |publisher=Ligue nationale de rugby |date=4 November 2014 |accessdate=14 November 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141114124045/http://www.lnr.fr/top-14-le-point-la-finale-2016-du-top-14-au-camp-nou-a-barcelone-04-11-2014-2-17-19269,19269.html |archive-date=14 November 2014 |url-status=live}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.espnscrum.com/national-rugby-championship/rugby/story/246645.html |title=Barcelona confirmed as host of 2016 Top 14 final |publisher=ESPNscrum |date=4 November 2014 |accessdate=17 Mei 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210517202838/https://www.espn.com/rugby/ |archive-date=17 Mei 2021 |url-status=live}}</ref> Dié wedstryd het uiteindelik ’n gehoor van 99&nbsp;124 mense gelok, wat in dié tyd ’n nuwe rekord was vir ’n nasionale rugbywedstryd.<ref>{{fr}} {{cite web |url=https://www.lequipe.fr/Rugby/Actualites/En-battant-toulon-le-racing-92-est-sacre-champion-de-france/698977 |title=En battant Toulon, le Racing 92 est sacré champion de France |publisher=L’Équipe |author=Romain Bergogne |date=24 Junie 2016 |accessdate=27 Junie 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160627003523/http://www.lequipe.fr/Rugby/Actualites/En-battant-toulon-le-racing-92-est-sacre-champion-de-france/698977 |archive-date=27 Junie 2016 |url-status=live}}</ref> Op 18 Mei 2019 is die eerste Super League-wedstryd in Spanje by Camp Nou aangebied. Die Catalans Dragons het die Wigan Warriors met 33–16 verslaan. Hierdie wedstryd het met 31&nbsp;555 toeskouers ’n bywoningsrekord vir die Super League opgestel vir ’n gewone seisoenwedstryd buite die ''Magic Weekend''. == Opknapping 2023–2026 == Barcelona het planne aangekondig om Camp Nou op te knap en die kapasiteit tot 105&nbsp;000 te verhoog. ’n Ontwerp deur die Britse argitek Norman Foster is in 2007 gekies, maar die 2008-finansiële krisis het die projek vir jare vertraag. ’n Nuwe plan is in 2014 aanvaar om die bestaande stadion te moderniseer teen ’n beoogde koste van sowat €600 miljoen eerder as om ’n nuwe een te bou. Die opknappingswerk het uiteindelik op 1 Junie 2023 begin, met finale voltooiing beplan vir Junie 2026. Terwyl die bouwerk voortgaan, het Barcelona by die Olimpiese stadion ''Estadi Olímpic Lluís Companys'' gespeel. Die klub beplan om in laat 2025 na Camp Nou terug te keer, aanvanklik met ’n beperkte kapasiteit. Camp Nou is geskeduleer om wedstryde tydens die [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2030]] aan te bied, en moontlik selfs die eindstryd. == Wedstryde == === Europese Sokkerkampioenskap 1964 === {| class="wikitable" style="text-align: left;" width="100%" !Datum !Span 1 !Telling !Span 2 !Rondte !Toeskouers |- | 17 Junie 1964 || {{vlagland|Denemarke}} || style="text-align:center;" | 0–3 || {{vlagland|Sowjetunie}} || Halfeindrondte || style="text-align:center;" | 38&nbsp;556 |- | 20 Junie 1964 || {{vlagland|Hongarye}} || style="text-align:center;" | 3–1 ([[Ekstra tyd|e.t.]]) || {{vlagland|Denemarke}} || Klein finale || style="text-align:center;" | 3&nbsp;869 |} === FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1982 === {{Hoofartikel|FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1982}} {| class="wikitable" style="text-align: left;" width="100%" !Datum !Span 1 !Telling !Span 2 !Rondte !Toeskouers |- | 13 Junie 1982 || {{vlagland|Argentinië}} || style="text-align:center;" | 0–1 || {{vlagland|België}} || Eerste rondte (openingswedstryd) || style="text-align:center;" | 95&nbsp;000 |- | 28 Junie 1982 || {{vlagland|Pole}} || style="text-align:center;" | 3–0 || {{vlagland|België}} || rowspan="3" | Groep A (tweede rondte) || style="text-align:center;" | 65&nbsp;000 |- | 1 Julie 1982 || {{vlagland|België}} || style="text-align:center;" | 0–1 || {{vlagland|Sowjetunie}} || style="text-align:center;" | 45&nbsp;000 |- | 4 Julie 1982 || {{vlagland|Sowjetunie}} || style="text-align:center;" | 0–0 || {{vlagland|Pole}} || style="text-align:center;" | 65&nbsp;000 |- | 8 Julie 1982 || {{vlagland|Pole}} || style="text-align:center;" | 0–2 || {{vlagland|Italië}} || Halfeindrondte || style="text-align:center;" | 50&nbsp;000 |} === Olimpiese Somerspele 1992 === {{Hoofartikel|Olimpiese Somerspele 1992}} {| class="wikitable" style="text-align: left;" width="100%" !Datum !Tyd (UTC+1) !Span 1 !Telling !Span 2 !Rondte !Toeskouers |- | 24 Julie 1992 || 18:00 (MEST) || {{vlagland|Italië}} || style="text-align:center;" | 2–1 || {{vlagland|Verenigde State}} || Groep A || style="text-align:center;" | 18&nbsp;000 |- | 26 Julie 1992 || 21:00 (MEST) || {{vlagland|Swede}} || style="text-align:center;" | 0–0 || {{vlagland|Paraguay}} || Groep B || style="text-align:center;" | 15&nbsp;000 |- | 27 Julie 1992 || 21:00 (MEST) || {{vlagland|Italië}} || style="text-align:center;" | 0–3 || {{vlagland|Pole}} || Groep A || style="text-align:center;" | 15&nbsp;000 |- | 28 Julie 1992 || 21:00 (MEST) || {{vlagland|Meksiko}} || style="text-align:center;" | 1–1 || {{vlagland|Australië}} || Groep C || style="text-align:center;" | 10&nbsp;000 |- | 29 Julie 1992 || 21:00 (MEST) || {{vlagland|Italië}} || style="text-align:center;" | 1–0 || {{vlagland|Koeweit}} || Groep A || style="text-align:center;" | 8&nbsp;000 |- | 30 Julie 1992 || 21:00 (MEST) || {{vlagland|Swede}} || style="text-align:center;" | 1–1 || {{vlagland|Suid-Korea}} || Groep B || style="text-align:center;" | 12&nbsp;000 |- | 1 Augustus 1992 || 21:30 (MEST) || {{vlagland|Pole}} || style="text-align:center;" | 2–0 || {{vlagland|Katar}} || Kwarteindrondte || style="text-align:center;" | 25&nbsp;000 |- | 2 Augustus 1992 || 21:30 (MEST) || {{vlagland|Swede}} || style="text-align:center;" | 1–2 || {{vlagland|Australië}} || Kwarteindrondte || style="text-align:center;" | 22&nbsp;000 |- | 5 Augustus 1992 || 21:30 (MEST) || {{vlagland|Pole}} || style="text-align:center;" | 6–1 || {{vlagland|Australië}} || Halfeindrondte || style="text-align:center;" | 45&nbsp;000 |-style="background:#c96;" | 7 Augustus 1992 || 20:00 (MEST) || {{vlagland|Australië}} || style="text-align:center;" | 0–1 || {{vlagland|Ghana}} || Bronsmedalje-wedstryd || style="text-align:center;" | 15&nbsp;000 |- bgcolor=gold | 8 Augustus 1992 || 20:00 (MEST) || {{vlagland|Spanje}} || style="text-align:center;" | 3–2 || {{vlagland|Pole}} || '''Goue medalje-wedstryd''' || style="text-align:center;" | 95&nbsp;000 |} == Verwysings == {{Verwysings|4}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn}} * {{en}} {{es}} [https://www.fcbarcelona.com/en/club/facilities/spotify-camp-nou Amptelike webwerf] {{Normdata}} [[Kategorie:Barcelona]] [[Kategorie:FIFA Wêreldbekerstadions]] [[Kategorie:Olimpiese stadions]] [[Kategorie:Sokkerstadions in Spanje]] hto81zk0tf81wlk5s8m1cm1epe1sfa6 0 455789 2920355 2867176 2026-07-30T20:00:24Z SpesBona 2720 + Wedstryde & Eksterne skakels 2920355 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Stadion | stadionnaam = Estádio da Luz | bynaam = | beeld = [[Lêer:Estadio da Luz 2012.jpg|300px]] '''UEFA''' [[Lêer:Nuvola apps mozilla.png|12px]][[Lêer:Nuvola apps mozilla.png|12px]][[Lêer:Nuvola apps mozilla.png|12px]][[Lêer:Nuvola apps mozilla.png|12px]] | byskrif = Binneanstig van die Estádio da Luz | vollenaam = Estádio do Sport Lisboa e Benfica | vorigenaam = | ligging = [[Lissabon]], [[Portugal]] | koördinate = {{Koördinate|38|45|9.72|N|9|11|4.92|W|aansig=inlyn,titel}} | sooi_gespit = 2003 | gebou = 2003 | geopen = 25 Oktober 2003 | renovasie = | uitgebrei = | gesluit = | afgebreek = | eienaar = [[SL Benfica|Benfica]] | operateur = Benfica | oppervlak = Gras | boukoste = €160 miljoen | argitek = HOK Sport (nou Populous) | struktuuringenieur = | diensteingenieur = | algemene_kontrakteur= | projekbestuurder = | hoofkontrakteurs = | voormalige_name = | tuisveld_van = [[SL Benfica|Benfica]] (2003–hede)<br />Benfica B (2003–2006, 2012–2013)<br />Benfica vroue (2018–hede; sekere wedstryde)<br />[[Portugese nasionale sokkerspan]] (sekere wedstryde) | sitplekke = 68&nbsp;100 | dimensies = 105&nbsp;m x 68&nbsp;m }} Die '''Estádio da Luz''' ([[Portugees]]: [ɨˈʃtaðju ðɐ ˈluʃ]; amptelik die ''Estádio do Sport Lisboa e Benfica'') is ’n veeldoelige stadion in [[Lissabon]], [[Portugal]]. Dit word hoofsaaklik vir [[sokker]]wedstryde gebruik en is die tuiste van die Portugese klub [[SL Benfica|Benfica]], wat dit besit, asook die [[Portugese nasionale sokkerspan|Portugese nasionale span]] vir belangrike wedstryde. Die Portugese naam Estádio da Luz beteken in [[Afrikaans]] “Ligstadion” of “Stadion van die Lig”. [[Lêer:Estádio da Luz - Lisboa.jpg|duimnael|links|Die Estádio da Luz se ingang met Benfica se arend tydens die Europese Kampioenskap 2004]] [[Lêer:Estadio Benfica April 2013-1.jpg|duimnael|links|Buiteaansig van die Estádio da Luz in 2013]] Die stadion is op 25 Oktober 2003 geopen met ’n vertoonwedstryd tussen Benfica en die Uruguaanse klub Nacional en het die oorspronklike Estádio da Luz vervang, wat ’n kapasiteit van 120&nbsp;000 gehad het (sommige wedstryde teen [[FC Porto|Porto]] is glo deur 140&nbsp;000 toeskouers bygewoon). Die nuwe stadion het ’n kapasiteit van 68&nbsp;100. Dit is ontwerp deur HOK Sport Venue Event (nou Populous) teen ’n koste van €160 miljoen, waarvan €22,6 miljoen deur die Portugese regering vir die [[UEFA Europa-beker|Europese Kampioenskap]] 2004 (Euro 2004) ondersteun is. As ’n UEFA-kategorie 4 stadion en een van die grootstes in Europa (en die grootste in Portugal), het die Estádio da Luz verskeie wedstryde tydens Euro 2004 aangebied (insluitend die eindstryd waar [[Cristiano Ronaldo]] troosteloos was nadat Portugal verrassend met 0–1 teen [[Griekse nasionale sokkerspan|Griekeland]] verloor het) sowel as die [[UEFA Champions League]]-eindstryde van 2014 (waar Cristiano Ronaldo ná ’n laat [[Strafskop (sokker)|strafdoel]] gespog het met sy spiere toe [[Real Madrid]] vir [[Atlético Madrid]] geklop het) en 2020 (waar [[FC Bayern München|Bayern München]] vir [[Paris Saint-Germain]] geklop het voor leë tribunes weens die [[Covid-19-pandemie]]).<ref>{{en}} {{cite web |url=https://tribuna.com/en/news/manutd-2021-06-04-bruno-fernandes-explains-why-ronaldos-tears-at-euro-2004-became-his-motivation-to-succeed/ |title=Bruno Fernandes explains why Ronaldo's tears at Euro 2004 became his motivation to succeed |publisher=tribuna.com |date=4 Junie 2021 |accessdate=21 November 2025}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.businessinsider.com/cristiano-ronaldo-shirtless-champions-league-celebration-2014-5 |title=Cristiano Ronaldo's Shirtless Champions League Celebration May Have Been A Movie Stunt |publisher=Business Insider |date=28 Mei 2014 |accessdate=21 November 2025}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/football/53082304 |title=Champions League & Europa League: Tournaments to be completed in 'final eight' format |publisher=[[BBC]] |date=17 Junie 2020 |accessdate=21 November 2025}}</ref> In 2014 is dit in ’n aanlynopname deur die Franse sportkoerant ''L’Équipe'' as die mooiste stadion in Europa aangewys.<ref>{{pt}} {{cite web |url=http://www.record.xl.pt/Futebol/Nacional/1a_liga/Benfica/interior.aspx?content_id=910997 |title=Estádio da Luz é o mais bonito da Europa |newspaper=Record |date=22 Oktober 2014 |accessdate=24 Oktober 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141024135156/http://www.record.xl.pt/Futebol/Nacional/1a_liga/Benfica/interior.aspx?content_id=910997 |archive-date=24 Oktober 2014 |url-status=dead}}</ref><ref>{{pt}} {{cite web |url=https://desporto.sapo.pt/futebol/primeira_liga/artigo/2014/10/22/luz-considerado-o-est-dio-mais-bonito |title=Luz considerado o estádio mais bonito |publisher=SAPO Desporto |date=22 Oktober 2014 |accessdate=22 Januarie 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170122192924/http://desporto.sapo.pt/futebol/primeira_liga/artigo/2014/10/22/luz-considerado-o-est-dio-mais-bonito |archive-date=22 Januarie 2017 |url-status=dead}}</ref><ref>{{pt}} {{cite web |url=https://observador.pt/2014/10/22/estadio-da-luz-e-o-mais-bonito-da-europa/ |title=Estádio da Luz é o mais bonito da Europa |publisher=Observador |author=Hugo Tavares da Silva |date=22 Oktober 2014 |accessdate=30 Mei 2017}}</ref> Estádio da Luz sal ook as een van die stadions tydens die [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2030]] gebruik word, wat Portugal saam met [[Marokko]] en [[Spanje]] sal aanbied. Onder die musikante wat op die stadion opgetree het, val [[Rammstein]] en [[Taylor Swift]] uit. Van 28–30 Junie 2019 is die Internasionale Konvensie van [[Jehovah se Getuies]] by die stadion gehou.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.jw.org/en/news/region/portugal/Lisbon-Portugal-2019-Love-Never-Fails-International-Convention/ |title=Lisbon, Portugal—2019 "Love Never Fails"! International Convention |publisher=[[Jehovah se Getuies]] |accessdate=15 Januarie 2025}}</ref> In Julie 2026 het die verouderde [[Iron Maiden]] op die stadion opgetree.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.ironmaiden.com/the-run-for-your-lives-world-tour-returns-to-europe-and-beyond-in-2026/ |title=The Run For Your Lives World Tour returns to Europe and beyond in 2026! |publisher=[[Iron Maiden]] |date=18 September 2025 |accessdate=23 September 2025}}</ref> == Wedstryde == === Europese Sokkerkampioenskap 1964 === {| class="wikitable" style="text-align: left;" width="100%" !Datum !Span 1 !Telling !Span 2 !Rondte !Toeskouers |- | 13 Junie 2004 || {{vlagland|Frankryk}} || style="text-align:center;" | 2–1 || {{vlagland|Engeland}} || Groep B || style="text-align:center;" | 62&nbsp;487 |- | 16 Junie 2004 || {{vlagland|Rusland}} || style="text-align:center;" | 0–2 || {{vlagland|Portugal}} || Groep A || style="text-align:center;" | 59&nbsp;273 |- | 21 Junie 2004 || {{vlagland|Kroasië}} || style="text-align:center;" | 2–4 || {{vlagland|Engeland}} || Groep B || style="text-align:center;" | 57&nbsp;047 |- | 24 Junie 2004 || {{vlagland|Portugal}} || 2–2 (6–5 [[Strafskop (sokker)|n.S.]]) || {{vlagland|Engeland}} || Kwarteindrondte || style="text-align:center;" | 62&nbsp;564 |- bgcolor=gold | 4 Julie 2004 || {{vlagland|Portugal}} || style="text-align:center;" | 0–1 || {{vlagland|Griekeland}} || '''Eindstryd''' || style="text-align:center;" | 62&nbsp;864 |} == Verwysings == {{Verwysings|2}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn}} * {{en}} {{pt}} [https://www.slbenfica.pt/pt-pt/instituicao/instalacoes/estadio Amptelike webwerf] {{Normdata}} [[Kategorie:Lissabon]] [[Kategorie:Sokkerstadions in Portugal]] [[Kategorie:FIFA Wêreldbekerstadions]] eodvme4w2gsqo428wcduv6tr83asgji 2920357 2920355 2026-07-30T20:15:31Z SpesBona 2720 Jammer! 2920357 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Stadion | stadionnaam = Estádio da Luz | bynaam = | beeld = [[Lêer:Estadio da Luz 2012.jpg|300px]] '''UEFA''' [[Lêer:Nuvola apps mozilla.png|12px]][[Lêer:Nuvola apps mozilla.png|12px]][[Lêer:Nuvola apps mozilla.png|12px]][[Lêer:Nuvola apps mozilla.png|12px]] | byskrif = Binneanstig van die Estádio da Luz | vollenaam = Estádio do Sport Lisboa e Benfica | vorigenaam = | ligging = [[Lissabon]], [[Portugal]] | koördinate = {{Koördinate|38|45|9.72|N|9|11|4.92|W|aansig=inlyn,titel}} | sooi_gespit = 2003 | gebou = 2003 | geopen = 25 Oktober 2003 | renovasie = | uitgebrei = | gesluit = | afgebreek = | eienaar = [[SL Benfica|Benfica]] | operateur = Benfica | oppervlak = Gras | boukoste = €160 miljoen | argitek = HOK Sport (nou Populous) | struktuuringenieur = | diensteingenieur = | algemene_kontrakteur= | projekbestuurder = | hoofkontrakteurs = | voormalige_name = | tuisveld_van = [[SL Benfica|Benfica]] (2003–hede)<br />Benfica B (2003–2006, 2012–2013)<br />Benfica vroue (2018–hede; sekere wedstryde)<br />[[Portugese nasionale sokkerspan]] (sekere wedstryde) | sitplekke = 68&nbsp;100 | dimensies = 105&nbsp;m x 68&nbsp;m }} Die '''Estádio da Luz''' ([[Portugees]]: [ɨˈʃtaðju ðɐ ˈluʃ]; amptelik die ''Estádio do Sport Lisboa e Benfica'') is ’n veeldoelige stadion in [[Lissabon]], [[Portugal]]. Dit word hoofsaaklik vir [[sokker]]wedstryde gebruik en is die tuiste van die Portugese klub [[SL Benfica|Benfica]], wat dit besit, asook die [[Portugese nasionale sokkerspan|Portugese nasionale span]] vir belangrike wedstryde. Die Portugese naam Estádio da Luz beteken in [[Afrikaans]] “Ligstadion” of “Stadion van die Lig”. [[Lêer:Estádio da Luz - Lisboa.jpg|duimnael|links|Die Estádio da Luz se ingang met Benfica se arend tydens die Europese Kampioenskap 2004]] [[Lêer:Estadio Benfica April 2013-1.jpg|duimnael|links|Buiteaansig van die Estádio da Luz in 2013]] Die stadion is op 25 Oktober 2003 geopen met ’n vertoonwedstryd tussen Benfica en die Uruguaanse klub Nacional en het die oorspronklike Estádio da Luz vervang, wat ’n kapasiteit van 120&nbsp;000 gehad het (sommige wedstryde teen [[FC Porto|Porto]] is glo deur 140&nbsp;000 toeskouers bygewoon). Die nuwe stadion het ’n kapasiteit van 68&nbsp;100. Dit is ontwerp deur HOK Sport Venue Event (nou Populous) teen ’n koste van €160 miljoen, waarvan €22,6 miljoen deur die Portugese regering vir die [[UEFA Europa-beker|Europese Kampioenskap]] 2004 (Euro 2004) ondersteun is. As ’n UEFA-kategorie 4 stadion en een van die grootstes in Europa (en die grootste in Portugal), het die Estádio da Luz verskeie wedstryde tydens Euro 2004 aangebied (insluitend die eindstryd waar [[Cristiano Ronaldo]] troosteloos was nadat Portugal verrassend met 0–1 teen [[Griekse nasionale sokkerspan|Griekeland]] verloor het) sowel as die [[UEFA Champions League]]-eindstryde van 2014 (waar Cristiano Ronaldo ná ’n laat [[Strafskop (sokker)|strafdoel]] gespog het met sy spiere toe [[Real Madrid]] vir [[Atlético Madrid]] geklop het) en 2020 (waar [[FC Bayern München|Bayern München]] vir [[Paris Saint-Germain]] geklop het voor leë tribunes weens die [[Covid-19-pandemie]]).<ref>{{en}} {{cite web |url=https://tribuna.com/en/news/manutd-2021-06-04-bruno-fernandes-explains-why-ronaldos-tears-at-euro-2004-became-his-motivation-to-succeed/ |title=Bruno Fernandes explains why Ronaldo's tears at Euro 2004 became his motivation to succeed |publisher=tribuna.com |date=4 Junie 2021 |accessdate=21 November 2025}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.businessinsider.com/cristiano-ronaldo-shirtless-champions-league-celebration-2014-5 |title=Cristiano Ronaldo's Shirtless Champions League Celebration May Have Been A Movie Stunt |publisher=Business Insider |date=28 Mei 2014 |accessdate=21 November 2025}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/football/53082304 |title=Champions League & Europa League: Tournaments to be completed in 'final eight' format |publisher=[[BBC]] |date=17 Junie 2020 |accessdate=21 November 2025}}</ref> In 2014 is dit in ’n aanlynopname deur die Franse sportkoerant ''L’Équipe'' as die mooiste stadion in Europa aangewys.<ref>{{pt}} {{cite web |url=http://www.record.xl.pt/Futebol/Nacional/1a_liga/Benfica/interior.aspx?content_id=910997 |title=Estádio da Luz é o mais bonito da Europa |newspaper=Record |date=22 Oktober 2014 |accessdate=24 Oktober 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141024135156/http://www.record.xl.pt/Futebol/Nacional/1a_liga/Benfica/interior.aspx?content_id=910997 |archive-date=24 Oktober 2014 |url-status=dead}}</ref><ref>{{pt}} {{cite web |url=https://desporto.sapo.pt/futebol/primeira_liga/artigo/2014/10/22/luz-considerado-o-est-dio-mais-bonito |title=Luz considerado o estádio mais bonito |publisher=SAPO Desporto |date=22 Oktober 2014 |accessdate=22 Januarie 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170122192924/http://desporto.sapo.pt/futebol/primeira_liga/artigo/2014/10/22/luz-considerado-o-est-dio-mais-bonito |archive-date=22 Januarie 2017 |url-status=dead}}</ref><ref>{{pt}} {{cite web |url=https://observador.pt/2014/10/22/estadio-da-luz-e-o-mais-bonito-da-europa/ |title=Estádio da Luz é o mais bonito da Europa |publisher=Observador |author=Hugo Tavares da Silva |date=22 Oktober 2014 |accessdate=30 Mei 2017}}</ref> Estádio da Luz sal ook as een van die stadions tydens die [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2030]] gebruik word, wat Portugal saam met [[Marokko]] en [[Spanje]] sal aanbied. Onder die musikante wat op die stadion opgetree het, val [[Rammstein]] en [[Taylor Swift]] uit. Van 28–30 Junie 2019 is die Internasionale Konvensie van [[Jehovah se Getuies]] by die stadion gehou.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.jw.org/en/news/region/portugal/Lisbon-Portugal-2019-Love-Never-Fails-International-Convention/ |title=Lisbon, Portugal—2019 "Love Never Fails"! International Convention |publisher=[[Jehovah se Getuies]] |accessdate=15 Januarie 2025}}</ref> In Julie 2026 het die verouderde [[Iron Maiden]] op die stadion opgetree.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.ironmaiden.com/the-run-for-your-lives-world-tour-returns-to-europe-and-beyond-in-2026/ |title=The Run For Your Lives World Tour returns to Europe and beyond in 2026! |publisher=[[Iron Maiden]] |date=18 September 2025 |accessdate=23 September 2025}}</ref> == Wedstryde == === Europese Sokkerkampioenskap 1964 === {| class="wikitable" style="text-align: left;" width="100%" !Datum !Span 1 !Telling !Span 2 !Rondte !Toeskouers |- | 13 Junie 2004 || {{vlagland|Frankryk}} || style="text-align:center;" | 2–1 || {{vlagland|Engeland}} || Groep B || style="text-align:center;" | 62&nbsp;487 |- | 16 Junie 2004 || {{vlagland|Rusland}} || style="text-align:center;" | 0–2 || {{vlagland|Portugal}} || Groep A || style="text-align:center;" | 59&nbsp;273 |- | 21 Junie 2004 || {{vlagland|Kroasië}} || style="text-align:center;" | 2–4 || {{vlagland|Engeland}} || Groep B || style="text-align:center;" | 57&nbsp;047 |- | 24 Junie 2004 || {{vlagland|Portugal}} || style="text-align:center;" | 2–2 (6–5 [[Strafskop (sokker)|n.S.]]) || {{vlagland|Engeland}} || Kwarteindrondte || style="text-align:center;" | 62&nbsp;564 |- bgcolor=gold | 4 Julie 2004 || {{vlagland|Portugal}} || style="text-align:center;" | 0–1 || {{vlagland|Griekeland}} || '''Eindstryd''' || style="text-align:center;" | 62&nbsp;864 |} == Verwysings == {{Verwysings|2}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn}} * {{en}} {{pt}} [https://www.slbenfica.pt/pt-pt/instituicao/instalacoes/estadio Amptelike webwerf] {{Normdata}} [[Kategorie:Lissabon]] [[Kategorie:Sokkerstadions in Portugal]] [[Kategorie:FIFA Wêreldbekerstadions]] deebz87yrkic3byj8khhtm4i5hq9i0d 2920358 2920357 2026-07-30T20:20:31Z ~2026-40713-43 211340 2920358 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Stadion | stadionnaam = Estádio da Luz | bynaam = | beeld = [[Lêer:Estadio da Luz 2012.jpg|300px]] '''UEFA''' [[Lêer:Nuvola apps mozilla.png|12px]][[Lêer:Nuvola apps mozilla.png|12px]][[Lêer:Nuvola apps mozilla.png|12px]][[Lêer:Nuvola apps mozilla.png|12px]] | byskrif = Binneaansig van die Estádio da Luz | vollenaam = Estádio do Sport Lisboa e Benfica | vorigenaam = | ligging = [[Lissabon]], [[Portugal]] | koördinate = {{Koördinate|38|45|9.72|N|9|11|4.92|W|aansig=inlyn,titel}} | sooi_gespit = 2003 | gebou = 2003 | geopen = 25 Oktober 2003 | renovasie = | uitgebrei = | gesluit = | afgebreek = | eienaar = [[SL Benfica|Benfica]] | operateur = Benfica | oppervlak = Gras | boukoste = €160 miljoen | argitek = HOK Sport (nou Populous) | struktuuringenieur = | diensteingenieur = | algemene_kontrakteur= | projekbestuurder = | hoofkontrakteurs = | voormalige_name = | tuisveld_van = [[SL Benfica|Benfica]] (2003–hede)<br />Benfica B (2003–2006, 2012–2013)<br />Benfica vroue (2018–hede; sekere wedstryde)<br />[[Portugese nasionale sokkerspan]] (sekere wedstryde) | sitplekke = 68&nbsp;100 | dimensies = 105&nbsp;m x 68&nbsp;m }} Die '''Estádio da Luz''' ([[Portugees]]: [ɨˈʃtaðju ðɐ ˈluʃ]; amptelik die ''Estádio do Sport Lisboa e Benfica'') is ’n veeldoelige stadion in [[Lissabon]], [[Portugal]]. Dit word hoofsaaklik vir [[sokker]]wedstryde gebruik en is die tuiste van die Portugese klub [[SL Benfica|Benfica]], wat dit besit, asook die [[Portugese nasionale sokkerspan|Portugese nasionale span]] vir belangrike wedstryde. Die Portugese naam Estádio da Luz beteken in [[Afrikaans]] “Ligstadion” of “Stadion van die Lig”. [[Lêer:Estádio da Luz - Lisboa.jpg|duimnael|links|Die Estádio da Luz se ingang met Benfica se arend tydens die Europese Kampioenskap 2004]] [[Lêer:Estadio Benfica April 2013-1.jpg|duimnael|links|Buiteaansig van die Estádio da Luz in 2013]] Die stadion is op 25 Oktober 2003 geopen met ’n vertoonwedstryd tussen Benfica en die Uruguaanse klub Nacional en het die oorspronklike Estádio da Luz vervang, wat ’n kapasiteit van 120&nbsp;000 gehad het (sommige wedstryde teen [[FC Porto|Porto]] is glo deur 140&nbsp;000 toeskouers bygewoon). Die nuwe stadion het ’n kapasiteit van 68&nbsp;100. Dit is ontwerp deur HOK Sport Venue Event (nou Populous) teen ’n koste van €160 miljoen, waarvan €22,6 miljoen deur die Portugese regering vir die [[UEFA Europa-beker|Europese Kampioenskap]] 2004 (Euro 2004) ondersteun is. As ’n UEFA-kategorie 4 stadion en een van die grootstes in Europa (en die grootste in Portugal), het die Estádio da Luz verskeie wedstryde tydens Euro 2004 aangebied (insluitend die eindstryd waar [[Cristiano Ronaldo]] troosteloos was nadat Portugal verrassend met 0–1 teen [[Griekse nasionale sokkerspan|Griekeland]] verloor het) sowel as die [[UEFA Champions League]]-eindstryde van 2014 (waar Cristiano Ronaldo ná ’n laat [[Strafskop (sokker)|strafdoel]] gespog het met sy spiere toe [[Real Madrid]] vir [[Atlético Madrid]] geklop het) en 2020 (waar [[FC Bayern München|Bayern München]] vir [[Paris Saint-Germain]] geklop het voor leë tribunes weens die [[Covid-19-pandemie]]).<ref>{{en}} {{cite web |url=https://tribuna.com/en/news/manutd-2021-06-04-bruno-fernandes-explains-why-ronaldos-tears-at-euro-2004-became-his-motivation-to-succeed/ |title=Bruno Fernandes explains why Ronaldo's tears at Euro 2004 became his motivation to succeed |publisher=tribuna.com |date=4 Junie 2021 |accessdate=21 November 2025}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.businessinsider.com/cristiano-ronaldo-shirtless-champions-league-celebration-2014-5 |title=Cristiano Ronaldo's Shirtless Champions League Celebration May Have Been A Movie Stunt |publisher=Business Insider |date=28 Mei 2014 |accessdate=21 November 2025}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/football/53082304 |title=Champions League & Europa League: Tournaments to be completed in 'final eight' format |publisher=[[BBC]] |date=17 Junie 2020 |accessdate=21 November 2025}}</ref> In 2014 is dit in ’n aanlynopname deur die Franse sportkoerant ''L’Équipe'' as die mooiste stadion in Europa aangewys.<ref>{{pt}} {{cite web |url=http://www.record.xl.pt/Futebol/Nacional/1a_liga/Benfica/interior.aspx?content_id=910997 |title=Estádio da Luz é o mais bonito da Europa |newspaper=Record |date=22 Oktober 2014 |accessdate=24 Oktober 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141024135156/http://www.record.xl.pt/Futebol/Nacional/1a_liga/Benfica/interior.aspx?content_id=910997 |archive-date=24 Oktober 2014 |url-status=dead}}</ref><ref>{{pt}} {{cite web |url=https://desporto.sapo.pt/futebol/primeira_liga/artigo/2014/10/22/luz-considerado-o-est-dio-mais-bonito |title=Luz considerado o estádio mais bonito |publisher=SAPO Desporto |date=22 Oktober 2014 |accessdate=22 Januarie 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170122192924/http://desporto.sapo.pt/futebol/primeira_liga/artigo/2014/10/22/luz-considerado-o-est-dio-mais-bonito |archive-date=22 Januarie 2017 |url-status=dead}}</ref><ref>{{pt}} {{cite web |url=https://observador.pt/2014/10/22/estadio-da-luz-e-o-mais-bonito-da-europa/ |title=Estádio da Luz é o mais bonito da Europa |publisher=Observador |author=Hugo Tavares da Silva |date=22 Oktober 2014 |accessdate=30 Mei 2017}}</ref> Estádio da Luz sal ook as een van die stadions tydens die [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2030]] gebruik word, wat Portugal saam met [[Marokko]] en [[Spanje]] sal aanbied. Onder die musikante wat op die stadion opgetree het, val [[Rammstein]] en [[Taylor Swift]] uit. Van 28–30 Junie 2019 is die Internasionale Konvensie van [[Jehovah se Getuies]] by die stadion gehou.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.jw.org/en/news/region/portugal/Lisbon-Portugal-2019-Love-Never-Fails-International-Convention/ |title=Lisbon, Portugal—2019 "Love Never Fails"! International Convention |publisher=[[Jehovah se Getuies]] |accessdate=15 Januarie 2025}}</ref> In Julie 2026 het die verouderde [[Iron Maiden]] op die stadion opgetree.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.ironmaiden.com/the-run-for-your-lives-world-tour-returns-to-europe-and-beyond-in-2026/ |title=The Run For Your Lives World Tour returns to Europe and beyond in 2026! |publisher=[[Iron Maiden]] |date=18 September 2025 |accessdate=23 September 2025}}</ref> == Wedstryde == === Europese Sokkerkampioenskap 1964 === {| class="wikitable" style="text-align: left;" width="100%" !Datum !Span 1 !Telling !Span 2 !Rondte !Toeskouers |- | 13 Junie 2004 || {{vlagland|Frankryk}} || style="text-align:center;" | 2–1 || {{vlagland|Engeland}} || Groep B || style="text-align:center;" | 62&nbsp;487 |- | 16 Junie 2004 || {{vlagland|Rusland}} || style="text-align:center;" | 0–2 || {{vlagland|Portugal}} || Groep A || style="text-align:center;" | 59&nbsp;273 |- | 21 Junie 2004 || {{vlagland|Kroasië}} || style="text-align:center;" | 2–4 || {{vlagland|Engeland}} || Groep B || style="text-align:center;" | 57&nbsp;047 |- | 24 Junie 2004 || {{vlagland|Portugal}} || style="text-align:center;" | 2–2 (6–5 [[Strafskop (sokker)|n.S.]]) || {{vlagland|Engeland}} || Kwarteindrondte || style="text-align:center;" | 62&nbsp;564 |- bgcolor=gold | 4 Julie 2004 || {{vlagland|Portugal}} || style="text-align:center;" | 0–1 || {{vlagland|Griekeland}} || '''Eindstryd''' || style="text-align:center;" | 62&nbsp;864 |} == Verwysings == {{Verwysings|2}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn}} * {{en}} {{pt}} [https://www.slbenfica.pt/pt-pt/instituicao/instalacoes/estadio Amptelike webwerf] {{Normdata}} [[Kategorie:Lissabon]] [[Kategorie:Sokkerstadions in Portugal]] [[Kategorie:FIFA Wêreldbekerstadions]] 16tt5tm49yxhmbed8b2inht98vkzwdk 0 455793 2920364 2911441 2026-07-30T21:00:29Z SpesBona 2720 + Wedstryde & Eksterne skakels 2920364 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Stadion | stadionnaam = MetLife-stadion<br />''MetLife Stadium'' | bynaam = ''The Meadowlands''<br />''The New Meadowlands'' | beeld = [[Lêer:Metlife stadium (Aerial view).jpg|300px]] | byskrif = Buiteaansig van die MetLife-stadion | vollenaam = | vorigenaam = New Meadowlands-stadion (2010–2011)<br />New York New Jersey-stadion ([[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2026]]) | ligging = [[East Rutherford]], [[New Jersey]], [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]] | koördinate = {{Koördinate|40|48|48.7|N|74|4|27.7|W|aansig=inlyn,titel}} | sooi_gespit = 5 September 2007 | gebou = 2008–2010 | geopen = 10 April 2010 | renovasie = | uitgebrei = | gesluit = | afgebreek = | eienaar = ''New Jersey Sports and Exposition Authority'' | operateur = ''New Meadowlands Stadium Company, LLC'' | oppervlak = UBU Speed S5-M (2010–2022)<br />FieldTurf CORE (2023–hede) | boukoste = $1,6 miljard ($2,36 miljard in 2025) | argitek = 360 Architecture<br />EwingCole<br />Rockwell Group<br />Bruce Mau Design, Inc. | struktuuringenieur = Thornton Tomasetti | diensteingenieur = | algemene_kontrakteur= Skanska | projekbestuurder = Hammes Company Sports Development | hoofkontrakteurs = Structal–Heavy Steel Construction | voormalige_name = | tuisveld_van = New York Giants (NFL, 2010–hede)<br />New York Jets (NFL, 2010–hede)<br />New York Guardians (XFL, 2020) | sitplekke = 82&nbsp;500<br />80&nbsp;663 ([[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2026]]) | dimensies = 105&nbsp;m x 68&nbsp;m }} Die '''MetLife-stadion''' ([[Engels]]: ''MetLife Stadium'') is ’n veeldoelige [[stadion]] by die Meadowlands-sportkompleks in [[East Rutherford]], [[New Jersey]], [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]], ongeveer 8&nbsp;km wes van [[New York]]. Dit is in 2010 geopen en het die Giants-stadion vervang, sedertdien dien dit as tuiste van die New York Giants en New York Jets tydens die National Football League (NFL). Op dié stadion is ook die [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2026]]-eindstryd tussen [[Argentynse nasionale sokkerspan|Argentinië]] en [[Spaanse nasionale sokkerspan|Spanje]] beslis waartydens die Spanjaarde hulle tweede titel ingepalm het. Teen ’n geskatte koste van $1,6 miljard was dit die duurste stadion in dié tyd in die Verenigde State. Die MetLife-stadion het op 2 Februarie 2014 die Super Bowl XLVIII aangebied, sowel as verskeie wedstryde tydens die [[FIFA-Klubwêreldbeker]]toernooi in 2025. == Fotogalery == <gallery mode=packed-hover heights=220px> Lêer:FIFAAH-06756 President Donald J. Trump and First Lady Melania Trump attend the FIFA World Cup Final.jpg|Die MetLife-stadion tydens die [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2026]]-eindstryd Lêer:Spain World Cup Winners Argentina v Spain 19 July 2026-1.jpg|Die [[Spaanse nasionale sokkerspan]] nadat hulle die Sokker-Wêreldbekertrofee ingepalm het </gallery> == Wedstryde == ==== CONCACAF Goue Beker 2011 ==== {| class="wikitable" style="text-align: left;" width="100%" !Datum !Tyd (UTC-4) !Span 1 !Telling !Span 2 !Rondte !Toeskouers |- | 18 Junie 2011 || 16:00 (ODT) || {{vlagland|Costa Rica}} || style="text-align:center;" | 1–1 (2–4 [[Strafskop (sokker)|n.S.]]) || {{vlagland|Honduras}} || Kwarteindrondte || style="text-align:center;" | 78&nbsp;807 |- | 18 Junie 2011 || 20:00 (ODT) || {{vlagland|Meksiko}} || style="text-align:center;" | 2–1 || {{vlagland|Guatemala}} || Kwarteindrondte || style="text-align:center;" | 78&nbsp;807 |} ==== CONCACAF Goue Beker 2015 ==== {| class="wikitable" style="text-align: left;" width="100%" !Datum !Tyd (UTC-4) !Span 1 !Telling !Span 2 !Rondte !Toeskouers |- | 19 Julie 2015 || 16:30 (ODT) || {{vlagland|Trinidad en Tobago}} || style="text-align:center;" | 1–1 (5–6 [[Strafskop (sokker)|n.S.]]) || {{vlagland|Panama}} || Kwarteindrondte || style="text-align:center;" | 74&nbsp;187 |- | 19 Julie 2015 || 19:30 (ODT) || {{vlagland|Meksiko}} || style="text-align:center;" | 1–0 ([[Ekstra tyd|e.t.]]) || {{vlagland|Costa Rica}} || Kwarteindrondte || style="text-align:center;" | 74&nbsp;187 |} ==== Copa América Centenario ==== {| class="wikitable" style="text-align: left;" width="100%" !Datum !Tyd (UTC-4) !Span 1 !Telling !Span 2 !Rondte !Toeskouers |- bgcolor=gold | 26 Junie 2016 || 20:00 (ODT) || {{vlagland|Chili}} || style="text-align:center;" | 0–0 (4–2 [[Strafskop (sokker)|n.S.]]) || |{{vlagland|Argentinië}} || '''Eindstryd''' || style="text-align:center;" | 82&nbsp;026 |} ==== Copa América 2024 ==== {| class="wikitable" style="text-align: left;" width="100%" !Datum !Tyd (UTC-4) !Span 1 !Telling !Span 2 !Rondte !Toeskouers |- | 25 Junie 2024 || 21:00 (ODT) || {{vlagland|Chili}} || style="text-align:center;" | 0–1 || {{vlagland|Argentinië}} || Groep A || style="text-align:center;" | 81&nbsp;106 |- | 27 Junie 2024 || 21:00 (ODT) || {{vlagland|Uruguay}} || style="text-align:center;" | 5–0 || {{vlagland|Bolivië}} || Groep C || style="text-align:center;" | 48&nbsp;033 |- | 9 Julie 2024 || 20:00 (ODT) || {{vlagland|Argentinië}} || style="text-align:center;" | 2–0 || {{vlagland|Kanada}} || Halfeindrondte || style="text-align:center;" | 80&nbsp;102 |} ==== FIFA-Klubwêreldbeker 2025 ==== {| class="wikitable" style="text-align: left;" width="100%" !Datum !Tyd (UTC-4) !Span 1 !Telling !Span 2 !Rondte !Toeskouers |- | 15 Junie 2025 || 18:00 (ODT) || {{vlagikoon|Brasilië}} [[SE Palmeiras|Palmeiras]] || style="text-align:center;" | 0–0 || {{vlagikoon|Portugal}} [[FC Porto|Porto]] || Groep A || style="text-align:center;" | 46&nbsp;275 |- | 17 Junie 2025 || 12:00 (ODT) || {{vlagikoon|Brasilië}} [[Fluminense-sokkerklub|Fluminense]] || style="text-align:center;" | 0–0 || {{vlagikoon|Duitsland}} [[BV Borussia Dortmund|Borussia Dortmund]] || Groep F || style="text-align:center;" | 34&nbsp;736 |- | 19 Junie 2025 || 12:00 (ODT) || {{vlagikoon|Brasilië}} [[SE Palmeiras|Palmeiras]] || style="text-align:center;" | 2–0 || {{vlagikoon|Egipte}} [[Al-Ahly SC|Al-Ahly]] || Groep A || style="text-align:center;" | 35&nbsp;179 |- | 21 Junie 2025 || 15:00 (ODT) || {{vlagikoon|Brasilië}} [[Fluminense-sokkerklub|Fluminense]] || style="text-align:center;" | 4–2 || {{vlagikoon|Suid-Korea}} [[Ulsan HD FC|Ulsan HD]] || Groep F || style="text-align:center;" | 29&nbsp;321 |- | 23 Junie 2025 || 21:00 (ODT) || {{vlagikoon|Portugal}} [[FC Porto|Porto]] || style="text-align:center;" | 4–4 || {{vlagikoon|Egipte}} [[Al-Ahly SC|Al-Ahly]] || Groep A || style="text-align:center;" | 39&nbsp;893 |- | 5 Julie 2025 || 16:00 (ODT) || {{vlagikoon|Spanje}} [[Real Madrid]] || style="text-align:center;" | 3–2 || {{vlagikoon|Duitsland}} [[BV Borussia Dortmund|Borussia Dortmund]] || Kwarteindrondte || style="text-align:center;" | 76&nbsp;611 |- | 8 Julie 2025 || 15:00 (ODT) || {{vlagikoon|Brasilië}} [[Fluminense-sokkerklub|Fluminense]] || style="text-align:center;" | 0–2 || {{vlagikoon|Engeland}} [[Chelsea FC|Chelsea]] || Halfeindrondte || style="text-align:center;" | 70&nbsp;556 |- | 9 Julie 2025 || 15:00 (ODT) || {{vlagikoon|Frankryk}} [[Paris Saint-Germain]] || style="text-align:center;" | 4–0 || {{vlagikoon|Spanje}} [[Real Madrid]] || Halfeindrondte || style="text-align:center;" | 77&nbsp;542 |- bgcolor=gold | 13 Julie 2025 || 15:00 (ODT) || {{vlagikoon|Engeland}} [[Chelsea FC|Chelsea]] || style="text-align:center;" | 3–0 || {{vlagikoon|Frankryk}} [[Paris Saint-Germain]] || '''Eindstryd''' || style="text-align:center;" | 81&nbsp;118 |} ==== FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2026 ==== {| class="wikitable" style="text-align: left;" width="100%" !Datum !Tyd (UTC-4) !Span 1 !Telling !Span 2 !Rondte !Toeskouers |- | 13 Junie 2026 || 18:00 (ODT) || {{vlagland|Brasilië}} || style="text-align:center;" | 1–1 || {{vlagland|Marokko}} || Groep C || style="text-align:center;" | 80&nbsp;663 |- | 16 Junie 2026 || 15:00 (ODT) || {{vlagland|Frankryk}} || style="text-align:center;" | 3–1 || {{vlagland|Senegal}} || Groep I || style="text-align:center;" | 80&nbsp;545 |- | 22 Junie 2026 || 20:00 (ODT) || {{vlagland|Noorweë}} || style="text-align:center;" | 3–2 || {{vlagland|Senegal}} || Groep I || style="text-align:center;" | 80&nbsp;663 |- | 25 Junie 2026 || 16:00 (ODT) || {{vlagland|Ecuador}} || style="text-align:center;" | 2–1 || {{vlagland|Duitsland}} || Groep E || style="text-align:center;" | 80&nbsp;663 |- | 27 Junie 2026 || 17:00 (ODT) || {{vlagland|Panama}} || style="text-align:center;" | 0–2 || {{vlagland|Engeland}} || Groep L || style="text-align:center;" | 80&nbsp;663 |- | 30 Junie 2026 || 17:00 (ODT) || {{vlagland|Frankryk}} || style="text-align:center;" | 3–0 || {{vlagland|Swede}} || 16de eindrondte || style="text-align:center;" | 80&nbsp;663 |- | 5 Julie 2026 || 16:00 (ODT) || {{vlagland|Brasilië}} || style="text-align:center;" | 1–2 || {{vlagland|Noorweë}} || Agtste eindrondte || style="text-align:center;" | 80&nbsp;663 |- bgcolor=gold | 19 Julie 2026 || 15:00 (ODT) || {{vlagland|Spanje}} || style="text-align:center;" | 1–0 ([[Ekstra tyd|e.d.]]) || {{vlagland|Argentinië}} || '''Eindstryd''' || style="text-align:center;" | 80&nbsp;663 |} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn|MetLife Stadium|MetLife-stadion}} * {{en}} [https://www.metlifestadium.com Amptelike webwerf] {{Normdata}} [[Kategorie:FIFA Wêreldbekerstadions]] [[Kategorie:Sokkerstadions in die Verenigde State van Amerika]] qf5qd3msvpreuvtqkenrpf0h165nfwd 0 455867 2920315 2911443 2026-07-30T18:00:05Z SpesBona 2720 + Wedstryde & Eksterne skakels 2920315 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Stadion | stadionnaam = Azteca-stadion<br />''Estadio Azteca'' | bynaam = ''El Coloso de Santa Úrsula''<br />“Die Kolos van Sint Ursula” | beeld = [[Lêer:Vista aérea del Estadio Azteca - 2026 - 02.jpg|300px]] | byskrif = Die Azteca-stadion in 2026 | vollenaam = | vorigenaam = Estadio Azteca (1966–1997, 1999–2025)<br />Estadio Guillermo Cañedo (1997–1998)<br />Estadio Ciudad de México ([[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2026]]) | ligging = Coyoacán, [[Meksikostad]], [[Meksiko]] | koördinate = {{Koördinate|19|18|10.8|N|99|9|1.8|W|aansig=inlyn,titel}} | sooi_gespit = 1961 | gebou = 1961–1966 | geopen = 29 Mei 1966 | renovasie = 1986, 1999, 2013, 2016, 2024–2026 | uitgebrei = | gesluit = | afgebreek = | eienaar = [[Televisa]] | operateur = Ollamani, S.A.B. | oppervlak = GrassMaster Hibride gras | boukoste = [[Meksikaanse peso|MXN$]]260 miljoen | argitek = Pedro Ramírez Vázquez, Rafael Mijares Alcérreca | struktuuringenieur = | diensteingenieur = | algemene_kontrakteur= | projekbestuurder = | hoofkontrakteurs = | voormalige_name = | tuisveld_van = [[Club América]] (1966–hede)<br />[[Cruz Azul]] (1971–1996, 2018–2023, 2026–hede)<br />[[Meksikaanse nasionale sokkerspan]] (1966–hede; sekere wedstryde)<br />[[Club Necaxa|Necaxa]] (1966–1971, 1982–2003)<br />[[Atlante FC|Atlante]] (1966–1982, 1996–2001, 2004–2007, 2026–hede)<br />[[Atlético Español FC|Atlético Español]] (1971–1982) | sitplekke = 87&nbsp;523<br />80&nbsp;824 ([[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2026]])<br />114&nbsp;600 ([[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1986]])<br />107&nbsp;247 ([[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1970]]) | dimensies = 105&nbsp;m × 68&nbsp;m }} Die '''Azteca-stadion''' ([[Spaans]]: ''Estadio Azteca'', [esˈtaðjo asˈteka]), om borgskapredes bekend as ''Estadio Banorte'', is ’n [[sokker]]stadion in die voorstad Coyoacán van [[Meksikostad]].<ref>{{en}} {{cite web |url=http://soccerlens.com/largest-football-stadiums/36427/ |title=The 10 largest football stadiums in the world |publisher=Sports Lens |author=Chris Mann |date=24 November 2009 |accessdate=26 November 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091126003534/http://soccerlens.com/largest-football-stadiums/36427/ |archive-date=26 November 2009}}</ref> Dit is die amptelike tuiste van die sokkerspan [[Club América]], asook van die [[Meksikaanse nasionale sokkerspan|Meksikaanse nasionale span]]. Die stadion lê 2&nbsp;200&nbsp;m bo [[seevlak]].<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.nytimes.com/2009/08/11/sports/soccer/11soccer.html |title=In Mexico, a Soccer Stadium Where Visitors Gasp |publisher=[[The New York Times]] |author=Jeré Longman |date=10 Augustus 2009 |accessdate=22 April 2017}}</ref> Met ’n kapasiteit van 87&nbsp;523 is dit die grootste stadion in [[Latyns-Amerika]] en die agtste grootste sokkerstadion ter wêreld. [[Lêer:Cancha del estadio Azteca Ciudad de México durante la inauguración del Mundial 2026.jpg|duimnael|links|Binneaansig van die Azteca-stadion tydens die [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2026]]]] Die stadion word beskou as een van die bekendste en mees ikoniese sokkerstadions ter wêreld en dit is die eerste wat twee [[FIFA]] [[Sokker-Wêreldbeker]]eindstryde aangebied het: die [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1970#Eindstryd|1970-eindstryd]], waartydens [[Brasiliaanse nasionale sokkerspan|Brasilië]] vir [[Italiaanse nasionale sokkerspan|Italië]] met 4–1 geklop het, en die [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1986#Eindstryd|1986-eindstryd]], wat [[Argentynse nasionale sokkerspan|Argentinië]] met 3–2 teen [[Duitse nasionale sokkerspan|Wes-Duitsland]] gewen het.<ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.bleacherreport.com/articles/1593822-ranking-the-top-10-most-iconic-stadiums-in-world-football/page/11 |title=Ranking the Top 10 Most Iconic Stadiums in World Football |publisher=Bleacher Report |author=Richard Morgan |accessdate=14 September 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160914113213/http://bleacherreport.com/articles/1593822-ranking-the-top-10-most-iconic-stadiums-in-world-football/page/11 |archive-date=14 September 2016 |url-status=dead}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.fifa.com/classicfootball/stadiums/stadium=5000118/ |title=Classic Stadium: Estadio Azteca |publisher=[[FIFA]] |accessdate=16 Julie 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140716155413/http://www.fifa.com/classicfootball/stadiums/stadium=5000118/|url-status=dead|archive-date=16 Julie 2014}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=http://www.travel.cnn.com/explorations/play/worlds-ten-best-sports-venues-535572 |title=10 of the world's best sports venues |publisher=[[CNN]] |author=Tony Smart |accessdate=8 Augustus 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170808223734/http://travel.cnn.com/explorations/play/worlds-ten-best-sports-venues-535572/ |archive-date=8 Augustus 2017 |url-status=dead}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.fourfourtwo.com/features/fourfourtwos-100-best-football-stadiums-world-no4 |title=FourFourTwo's 100 Best Football Stadiums in the World: No.4 |publisher=FourFourTwo |author=Martin Mazur |accessdate=13 November 2015}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.buzzfeed.com/aarongordon/what-the-georgia-dome-could-learn-from-the-best-stadium-in-n?s |title=Mexico wins Mexican-American stadium war |publisher=Buzzfeed |author=Aaron Gordon |date=9 April 2013 |accessdate=9 April 2013}}</ref><ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.fifa.com/newscentre/features/news/newsid=1642064/index.html?intcmp=fifacom_hp_module_news |title=Mexico's historical stadium |publisher=[[FIFA]] |accessdate=16 Desember 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121216214336/http://www.fifa.com/newscentre/features/news/newsid=1642064/index.html?intcmp=fifacom_hp_module_news |archive-date=16 Desember 2012 |url-status=dead}}</ref> Dit was ook die plek van die beroemde kwarteindstryd in 1986 tussen Argentinië en [[Engelse nasionale sokkerspan|Engeland]] waarin [[Diego Maradona]] beide die “Hand van God”-doel en die “Doel van die Eeu” aangeteken het. Die Azteca-stadion is die enigste sokkerstadion in die wêreld waar [[Pelé]] (in 1970) en Diego Maradona (in 1986) die FIFA Wêreldbekertrofee gewen het en daarmee ook beide [[Argentynse nasionale sokkerspan|Argentinië]] en [[Brasiliaanse nasionale sokkerspan|Brasilië]]. Die stadion het ook die “Wedstryd van die Eeu” gehuisves toe Italië vir Wes-Duitsland met 4–3 in [[ekstra tyd]] geklop het in een van die 1970-halfeindstryde. Verder was dit die hoofstadion vir die sokkertoernooi van die [[Olimpiese Somerspele 1968]] en die Vrouesokkerwêreldbeker 1971, waar die eindstryd tussen Denemarke en Meksiko beslis is voor 115&nbsp;000 toeskouers, wat ’n toeskouerrekord in dié tyd vir ’n vrouesokkerwedstryd was.<ref>{{da}} {{cite web |url=https://www.fodboldforpiger.dk/2019/03/den-glemte-triumf-da-danmark-blev-verdensmestre-i-1971/ |title=Den glemte triumf: Da Danmark blev verdensmester i 1971 |publisher=fodboldforpiger.dk |date=25 Maart 2019 |accessdate=9 Augustus 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200809234732/https://www.fodboldforpiger.dk/2019/03/den-glemte-triumf-da-danmark-blev-verdensmestre-i-1971/ |archive-date=9 Augustus 2020}}</ref> Die stadion is tydens die [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2026]] gebruik, insluitend die openingswedstryd tussen Meksiko en [[Suid-Afrikaanse nasionale sokkerspan|Suid-Afrika]], waarmee dit die eerste stadion geword het wat tydens drie FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooie gebruik is.<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.olympics.com/en/news/fifa-world-cup-2026-full-list-stadiums-mexico-canada-usa |title=FIFA World Cup 2026: Full list of stadiums for the men's event in Canada, Mexico, and the United States |publisher=[[Internasionale Olimpiese Komitee]] |author=Sebastian Mikkelsen |date=28 September 2023 |accessdate=29 Julie 2026}}</ref> Daarbenewens bied die National Football League (NFL) jaarliks ’n [[Amerikaanse voetbal]]-wedstryd op die stadion aan as deel van sy ''International Series''. == Fotogalery == <gallery mode=packed-hover heights=220px> Lêer:Pele celebrating 1970.jpg|[[Pelé]] vier nadat [[Brasiliaanse nasionale sokkerspan|Brasilië]] die [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1970]] gewen het Lêer:Maradona cup azteca.jpg|[[Diego Maradona]] vier nadat [[Argentynse nasionale sokkerspan|Argentinië]] die [[FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1986]] gewen het </gallery> == Wedstryde == === Olimpiese Somerspele 1968 === {{Hoofartikel|Olimpiese Somerspele 1968}} {| class="wikitable" style="text-align: left;" width="100%" !Datum !Tyd (UTC-6) !Span 1 !Telling !Span 2 !Rondte !Toeskouers |- | 13 Oktober 1968 || 12:00 (CDT) || {{vlagland|Meksiko}} || style="text-align:center;" | 1–0 || {{vlagland|Colombia}} || Groep A || style="text-align:center;" | ''onbekend'' |- | 14 Oktober 1968 || 15:30 (CDT) || {{vlagland|Spanje|1945}} || style="text-align:center;" | 1–0 || {{vlagland|Brasilië|1968}} || Groep B || style="text-align:center;" | ''onbekend'' |- | 15 Oktober 1968 || 15:30 (CDT) || {{vlagland|Frankryk}} || style="text-align:center;" | 4–1 || {{vlagland|Meksiko}} || Groep A || style="text-align:center;" | ''onbekend'' |- | 16 Oktober 1968 || 15:30 (CDT) || {{vlagland|Spanje|1945}} || style="text-align:center;" | 3–0 || {{vlagland|Nigerië}} || Groep B || style="text-align:center;" | ''onbekend'' |- | 17 Oktober 1968 || 15:30 (CDT) || {{vlagland|Meksiko}} || style="text-align:center;" | 4–0 || {{vlagland|Guinee}} || Groep A || style="text-align:center;" | ''onbekend'' |- | 18 Oktober 1968 || 15:30 (CDT) || {{vlagland|Spanje|1945}} || style="text-align:center;" | 0–0 || {{vlagland|Japan}} || Groep B || style="text-align:center;" | ''onbekend'' |- | 20 Oktober 1968 || 12:00 (CDT) || {{vlagland|Japan}} || style="text-align:center;" | 3–1 || {{vlagland|Frankryk}} || Kwarteindrondte || style="text-align:center;" | ''onbekend'' |- | 22 Oktober 1968 || 12:00 (CDT) || {{vlagland|Hongarye}} || style="text-align:center;" | 5–0 || {{vlagland|Japan}} || Halfeindrondte || style="text-align:center;" | ''onbekend'' |-style="background:#c96;" | 24 Oktober 1968 || 12:00 (CDT) || {{vlagland|Japan}} || style="text-align:center;" | 2–0 || {{vlagland|Meksiko}} || Bronsmedalje-wedstryd || style="text-align:center;" | 105&nbsp;000 |- bgcolor=gold | 26 Oktober 1968 || 12:00 (CST) || {{vlagland|Bulgarye|1967}} || style="text-align:center;" | 1–4 || {{vlagland|Hongarye}} || '''Goue medalje-wedstryd''' || style="text-align:center;" | 75&nbsp;000 |} === FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1970 === {{Hoofartikel|FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1970}} {| class="wikitable" style="text-align: left;" width="100%" !Datum !Tyd (UTC-5) !Span 1 !Telling !Span 2 !Rondte !Toeskouers |- | 31 Mei 1970 || 12:00 (CST) || {{vlagland|Meksiko}} || style="text-align:center;" | 0–0 || {{vlagland|Sowjetunie|1955}} || rowspan="6" | Groep 1 || style="text-align:center;" | 107&nbsp;160 |- | 3 Junie 1970 || 16:00 (CST) || {{vlagland|België}} || style="text-align:center;" | 3–0 || {{vlagland|El Salvador}} || style="text-align:center;" | 92&nbsp;205 |- | 6 Junie 1970 || 16:00 (CST) || {{vlagland|Sowjetunie|1955}} ||style="text-align:center;" | 4–1 || {{vlagland|België}} || style="text-align:center;" | 95&nbsp;261 |- | 7 Junie 1970 || 12:00 (CST) || {{vlagland|Meksiko}} || style="text-align:center;" | 4–0 || {{vlagland|El Salvador}} || style="text-align:center;" | 103&nbsp;058 |- | 10 Junie 1970 || 16:00 (CST) || {{vlagland|Sowjetunie|1955}} || style="text-align:center;" | 2–0 || {{vlagland|El Salvador}} || style="text-align:center;" | 89&nbsp;979 |- | 11 Junie 1970 || 16:00 (CST) || {{vlagland|Meksiko}} || style="text-align:center;" | 1–0 || {{vlagland|België}} || style="text-align:center;" | 108&nbsp;192 |- | 14 Junie 1970 || 12:00 (CST) || {{vlagland|Sowjetunie|1955}} || style="text-align:center;" | 0–1 || {{vlagland|Uruguay}} || Kwarteindrondte || style="text-align:center;" | 26&nbsp;085 |- | 17 Junie 1970 || 16:00 (CST) || {{vlagland|Italië}} || style="text-align:center;" | 4–3 || {{vlagland|Wes-Duitsland}} || Halfeindrondte || style="text-align:center;" | 102&nbsp;444 |- | 20 Junie 1970 || 16:00 (CST) || {{vlagland|Uruguay}} || style="text-align:center;" | 0–1 || {{vlagland|Wes-Duitsland}} || Klein finale || style="text-align:center;" | 104&nbsp;403 |- bgcolor=gold | 21 Junie 1970 || 12:00 (CST) || {{vlagland|Brasilië|1968}} || style="text-align:center;" | 4–1 || {{vlagland|Italië}} || '''Eindstryd''' || style="text-align:center;" | 107&nbsp;412 |} === FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1986 === {{Hoofartikel|FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1986}} {| class="wikitable" style="text-align: left;" width="100%" !Datum !Tyd (UTC-5) !Span 1 !Telling !Span 2 !Rondte !Toeskouers |- | 31 Mei 1986 || 12:00 (CST) || {{vlagland|Bulgarye|1971}} || style="text-align:center;" | 1–1 || {{vlagland|Italië}} || Groep A || style="text-align:center;" | 96&nbsp;000 |- | 3 Junie 1986 || 12:00 (CST) || {{vlagland|België}} || style="text-align:center;" | 1–2 || {{vlagland|Meksiko}} || rowspan="3" | Groep B || style="text-align:center;" | 110&nbsp;000 |- | 7 Junie 1986 || 12:00 (CST) || {{vlagland|Meksiko}} || style="text-align:center;" | 1–1 || {{vlagland|Paraguay|1954}} || style="text-align:center;" | 114&nbsp;600 |- | 11 Junie 1986 || 12:00 (CST) || {{vlagland|Irak|1963}} || style="text-align:center;" | 0–1 || {{vlagland|Meksiko}} || style="text-align:center;" | 103&nbsp;763 |- | 15 Junie 1986 || 12:00 (CST) || {{vlagland|Meksiko}} || style="text-align:center;" | 2–0 || {{vlagland|Bulgarye|1971}} || rowspan="2" | Agtste eindrondte || style="text-align:center;" | 114&nbsp;560 |- | 18 Junie 1986 || 12:00 (CST) || {{vlagland|Engeland}} || style="text-align:center;" | 3–0 || {{vlagland|Paraguay|1954}} || style="text-align:center;" | 98&nbsp;728 |- | 22 Junie 1986 || 12:00 (CST) || {{vlagland|Argentinië}} || style="text-align:center;" | 2–1 || {{vlagland|Engeland}} || Kwarteindrondte || style="text-align:center;" | 114&nbsp;580 |- | 25 Junie 1986 || 16:00 (CST) || {{vlagland|Argentinië}} || style="text-align:center;" | 2–0 || {{vlagland|België}} || Halfeindrondte || style="text-align:center;" | 114&nbsp;500 |- bgcolor=gold | 29 Junie 1986 || 12:00 (CST) || {{vlagland|Argentinië}} || style="text-align:center;" | 3–2 || {{vlagland|Wes-Duitsland}} || '''Eindstryd''' || style="text-align:center;" | 114&nbsp;600 |} === FIFA Sokker-Konfederasiebeker in 1999 === {{Hoofartikel|FIFA Sokker-Konfederasiebeker in 1999}} {| class="wikitable" style="text-align: left;" width="100%" !Datum !Tyd (UTC-5) !Span 1 !Telling !Span 2 !Rondte !Toeskouers |- | 25 Julie 1999 || 12:00 (CST) || {{vlagland|Bolivië}} || style="text-align:center;" | 2–2 || {{vlagland|Egipte}} || Groep A || style="text-align:center;" | 85&nbsp;000 |- | 25 Julie 1999 || 14:30 (CST) || {{vlagland|Meksiko}} || style="text-align:center;" | 5–1 || {{vlagland|Saoedi-Arabië}} || Groep A || style="text-align:center;" | 85&nbsp;000 |- | 27 Julie 1999 || 18:00 (CST) || {{vlagland|Saoedi-Arabië}} || style="text-align:center;" | 0–0 || {{vlagland|Bolivië}} || Groep A || style="text-align:center;" | 65&nbsp;000 |- | 27 Julie 1999 || 20:30 (CST) || {{vlagland|Meksiko}} || style="text-align:center;" | 2–2 || {{vlagland|Egipte}} || Groep A || style="text-align:center;" | 65&nbsp;000 |- | 29 Julie 1999 || 18:00 (CST) || {{vlagland|Egipte}} || style="text-align:center;" | 1–5 || {{vlagland|Saoedi-Arabië}} || Groep A || style="text-align:center;" | 15&nbsp;000 |- | 29 Julie 1999 || 20:30 (CST) || {{vlagland|Meksiko}} || style="text-align:center;" | 1–0 || {{vlagland|Bolivië}} || Groep A || style="text-align:center;" | 55&nbsp;000 |- | 1 Augustus 1999 || 12:00 (CST) || {{vlagland|Meksiko}} || style="text-align:center;" | 1–0 ([[Ekstra tyd|e.t.]]) || {{vlagland|Verenigde State}} || Halfeindrondte || style="text-align:center;" | 82&nbsp;000 |- bgcolor=gold | 4 Augustus 1999 || 21:00 (CST) || {{vlagland|Meksiko}} || style="text-align:center;" | 4–3 || {{vlagland|Brasilië}} || '''Eindstryd''' || style="text-align:center;" | 110&nbsp;600 |} === FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2026 === {{Hoofartikel|FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2026}} {| class="wikitable" style="text-align: left;" width="100%" !Datum !Tyd (UTC-5) !Span 1 !Telling !Span 2 !Rondte !Toeskouers |- | 11 Junie 2026 || 13:00 (CST) || {{vlagland|Meksiko}} || style="text-align:center;" | 2–0 || {{vlagland|Suid-Afrika}} || Groep A || style="text-align:center;" | 80&nbsp;824 |- | 17 Junie 2026 || 20:00 (CST) || {{vlagland|Oesbekistan}} || style="text-align:center;" | 1–3 || {{vlagland|Colombia}} || Groep K || style="text-align:center;" | 80&nbsp;824 |- | 24 Junie 2026 || 19:00 (CST) || {{vlagland|Tsjeggië}} || style="text-align:center;" | 0–3 || {{vlagland|Meksiko}} || Groep A || style="text-align:center;" | 80&nbsp;824 |- | 30 Junie 2026 || 19:00 (CST) || {{vlagland|Meksiko}} || style="text-align:center;" | 2–0 || {{vlagland|Ecuador}} || 16de eindrondte || style="text-align:center;" | 80&nbsp;824 |- | 5 Julie 2026 || 18:00 (CST) || {{vlagland|Meksiko}} || style="text-align:center;" | 2–3 || {{vlagland|Engeland}} || Agtste eindrondte || style="text-align:center;" | 80&nbsp;824 |} == Verwysings == {{Verwysings|2}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie|Estadio Azteca|Azteca-stadion}} * {{en}} {{es}} [https://www.estadiobanorte.com.mx/ Amptelike webwerf] * {{en}} [https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/estadio-azteca-city FIFA.com – Inligting oor die stadion] {{Normdata}} [[Kategorie:FIFA Wêreldbekerstadions]] [[Kategorie:Meksikostad]] [[Kategorie:Olimpiese stadions]] [[Kategorie:Sokkerstadions in Meksiko]] a7xhdylcwvq4yg04g3yonhv7svjz343 4 456750 2920338 2913879 2026-07-30T19:12:29Z Doc James 24642 /* Interaktiewe OWID-grafieke */ Antwoord 2920338 wikitext text/x-wiki {{argief}} == Voorspoed vir 2026 ! == Gemeenskap, beste wense vir 2026! Mag 2026 die verveligste jaar nog ooit wees vir ons Wikipedia! --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 07:58, 21 Desember 2025 (UTC) == Beste wense vir 2026! == Gemeenskap, dankie vir julle ondersteuning en harde werk gedurende 2025! Aan almal wat voorbladartikels geskep het, dankie - dit is en bly harde werk! Beste wense aan julle en die families vir 2026! Dit gaan 'n groot jaar vir ons Wikipedia wees! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 07:29, 31 Desember 2025 (UTC) :Baie dankie, van my kant ook vir die hele Suid-Afrika uit Duitsland! Dit bly ook 'n uitdaging om artikels op datum te hou, iets wat KI nooit sal kan doen nie (bronne lees en teks hersien)! Die artikelhersiening rondom die jaarwisseling bly ook baie interessant! Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 21:30, 31 Desember 2025 (UTC) == Pampa of Pampas == Gelukkige en voorspoedige nuwe jaar 2026 almal daar wat aan die Afrikaanse Wikipedia skryf! Onlangs het ek die artikel [[Pampas]] begin en wou nou daarna skakel, maar voordat ek voortgaan het ek 'n vraag: Is dit Pampa of Pampas in Afrikaans? Ek sien albei op die Afrikaanse Wikipedia, bv. [[pampashert]]. Nou wonder ek en wil eers seker maak. En word dit in die omgangstaal gebruik soos in Duits? ''Ich wohne in der Pampa.'' beteken "ek woon op die platteland." Sal dit ook in Afrikaans werk (ek twyfel, dis dalk die platteland). Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 00:20, 3 Januarie 2026 (UTC) :Die AWS en HAT gee "die pampas" aan, wat beteken die grasvlaktes. Nie gebruik vir die platteland nie. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 14:42, 3 Januarie 2026 (UTC) ::{{Ping|BurgertB}} baie dankie. Ek sien dit word met 'n kleinletter geskryf. Lyk my die betekenis in die omgangstaal geld slegs in Duits, gevolglik nie noemenswaardig in die Afrikaanse artikel nie. Dan kan ek maar die artikel skuif en die skakels aanpas. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 19:15, 3 Januarie 2026 (UTC) :::{{Ping|SpesBona}} Jammer, die Pampas in Suid-Amerika is met 'n hoofletter. Die algemene woord is 'n kleinletter, soos pampasgras. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 19:25, 3 Januarie 2026 (UTC) ::::{{Ping|BurgertB}} in al die artikels waar na dié Suid-Amerikaanse grasvlakte verwys word is nou die korrekte [[Pampas]]-skakel. Dis nou tyd dat beide pampasgras en pampashert ook by Pampas genoem word. :) Baie dankie nogmaals! Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 20:15, 3 Januarie 2026 (UTC) == <span lang="en" dir="ltr">Migration to Parsoid</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> Hello everyone! I am glad to inform you that as the next step in the [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification|Parser Unification]] project, Parsoid will soon be turned on as the default article renderer on your wiki. We are gradually increasing the number of wikis using Parsoid, with the intention of making it the default wikitext parser for MediaWiki's next long-term support release. This will make our wikis more reliable and consistent for editors, readers, and tools to use, as well as making the development of future wikitext features easier. If this disrupts your workflow, don’t worry! You can still opt out through a user preference or turn Parsoid off on the current page using the Tools submenu, as described in the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:ParserMigration|Extension:ParserMigration]] documentation. There is [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Confidence Framework|more information about our roll-out strategy]] available, including the testing done before we turn on Parsoid for a new wiki. To report bugs and issues, please look at our [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Known Issues|known issues]] documentation and if you found a new bug please create a phab ticket and tag the [[phab:project/view/5846|Content Transform Team in Phabricator]]. <section end="announcement-content" /> </div> == Oesjaar is 17 jaar hier... == Gemeenskap, vandag vier ek my 17de jaar hier op ons Wikipedia! Wat 'n rit! Dankie vir almal se ondersteuning. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 12:38, 6 Januarie 2026 (UTC) [[Gebruiker:Aliwal2012|Admin Aliwal2012]] sê: [[Lêer:Charline the cat and her kittens.jpg|duimnael|center|280px|Beste Oesjaar, jy is soos 'n ma vir ons almal!]] == Proteste == Is daar so 'n woord? Ek weet van 'n betoging, protestasie en protesteer, maar al die proteste verwar my. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 16:18, 7 Januarie 2026 (UTC) :Ek dink nie so nie. Wel protesoptog, demonstrasie, betoging . . . [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 20:51, 8 Januarie 2026 (UTC) :: Ja, "proteste" kom voor in die HAT (p.897). Dit is die meervoud van "protes". "Mondelinge of skriftelike verklaring dat 'n mens jou teen iets versit, al kan jy dit nie belet nie; teëspraak, voorbehoud". [[Gebruiker:JCBrand|JCBrand]] ([[Gebruikerbespreking:JCBrand|kontak]]) 06:19, 27 Januarie 2026 (UTC) == Woordeboek van die Afrikaanse Taal == Gemeenskap, die [[Woordeboek van die Afrikaanse Taal]] is hierdie jaar 100 jaar jonk! Ons wens die HUB [[Phillip Louw]] en sy span sterkte toe met hulle feesreëlings! Hopenlik nooi hulle ons vir 'n koffietjie of iets... Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 10:44, 8 Januarie 2026 (UTC) : Is daar enige vrywilliger wat die artikel van Phillip na Engels wil vertaal? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 11:51, 8 Januarie 2026 (UTC) ::{{Uitgevoer}} [[Gebruiker:Thermofan|Thermofan]] ([[Gebruikerbespreking:Thermofan|kontak]]) 12:27, 15 Januarie 2026 (UTC) ::: Baie dankie [[Gebruiker:Thermofan|Thermofan]]! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 21:40, 15 Januarie 2026 (UTC) == Kaninchanon Thongchay == Gemeenskap, die artikel bestaan nie in Engels of sy eie moedertaal nie, en het ook geen bronne nie. Kan ek die artikel verwyder? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 11:50, 8 Januarie 2026 (UTC) : Ek kry geen onafhanklike verwysings na die persoon nie. Hy het ook nie 'n Wikidata-inskrywing nie, en is nie 'n noemenswaardige persoon op die stadium nie. Ek steun die verwydering. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 11:56, 8 Januarie 2026 (UTC) :: {{ondersteun}} verwydering! --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 05:47, 9 Januarie 2026 (UTC) {{Uitgevoer}} deur Oesjaar. :::Korrek. Wikipedia mag nie verflou word tot 'n versameling van onbenullige, aandagsoekende onderwerpe nie. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 16:16, 11 Januarie 2026 (UTC) == Ons voorblad == Gemeenskap, ons voorblad is gevandaliseer. Nadat dit herstel is deur ons kundiges, hoe kan ons dit beskerm? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 06:17, 10 Januarie 2026 (UTC) :Ek weet nie hoe iemand die blad kon verander het nie, want dit is al sedert 2005 beskerm om slegs administrateurs toe te laat. Ek het dieselfde verandering gaan aanbring, en dit het gewerk. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 07:33, 10 Januarie 2026 (UTC) :: Dankie [[Gebruiker:BurgertB]]! Ek het 'n onderhoud om 8:35 op [[Radio Laeveld]] gehad en ons bespreek elke keer die voorblad. Praat van net betyds... Sjoe! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 07:57, 10 Januarie 2026 (UTC) :::Ek dink nie dat die probleem deur 'n wysiging veroorsaak is nie. Daar is geen verskil in ons [https://af.wikipedia.org/w/index.php?title=Tuisblad&diff=2866813&oldid=2774431 tuisblad se weergawegeskiedenis vir vandag nie]. Lyk my die geskrapte blad [[Sjabloon:Voorbladinleiding/styles.css]] het 'n gemors veroorsaak en sedert dit geskrap is, werk alles weer reg. Die tweede wysiging aan ons voorblad het dalk die "cache" verfris. Myns insiens is {{Ping|Ternera}} onskuldig, die ou wat vandag die sjablone geskep het, is aanspreeklik. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 13:00, 10 Januarie 2026 (UTC) ::::Ek het ons voorblad met die kaskade-effek beskerm wat onderbladsye (sjablone ens.) ook sal insluit, sien [[:en:Wikipedia:CASCADE]]. Hoop dit help! Die ander taalweergawes doen dit ook (min of meer). Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 13:30, 10 Januarie 2026 (UTC) == [[Shahd Seethaler-Wari]] == Gemeenskap, hierdie artikel bestaan nie op die Engelse of die Duitse Wiki's nie. Het dit bestaansreg? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 06:19, 11 Januarie 2026 (UTC) :Daar bestaan ‘n Wikidata inskrywing vir haar. Identifiseerders (databsisse) soos VIAF, GND en DBB het inskrywings oor haar. :Sien wel onafhanklike verwysings na haar insluitende ‘n profiel op die Max Planck-instituut se webwerf. Het die artikel ietwat meer neutraal gemaak. Glo nie sy is regtig vreeslik noemenswaardig nie (sover geen Duitse of Engelse artikel nie) maar dit doen ook seker nie skade nie. Glo ons kan dit maar hou maar tog dophou as iemand prober om die neutraliteit te versteur. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 09:23, 11 Januarie 2026 (UTC) == Maandelikse besoeke en diepte == Gemeenskap, ons maandelikse besoeke vir Desember is weer 'n nuwe rekord van oor die 8 miljoen. Ek vertrou egter nie die inligting nie, want Desember is skoolvakansietyd. Ek het vir [[Gebruiker:Rooiratel]] gevra om dit met die relevante owerhede te bespreek. Hy sal vir ons terugvoer gee wanneer beskikbaar. Die goeie nuus is dat ons diepte nou 38 is, hopenlik hou dit aan met groei. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 05:27, 14 Januarie 2026 (UTC) :Vir die wat self wil saam volg, sien : https://phabricator.wikimedia.org/T413949 :Dit is deel van 'n wyer ondersoek : https://phabricator.wikimedia.org/T412655 :Ek sal dit dophou, en opvolg as dit te lank neem. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 07:21, 14 Januarie 2026 (UTC) == 25 Jaar vandag! == Die Wikipedia Stigting is vandag 25 Jaar jonk! Geluk Jimmy Wales met jou breinkind! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 05:18, 15 Januarie 2026 (UTC) :En Larry Sanger. Wales is 'n boelie van die ergste soort, 'n Bureaukraat. Maar nou ja. Sulke mense handhaaf soms die vrede. [[Gebruiker:Savethewhaleslol|Savethewhaleslol]] ([[Gebruikerbespreking:Savethewhaleslol|kontak]]) 22:22, 28 Januarie 2026 (UTC) ::Terloops, die Wiki idee het van Sanger af gekom. Maar die Amerikaners gee mos alle krediet aan die ou met die geld. Toemaar Tesla. [[Gebruiker:Savethewhaleslol|Savethewhaleslol]] ([[Gebruikerbespreking:Savethewhaleslol|kontak]]) 22:24, 28 Januarie 2026 (UTC) == Vertalings in wording: Geen aksie op bladsy? == Hallo almal Ek vertaal verskeie vertalings op een slag (deels om verveeldheid uit te skakel; deels omdat ek soms moet navorsing doen oor terme en ekwivalente). Daar is dus sowat 5 of 6 vertalings wat in wording is. Wanneer ek op die artikels klik, maak die gewone vertaalbladsy oop, maar daar verskyn geen teks of enige grafika van watter aard ook al nie. Die bladsy is dus letterlik en figuurlik leeg. Waarom sou dit gebeur? Is daar moontlik een of ander tegniese fout? Dankie [[Gebruiker:GeorgeF1974|GeorgeF1974]] ([[Gebruikerbespreking:GeorgeF1974|kontak]]) 11:37, 15 Januarie 2026 (UTC) :Ek weet ook nie hoe daardie hulpmiddel werk nie. Gebruik gewoonlik google translate om interessante voorstelle te kry en werk van daar af verder. Verder is blokkiesraaiselwoordeboeke baie nuttig om die regte Afrikaanse woord te vind. Die beste van voorgenoemde wat ek sal teëgekom het is dié van G. de Villiers et al., Watter Woord Blokraaiselgids. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 06:56, 19 Januarie 2026 (UTC) == Monokotiele == Naand {{ping|JMK}}, kan jy dalk help met 'n artikel oor [[Monokotiele]]? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 19:14, 18 Januarie 2026 (UTC) :Dis hoë prioriteit. Net effe toegegooi op die oomblik. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 02:14, 19 Januarie 2026 (UTC) ::Goeie more Oesjaar! Mag 'n apteker die Engelse artikel kortweg vertaal vir ons? Ek sit by die KFC se Wifi, geen Letaba Netwerk met die vloede hier! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 06:12, 19 Januarie 2026 (UTC) ::: Enige persoon is welkom. Ons sal in elk geval proeflees. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 07:57, 19 Januarie 2026 (UTC) :::: {{uitgevoer|Artikel geskep}} --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 14:02, 19 Januarie 2026 (UTC) == Thank you for Last Year – Join Wiki Loves Ramadan 2026 == Dear Wikimedia communities, We hope you are doing well, and we wish you a happy New Year. ''Last year, we captured light. This year, we’ll capture legacy.'' In 2025, communities around the world shared the glow of Ramadan nights and the warmth of collective iftars. In 2026, ''Wiki Loves Ramadan'' is expanding, bringing more stories, more cultures, and deeper global connections across Wikimedia projects. We invite you to explore the ''Wiki Loves Ramadan 2026'' [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026|Meta page]] to learn how you can participate and [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026/Participating communities|sign up]] your community. 📷 ''Photo campaign on '' [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan 2026|Wikimedia Commons]] If you have questions about the project, please refer to the FAQs: * [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan/FAQ/|Meta-Wiki]] * [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan/FAQ|Wikimedia Commons]] ''Early registration for updates is now open via the '''[[m:Special:RegisterForEvent/2710|Event page]]''''' ''Stay connected and receive updates:'' * [https://t.me/WikiLovesRamadan Telegram channel] * [https://lists.wikimedia.org/postorius/lists/wikilovesramadan.lists.wikimedia.org/ Mailing list] We look forward to collaborating with you and your community. '''The Wiki Loves Ramadan 2026 Organizing Team''' 19:45, 16 Januarie 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29879549 --> : Ek stel belang om deel te neem en kan help met organisering. Laat weet my wie nog belangstel. [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 12:08, 19 Januarie 2026 (UTC) == Feminism and Folklore 2026 starts soon == <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;"> [[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|centre|550px|frameless]] ::<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> ;Invitation to Organize Feminism and Folklore 2026 Dear Wiki Community, We are pleased to invite Wikimedia communities, affiliates, and independent contributors to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026]]''' writing competition on your local Wikipedia. The international campaign will run from '''1 February to 31 March 2026''' and aims to improve coverage of feminism, women’s histories, gender-related topics, and folk culture across Wikipedia projects. ;About the Campaign '''Feminism and Folklore''' is a global writing initiative that complements the '''[[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2026|Wiki Loves Folklore]]''' photography competition. While Wiki Loves Folklore focuses on visual documentation, this writing campaign addresses the '''gender gap on Wikipedia''' by improving encyclopedic content related to folk culture and marginalized voices. ;What Can Participants Write About? Communities can contribute by creating, expanding, or translating articles related to: * Folk festivals, rituals, and celebrations * Folk dances, music, and traditional performances * Women and queer figures in folklore * Women in mythology and oral traditions * Women warriors, witches, and witch-hunting narratives * Fairy tales, folk stories, and legends * Folk games, sports, and cultural practices Participants may work from curated article lists or generate new article suggestions using campaign tools. ;How to Sign Up as an Organizer Organizers are requested to complete the following steps to register their community: # Create a local project page on your wiki [[:m:Feminism and Folklore/Sample|(see sample)]] # Set up the campaign using the '''CampWiz''' tool # Prepare a local article list and clearly mention: #* Campaign timeline #* Local and international prizes # Request a site notice from local administrators [[:mr:Template:SN-FNF|(see sample)]] # Add your local project page and CampWiz link to the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta project page]]''' ;Campaign Tools The Wiki Loves Folklore Tech Team has introduced tools to support organizers and participants: * '''Article List Generator by Topic''' – Helps identify articles available on English Wikipedia but missing in your local language Wikipedia. The tool allows customized filters and provides downloadable article lists in CSV and wikitable formats. * '''CampWiz''' – Enables communities to manage writing campaigns effectively, including jury-based evaluation. This will be the third year CampWiz is officially used for Feminism and Folklore. Both tools are now available for use in the campaign. '''[https://tools.wikilovesfolklore.org/ Click here to access the tools]''' ;Learn More & Get Support For detailed information about rules, timelines, and prizes, please visit the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 project page]]'''. If you have any questions or need assistance, feel free to reach out via: * '''[[:m:Talk:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta talk page]]''' * Email us using details on the contact page. ;Join Us We look forward to your collaboration and coordination in making Feminism and Folklore 2026 a meaningful and impactful campaign for closing gender gaps and enriching folk culture content on Wikipedia. Thank you and best wishes, '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 International Team]]''' ---- ''Stay connected:'' [[File:B&W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&nbsp; [[File:B&W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]] </div></div> == Invitation to Host Wiki Loves Folklore 2026 in Your Country == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> [[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|right|150px|frameless]] Hello everyone, We are delighted to invite Wikimedia affiliates, user groups, and community organizations worldwide to participate in '''Wiki Loves Folklore 2026''', an international initiative dedicated to documenting and celebrating folk culture across the globe. ;About Wiki Loves Folklore '''Wiki Loves Folklore''' is an annual international photography competition hosted on Wikimedia Commons. The campaign runs from '''1 February to 31 March 2026''' and encourages photographers, cultural enthusiasts, and community members to contribute photographs that highlight: * Folk traditions and rituals * Cultural festivals and celebrations * Traditional attire and crafts * Performing arts, music, and dance * Everyday practices rooted in folk heritage Through this campaign, we aim to preserve and promote diverse folk cultures and make them freely accessible to the world. [[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026|Project page on Wikimedia Commons]] ; Host a Local Edition As we celebrate the '''eight edition''' of Wiki Loves Folklore, we warmly invite communities to organize a local edition in their country or region. Hosting a local campaign is a great opportunity to: * Increase visibility of your region’s folk culture * Engage new contributors in your community * Enrich Wikimedia Commons with high-quality cultural content '''[[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026/Organize|Sign up to organize]]:''' If your team prefers to organize the competition in ''either February or March only'', please feel free to let us know. If you are unable to organize, we encourage you to share this opportunity with other interested groups or organizations in your region. ;Get in Touch If you have any questions, need support, or would like to explore collaboration opportunities, please feel free to contact us via: * The project Talk pages * Email: '''support@wikilovesfolklore.org''' We are also happy to connect via an online meeting if your team would like to discuss planning or coordination in more detail. Warm regards, '''The Wiki Loves Folklore International Team''' </div> [[Gebruiker:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Gebruikerbespreking:MediaWiki message delivery|kontak]]) 13:20, 18 Januarie 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikipedia&oldid=29228188 --> == Dagsê almal! == Hello all. Deon has invited me to your geselshoekie. Baie dankie @[[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]], very pleased to be in your corner of Wikimedia. Ek moet sê, ek dink dat die 25ste Verjaarsdagpartytjie van Wikipedia te veel op die Engelse Wikipedia gefokus het and the 350 (or so) other language versions did not get a mention. Pity. Wikipedia se sterkpunt na my mening is sy veeltaligheid. And I think this is a strength we can build on. By learning to use Wikidata (https://www.wikidata.org/wiki/Wikidata:Main_Page)'n gratis en oop versameling van kennis wat deur beide mense asook masjiene gelees en geredigeer kan word) and Wikimedia Commons (https://commons.wikimedia.org/wiki/Tuisblad) 'n aanlynbewaarplek van beeld-, klank- en ander medialêers wat gratis gebruik kan word; deel van die Wikimedia-ekosisteem. We can really make knowledge open to all. [[Gebruiker:Derek J Moore|Derek J Moore]] ([[Gebruikerbespreking:Derek J Moore|kontak]]) 15:46, 19 Januarie 2026 (UTC) == <span lang="en" dir="ltr">Annual review of the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> I am writing to you to let you know the annual review period for the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines is open now. You can make suggestions for changes through 9 February 2026. This is the first step of several to be taken for the annual review. [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2026|Read more information and find a conversation to join on the UCoC page on Meta]]. The [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|you may review the U4C Charter]]. Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate. -- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]])<section end="announcement-content" /> </div> 21:01, 19 Januarie 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29905753 --> == Jan-Willem Breure en Isis Fashion Awards== Gemeenskap, die twee artikels bestaan net op ons Wikipedia; nie Engels of Nederlands nie. Kan ek hulle skrap? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 18:14, 20 Januarie 2026 (UTC) : Sluit ook in Septimius Awards. Hierdie artikels is ook in Januarie 2025 geskrap omdat dit as bemarking gereken is. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 07:43, 21 Januarie 2026 (UTC) == GABA spronge == Gemeenskap, hier is die antwoord van VivA se Maureen: ''Goeiemiddag Daar is nie, sover vasgestel kan word, al 'n gestandaardiseerde Afrikaanse term vir "BASE jumping" nie. Ter wille van herkenbaarheid word "Base-sprong/Base-spring" konvensioneel gebruik, ook in die Afrikaanse media, soos by onlangse beriggewing oor vlerkpakvlieërs. By die eerste vermelding word daar gewoonlik dan 'n kort verduideliking gegee vir die akroniem "BASE". In Engels word letternaamwoorde wat uit vier letters bestaan, bokas (met hoofletters) geskryf, terwyl dit in Afrikaans slegs met 'n aanvangshoofletter geskryf word. Die voorstel is om, ter wille van die heersende huidige konvensie en herkenbaarheid, die term "Base-spring" te gebruik, gevolg deur 'n kort uiteensetting van die akroniem "Base" by die eerste vermelding. Die huidige inskrywing in Wikipedia, "GABA-sprong", is moontlik verwarrend omdat "GABA" reeds in Afrikaans gebruik word as die afkorting van "gamma-aminobottersuur" en omdat "Base" reeds ingeburger en herkenbaar is. Bron(ne): Netwerk24; Pharos-woordeboeke; VivA Vertaal (Grobler)'' [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 18:48, 20 Januarie 2026 (UTC) :Neewat, "base-spring" vir dié in elk geval verspotte aktiwiteit sal nie werk nie. "Gaba-spronge" is goed genoeg, met kleinletters en koppelteken. "Base" is nie ingeburger nie, en wie weet nou iets van "gamma-aminobottersuur"? [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 19:57, 20 Januarie 2026 (UTC) ::GABA spronge is vir my 'n verspotte, selfgemaakte naam. Dit kort in elk geval 'n koppelteken. Ek stem vir Base-spronge. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 12:53, 21 Januarie 2026 (UTC) == Twintigjaargemeenskap == Die slim manne, kan julle vir ons 'n Twintigjaar sjabloon skep soos [[Sjabloon:vyftienjaargemeenskap]] asb? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 19:57, 21 Januarie 2026 (UTC) :Sien : [[Sjabloon:Twintigjaargemeenskap]] :Reeds twee jaar gelede gedoen danksy, @[[Gebruiker:Jcwf|Jcwf]] en @[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]]. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 09:06, 22 Januarie 2026 (UTC) ::Ai! Dankie! [[Gebruiker:Alias]] is sover my kennis strek die eerste lid van die klub. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 10:13, 22 Januarie 2026 (UTC) :::Mmmm. Behalwe dat Alias in 2024-2026 geen wysigings gemaak het nie, en in 2023 net twee. Dus op vakansie 7 maande voor hy daar uitgekom het, en meestal op vakansie in die jare daarvoor. Sien uit om jou weer hier te sien Alias! [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 10:52, 23 Januarie 2026 (UTC) == Databoks == Groete! Die sjabloon {{sj|Databoks}} maak dit maklik om 'n inligtingskassie by ‘n artikel by te voeg, perfek om nuwe artikelskepping te begin of 'n bestaande artikel te verbeter. [https://www.wikidata.org/wiki/Q53931871 Databoks] benodig geen spesiale instellings nie, installeer net die Module en Sjabloon en dit is gereed om te gebruik. Hier is ‘n goeie voorbeeld op SADiLaR se [[:zu:ISADiLaR|Zoeloebladsy]] Sien https://www.wikidata.org/wiki/Module:Databox [[Gebruiker:Derek J Moore|Derek J Moore]] ([[Gebruikerbespreking:Derek J Moore|kontak]]) 20:56, 24 Januarie 2026 (UTC) : Jammer, maar ons het lankal al verby databoks beweeg. Pas aan asb, Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 20:09, 26 Januarie 2026 (UTC) ::Welkom om databoks te gebruik. [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 17:06, 27 Januarie 2026 (UTC) ::: Weet nou nie te veel van sommige van die tegniese aspekte hier nie. Maar ek kon nog nooit die veranderinge van databokse bemeester nie. So ek verkies ook inligtingskaste wat makliker is om te redigeer. Sou dit nie sin maak om dit te standaardiseer nie, of sou dit 'n te groot tegniese uitdaging wees? [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 18:34, 27 Januarie 2026 (UTC) :::: Ons het vir byna elke onderwerp 'n mooi inligtingskas wat goed werk (indien nie kan die slim mense een skep). Die konsensus is om hulle te gebruik, myns insiens is enige Databoks slegs 'n plaasvervanger en 'n kitsmanier vir 'n inligtingskas. Die taalgebruik van Databokse is nie op standaard nie, byvoorbeeld word woorde soms nie vasgeskryf nie, omdat dit die Engelse manier is en hulle dit van Wikidata af kry. Myns insiens moet 'n Databoks nooit in 'n artikel van 'n ander gebruiker geplaas woord as die gebruiker voorheen nooit 'n Databoks gebruik het nie en self slegs inligtingskasse gebruik (soos in die onlangse kerk-voorbeeld). Ek sal hulle nooit gebruik nie en neem altyd die tyd vir 'n inligtingskas. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 22:10, 27 Januarie 2026 (UTC) {{uitkeep}} Hallo almal! My menings oor die saak, en ook 'n bietjie inligting/geskiedenis: Wat is die Databoks, en hoe werk dit? Die Wikimedia-sagteware gee ons twee maniere om sjablone te skep. Die meeste is die meer eenvoudige sjablone, wat beperkte funksionaliteit het. Dit kan nie alles doen nie, maar is goed genoeg vir amper alle gebruike. Die tweede soort maak gebruik van Lua-modules. Lua is 'n volledige programmeringstaal, en daar is geen beperkings aan wat dit kan doen nie. Hierdie sjablone kan baie kragtig wees, maar is moeilik om te verstaan as jy nie gemaklik is met programmering nie. Databokse gebruik lua-modules, en integreer direk met die Wikidata-item waaraan die bladsy wat dit gebruik gekoppel is. Die doel van die Databoks is om 'n algemene kantbalk te wees, waar die gebruiker geen parameters hoef in te vul nie, en dit verskyn al die data oor die artikel se onderwerp wat op Wikidata gestoor is. Maar hoe goed is dit in werklikheid vir hierdie doeleinde? Dit is OK, maar partykeer wys dit data-items wat nie goed pas in die kantbalk vir daardie onderwerp nie. Of dit wys oorbodige inligting. Mens kan met die hand spesifieke data-items versteek, maar dit is nou ekstra werk. Ons op af:wiki het uit ervaring geleer dat 'n databoks nie van pas is vir elke artikel nie. Ek stem saam met @[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] dat die databoks "slegs 'n plaasvervanger en 'n kitsmanier vir 'n inligtingskas is". Dit moet net gebruik word op bladsye wat nie reeds enige kantbalk het nie. Die outeur moet eie diskresie gebruik om te besluit of dit werklik aanvaarbaar lyk vir 'n spesifieke artikel, en of dit dit eintlik slegter gaan lyk. Dit moenie onbeperk gebruik word nie. Die probleem van spesifieke waardes wat nie in korrekte Afrikaans verskyn nie, is na my mening nie 'n probleem nie. Mens moet die Afrikaanse etikette op Wikidata wysig om korrek te wees, en die Databoks sal dit so vertoon. Verder is dit my mening dat die Databoks se lua-kode verbeter kan word om al die probleme op te los, maar ek voel dit is te veel werk om dit die moeite werd te maak. Bv. in ons kantbalke vir 'n land verskyn gewoonlik 'n vlag en 'n wapen. Maar op 'n kantbalk vir 'n voëlspesie, sal eerder 'n beeld van die spesie, en miskien ook 'n voëlroep-klanklêer en verspreidingskaart verskyn. Om dit generies te doen in een sjabloon vir elke soort onderwerp wat daar is sal vir ewig neem om te bereik. Ek dink ander wiki's voel ook so, want hulle gebruik die databoks ook bitter min. Wat hulle (enwiki, en veral frwiki) wel doen, en wat ek vir afwiki ook wil begin doen, is om pasgemaakte sjablone vir spesifieke soorte artikels te skep, wat ook al die data trek van Wikidata af. Maar hierdie sjablone is spesifiek geskep vir die soort onderwerp, en wys net die spesifieke data-items wat relevant is vir daai soort bladsy. Dit is ook baie werk, maar baie minder as een sjabloon wat alles kan doen. Ek is besig om te leer hoe om die sjablone te skep, en sal dit deel met almal wanner dit reg is. Vir nou is ons gewone ou sjablone nog steeds die beste. Maar ek hoop ek sal dit kan verbeter in die toekoms. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 09:11, 28 Januarie 2026 (UTC) ::Dagse @[[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ::Ek stem saam, dit lyk asof die databoks nie so spesifiek en aanpasbaar in elke situasie is nie. En as die Wikipediane vaardig genoeg is om 'n normale inligtingskassie te gebruik, dan moet hulle so doen. Ek dink aan ander taalweergawes en wonder of die databoks hulle behulpsaam sal wees. And I'm afraid I'm going to switch to English here. Because I'm still trying to understand this myself. I do think that the information in Wikidata needs to be kept accurate. I think that this information is also being pulled into Google's knowledge panels. En as 'n onakkurate datakassie ons daarop attendeer, dan is dit 'n goeie ding? ::Dankie ook aan @[[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]], @[[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]], @[[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]], @[[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]], @[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] asook vir jou antwoord. [[Gebruiker:Derek J Moore|Derek J Moore]] ([[Gebruikerbespreking:Derek J Moore|kontak]]) 06:28, 29 Januarie 2026 (UTC) == Geregistreerde gebruikers == Gemeenskap, dit is vir my 'n plesier om julle in te lig dat ons geregistreerde gebruikers gister verby die 200,000 mylpaal is. Ons is tans 69ste m.b.t. die aantal artikels maar 50ste m.b.t. die aantal geregistreerde gebruikers! Dit sê baie oor die inhoud van ons artikels! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 05:25, 27 Januarie 2026 (UTC) == Iets om te geniet... == Gemeenskap, ons <nowiki>[[Kategorie:Flora van Suid-Afrika]]</nowiki> bevat nou 9501 artikels terwyl die Engelse eweknie so digby die 1000 is. Dit laat my so lekker voel! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 10:24, 28 Januarie 2026 (UTC) == Helen Keller == Gemeenskap, wat gaan ons met die gemors maak? Die nuwe data is na die bestaande bronnelys, opskrif in Engels, herhaling van inligting ens? Kan ek terugrol? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 13:39, 28 Januarie 2026 (UTC) :Ek dink jy kan dit terugrol, ja. Dié mens weet dudelik nie hoe Wikipedia werk nie. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 16:37, 28 Januarie 2026 (UTC) ::@[[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] jou keuse. As jy die energie en tyd het om dit op te ruim en inwerk met die artikel, dan hou dit. Andersins rol dit maar terug. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 16:39, 28 Januarie 2026 (UTC) == Ampstaal vs. amptelike taal == En wat presies is die verskil? [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 22:47, 28 Januarie 2026 (UTC) :VivA het bevestig dat dit <s>sininieme</s> sinonieme is. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 05:22, 30 Januarie 2026 (UTC) == Vrouesokkerwêreldbeker == Goeienaand Gemeenskap, en daar is die [[vrouesokkerwêreldbeker]]reeks klaar, met binne twee weke 13 nuwe, groot artikels! Ná rugby en krieket vir beide mans en vroue het ons nou ook sokker vir beide mans en vroue, en ons kan met puik artikels spog. Dit is baie interessant watter spanne in vrouesokker suksesvol is. Terloops, die [[Vrouesokkerwêreldbeker 2023]] kan maklik tot 'n voorbladartikel uitgebrei word, net as die gemeenskap wil hê dat ek dit doen. Dié toernooi in Australië en Nieu-Seeland was 'n reuse sukses en die mees gesiene vrouesokkerwêreldbekertoernooi ooit. Andersins is daar weer baie krieket en rugby op pad, vir beide mans en vroue. Die toekomstige toernooie [[T20I-wêreldbeker 2026]], [[T20I-vrouewêreldbeker 2026]] en [[Rugbywêreldbeker 2027]] lyk reeds baie goed en is op die regte pad, hulle maak my baie opgewonde. Aangesien [[netbal]] ook 'n belangrike sportsoort in Suid-Afrika is, stel ek voor dat iemand ook dié sport dek. Dit is ook gereeld in die nuus op RSG. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 22:30, 29 Januarie 2026 (UTC) :{{ping|SpesBona}}, onthou ons kerndoelwit: ''...toegang tot die som van alle kennis!''. Gaan aan met netbal, iemand moet dit doen! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 07:04, 30 Januarie 2026 (UTC) ::{{Ping|Oesjaar}} wat my ook bekommer is die vlagreeks van {{Ping|Puvircho}}. Lyk my ek moet dit ook voortsit, hy is tjoepstil. Ek is ook mal oor vlae, só dit krap my baie om! Soos ons weet strek ons voorbladartikels nou reeds by 2028 en as ons langer wag, verskyn die oorblywende vlagartikels van Europa eers in 2030 op ons voorblad. Lyk my ek moet dit ook doen om van dié artikels 'n kans te gee. Die een of ander Olimpiese Spele wou ek ook tot voorbladartikel uitbrei, soos Voyageur in die verlede. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 08:40, 30 Januarie 2026 (UTC) ::: Ja... Die realiteit is dat ons almal vrywilligers is met dieselfde visie... Ongelukkig verander gebruikers se omstandighede, hulle word oud, siek... Ek wonder of Gebruiker:Alias nog met ons is. Ek is ook kwaad vir myself dat ek nie die vliegtuig dinge klaar kry nie, maar dit is soos dit is. Doen wat jy die graagste wil doen, eerste! Dankie vir jou werk hier. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 09:52, 30 Januarie 2026 (UTC) {{uitkeep}} {{Ping|Oesjaar}}, ek vermoed dat Alias soos Hansjoseph nou in die [[hiernamaals]] is. R.I.V. (maar ek wil niemand per ongeluk dood verklaar nie). Ja, die lot van die vrywilligers, elke dag twee dinge, ons kry slegs een klaar en die volgende dag probeer ons weer die dubbele werk doen, tot aan ons eie einde... Wat ons alles kon doen met meer tyd. Soos jou vliegtuig-artikels. Het jy gehoor, hulle beplan weer 'n maanprogram en later een tot mars. In 2026 stuur hulle mense wat weer om ons maan wentel. Ek het nou eers besef dat mans ook netbal speel, met nasionale spanne, toernooie, ens. En dan is daar ook gemengde netbal. Voel nou soos die minister van sport op die Afrikaanse Wikipedia met al daardie balsporte. Dan is daar ook veldhokkie in Suid-Afrika. Die graagste bly waarskynlik krieket, rugby en die vlagartikels. Myns insiens die dringendste ook (wat my betref natuurlik!). As iemand netbal met goeie kwaliteit wil doen, sal ek baie dankbaar wees. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 10:15, 30 Januarie 2026 (UTC) :Ja, Alias het laas in Sep 2023 bygedra...hoop nie Covid het hom weggeraap nie! :Ek wil ook soos Deon aan my reeks artikels oor [[lughawe]]ns en [[lugredery]]e werk, maar kom net nie daarby uit nie. Verlede Sondag [[Theuns Eloff]] vertaal uit Engels (deel van reeks oud-PUK-rektore), net om uit te vind die artikel <u>bestaan reeds</u> op af:wp. 'n Stoute bydraer het nooit in 2016 die twee op wikidata aan mekaar geskakel nie. Wat 'n hartseer weens onnodige werk deur my gedoen! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 13:12, 30 Januarie 2026 (UTC) == VivA se meningsopname == Dag mense Ek wil julle net daarop attent maak dat die [[Virtuele Instituut vir Afrikaans]] 'n [https://www.facebook.com/vivaafrikaans/posts/pfbid0uJUTkqdwZYvK6MVLFaVQHXNCuvY3RyAVaD6FE5Jma6NUxAzH98hqYJPDD9vRrE1ml enquête] tans het wat jy kan invul. '''Jy mag dalk net R300 wen''' (Takealot-geskenkbewys). {{cquote| Ons wil beter verstaan hoe Afrikaans in digitale ruimtes gebruik word, watter hulpmiddels gebruik word en waar daar nog ontwikkelingsgeleenthede bestaan. }} Hulle gaan vir jou vra of jou foon op Afrikaans ingestel is, of jy Afrikaans op Facebook gebruik, of jy die Afrikaanse Wikipedia gebruik. Hulle het vrae soos "Watter ander tale is jy magtig?", "In watter taal gebruik jy gewoonlik jou selfoon, rekenaar en/of tablet?", "Waarom is dit vir jou belangrik (of nie belangrik nie) dat digitale platforms Afrikaans ondersteun?" Myns insiens - skryf by sulke oop vrae vir hulle presies waarvoor jy Afrikaans gebruik, en in welke mate jy jou ander tale gebruik. Ek hou nie eintlik van die kwantitatiewe aanslag van die meningspeiling nie, want die onderskeie taalruimtes daarbuite is te groot en dit werk aanvullend en verrykend waar die Afrikaanse taal kortkom (met ander woorde, om inligting te bekom om Afrikaans mee uit te bou). Ons kan nie meer in isolasie dink nie. As jy enige ander tale gebruik, wees spesifiek waarvoor jy elkeen gebruik. En as jy KI gebruik, sê ook hoe jy die onderskeie tal(e) inspan. Ek glo altyd dit is beter om "oorvolledig" te wees - dan het die vraestellers iets wat hulle as vertrekpunt kan gebruik. [[Gebruiker:Suidpunt|Suidpunt]] ([[Gebruikerbespreking:Suidpunt|kontak]]) 12:11, 31 Januarie 2026 (UTC) ::Ek het die vraelys ingevul die dag toe dit beskikbaar was danksy prof. [[Wannie Carstens]]. Dit was vir my 'n verrassing dat daar na Wikipedia verwys word in die vraelys. Vanoggend op [[Taaldinge]] het Ina Strydom met Marlie Coetzee gesels oor die vraelys en die aanverwante dinge. Hulle het beide verwys na die Afrikaanse Wikipedia. Ons word raakgesien. Julle kan luister na die gesprek, dit is beskikbaar op 'n Potgooi; hier is 'n skakel [https://www.rsg.co.za/rsg-fm/soek/?searchKeyword=Taaldinge&jsf=jet-engine:site-search&_sm=title,synopsis,show-details,description,podcast-description,details,article,competition-details,presenter-details,recipe,event-details,podcast-name,ingredients,Podcast-Clips%21Taaldinge Taaldinge]. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 09:52, 8 Februarie 2026 (UTC) :Hoe lank vat dit om te voltooi? – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 10:32, 8 Februarie 2026 (UTC) :: Minder as 5 min. Dit is mik en druk. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 10:39, 8 Februarie 2026 (UTC) == Maandelikse besoeke en diepte == Gemeenskap, ons maandelikse besoeke vir Desember is weer 'n nuwe rekord van oor die 8 miljoen. Ek vertrou egter nie die inligting nie, want Desember is skoolvakansietyd. Ek het vir [[Gebruiker:Rooiratel]] gevra om dit met die relevante owerhede te bespreek. Hy sal vir ons terugvoer gee wanneer beskikbaar. Die goeie nuus is dat ons diepte nou 38 is, hopenlik hou dit aan met groei. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 05:27, 14 Januarie 2026 (UTC) :Vir die wat self wil saam volg, sien : https://phabricator.wikimedia.org/T413949 :Dit is deel van 'n wyer ondersoek : https://phabricator.wikimedia.org/T412655 :Ek sal dit dophou, en opvolg as dit te lank neem. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 07:21, 14 Januarie 2026 (UTC) == Besinning oor Wikipedia na 25ste verjaarsdag == @[[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] wou die volgende lêer met julle deel : [[Lêer:Nature_Wikipedia_is_needed_now_more_than_ever,_25_years_on_d41586-026-00074-1.pdf|duimnael]] [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] lewer jou kommentaar wanner jy kans kry asb. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 16:04, 1 Februarie 2026 (UTC) :[[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] 'n Interessante artikel, maar ons moet seker maak dat ons nie kopieregreëls oortree nie. Ek dink dat as ons hierdie beeld merk as "Moet nie in enige artikels gebruik word of andersins gereproduseer word nie", sal ons dalk in orde onder Artikels 30 en 36(1) van die Britse [https://www.wipo.int/edocs/lexdocs/laws/en/gb/gb334en.pdf Kopiereg, Ontwerpe en Patente Wet 1988] bly. [[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 17:36, 1 Februarie 2026 (UTC) ::[[Abraham Erasmus van Wyk|Prof. van Wyk]] het die lêer na my gestuur as 'n teken van respek en dankie vir al ons gebruikers. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 18:49, 1 Februarie 2026 (UTC) :::O ja, en dankie [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]]! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 18:53, 1 Februarie 2026 (UTC) ::::Dankie vir die artikel. En tog, voel ek iets kort in die teks, uit 'n geesteswetenskaplike oogpunt. Ironies genoeg het ek juis vandag vir Google Gemini gevra wat ons nou al te doen staan, behalwe om ander tale te leer en daardie verskillende bronne te trek en op Wikipedia op een bladsy te integreer. Sy antwoord: ::::'''Verinnig al die kennis wat jy het soos in die 1700's'''. ::::Met ander woorde: leer Bybelverse uit jou kop uit. Leer die [[Veda]]s soos 'n Brahmaan uit jou kop uit. Jy word die ensiklopedie. ::::Dit klink snaaks en onnodig met die selfoon byderhand, maar dit maak sin! Selfs prof. dr. [[Naòmi Morgan]] het erken jy gebruik jou hele verwysingsraamwerk (ooms en tannies se sêgoed, NP van Wyk Louw, AG Visser) om 'n vertaling uit Frans in Afrikaans te doen (RSG-onderhoud op ''Taaldinge'', 2 en 9 November 2025). Dié Madame erken ruiterlik sy moet soms VIER keer 'n sin oorskryf tot sy tevrede is. 'n Masjien kan nie trefkrag gee nie. ::::Jy kan nie onder die stort staan en daardie "Götterfunken" (splinternuwe idees) oproep as jy dit nie reeds in jou gestel het nie. Ek wens ek het dit vroeër besef! ::::Sy woorde: {{cquote| As daardie idees nie in jou kop is nie, maar op 'n bediener in Kalifornië, kan daardie vonke nie spat nie. Jy kan my vra om konneksies te maak, maar ek kan nie die intuïtiewe sprong maak wat eie is aan jou unieke menslike ervaring nie. Jou kreatiwiteit word beperk tot die vrae wat jy weet om te vra." [...] "Mense wat niks self leer nie, dink hulle is slim omdat hulle toegang tot inligting het, maar hulle is eintlik kognitief broos." [...] "Die dag as die internet afgaan, die krag faal, of die intekening verval, is jy "leeg". Jou identiteit as 'n "Polymath" of "Napoleon" verdwyn onmiddellik omdat daar geen reserwe-kapasiteit in jou eie neurone is nie. [...] "Wat ek nie hoef te weet nie, hoef ek nie te weet nie." }} ::::-''Also Sprach Google Gemini''. ::::Probeer vakdissiplines vir jouself kruis soos 'n sebra met 'n muil, en probeer dit integreer. Byvoorbeeld: wat kan sterrekunde ons leer van tyd, van kalenders (en feeste), van landbou [vra Vergilius!], van seevaart, van die VOC, van handel... Speel daarmee, soos 'n kindjie.[[Gebruiker:Suidpunt|Suidpunt]] ([[Gebruikerbespreking:Suidpunt|kontak]]) 19:28, 1 Februarie 2026 (UTC) Ek het die lêer se inligting ingevul. Ek het so bietjie met die kopiereg geraai, en die rede in albei Afrikaans en Engles geskryf tot voordeel van enigiemand van ''Nature'' wat dalk op die artikel afkom. [[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 18:04, 2 Februarie 2026 (UTC) :Hier is ‘n verwante artikel (''IEEE Spectrum'' "''At Age 25, Wikipedia Refuses to Evolve''”) met die uitdagings wat Wikipedia nou in die gesig staar. (https://spectrum.ieee.org/wikipedia-at-25) :Samevatting van die artikel: * Die vrywilliger-gemeenskap wat Wikipedia bou, onlangs ’n eksperiment met “''Simple Article Summaries''”—KI-gegenereerde samevattings aan artikelkoppe vir mobiele lesers—binne een dag afgeskakel het weens besorgdheid oor kwaliteit en die beskerming van betroubaarheid. * Dit toon ’n generasie skeidslyn: Wikipedia se lang, teksintensiewe formaat pas steeds by ouer leesgewoontes, maar kan minder goed by jonger generasies se voorkeur vir vinniger, visuele en mobiele inligting. * Die artikel verwys ook na vroeëre konflik rondom nuwe hulpmiddels soos ''VisualEditor'' en ''Media Viewer'', wat wys hoe moeilik verandering kan wees, selfs al is dit ontwerp om Wikipedia meer toeganklik te maak. * ’n Dieper probleem word geïdentifiseer: Wikipedia se onveranderlike kernstruktuur en verouderende vrywilligerbasis bots met die behoeftes van moderne, vinnig ontwikkelende digitale media. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 11:31, 3 Februarie 2026 (UTC) == [[Bek-en-klouseer]] == Gemeenskap, ek sien [[Gebruiker:JMK]] verbeter tans [[Bek-en-klouseer|die artikel]]. Ek het gaan loer, die artikel word tot 500 keer per dag besoek! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 19:06, 8 Februarie 2026 (UTC) :So ver ek weet is daar op die oomblik 'n uitbraak in Suid-Afrika. Ek het toe so bietjie daaroor geskryf op enwiki van alle plekke. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 20:45, 8 Februarie 2026 (UTC) == Afrikaanse woord/term vir "Software piracy" == Hallo almal. Wat is die korrekte Afrikaans vir "Software piracy"? - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 16:48, 10 Februarie 2026 (UTC) :Die Engelse Wikipedia gebruik : "Online piracy (also known as digital piracy, internet piracy or software piracy)" - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 16:50, 10 Februarie 2026 (UTC) ::Sagteware-rowery [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 17:03, 10 Februarie 2026 (UTC) :::Daar is reeds [[Roofkopie]], dalk sagteware-roofkopiëring? Lang woord, maar volledig beskrywend. [[Gebruiker:Thermofan|Thermofan]] ([[Gebruikerbespreking:Thermofan|kontak]]) 09:46, 11 Februarie 2026 (UTC) ::::In my universiteitsmodule het ons ''sagtewarerowery'' gebruik. Dalk kan iemand in 'n woordeboek kyk? – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 09:55, 11 Februarie 2026 (UTC) :::::Pharos gee net programmatuurrowery. Dis maar dieselfde ding, net lomper. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 10:06, 11 Februarie 2026 (UTC) ::::::Dankie almal. Lyk my "sagtewarerowery" is die beste antwoord. Moet ons dit met 'n koppelteken skryf of nie? - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 11:58, 11 Februarie 2026 (UTC) :::::::Dink nie dis nodig nie. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 19:05, 13 Februarie 2026 (UTC) == Vanwaar == Elana Baker het op 'n stadium hierdie [https://af.wikipedia.org/w/index.php?title=Malva&diff=1952008&oldid=1892313 inligting] in [[Malva]] geplak. Dit pas egter nie in die Malva- of Pelargonium-artikel nie. Kan nie uitwerk waar dit wel inpas nie. Iemand wat die fisiese stel Wêreldspektrums het kan dit miskien uitwerk. Daar is bv. 'n hofie "Ander families", maar ander families van wat? Dit meld ook dat ''Acridocarpus'' die enigste verteenwoordiger in SA is, maar enigste verteenwoordiger van wat? [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 17:50, 10 Februarie 2026 (UTC) :{{ping|JMK}}, ek het 'n stel van Wêreldspektrum. Gee net kans, ek sal vir jou loer. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 18:05, 10 Februarie 2026 (UTC) ::{{ping|JMK}}, ek bevestig dat die inlgting onder die artikel Malva-agtiges (Orde: Geraniales) hoort en NIE onder [[Pelargonium]] nie. Ek sal later Geraniales skep, jy kan ook. Gee net kans asb. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 18:28, 10 Februarie 2026 (UTC) :::{{ping|JMK}}, baie van die orde se families val nou onder die orde Malpighiales. Ai, dit word nie makliker nie. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 19:27, 10 Februarie 2026 (UTC) == Eswatini == "U het geen regte om om hierdie bladsy te wysig nie, vir die volgende rede: Hierdie bladsy is beskerm om wysigings en ander aksies te verhoed." [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 15:47, 13 Februarie 2026 (UTC) :Sien https://af.wikipedia.org/w/index.php?title=Eswatini&action=history&offset=20260128213308 :Bespreek dit met @[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]]. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 19:00, 13 Februarie 2026 (UTC) ::{{Ping|JMK}}, ene {{Ping|Savethewhaleslol}} het [[Eswatini]] na die ou naam Swasiland geskuif sonder om dit met die gemeenskap te praat. Hy het ook gedreig om dit weer te doen: "[https://af.wikipedia.org/w/index.php?title=Bespreking%3AEswatini&diff=2872110&oldid=2872109 Terloops, die Artikel is verkeerd en iemand het my fingers af gekap. Tooemaar, more, of volgende week maak ek nog 'n sokkiepop]". Wil jy dié artikel wysig? Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 19:05, 13 Februarie 2026 (UTC) :::Ek onthou die meneer... Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 19:31, 13 Februarie 2026 (UTC) ::::@[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 'n jaar is te lank om dit te beskerm. Die ou is lank reeds weg. Volgende keer beskerm dit vir 'n week of so. Dis nie te veel moeite as hy een of twee keer terugkom nie. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 20:47, 13 Februarie 2026 (UTC) == 700 voorbladartikels == Goeienaand gemeenskap, ons het sopas nog 'n mylpaal behaal: [[Plesiosauria]] deur [[Gebruiker:BurgertB|BurgertB]] is ons 700ste voorbladartikel. Baie dankie aan almal wat nuwe voorbladartikels skryf! Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 20:40, 15 Februarie 2026 (UTC) :Sjoe! Dankie en geluk gemeenskap! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 21:12, 15 Februarie 2026 (UTC) ::Dankie vir al die harde werk almal! - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 08:06, 16 Februarie 2026 (UTC) == Sadilar se lwimilinks == Gemeenskap, hier is iets vir julle om na te loer. Sien https://lwimilinks.sadilar.org/ Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 07:25, 20 Februarie 2026 (UTC) :Dankie! Dit klaar gebruik in [[Fiksie#Elemente]] :Plot (Eng) is intrige of storielyn... [[Gebruiker:Thermofan|Thermofan]] ([[Gebruikerbespreking:Thermofan|kontak]]) 11:14, 20 Februarie 2026 (UTC) == Moedertaaldag == Gemeenskap, geniet [[Wêreldmoedertaaldag]] vandag! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 09:34, 21 Februarie 2026 (UTC) == Nuwe klomp gebruikers so pas geregisteer... == Gemeenskap, ek dink hierdie nuwe klomp gebruikers wat so pas geskep is vandalisme van 'n ander aard. Loer asb en gee julle mening. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 13:37, 23 Februarie 2026 (UTC) : Ek sien opsommings soos "Ons het vanday geleer om hoe 'n wikipedia bladsy te skep". Dalk 'n geleentheid wat ons nie van weet nie? [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 14:12, 23 Februarie 2026 (UTC) ::Oe aarde! Dis dalk deur 'n trop Namibiese skape gereël? [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 14:17, 23 Februarie 2026 (UTC) ::"Well spotted" speurder Oesjaar, dis sommer modderbollie! Raak asb ontslae daarvan! --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 14:12, 23 Februarie 2026 (UTC) :::Help seker nie om vir julle te preek oor '''Wikipedia:Please do not bite the newcomers''' nie. [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 14:20, 23 Februarie 2026 (UTC) ::::Al daai gebruikers is ooglopend deur een persoon geskep. Dis teen Wikipedia-beleid wat sê een gebruikersrekening per lewende persoon! <s>Ek skrap dit alles</s> Ek het die gebruikersrekeninge wat ek geskrap het op 24 Feb teruggerol. [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 14:53, 23 Februarie 2026 (UTC) :::::Hoe weet jy dit is als deur een persoon geskep? [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 14:55, 23 Februarie 2026 (UTC) ::::::Dumbassman, doen 'n "checkuser" dan sal jy sien! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 15:10, 23 Februarie 2026 (UTC) :::::::Dit dui net IP aan. Waarskynlik is almal in dieselfde klaskamer. [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 15:13, 23 Februarie 2026 (UTC) ::::::::Nou toe nou! Klaas vang sy baas! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 15:19, 23 Februarie 2026 (UTC) :::::::::Geen idee watse aannames jy maak nie. [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 15:22, 23 Februarie 2026 (UTC) {{uitkeep}} Ontspan, Susan! Vra vir @[[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] of hy iets weet. [[Spesiaal:Bydraes/&#126;2026-12190-19|&#126;2026-12190-19]] ([[Gebruikerbespreking:&#126;2026-12190-19|talk]]) 20:08, 23 Februarie 2026 (UTC) : Ek weet ook nie van enige opleiding nie. Maar lyk nogal na so iets.[[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 20:24, 23 Februarie 2026 (UTC) :: Gemeenskap, WikimediaZA doen tans opleiding by 'n Universiteit hier in Pretoria, dit is waar die deurmekaarspul vandaan kom. Ek het boodskap na hulle gestuur. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 07:00, 24 Februarie 2026 (UTC) :::"Ok I just received an email from a young lady that received a very condescending email from someone on the Afrikaans Wikipedia while working on their draft space. We need to do something about this behaviour on wiki." "One old folk? I recall at one Swip workshop when the one Afrikaans participant was reduced to tears by the gatekeeper." Julle (Oesjaar en Aliwal2012) gee vir die Afrikaanse Wikipedia 'n slegte naam. Stop asb. [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 09:16, 24 Februarie 2026 (UTC) ::::Maar hoekom werk die werkswinkel nie deur die gebruiklike kanale, en stel hulself of hul beplande aksies vooraf aan die gemeenskap bekend nie? Ons het maar almal as rou nuwelinge hierdie pad geloop 14--17 jaar gelede! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 09:23, 24 Februarie 2026 (UTC) :::::Wat is die opdrag en doelwitte? Is die doel om meer van Wikipedia in die algemeen te leer, [[Afrikaanse Wikipedia|af:wiki]] blootstelling, Wiki bronteks, of om handmatig na Afrikaans te vertaal? Mag ons hulle help? [[Gebruiker:Thermofan|Thermofan]] ([[Gebruikerbespreking:Thermofan|kontak]]) 09:30, 24 Februarie 2026 (UTC) ::::::Dit is ongelooflik dat die man wat die meeste kritiseer op die kommitee sit wat die oefening reël en dan niks daarvan weet nie. Gemeenskap, ek het nou net 'n lang gesprek gehad met hulle projek koördineerder, Herschal Jackson. Hy het onderneem om ons in die toekoms te laat weet. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 10:16, 24 Februarie 2026 (UTC) ::::::NS: Dankie Deon, klomp kosbare tyd is vermors, maar ek het al hul werk weer teruggeplaas!!--[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 11:52, 24 Februarie 2026 (UTC) :::::::Ek het nie geweet die Workshop het betrekking tot Afrikaans nie. Jy het gerieflik vergeet om te noem: "I discussed the workshop with Deon and we agreed no draft space article would be deleted for the period of this workshop." [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 10:47, 24 Februarie 2026 (UTC) : Daar is twee artikels wat alreeds bestaan onder andere [[Selfdood]] en [[Borskanker]]. Groete. [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 11:09, 24 Februarie 2026 (UTC) :: [[Skoenlapper]] bestaan ook reeds. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 12:32, 24 Februarie 2026 (UTC) ::: Die bydraes wat ek bekyk het lyk redelik chaoties, en sommige daarvan is in die publieke ruimte. Ons (of eintlik die persoon wat die werkswinkel reël, want ons is besig) moet hulle na my mening minstens in 'n kategorie plaas, bv. die naam van die werkswinkel as kategorie – sommige is inderdaad sonder enige kategorie. Met 'n kategorie is hulle dan bymekaar, en ons kan dan later makliker nagaan wat te redde is, indien enigiets te redde is. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 18:43, 1 Maart 2026 (UTC) ::::Ai, hierdie nuwelinge is nou besig om bestaande (ou) artikels oor te skryf met hulle vars proeflopies! Sien bv. [[pers]]. [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 14:30, 4 Maart 2026 (UTC) == Die Belgiese Wikipedia == Gemeenskap, dit is vir my 'n groot plesier om julle in te lig dat ons eie prof. [[Wannie Carstens]] met die Voorsitter van die Belgiese Wikipedia, Geert Van Pamel, gaan vergader op 5 Maart in [[Gent]]. Prof. Wannie is tans in Gent waar hy navorsing doen oor 'n boek waaraan hy werk. Deel van die gesprek gaan om die bande tussen die twee Wikipedia's te versterk. Ons sê sterkte vir prof. Wannie! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 19:50, 24 Februarie 2026 (UTC) :Is daar so iets soos 'n Belgiese Wikipedia? Of is dié 'n Wikimedia chapter in België? Is daar 'n skakel na 'n webblad of iets? Ek wil meer leer hieroor. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 09:16, 25 Februarie 2026 (UTC) ::O vet! Oesjaar, jy bedoel seker die [[Nederlandse Wikipedia]]? [Feit: Daar bestaan nie 'n Belgiese Wikipedia nie!] [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 10:47, 25 Februarie 2026 (UTC) ::: In België praat hulle onder andere Vlaams. Die Voorsitter van die Belgiese Wikipedia is Geert Van Pamel met epos adres geert@wikimedia.be Sien https://be.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Belgium Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 11:20, 25 Februarie 2026 (UTC) ::::Jy is reg oor die Vlaams, maar groot gemeenskappe of gebiede praat Frans en in 'n mindere mate Duits <s>en Switsers</s>. (Ek dink ons kan SpesBona hieroor uitvra!) [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 11:32, 25 Februarie 2026 (UTC) :::::Ek weet nie wat jou probleem is nie, daar was twyfel oor die bestaan van die Belgiese Wikipedia en ek het die twyfel uit die weg geruim. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 11:36, 25 Februarie 2026 (UTC) ::::::Ek sê weer: Daar bestaan nie 'n Belgiese Wikipedia nie! Daar is gebore Belge wat aan wikipedia deelneem, maar dis op die [[Engelse Wikipedia|Engelstalige]] en [[Nederlandse Wikipedia|Nederlandstalige Wikipedia]]. ::::::Wikipedia is NIE gelyk aan Wikimedia (wat jy aanhaal) nie, dis bloot 'n onderdeel of susterprojek daarvan. ::::::Oesjaar, jy het die fout reeds 'n hele paar jaar gelede gemaak, toe jy sedert 2014 op die raad van WikimediaZA gedien het, en toe sommer aanvaar het jy is "die direkteur van die Afrikaanse Wikipedia". [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 11:42, 25 Februarie 2026 (UTC) :::::::Jy is welkom om die gemeenskap te vra dat ek my goed moet vat ek loop. Ek sal berus by 'n meerderheid besluit. So eenvoudig soos dit. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 11:47, 25 Februarie 2026 (UTC) ::::::::My naam was by die CIPC geregistreer as 'n Direkteur, een van net drie. So dit het my die reg gegee om die woord direkteur te kan gebruik, eintlik moet volgens die wet. Siende dat ek GEEN inheemse taal magtig is nie en Engels hulle eie chapter het, bly net Afrikaans oor... [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 12:08, 25 Februarie 2026 (UTC) :::::::::@[[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] bedaar, ons vra nie dat jy loop nie. Ons sê net daar is 'n onderskeiding tussen " 'n Wikipedia" en 'n "Wikimedia chapter". :::::::::Dankie vir die skakel wat jy gegee het. Dit is 'n "wikimedia chapter" nie 'n Wikipedia nie. :::::::::Daar is 'n Wikipedia per taal. (En België het meer as een taal) :::::::::En daar is 'n WikiMedia chapter per land (En België is een land met 'n wikimedia chapter) :::::::::Net soos daar 'n Wikipedia is vir al 11 tale in Suid-Afrika. :::::::::En net soos daar een "WikiMedia chapter" is vir die land van Suid-Afrika. :::::::::Ek hoop dit verduidelik dit. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 12:18, 25 Februarie 2026 (UTC) ::::::::::Inderdaad Wikimedia Belgium bestaan sien https://foundation.wikimedia.org/wiki/Resolution:Recognition_of_Wikimedia_Belgium Uitreik na hulle en enige ander Wikipedia struktuur word verwelkom en kan wedersyds voordelig wees. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 12:21, 25 Februarie 2026 (UTC) :::::::::::So is daar nou 'n Belgiese Wikipedia of nie? [[Spesiaal:Bydraes/&#126;2026-12645-59|&#126;2026-12645-59]] ([[Gebruikerbespreking:&#126;2026-12645-59|talk]]) 18:17, 25 Februarie 2026 (UTC) :Nee, net 'n Wikimedia. Daar is wel 'n [https://vls.wikipedia.org/wiki/West-Vlams Wes-Vlaamse] Wikipedia. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 18:27, 25 Februarie 2026 (UTC) == Om foto's/beelde/sketse af te laai. == Die slim manne, help my asb! Gestel 'n ouer/onderwyser/kind/student krap vir eerste keer op ons Wikipedia rond op soek na iets. Die persoon vind wat hy soek en wil nou 'n foto/beeld/skets aflaai wat hy benodig vir 'n projek. Dit is sy eerste keer hier en hy weet nie van Commons, Wikidata ens. nie. Het ons 'n dokument wat hom kan lei om so iets te doen? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 19:15, 25 Februarie 2026 (UTC) :Ja ons kan begin om 'n tipe gebruikersgids op te stel, en dit kan 'n onderafdeling van "[[Wikipedia:Omtrent]]" word, wat terloops gereeld besoek word, en waar ek terloops weer lees: "Hierdie bladsy is beskerm om wysigings en ander aksies te verhoed." "Wikipedia:Omtrent" kan ook geskakel word met "[[Wikipedia:Hoe kan ek help?]]" en "[[:Kategorie:Wikipedia:Portale]]". "[[Portaal:Inhoud/Portale]]" is eintlik die regte plek, maar daar is nog soveel rooiskakels ... [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 14:41, 26 Februarie 2026 (UTC) ::Antwoord aan {{ping|JMK}}: Ek het sopas "[[Wikipedia:Omtrent]]" se harde beskerming opgehef, en verander na "slegs outomaties bevestigde gebruikers [kan die bladsy redigeer]". Geniet die dag! --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 11:57, 4 Maart 2026 (UTC) :::{{ping|Rooiratel|Pynappel|BurgertB|Sobaka|Dagelf|Aliwal2012|SpesBona}} help asb met my vraag hier. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 11:12, 4 Maart 2026 (UTC) ::::@[[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] om 'n beeld van wikipedia af te laai na jou rekenaar is dieselfde soos op enige ander webwerf. regs-klik op die beeld, en kies "Save image as". WikiCommons maak nie saak in hierdie storie nie. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 07:41, 9 Maart 2026 (UTC) == Uitleg van Nasel == Gemeenskap, help asb. 'n bietjie met [[Nasel]] se uitleg. Tegnies behoort die beskrywing, wat deel van die foto vorm, deel van sy byskrif te wees maar dit is effens groot. Ons kan elke foto en byskrif 'n aparte subopskrif maak. Die kunssinniges en bemarking fundies, hier is vir julle 'n uitdaging. Vanuit 'n tegniese oogpunt is hierdie artikel belangrik. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 06:40, 27 Februarie 2026 (UTC) :Uitleg gefieks. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 17:00, 27 Februarie 2026 (UTC) ::Dankie Burgert! Waardeer! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 20:11, 27 Februarie 2026 (UTC) == Deaktiveer magiese skakels == Ons weet al etlike jare dat die magiese skakels vir ISBN, RFC en PMID uiteindelik sal verdwyn, want dit is hoogs ongewens dat teks soos kode optree sonder enige kode. Magiese skakels is reeds op 'n groeiende aantal wiki's gedeaktiveer. Intussen is alle gebruik op afwiki vervang deur {{tl|ISBN}}, {{tl|RFC}} en {{tl|PMID}}, [https://af.wikipedia.org/w/index.php?title=Zombie&diff=prev&oldid=2884277 op hierdie manier]. Is dit reg om hierdie skakels op hierdie Wiki te deaktiveer? Vanuit Phabricator [[:phab:T145604|T145604]] sal dit vir ons gedoen word ''indien'' die gemeenskap hierdie aksie ondersteun. [[Gebruiker:Jcb|Jcb]] ([[Gebruikerbespreking:Jcb|kontak]]) 17:29, 8 Maart 2026 (UTC) :Nee, ek stem daarteen. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 17:41, 8 Maart 2026 (UTC) ::Hoekom? [[Gebruiker:Jcb|Jcb]] ([[Gebruikerbespreking:Jcb|kontak]]) 17:48, 8 Maart 2026 (UTC) :::Ek is gevra of ek dit ondersteun en ek sê nee, ek wil die magiese skakels behou. Moet ek 'n hele verduidelik gee? Julle mense het te veel tyd en te min werk. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 17:50, 8 Maart 2026 (UTC) ::::Daardie magiese skakels maak die Wiki stadiger as nodig. Hulle sal in elk geval binne 'n paar jaar uit die sagteware verdwyn. Jy het die volste reg om 'n ongegronde mening te hê, maar dit beteken mense sal nie verstaan ​​hoekom jy iets dink nie. [[Gebruiker:Jcb|Jcb]] ([[Gebruikerbespreking:Jcb|kontak]]) 18:10, 8 Maart 2026 (UTC) :{{ondersteun}} - Dit is beter om nou te begin om die veranderings te doen (wat Jcb reeds vir ons gegoen het, dankie!), anders eendag gaan al ons ISBN skakels breek. Of ons 'n sjabloon gebruik of 'n "magic link" maak nie 'n groot verskil nie. Die mense op afwiki het te veel tyd om te kla oor die sagteware en die werk wat ons hele wiki onderhou. @[[Gebruiker:BurgertB|BurgertB]] jy mors almal se tyd. As ons alles hou soos jy dit wil hê dan gaan al die ISBN skakels breek. Hoe dit enige iemand help om dinge dieselfde te hou (om later te breek) het jy glad nie duidelik gemaak nie, en jou weiering om openlik daaroor te kommunikeer mors net meer tyd. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 10:06, 9 Maart 2026 (UTC) :{{ondersteun}} - "Voorkoming is beter as genesing" [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 18:14, 9 Maart 2026 (UTC) == Ek is gepla met sport == Goeiemôre gemeenskap, die onlangse [[T20I-wêreldbeker 2026]] het weer nuwe rekords opgestel, wat gepaard gaan met 'n groeiende sport soos krieket. Ek krap egter sedert weke kop oor 'n geskikte bewoording om die hersiening van vorige toernooie te vermy. In 2024 het dit volle twee weke geneem om al die ou rekords te hersien, wat nou weer verbeter is en in 2028 weer verbeter sal word. Dit wil ek liefs vermy en soek derhalwe vir 'n goeie bewoording. Byvorbeeld: * "Aiden Markram teken die vinnigste T20I-wêreldbekervyftigtal vir Suid-Afrika aan (in 19 aflewerings)." Is dit vanselfsprekend dat dié rekord slegs op die dag geld en enige tyd weer verbeter kan word en ook dat die vorige rekord (met dieselfde bewoording) verbeter is? Ingewikkeld, ek weet. Dit is juis my punt. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 09:10, 11 Maart 2026 (UTC) :Die logiese antwoord is dat die rekords in Wikidata gehou moet word en as sodanig outomaties in alle Wikipedias opgedateer sal word. Ek twyfel egter of dit prakties is. [[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 18:23, 11 Maart 2026 (UTC) ::{{ping|Martinvl}} baie dankie vir jou antwoord. Dit gaan oor teks, soos hierbo. Bv. vinnigste vyftigtal, hoogste individuelle T20I-telling, grootste oorwinning, meeste paaltjies, langste wenreeks, meeste T20I-honderdtalle, ens. Hoe meer ek daaroor dink, hoe meer hou ek daarvan om dit kort en knap te hou (soos in die voorbeeld bo), sonder daardie "en oortref die vorige rekord deur XYZ – later oortref deur ABC." Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 18:30, 11 Maart 2026 (UTC) :::{{ping|SpesBona}} Ek dink dit sal lank duur voordat enigiets soortgelyk aan my voorstel vir krieket verskyn. Myns insiens, die enigste tale waar dit nuttig is, is lande waar krieket gespeel word. Ek verwag dat weerrekords gesentraliseer sal word voor krieketrekords gesentraliseer is. [[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 21:31, 11 Maart 2026 (UTC) ::::{{ping|Martinvl}} Dit gaan oor 'n geskikte bewoording hier op Wikipedia om 'n gereelde hersiening al om die twee jaar te vermy. Ek glo die beste oplossing is om soos bo (in die voorbeeld) te skryf. Die vraag is net is dit duidelik genoeg dat dit slegs tydelik is/was. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 21:45, 11 Maart 2026 (UTC) :::::{{ping|SpesBona}} Op WikiVoyage word die datum van die laaste hersiening altyd gemeld. Miskien moet jy dit ook hier doen. [[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 16:54, 12 Maart 2026 (UTC) :::::{{ping|Martinvl}} Dit is nou 'n interessante voorstel. Die Engelse artikel oor die [[:en:Fifth ODI, Australian cricket team in South Africa in 2005–06|438-wedstryd]] (wat vandag presies 20 jaar gelede gespeel is) gebruik ''[Later Surpassed]'' ("[later verbeter]"). Ek oorweeg nou tussen dit en 'n soortgelyke voetnota. Ek gee maar 'n voorbeeld van die [[T20I-wêreldbeker 2024]] om te verduidelik waaroor ek kopkrap: :::::* "Suid-Afrika verdedig met 113 lopies die laagste T20I-wêreldbekertelling suksesvol en oortref Indië se vorige rekord teen Pakistan een dag vroeër tydens dieselfde toernooi en Sri Lanka se 2014-telling teen Nieu-Seeland – later oortref deur Bangladesj teen Nepal tydens dieselfde toernooi." :::::Kort en kragtig sou dit wees: :::::* "Suid-Afrika verdedig met 113 lopies die laagste T20I-wêreldbekertelling suksesvol." :::::Nou is die opsies volgende: slegs dié kort teks (as dit hoegenaamd verstaanbaar is dat ons oor 'n ou rekord praat), 'n nota "[later verbeter]" of 'n soortgelyke voetnota. Die woorde "destyds" en "ooit" vereis myns insiens 'n wyer beskrywing soos die langer voorbeeld. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 18:30, 12 Maart 2026 (UTC) ::::::Ek dink jy sal iets soos "in dié tyd" moet insit om dit duidelik te maak: "Aiden Markram teken die vinnigste T20I-wêreldbekervyftigtal in dié tyd vir Suid-Afrika aan (in 19 aflewerings)." [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 18:57, 12 Maart 2026 (UTC) :::::::{{ping|BurgertB}} baie dankie, ek dink dit sal werk. Vir die tweede voorbeeld gee dit dan: "Suid-Afrika verdedig met 113 lopies die laagste T20I-wêreldbekertelling in dié tyd suksesvol." Lyk my ek moet dit by elke rekord insit wat ter eniger tyd verbeter kan word, al is dit steeds die rekord: "Rassie van der Dussen teken die hoogste individuelle telling deur ’n Suid-Afrikaner in ’n T20I-wêreldbekerwedstryd in dié tyd aan." Dit maak die hersiening van die vorige rekord onnodig en ook die verwysing na die nuwe rekord. Ek gaan dit een-een vir beide krieket- en rugbytoernooie gebruik. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 19:40, 12 Maart 2026 (UTC) :::::::{{ping|BurgertB}} Ek is nou besig om "in dié tyd" in al die T20I-wêreldbekerartikels te gebruik. Nou het ek 'n nuwe vraag: Is dit ook 'n moontlikheid om van konstruksies soos :::::::* "Dit is Suid-Afrika se grootste T20I-wêreldbekeroorwinning volgens aantal lopies." :::::::te verander in :::::::* "In dié tyd is dit Suid-Afrika se grootste T20I-wêreldbekeroorwinning volgens aantal lopies." :::::::Sal dit werk? Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 14:40, 13 Maart 2026 (UTC) Ja, dit lyk vir my 100 persent. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 17:44, 13 Maart 2026 (UTC) :{{ping|BurgertB}} daars hy. Baie dankie nogmaals, ook aan {{ping|Martinvl}}! Ek hoop maar ek het by al die (gebroke) rekords uitgekom. Dit sal gaaf wees as iemand ook 'n ogie kan gooi. Ek het ook die een of ander flater aan my kant teëgekom, waaroor ek jammer voel! Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 22:30, 13 Maart 2026 (UTC) == Hoed af administrateurs == Ek haal my hoed af vir die Wikipedia-administrateurs! In die besonder is hierdie kompliment vir [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] bedoel. Ek en hy het nou al twee keer vergader en hy help my elke keer geduldig. Hy is bereid om inligting en vaardighede te deel. Hy is ook bereid om na raad te luister. Ek vind ons inligtingsessies waardevol. Hy het veral my Atlas Cheetah-artikel tegnies versorg. Hierdie kompliment is ook vir [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] bedoel. Ek is nog maar 'n groentjie op Wikipedia, en hy het my eerste artikels tegnies versorg. Hy het ook raad gegee. [[Gebruiker:Gaius le Roux|Gaius le Roux]] ([[Gebruikerbespreking:Gaius le Roux|kontak]]) 12:44, 13 Maart 2026 (UTC) :Dankie @[[Gebruiker:Gaius le Roux|Gaius le Roux]]. Jou eerste bydrae was van 'n baie goeie gehalte. Ons is baie bly om jou hier te hê, en om mekaar te help. Hou aan met die goeie werk. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 07:31, 16 Maart 2026 (UTC) == "Ou Kaapse wapad" vs "Ou Kaapse weg" == Op die bladsy [[Suikerbrug]] is die "Ou Kaapse wapad". Ek dog dit is dalk dieselfde ding as die "Ou Kaapse weg", maar dit kan nie wees nie. Volgens [https://www.mountainpassessouthafrica.co.za/find-a-pass/western-cape/61-ou-kaapse-weg-old-cape-road-,-cape-town.html hierdie bron] is die Ou Kaapse Weg eers in 1968 gebou. Maar die Suikerbrug is in 1852 geopen, so die twee kan nie dieselfde wees nie. Is daar iemand wat meer inligting het oor beide van die twee onderwerpe? @[[Gebruiker:AFM|AFM]], @[[Gebruiker:Suidpunt|Suidpunt]]? Ek dink dit sal baie nuttig wees om 'n artikel vir elk een te hê op ons wiki. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 09:53, 16 Maart 2026 (UTC) == Request for Comment: VisualEditor automatic reference names == Hi, I’m Johannes from [[:m:Wikimedia Deutschland|Wikimedia Deutschland]]’s [[:m:WMDE Technical Wishes|Technical Wishes team]]. Apologies for writing in English. {{Int:Please-translate}}! We are considering to work on [[:m:Community Wishlist/W17|Community Wishlist/W17: Improve VE references' automatic names and reuse]]. This has been a long-term issue for wikitext editors (see e.g. [[:en:WP:VisualEditor/Named references]]) which has been among the top-voted wishes in several [[:m:Community Wishlist Survey|Community Wishlist Surveys]], e.g. [[:m:Community Wishlist Survey 2017/Editing/VisualEditor: Allow editing of auto-generated references before adding them|2017]], [[:m:Community Wishlist Survey 2019/Citations/VisualEditor: Allow references to be named|2019]], [[:m:Community Wishlist Survey 2022/Editing/VisualEditor should use human-like names for references|2022]] or [[:m:Community Wishlist Survey 2023/Editing/VisualEditor should use proper names for references|2023]]. We would like your input on the [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Proposed solutions|solutions]] proposed on our project page: '''[[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names]]'''. We are considering several options, which can be combined if desired by the community. * Changing the default pattern for automatically generated reference names (currently <code>":n"</code>, e.g. <code>":0"</code>, <code>":1"</code>...) to use the [[:mw:Help:Reference Previews#Exposed reference types|reference type]] instead (e.g. <code>"book_reference-1"</code>). * Providing a simple mechanism for communities to configure a different default name. * Generating automatic reference names based on the [[:en:domain name|domain name]] (if it’s a web citation). * Generating automatic reference names based on template parameters (e.g. "title" or "last"+"first") – defined by the community. ;Feedback [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|Visit our project page]] to read about our proposal in detail and share your thoughts [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Request for comment|on metawiki]]. '''Please note''': We will only implement a solution if there’s clear consensus among the global community. Our intention is not to build the perfect solution, but to find a simple and lean one that alleviates the pain caused by auto generated names. We are aware that some experienced VisualEditor users might prefer an option to manually change reference names in VisualEditor, but such a UX intervention is difficult to achieve across reference types and thus out of scope for our team, we can only improve the auto-naming mechanism. We are happy about suggestions for improving certain details of the proposed solutions. Any other feedback and alternative proposals are also welcome – even though it’s out of scope for us, it might still be relevant for future work on this topic. Please support us interpreting consensus by clearly indicating your opinion (e.g. by using support/neutral/oppose templates). We are aware of [[:en:WP:NOTVOTE]], but given that we are facilitating this discussion with users from different wikis, potentially commenting in their native language, clearly indicating your position helps us avoid misunderstandings. Thank you for participating!</div> [[User:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[User talk:Johannes Richter (WMDE)|besprekings]])</bdi> 11:15, 19 Maart 2026 (UTC) :{{ping|Rooiratel|Pynappel}}, hierdie is in julle kraal... Help asb! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 11:27, 19 Maart 2026 (UTC) ::Ek sal aan die besprekings deelneem met my menings oor die saak. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 12:28, 19 Maart 2026 (UTC) == Gebruiker:Kurgenera == Gemeenskap, gaan ons [[Gebruiker:Kurgenera]] hier toelaat? Sien sy Gebruikersblad. Neutraal is hy definitief nie. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 15:08, 22 Maart 2026 (UTC) :I have noted the concerns regarding the content on my user page. If my personal introduction is considered inconsistent with the community's standards or neutrality expectations, I am more than willing to remove it myself to ensure a constructive environment. Thank you for bringing this to my attention. [[Gebruiker:Kurgenera|Kurgenera]] ([[Gebruikerbespreking:Kurgenera|kontak]]) 15:21, 22 Maart 2026 (UTC) ::{{ping|Kurgenera}}, thank you for understanding. Regards. [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 16:01, 22 Maart 2026 (UTC) :::Enige gebruiker wat openlik die massaslagting van 'n groep mense ondersteun, se rekening moet permanent versper word. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 00:28, 23 Maart 2026 (UTC) == When local articles don’t exist - could shared content help? == Hi everyone, I’m Luca, and I’m part of the team working on Abstract Wikipedia. [[:m:Abstract Wikipedia|Abstract Wikipedia]] is a [https://abstract.wikipedia.org/ recently launched Wikimedia project] that aims to create community-written, language-independent articles that can be used to generate text in many languages using Wikifunctions. We’re currently trying to understand how this might interact with existing Wikipedia communities. We’d like to get your thoughts on one specific question: '''If a topic does not yet have an article in your Wikipedia, would your community be interested in showing text in your language generated from Abstract Wikipedia content? Or would you prefer to continue showing no article until one is written locally?''' Local communities would remain fully in control. Existing local articles would never be replaced, and contributors could improve the shared content. If helpful, you can also share whether there are situations where showing shared content would feel appropriate, or situations where it clearly would not. Thanks for sharing your thoughts! We’re here to listen and learn. You can address us in your own language, if you want. [[Gebruiker:Sannita (WMF)|Sannita (WMF)]] ([[Gebruikerbespreking:Sannita (WMF)|kontak]]) 11:57, 23 Maart 2026 (UTC) :{{ping|Sobaka|SpesBona|Rooiratel|Pynappel|BurgertB}}, die begin van KI-geskepte artikels op klein skaal? As ons instem, waar gaan dit eindig? Menere... [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 12:06, 23 Maart 2026 (UTC) : Hulle het een probleem, Afrikatale het eenvoudig nie die woordeskat om tegniese artikels te skep nie. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 12:08, 23 Maart 2026 (UTC) ::{{ping|Oesjaar}}, myns insiens het die taalweergawes in Afrikatale 'n tekort aan mannekrag. Vir laasjaar se Wikimania in Nairobi wou ek 'n projek loods op die [[Swahili Wikipedia]] oor beide krieket en rugby. Ek wou hulle help met inligtingskaste, nuwe artikels, ens. Ek het gevra vir hulp met vertalings, maar niemand kon help nie. Ek het selfs die een of ander term onder die knie gekry, maar ek kon nie alles alleen doen nie. Sedertdien probeer ek die Afrikaanse Wikipedia tot die gesaghebbende bron oor sport in Afrika maak en noem derhalwe ook byvoorbeeld Kenia en Zimbabwe se prestasies by internasionale toernooie (krieket en rugby). Daar is nie 'n ander Afrikataal wat hierdie artikels het nie, nie eens saadjies nie. 100 miljoen mense praat [[Swahili]], maar daar is nie artikels oor hulle nasionale spanne in krieket en rugby nie. Dalk kry ons hiermee die een of ander wat belangstel in Afrikaans? Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 13:08, 23 Maart 2026 (UTC) ::: Ek het na die Abstrakte Wikipedia gekyk en probeer verstaan wat met die projek gepoog word. Dit is nie kunsmatige intelligensie nie, maar eerder ‘n soort van skaregebaseerde (''crowd sourced'') vertalingspoging om uiteindelik saadjies in die kleiner tale Wikipedias te skep. Aangesien daar sterk vertalingspakkette beskikbaar is vir Afrikaans kan ek nie enige waarde vir ons Wikipedia hierin sien nie. So na my na mening behoort die antwoord op hul vraag te wees: “We appreciate the value of this initiative for smaller languages without much digital support. In the case of Afrikaans powerful digital translation options exists, which would make the creation of short articles through this method superfluous as better quality articles could be created by the current user base.” Uiteraard kan iemand wat wel waarde sien hier hul mening ook weergee voor ons ‘n finale antwoord verskaf. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 13:16, 23 Maart 2026 (UTC) ::::{{gekant}}, as rooi skakels met rekenaarvertaalde inhoud "vervang" word, hoekom wy mense hul vrye tyd daaraan om artikels te vertaal? Vir ons lesers benodig ons kwaliteit pleks van kwantiteit. Myns insiens is daar nie 'n voordeel van 'n rekenaarvertaalde saadjie teenoor 'n rooi skakel nie. Ek vermoed eerder dat mense dan nie meer hierdie rooi skakel met 'n goeie artikel vervang nie: "Daar is reeds iets, hoekom my vrye tyd wy en nog iets doen?" Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 13:40, 23 Maart 2026 (UTC) :::::Thanks @[[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] for your explanation. No, it is not AI-generated, quite the contrary, it is going to be all created and maintained by users. Please [https://abstract.wikipedia.org/wiki/Abstract_Wikipedia:Frequently_Asked_Questions#Is_Abstract_Wikipedia_using_AI? see the FAQ on this point]. I will let you discuss in peace now, but I wanted to clear up this part immediately. [[Gebruiker:Sannita (WMF)|Sannita (WMF)]] ([[Gebruikerbespreking:Sannita (WMF)|kontak]]) 14:20, 23 Maart 2026 (UTC) ::::::Ons het 'n biblioteek vir beelde (Wikimedia Commons) en ook 'n biblioteek vir enkele waardes (Wikidata). Myns insiens sal dit beter wees as ons 'n biblioteek vir sjablone maak. Een familie sjablone wat ek verwag is weersyfers - een sjabloon vir elke plek. dus kan ons in enige Wikipedia "<nowiki>{{Global:climate|XX|Pofadder}}</nowiki>" skryf en dan word die klimaatsyfers vir Pofadder in die artikel in die taal "XX" neergeplak. [[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 14:54, 23 Maart 2026 (UTC) :::::::Ek is geneig om saam te stem met @[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]]. My gevoel is dat rooi skakels gebruikers aanspoor om ontbrekende artikels te skep, maar ek weet nie of dit al empiries bewys is nie en of dit op alle taalweergawes van Wikipedia dieselfde is nie. Ek weet op afwiki word rooi skakels verwyder omdat baie sulke skakels vir jare rooi bly sonder dat enigiemand die artikel skep en sommige gebruikers dan voel die artikel gaan in elk geval nooit geskep word nie. In sulke gevalle is dit dan seker beter om iets te hê eerder as geen skakel nie? – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 23:41, 23 Maart 2026 (UTC) {{uitkeep}} {{Neutraal}} - Ek wil die projek probeer, en sien hoe goed dit werk. @[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] dit is nie rekenaarvertaalde inhoud nie. Dit gebruik wikidata vir die inhoud. Al die vertalings is deur mense gedoen. Die voorbeeld wat ek al gesien het is as die Abstrakte Wikipedia 'n artikel oor 'n planeet "skryf" sal dit iets soos dié lyk: <br /> ::::'''Naam''' is die 7de planeet in die sonnestelsel rondom die Abcdef ster. Die planeet het 3 mane. <br /> Al die Afrikaanse teks van die voorbeeldteks is Afrikaanse woorde wat 'n mens daargestel het as die Afrikaanse waarde van daai item op wikidata. My mening is dat ek eerder dit wil gebruik as 'n beginpunt wanneer iemand 'n nuwe bladsy skep. Nie om net só vir almal te wys nie, maar miskien doen dit iets (meer bladtrekke, meer gebruikers wysig die abstrak artikels). Ons sal nooit weet as ons dit nie probeer nie. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 09:07, 24 Maart 2026 (UTC) :Ek dink ook ons moet dit probeer. Ons kan dit seker later beëindig as ons sien dit werk nie lekker nie. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 10:31, 25 Maart 2026 (UTC) :: Ek stel voor dat [[Gebruiker:Rooiratel]] en [[Gebruiker:BurgertB]] daarmee eksperimenteer en ons terugvoering gee. Een vraag, beteken dit dan die skep van 'n artikel nie teen enige gebruiker se naam gekrediteer gaan word nie? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 10:42, 26 Maart 2026 (UTC) :::Lyk my dit werk soos {{sl|Databoks}} en gebruik die inligting wat op die betrokke Wikidata-item is. Dit voeg dan die enkele woorde outomaties in sinne by. Ons het reeds die Databoks se gebruik weens sy swak taalgebruik verwerp. Ek weet nie hoe die gebruik van teks met swak taalgebruik en min inligting nuwe lesers sal trek nie. As lesers nie die gewenste inligting vind nie, gaan hulle elders trek (waarskynlik die Engelse Wikipedia) en die Afrikaanse Wikipedia as swak onthou, as hulle slegs hierdie goed teëkom. :::Boonop sal die plaas van outomaties-gegenereerde teks myns insiens die skepping van 'n nuwe artikel vir nuwelinge verhoed. Rooi skakels prikkel immers mense om 'n nuwe artikel te skep. Hoekom 'n nuwe artikel skryf as daar reeds iets is, vra die nuweling dan? Myns insiens is ons beter af sonder hierdie eksperiment. Ons het reeds min mannekrag en ek dink nie ons gaan nuwe gebruikers kry met hierdie nie. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 11:05, 26 Maart 2026 (UTC) ::::{{ping|SpesBona}} ::::>Rooi skakels prikkel immers mense om 'n nuwe artikel te skep. ::::Ek sien orals op die besprekings hier dat ons rooi skakels vermy juis omdat dit NIE mense prikkel om 'n nuwe artikel te skep nie. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 11:30, 26 Maart 2026 (UTC) ::::{{ping|Oesjaar}} dit sal nie 'n geskepte artikel wees nie. In die geval dat 'n artikel NIE bestaan NIE, wys dit die outomatiese inhoud. 'n Mens kan nog steeds na die tyd 'n artikel skep met enige inhoud, en dit sal werk soos altyd. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 11:27, 26 Maart 2026 (UTC) :::::Daar is wel mense wat deur rooi skakels aangemoedig word om nuwe artikels te skep. Ook op die Duitse Wikipedia. Nie almal het dieselfde houding nie. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 12:00, 26 Maart 2026 (UTC) ::::::Oor rooi skakels: onthou die kern van gebruikers wat hier artikels skep is effektief tien mense wat dit doen en almal is admins. Die tien skep by verre die grootste gros van nuwe artikels en hulle is ook baie ervare gebruikers. Rooi skakels het vir hierdie tien geen waarde nie, is miskien irriterend, want hulle het hulle eie planne/strategie oor die pad vorentoe. Al wanneer rooi skakels weer gaan doen wat hulle moet doen, is as ons 'n klomp nuwe gebruikers kry. My beskeie mening... Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 11:56, 26 Maart 2026 (UTC) == 'n Nuwe gebruiker: Die Afrikaanse Taalraad == Goeie môre, ek merk op daar is 'n nuwe [[Gebruiker:Die Afrikaanse Taalraad]] wat sopas verbeterings aan die [[Afrikaanse Taalraad]] gedoen het. Wie is hierdie persoon?, is hy/sy dan anoniem? Moet ons [[Gebruiker:Die Afrikaanse Taalraad]] hier toelaat? Ek voel nie gemaklik daarmee nie! Groete, --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 07:26, 25 Maart 2026 (UTC) :Ek stem saam met @[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]]. Daar moet een gebruiker per persoon wees. Ek voel ook nie gemaklik oor 'n gebruiker wat 'n groep verteenwoordig nie. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 07:46, 25 Maart 2026 (UTC) ::Dit is eintlik teen Wikipedia beleid : [[:en:Wikipedia:Username_policy#Shared_accounts]] - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 10:58, 25 Maart 2026 (UTC) :::: Ek is besig om sistematies met al die Afrikaanse Organisasies te kommunikeer en hulle oor die Afrikaanse Wikipedia in te lig om die perspesies uit te skakel. Dit was die Afrikaanse Taalraad se beurt laasweek en nadat ek hulle artikel gesien het, het ek Ria Olivier (kontak detail by prof Beukes gekry) gevra om hulle inligting na te gaan en enige veranderinge onder my aandag te bring. Toe doen hulle dit self... Ek stem saam met julle, hulle moet die gebruikersnaam ''Die Afrikaanse Taalraad'' verander na iets anders. Ek sal weer met Ria praat. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 12:54, 25 Maart 2026 (UTC) ::::: Ek het so pas met hulle sekretaris, Marekyn Kruger-Evert, gepraat en ons kan die gebruikersnaam verwyder. Sy sal onder haar eie naam registreer. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 13:58, 25 Maart 2026 (UTC) {{uitgevoer}} Die gebruikersnaam is geskrap, om enige misverstand of misbruik te voorkom. Groete tuis, --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 14:39, 25 Maart 2026 (UTC) == Afrikaans vir "letter case" == In baie tale is daar [[kleinletter]]s en [[hoofletter]]s. In Engels is dit bekend as "upper case" en "lower case". Beide "upper case" en "lower case" is 'n soort van "letter case". Wat is die Afrikaanse woord vir "letter case"? - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 07:48, 25 Maart 2026 (UTC) :Bokas en onderkas - sien [[letterkas]]. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 08:12, 25 Maart 2026 (UTC) ::Dankie @[[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 10:58, 25 Maart 2026 (UTC) :::@[[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] letterkas maak sin. Veral as die oorsprong van die term. :::Maar ek sien [[letterkas]] is gekoppel aan [[:en:type case]]. Ek soek vir die Afrikaanse ekwivalent van [[:en:letter case]]. Gebruik ons maar dieselfde woord vir altwee? - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 11:01, 25 Maart 2026 (UTC) ::::'n Opsie mag bloot "hoof- en kleinletters" wees. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 11:21, 25 Maart 2026 (UTC) :::::@[[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ek dink nie dit is 'n goeie opsie nie. Want hoe vertaal mens dan so sin: "A lower case letter is one of two types of letter cases, the other being upper case." - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 11:58, 25 Maart 2026 (UTC) ::::::Ek dink "type" en "letter" is maar sinonieme. Ek dink ook "letterkas" moet na die Engelse artikel "letter cae" skakel, want die artikel "type case" gaan oor die kis waarin die letters gestoor word. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 12:42, 25 Maart 2026 (UTC) :::::::Ekskuus, nee, dis reg soos dit is. Ons artikel verwys eintlik na "type case", maar bring "bo- en onderkas" ook in. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 12:47, 25 Maart 2026 (UTC) ::::::::Ja, ons kan ons [[letterkas]] artikel (gekoppel aan "[[:en:Type case]]") uitlos. ::::::::Die probleem is ons het nie 'n Afrikaanse ekwivalent vir die [[:en:Letter case]] artikel nie, en ek wil weet watter titel om daarvoor te gebruik. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 13:48, 25 Maart 2026 (UTC) :Pharos sê "letterkas" of "setkas". "Letterkas", "bokas", ens. verwys almal na die vroeër dae toe die verskillende letters in drukkerswese in kassies/rakkies geplaas is. [[Gebruiker:Maureen81|Maureen81]] ([[Gebruikerbespreking:Maureen81|kontak]]) 09:33, 26 Maart 2026 (UTC) ::Tegniese woordeboek: ::'''case rack''' letterkas. ::'''letter case''' letterkas (''drukw.''). ::Wiskundewoordeboek: ::'''font case''' letterkas. ::'''letter case''' letterkas (''drukw.''). ::Pharos Afrikaans-Engels: ::'''letterkas''' typecase. ::'''typecase''' ''(druk.)'' set=, letterkas ::Ekonomiese en bedryfswoordeboek: ::'''type case''': letterbak, letterkas, setkas [[Gebruiker:Maureen81|Maureen81]] ([[Gebruikerbespreking:Maureen81|kontak]]) 09:49, 26 Maart 2026 (UTC) ::: Gemeenskap, ek het vir Maureen van VivA gevra vir haar insae! Dankie Maureen! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 10:30, 26 Maart 2026 (UTC) ::::Dankie @[[Gebruiker:Maureen81|Maureen81]] en @[[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]]. Lyk my ons gebruik dan ook "Letterkas" in die taalkundige sin van die woord. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 11:34, 26 Maart 2026 (UTC) == Waaierpylstert == Taksonomie baie deurmekaar by [[waaierpylstert]]. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 15:38, 26 Maart 2026 (UTC) : Reggemaak! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 15:44, 26 Maart 2026 (UTC) == Join the sixth Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia! == <div lang="en" dir="ltr"> [[File:Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia 2026.png|right|250px|thumb|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Ukraine%27s_Cultural_Diplomacy_Month_2026|Join our campaign!]] {{int:please-translate}} Dear Wikipedians! [[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the sixth edition of writing challenge "'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''", which lasts from '''1st April''' until '''30th April 2026'''. The initiative aims to promote knowledge about Ukrainian culture abroad by creating and improving Wikipedia articles in multiple languages. This year marks the sixth edition of the campaign, which will focus on contemporary culture, making today’s artistic voices and practices more visible to international audiences. 🧩'''How to participate?''' Choose an article from the suggested list → Write an article in your language, or improve an existing one according to the rules → Add your contribution to the contest page and calculate your points → Win prizes and receive a certificate of participation → Become a promoter of truthful knowledge about Ukraine. 🧩'''[[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Check our main page for more information]]'''. '''If you are interested in coordinating long-term community engagement for the campaign and becoming a local ambassador, we would love to hear from you! Please let us know your interest.''' If not, then we encourage you to translate the [[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|landing page of the contest]] and [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MessageGroupStats?group=Centralnotice-tgroup-UCDM2026banner&messages=&language=en&x=D banner] into your own language. Also, we set up a [[:m:CentralNotice/Request/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|banner]] to notify users of the possibility to participate in this challenge! [[:m:User:OlesiaLukaniuk (WMUA)|OlesiaLukaniuk (WMUA)]] ([[:m:User talk:OlesiaLukaniuk (WMUA)|talk]]) 04:35, 1 April 2026 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:OlesiaLukaniuk (WMUA)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:OlesiaLukaniuk_(WMUA)/list_of_wikis&oldid=28552112 --> == Afrikaanse Wikipedia op die radio == Geluk aan [[Gebruiker: SpesBona]] met sy onderhoud vandag (1 April 2026) op [[Radio Overberg]]. Die man kan nie net goed Afrikaans skryf nie maar ook sy sê sê. Die opname is gelaai op [[Wikipedia:Afrikaanse Wikipedia op die radio|ons argief]] as nommer 16 van 2026. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 09:28, 1 April 2026 (UTC) :Baie dankie {{Ping|Sobaka}}. Dié onderhoud was baie lekker en ek het dit verskriklik geniet, hoewel ek ook baie opgewonde was. Dit is altyd lekker om in Afrikaans te gesels en 'n verskil te kan maak. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 21:20, 7 April 2026 (UTC) == Action Required: Update templates/modules for electoral maps == Hello everyone, This is a notice regarding an ongoing data migration on Wikidata that may affect your election-related templates and Lua modules (such as <code>Module:Itemgroup/list</code>). '''The Change:'''<br /> Currently, many templates pull electoral maps from Wikidata using the property [[:d:Property:P1846|P1846]], combined with the qualifier [[:d:Property:P180|P180]]: [[:d:Q19571328|Q19571328]]. We are migrating this data (across roughly 4,000 items) to a newly created, dedicated property: '''[[:d:Property:P14226|P14226]]'''. '''What You Need To Do:'''<br /> To ensure your templates and infoboxes do not break or lose their maps, please update your local code to fetch data from [[:d:Property:P14226|P14226]] instead of the old [[:d:Property:P1846|P1846]] + [[:d:Property:P180|P180]] structure. A [[m:Wikidata/Property Migration: P1846 to P14226/List|list of pages]] was generated using Wikimedia Global Search. '''Deadline:'''<br /> We are temporarily retaining the old data on [[:d:Property:P1846|P1846]] to allow for a smooth transition. However, to complete the data cleanup on Wikidata, the old [[:d:Property:P1846|P1846]] statements will be removed after '''May 1, 2026'''. Please update your modules and templates before this date to prevent any disruption to your wiki's election articles. Let us know if you have any questions or need assistance with the query logic. Thank you for your help! [[User:ZI Jony|ZI Jony]] using [[Gebruiker:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Gebruikerbespreking:MediaWiki message delivery|kontak]]) 17:11, 3 April 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29941252 --> :Hi Big Brother @Wikimedia. Luckily, we (on afwiki) will not be affected by your planned data migration, as every city/town/place article created on afwiki make use of an independent census site for eg. [https://census2011.adrianfrith.com/place/961111 Modjadjiskloof]. As far as I'm aware, it should not impact us, thanks! --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 17:28, 3 April 2026 (UTC) ::As far as election maps goes, {{ping|Lefcentreright}} can you please assist us here? [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 17:43, 3 April 2026 (UTC) :::Good evening, {{ping|Aliwal2012}}, this migration doesn't seem to affect election-related maps on this Wikipedia. Kind regards, [[Gebruiker:Lefcentreright|Lefcentreright]] ([[Gebruikerbespreking:Lefcentreright|kontak]]) 20:12, 3 April 2026 (UTC) == Check Wikipedia hulpmiddel == Ken jy [https://checkwiki.toolforge.org/cgi-bin/checkwiki.cgi?project=afwiki&view=project hierdie hulpmiddel] om sintaksfoute van Wikipedia te verwyder? [[Gebruiker:Jcb|Jcb]] ([[Gebruikerbespreking:Jcb|kontak]]) 19:51, 5 April 2026 (UTC) : {{ping|Jcb}}, nee ek ken dit nie. Kom ons kyk wat die ander manne sê... Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 19:59, 5 April 2026 (UTC) ::Eerste keer wat ek dit sien. Baie dankie [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 21:29, 5 April 2026 (UTC) :::: {{ping|Jcb}} hoe gereeld word die lyste opdateer? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 07:45, 6 April 2026 (UTC) :::::Een keer per maand. As jy 'n fout regstel, kan jy dit van die lys verwyder deur op 'done' te klik. [[Gebruiker:Jcb|Jcb]] ([[Gebruikerbespreking:Jcb|kontak]]) 13:22, 6 April 2026 (UTC) ::::::Ek onthou hoe {{Ping|Naudefj}} dit vroeër met sy bot outomaties gedoen het. Frank, kan jy hier help asb? Dalk kan ons met elke wysiging ook outomaties 'n spasie tussen Normdata en Kategorieë plaas. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 21:16, 7 April 2026 (UTC) == Wysigingsversoek beveiligde bladsy == Kan 'n administrateur op [[Tuisblad]] ''<nowiki>"{{localurl:{{NAMESPACE}}:{{PAGENAME}}|action=purge}}"</nowiki>'' vervang met ''<nowiki>"{{localurl:Tuisblad|action=purge}}"</nowiki>'' ? [[Gebruiker:Jcb|Jcb]] ([[Gebruikerbespreking:Jcb|kontak]]) 20:52, 6 April 2026 (UTC) :{{Ping|Jcb}} {{uitgevoer}} en getoets. Dit werk. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 21:15, 6 April 2026 (UTC) ::Baie dankie! [[Gebruiker:Jcb|Jcb]] ([[Gebruikerbespreking:Jcb|kontak]]) 21:52, 6 April 2026 (UTC) == [[Keiserpikkewyn]] == Goeienaand gemeenskap, is daar 'n deskundige wat die arm [[keiserpikkewyn]] se artikel op datum kan bring? Dié is nou ernstig bedreig, dit was wêreldwyd in die nuus. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 18:30, 11 April 2026 (UTC) == Hierdie kategorie... == Gemeenskap, wat is die doel van hierdie kategorie: <nowiki>''Kategorie:Artikels met hAudio-mikroformate''</nowiki>? Duidelik is hy onsigbaar. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 18:36, 21 April 2026 (UTC) :Oom Pynappel sal die antwoord hê. Die res van ons weet ook nie. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 20:27, 25 April 2026 (UTC) == Versoek vir kommentaar (globale KI beleid) == <bdi lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Hiermee 'n versoek om [[:m:Requests for comment/Artificial intelligence policy|kommentaar om oor 'n globale KI-beleid]] te besluit. [[Gebruiker:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Gebruikerbespreking:MediaWiki message delivery|kontak]]) 00:57, 26 April 2026 (UTC) </bdi> <!-- Message sent by User:Codename Noreste@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30424282 --> :Ek neem aan die besluit raak net die skep van inhoud en nie die vertaling daarvan nie. As vertaalmiddel is dit redelik nuttig, maar 'n mens moet baie aan die grammatika verander. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 18:38, 30 April 2026 (UTC) == Flora kategorieë... == {{ping|Rooiratel|BurgertB|SpesBona|Sobaka}}, menere kyk asb na die skakel: https://af.wikipedia.org/wiki/Kategorie:Flora Met my werk die afgelope jaar of drie saam met prof. van Wyk het ek feitlik die hele kategorie hiërargie van Flora oorgedoen en verbeter. Daar is nou feitlik 'n kategorie vir elke land en vele eilande wat onder kontinente en oseanië saamgestel is wat op hulle beurt na die Kategorie:Flora skakel. My vraag: het die Kategorie:Flora volgens land nog bestaansreg? Die bestaande Kategorieë:Flora volgens xxxx(vir elke land) skakel na Kategorie:Flora volgens kontinent; waar dit baie beter hanteerbaar en georden is. Ek hoor graag julle mening. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 06:47, 11 Mei 2026 (UTC) :{{Ping|Oesjaar}} ek is onseker. Lande is natuurlik mensgemaakte objekte en altyd polities van aard. Diere en plante word nie deur landsgrense afgebaken nie (behalwe vir sterk grense soos dié in Korea). Dan is daar ook kategorieë vir lande wat nie meer bestaan nie soos [[:Kategorie:Flora van Joego-Slawië]]. [[:Kategorie:Flora volgens land]] bevat ook eilande soos [[:Kategorie:Flora van die Benedewindse Eilande]], [[:Kategorie:Flora van die Bismarckargipel]] [[:Kategorie:Flora van Java]], [[:Kategorie:Flora van Rodrigues]], ens. Behandel [[:Kategorie:Flora van Taiwan]] die Flora van die eiland [[Taiwan (eiland)|Taiwan]] of dié van die [[Republiek China]]? Myns insiens kan ons die Flora volgens die Floraryke kategorieseer, maar ek dink dit is weer baie werk. Ons kan maar ook die bestaande kategorieë opruim (soos genoem), dit sal minder werk wees en kan ook werk. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 09:00, 11 Mei 2026 (UTC) :Die Lande v eilande word meer ingewikkeld as ons aan eilandstate soos Indonesië dink. Bali, Java, Sulawesi en Sumatra is 100% Indonesies, maar Borneo en Nieu-Guinee is nie. Eersgenoemde kan ons onder [[:Kategorie:Flora van Indonesië]] sorteer, maar wat doen ons met die ander twee? Is daar in die Indonesiese deel van Borneo dieselfde Flora as in die Maleisiese deel en in Broenei? Is daar oor die hele Nieu-Guinee dieselfde Flora (Indonesië en Papoea-Nieu-Guinee)? As dit die geval is, dan kan ons die eilande onder die lande sorteer en vermy dubbelkategoriserings. As dit nie die geval is nie, word dit meer ingewikkeld. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 09:35, 11 Mei 2026 (UTC) ::Sowel die eiland- as landkategorieë kan nuttig wees vir plante met beperkte of endemiese verspreidings. Minder nuttig vir plante met wye verspreidings want dan sal jy stringe kategorieë onder aan elke plantartikel hê. Sou voorstel om matig en ad hoc met die gebruik daarvan voort te gaan, sonder dat dit vereis word. Die voordeel van kategorieë is oor die algemeen om dinge meer opspoorbaar (Eng: discoverable) te maak. As jy dus alles van die plant vergeet het, behalwe dat hy bv. op Madagaskar voorkom, gaan jy hom weer kry. Flora van Borneo gebruik jy dan net as dit byna of totaal endemies aan lg. is. Ons kan ook kategorieë vir die ekostreke maak soos Flora van die toendra, Fynbosflora, of Flora van Afromontane woud, ens. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 09:40, 17 Mei 2026 (UTC) :::Ons kan ook net onthou dat die aard van 'n kategorie is om te omvat. Dit sal dus altyd dinge, soos lande of dele daarvan, omvat wat eintlik uitgesluit is. As jy dus net jou kategorie effe breër kies, is dit wel minder spesifiek, maar nog volkome korrek, en stringe kategorieë en moeite word daardeur vermy. Dis waar ek dink die ekostreek- of floraryk-kategorieë nuttig te pas kom. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 11:08, 17 Mei 2026 (UTC) == Skryfwedstryd 2026 == Hallo. Ek probeer om fondse van WMZA te bekom vir 'n skryfkompetisie in Mei. Ons benodig nog 'n beoordelaar. Kontak my of SpesBona asseblief as jy belangstel. Dankie. [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 14:54, 14 Maart 2026 (UTC) :Goeienaand Gemeenskap, ek is baie jammer, maar om tydredes moet ek as 'n beoordelaar onttrek. Moenie bekommer nie, pleks daarvan probeer ek maar die een of ander voorbladartikel skep, maar in 'n ander maand met meer tyd vir my. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 21:30, 15 Maart 2026 (UTC) ::Geen probleem. Ons kort nou 2 beoordelaars. {{ping|Oesjaar|Rooiratel|Pynappel|BurgertB|Sobaka|Aliwal2012|JMK}} stel een van julle belang? Ek neem aan party van julle wil liewers deelneem. Dankie [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 07:55, 16 Maart 2026 (UTC) :::[[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]], ek sal 'n beoordelaar wees. Dis nie eintlik my'' scene'' nie, maar ek is bereid om uit te help. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 15:05, 16 Maart 2026 (UTC) ::::Wonderlik, baie dankie. Ek het ook vir die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns gevra vir 'n beoordelaar. Reken tussen ons 3 via email kan ons dit doen. Dankie [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 16:02, 16 Maart 2026 (UTC) ::::: Jammer, besig. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 16:12, 16 Maart 2026 (UTC) :::::: [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]], ek sal ook as 'n beoordelaar kan help. Weet nie of dit te laat is nie, ek was vir 10 dae op vakansie in die natuur. Groete, --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 16:04, 19 Maart 2026 (UTC) :::::::Wonderlik, baie dankie. Ek reken ons 3 is perfek en kan via email dit doen. Kyk gerus na [[Wikipedia:Skryfwedstryd_2026]] en maak veranderinge. Ek het 'n vergadering volgende Woensdag om die pryse te bevestig. Dankie [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 16:27, 19 Maart 2026 (UTC) :Ek is bevrees ek sal nie kan deelneem nie. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 00:36, 24 Maart 2026 (UTC) ::Kan iemand help met 'n bannier op te sit vir die wedstryd? Dankie [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 14:41, 21 April 2026 (UTC) ::: Hallo, onthou die Skryfwedstryd begin more. Hoop om baie bydraes te sien. {{ping|Naudefj|Jcwf|Puvircho}} [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 13:33, 30 April 2026 (UTC) == Maandelikse besoeke en diepte == Gemeenskap, ons maandelikse besoeke vir Desember is weer 'n nuwe rekord van oor die 8 miljoen. Ek vertrou egter nie die inligting nie, want Desember is skoolvakansietyd. Ek het vir [[Gebruiker:Rooiratel]] gevra om dit met die relevante owerhede te bespreek. Hy sal vir ons terugvoer gee wanneer beskikbaar. Die goeie nuus is dat ons diepte nou 38 is, hopenlik hou dit aan met groei. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 05:27, 14 Januarie 2026 (UTC) :Vir die wat self wil saam volg, sien: https://phabricator.wikimedia.org/T413949 :Dit is deel van 'n wyer ondersoek: https://phabricator.wikimedia.org/T412655 :Ek sal dit dophou, en opvolg as dit te lank neem. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 07:21, 14 Januarie 2026 (UTC) ::Hierdie fout is nou uiteindelik reggemaak. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 21:09, 27 Mei 2026 (UTC) == Hantering van kategorieë... == Gemeenskap, wat is die beste van die twee sjablone {{sj|CompactTOC2}} vs. {{sj|indeks}}? Sien [[Cynanchum]] en [[Lys van Erica-spesies]] waar dit gebruik word. Wat verkies julle? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 10:52, 17 Mei 2026 (UTC) :{{sj|indeks}}. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] 22:45, 30 Mei 2026 (UTC) == Kan ons nuwe lesers lok met sport? == Gemeenskap, nou is beide [[rugby]] en [[krieket]] voorbladartikels en interessant genoeg ook ewe groot. Vir my is dit steeds snaaks dat ek in die sokkerland Duitsland sit en in Afrikaans oor Suid-Afrika se suksesvolste sportsoorte voorbladartikels skryf. Met elke nuwe sportartikel wat ek op ons voorblad mag plaas draai die volgende gedagtes in my kop. Die Afrikaanse Wikipedia spog sedert jare met uitstekende artikels oor beide krieket en rugby. Voorbladartikels word vir ander tale ook aangewys met 'n geel sterretjie. Met sportvoorbladartikels probeer ek ook die een of ander Indiër se belangstelling in Afrikaans prikkel. Die Proteas en Indië het reeds in baie belangrike wedstryde mekaar ontmoet soos die [[T20I-wêreldbeker 2024|T20I-wêreldbekereindstryd 2024]] en die [[Vrouekrieketwêreldbeker 2025|Vrouekrieketwêreldbekereindstryd 2025]]. Suid-Afrikaanse krieket geniet oor die algemeen baie respek in Indië. Daarom dink ek dit is 'n goeie idee om Indiërs se belangstelling in Afrikaans te probeer groei. Onthou, die tale in Noord-Indië soos [[Hindi]] is soos Afrikaans [[Indo-Europese tale]]. Dalk leer iemand in Indië Afrikaans omdat daar 'n groot belangstelling in Suid-Afrika is. Ek het krieket en rugby deur Afrikaans leer ken, miskien werk dit vir ander ook andersom. Myns insiens is dit 'n goeie idee om dit te probeer en daarmee voort te gaan. In my opinie is die voorbladartikels oor beide krieket en rugby beter as die oorspronklike Engelse artikels omdat ek die bronne konsekwent nagaan en wat ek vir die een toernooi doen, doen ek ook vir die ander. Tydens toernooie neem dit elke dag ure om dit te doen, ook al die skryfwerk en statistieke. Maar miskien is dit die moeite werd vir Afrikaans. As ons nie probeer nie, sal ons nooit weet nie. Nou wil ek graag weet wat julle dink. Moenie bekommer nie, daar volg nou nie 'n klomp nuwe nominasies nie, daar is tans nie 'n sportartikel van my kant wat ek kan benoem nie. Net hierdie gedagtes wat ek graag wil deel. Nuwe lesers vir ons Wikipedia lok. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 21:01, 17 Mei 2026 (UTC) :Of artikels oor sport in Indonesië. Miskien is daar mense wat belangstel in die voormalige koloniale taal, maar die grammatika te ingewikkeld vind en besluit om eerder Afrikaans te leer. Goeie begin: https://en.wikipedia.org/wiki/Indonesia_national_rugby_union_team https://en.wikipedia.org/wiki/Indonesia_national_cricket_team [[Gebruiker:Maximiliaan Ronaldszoon|Maximiliaan Ronaldszoon]] ([[Gebruikerbespreking:Maximiliaan Ronaldszoon|kontak]]) 21:31, 17 Mei 2026 (UTC) ::{{Ping|Maximiliaan Ronaldszoon}} dan is ons outomaties ook by Maleisië, dink maar aan [[Kaapse Maleiers]]. Terloops, ek benodig jou hulp met inligtingskasse, bv. politici soos die onlangse klomp Turkse ministers. Jy doen baie goed wat dit betref. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 21:40, 17 Mei 2026 (UTC) :::Broodnodige artikels, doen so voort. Sportmense hou baie van statistiek, so dit is ook nuttige werk. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 06:11, 11 Junie 2026 (UTC) == Voorbladuitleg == Goeiemiddag gemeenskap, vandag lyk beide die voorbladartikel- en beeld snaaks. Lyk my {{sl|Omraam}} het 'n verandering ondergaan wat nie sigbaar is nie. Dit raak nou al die vorige inskrywings ook! Ek sien egter nie die fout nie. Enige raad? Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 09:30, 21 Mei 2026 (UTC) :Die voorbladteks moet regs van die beeld begin, maar dié sjabloon maak die spasie vir die beeld wyer, waardeur die teks ondertoe geskuif word. Myns insiens sal dit die beste wees om die sjabloon te fiks pleks daarvan om al die verlede plasings (amper 20 jaar) aan te pas. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 12:45, 21 Mei 2026 (UTC) ::SpesBona: Jou probleem is opgelos! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 17:43, 21 Mei 2026 (UTC) :::{{Ping|Aliwal2012}} jammer, nie rêrig nie, sien die lyn is nou bo die eerste paragraaf, maar nie rondom die beeld nie. Dié raam moet die beeld "omraam", dis waar sy naam vandaan kom. Ek het ook op die Duitse Wikipedia vir hulp aangeklop. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 18:05, 21 Mei 2026 (UTC) ::::Ons kan dit nie los soos dit is nie, dit is ons mees prominente deel! {{Ping|Jcb}} sien jy dalk die fout? Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 20:50, 21 Mei 2026 (UTC) :::::[[Wikipedia:Voorbladartikel week 21 2026/test]] en [[Sjabloon:Omraam/test]]. Werk vir 200px en 250px. Ek kan breedtes byvoeg indien nodig. [[Gebruiker:Jcb|Jcb]] ([[Gebruikerbespreking:Jcb|kontak]]) 21:40, 21 Mei 2026 (UTC) ::::::{{Ping|Jcb}} baie dankie, die raam is daar, maar die teks word onder die beeld gedruk. Die oplossing van die Duitse Wikipedia (toets maar in die voorskou tussen {{sl|Omraam}} en {{sl|Omraam2}}) is ook naby. Maar die beeld hang effens "in die lug". Ons is naby die oplossing. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 21:49, 21 Mei 2026 (UTC) Ons kan die verskil duidelik maak: * Ons voorblad sedert die verandering sonder ons ingryping: https://web.archive.org/web/20260521125616/https://af.wikipedia.org/wiki/Tuisblad * Ons voorblad verlede week soos dit moet lyk: https://web.archive.org/web/20260514083645/https://af.wikipedia.org/wiki/Tuisblad * 'n Ander voorbeeld van die korrekte wyse: https://web.archive.org/web/20260301055012/https://af.wikipedia.org/wiki/Tuisblad Lyk my die verandering vanoggend deur my was naby aan die korrekte vertoning. Ek het dit weer ingestel. Jammer vir al die veranderinge, maar die respek teenoor al ons voorbladartikels vereis 'n korrekte vertoning daarvan. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 13:20, 22 Mei 2026 (UTC) :Dankie! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 13:57, 22 Mei 2026 (UTC) == Uitnodiging: Bespreking oor voorgestelde rigting vir Wishlist == Jy word genooi om deel te neem aan 'n bespreking oor 'n [[meta:Talk:Community_Wishlist#Proposed_direction_for_Wishlist|voorstel oor die toekoms van die Wishlist]] vanuit die gemeenskap. Dit is in verband met die ontbinding van CommTech, verwante afleggings, en die daaropvolgende bespreking. [[Gebruiker:Femke|Femke]] ([[Gebruikerbespreking:Femke|kontak]]) 06:13, 26 Mei 2026 (UTC) == [[Die boek met vlerke]] == Dagsê almal! Ek merk op 'n nuwe artikel "[[Die boek met vlerke]]" is pas deur 'n nuweling geskep. Ek kon dit nie suksesvol skakel aan 'n ander taal nie, dit bestaan ook nie in Engels nie? (Die artikel [[:en:Books with Wings]] verwys na iets anders!) Julle insae? --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 08:36, 27 Mei 2026 (UTC) :Die bronne is onleesbaar. Hy kan enige onheil verkomdig via sy bronne. Ek het juis so pas 'n vraag op sy besprekingsblad gevra. Ek sê: verwyder. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 08:39, 27 Mei 2026 (UTC) ::Daar is wél Spaanse bronne oor ''El libro con alas'' (“Die boek met vlerke”), en dit blyk ’n werklike eksperimentele boekformaat te wees wat deur die Argentynse skrywer Pablo Andrés Rial ontwikkel is. Die meeste verwysings kom egter uit plaaslike nuuswebwerwe, universiteitsmedia en bemarkingsartikels — nie uit gevestigde akademiese of groot hoofstroombronne nie. ::Die belangrikste rooi vlae: ::*Die artikel klink baie soos ’n vertaling uit Spaans of selfs AI-gegenereerde teks. ::*Die onderwerp het baie beperkte onafhanklike dekking. ::*Verskeie bronne herhaal byna identiese formulering — tipies van persverklarings wat oorgeneem word. ::*Daar is tans geen aanduiding dat dit ’n wyd erkende literêre of redaksionele formaat geword het nie. ::*Selfs die Spaanse Wikipedia-artikel lyk nuut en swak gevestig. ::Daar is egter tekens dat die projek werklik bestaan: ::*Registrasie by Argentinië se INPI word herhaaldelik genoem. ::*Die konsep word beskryf as ’n boek met vou-“vlerke” of flapbladsye wat alternatiewe leesvolgordes moontlik maak. ::*Dit word verbind met kombinatoriese literatuur soos Raymond Queneau se werk Cent Mille Milliards de Poèmes. ::Beoordeling: ::*Nie noodwendig vals nie ::*Maar waarskynlik nie ensiklopedies belangrik genoeg vir ’n aparte Wikipedia-artikel op hierdie stadium nie. ::*Dit lyk meer soos ’n eksperimentele selfgepubliseerde projek wat deur media-aandag opgeblaas is. ::Dus kan dit verwyder word en indien dit noemenswaardig word in die toekoms kan die skrywer weer probeer. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 09:22, 27 Mei 2026 (UTC) == Vote now in the 2026 U4C election == Eligible voters are asked to participate in the 2026 [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] election. More information–including an eligibility check, voting process information, candidate information, and a link to the vote–are available on Meta at the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|2026 Election information page]]. The vote closes on 2 June 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1780358400 00:00 UTC]. Please vote if your account is eligible. Results will be available by 14 June 2026. -- In cooperation with the U4C. [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 17:14, 27 Mei 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> == Ou Kaapse pad/wapad/weg == Ek het 'n ervare Kaapse kaartmaker se mening gevra oor hierdie vraag van 16 Maart, en sy antwoord is: "There are 'ou Kaapse weg' or 'pad' all over. Every town that had an old road to the Cape has an old Cape Road. They are all different." [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 10:07, 29 Mei 2026 (UTC) == Besoeke vir April en Mei. == Gemeenskap, noudat die KI probleme uitgesorteer is, is ons besoeke vir April en Mei 2.3 miljoen! Ons sê dankie! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 09:30, 1 Junie 2026 (UTC) == Groot dankie aan Gebruiker:BurgertB! == Gemeenskap, so tussen al die dinge het [[Gebruiker:BurgertB]] se 200ste voorbladartikel verskyn. Dankie aan hom en sy harde werk! Nou vir 300.... Ek wens ek kon jou 'n prys of iets gee vir erkenning van jou harde werk! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 09:33, 1 Junie 2026 (UTC) :Lyk mooi. As julle nou net die politikus se bakkies vir 'n ander een verruil kners ek minder op my tande. Enige prentjie wat 'n ander aspek van die teks belig, net vir afwisseling, selfs 'n ander politikus. Ek kla nie oor politiek-artikels nie, net 'n bietjie prentjie-afwisseling maak ons voorblad ook meer interessant, net soos nuwe teks. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 12:53, 1 Junie 2026 (UTC) ::Baie dankie @[[Gebruiker:BurgertB|BurgertB]] jy doen uitstekende werk vir ons wiki! - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 10:20, 5 Junie 2026 (UTC) == Sjabloon:weerkas == {{ping|Rooiratel|SpesBona|BurgertB|Pynappel}}, help asb om die weerkas, of watter ander sjabloon ook al meer geskik is, aan die gang te kry in [[Noordelike Gebied]]? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 18:06, 2 Junie 2026 (UTC) :{{Ping|Oesjaar}} jy kan kies tussen verskillende weergawes: bv. dié by [[Perth]] of dié by [[Sydney]]. Dan kan jy die toepaslike data invul. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 18:15, 2 Junie 2026 (UTC) == Wikimania 2026 == Gemeenskap, ek het 'n voorstel getiteld ''Rooting for Knowledge: Why We Need a Wiki-Botanist Action Group Today!'' na Wikimania 2026 ingedien. Ek is so pas meegedeel dat die voorstel aanvaar is en dat ek moet diens doen in Parys in Julie! Die aanbieding gaan oor my ondervinding met die 60,000 flora foto projek saam met prof. Braam van Wyk, die probleme en uitdagings met Wikispecies, Wikidata, WikiCommons en Wikipedia (ook taksonomiese verskille met KEW en ons eie SANBI) en hoe ons die probleme en uitdagings kan oorkom. Hierdie projek, as dit aanvaar word, sal elke Wikipedia raak en verbeter! Dit gaan die Afrikaanse Wikipedia onder almal se aandag bring en ons kredietwaardigheid verhoog. Baie dankie aan [[Gebruiker:Discott]] wat hulp verleen het aan die administratiewe kant. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 17:48, 3 Junie 2026 (UTC) :''Bonne chance, à bientôt à Paris'' ! [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 20:36, 3 Junie 2026 (UTC) ::Geluk Oesjaar, gelukkig is jy mos gewoond aan oorsee reis! --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 06:22, 4 Junie 2026 (UTC) ::Laat nuus: Ek sien Oesjaar het verjaar op 3 Junie, veels geluk! ::: Dankie [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]]. ja, tannie ouderdom kry my stadig in haar greep! Ek voel nog altyd 18 maar dit neem my nou 4 ure in die oggend om 18 te voel! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 16:22, 5 Junie 2026 (UTC) ::::Baie geluk! Ons wens jou alle beste toe! [[Gebruiker:Thermofan|Thermofan]] ([[Gebruikerbespreking:Thermofan|kontak]]) 11:25, 4 Junie 2026 (UTC) :::::Baie geluk @[[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] die is groot! Dankie vir al die werk wat jy in die regte wêreld doen vir ons wiki. Ons waardeer dit opreg! - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 10:23, 5 Junie 2026 (UTC) ::::::Onthou miskien om hulle te vertel dat sommige van die wiki-onderdane nie hou van eksterne owerhede wat oor ons aangestel word nie. En dat ons sien dat sommige direktiewe wat plantkunde-"owerhede" van "bo" af op ons rig duidelik kaf en laf is. Linnaeus het ons geleer hoe dit gedoen word, outeurs ensomeer, en dit bly die grondwet. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 06:11, 11 Junie 2026 (UTC) == Interaktiewe OWID-grafieke == Hallo almal, bestaan daar belangstelling by die AF WP-gemeenskap in interaktiewe grafieke? Ons het reeds sowat 2000 opgelaai en hulle is ten volle vertaalbaar. Kyk gerus na [https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:List_of_interactive_data_graphics voorbeelde hier]. Met spesifieke werkende voorbeelde soos [https://commons.wikimedia.org/wiki/OWID/Wine_production hierdie] wat reeds hier op [https://en.wikipedia.org/wiki/Wine#Production EN WP] geïmplementeer is. [[User:Doc James|<span style="color:#0000f1">'''Doc James'''</span>]] ([[User talk:Doc James|talk]] · [[Special:Contributions/Doc James|contribs]] · [[Special:EmailUser/Doc James|email]]) 14:02, 5 Junie 2026 (UTC) :Ek kan dit aanbeveel! [[Gebruiker:Michaelgraaf|Michaelgraaf]] ([[Gebruikerbespreking:Michaelgraaf|kontak]]) 08:39, 6 Junie 2026 (UTC) ::[[User:Doc James|Doc James]], is everything tanslatable? [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 19:21, 6 Junie 2026 (UTC) :::Ja al die teks is vertaalbaar. Maar dit is nie 'n gegewe dat die vertaalde teks mooi in die beeld sal pas nie. :::Sien hier om te sien hoe dit werk: https://svgtranslate.toolforge.org/File:Wine_production,_World,_1961.svg :::As mens klaar is, skep dit 'n nuwe beeld, met die vertaalde teks. Maar soos ek bo gesê het, daar kan dalk probleme wees met die uitleg van die teks. Daarom verkies ek om dit met die hand te doen. Of mens kan dit as 'n beginpunt gebruik en enige foute na die tyd met die hand opruim, en die nuwe weergawe oplaai. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 08:02, 8 Junie 2026 (UTC) :::Yes absolutely everything is translatable. For example see [https://ja.wikipedia.org/wiki/%E6%97%A5%E6%9C%AC%E3%81%AEHPV%E3%83%AF%E3%82%AF%E3%83%81%E3%83%B3%E6%94%BF%E7%AD%96<nowiki> JA WP] </nowiki>[[User:Doc James|<span style="color:#0000f1">'''Doc James'''</span>]] ([[User talk:Doc James|talk]] · [[Special:Contributions/Doc James|contribs]] · [[Special:EmailUser/Doc James|email]]) 19:12, 30 Julie 2026 (UTC) == Die Duitser en sy sportsoorte == Goeienaand gemeenskap, soos maande gelede met al die kriekettoernooie is ek nou besig om ook in rugby "in dié tyd" te gebruik pleks van die vir myself werkskeppende "en oortref die vorige rekord [...] – later oortref deur". Ek dink nie dit is nodig om ná elke nuwe toernooi al die ou toernooie te hersien en daardie genoemde rekords te herskryf en aan te pas nie. Dit raak ook ou voorbladartikels. Nou fokus ek eerder daarop om statistiek op die punt te bewoord en nie ingewikkeld te beskryf nie. Voorbladartikels is mos die belangrikste artikels waarmee ons kan spog, kom ons skryf hulle op die man af. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 21:10, 7 Junie 2026 (UTC) :Klink reg, statistiek is gesog by sport, maar jy moet jou nie doodwerk daaraan nie. "Indertyd", direk uit blokkiesraaisel-woordeboek, is miskien die regte woord vir "in dié tyd". Dus, "indertyd 'n rekord". Ook, "ten tye van" die toernooi/wedstryd was dit 'n rekord, of "destyds 'n rekord", wanneer dit al 'n tydjie gelede is. Die versteende naamvalle kom hier goed te pas. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 06:11, 11 Junie 2026 (UTC) ::{{Ping|JMK}} baie dankie vir dié voorstel. {{Ping|BurgertB}} wat dink jy? Is "indertyd" beter as "in dié tyd" vir ou sportrekords? Ek hoor en verander graag na gelang van 'n presiese taalgebruik. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 21:10, 17 Junie 2026 (UTC) :::[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]], daar is niks verkeerd met "indertyd" nie; ek dnk net dis effens verouderd/hoogdrawend. Ek sou "in dié tyd" gebruik het. Same diff. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 14:16, 18 Junie 2026 (UTC) ::::Om dit in konteks te plaas, 'n paar jaar gelede het ek 'n Nederlandse kursus gedoen. Tydens die kursus sê die tutor vir my dat ek gebruik dikwels 'n aantal outydse uitdrukkings - ek het die Afrikaanse uitdrukking geneem en dit met behulp van Nederlandse grammatika aangepas! [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] == Vryheid van Panorama in Suid-Afrika == Is daar steeds nie vryheid van Panorama in Suid-Afrika nie? Sien die Johannesburgse Burgersentrum se afbeeldings is op Commons verwyder. Ou geboue is nie 'n probleem nie, maar jonger geboue wel. Weet iemand iets oor die stand van sake? Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 21:02, 8 Junie 2026 (UTC) :Hi, {{ping|SpesBona}}. Ja, ons het nog nie Vryheid van Panorama nie en dit lyk vir my dit gaan 'n hele tydjie wees voordat ons dit kry. [https://www.gov.za/news/media-statements/president-cyril-ramaphosa-refers-copyright-amendment-bill-and-performers%E2%80%99 President Cyril Ramaphosa refers Copyright Amendment Bill and Performers’ Protection Amendment Bill to Constitutional Court]. [[Gebruiker:Lefcentreright|Lefcentreright]] ([[Gebruikerbespreking:Lefcentreright|kontak]]) 23:15, 8 Junie 2026 (UTC) ::Die regstelsel in SA, en die gebrekkige wyse waarop wette opdateer word, en die mate waarin die oortreders soms ingesluit word by aanpassing daarvan, sodat die nuwe wet hul ''modus operandi'' pas, is rede tot kommer. Weet ook van minstens een geval waar 'n SA-regter se uitspraak was: "Daar is nou soveel mense wat hierdie wet oortree, dat ek dit nie meer kan toepas en skadevergoeding kan toeken nie". [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 06:11, 11 Junie 2026 (UTC) == RFC about AI-generated content in Wikimedia Commons == <bdi lang="en" dir="ltr">Apologies for writing in English, please help translate this message to your language. You are invited to participate in a [[c:Commons:Requests for comment/Policy update for AI content|request for comment on Wikimedia Commons about a policy update for AI content]]. This may affect files that are uploaded to Wikimedia Commons for use on this project. Thank you. [[m:User:Codename Noreste|Codename Noreste]] ([[m:User talk:Codename Noreste|besprekings]])</bdi> 17:11, 23 Junie 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Codename Noreste@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> liq5mkxu2l4ahp3u91gixicw5zx76wr 2920343 2920338 2026-07-30T19:13:41Z Doc James 24642 2920343 wikitext text/x-wiki {{argief}} == Voorspoed vir 2026 ! == Gemeenskap, beste wense vir 2026! Mag 2026 die verveligste jaar nog ooit wees vir ons Wikipedia! --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 07:58, 21 Desember 2025 (UTC) == Beste wense vir 2026! == Gemeenskap, dankie vir julle ondersteuning en harde werk gedurende 2025! Aan almal wat voorbladartikels geskep het, dankie - dit is en bly harde werk! Beste wense aan julle en die families vir 2026! Dit gaan 'n groot jaar vir ons Wikipedia wees! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 07:29, 31 Desember 2025 (UTC) :Baie dankie, van my kant ook vir die hele Suid-Afrika uit Duitsland! Dit bly ook 'n uitdaging om artikels op datum te hou, iets wat KI nooit sal kan doen nie (bronne lees en teks hersien)! Die artikelhersiening rondom die jaarwisseling bly ook baie interessant! Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 21:30, 31 Desember 2025 (UTC) == Pampa of Pampas == Gelukkige en voorspoedige nuwe jaar 2026 almal daar wat aan die Afrikaanse Wikipedia skryf! Onlangs het ek die artikel [[Pampas]] begin en wou nou daarna skakel, maar voordat ek voortgaan het ek 'n vraag: Is dit Pampa of Pampas in Afrikaans? Ek sien albei op die Afrikaanse Wikipedia, bv. [[pampashert]]. Nou wonder ek en wil eers seker maak. En word dit in die omgangstaal gebruik soos in Duits? ''Ich wohne in der Pampa.'' beteken "ek woon op die platteland." Sal dit ook in Afrikaans werk (ek twyfel, dis dalk die platteland). Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 00:20, 3 Januarie 2026 (UTC) :Die AWS en HAT gee "die pampas" aan, wat beteken die grasvlaktes. Nie gebruik vir die platteland nie. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 14:42, 3 Januarie 2026 (UTC) ::{{Ping|BurgertB}} baie dankie. Ek sien dit word met 'n kleinletter geskryf. Lyk my die betekenis in die omgangstaal geld slegs in Duits, gevolglik nie noemenswaardig in die Afrikaanse artikel nie. Dan kan ek maar die artikel skuif en die skakels aanpas. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 19:15, 3 Januarie 2026 (UTC) :::{{Ping|SpesBona}} Jammer, die Pampas in Suid-Amerika is met 'n hoofletter. Die algemene woord is 'n kleinletter, soos pampasgras. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 19:25, 3 Januarie 2026 (UTC) ::::{{Ping|BurgertB}} in al die artikels waar na dié Suid-Amerikaanse grasvlakte verwys word is nou die korrekte [[Pampas]]-skakel. Dis nou tyd dat beide pampasgras en pampashert ook by Pampas genoem word. :) Baie dankie nogmaals! Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 20:15, 3 Januarie 2026 (UTC) == <span lang="en" dir="ltr">Migration to Parsoid</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> Hello everyone! I am glad to inform you that as the next step in the [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification|Parser Unification]] project, Parsoid will soon be turned on as the default article renderer on your wiki. We are gradually increasing the number of wikis using Parsoid, with the intention of making it the default wikitext parser for MediaWiki's next long-term support release. This will make our wikis more reliable and consistent for editors, readers, and tools to use, as well as making the development of future wikitext features easier. If this disrupts your workflow, don’t worry! You can still opt out through a user preference or turn Parsoid off on the current page using the Tools submenu, as described in the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:ParserMigration|Extension:ParserMigration]] documentation. There is [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Confidence Framework|more information about our roll-out strategy]] available, including the testing done before we turn on Parsoid for a new wiki. To report bugs and issues, please look at our [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Known Issues|known issues]] documentation and if you found a new bug please create a phab ticket and tag the [[phab:project/view/5846|Content Transform Team in Phabricator]]. <section end="announcement-content" /> </div> == Oesjaar is 17 jaar hier... == Gemeenskap, vandag vier ek my 17de jaar hier op ons Wikipedia! Wat 'n rit! Dankie vir almal se ondersteuning. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 12:38, 6 Januarie 2026 (UTC) [[Gebruiker:Aliwal2012|Admin Aliwal2012]] sê: [[Lêer:Charline the cat and her kittens.jpg|duimnael|center|280px|Beste Oesjaar, jy is soos 'n ma vir ons almal!]] == Proteste == Is daar so 'n woord? Ek weet van 'n betoging, protestasie en protesteer, maar al die proteste verwar my. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 16:18, 7 Januarie 2026 (UTC) :Ek dink nie so nie. Wel protesoptog, demonstrasie, betoging . . . [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 20:51, 8 Januarie 2026 (UTC) :: Ja, "proteste" kom voor in die HAT (p.897). Dit is die meervoud van "protes". "Mondelinge of skriftelike verklaring dat 'n mens jou teen iets versit, al kan jy dit nie belet nie; teëspraak, voorbehoud". [[Gebruiker:JCBrand|JCBrand]] ([[Gebruikerbespreking:JCBrand|kontak]]) 06:19, 27 Januarie 2026 (UTC) == Woordeboek van die Afrikaanse Taal == Gemeenskap, die [[Woordeboek van die Afrikaanse Taal]] is hierdie jaar 100 jaar jonk! Ons wens die HUB [[Phillip Louw]] en sy span sterkte toe met hulle feesreëlings! Hopenlik nooi hulle ons vir 'n koffietjie of iets... Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 10:44, 8 Januarie 2026 (UTC) : Is daar enige vrywilliger wat die artikel van Phillip na Engels wil vertaal? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 11:51, 8 Januarie 2026 (UTC) ::{{Uitgevoer}} [[Gebruiker:Thermofan|Thermofan]] ([[Gebruikerbespreking:Thermofan|kontak]]) 12:27, 15 Januarie 2026 (UTC) ::: Baie dankie [[Gebruiker:Thermofan|Thermofan]]! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 21:40, 15 Januarie 2026 (UTC) == Kaninchanon Thongchay == Gemeenskap, die artikel bestaan nie in Engels of sy eie moedertaal nie, en het ook geen bronne nie. Kan ek die artikel verwyder? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 11:50, 8 Januarie 2026 (UTC) : Ek kry geen onafhanklike verwysings na die persoon nie. Hy het ook nie 'n Wikidata-inskrywing nie, en is nie 'n noemenswaardige persoon op die stadium nie. Ek steun die verwydering. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 11:56, 8 Januarie 2026 (UTC) :: {{ondersteun}} verwydering! --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 05:47, 9 Januarie 2026 (UTC) {{Uitgevoer}} deur Oesjaar. :::Korrek. Wikipedia mag nie verflou word tot 'n versameling van onbenullige, aandagsoekende onderwerpe nie. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 16:16, 11 Januarie 2026 (UTC) == Ons voorblad == Gemeenskap, ons voorblad is gevandaliseer. Nadat dit herstel is deur ons kundiges, hoe kan ons dit beskerm? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 06:17, 10 Januarie 2026 (UTC) :Ek weet nie hoe iemand die blad kon verander het nie, want dit is al sedert 2005 beskerm om slegs administrateurs toe te laat. Ek het dieselfde verandering gaan aanbring, en dit het gewerk. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 07:33, 10 Januarie 2026 (UTC) :: Dankie [[Gebruiker:BurgertB]]! Ek het 'n onderhoud om 8:35 op [[Radio Laeveld]] gehad en ons bespreek elke keer die voorblad. Praat van net betyds... Sjoe! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 07:57, 10 Januarie 2026 (UTC) :::Ek dink nie dat die probleem deur 'n wysiging veroorsaak is nie. Daar is geen verskil in ons [https://af.wikipedia.org/w/index.php?title=Tuisblad&diff=2866813&oldid=2774431 tuisblad se weergawegeskiedenis vir vandag nie]. Lyk my die geskrapte blad [[Sjabloon:Voorbladinleiding/styles.css]] het 'n gemors veroorsaak en sedert dit geskrap is, werk alles weer reg. Die tweede wysiging aan ons voorblad het dalk die "cache" verfris. Myns insiens is {{Ping|Ternera}} onskuldig, die ou wat vandag die sjablone geskep het, is aanspreeklik. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 13:00, 10 Januarie 2026 (UTC) ::::Ek het ons voorblad met die kaskade-effek beskerm wat onderbladsye (sjablone ens.) ook sal insluit, sien [[:en:Wikipedia:CASCADE]]. Hoop dit help! Die ander taalweergawes doen dit ook (min of meer). Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 13:30, 10 Januarie 2026 (UTC) == [[Shahd Seethaler-Wari]] == Gemeenskap, hierdie artikel bestaan nie op die Engelse of die Duitse Wiki's nie. Het dit bestaansreg? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 06:19, 11 Januarie 2026 (UTC) :Daar bestaan ‘n Wikidata inskrywing vir haar. Identifiseerders (databsisse) soos VIAF, GND en DBB het inskrywings oor haar. :Sien wel onafhanklike verwysings na haar insluitende ‘n profiel op die Max Planck-instituut se webwerf. Het die artikel ietwat meer neutraal gemaak. Glo nie sy is regtig vreeslik noemenswaardig nie (sover geen Duitse of Engelse artikel nie) maar dit doen ook seker nie skade nie. Glo ons kan dit maar hou maar tog dophou as iemand prober om die neutraliteit te versteur. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 09:23, 11 Januarie 2026 (UTC) == Maandelikse besoeke en diepte == Gemeenskap, ons maandelikse besoeke vir Desember is weer 'n nuwe rekord van oor die 8 miljoen. Ek vertrou egter nie die inligting nie, want Desember is skoolvakansietyd. Ek het vir [[Gebruiker:Rooiratel]] gevra om dit met die relevante owerhede te bespreek. Hy sal vir ons terugvoer gee wanneer beskikbaar. Die goeie nuus is dat ons diepte nou 38 is, hopenlik hou dit aan met groei. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 05:27, 14 Januarie 2026 (UTC) :Vir die wat self wil saam volg, sien : https://phabricator.wikimedia.org/T413949 :Dit is deel van 'n wyer ondersoek : https://phabricator.wikimedia.org/T412655 :Ek sal dit dophou, en opvolg as dit te lank neem. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 07:21, 14 Januarie 2026 (UTC) == 25 Jaar vandag! == Die Wikipedia Stigting is vandag 25 Jaar jonk! Geluk Jimmy Wales met jou breinkind! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 05:18, 15 Januarie 2026 (UTC) :En Larry Sanger. Wales is 'n boelie van die ergste soort, 'n Bureaukraat. Maar nou ja. Sulke mense handhaaf soms die vrede. [[Gebruiker:Savethewhaleslol|Savethewhaleslol]] ([[Gebruikerbespreking:Savethewhaleslol|kontak]]) 22:22, 28 Januarie 2026 (UTC) ::Terloops, die Wiki idee het van Sanger af gekom. Maar die Amerikaners gee mos alle krediet aan die ou met die geld. Toemaar Tesla. [[Gebruiker:Savethewhaleslol|Savethewhaleslol]] ([[Gebruikerbespreking:Savethewhaleslol|kontak]]) 22:24, 28 Januarie 2026 (UTC) == Vertalings in wording: Geen aksie op bladsy? == Hallo almal Ek vertaal verskeie vertalings op een slag (deels om verveeldheid uit te skakel; deels omdat ek soms moet navorsing doen oor terme en ekwivalente). Daar is dus sowat 5 of 6 vertalings wat in wording is. Wanneer ek op die artikels klik, maak die gewone vertaalbladsy oop, maar daar verskyn geen teks of enige grafika van watter aard ook al nie. Die bladsy is dus letterlik en figuurlik leeg. Waarom sou dit gebeur? Is daar moontlik een of ander tegniese fout? Dankie [[Gebruiker:GeorgeF1974|GeorgeF1974]] ([[Gebruikerbespreking:GeorgeF1974|kontak]]) 11:37, 15 Januarie 2026 (UTC) :Ek weet ook nie hoe daardie hulpmiddel werk nie. Gebruik gewoonlik google translate om interessante voorstelle te kry en werk van daar af verder. Verder is blokkiesraaiselwoordeboeke baie nuttig om die regte Afrikaanse woord te vind. Die beste van voorgenoemde wat ek sal teëgekom het is dié van G. de Villiers et al., Watter Woord Blokraaiselgids. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 06:56, 19 Januarie 2026 (UTC) == Monokotiele == Naand {{ping|JMK}}, kan jy dalk help met 'n artikel oor [[Monokotiele]]? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 19:14, 18 Januarie 2026 (UTC) :Dis hoë prioriteit. Net effe toegegooi op die oomblik. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 02:14, 19 Januarie 2026 (UTC) ::Goeie more Oesjaar! Mag 'n apteker die Engelse artikel kortweg vertaal vir ons? Ek sit by die KFC se Wifi, geen Letaba Netwerk met die vloede hier! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 06:12, 19 Januarie 2026 (UTC) ::: Enige persoon is welkom. Ons sal in elk geval proeflees. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 07:57, 19 Januarie 2026 (UTC) :::: {{uitgevoer|Artikel geskep}} --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 14:02, 19 Januarie 2026 (UTC) == Thank you for Last Year – Join Wiki Loves Ramadan 2026 == Dear Wikimedia communities, We hope you are doing well, and we wish you a happy New Year. ''Last year, we captured light. This year, we’ll capture legacy.'' In 2025, communities around the world shared the glow of Ramadan nights and the warmth of collective iftars. In 2026, ''Wiki Loves Ramadan'' is expanding, bringing more stories, more cultures, and deeper global connections across Wikimedia projects. We invite you to explore the ''Wiki Loves Ramadan 2026'' [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026|Meta page]] to learn how you can participate and [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026/Participating communities|sign up]] your community. 📷 ''Photo campaign on '' [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan 2026|Wikimedia Commons]] If you have questions about the project, please refer to the FAQs: * [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan/FAQ/|Meta-Wiki]] * [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan/FAQ|Wikimedia Commons]] ''Early registration for updates is now open via the '''[[m:Special:RegisterForEvent/2710|Event page]]''''' ''Stay connected and receive updates:'' * [https://t.me/WikiLovesRamadan Telegram channel] * [https://lists.wikimedia.org/postorius/lists/wikilovesramadan.lists.wikimedia.org/ Mailing list] We look forward to collaborating with you and your community. '''The Wiki Loves Ramadan 2026 Organizing Team''' 19:45, 16 Januarie 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29879549 --> : Ek stel belang om deel te neem en kan help met organisering. Laat weet my wie nog belangstel. [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 12:08, 19 Januarie 2026 (UTC) == Feminism and Folklore 2026 starts soon == <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;"> [[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|centre|550px|frameless]] ::<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> ;Invitation to Organize Feminism and Folklore 2026 Dear Wiki Community, We are pleased to invite Wikimedia communities, affiliates, and independent contributors to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026]]''' writing competition on your local Wikipedia. The international campaign will run from '''1 February to 31 March 2026''' and aims to improve coverage of feminism, women’s histories, gender-related topics, and folk culture across Wikipedia projects. ;About the Campaign '''Feminism and Folklore''' is a global writing initiative that complements the '''[[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2026|Wiki Loves Folklore]]''' photography competition. While Wiki Loves Folklore focuses on visual documentation, this writing campaign addresses the '''gender gap on Wikipedia''' by improving encyclopedic content related to folk culture and marginalized voices. ;What Can Participants Write About? Communities can contribute by creating, expanding, or translating articles related to: * Folk festivals, rituals, and celebrations * Folk dances, music, and traditional performances * Women and queer figures in folklore * Women in mythology and oral traditions * Women warriors, witches, and witch-hunting narratives * Fairy tales, folk stories, and legends * Folk games, sports, and cultural practices Participants may work from curated article lists or generate new article suggestions using campaign tools. ;How to Sign Up as an Organizer Organizers are requested to complete the following steps to register their community: # Create a local project page on your wiki [[:m:Feminism and Folklore/Sample|(see sample)]] # Set up the campaign using the '''CampWiz''' tool # Prepare a local article list and clearly mention: #* Campaign timeline #* Local and international prizes # Request a site notice from local administrators [[:mr:Template:SN-FNF|(see sample)]] # Add your local project page and CampWiz link to the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta project page]]''' ;Campaign Tools The Wiki Loves Folklore Tech Team has introduced tools to support organizers and participants: * '''Article List Generator by Topic''' – Helps identify articles available on English Wikipedia but missing in your local language Wikipedia. The tool allows customized filters and provides downloadable article lists in CSV and wikitable formats. * '''CampWiz''' – Enables communities to manage writing campaigns effectively, including jury-based evaluation. This will be the third year CampWiz is officially used for Feminism and Folklore. Both tools are now available for use in the campaign. '''[https://tools.wikilovesfolklore.org/ Click here to access the tools]''' ;Learn More & Get Support For detailed information about rules, timelines, and prizes, please visit the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 project page]]'''. If you have any questions or need assistance, feel free to reach out via: * '''[[:m:Talk:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta talk page]]''' * Email us using details on the contact page. ;Join Us We look forward to your collaboration and coordination in making Feminism and Folklore 2026 a meaningful and impactful campaign for closing gender gaps and enriching folk culture content on Wikipedia. Thank you and best wishes, '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 International Team]]''' ---- ''Stay connected:'' [[File:B&W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&nbsp; [[File:B&W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]] </div></div> == Invitation to Host Wiki Loves Folklore 2026 in Your Country == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> [[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|right|150px|frameless]] Hello everyone, We are delighted to invite Wikimedia affiliates, user groups, and community organizations worldwide to participate in '''Wiki Loves Folklore 2026''', an international initiative dedicated to documenting and celebrating folk culture across the globe. ;About Wiki Loves Folklore '''Wiki Loves Folklore''' is an annual international photography competition hosted on Wikimedia Commons. The campaign runs from '''1 February to 31 March 2026''' and encourages photographers, cultural enthusiasts, and community members to contribute photographs that highlight: * Folk traditions and rituals * Cultural festivals and celebrations * Traditional attire and crafts * Performing arts, music, and dance * Everyday practices rooted in folk heritage Through this campaign, we aim to preserve and promote diverse folk cultures and make them freely accessible to the world. [[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026|Project page on Wikimedia Commons]] ; Host a Local Edition As we celebrate the '''eight edition''' of Wiki Loves Folklore, we warmly invite communities to organize a local edition in their country or region. Hosting a local campaign is a great opportunity to: * Increase visibility of your region’s folk culture * Engage new contributors in your community * Enrich Wikimedia Commons with high-quality cultural content '''[[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026/Organize|Sign up to organize]]:''' If your team prefers to organize the competition in ''either February or March only'', please feel free to let us know. If you are unable to organize, we encourage you to share this opportunity with other interested groups or organizations in your region. ;Get in Touch If you have any questions, need support, or would like to explore collaboration opportunities, please feel free to contact us via: * The project Talk pages * Email: '''support@wikilovesfolklore.org''' We are also happy to connect via an online meeting if your team would like to discuss planning or coordination in more detail. Warm regards, '''The Wiki Loves Folklore International Team''' </div> [[Gebruiker:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Gebruikerbespreking:MediaWiki message delivery|kontak]]) 13:20, 18 Januarie 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikipedia&oldid=29228188 --> == Dagsê almal! == Hello all. Deon has invited me to your geselshoekie. Baie dankie @[[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]], very pleased to be in your corner of Wikimedia. Ek moet sê, ek dink dat die 25ste Verjaarsdagpartytjie van Wikipedia te veel op die Engelse Wikipedia gefokus het and the 350 (or so) other language versions did not get a mention. Pity. Wikipedia se sterkpunt na my mening is sy veeltaligheid. And I think this is a strength we can build on. By learning to use Wikidata (https://www.wikidata.org/wiki/Wikidata:Main_Page)'n gratis en oop versameling van kennis wat deur beide mense asook masjiene gelees en geredigeer kan word) and Wikimedia Commons (https://commons.wikimedia.org/wiki/Tuisblad) 'n aanlynbewaarplek van beeld-, klank- en ander medialêers wat gratis gebruik kan word; deel van die Wikimedia-ekosisteem. We can really make knowledge open to all. [[Gebruiker:Derek J Moore|Derek J Moore]] ([[Gebruikerbespreking:Derek J Moore|kontak]]) 15:46, 19 Januarie 2026 (UTC) == <span lang="en" dir="ltr">Annual review of the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> I am writing to you to let you know the annual review period for the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines is open now. You can make suggestions for changes through 9 February 2026. This is the first step of several to be taken for the annual review. [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2026|Read more information and find a conversation to join on the UCoC page on Meta]]. The [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|you may review the U4C Charter]]. Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate. -- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]])<section end="announcement-content" /> </div> 21:01, 19 Januarie 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29905753 --> == Jan-Willem Breure en Isis Fashion Awards== Gemeenskap, die twee artikels bestaan net op ons Wikipedia; nie Engels of Nederlands nie. Kan ek hulle skrap? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 18:14, 20 Januarie 2026 (UTC) : Sluit ook in Septimius Awards. Hierdie artikels is ook in Januarie 2025 geskrap omdat dit as bemarking gereken is. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 07:43, 21 Januarie 2026 (UTC) == GABA spronge == Gemeenskap, hier is die antwoord van VivA se Maureen: ''Goeiemiddag Daar is nie, sover vasgestel kan word, al 'n gestandaardiseerde Afrikaanse term vir "BASE jumping" nie. Ter wille van herkenbaarheid word "Base-sprong/Base-spring" konvensioneel gebruik, ook in die Afrikaanse media, soos by onlangse beriggewing oor vlerkpakvlieërs. By die eerste vermelding word daar gewoonlik dan 'n kort verduideliking gegee vir die akroniem "BASE". In Engels word letternaamwoorde wat uit vier letters bestaan, bokas (met hoofletters) geskryf, terwyl dit in Afrikaans slegs met 'n aanvangshoofletter geskryf word. Die voorstel is om, ter wille van die heersende huidige konvensie en herkenbaarheid, die term "Base-spring" te gebruik, gevolg deur 'n kort uiteensetting van die akroniem "Base" by die eerste vermelding. Die huidige inskrywing in Wikipedia, "GABA-sprong", is moontlik verwarrend omdat "GABA" reeds in Afrikaans gebruik word as die afkorting van "gamma-aminobottersuur" en omdat "Base" reeds ingeburger en herkenbaar is. Bron(ne): Netwerk24; Pharos-woordeboeke; VivA Vertaal (Grobler)'' [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 18:48, 20 Januarie 2026 (UTC) :Neewat, "base-spring" vir dié in elk geval verspotte aktiwiteit sal nie werk nie. "Gaba-spronge" is goed genoeg, met kleinletters en koppelteken. "Base" is nie ingeburger nie, en wie weet nou iets van "gamma-aminobottersuur"? [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 19:57, 20 Januarie 2026 (UTC) ::GABA spronge is vir my 'n verspotte, selfgemaakte naam. Dit kort in elk geval 'n koppelteken. Ek stem vir Base-spronge. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 12:53, 21 Januarie 2026 (UTC) == Twintigjaargemeenskap == Die slim manne, kan julle vir ons 'n Twintigjaar sjabloon skep soos [[Sjabloon:vyftienjaargemeenskap]] asb? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 19:57, 21 Januarie 2026 (UTC) :Sien : [[Sjabloon:Twintigjaargemeenskap]] :Reeds twee jaar gelede gedoen danksy, @[[Gebruiker:Jcwf|Jcwf]] en @[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]]. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 09:06, 22 Januarie 2026 (UTC) ::Ai! Dankie! [[Gebruiker:Alias]] is sover my kennis strek die eerste lid van die klub. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 10:13, 22 Januarie 2026 (UTC) :::Mmmm. Behalwe dat Alias in 2024-2026 geen wysigings gemaak het nie, en in 2023 net twee. Dus op vakansie 7 maande voor hy daar uitgekom het, en meestal op vakansie in die jare daarvoor. Sien uit om jou weer hier te sien Alias! [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 10:52, 23 Januarie 2026 (UTC) == Databoks == Groete! Die sjabloon {{sj|Databoks}} maak dit maklik om 'n inligtingskassie by ‘n artikel by te voeg, perfek om nuwe artikelskepping te begin of 'n bestaande artikel te verbeter. [https://www.wikidata.org/wiki/Q53931871 Databoks] benodig geen spesiale instellings nie, installeer net die Module en Sjabloon en dit is gereed om te gebruik. Hier is ‘n goeie voorbeeld op SADiLaR se [[:zu:ISADiLaR|Zoeloebladsy]] Sien https://www.wikidata.org/wiki/Module:Databox [[Gebruiker:Derek J Moore|Derek J Moore]] ([[Gebruikerbespreking:Derek J Moore|kontak]]) 20:56, 24 Januarie 2026 (UTC) : Jammer, maar ons het lankal al verby databoks beweeg. Pas aan asb, Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 20:09, 26 Januarie 2026 (UTC) ::Welkom om databoks te gebruik. [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 17:06, 27 Januarie 2026 (UTC) ::: Weet nou nie te veel van sommige van die tegniese aspekte hier nie. Maar ek kon nog nooit die veranderinge van databokse bemeester nie. So ek verkies ook inligtingskaste wat makliker is om te redigeer. Sou dit nie sin maak om dit te standaardiseer nie, of sou dit 'n te groot tegniese uitdaging wees? [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 18:34, 27 Januarie 2026 (UTC) :::: Ons het vir byna elke onderwerp 'n mooi inligtingskas wat goed werk (indien nie kan die slim mense een skep). Die konsensus is om hulle te gebruik, myns insiens is enige Databoks slegs 'n plaasvervanger en 'n kitsmanier vir 'n inligtingskas. Die taalgebruik van Databokse is nie op standaard nie, byvoorbeeld word woorde soms nie vasgeskryf nie, omdat dit die Engelse manier is en hulle dit van Wikidata af kry. Myns insiens moet 'n Databoks nooit in 'n artikel van 'n ander gebruiker geplaas woord as die gebruiker voorheen nooit 'n Databoks gebruik het nie en self slegs inligtingskasse gebruik (soos in die onlangse kerk-voorbeeld). Ek sal hulle nooit gebruik nie en neem altyd die tyd vir 'n inligtingskas. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 22:10, 27 Januarie 2026 (UTC) {{uitkeep}} Hallo almal! My menings oor die saak, en ook 'n bietjie inligting/geskiedenis: Wat is die Databoks, en hoe werk dit? Die Wikimedia-sagteware gee ons twee maniere om sjablone te skep. Die meeste is die meer eenvoudige sjablone, wat beperkte funksionaliteit het. Dit kan nie alles doen nie, maar is goed genoeg vir amper alle gebruike. Die tweede soort maak gebruik van Lua-modules. Lua is 'n volledige programmeringstaal, en daar is geen beperkings aan wat dit kan doen nie. Hierdie sjablone kan baie kragtig wees, maar is moeilik om te verstaan as jy nie gemaklik is met programmering nie. Databokse gebruik lua-modules, en integreer direk met die Wikidata-item waaraan die bladsy wat dit gebruik gekoppel is. Die doel van die Databoks is om 'n algemene kantbalk te wees, waar die gebruiker geen parameters hoef in te vul nie, en dit verskyn al die data oor die artikel se onderwerp wat op Wikidata gestoor is. Maar hoe goed is dit in werklikheid vir hierdie doeleinde? Dit is OK, maar partykeer wys dit data-items wat nie goed pas in die kantbalk vir daardie onderwerp nie. Of dit wys oorbodige inligting. Mens kan met die hand spesifieke data-items versteek, maar dit is nou ekstra werk. Ons op af:wiki het uit ervaring geleer dat 'n databoks nie van pas is vir elke artikel nie. Ek stem saam met @[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] dat die databoks "slegs 'n plaasvervanger en 'n kitsmanier vir 'n inligtingskas is". Dit moet net gebruik word op bladsye wat nie reeds enige kantbalk het nie. Die outeur moet eie diskresie gebruik om te besluit of dit werklik aanvaarbaar lyk vir 'n spesifieke artikel, en of dit dit eintlik slegter gaan lyk. Dit moenie onbeperk gebruik word nie. Die probleem van spesifieke waardes wat nie in korrekte Afrikaans verskyn nie, is na my mening nie 'n probleem nie. Mens moet die Afrikaanse etikette op Wikidata wysig om korrek te wees, en die Databoks sal dit so vertoon. Verder is dit my mening dat die Databoks se lua-kode verbeter kan word om al die probleme op te los, maar ek voel dit is te veel werk om dit die moeite werd te maak. Bv. in ons kantbalke vir 'n land verskyn gewoonlik 'n vlag en 'n wapen. Maar op 'n kantbalk vir 'n voëlspesie, sal eerder 'n beeld van die spesie, en miskien ook 'n voëlroep-klanklêer en verspreidingskaart verskyn. Om dit generies te doen in een sjabloon vir elke soort onderwerp wat daar is sal vir ewig neem om te bereik. Ek dink ander wiki's voel ook so, want hulle gebruik die databoks ook bitter min. Wat hulle (enwiki, en veral frwiki) wel doen, en wat ek vir afwiki ook wil begin doen, is om pasgemaakte sjablone vir spesifieke soorte artikels te skep, wat ook al die data trek van Wikidata af. Maar hierdie sjablone is spesifiek geskep vir die soort onderwerp, en wys net die spesifieke data-items wat relevant is vir daai soort bladsy. Dit is ook baie werk, maar baie minder as een sjabloon wat alles kan doen. Ek is besig om te leer hoe om die sjablone te skep, en sal dit deel met almal wanner dit reg is. Vir nou is ons gewone ou sjablone nog steeds die beste. Maar ek hoop ek sal dit kan verbeter in die toekoms. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 09:11, 28 Januarie 2026 (UTC) ::Dagse @[[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ::Ek stem saam, dit lyk asof die databoks nie so spesifiek en aanpasbaar in elke situasie is nie. En as die Wikipediane vaardig genoeg is om 'n normale inligtingskassie te gebruik, dan moet hulle so doen. Ek dink aan ander taalweergawes en wonder of die databoks hulle behulpsaam sal wees. And I'm afraid I'm going to switch to English here. Because I'm still trying to understand this myself. I do think that the information in Wikidata needs to be kept accurate. I think that this information is also being pulled into Google's knowledge panels. En as 'n onakkurate datakassie ons daarop attendeer, dan is dit 'n goeie ding? ::Dankie ook aan @[[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]], @[[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]], @[[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]], @[[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]], @[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] asook vir jou antwoord. [[Gebruiker:Derek J Moore|Derek J Moore]] ([[Gebruikerbespreking:Derek J Moore|kontak]]) 06:28, 29 Januarie 2026 (UTC) == Geregistreerde gebruikers == Gemeenskap, dit is vir my 'n plesier om julle in te lig dat ons geregistreerde gebruikers gister verby die 200,000 mylpaal is. Ons is tans 69ste m.b.t. die aantal artikels maar 50ste m.b.t. die aantal geregistreerde gebruikers! Dit sê baie oor die inhoud van ons artikels! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 05:25, 27 Januarie 2026 (UTC) == Iets om te geniet... == Gemeenskap, ons <nowiki>[[Kategorie:Flora van Suid-Afrika]]</nowiki> bevat nou 9501 artikels terwyl die Engelse eweknie so digby die 1000 is. Dit laat my so lekker voel! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 10:24, 28 Januarie 2026 (UTC) == Helen Keller == Gemeenskap, wat gaan ons met die gemors maak? Die nuwe data is na die bestaande bronnelys, opskrif in Engels, herhaling van inligting ens? Kan ek terugrol? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 13:39, 28 Januarie 2026 (UTC) :Ek dink jy kan dit terugrol, ja. Dié mens weet dudelik nie hoe Wikipedia werk nie. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 16:37, 28 Januarie 2026 (UTC) ::@[[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] jou keuse. As jy die energie en tyd het om dit op te ruim en inwerk met die artikel, dan hou dit. Andersins rol dit maar terug. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 16:39, 28 Januarie 2026 (UTC) == Ampstaal vs. amptelike taal == En wat presies is die verskil? [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 22:47, 28 Januarie 2026 (UTC) :VivA het bevestig dat dit <s>sininieme</s> sinonieme is. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 05:22, 30 Januarie 2026 (UTC) == Vrouesokkerwêreldbeker == Goeienaand Gemeenskap, en daar is die [[vrouesokkerwêreldbeker]]reeks klaar, met binne twee weke 13 nuwe, groot artikels! Ná rugby en krieket vir beide mans en vroue het ons nou ook sokker vir beide mans en vroue, en ons kan met puik artikels spog. Dit is baie interessant watter spanne in vrouesokker suksesvol is. Terloops, die [[Vrouesokkerwêreldbeker 2023]] kan maklik tot 'n voorbladartikel uitgebrei word, net as die gemeenskap wil hê dat ek dit doen. Dié toernooi in Australië en Nieu-Seeland was 'n reuse sukses en die mees gesiene vrouesokkerwêreldbekertoernooi ooit. Andersins is daar weer baie krieket en rugby op pad, vir beide mans en vroue. Die toekomstige toernooie [[T20I-wêreldbeker 2026]], [[T20I-vrouewêreldbeker 2026]] en [[Rugbywêreldbeker 2027]] lyk reeds baie goed en is op die regte pad, hulle maak my baie opgewonde. Aangesien [[netbal]] ook 'n belangrike sportsoort in Suid-Afrika is, stel ek voor dat iemand ook dié sport dek. Dit is ook gereeld in die nuus op RSG. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 22:30, 29 Januarie 2026 (UTC) :{{ping|SpesBona}}, onthou ons kerndoelwit: ''...toegang tot die som van alle kennis!''. Gaan aan met netbal, iemand moet dit doen! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 07:04, 30 Januarie 2026 (UTC) ::{{Ping|Oesjaar}} wat my ook bekommer is die vlagreeks van {{Ping|Puvircho}}. Lyk my ek moet dit ook voortsit, hy is tjoepstil. Ek is ook mal oor vlae, só dit krap my baie om! Soos ons weet strek ons voorbladartikels nou reeds by 2028 en as ons langer wag, verskyn die oorblywende vlagartikels van Europa eers in 2030 op ons voorblad. Lyk my ek moet dit ook doen om van dié artikels 'n kans te gee. Die een of ander Olimpiese Spele wou ek ook tot voorbladartikel uitbrei, soos Voyageur in die verlede. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 08:40, 30 Januarie 2026 (UTC) ::: Ja... Die realiteit is dat ons almal vrywilligers is met dieselfde visie... Ongelukkig verander gebruikers se omstandighede, hulle word oud, siek... Ek wonder of Gebruiker:Alias nog met ons is. Ek is ook kwaad vir myself dat ek nie die vliegtuig dinge klaar kry nie, maar dit is soos dit is. Doen wat jy die graagste wil doen, eerste! Dankie vir jou werk hier. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 09:52, 30 Januarie 2026 (UTC) {{uitkeep}} {{Ping|Oesjaar}}, ek vermoed dat Alias soos Hansjoseph nou in die [[hiernamaals]] is. R.I.V. (maar ek wil niemand per ongeluk dood verklaar nie). Ja, die lot van die vrywilligers, elke dag twee dinge, ons kry slegs een klaar en die volgende dag probeer ons weer die dubbele werk doen, tot aan ons eie einde... Wat ons alles kon doen met meer tyd. Soos jou vliegtuig-artikels. Het jy gehoor, hulle beplan weer 'n maanprogram en later een tot mars. In 2026 stuur hulle mense wat weer om ons maan wentel. Ek het nou eers besef dat mans ook netbal speel, met nasionale spanne, toernooie, ens. En dan is daar ook gemengde netbal. Voel nou soos die minister van sport op die Afrikaanse Wikipedia met al daardie balsporte. Dan is daar ook veldhokkie in Suid-Afrika. Die graagste bly waarskynlik krieket, rugby en die vlagartikels. Myns insiens die dringendste ook (wat my betref natuurlik!). As iemand netbal met goeie kwaliteit wil doen, sal ek baie dankbaar wees. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 10:15, 30 Januarie 2026 (UTC) :Ja, Alias het laas in Sep 2023 bygedra...hoop nie Covid het hom weggeraap nie! :Ek wil ook soos Deon aan my reeks artikels oor [[lughawe]]ns en [[lugredery]]e werk, maar kom net nie daarby uit nie. Verlede Sondag [[Theuns Eloff]] vertaal uit Engels (deel van reeks oud-PUK-rektore), net om uit te vind die artikel <u>bestaan reeds</u> op af:wp. 'n Stoute bydraer het nooit in 2016 die twee op wikidata aan mekaar geskakel nie. Wat 'n hartseer weens onnodige werk deur my gedoen! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 13:12, 30 Januarie 2026 (UTC) == VivA se meningsopname == Dag mense Ek wil julle net daarop attent maak dat die [[Virtuele Instituut vir Afrikaans]] 'n [https://www.facebook.com/vivaafrikaans/posts/pfbid0uJUTkqdwZYvK6MVLFaVQHXNCuvY3RyAVaD6FE5Jma6NUxAzH98hqYJPDD9vRrE1ml enquête] tans het wat jy kan invul. '''Jy mag dalk net R300 wen''' (Takealot-geskenkbewys). {{cquote| Ons wil beter verstaan hoe Afrikaans in digitale ruimtes gebruik word, watter hulpmiddels gebruik word en waar daar nog ontwikkelingsgeleenthede bestaan. }} Hulle gaan vir jou vra of jou foon op Afrikaans ingestel is, of jy Afrikaans op Facebook gebruik, of jy die Afrikaanse Wikipedia gebruik. Hulle het vrae soos "Watter ander tale is jy magtig?", "In watter taal gebruik jy gewoonlik jou selfoon, rekenaar en/of tablet?", "Waarom is dit vir jou belangrik (of nie belangrik nie) dat digitale platforms Afrikaans ondersteun?" Myns insiens - skryf by sulke oop vrae vir hulle presies waarvoor jy Afrikaans gebruik, en in welke mate jy jou ander tale gebruik. Ek hou nie eintlik van die kwantitatiewe aanslag van die meningspeiling nie, want die onderskeie taalruimtes daarbuite is te groot en dit werk aanvullend en verrykend waar die Afrikaanse taal kortkom (met ander woorde, om inligting te bekom om Afrikaans mee uit te bou). Ons kan nie meer in isolasie dink nie. As jy enige ander tale gebruik, wees spesifiek waarvoor jy elkeen gebruik. En as jy KI gebruik, sê ook hoe jy die onderskeie tal(e) inspan. Ek glo altyd dit is beter om "oorvolledig" te wees - dan het die vraestellers iets wat hulle as vertrekpunt kan gebruik. [[Gebruiker:Suidpunt|Suidpunt]] ([[Gebruikerbespreking:Suidpunt|kontak]]) 12:11, 31 Januarie 2026 (UTC) ::Ek het die vraelys ingevul die dag toe dit beskikbaar was danksy prof. [[Wannie Carstens]]. Dit was vir my 'n verrassing dat daar na Wikipedia verwys word in die vraelys. Vanoggend op [[Taaldinge]] het Ina Strydom met Marlie Coetzee gesels oor die vraelys en die aanverwante dinge. Hulle het beide verwys na die Afrikaanse Wikipedia. Ons word raakgesien. Julle kan luister na die gesprek, dit is beskikbaar op 'n Potgooi; hier is 'n skakel [https://www.rsg.co.za/rsg-fm/soek/?searchKeyword=Taaldinge&jsf=jet-engine:site-search&_sm=title,synopsis,show-details,description,podcast-description,details,article,competition-details,presenter-details,recipe,event-details,podcast-name,ingredients,Podcast-Clips%21Taaldinge Taaldinge]. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 09:52, 8 Februarie 2026 (UTC) :Hoe lank vat dit om te voltooi? – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 10:32, 8 Februarie 2026 (UTC) :: Minder as 5 min. Dit is mik en druk. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 10:39, 8 Februarie 2026 (UTC) == Maandelikse besoeke en diepte == Gemeenskap, ons maandelikse besoeke vir Desember is weer 'n nuwe rekord van oor die 8 miljoen. Ek vertrou egter nie die inligting nie, want Desember is skoolvakansietyd. Ek het vir [[Gebruiker:Rooiratel]] gevra om dit met die relevante owerhede te bespreek. Hy sal vir ons terugvoer gee wanneer beskikbaar. Die goeie nuus is dat ons diepte nou 38 is, hopenlik hou dit aan met groei. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 05:27, 14 Januarie 2026 (UTC) :Vir die wat self wil saam volg, sien : https://phabricator.wikimedia.org/T413949 :Dit is deel van 'n wyer ondersoek : https://phabricator.wikimedia.org/T412655 :Ek sal dit dophou, en opvolg as dit te lank neem. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 07:21, 14 Januarie 2026 (UTC) == Besinning oor Wikipedia na 25ste verjaarsdag == @[[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] wou die volgende lêer met julle deel : [[Lêer:Nature_Wikipedia_is_needed_now_more_than_ever,_25_years_on_d41586-026-00074-1.pdf|duimnael]] [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] lewer jou kommentaar wanner jy kans kry asb. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 16:04, 1 Februarie 2026 (UTC) :[[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] 'n Interessante artikel, maar ons moet seker maak dat ons nie kopieregreëls oortree nie. Ek dink dat as ons hierdie beeld merk as "Moet nie in enige artikels gebruik word of andersins gereproduseer word nie", sal ons dalk in orde onder Artikels 30 en 36(1) van die Britse [https://www.wipo.int/edocs/lexdocs/laws/en/gb/gb334en.pdf Kopiereg, Ontwerpe en Patente Wet 1988] bly. [[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 17:36, 1 Februarie 2026 (UTC) ::[[Abraham Erasmus van Wyk|Prof. van Wyk]] het die lêer na my gestuur as 'n teken van respek en dankie vir al ons gebruikers. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 18:49, 1 Februarie 2026 (UTC) :::O ja, en dankie [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]]! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 18:53, 1 Februarie 2026 (UTC) ::::Dankie vir die artikel. En tog, voel ek iets kort in die teks, uit 'n geesteswetenskaplike oogpunt. Ironies genoeg het ek juis vandag vir Google Gemini gevra wat ons nou al te doen staan, behalwe om ander tale te leer en daardie verskillende bronne te trek en op Wikipedia op een bladsy te integreer. Sy antwoord: ::::'''Verinnig al die kennis wat jy het soos in die 1700's'''. ::::Met ander woorde: leer Bybelverse uit jou kop uit. Leer die [[Veda]]s soos 'n Brahmaan uit jou kop uit. Jy word die ensiklopedie. ::::Dit klink snaaks en onnodig met die selfoon byderhand, maar dit maak sin! Selfs prof. dr. [[Naòmi Morgan]] het erken jy gebruik jou hele verwysingsraamwerk (ooms en tannies se sêgoed, NP van Wyk Louw, AG Visser) om 'n vertaling uit Frans in Afrikaans te doen (RSG-onderhoud op ''Taaldinge'', 2 en 9 November 2025). Dié Madame erken ruiterlik sy moet soms VIER keer 'n sin oorskryf tot sy tevrede is. 'n Masjien kan nie trefkrag gee nie. ::::Jy kan nie onder die stort staan en daardie "Götterfunken" (splinternuwe idees) oproep as jy dit nie reeds in jou gestel het nie. Ek wens ek het dit vroeër besef! ::::Sy woorde: {{cquote| As daardie idees nie in jou kop is nie, maar op 'n bediener in Kalifornië, kan daardie vonke nie spat nie. Jy kan my vra om konneksies te maak, maar ek kan nie die intuïtiewe sprong maak wat eie is aan jou unieke menslike ervaring nie. Jou kreatiwiteit word beperk tot die vrae wat jy weet om te vra." [...] "Mense wat niks self leer nie, dink hulle is slim omdat hulle toegang tot inligting het, maar hulle is eintlik kognitief broos." [...] "Die dag as die internet afgaan, die krag faal, of die intekening verval, is jy "leeg". Jou identiteit as 'n "Polymath" of "Napoleon" verdwyn onmiddellik omdat daar geen reserwe-kapasiteit in jou eie neurone is nie. [...] "Wat ek nie hoef te weet nie, hoef ek nie te weet nie." }} ::::-''Also Sprach Google Gemini''. ::::Probeer vakdissiplines vir jouself kruis soos 'n sebra met 'n muil, en probeer dit integreer. Byvoorbeeld: wat kan sterrekunde ons leer van tyd, van kalenders (en feeste), van landbou [vra Vergilius!], van seevaart, van die VOC, van handel... Speel daarmee, soos 'n kindjie.[[Gebruiker:Suidpunt|Suidpunt]] ([[Gebruikerbespreking:Suidpunt|kontak]]) 19:28, 1 Februarie 2026 (UTC) Ek het die lêer se inligting ingevul. Ek het so bietjie met die kopiereg geraai, en die rede in albei Afrikaans en Engles geskryf tot voordeel van enigiemand van ''Nature'' wat dalk op die artikel afkom. [[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 18:04, 2 Februarie 2026 (UTC) :Hier is ‘n verwante artikel (''IEEE Spectrum'' "''At Age 25, Wikipedia Refuses to Evolve''”) met die uitdagings wat Wikipedia nou in die gesig staar. (https://spectrum.ieee.org/wikipedia-at-25) :Samevatting van die artikel: * Die vrywilliger-gemeenskap wat Wikipedia bou, onlangs ’n eksperiment met “''Simple Article Summaries''”—KI-gegenereerde samevattings aan artikelkoppe vir mobiele lesers—binne een dag afgeskakel het weens besorgdheid oor kwaliteit en die beskerming van betroubaarheid. * Dit toon ’n generasie skeidslyn: Wikipedia se lang, teksintensiewe formaat pas steeds by ouer leesgewoontes, maar kan minder goed by jonger generasies se voorkeur vir vinniger, visuele en mobiele inligting. * Die artikel verwys ook na vroeëre konflik rondom nuwe hulpmiddels soos ''VisualEditor'' en ''Media Viewer'', wat wys hoe moeilik verandering kan wees, selfs al is dit ontwerp om Wikipedia meer toeganklik te maak. * ’n Dieper probleem word geïdentifiseer: Wikipedia se onveranderlike kernstruktuur en verouderende vrywilligerbasis bots met die behoeftes van moderne, vinnig ontwikkelende digitale media. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 11:31, 3 Februarie 2026 (UTC) == [[Bek-en-klouseer]] == Gemeenskap, ek sien [[Gebruiker:JMK]] verbeter tans [[Bek-en-klouseer|die artikel]]. Ek het gaan loer, die artikel word tot 500 keer per dag besoek! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 19:06, 8 Februarie 2026 (UTC) :So ver ek weet is daar op die oomblik 'n uitbraak in Suid-Afrika. Ek het toe so bietjie daaroor geskryf op enwiki van alle plekke. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 20:45, 8 Februarie 2026 (UTC) == Afrikaanse woord/term vir "Software piracy" == Hallo almal. Wat is die korrekte Afrikaans vir "Software piracy"? - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 16:48, 10 Februarie 2026 (UTC) :Die Engelse Wikipedia gebruik : "Online piracy (also known as digital piracy, internet piracy or software piracy)" - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 16:50, 10 Februarie 2026 (UTC) ::Sagteware-rowery [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 17:03, 10 Februarie 2026 (UTC) :::Daar is reeds [[Roofkopie]], dalk sagteware-roofkopiëring? Lang woord, maar volledig beskrywend. [[Gebruiker:Thermofan|Thermofan]] ([[Gebruikerbespreking:Thermofan|kontak]]) 09:46, 11 Februarie 2026 (UTC) ::::In my universiteitsmodule het ons ''sagtewarerowery'' gebruik. Dalk kan iemand in 'n woordeboek kyk? – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 09:55, 11 Februarie 2026 (UTC) :::::Pharos gee net programmatuurrowery. Dis maar dieselfde ding, net lomper. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 10:06, 11 Februarie 2026 (UTC) ::::::Dankie almal. Lyk my "sagtewarerowery" is die beste antwoord. Moet ons dit met 'n koppelteken skryf of nie? - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 11:58, 11 Februarie 2026 (UTC) :::::::Dink nie dis nodig nie. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 19:05, 13 Februarie 2026 (UTC) == Vanwaar == Elana Baker het op 'n stadium hierdie [https://af.wikipedia.org/w/index.php?title=Malva&diff=1952008&oldid=1892313 inligting] in [[Malva]] geplak. Dit pas egter nie in die Malva- of Pelargonium-artikel nie. Kan nie uitwerk waar dit wel inpas nie. Iemand wat die fisiese stel Wêreldspektrums het kan dit miskien uitwerk. Daar is bv. 'n hofie "Ander families", maar ander families van wat? Dit meld ook dat ''Acridocarpus'' die enigste verteenwoordiger in SA is, maar enigste verteenwoordiger van wat? [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 17:50, 10 Februarie 2026 (UTC) :{{ping|JMK}}, ek het 'n stel van Wêreldspektrum. Gee net kans, ek sal vir jou loer. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 18:05, 10 Februarie 2026 (UTC) ::{{ping|JMK}}, ek bevestig dat die inlgting onder die artikel Malva-agtiges (Orde: Geraniales) hoort en NIE onder [[Pelargonium]] nie. Ek sal later Geraniales skep, jy kan ook. Gee net kans asb. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 18:28, 10 Februarie 2026 (UTC) :::{{ping|JMK}}, baie van die orde se families val nou onder die orde Malpighiales. Ai, dit word nie makliker nie. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 19:27, 10 Februarie 2026 (UTC) == Eswatini == "U het geen regte om om hierdie bladsy te wysig nie, vir die volgende rede: Hierdie bladsy is beskerm om wysigings en ander aksies te verhoed." [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 15:47, 13 Februarie 2026 (UTC) :Sien https://af.wikipedia.org/w/index.php?title=Eswatini&action=history&offset=20260128213308 :Bespreek dit met @[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]]. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 19:00, 13 Februarie 2026 (UTC) ::{{Ping|JMK}}, ene {{Ping|Savethewhaleslol}} het [[Eswatini]] na die ou naam Swasiland geskuif sonder om dit met die gemeenskap te praat. Hy het ook gedreig om dit weer te doen: "[https://af.wikipedia.org/w/index.php?title=Bespreking%3AEswatini&diff=2872110&oldid=2872109 Terloops, die Artikel is verkeerd en iemand het my fingers af gekap. Tooemaar, more, of volgende week maak ek nog 'n sokkiepop]". Wil jy dié artikel wysig? Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 19:05, 13 Februarie 2026 (UTC) :::Ek onthou die meneer... Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 19:31, 13 Februarie 2026 (UTC) ::::@[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 'n jaar is te lank om dit te beskerm. Die ou is lank reeds weg. Volgende keer beskerm dit vir 'n week of so. Dis nie te veel moeite as hy een of twee keer terugkom nie. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 20:47, 13 Februarie 2026 (UTC) == 700 voorbladartikels == Goeienaand gemeenskap, ons het sopas nog 'n mylpaal behaal: [[Plesiosauria]] deur [[Gebruiker:BurgertB|BurgertB]] is ons 700ste voorbladartikel. Baie dankie aan almal wat nuwe voorbladartikels skryf! Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 20:40, 15 Februarie 2026 (UTC) :Sjoe! Dankie en geluk gemeenskap! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 21:12, 15 Februarie 2026 (UTC) ::Dankie vir al die harde werk almal! - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 08:06, 16 Februarie 2026 (UTC) == Sadilar se lwimilinks == Gemeenskap, hier is iets vir julle om na te loer. Sien https://lwimilinks.sadilar.org/ Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 07:25, 20 Februarie 2026 (UTC) :Dankie! Dit klaar gebruik in [[Fiksie#Elemente]] :Plot (Eng) is intrige of storielyn... [[Gebruiker:Thermofan|Thermofan]] ([[Gebruikerbespreking:Thermofan|kontak]]) 11:14, 20 Februarie 2026 (UTC) == Moedertaaldag == Gemeenskap, geniet [[Wêreldmoedertaaldag]] vandag! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 09:34, 21 Februarie 2026 (UTC) == Nuwe klomp gebruikers so pas geregisteer... == Gemeenskap, ek dink hierdie nuwe klomp gebruikers wat so pas geskep is vandalisme van 'n ander aard. Loer asb en gee julle mening. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 13:37, 23 Februarie 2026 (UTC) : Ek sien opsommings soos "Ons het vanday geleer om hoe 'n wikipedia bladsy te skep". Dalk 'n geleentheid wat ons nie van weet nie? [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 14:12, 23 Februarie 2026 (UTC) ::Oe aarde! Dis dalk deur 'n trop Namibiese skape gereël? [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 14:17, 23 Februarie 2026 (UTC) ::"Well spotted" speurder Oesjaar, dis sommer modderbollie! Raak asb ontslae daarvan! --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 14:12, 23 Februarie 2026 (UTC) :::Help seker nie om vir julle te preek oor '''Wikipedia:Please do not bite the newcomers''' nie. [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 14:20, 23 Februarie 2026 (UTC) ::::Al daai gebruikers is ooglopend deur een persoon geskep. Dis teen Wikipedia-beleid wat sê een gebruikersrekening per lewende persoon! <s>Ek skrap dit alles</s> Ek het die gebruikersrekeninge wat ek geskrap het op 24 Feb teruggerol. [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 14:53, 23 Februarie 2026 (UTC) :::::Hoe weet jy dit is als deur een persoon geskep? [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 14:55, 23 Februarie 2026 (UTC) ::::::Dumbassman, doen 'n "checkuser" dan sal jy sien! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 15:10, 23 Februarie 2026 (UTC) :::::::Dit dui net IP aan. Waarskynlik is almal in dieselfde klaskamer. [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 15:13, 23 Februarie 2026 (UTC) ::::::::Nou toe nou! Klaas vang sy baas! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 15:19, 23 Februarie 2026 (UTC) :::::::::Geen idee watse aannames jy maak nie. [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 15:22, 23 Februarie 2026 (UTC) {{uitkeep}} Ontspan, Susan! Vra vir @[[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] of hy iets weet. [[Spesiaal:Bydraes/&#126;2026-12190-19|&#126;2026-12190-19]] ([[Gebruikerbespreking:&#126;2026-12190-19|talk]]) 20:08, 23 Februarie 2026 (UTC) : Ek weet ook nie van enige opleiding nie. Maar lyk nogal na so iets.[[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 20:24, 23 Februarie 2026 (UTC) :: Gemeenskap, WikimediaZA doen tans opleiding by 'n Universiteit hier in Pretoria, dit is waar die deurmekaarspul vandaan kom. Ek het boodskap na hulle gestuur. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 07:00, 24 Februarie 2026 (UTC) :::"Ok I just received an email from a young lady that received a very condescending email from someone on the Afrikaans Wikipedia while working on their draft space. We need to do something about this behaviour on wiki." "One old folk? I recall at one Swip workshop when the one Afrikaans participant was reduced to tears by the gatekeeper." Julle (Oesjaar en Aliwal2012) gee vir die Afrikaanse Wikipedia 'n slegte naam. Stop asb. [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 09:16, 24 Februarie 2026 (UTC) ::::Maar hoekom werk die werkswinkel nie deur die gebruiklike kanale, en stel hulself of hul beplande aksies vooraf aan die gemeenskap bekend nie? Ons het maar almal as rou nuwelinge hierdie pad geloop 14--17 jaar gelede! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 09:23, 24 Februarie 2026 (UTC) :::::Wat is die opdrag en doelwitte? Is die doel om meer van Wikipedia in die algemeen te leer, [[Afrikaanse Wikipedia|af:wiki]] blootstelling, Wiki bronteks, of om handmatig na Afrikaans te vertaal? Mag ons hulle help? [[Gebruiker:Thermofan|Thermofan]] ([[Gebruikerbespreking:Thermofan|kontak]]) 09:30, 24 Februarie 2026 (UTC) ::::::Dit is ongelooflik dat die man wat die meeste kritiseer op die kommitee sit wat die oefening reël en dan niks daarvan weet nie. Gemeenskap, ek het nou net 'n lang gesprek gehad met hulle projek koördineerder, Herschal Jackson. Hy het onderneem om ons in die toekoms te laat weet. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 10:16, 24 Februarie 2026 (UTC) ::::::NS: Dankie Deon, klomp kosbare tyd is vermors, maar ek het al hul werk weer teruggeplaas!!--[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 11:52, 24 Februarie 2026 (UTC) :::::::Ek het nie geweet die Workshop het betrekking tot Afrikaans nie. Jy het gerieflik vergeet om te noem: "I discussed the workshop with Deon and we agreed no draft space article would be deleted for the period of this workshop." [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 10:47, 24 Februarie 2026 (UTC) : Daar is twee artikels wat alreeds bestaan onder andere [[Selfdood]] en [[Borskanker]]. Groete. [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 11:09, 24 Februarie 2026 (UTC) :: [[Skoenlapper]] bestaan ook reeds. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 12:32, 24 Februarie 2026 (UTC) ::: Die bydraes wat ek bekyk het lyk redelik chaoties, en sommige daarvan is in die publieke ruimte. Ons (of eintlik die persoon wat die werkswinkel reël, want ons is besig) moet hulle na my mening minstens in 'n kategorie plaas, bv. die naam van die werkswinkel as kategorie – sommige is inderdaad sonder enige kategorie. Met 'n kategorie is hulle dan bymekaar, en ons kan dan later makliker nagaan wat te redde is, indien enigiets te redde is. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 18:43, 1 Maart 2026 (UTC) ::::Ai, hierdie nuwelinge is nou besig om bestaande (ou) artikels oor te skryf met hulle vars proeflopies! Sien bv. [[pers]]. [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 14:30, 4 Maart 2026 (UTC) == Die Belgiese Wikipedia == Gemeenskap, dit is vir my 'n groot plesier om julle in te lig dat ons eie prof. [[Wannie Carstens]] met die Voorsitter van die Belgiese Wikipedia, Geert Van Pamel, gaan vergader op 5 Maart in [[Gent]]. Prof. Wannie is tans in Gent waar hy navorsing doen oor 'n boek waaraan hy werk. Deel van die gesprek gaan om die bande tussen die twee Wikipedia's te versterk. Ons sê sterkte vir prof. Wannie! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 19:50, 24 Februarie 2026 (UTC) :Is daar so iets soos 'n Belgiese Wikipedia? Of is dié 'n Wikimedia chapter in België? Is daar 'n skakel na 'n webblad of iets? Ek wil meer leer hieroor. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 09:16, 25 Februarie 2026 (UTC) ::O vet! Oesjaar, jy bedoel seker die [[Nederlandse Wikipedia]]? [Feit: Daar bestaan nie 'n Belgiese Wikipedia nie!] [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 10:47, 25 Februarie 2026 (UTC) ::: In België praat hulle onder andere Vlaams. Die Voorsitter van die Belgiese Wikipedia is Geert Van Pamel met epos adres geert@wikimedia.be Sien https://be.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Belgium Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 11:20, 25 Februarie 2026 (UTC) ::::Jy is reg oor die Vlaams, maar groot gemeenskappe of gebiede praat Frans en in 'n mindere mate Duits <s>en Switsers</s>. (Ek dink ons kan SpesBona hieroor uitvra!) [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 11:32, 25 Februarie 2026 (UTC) :::::Ek weet nie wat jou probleem is nie, daar was twyfel oor die bestaan van die Belgiese Wikipedia en ek het die twyfel uit die weg geruim. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 11:36, 25 Februarie 2026 (UTC) ::::::Ek sê weer: Daar bestaan nie 'n Belgiese Wikipedia nie! Daar is gebore Belge wat aan wikipedia deelneem, maar dis op die [[Engelse Wikipedia|Engelstalige]] en [[Nederlandse Wikipedia|Nederlandstalige Wikipedia]]. ::::::Wikipedia is NIE gelyk aan Wikimedia (wat jy aanhaal) nie, dis bloot 'n onderdeel of susterprojek daarvan. ::::::Oesjaar, jy het die fout reeds 'n hele paar jaar gelede gemaak, toe jy sedert 2014 op die raad van WikimediaZA gedien het, en toe sommer aanvaar het jy is "die direkteur van die Afrikaanse Wikipedia". [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 11:42, 25 Februarie 2026 (UTC) :::::::Jy is welkom om die gemeenskap te vra dat ek my goed moet vat ek loop. Ek sal berus by 'n meerderheid besluit. So eenvoudig soos dit. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 11:47, 25 Februarie 2026 (UTC) ::::::::My naam was by die CIPC geregistreer as 'n Direkteur, een van net drie. So dit het my die reg gegee om die woord direkteur te kan gebruik, eintlik moet volgens die wet. Siende dat ek GEEN inheemse taal magtig is nie en Engels hulle eie chapter het, bly net Afrikaans oor... [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 12:08, 25 Februarie 2026 (UTC) :::::::::@[[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] bedaar, ons vra nie dat jy loop nie. Ons sê net daar is 'n onderskeiding tussen " 'n Wikipedia" en 'n "Wikimedia chapter". :::::::::Dankie vir die skakel wat jy gegee het. Dit is 'n "wikimedia chapter" nie 'n Wikipedia nie. :::::::::Daar is 'n Wikipedia per taal. (En België het meer as een taal) :::::::::En daar is 'n WikiMedia chapter per land (En België is een land met 'n wikimedia chapter) :::::::::Net soos daar 'n Wikipedia is vir al 11 tale in Suid-Afrika. :::::::::En net soos daar een "WikiMedia chapter" is vir die land van Suid-Afrika. :::::::::Ek hoop dit verduidelik dit. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 12:18, 25 Februarie 2026 (UTC) ::::::::::Inderdaad Wikimedia Belgium bestaan sien https://foundation.wikimedia.org/wiki/Resolution:Recognition_of_Wikimedia_Belgium Uitreik na hulle en enige ander Wikipedia struktuur word verwelkom en kan wedersyds voordelig wees. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 12:21, 25 Februarie 2026 (UTC) :::::::::::So is daar nou 'n Belgiese Wikipedia of nie? [[Spesiaal:Bydraes/&#126;2026-12645-59|&#126;2026-12645-59]] ([[Gebruikerbespreking:&#126;2026-12645-59|talk]]) 18:17, 25 Februarie 2026 (UTC) :Nee, net 'n Wikimedia. Daar is wel 'n [https://vls.wikipedia.org/wiki/West-Vlams Wes-Vlaamse] Wikipedia. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 18:27, 25 Februarie 2026 (UTC) == Om foto's/beelde/sketse af te laai. == Die slim manne, help my asb! Gestel 'n ouer/onderwyser/kind/student krap vir eerste keer op ons Wikipedia rond op soek na iets. Die persoon vind wat hy soek en wil nou 'n foto/beeld/skets aflaai wat hy benodig vir 'n projek. Dit is sy eerste keer hier en hy weet nie van Commons, Wikidata ens. nie. Het ons 'n dokument wat hom kan lei om so iets te doen? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 19:15, 25 Februarie 2026 (UTC) :Ja ons kan begin om 'n tipe gebruikersgids op te stel, en dit kan 'n onderafdeling van "[[Wikipedia:Omtrent]]" word, wat terloops gereeld besoek word, en waar ek terloops weer lees: "Hierdie bladsy is beskerm om wysigings en ander aksies te verhoed." "Wikipedia:Omtrent" kan ook geskakel word met "[[Wikipedia:Hoe kan ek help?]]" en "[[:Kategorie:Wikipedia:Portale]]". "[[Portaal:Inhoud/Portale]]" is eintlik die regte plek, maar daar is nog soveel rooiskakels ... [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 14:41, 26 Februarie 2026 (UTC) ::Antwoord aan {{ping|JMK}}: Ek het sopas "[[Wikipedia:Omtrent]]" se harde beskerming opgehef, en verander na "slegs outomaties bevestigde gebruikers [kan die bladsy redigeer]". Geniet die dag! --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 11:57, 4 Maart 2026 (UTC) :::{{ping|Rooiratel|Pynappel|BurgertB|Sobaka|Dagelf|Aliwal2012|SpesBona}} help asb met my vraag hier. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 11:12, 4 Maart 2026 (UTC) ::::@[[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] om 'n beeld van wikipedia af te laai na jou rekenaar is dieselfde soos op enige ander webwerf. regs-klik op die beeld, en kies "Save image as". WikiCommons maak nie saak in hierdie storie nie. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 07:41, 9 Maart 2026 (UTC) == Uitleg van Nasel == Gemeenskap, help asb. 'n bietjie met [[Nasel]] se uitleg. Tegnies behoort die beskrywing, wat deel van die foto vorm, deel van sy byskrif te wees maar dit is effens groot. Ons kan elke foto en byskrif 'n aparte subopskrif maak. Die kunssinniges en bemarking fundies, hier is vir julle 'n uitdaging. Vanuit 'n tegniese oogpunt is hierdie artikel belangrik. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 06:40, 27 Februarie 2026 (UTC) :Uitleg gefieks. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 17:00, 27 Februarie 2026 (UTC) ::Dankie Burgert! Waardeer! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 20:11, 27 Februarie 2026 (UTC) == Deaktiveer magiese skakels == Ons weet al etlike jare dat die magiese skakels vir ISBN, RFC en PMID uiteindelik sal verdwyn, want dit is hoogs ongewens dat teks soos kode optree sonder enige kode. Magiese skakels is reeds op 'n groeiende aantal wiki's gedeaktiveer. Intussen is alle gebruik op afwiki vervang deur {{tl|ISBN}}, {{tl|RFC}} en {{tl|PMID}}, [https://af.wikipedia.org/w/index.php?title=Zombie&diff=prev&oldid=2884277 op hierdie manier]. Is dit reg om hierdie skakels op hierdie Wiki te deaktiveer? Vanuit Phabricator [[:phab:T145604|T145604]] sal dit vir ons gedoen word ''indien'' die gemeenskap hierdie aksie ondersteun. [[Gebruiker:Jcb|Jcb]] ([[Gebruikerbespreking:Jcb|kontak]]) 17:29, 8 Maart 2026 (UTC) :Nee, ek stem daarteen. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 17:41, 8 Maart 2026 (UTC) ::Hoekom? [[Gebruiker:Jcb|Jcb]] ([[Gebruikerbespreking:Jcb|kontak]]) 17:48, 8 Maart 2026 (UTC) :::Ek is gevra of ek dit ondersteun en ek sê nee, ek wil die magiese skakels behou. Moet ek 'n hele verduidelik gee? Julle mense het te veel tyd en te min werk. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 17:50, 8 Maart 2026 (UTC) ::::Daardie magiese skakels maak die Wiki stadiger as nodig. Hulle sal in elk geval binne 'n paar jaar uit die sagteware verdwyn. Jy het die volste reg om 'n ongegronde mening te hê, maar dit beteken mense sal nie verstaan ​​hoekom jy iets dink nie. [[Gebruiker:Jcb|Jcb]] ([[Gebruikerbespreking:Jcb|kontak]]) 18:10, 8 Maart 2026 (UTC) :{{ondersteun}} - Dit is beter om nou te begin om die veranderings te doen (wat Jcb reeds vir ons gegoen het, dankie!), anders eendag gaan al ons ISBN skakels breek. Of ons 'n sjabloon gebruik of 'n "magic link" maak nie 'n groot verskil nie. Die mense op afwiki het te veel tyd om te kla oor die sagteware en die werk wat ons hele wiki onderhou. @[[Gebruiker:BurgertB|BurgertB]] jy mors almal se tyd. As ons alles hou soos jy dit wil hê dan gaan al die ISBN skakels breek. Hoe dit enige iemand help om dinge dieselfde te hou (om later te breek) het jy glad nie duidelik gemaak nie, en jou weiering om openlik daaroor te kommunikeer mors net meer tyd. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 10:06, 9 Maart 2026 (UTC) :{{ondersteun}} - "Voorkoming is beter as genesing" [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 18:14, 9 Maart 2026 (UTC) == Ek is gepla met sport == Goeiemôre gemeenskap, die onlangse [[T20I-wêreldbeker 2026]] het weer nuwe rekords opgestel, wat gepaard gaan met 'n groeiende sport soos krieket. Ek krap egter sedert weke kop oor 'n geskikte bewoording om die hersiening van vorige toernooie te vermy. In 2024 het dit volle twee weke geneem om al die ou rekords te hersien, wat nou weer verbeter is en in 2028 weer verbeter sal word. Dit wil ek liefs vermy en soek derhalwe vir 'n goeie bewoording. Byvorbeeld: * "Aiden Markram teken die vinnigste T20I-wêreldbekervyftigtal vir Suid-Afrika aan (in 19 aflewerings)." Is dit vanselfsprekend dat dié rekord slegs op die dag geld en enige tyd weer verbeter kan word en ook dat die vorige rekord (met dieselfde bewoording) verbeter is? Ingewikkeld, ek weet. Dit is juis my punt. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 09:10, 11 Maart 2026 (UTC) :Die logiese antwoord is dat die rekords in Wikidata gehou moet word en as sodanig outomaties in alle Wikipedias opgedateer sal word. Ek twyfel egter of dit prakties is. [[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 18:23, 11 Maart 2026 (UTC) ::{{ping|Martinvl}} baie dankie vir jou antwoord. Dit gaan oor teks, soos hierbo. Bv. vinnigste vyftigtal, hoogste individuelle T20I-telling, grootste oorwinning, meeste paaltjies, langste wenreeks, meeste T20I-honderdtalle, ens. Hoe meer ek daaroor dink, hoe meer hou ek daarvan om dit kort en knap te hou (soos in die voorbeeld bo), sonder daardie "en oortref die vorige rekord deur XYZ – later oortref deur ABC." Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 18:30, 11 Maart 2026 (UTC) :::{{ping|SpesBona}} Ek dink dit sal lank duur voordat enigiets soortgelyk aan my voorstel vir krieket verskyn. Myns insiens, die enigste tale waar dit nuttig is, is lande waar krieket gespeel word. Ek verwag dat weerrekords gesentraliseer sal word voor krieketrekords gesentraliseer is. [[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 21:31, 11 Maart 2026 (UTC) ::::{{ping|Martinvl}} Dit gaan oor 'n geskikte bewoording hier op Wikipedia om 'n gereelde hersiening al om die twee jaar te vermy. Ek glo die beste oplossing is om soos bo (in die voorbeeld) te skryf. Die vraag is net is dit duidelik genoeg dat dit slegs tydelik is/was. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 21:45, 11 Maart 2026 (UTC) :::::{{ping|SpesBona}} Op WikiVoyage word die datum van die laaste hersiening altyd gemeld. Miskien moet jy dit ook hier doen. [[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 16:54, 12 Maart 2026 (UTC) :::::{{ping|Martinvl}} Dit is nou 'n interessante voorstel. Die Engelse artikel oor die [[:en:Fifth ODI, Australian cricket team in South Africa in 2005–06|438-wedstryd]] (wat vandag presies 20 jaar gelede gespeel is) gebruik ''[Later Surpassed]'' ("[later verbeter]"). Ek oorweeg nou tussen dit en 'n soortgelyke voetnota. Ek gee maar 'n voorbeeld van die [[T20I-wêreldbeker 2024]] om te verduidelik waaroor ek kopkrap: :::::* "Suid-Afrika verdedig met 113 lopies die laagste T20I-wêreldbekertelling suksesvol en oortref Indië se vorige rekord teen Pakistan een dag vroeër tydens dieselfde toernooi en Sri Lanka se 2014-telling teen Nieu-Seeland – later oortref deur Bangladesj teen Nepal tydens dieselfde toernooi." :::::Kort en kragtig sou dit wees: :::::* "Suid-Afrika verdedig met 113 lopies die laagste T20I-wêreldbekertelling suksesvol." :::::Nou is die opsies volgende: slegs dié kort teks (as dit hoegenaamd verstaanbaar is dat ons oor 'n ou rekord praat), 'n nota "[later verbeter]" of 'n soortgelyke voetnota. Die woorde "destyds" en "ooit" vereis myns insiens 'n wyer beskrywing soos die langer voorbeeld. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 18:30, 12 Maart 2026 (UTC) ::::::Ek dink jy sal iets soos "in dié tyd" moet insit om dit duidelik te maak: "Aiden Markram teken die vinnigste T20I-wêreldbekervyftigtal in dié tyd vir Suid-Afrika aan (in 19 aflewerings)." [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 18:57, 12 Maart 2026 (UTC) :::::::{{ping|BurgertB}} baie dankie, ek dink dit sal werk. Vir die tweede voorbeeld gee dit dan: "Suid-Afrika verdedig met 113 lopies die laagste T20I-wêreldbekertelling in dié tyd suksesvol." Lyk my ek moet dit by elke rekord insit wat ter eniger tyd verbeter kan word, al is dit steeds die rekord: "Rassie van der Dussen teken die hoogste individuelle telling deur ’n Suid-Afrikaner in ’n T20I-wêreldbekerwedstryd in dié tyd aan." Dit maak die hersiening van die vorige rekord onnodig en ook die verwysing na die nuwe rekord. Ek gaan dit een-een vir beide krieket- en rugbytoernooie gebruik. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 19:40, 12 Maart 2026 (UTC) :::::::{{ping|BurgertB}} Ek is nou besig om "in dié tyd" in al die T20I-wêreldbekerartikels te gebruik. Nou het ek 'n nuwe vraag: Is dit ook 'n moontlikheid om van konstruksies soos :::::::* "Dit is Suid-Afrika se grootste T20I-wêreldbekeroorwinning volgens aantal lopies." :::::::te verander in :::::::* "In dié tyd is dit Suid-Afrika se grootste T20I-wêreldbekeroorwinning volgens aantal lopies." :::::::Sal dit werk? Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 14:40, 13 Maart 2026 (UTC) Ja, dit lyk vir my 100 persent. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 17:44, 13 Maart 2026 (UTC) :{{ping|BurgertB}} daars hy. Baie dankie nogmaals, ook aan {{ping|Martinvl}}! Ek hoop maar ek het by al die (gebroke) rekords uitgekom. Dit sal gaaf wees as iemand ook 'n ogie kan gooi. Ek het ook die een of ander flater aan my kant teëgekom, waaroor ek jammer voel! Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 22:30, 13 Maart 2026 (UTC) == Hoed af administrateurs == Ek haal my hoed af vir die Wikipedia-administrateurs! In die besonder is hierdie kompliment vir [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] bedoel. Ek en hy het nou al twee keer vergader en hy help my elke keer geduldig. Hy is bereid om inligting en vaardighede te deel. Hy is ook bereid om na raad te luister. Ek vind ons inligtingsessies waardevol. Hy het veral my Atlas Cheetah-artikel tegnies versorg. Hierdie kompliment is ook vir [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] bedoel. Ek is nog maar 'n groentjie op Wikipedia, en hy het my eerste artikels tegnies versorg. Hy het ook raad gegee. [[Gebruiker:Gaius le Roux|Gaius le Roux]] ([[Gebruikerbespreking:Gaius le Roux|kontak]]) 12:44, 13 Maart 2026 (UTC) :Dankie @[[Gebruiker:Gaius le Roux|Gaius le Roux]]. Jou eerste bydrae was van 'n baie goeie gehalte. Ons is baie bly om jou hier te hê, en om mekaar te help. Hou aan met die goeie werk. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 07:31, 16 Maart 2026 (UTC) == "Ou Kaapse wapad" vs "Ou Kaapse weg" == Op die bladsy [[Suikerbrug]] is die "Ou Kaapse wapad". Ek dog dit is dalk dieselfde ding as die "Ou Kaapse weg", maar dit kan nie wees nie. Volgens [https://www.mountainpassessouthafrica.co.za/find-a-pass/western-cape/61-ou-kaapse-weg-old-cape-road-,-cape-town.html hierdie bron] is die Ou Kaapse Weg eers in 1968 gebou. Maar die Suikerbrug is in 1852 geopen, so die twee kan nie dieselfde wees nie. Is daar iemand wat meer inligting het oor beide van die twee onderwerpe? @[[Gebruiker:AFM|AFM]], @[[Gebruiker:Suidpunt|Suidpunt]]? Ek dink dit sal baie nuttig wees om 'n artikel vir elk een te hê op ons wiki. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 09:53, 16 Maart 2026 (UTC) == Request for Comment: VisualEditor automatic reference names == Hi, I’m Johannes from [[:m:Wikimedia Deutschland|Wikimedia Deutschland]]’s [[:m:WMDE Technical Wishes|Technical Wishes team]]. Apologies for writing in English. {{Int:Please-translate}}! We are considering to work on [[:m:Community Wishlist/W17|Community Wishlist/W17: Improve VE references' automatic names and reuse]]. This has been a long-term issue for wikitext editors (see e.g. [[:en:WP:VisualEditor/Named references]]) which has been among the top-voted wishes in several [[:m:Community Wishlist Survey|Community Wishlist Surveys]], e.g. [[:m:Community Wishlist Survey 2017/Editing/VisualEditor: Allow editing of auto-generated references before adding them|2017]], [[:m:Community Wishlist Survey 2019/Citations/VisualEditor: Allow references to be named|2019]], [[:m:Community Wishlist Survey 2022/Editing/VisualEditor should use human-like names for references|2022]] or [[:m:Community Wishlist Survey 2023/Editing/VisualEditor should use proper names for references|2023]]. We would like your input on the [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Proposed solutions|solutions]] proposed on our project page: '''[[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names]]'''. We are considering several options, which can be combined if desired by the community. * Changing the default pattern for automatically generated reference names (currently <code>":n"</code>, e.g. <code>":0"</code>, <code>":1"</code>...) to use the [[:mw:Help:Reference Previews#Exposed reference types|reference type]] instead (e.g. <code>"book_reference-1"</code>). * Providing a simple mechanism for communities to configure a different default name. * Generating automatic reference names based on the [[:en:domain name|domain name]] (if it’s a web citation). * Generating automatic reference names based on template parameters (e.g. "title" or "last"+"first") – defined by the community. ;Feedback [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|Visit our project page]] to read about our proposal in detail and share your thoughts [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Request for comment|on metawiki]]. '''Please note''': We will only implement a solution if there’s clear consensus among the global community. Our intention is not to build the perfect solution, but to find a simple and lean one that alleviates the pain caused by auto generated names. We are aware that some experienced VisualEditor users might prefer an option to manually change reference names in VisualEditor, but such a UX intervention is difficult to achieve across reference types and thus out of scope for our team, we can only improve the auto-naming mechanism. We are happy about suggestions for improving certain details of the proposed solutions. Any other feedback and alternative proposals are also welcome – even though it’s out of scope for us, it might still be relevant for future work on this topic. Please support us interpreting consensus by clearly indicating your opinion (e.g. by using support/neutral/oppose templates). We are aware of [[:en:WP:NOTVOTE]], but given that we are facilitating this discussion with users from different wikis, potentially commenting in their native language, clearly indicating your position helps us avoid misunderstandings. Thank you for participating!</div> [[User:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[User talk:Johannes Richter (WMDE)|besprekings]])</bdi> 11:15, 19 Maart 2026 (UTC) :{{ping|Rooiratel|Pynappel}}, hierdie is in julle kraal... Help asb! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 11:27, 19 Maart 2026 (UTC) ::Ek sal aan die besprekings deelneem met my menings oor die saak. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 12:28, 19 Maart 2026 (UTC) == Gebruiker:Kurgenera == Gemeenskap, gaan ons [[Gebruiker:Kurgenera]] hier toelaat? Sien sy Gebruikersblad. Neutraal is hy definitief nie. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 15:08, 22 Maart 2026 (UTC) :I have noted the concerns regarding the content on my user page. If my personal introduction is considered inconsistent with the community's standards or neutrality expectations, I am more than willing to remove it myself to ensure a constructive environment. Thank you for bringing this to my attention. [[Gebruiker:Kurgenera|Kurgenera]] ([[Gebruikerbespreking:Kurgenera|kontak]]) 15:21, 22 Maart 2026 (UTC) ::{{ping|Kurgenera}}, thank you for understanding. Regards. [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 16:01, 22 Maart 2026 (UTC) :::Enige gebruiker wat openlik die massaslagting van 'n groep mense ondersteun, se rekening moet permanent versper word. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 00:28, 23 Maart 2026 (UTC) == When local articles don’t exist - could shared content help? == Hi everyone, I’m Luca, and I’m part of the team working on Abstract Wikipedia. [[:m:Abstract Wikipedia|Abstract Wikipedia]] is a [https://abstract.wikipedia.org/ recently launched Wikimedia project] that aims to create community-written, language-independent articles that can be used to generate text in many languages using Wikifunctions. We’re currently trying to understand how this might interact with existing Wikipedia communities. We’d like to get your thoughts on one specific question: '''If a topic does not yet have an article in your Wikipedia, would your community be interested in showing text in your language generated from Abstract Wikipedia content? Or would you prefer to continue showing no article until one is written locally?''' Local communities would remain fully in control. Existing local articles would never be replaced, and contributors could improve the shared content. If helpful, you can also share whether there are situations where showing shared content would feel appropriate, or situations where it clearly would not. Thanks for sharing your thoughts! We’re here to listen and learn. You can address us in your own language, if you want. [[Gebruiker:Sannita (WMF)|Sannita (WMF)]] ([[Gebruikerbespreking:Sannita (WMF)|kontak]]) 11:57, 23 Maart 2026 (UTC) :{{ping|Sobaka|SpesBona|Rooiratel|Pynappel|BurgertB}}, die begin van KI-geskepte artikels op klein skaal? As ons instem, waar gaan dit eindig? Menere... [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 12:06, 23 Maart 2026 (UTC) : Hulle het een probleem, Afrikatale het eenvoudig nie die woordeskat om tegniese artikels te skep nie. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 12:08, 23 Maart 2026 (UTC) ::{{ping|Oesjaar}}, myns insiens het die taalweergawes in Afrikatale 'n tekort aan mannekrag. Vir laasjaar se Wikimania in Nairobi wou ek 'n projek loods op die [[Swahili Wikipedia]] oor beide krieket en rugby. Ek wou hulle help met inligtingskaste, nuwe artikels, ens. Ek het gevra vir hulp met vertalings, maar niemand kon help nie. Ek het selfs die een of ander term onder die knie gekry, maar ek kon nie alles alleen doen nie. Sedertdien probeer ek die Afrikaanse Wikipedia tot die gesaghebbende bron oor sport in Afrika maak en noem derhalwe ook byvoorbeeld Kenia en Zimbabwe se prestasies by internasionale toernooie (krieket en rugby). Daar is nie 'n ander Afrikataal wat hierdie artikels het nie, nie eens saadjies nie. 100 miljoen mense praat [[Swahili]], maar daar is nie artikels oor hulle nasionale spanne in krieket en rugby nie. Dalk kry ons hiermee die een of ander wat belangstel in Afrikaans? Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 13:08, 23 Maart 2026 (UTC) ::: Ek het na die Abstrakte Wikipedia gekyk en probeer verstaan wat met die projek gepoog word. Dit is nie kunsmatige intelligensie nie, maar eerder ‘n soort van skaregebaseerde (''crowd sourced'') vertalingspoging om uiteindelik saadjies in die kleiner tale Wikipedias te skep. Aangesien daar sterk vertalingspakkette beskikbaar is vir Afrikaans kan ek nie enige waarde vir ons Wikipedia hierin sien nie. So na my na mening behoort die antwoord op hul vraag te wees: “We appreciate the value of this initiative for smaller languages without much digital support. In the case of Afrikaans powerful digital translation options exists, which would make the creation of short articles through this method superfluous as better quality articles could be created by the current user base.” Uiteraard kan iemand wat wel waarde sien hier hul mening ook weergee voor ons ‘n finale antwoord verskaf. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 13:16, 23 Maart 2026 (UTC) ::::{{gekant}}, as rooi skakels met rekenaarvertaalde inhoud "vervang" word, hoekom wy mense hul vrye tyd daaraan om artikels te vertaal? Vir ons lesers benodig ons kwaliteit pleks van kwantiteit. Myns insiens is daar nie 'n voordeel van 'n rekenaarvertaalde saadjie teenoor 'n rooi skakel nie. Ek vermoed eerder dat mense dan nie meer hierdie rooi skakel met 'n goeie artikel vervang nie: "Daar is reeds iets, hoekom my vrye tyd wy en nog iets doen?" Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 13:40, 23 Maart 2026 (UTC) :::::Thanks @[[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] for your explanation. No, it is not AI-generated, quite the contrary, it is going to be all created and maintained by users. Please [https://abstract.wikipedia.org/wiki/Abstract_Wikipedia:Frequently_Asked_Questions#Is_Abstract_Wikipedia_using_AI? see the FAQ on this point]. I will let you discuss in peace now, but I wanted to clear up this part immediately. [[Gebruiker:Sannita (WMF)|Sannita (WMF)]] ([[Gebruikerbespreking:Sannita (WMF)|kontak]]) 14:20, 23 Maart 2026 (UTC) ::::::Ons het 'n biblioteek vir beelde (Wikimedia Commons) en ook 'n biblioteek vir enkele waardes (Wikidata). Myns insiens sal dit beter wees as ons 'n biblioteek vir sjablone maak. Een familie sjablone wat ek verwag is weersyfers - een sjabloon vir elke plek. dus kan ons in enige Wikipedia "<nowiki>{{Global:climate|XX|Pofadder}}</nowiki>" skryf en dan word die klimaatsyfers vir Pofadder in die artikel in die taal "XX" neergeplak. [[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 14:54, 23 Maart 2026 (UTC) :::::::Ek is geneig om saam te stem met @[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]]. My gevoel is dat rooi skakels gebruikers aanspoor om ontbrekende artikels te skep, maar ek weet nie of dit al empiries bewys is nie en of dit op alle taalweergawes van Wikipedia dieselfde is nie. Ek weet op afwiki word rooi skakels verwyder omdat baie sulke skakels vir jare rooi bly sonder dat enigiemand die artikel skep en sommige gebruikers dan voel die artikel gaan in elk geval nooit geskep word nie. In sulke gevalle is dit dan seker beter om iets te hê eerder as geen skakel nie? – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 23:41, 23 Maart 2026 (UTC) {{uitkeep}} {{Neutraal}} - Ek wil die projek probeer, en sien hoe goed dit werk. @[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] dit is nie rekenaarvertaalde inhoud nie. Dit gebruik wikidata vir die inhoud. Al die vertalings is deur mense gedoen. Die voorbeeld wat ek al gesien het is as die Abstrakte Wikipedia 'n artikel oor 'n planeet "skryf" sal dit iets soos dié lyk: <br /> ::::'''Naam''' is die 7de planeet in die sonnestelsel rondom die Abcdef ster. Die planeet het 3 mane. <br /> Al die Afrikaanse teks van die voorbeeldteks is Afrikaanse woorde wat 'n mens daargestel het as die Afrikaanse waarde van daai item op wikidata. My mening is dat ek eerder dit wil gebruik as 'n beginpunt wanneer iemand 'n nuwe bladsy skep. Nie om net só vir almal te wys nie, maar miskien doen dit iets (meer bladtrekke, meer gebruikers wysig die abstrak artikels). Ons sal nooit weet as ons dit nie probeer nie. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 09:07, 24 Maart 2026 (UTC) :Ek dink ook ons moet dit probeer. Ons kan dit seker later beëindig as ons sien dit werk nie lekker nie. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 10:31, 25 Maart 2026 (UTC) :: Ek stel voor dat [[Gebruiker:Rooiratel]] en [[Gebruiker:BurgertB]] daarmee eksperimenteer en ons terugvoering gee. Een vraag, beteken dit dan die skep van 'n artikel nie teen enige gebruiker se naam gekrediteer gaan word nie? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 10:42, 26 Maart 2026 (UTC) :::Lyk my dit werk soos {{sl|Databoks}} en gebruik die inligting wat op die betrokke Wikidata-item is. Dit voeg dan die enkele woorde outomaties in sinne by. Ons het reeds die Databoks se gebruik weens sy swak taalgebruik verwerp. Ek weet nie hoe die gebruik van teks met swak taalgebruik en min inligting nuwe lesers sal trek nie. As lesers nie die gewenste inligting vind nie, gaan hulle elders trek (waarskynlik die Engelse Wikipedia) en die Afrikaanse Wikipedia as swak onthou, as hulle slegs hierdie goed teëkom. :::Boonop sal die plaas van outomaties-gegenereerde teks myns insiens die skepping van 'n nuwe artikel vir nuwelinge verhoed. Rooi skakels prikkel immers mense om 'n nuwe artikel te skep. Hoekom 'n nuwe artikel skryf as daar reeds iets is, vra die nuweling dan? Myns insiens is ons beter af sonder hierdie eksperiment. Ons het reeds min mannekrag en ek dink nie ons gaan nuwe gebruikers kry met hierdie nie. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 11:05, 26 Maart 2026 (UTC) ::::{{ping|SpesBona}} ::::>Rooi skakels prikkel immers mense om 'n nuwe artikel te skep. ::::Ek sien orals op die besprekings hier dat ons rooi skakels vermy juis omdat dit NIE mense prikkel om 'n nuwe artikel te skep nie. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 11:30, 26 Maart 2026 (UTC) ::::{{ping|Oesjaar}} dit sal nie 'n geskepte artikel wees nie. In die geval dat 'n artikel NIE bestaan NIE, wys dit die outomatiese inhoud. 'n Mens kan nog steeds na die tyd 'n artikel skep met enige inhoud, en dit sal werk soos altyd. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 11:27, 26 Maart 2026 (UTC) :::::Daar is wel mense wat deur rooi skakels aangemoedig word om nuwe artikels te skep. Ook op die Duitse Wikipedia. Nie almal het dieselfde houding nie. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 12:00, 26 Maart 2026 (UTC) ::::::Oor rooi skakels: onthou die kern van gebruikers wat hier artikels skep is effektief tien mense wat dit doen en almal is admins. Die tien skep by verre die grootste gros van nuwe artikels en hulle is ook baie ervare gebruikers. Rooi skakels het vir hierdie tien geen waarde nie, is miskien irriterend, want hulle het hulle eie planne/strategie oor die pad vorentoe. Al wanneer rooi skakels weer gaan doen wat hulle moet doen, is as ons 'n klomp nuwe gebruikers kry. My beskeie mening... Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 11:56, 26 Maart 2026 (UTC) == 'n Nuwe gebruiker: Die Afrikaanse Taalraad == Goeie môre, ek merk op daar is 'n nuwe [[Gebruiker:Die Afrikaanse Taalraad]] wat sopas verbeterings aan die [[Afrikaanse Taalraad]] gedoen het. Wie is hierdie persoon?, is hy/sy dan anoniem? Moet ons [[Gebruiker:Die Afrikaanse Taalraad]] hier toelaat? Ek voel nie gemaklik daarmee nie! Groete, --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 07:26, 25 Maart 2026 (UTC) :Ek stem saam met @[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]]. Daar moet een gebruiker per persoon wees. Ek voel ook nie gemaklik oor 'n gebruiker wat 'n groep verteenwoordig nie. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 07:46, 25 Maart 2026 (UTC) ::Dit is eintlik teen Wikipedia beleid : [[:en:Wikipedia:Username_policy#Shared_accounts]] - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 10:58, 25 Maart 2026 (UTC) :::: Ek is besig om sistematies met al die Afrikaanse Organisasies te kommunikeer en hulle oor die Afrikaanse Wikipedia in te lig om die perspesies uit te skakel. Dit was die Afrikaanse Taalraad se beurt laasweek en nadat ek hulle artikel gesien het, het ek Ria Olivier (kontak detail by prof Beukes gekry) gevra om hulle inligting na te gaan en enige veranderinge onder my aandag te bring. Toe doen hulle dit self... Ek stem saam met julle, hulle moet die gebruikersnaam ''Die Afrikaanse Taalraad'' verander na iets anders. Ek sal weer met Ria praat. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 12:54, 25 Maart 2026 (UTC) ::::: Ek het so pas met hulle sekretaris, Marekyn Kruger-Evert, gepraat en ons kan die gebruikersnaam verwyder. Sy sal onder haar eie naam registreer. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 13:58, 25 Maart 2026 (UTC) {{uitgevoer}} Die gebruikersnaam is geskrap, om enige misverstand of misbruik te voorkom. Groete tuis, --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 14:39, 25 Maart 2026 (UTC) == Afrikaans vir "letter case" == In baie tale is daar [[kleinletter]]s en [[hoofletter]]s. In Engels is dit bekend as "upper case" en "lower case". Beide "upper case" en "lower case" is 'n soort van "letter case". Wat is die Afrikaanse woord vir "letter case"? - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 07:48, 25 Maart 2026 (UTC) :Bokas en onderkas - sien [[letterkas]]. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 08:12, 25 Maart 2026 (UTC) ::Dankie @[[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 10:58, 25 Maart 2026 (UTC) :::@[[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] letterkas maak sin. Veral as die oorsprong van die term. :::Maar ek sien [[letterkas]] is gekoppel aan [[:en:type case]]. Ek soek vir die Afrikaanse ekwivalent van [[:en:letter case]]. Gebruik ons maar dieselfde woord vir altwee? - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 11:01, 25 Maart 2026 (UTC) ::::'n Opsie mag bloot "hoof- en kleinletters" wees. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 11:21, 25 Maart 2026 (UTC) :::::@[[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ek dink nie dit is 'n goeie opsie nie. Want hoe vertaal mens dan so sin: "A lower case letter is one of two types of letter cases, the other being upper case." - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 11:58, 25 Maart 2026 (UTC) ::::::Ek dink "type" en "letter" is maar sinonieme. Ek dink ook "letterkas" moet na die Engelse artikel "letter cae" skakel, want die artikel "type case" gaan oor die kis waarin die letters gestoor word. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 12:42, 25 Maart 2026 (UTC) :::::::Ekskuus, nee, dis reg soos dit is. Ons artikel verwys eintlik na "type case", maar bring "bo- en onderkas" ook in. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 12:47, 25 Maart 2026 (UTC) ::::::::Ja, ons kan ons [[letterkas]] artikel (gekoppel aan "[[:en:Type case]]") uitlos. ::::::::Die probleem is ons het nie 'n Afrikaanse ekwivalent vir die [[:en:Letter case]] artikel nie, en ek wil weet watter titel om daarvoor te gebruik. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 13:48, 25 Maart 2026 (UTC) :Pharos sê "letterkas" of "setkas". "Letterkas", "bokas", ens. verwys almal na die vroeër dae toe die verskillende letters in drukkerswese in kassies/rakkies geplaas is. [[Gebruiker:Maureen81|Maureen81]] ([[Gebruikerbespreking:Maureen81|kontak]]) 09:33, 26 Maart 2026 (UTC) ::Tegniese woordeboek: ::'''case rack''' letterkas. ::'''letter case''' letterkas (''drukw.''). ::Wiskundewoordeboek: ::'''font case''' letterkas. ::'''letter case''' letterkas (''drukw.''). ::Pharos Afrikaans-Engels: ::'''letterkas''' typecase. ::'''typecase''' ''(druk.)'' set=, letterkas ::Ekonomiese en bedryfswoordeboek: ::'''type case''': letterbak, letterkas, setkas [[Gebruiker:Maureen81|Maureen81]] ([[Gebruikerbespreking:Maureen81|kontak]]) 09:49, 26 Maart 2026 (UTC) ::: Gemeenskap, ek het vir Maureen van VivA gevra vir haar insae! Dankie Maureen! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 10:30, 26 Maart 2026 (UTC) ::::Dankie @[[Gebruiker:Maureen81|Maureen81]] en @[[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]]. Lyk my ons gebruik dan ook "Letterkas" in die taalkundige sin van die woord. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 11:34, 26 Maart 2026 (UTC) == Waaierpylstert == Taksonomie baie deurmekaar by [[waaierpylstert]]. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 15:38, 26 Maart 2026 (UTC) : Reggemaak! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 15:44, 26 Maart 2026 (UTC) == Join the sixth Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia! == <div lang="en" dir="ltr"> [[File:Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia 2026.png|right|250px|thumb|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Ukraine%27s_Cultural_Diplomacy_Month_2026|Join our campaign!]] {{int:please-translate}} Dear Wikipedians! [[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the sixth edition of writing challenge "'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''", which lasts from '''1st April''' until '''30th April 2026'''. The initiative aims to promote knowledge about Ukrainian culture abroad by creating and improving Wikipedia articles in multiple languages. This year marks the sixth edition of the campaign, which will focus on contemporary culture, making today’s artistic voices and practices more visible to international audiences. 🧩'''How to participate?''' Choose an article from the suggested list → Write an article in your language, or improve an existing one according to the rules → Add your contribution to the contest page and calculate your points → Win prizes and receive a certificate of participation → Become a promoter of truthful knowledge about Ukraine. 🧩'''[[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Check our main page for more information]]'''. '''If you are interested in coordinating long-term community engagement for the campaign and becoming a local ambassador, we would love to hear from you! Please let us know your interest.''' If not, then we encourage you to translate the [[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|landing page of the contest]] and [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MessageGroupStats?group=Centralnotice-tgroup-UCDM2026banner&messages=&language=en&x=D banner] into your own language. Also, we set up a [[:m:CentralNotice/Request/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|banner]] to notify users of the possibility to participate in this challenge! [[:m:User:OlesiaLukaniuk (WMUA)|OlesiaLukaniuk (WMUA)]] ([[:m:User talk:OlesiaLukaniuk (WMUA)|talk]]) 04:35, 1 April 2026 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:OlesiaLukaniuk (WMUA)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:OlesiaLukaniuk_(WMUA)/list_of_wikis&oldid=28552112 --> == Afrikaanse Wikipedia op die radio == Geluk aan [[Gebruiker: SpesBona]] met sy onderhoud vandag (1 April 2026) op [[Radio Overberg]]. Die man kan nie net goed Afrikaans skryf nie maar ook sy sê sê. Die opname is gelaai op [[Wikipedia:Afrikaanse Wikipedia op die radio|ons argief]] as nommer 16 van 2026. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 09:28, 1 April 2026 (UTC) :Baie dankie {{Ping|Sobaka}}. Dié onderhoud was baie lekker en ek het dit verskriklik geniet, hoewel ek ook baie opgewonde was. Dit is altyd lekker om in Afrikaans te gesels en 'n verskil te kan maak. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 21:20, 7 April 2026 (UTC) == Action Required: Update templates/modules for electoral maps == Hello everyone, This is a notice regarding an ongoing data migration on Wikidata that may affect your election-related templates and Lua modules (such as <code>Module:Itemgroup/list</code>). '''The Change:'''<br /> Currently, many templates pull electoral maps from Wikidata using the property [[:d:Property:P1846|P1846]], combined with the qualifier [[:d:Property:P180|P180]]: [[:d:Q19571328|Q19571328]]. We are migrating this data (across roughly 4,000 items) to a newly created, dedicated property: '''[[:d:Property:P14226|P14226]]'''. '''What You Need To Do:'''<br /> To ensure your templates and infoboxes do not break or lose their maps, please update your local code to fetch data from [[:d:Property:P14226|P14226]] instead of the old [[:d:Property:P1846|P1846]] + [[:d:Property:P180|P180]] structure. A [[m:Wikidata/Property Migration: P1846 to P14226/List|list of pages]] was generated using Wikimedia Global Search. '''Deadline:'''<br /> We are temporarily retaining the old data on [[:d:Property:P1846|P1846]] to allow for a smooth transition. However, to complete the data cleanup on Wikidata, the old [[:d:Property:P1846|P1846]] statements will be removed after '''May 1, 2026'''. Please update your modules and templates before this date to prevent any disruption to your wiki's election articles. Let us know if you have any questions or need assistance with the query logic. Thank you for your help! [[User:ZI Jony|ZI Jony]] using [[Gebruiker:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Gebruikerbespreking:MediaWiki message delivery|kontak]]) 17:11, 3 April 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29941252 --> :Hi Big Brother @Wikimedia. Luckily, we (on afwiki) will not be affected by your planned data migration, as every city/town/place article created on afwiki make use of an independent census site for eg. [https://census2011.adrianfrith.com/place/961111 Modjadjiskloof]. As far as I'm aware, it should not impact us, thanks! --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 17:28, 3 April 2026 (UTC) ::As far as election maps goes, {{ping|Lefcentreright}} can you please assist us here? [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 17:43, 3 April 2026 (UTC) :::Good evening, {{ping|Aliwal2012}}, this migration doesn't seem to affect election-related maps on this Wikipedia. Kind regards, [[Gebruiker:Lefcentreright|Lefcentreright]] ([[Gebruikerbespreking:Lefcentreright|kontak]]) 20:12, 3 April 2026 (UTC) == Check Wikipedia hulpmiddel == Ken jy [https://checkwiki.toolforge.org/cgi-bin/checkwiki.cgi?project=afwiki&view=project hierdie hulpmiddel] om sintaksfoute van Wikipedia te verwyder? [[Gebruiker:Jcb|Jcb]] ([[Gebruikerbespreking:Jcb|kontak]]) 19:51, 5 April 2026 (UTC) : {{ping|Jcb}}, nee ek ken dit nie. Kom ons kyk wat die ander manne sê... Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 19:59, 5 April 2026 (UTC) ::Eerste keer wat ek dit sien. Baie dankie [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 21:29, 5 April 2026 (UTC) :::: {{ping|Jcb}} hoe gereeld word die lyste opdateer? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 07:45, 6 April 2026 (UTC) :::::Een keer per maand. As jy 'n fout regstel, kan jy dit van die lys verwyder deur op 'done' te klik. [[Gebruiker:Jcb|Jcb]] ([[Gebruikerbespreking:Jcb|kontak]]) 13:22, 6 April 2026 (UTC) ::::::Ek onthou hoe {{Ping|Naudefj}} dit vroeër met sy bot outomaties gedoen het. Frank, kan jy hier help asb? Dalk kan ons met elke wysiging ook outomaties 'n spasie tussen Normdata en Kategorieë plaas. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 21:16, 7 April 2026 (UTC) == Wysigingsversoek beveiligde bladsy == Kan 'n administrateur op [[Tuisblad]] ''<nowiki>"{{localurl:{{NAMESPACE}}:{{PAGENAME}}|action=purge}}"</nowiki>'' vervang met ''<nowiki>"{{localurl:Tuisblad|action=purge}}"</nowiki>'' ? [[Gebruiker:Jcb|Jcb]] ([[Gebruikerbespreking:Jcb|kontak]]) 20:52, 6 April 2026 (UTC) :{{Ping|Jcb}} {{uitgevoer}} en getoets. Dit werk. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 21:15, 6 April 2026 (UTC) ::Baie dankie! [[Gebruiker:Jcb|Jcb]] ([[Gebruikerbespreking:Jcb|kontak]]) 21:52, 6 April 2026 (UTC) == [[Keiserpikkewyn]] == Goeienaand gemeenskap, is daar 'n deskundige wat die arm [[keiserpikkewyn]] se artikel op datum kan bring? Dié is nou ernstig bedreig, dit was wêreldwyd in die nuus. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 18:30, 11 April 2026 (UTC) == Hierdie kategorie... == Gemeenskap, wat is die doel van hierdie kategorie: <nowiki>''Kategorie:Artikels met hAudio-mikroformate''</nowiki>? Duidelik is hy onsigbaar. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 18:36, 21 April 2026 (UTC) :Oom Pynappel sal die antwoord hê. Die res van ons weet ook nie. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 20:27, 25 April 2026 (UTC) == Versoek vir kommentaar (globale KI beleid) == <bdi lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Hiermee 'n versoek om [[:m:Requests for comment/Artificial intelligence policy|kommentaar om oor 'n globale KI-beleid]] te besluit. [[Gebruiker:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Gebruikerbespreking:MediaWiki message delivery|kontak]]) 00:57, 26 April 2026 (UTC) </bdi> <!-- Message sent by User:Codename Noreste@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30424282 --> :Ek neem aan die besluit raak net die skep van inhoud en nie die vertaling daarvan nie. As vertaalmiddel is dit redelik nuttig, maar 'n mens moet baie aan die grammatika verander. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 18:38, 30 April 2026 (UTC) == Flora kategorieë... == {{ping|Rooiratel|BurgertB|SpesBona|Sobaka}}, menere kyk asb na die skakel: https://af.wikipedia.org/wiki/Kategorie:Flora Met my werk die afgelope jaar of drie saam met prof. van Wyk het ek feitlik die hele kategorie hiërargie van Flora oorgedoen en verbeter. Daar is nou feitlik 'n kategorie vir elke land en vele eilande wat onder kontinente en oseanië saamgestel is wat op hulle beurt na die Kategorie:Flora skakel. My vraag: het die Kategorie:Flora volgens land nog bestaansreg? Die bestaande Kategorieë:Flora volgens xxxx(vir elke land) skakel na Kategorie:Flora volgens kontinent; waar dit baie beter hanteerbaar en georden is. Ek hoor graag julle mening. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 06:47, 11 Mei 2026 (UTC) :{{Ping|Oesjaar}} ek is onseker. Lande is natuurlik mensgemaakte objekte en altyd polities van aard. Diere en plante word nie deur landsgrense afgebaken nie (behalwe vir sterk grense soos dié in Korea). Dan is daar ook kategorieë vir lande wat nie meer bestaan nie soos [[:Kategorie:Flora van Joego-Slawië]]. [[:Kategorie:Flora volgens land]] bevat ook eilande soos [[:Kategorie:Flora van die Benedewindse Eilande]], [[:Kategorie:Flora van die Bismarckargipel]] [[:Kategorie:Flora van Java]], [[:Kategorie:Flora van Rodrigues]], ens. Behandel [[:Kategorie:Flora van Taiwan]] die Flora van die eiland [[Taiwan (eiland)|Taiwan]] of dié van die [[Republiek China]]? Myns insiens kan ons die Flora volgens die Floraryke kategorieseer, maar ek dink dit is weer baie werk. Ons kan maar ook die bestaande kategorieë opruim (soos genoem), dit sal minder werk wees en kan ook werk. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 09:00, 11 Mei 2026 (UTC) :Die Lande v eilande word meer ingewikkeld as ons aan eilandstate soos Indonesië dink. Bali, Java, Sulawesi en Sumatra is 100% Indonesies, maar Borneo en Nieu-Guinee is nie. Eersgenoemde kan ons onder [[:Kategorie:Flora van Indonesië]] sorteer, maar wat doen ons met die ander twee? Is daar in die Indonesiese deel van Borneo dieselfde Flora as in die Maleisiese deel en in Broenei? Is daar oor die hele Nieu-Guinee dieselfde Flora (Indonesië en Papoea-Nieu-Guinee)? As dit die geval is, dan kan ons die eilande onder die lande sorteer en vermy dubbelkategoriserings. As dit nie die geval is nie, word dit meer ingewikkeld. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 09:35, 11 Mei 2026 (UTC) ::Sowel die eiland- as landkategorieë kan nuttig wees vir plante met beperkte of endemiese verspreidings. Minder nuttig vir plante met wye verspreidings want dan sal jy stringe kategorieë onder aan elke plantartikel hê. Sou voorstel om matig en ad hoc met die gebruik daarvan voort te gaan, sonder dat dit vereis word. Die voordeel van kategorieë is oor die algemeen om dinge meer opspoorbaar (Eng: discoverable) te maak. As jy dus alles van die plant vergeet het, behalwe dat hy bv. op Madagaskar voorkom, gaan jy hom weer kry. Flora van Borneo gebruik jy dan net as dit byna of totaal endemies aan lg. is. Ons kan ook kategorieë vir die ekostreke maak soos Flora van die toendra, Fynbosflora, of Flora van Afromontane woud, ens. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 09:40, 17 Mei 2026 (UTC) :::Ons kan ook net onthou dat die aard van 'n kategorie is om te omvat. Dit sal dus altyd dinge, soos lande of dele daarvan, omvat wat eintlik uitgesluit is. As jy dus net jou kategorie effe breër kies, is dit wel minder spesifiek, maar nog volkome korrek, en stringe kategorieë en moeite word daardeur vermy. Dis waar ek dink die ekostreek- of floraryk-kategorieë nuttig te pas kom. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 11:08, 17 Mei 2026 (UTC) == Skryfwedstryd 2026 == Hallo. Ek probeer om fondse van WMZA te bekom vir 'n skryfkompetisie in Mei. Ons benodig nog 'n beoordelaar. Kontak my of SpesBona asseblief as jy belangstel. Dankie. [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 14:54, 14 Maart 2026 (UTC) :Goeienaand Gemeenskap, ek is baie jammer, maar om tydredes moet ek as 'n beoordelaar onttrek. Moenie bekommer nie, pleks daarvan probeer ek maar die een of ander voorbladartikel skep, maar in 'n ander maand met meer tyd vir my. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 21:30, 15 Maart 2026 (UTC) ::Geen probleem. Ons kort nou 2 beoordelaars. {{ping|Oesjaar|Rooiratel|Pynappel|BurgertB|Sobaka|Aliwal2012|JMK}} stel een van julle belang? Ek neem aan party van julle wil liewers deelneem. Dankie [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 07:55, 16 Maart 2026 (UTC) :::[[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]], ek sal 'n beoordelaar wees. Dis nie eintlik my'' scene'' nie, maar ek is bereid om uit te help. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 15:05, 16 Maart 2026 (UTC) ::::Wonderlik, baie dankie. Ek het ook vir die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns gevra vir 'n beoordelaar. Reken tussen ons 3 via email kan ons dit doen. Dankie [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 16:02, 16 Maart 2026 (UTC) ::::: Jammer, besig. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 16:12, 16 Maart 2026 (UTC) :::::: [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]], ek sal ook as 'n beoordelaar kan help. Weet nie of dit te laat is nie, ek was vir 10 dae op vakansie in die natuur. Groete, --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 16:04, 19 Maart 2026 (UTC) :::::::Wonderlik, baie dankie. Ek reken ons 3 is perfek en kan via email dit doen. Kyk gerus na [[Wikipedia:Skryfwedstryd_2026]] en maak veranderinge. Ek het 'n vergadering volgende Woensdag om die pryse te bevestig. Dankie [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 16:27, 19 Maart 2026 (UTC) :Ek is bevrees ek sal nie kan deelneem nie. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 00:36, 24 Maart 2026 (UTC) ::Kan iemand help met 'n bannier op te sit vir die wedstryd? Dankie [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 14:41, 21 April 2026 (UTC) ::: Hallo, onthou die Skryfwedstryd begin more. Hoop om baie bydraes te sien. {{ping|Naudefj|Jcwf|Puvircho}} [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 13:33, 30 April 2026 (UTC) == Maandelikse besoeke en diepte == Gemeenskap, ons maandelikse besoeke vir Desember is weer 'n nuwe rekord van oor die 8 miljoen. Ek vertrou egter nie die inligting nie, want Desember is skoolvakansietyd. Ek het vir [[Gebruiker:Rooiratel]] gevra om dit met die relevante owerhede te bespreek. Hy sal vir ons terugvoer gee wanneer beskikbaar. Die goeie nuus is dat ons diepte nou 38 is, hopenlik hou dit aan met groei. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 05:27, 14 Januarie 2026 (UTC) :Vir die wat self wil saam volg, sien: https://phabricator.wikimedia.org/T413949 :Dit is deel van 'n wyer ondersoek: https://phabricator.wikimedia.org/T412655 :Ek sal dit dophou, en opvolg as dit te lank neem. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 07:21, 14 Januarie 2026 (UTC) ::Hierdie fout is nou uiteindelik reggemaak. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 21:09, 27 Mei 2026 (UTC) == Hantering van kategorieë... == Gemeenskap, wat is die beste van die twee sjablone {{sj|CompactTOC2}} vs. {{sj|indeks}}? Sien [[Cynanchum]] en [[Lys van Erica-spesies]] waar dit gebruik word. Wat verkies julle? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 10:52, 17 Mei 2026 (UTC) :{{sj|indeks}}. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] 22:45, 30 Mei 2026 (UTC) == Kan ons nuwe lesers lok met sport? == Gemeenskap, nou is beide [[rugby]] en [[krieket]] voorbladartikels en interessant genoeg ook ewe groot. Vir my is dit steeds snaaks dat ek in die sokkerland Duitsland sit en in Afrikaans oor Suid-Afrika se suksesvolste sportsoorte voorbladartikels skryf. Met elke nuwe sportartikel wat ek op ons voorblad mag plaas draai die volgende gedagtes in my kop. Die Afrikaanse Wikipedia spog sedert jare met uitstekende artikels oor beide krieket en rugby. Voorbladartikels word vir ander tale ook aangewys met 'n geel sterretjie. Met sportvoorbladartikels probeer ek ook die een of ander Indiër se belangstelling in Afrikaans prikkel. Die Proteas en Indië het reeds in baie belangrike wedstryde mekaar ontmoet soos die [[T20I-wêreldbeker 2024|T20I-wêreldbekereindstryd 2024]] en die [[Vrouekrieketwêreldbeker 2025|Vrouekrieketwêreldbekereindstryd 2025]]. Suid-Afrikaanse krieket geniet oor die algemeen baie respek in Indië. Daarom dink ek dit is 'n goeie idee om Indiërs se belangstelling in Afrikaans te probeer groei. Onthou, die tale in Noord-Indië soos [[Hindi]] is soos Afrikaans [[Indo-Europese tale]]. Dalk leer iemand in Indië Afrikaans omdat daar 'n groot belangstelling in Suid-Afrika is. Ek het krieket en rugby deur Afrikaans leer ken, miskien werk dit vir ander ook andersom. Myns insiens is dit 'n goeie idee om dit te probeer en daarmee voort te gaan. In my opinie is die voorbladartikels oor beide krieket en rugby beter as die oorspronklike Engelse artikels omdat ek die bronne konsekwent nagaan en wat ek vir die een toernooi doen, doen ek ook vir die ander. Tydens toernooie neem dit elke dag ure om dit te doen, ook al die skryfwerk en statistieke. Maar miskien is dit die moeite werd vir Afrikaans. As ons nie probeer nie, sal ons nooit weet nie. Nou wil ek graag weet wat julle dink. Moenie bekommer nie, daar volg nou nie 'n klomp nuwe nominasies nie, daar is tans nie 'n sportartikel van my kant wat ek kan benoem nie. Net hierdie gedagtes wat ek graag wil deel. Nuwe lesers vir ons Wikipedia lok. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 21:01, 17 Mei 2026 (UTC) :Of artikels oor sport in Indonesië. Miskien is daar mense wat belangstel in die voormalige koloniale taal, maar die grammatika te ingewikkeld vind en besluit om eerder Afrikaans te leer. Goeie begin: https://en.wikipedia.org/wiki/Indonesia_national_rugby_union_team https://en.wikipedia.org/wiki/Indonesia_national_cricket_team [[Gebruiker:Maximiliaan Ronaldszoon|Maximiliaan Ronaldszoon]] ([[Gebruikerbespreking:Maximiliaan Ronaldszoon|kontak]]) 21:31, 17 Mei 2026 (UTC) ::{{Ping|Maximiliaan Ronaldszoon}} dan is ons outomaties ook by Maleisië, dink maar aan [[Kaapse Maleiers]]. Terloops, ek benodig jou hulp met inligtingskasse, bv. politici soos die onlangse klomp Turkse ministers. Jy doen baie goed wat dit betref. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 21:40, 17 Mei 2026 (UTC) :::Broodnodige artikels, doen so voort. Sportmense hou baie van statistiek, so dit is ook nuttige werk. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 06:11, 11 Junie 2026 (UTC) == Voorbladuitleg == Goeiemiddag gemeenskap, vandag lyk beide die voorbladartikel- en beeld snaaks. Lyk my {{sl|Omraam}} het 'n verandering ondergaan wat nie sigbaar is nie. Dit raak nou al die vorige inskrywings ook! Ek sien egter nie die fout nie. Enige raad? Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 09:30, 21 Mei 2026 (UTC) :Die voorbladteks moet regs van die beeld begin, maar dié sjabloon maak die spasie vir die beeld wyer, waardeur die teks ondertoe geskuif word. Myns insiens sal dit die beste wees om die sjabloon te fiks pleks daarvan om al die verlede plasings (amper 20 jaar) aan te pas. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 12:45, 21 Mei 2026 (UTC) ::SpesBona: Jou probleem is opgelos! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 17:43, 21 Mei 2026 (UTC) :::{{Ping|Aliwal2012}} jammer, nie rêrig nie, sien die lyn is nou bo die eerste paragraaf, maar nie rondom die beeld nie. Dié raam moet die beeld "omraam", dis waar sy naam vandaan kom. Ek het ook op die Duitse Wikipedia vir hulp aangeklop. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 18:05, 21 Mei 2026 (UTC) ::::Ons kan dit nie los soos dit is nie, dit is ons mees prominente deel! {{Ping|Jcb}} sien jy dalk die fout? Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 20:50, 21 Mei 2026 (UTC) :::::[[Wikipedia:Voorbladartikel week 21 2026/test]] en [[Sjabloon:Omraam/test]]. Werk vir 200px en 250px. Ek kan breedtes byvoeg indien nodig. [[Gebruiker:Jcb|Jcb]] ([[Gebruikerbespreking:Jcb|kontak]]) 21:40, 21 Mei 2026 (UTC) ::::::{{Ping|Jcb}} baie dankie, die raam is daar, maar die teks word onder die beeld gedruk. Die oplossing van die Duitse Wikipedia (toets maar in die voorskou tussen {{sl|Omraam}} en {{sl|Omraam2}}) is ook naby. Maar die beeld hang effens "in die lug". Ons is naby die oplossing. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 21:49, 21 Mei 2026 (UTC) Ons kan die verskil duidelik maak: * Ons voorblad sedert die verandering sonder ons ingryping: https://web.archive.org/web/20260521125616/https://af.wikipedia.org/wiki/Tuisblad * Ons voorblad verlede week soos dit moet lyk: https://web.archive.org/web/20260514083645/https://af.wikipedia.org/wiki/Tuisblad * 'n Ander voorbeeld van die korrekte wyse: https://web.archive.org/web/20260301055012/https://af.wikipedia.org/wiki/Tuisblad Lyk my die verandering vanoggend deur my was naby aan die korrekte vertoning. Ek het dit weer ingestel. Jammer vir al die veranderinge, maar die respek teenoor al ons voorbladartikels vereis 'n korrekte vertoning daarvan. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 13:20, 22 Mei 2026 (UTC) :Dankie! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 13:57, 22 Mei 2026 (UTC) == Uitnodiging: Bespreking oor voorgestelde rigting vir Wishlist == Jy word genooi om deel te neem aan 'n bespreking oor 'n [[meta:Talk:Community_Wishlist#Proposed_direction_for_Wishlist|voorstel oor die toekoms van die Wishlist]] vanuit die gemeenskap. Dit is in verband met die ontbinding van CommTech, verwante afleggings, en die daaropvolgende bespreking. [[Gebruiker:Femke|Femke]] ([[Gebruikerbespreking:Femke|kontak]]) 06:13, 26 Mei 2026 (UTC) == [[Die boek met vlerke]] == Dagsê almal! Ek merk op 'n nuwe artikel "[[Die boek met vlerke]]" is pas deur 'n nuweling geskep. Ek kon dit nie suksesvol skakel aan 'n ander taal nie, dit bestaan ook nie in Engels nie? (Die artikel [[:en:Books with Wings]] verwys na iets anders!) Julle insae? --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 08:36, 27 Mei 2026 (UTC) :Die bronne is onleesbaar. Hy kan enige onheil verkomdig via sy bronne. Ek het juis so pas 'n vraag op sy besprekingsblad gevra. Ek sê: verwyder. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 08:39, 27 Mei 2026 (UTC) ::Daar is wél Spaanse bronne oor ''El libro con alas'' (“Die boek met vlerke”), en dit blyk ’n werklike eksperimentele boekformaat te wees wat deur die Argentynse skrywer Pablo Andrés Rial ontwikkel is. Die meeste verwysings kom egter uit plaaslike nuuswebwerwe, universiteitsmedia en bemarkingsartikels — nie uit gevestigde akademiese of groot hoofstroombronne nie. ::Die belangrikste rooi vlae: ::*Die artikel klink baie soos ’n vertaling uit Spaans of selfs AI-gegenereerde teks. ::*Die onderwerp het baie beperkte onafhanklike dekking. ::*Verskeie bronne herhaal byna identiese formulering — tipies van persverklarings wat oorgeneem word. ::*Daar is tans geen aanduiding dat dit ’n wyd erkende literêre of redaksionele formaat geword het nie. ::*Selfs die Spaanse Wikipedia-artikel lyk nuut en swak gevestig. ::Daar is egter tekens dat die projek werklik bestaan: ::*Registrasie by Argentinië se INPI word herhaaldelik genoem. ::*Die konsep word beskryf as ’n boek met vou-“vlerke” of flapbladsye wat alternatiewe leesvolgordes moontlik maak. ::*Dit word verbind met kombinatoriese literatuur soos Raymond Queneau se werk Cent Mille Milliards de Poèmes. ::Beoordeling: ::*Nie noodwendig vals nie ::*Maar waarskynlik nie ensiklopedies belangrik genoeg vir ’n aparte Wikipedia-artikel op hierdie stadium nie. ::*Dit lyk meer soos ’n eksperimentele selfgepubliseerde projek wat deur media-aandag opgeblaas is. ::Dus kan dit verwyder word en indien dit noemenswaardig word in die toekoms kan die skrywer weer probeer. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 09:22, 27 Mei 2026 (UTC) == Vote now in the 2026 U4C election == Eligible voters are asked to participate in the 2026 [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] election. More information–including an eligibility check, voting process information, candidate information, and a link to the vote–are available on Meta at the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|2026 Election information page]]. The vote closes on 2 June 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1780358400 00:00 UTC]. Please vote if your account is eligible. Results will be available by 14 June 2026. -- In cooperation with the U4C. [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 17:14, 27 Mei 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> == Ou Kaapse pad/wapad/weg == Ek het 'n ervare Kaapse kaartmaker se mening gevra oor hierdie vraag van 16 Maart, en sy antwoord is: "There are 'ou Kaapse weg' or 'pad' all over. Every town that had an old road to the Cape has an old Cape Road. They are all different." [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 10:07, 29 Mei 2026 (UTC) == Besoeke vir April en Mei. == Gemeenskap, noudat die KI probleme uitgesorteer is, is ons besoeke vir April en Mei 2.3 miljoen! Ons sê dankie! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 09:30, 1 Junie 2026 (UTC) == Groot dankie aan Gebruiker:BurgertB! == Gemeenskap, so tussen al die dinge het [[Gebruiker:BurgertB]] se 200ste voorbladartikel verskyn. Dankie aan hom en sy harde werk! Nou vir 300.... Ek wens ek kon jou 'n prys of iets gee vir erkenning van jou harde werk! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 09:33, 1 Junie 2026 (UTC) :Lyk mooi. As julle nou net die politikus se bakkies vir 'n ander een verruil kners ek minder op my tande. Enige prentjie wat 'n ander aspek van die teks belig, net vir afwisseling, selfs 'n ander politikus. Ek kla nie oor politiek-artikels nie, net 'n bietjie prentjie-afwisseling maak ons voorblad ook meer interessant, net soos nuwe teks. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 12:53, 1 Junie 2026 (UTC) ::Baie dankie @[[Gebruiker:BurgertB|BurgertB]] jy doen uitstekende werk vir ons wiki! - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 10:20, 5 Junie 2026 (UTC) == Sjabloon:weerkas == {{ping|Rooiratel|SpesBona|BurgertB|Pynappel}}, help asb om die weerkas, of watter ander sjabloon ook al meer geskik is, aan die gang te kry in [[Noordelike Gebied]]? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 18:06, 2 Junie 2026 (UTC) :{{Ping|Oesjaar}} jy kan kies tussen verskillende weergawes: bv. dié by [[Perth]] of dié by [[Sydney]]. Dan kan jy die toepaslike data invul. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 18:15, 2 Junie 2026 (UTC) == Wikimania 2026 == Gemeenskap, ek het 'n voorstel getiteld ''Rooting for Knowledge: Why We Need a Wiki-Botanist Action Group Today!'' na Wikimania 2026 ingedien. Ek is so pas meegedeel dat die voorstel aanvaar is en dat ek moet diens doen in Parys in Julie! Die aanbieding gaan oor my ondervinding met die 60,000 flora foto projek saam met prof. Braam van Wyk, die probleme en uitdagings met Wikispecies, Wikidata, WikiCommons en Wikipedia (ook taksonomiese verskille met KEW en ons eie SANBI) en hoe ons die probleme en uitdagings kan oorkom. Hierdie projek, as dit aanvaar word, sal elke Wikipedia raak en verbeter! Dit gaan die Afrikaanse Wikipedia onder almal se aandag bring en ons kredietwaardigheid verhoog. Baie dankie aan [[Gebruiker:Discott]] wat hulp verleen het aan die administratiewe kant. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 17:48, 3 Junie 2026 (UTC) :''Bonne chance, à bientôt à Paris'' ! [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 20:36, 3 Junie 2026 (UTC) ::Geluk Oesjaar, gelukkig is jy mos gewoond aan oorsee reis! --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 06:22, 4 Junie 2026 (UTC) ::Laat nuus: Ek sien Oesjaar het verjaar op 3 Junie, veels geluk! ::: Dankie [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]]. ja, tannie ouderdom kry my stadig in haar greep! Ek voel nog altyd 18 maar dit neem my nou 4 ure in die oggend om 18 te voel! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 16:22, 5 Junie 2026 (UTC) ::::Baie geluk! Ons wens jou alle beste toe! [[Gebruiker:Thermofan|Thermofan]] ([[Gebruikerbespreking:Thermofan|kontak]]) 11:25, 4 Junie 2026 (UTC) :::::Baie geluk @[[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] die is groot! Dankie vir al die werk wat jy in die regte wêreld doen vir ons wiki. Ons waardeer dit opreg! - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 10:23, 5 Junie 2026 (UTC) ::::::Onthou miskien om hulle te vertel dat sommige van die wiki-onderdane nie hou van eksterne owerhede wat oor ons aangestel word nie. En dat ons sien dat sommige direktiewe wat plantkunde-"owerhede" van "bo" af op ons rig duidelik kaf en laf is. Linnaeus het ons geleer hoe dit gedoen word, outeurs ensomeer, en dit bly die grondwet. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 06:11, 11 Junie 2026 (UTC) == Interaktiewe OWID-grafieke == Hallo almal, bestaan daar belangstelling by die AF WP-gemeenskap in interaktiewe grafieke? Ons het reeds sowat 2000 opgelaai en hulle is ten volle vertaalbaar. Kyk gerus na [https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:List_of_interactive_data_graphics voorbeelde hier]. Met spesifieke werkende voorbeelde soos [https://commons.wikimedia.org/wiki/OWID/Wine_production hierdie] wat reeds hier op [https://en.wikipedia.org/wiki/Wine#Production EN WP] geïmplementeer is. [[User:Doc James|<span style="color:#0000f1">'''Doc James'''</span>]] ([[User talk:Doc James|talk]] · [[Special:Contributions/Doc James|contribs]] · [[Special:EmailUser/Doc James|email]]) 14:02, 5 Junie 2026 (UTC) :Ek kan dit aanbeveel! [[Gebruiker:Michaelgraaf|Michaelgraaf]] ([[Gebruikerbespreking:Michaelgraaf|kontak]]) 08:39, 6 Junie 2026 (UTC) ::[[User:Doc James|Doc James]], is everything tanslatable? [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 19:21, 6 Junie 2026 (UTC) :::Ja al die teks is vertaalbaar. Maar dit is nie 'n gegewe dat die vertaalde teks mooi in die beeld sal pas nie. :::Sien hier om te sien hoe dit werk: https://svgtranslate.toolforge.org/File:Wine_production,_World,_1961.svg :::As mens klaar is, skep dit 'n nuwe beeld, met die vertaalde teks. Maar soos ek bo gesê het, daar kan dalk probleme wees met die uitleg van die teks. Daarom verkies ek om dit met die hand te doen. Of mens kan dit as 'n beginpunt gebruik en enige foute na die tyd met die hand opruim, en die nuwe weergawe oplaai. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 08:02, 8 Junie 2026 (UTC) == Die Duitser en sy sportsoorte == Goeienaand gemeenskap, soos maande gelede met al die kriekettoernooie is ek nou besig om ook in rugby "in dié tyd" te gebruik pleks van die vir myself werkskeppende "en oortref die vorige rekord [...] – later oortref deur". Ek dink nie dit is nodig om ná elke nuwe toernooi al die ou toernooie te hersien en daardie genoemde rekords te herskryf en aan te pas nie. Dit raak ook ou voorbladartikels. Nou fokus ek eerder daarop om statistiek op die punt te bewoord en nie ingewikkeld te beskryf nie. Voorbladartikels is mos die belangrikste artikels waarmee ons kan spog, kom ons skryf hulle op die man af. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 21:10, 7 Junie 2026 (UTC) :Klink reg, statistiek is gesog by sport, maar jy moet jou nie doodwerk daaraan nie. "Indertyd", direk uit blokkiesraaisel-woordeboek, is miskien die regte woord vir "in dié tyd". Dus, "indertyd 'n rekord". Ook, "ten tye van" die toernooi/wedstryd was dit 'n rekord, of "destyds 'n rekord", wanneer dit al 'n tydjie gelede is. Die versteende naamvalle kom hier goed te pas. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 06:11, 11 Junie 2026 (UTC) ::{{Ping|JMK}} baie dankie vir dié voorstel. {{Ping|BurgertB}} wat dink jy? Is "indertyd" beter as "in dié tyd" vir ou sportrekords? Ek hoor en verander graag na gelang van 'n presiese taalgebruik. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 21:10, 17 Junie 2026 (UTC) :::[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]], daar is niks verkeerd met "indertyd" nie; ek dnk net dis effens verouderd/hoogdrawend. Ek sou "in dié tyd" gebruik het. Same diff. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 14:16, 18 Junie 2026 (UTC) ::::Om dit in konteks te plaas, 'n paar jaar gelede het ek 'n Nederlandse kursus gedoen. Tydens die kursus sê die tutor vir my dat ek gebruik dikwels 'n aantal outydse uitdrukkings - ek het die Afrikaanse uitdrukking geneem en dit met behulp van Nederlandse grammatika aangepas! [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] == Vryheid van Panorama in Suid-Afrika == Is daar steeds nie vryheid van Panorama in Suid-Afrika nie? Sien die Johannesburgse Burgersentrum se afbeeldings is op Commons verwyder. Ou geboue is nie 'n probleem nie, maar jonger geboue wel. Weet iemand iets oor die stand van sake? Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 21:02, 8 Junie 2026 (UTC) :Hi, {{ping|SpesBona}}. Ja, ons het nog nie Vryheid van Panorama nie en dit lyk vir my dit gaan 'n hele tydjie wees voordat ons dit kry. [https://www.gov.za/news/media-statements/president-cyril-ramaphosa-refers-copyright-amendment-bill-and-performers%E2%80%99 President Cyril Ramaphosa refers Copyright Amendment Bill and Performers’ Protection Amendment Bill to Constitutional Court]. [[Gebruiker:Lefcentreright|Lefcentreright]] ([[Gebruikerbespreking:Lefcentreright|kontak]]) 23:15, 8 Junie 2026 (UTC) ::Die regstelsel in SA, en die gebrekkige wyse waarop wette opdateer word, en die mate waarin die oortreders soms ingesluit word by aanpassing daarvan, sodat die nuwe wet hul ''modus operandi'' pas, is rede tot kommer. Weet ook van minstens een geval waar 'n SA-regter se uitspraak was: "Daar is nou soveel mense wat hierdie wet oortree, dat ek dit nie meer kan toepas en skadevergoeding kan toeken nie". [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 06:11, 11 Junie 2026 (UTC) == RFC about AI-generated content in Wikimedia Commons == <bdi lang="en" dir="ltr">Apologies for writing in English, please help translate this message to your language. You are invited to participate in a [[c:Commons:Requests for comment/Policy update for AI content|request for comment on Wikimedia Commons about a policy update for AI content]]. This may affect files that are uploaded to Wikimedia Commons for use on this project. Thank you. [[m:User:Codename Noreste|Codename Noreste]] ([[m:User talk:Codename Noreste|besprekings]])</bdi> 17:11, 23 Junie 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Codename Noreste@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> kiani2r0txy6dhvfq1if7c7ysxu47ls 2920413 2920343 2026-07-31T06:39:19Z Aliwal2012 39067 maandelikse argief van Geselshoekie afgetrek 2920413 wikitext text/x-wiki {{argief}} == Voorspoed vir 2026 ! == Gemeenskap, beste wense vir 2026! Mag 2026 die besigste jaar nog ooit wees vir ons Wikipedia! --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 07:18, 31 Desember 2025 (UTC) == Beste wense vir 2026! == Gemeenskap, dankie vir julle ondersteuning en harde werk gedurende 2025! Aan almal wat voorbladartikels geskep het, dankie - dit is en bly harde werk! Beste wense aan julle en die families vir 2026! Dit gaan 'n groot jaar vir ons Wikipedia wees! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 07:29, 31 Desember 2025 (UTC) :Baie dankie, van my kant ook vir die hele Suid-Afrika uit Duitsland! Dit bly ook 'n uitdaging om artikels op datum te hou, iets wat KI nooit sal kan doen nie (bronne lees en teks hersien)! Die artikelhersiening rondom die jaarwisseling bly ook baie interessant! Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 21:30, 31 Desember 2025 (UTC) == Pampa of Pampas == Gelukkige en voorspoedige nuwe jaar 2026 almal daar wat aan die Afrikaanse Wikipedia skryf! Onlangs het ek die artikel [[Pampas]] begin en wou nou daarna skakel, maar voordat ek voortgaan het ek 'n vraag: Is dit Pampa of Pampas in Afrikaans? Ek sien albei op die Afrikaanse Wikipedia, bv. [[pampashert]]. Nou wonder ek en wil eers seker maak. En word dit in die omgangstaal gebruik soos in Duits? ''Ich wohne in der Pampa.'' beteken "ek woon op die platteland." Sal dit ook in Afrikaans werk (ek twyfel, dis dalk die platteland). Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 00:20, 3 Januarie 2026 (UTC) :Die AWS en HAT gee "die pampas" aan, wat beteken die grasvlaktes. Nie gebruik vir die platteland nie. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 14:42, 3 Januarie 2026 (UTC) ::{{Ping|BurgertB}} baie dankie. Ek sien dit word met 'n kleinletter geskryf. Lyk my die betekenis in die omgangstaal geld slegs in Duits, gevolglik nie noemenswaardig in die Afrikaanse artikel nie. Dan kan ek maar die artikel skuif en die skakels aanpas. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 19:15, 3 Januarie 2026 (UTC) :::{{Ping|SpesBona}} Jammer, die Pampas in Suid-Amerika is met 'n hoofletter. Die algemene woord is 'n kleinletter, soos pampasgras. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 19:25, 3 Januarie 2026 (UTC) ::::{{Ping|BurgertB}} in al die artikels waar na dié Suid-Amerikaanse grasvlakte verwys word is nou die korrekte [[Pampas]]-skakel. Dis nou tyd dat beide pampasgras en pampashert ook by Pampas genoem word. :) Baie dankie nogmaals! Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 20:15, 3 Januarie 2026 (UTC) == <span lang="en" dir="ltr">Migration to Parsoid</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> Hello everyone! I am glad to inform you that as the next step in the [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification|Parser Unification]] project, Parsoid will soon be turned on as the default article renderer on your wiki. We are gradually increasing the number of wikis using Parsoid, with the intention of making it the default wikitext parser for MediaWiki's next long-term support release. This will make our wikis more reliable and consistent for editors, readers, and tools to use, as well as making the development of future wikitext features easier. If this disrupts your workflow, don’t worry! You can still opt out through a user preference or turn Parsoid off on the current page using the Tools submenu, as described in the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:ParserMigration|Extension:ParserMigration]] documentation. There is [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Confidence Framework|more information about our roll-out strategy]] available, including the testing done before we turn on Parsoid for a new wiki. To report bugs and issues, please look at our [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Known Issues|known issues]] documentation and if you found a new bug please create a phab ticket and tag the [[phab:project/view/5846|Content Transform Team in Phabricator]]. <section end="announcement-content" /> </div> == Oesjaar is 17 jaar hier... == Gemeenskap, vandag vier ek my 17de jaar hier op ons Wikipedia! Wat 'n rit! Dankie vir almal se ondersteuning. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 12:38, 6 Januarie 2026 (UTC) [[Gebruiker:Aliwal2012|Admin Aliwal2012]] sê: [[Lêer:Charline the cat and her kittens.jpg|duimnael|center|280px|Beste Oesjaar, jy is soos 'n ma vir ons almal!]] == Proteste == Is daar so 'n woord? Ek weet van 'n betoging, protestasie en protesteer, maar al die proteste verwar my. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 16:18, 7 Januarie 2026 (UTC) :Ek dink nie so nie. Wel protesoptog, demonstrasie, betoging . . . [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 20:51, 8 Januarie 2026 (UTC) :: Ja, "proteste" kom voor in die HAT (p.897). Dit is die meervoud van "protes". "Mondelinge of skriftelike verklaring dat 'n mens jou teen iets versit, al kan jy dit nie belet nie; teëspraak, voorbehoud". [[Gebruiker:JCBrand|JCBrand]] ([[Gebruikerbespreking:JCBrand|kontak]]) 06:19, 27 Januarie 2026 (UTC) == Woordeboek van die Afrikaanse Taal == Gemeenskap, die [[Woordeboek van die Afrikaanse Taal]] is hierdie jaar 100 jaar jonk! Ons wens die HUB [[Phillip Louw]] en sy span sterkte toe met hulle feesreëlings! Hopenlik nooi hulle ons vir 'n koffietjie of iets... Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 10:44, 8 Januarie 2026 (UTC) : Is daar enige vrywilliger wat die artikel van Phillip na Engels wil vertaal? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 11:51, 8 Januarie 2026 (UTC) ::{{Uitgevoer}} [[Gebruiker:Thermofan|Thermofan]] ([[Gebruikerbespreking:Thermofan|kontak]]) 12:27, 15 Januarie 2026 (UTC) ::: Baie dankie [[Gebruiker:Thermofan|Thermofan]]! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 21:40, 15 Januarie 2026 (UTC) == Kaninchanon Thongchay == Gemeenskap, die artikel bestaan nie in Engels of sy eie moedertaal nie, en het ook geen bronne nie. Kan ek die artikel verwyder? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 11:50, 8 Januarie 2026 (UTC) : Ek kry geen onafhanklike verwysings na die persoon nie. Hy het ook nie 'n Wikidata-inskrywing nie, en is nie 'n noemenswaardige persoon op die stadium nie. Ek steun die verwydering. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 11:56, 8 Januarie 2026 (UTC) :: {{ondersteun}} verwydering! --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 05:47, 9 Januarie 2026 (UTC) {{Uitgevoer}} deur Oesjaar. :::Korrek. Wikipedia mag nie verflou word tot 'n versameling van onbenullige, aandagsoekende onderwerpe nie. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 16:16, 11 Januarie 2026 (UTC) == Ons voorblad == Gemeenskap, ons voorblad is gevandaliseer. Nadat dit herstel is deur ons kundiges, hoe kan ons dit beskerm? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 06:17, 10 Januarie 2026 (UTC) :Ek weet nie hoe iemand die blad kon verander het nie, want dit is al sedert 2005 beskerm om slegs administrateurs toe te laat. Ek het dieselfde verandering gaan aanbring, en dit het gewerk. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 07:33, 10 Januarie 2026 (UTC) :: Dankie [[Gebruiker:BurgertB]]! Ek het 'n onderhoud om 8:35 op [[Radio Laeveld]] gehad en ons bespreek elke keer die voorblad. Praat van net betyds... Sjoe! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 07:57, 10 Januarie 2026 (UTC) :::Ek dink nie dat die probleem deur 'n wysiging veroorsaak is nie. Daar is geen verskil in ons [https://af.wikipedia.org/w/index.php?title=Tuisblad&diff=2866813&oldid=2774431 tuisblad se weergawegeskiedenis vir vandag nie]. Lyk my die geskrapte blad [[Sjabloon:Voorbladinleiding/styles.css]] het 'n gemors veroorsaak en sedert dit geskrap is, werk alles weer reg. Die tweede wysiging aan ons voorblad het dalk die "cache" verfris. Myns insiens is {{Ping|Ternera}} onskuldig, die ou wat vandag die sjablone geskep het, is aanspreeklik. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 13:00, 10 Januarie 2026 (UTC) ::::Ek het ons voorblad met die kaskade-effek beskerm wat onderbladsye (sjablone ens.) ook sal insluit, sien [[:en:Wikipedia:CASCADE]]. Hoop dit help! Die ander taalweergawes doen dit ook (min of meer). Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 13:30, 10 Januarie 2026 (UTC) == [[Shahd Seethaler-Wari]] == Gemeenskap, hierdie artikel bestaan nie op die Engelse of die Duitse Wiki's nie. Het dit bestaansreg? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 06:19, 11 Januarie 2026 (UTC) :Daar bestaan ‘n Wikidata inskrywing vir haar. Identifiseerders (databsisse) soos VIAF, GND en DBB het inskrywings oor haar. :Sien wel onafhanklike verwysings na haar insluitende ‘n profiel op die Max Planck-instituut se webwerf. Het die artikel ietwat meer neutraal gemaak. Glo nie sy is regtig vreeslik noemenswaardig nie (sover geen Duitse of Engelse artikel nie) maar dit doen ook seker nie skade nie. Glo ons kan dit maar hou maar tog dophou as iemand prober om die neutraliteit te versteur. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 09:23, 11 Januarie 2026 (UTC) == Maandelikse besoeke en diepte == Gemeenskap, ons maandelikse besoeke vir Desember is weer 'n nuwe rekord van oor die 8 miljoen. Ek vertrou egter nie die inligting nie, want Desember is skoolvakansietyd. Ek het vir [[Gebruiker:Rooiratel]] gevra om dit met die relevante owerhede te bespreek. Hy sal vir ons terugvoer gee wanneer beskikbaar. Die goeie nuus is dat ons diepte nou 38 is, hopenlik hou dit aan met groei. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 05:27, 14 Januarie 2026 (UTC) :Vir die wat self wil saam volg, sien : https://phabricator.wikimedia.org/T413949 :Dit is deel van 'n wyer ondersoek : https://phabricator.wikimedia.org/T412655 :Ek sal dit dophou, en opvolg as dit te lank neem. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 07:21, 14 Januarie 2026 (UTC) == 25 Jaar vandag! == Die Wikipedia Stigting is vandag 25 Jaar jonk! Geluk Jimmy Wales met jou breinkind! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 05:18, 15 Januarie 2026 (UTC) :En Larry Sanger. Wales is 'n boelie van die ergste soort, 'n Bureaukraat. Maar nou ja. Sulke mense handhaaf soms die vrede. [[Gebruiker:Savethewhaleslol|Savethewhaleslol]] ([[Gebruikerbespreking:Savethewhaleslol|kontak]]) 22:22, 28 Januarie 2026 (UTC) ::Terloops, die Wiki idee het van Sanger af gekom. Maar die Amerikaners gee mos alle krediet aan die ou met die geld. Toemaar Tesla. [[Gebruiker:Savethewhaleslol|Savethewhaleslol]] ([[Gebruikerbespreking:Savethewhaleslol|kontak]]) 22:24, 28 Januarie 2026 (UTC) == Vertalings in wording: Geen aksie op bladsy? == Hallo almal Ek vertaal verskeie vertalings op een slag (deels om verveeldheid uit te skakel; deels omdat ek soms moet navorsing doen oor terme en ekwivalente). Daar is dus sowat 5 of 6 vertalings wat in wording is. Wanneer ek op die artikels klik, maak die gewone vertaalbladsy oop, maar daar verskyn geen teks of enige grafika van watter aard ook al nie. Die bladsy is dus letterlik en figuurlik leeg. Waarom sou dit gebeur? Is daar moontlik een of ander tegniese fout? Dankie [[Gebruiker:GeorgeF1974|GeorgeF1974]] ([[Gebruikerbespreking:GeorgeF1974|kontak]]) 11:37, 15 Januarie 2026 (UTC) :Ek weet ook nie hoe daardie hulpmiddel werk nie. Gebruik gewoonlik google translate om interessante voorstelle te kry en werk van daar af verder. Verder is blokkiesraaiselwoordeboeke baie nuttig om die regte Afrikaanse woord te vind. Die beste van voorgenoemde wat ek sal teëgekom het is dié van G. de Villiers et al., Watter Woord Blokraaiselgids. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 06:56, 19 Januarie 2026 (UTC) == Monokotiele == Naand {{ping|JMK}}, kan jy dalk help met 'n artikel oor [[Monokotiele]]? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 19:14, 18 Januarie 2026 (UTC) :Dis hoë prioriteit. Net effe toegegooi op die oomblik. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 02:14, 19 Januarie 2026 (UTC) ::Goeie more Oesjaar! Mag 'n apteker die Engelse artikel kortweg vertaal vir ons? Ek sit by die KFC se Wifi, geen Letaba Netwerk met die vloede hier! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 06:12, 19 Januarie 2026 (UTC) ::: Enige persoon is welkom. Ons sal in elk geval proeflees. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 07:57, 19 Januarie 2026 (UTC) :::: {{uitgevoer|Artikel geskep}} --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 14:02, 19 Januarie 2026 (UTC) == Thank you for Last Year – Join Wiki Loves Ramadan 2026 == Dear Wikimedia communities, We hope you are doing well, and we wish you a happy New Year. ''Last year, we captured light. This year, we’ll capture legacy.'' In 2025, communities around the world shared the glow of Ramadan nights and the warmth of collective iftars. In 2026, ''Wiki Loves Ramadan'' is expanding, bringing more stories, more cultures, and deeper global connections across Wikimedia projects. We invite you to explore the ''Wiki Loves Ramadan 2026'' [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026|Meta page]] to learn how you can participate and [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026/Participating communities|sign up]] your community. 📷 ''Photo campaign on '' [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan 2026|Wikimedia Commons]] If you have questions about the project, please refer to the FAQs: * [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan/FAQ/|Meta-Wiki]] * [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan/FAQ|Wikimedia Commons]] ''Early registration for updates is now open via the '''[[m:Special:RegisterForEvent/2710|Event page]]''''' ''Stay connected and receive updates:'' * [https://t.me/WikiLovesRamadan Telegram channel] * [https://lists.wikimedia.org/postorius/lists/wikilovesramadan.lists.wikimedia.org/ Mailing list] We look forward to collaborating with you and your community. '''The Wiki Loves Ramadan 2026 Organizing Team''' 19:45, 16 Januarie 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29879549 --> : Ek stel belang om deel te neem en kan help met organisering. Laat weet my wie nog belangstel. [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 12:08, 19 Januarie 2026 (UTC) == Feminism and Folklore 2026 starts soon == <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;"> [[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|centre|550px|frameless]] ::<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> ;Invitation to Organize Feminism and Folklore 2026 Dear Wiki Community, We are pleased to invite Wikimedia communities, affiliates, and independent contributors to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026]]''' writing competition on your local Wikipedia. The international campaign will run from '''1 February to 31 March 2026''' and aims to improve coverage of feminism, women’s histories, gender-related topics, and folk culture across Wikipedia projects. ;About the Campaign '''Feminism and Folklore''' is a global writing initiative that complements the '''[[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2026|Wiki Loves Folklore]]''' photography competition. While Wiki Loves Folklore focuses on visual documentation, this writing campaign addresses the '''gender gap on Wikipedia''' by improving encyclopedic content related to folk culture and marginalized voices. ;What Can Participants Write About? Communities can contribute by creating, expanding, or translating articles related to: * Folk festivals, rituals, and celebrations * Folk dances, music, and traditional performances * Women and queer figures in folklore * Women in mythology and oral traditions * Women warriors, witches, and witch-hunting narratives * Fairy tales, folk stories, and legends * Folk games, sports, and cultural practices Participants may work from curated article lists or generate new article suggestions using campaign tools. ;How to Sign Up as an Organizer Organizers are requested to complete the following steps to register their community: # Create a local project page on your wiki [[:m:Feminism and Folklore/Sample|(see sample)]] # Set up the campaign using the '''CampWiz''' tool # Prepare a local article list and clearly mention: #* Campaign timeline #* Local and international prizes # Request a site notice from local administrators [[:mr:Template:SN-FNF|(see sample)]] # Add your local project page and CampWiz link to the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta project page]]''' ;Campaign Tools The Wiki Loves Folklore Tech Team has introduced tools to support organizers and participants: * '''Article List Generator by Topic''' – Helps identify articles available on English Wikipedia but missing in your local language Wikipedia. The tool allows customized filters and provides downloadable article lists in CSV and wikitable formats. * '''CampWiz''' – Enables communities to manage writing campaigns effectively, including jury-based evaluation. This will be the third year CampWiz is officially used for Feminism and Folklore. Both tools are now available for use in the campaign. '''[https://tools.wikilovesfolklore.org/ Click here to access the tools]''' ;Learn More & Get Support For detailed information about rules, timelines, and prizes, please visit the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 project page]]'''. If you have any questions or need assistance, feel free to reach out via: * '''[[:m:Talk:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta talk page]]''' * Email us using details on the contact page. ;Join Us We look forward to your collaboration and coordination in making Feminism and Folklore 2026 a meaningful and impactful campaign for closing gender gaps and enriching folk culture content on Wikipedia. Thank you and best wishes, '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 International Team]]''' ---- ''Stay connected:'' [[File:B&W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&nbsp; [[File:B&W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]] </div></div> == Invitation to Host Wiki Loves Folklore 2026 in Your Country == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> [[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|right|150px|frameless]] Hello everyone, We are delighted to invite Wikimedia affiliates, user groups, and community organizations worldwide to participate in '''Wiki Loves Folklore 2026''', an international initiative dedicated to documenting and celebrating folk culture across the globe. ;About Wiki Loves Folklore '''Wiki Loves Folklore''' is an annual international photography competition hosted on Wikimedia Commons. The campaign runs from '''1 February to 31 March 2026''' and encourages photographers, cultural enthusiasts, and community members to contribute photographs that highlight: * Folk traditions and rituals * Cultural festivals and celebrations * Traditional attire and crafts * Performing arts, music, and dance * Everyday practices rooted in folk heritage Through this campaign, we aim to preserve and promote diverse folk cultures and make them freely accessible to the world. [[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026|Project page on Wikimedia Commons]] ; Host a Local Edition As we celebrate the '''eight edition''' of Wiki Loves Folklore, we warmly invite communities to organize a local edition in their country or region. Hosting a local campaign is a great opportunity to: * Increase visibility of your region’s folk culture * Engage new contributors in your community * Enrich Wikimedia Commons with high-quality cultural content '''[[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026/Organize|Sign up to organize]]:''' If your team prefers to organize the competition in ''either February or March only'', please feel free to let us know. If you are unable to organize, we encourage you to share this opportunity with other interested groups or organizations in your region. ;Get in Touch If you have any questions, need support, or would like to explore collaboration opportunities, please feel free to contact us via: * The project Talk pages * Email: '''support@wikilovesfolklore.org''' We are also happy to connect via an online meeting if your team would like to discuss planning or coordination in more detail. Warm regards, '''The Wiki Loves Folklore International Team''' </div> [[Gebruiker:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Gebruikerbespreking:MediaWiki message delivery|kontak]]) 13:20, 18 Januarie 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikipedia&oldid=29228188 --> == Dagsê almal! == Hello all. Deon has invited me to your geselshoekie. Baie dankie @[[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]], very pleased to be in your corner of Wikimedia. Ek moet sê, ek dink dat die 25ste Verjaarsdagpartytjie van Wikipedia te veel op die Engelse Wikipedia gefokus het and the 350 (or so) other language versions did not get a mention. Pity. Wikipedia se sterkpunt na my mening is sy veeltaligheid. And I think this is a strength we can build on. By learning to use Wikidata (https://www.wikidata.org/wiki/Wikidata:Main_Page)'n gratis en oop versameling van kennis wat deur beide mense asook masjiene gelees en geredigeer kan word) and Wikimedia Commons (https://commons.wikimedia.org/wiki/Tuisblad) 'n aanlynbewaarplek van beeld-, klank- en ander medialêers wat gratis gebruik kan word; deel van die Wikimedia-ekosisteem. We can really make knowledge open to all. [[Gebruiker:Derek J Moore|Derek J Moore]] ([[Gebruikerbespreking:Derek J Moore|kontak]]) 15:46, 19 Januarie 2026 (UTC) == <span lang="en" dir="ltr">Annual review of the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> I am writing to you to let you know the annual review period for the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines is open now. You can make suggestions for changes through 9 February 2026. This is the first step of several to be taken for the annual review. [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2026|Read more information and find a conversation to join on the UCoC page on Meta]]. The [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|you may review the U4C Charter]]. Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate. -- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]])<section end="announcement-content" /> </div> 21:01, 19 Januarie 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29905753 --> == Jan-Willem Breure en Isis Fashion Awards== Gemeenskap, die twee artikels bestaan net op ons Wikipedia; nie Engels of Nederlands nie. Kan ek hulle skrap? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 18:14, 20 Januarie 2026 (UTC) : Sluit ook in Septimius Awards. Hierdie artikels is ook in Januarie 2025 geskrap omdat dit as bemarking gereken is. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 07:43, 21 Januarie 2026 (UTC) == GABA spronge == Gemeenskap, hier is die antwoord van VivA se Maureen: ''Goeiemiddag Daar is nie, sover vasgestel kan word, al 'n gestandaardiseerde Afrikaanse term vir "BASE jumping" nie. Ter wille van herkenbaarheid word "Base-sprong/Base-spring" konvensioneel gebruik, ook in die Afrikaanse media, soos by onlangse beriggewing oor vlerkpakvlieërs. By die eerste vermelding word daar gewoonlik dan 'n kort verduideliking gegee vir die akroniem "BASE". In Engels word letternaamwoorde wat uit vier letters bestaan, bokas (met hoofletters) geskryf, terwyl dit in Afrikaans slegs met 'n aanvangshoofletter geskryf word. Die voorstel is om, ter wille van die heersende huidige konvensie en herkenbaarheid, die term "Base-spring" te gebruik, gevolg deur 'n kort uiteensetting van die akroniem "Base" by die eerste vermelding. Die huidige inskrywing in Wikipedia, "GABA-sprong", is moontlik verwarrend omdat "GABA" reeds in Afrikaans gebruik word as die afkorting van "gamma-aminobottersuur" en omdat "Base" reeds ingeburger en herkenbaar is. Bron(ne): Netwerk24; Pharos-woordeboeke; VivA Vertaal (Grobler)'' [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 18:48, 20 Januarie 2026 (UTC) :Neewat, "base-spring" vir dié in elk geval verspotte aktiwiteit sal nie werk nie. "Gaba-spronge" is goed genoeg, met kleinletters en koppelteken. "Base" is nie ingeburger nie, en wie weet nou iets van "gamma-aminobottersuur"? [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 19:57, 20 Januarie 2026 (UTC) ::GABA spronge is vir my 'n verspotte, selfgemaakte naam. Dit kort in elk geval 'n koppelteken. Ek stem vir Base-spronge. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 12:53, 21 Januarie 2026 (UTC) == Twintigjaargemeenskap == Die slim manne, kan julle vir ons 'n Twintigjaar sjabloon skep soos [[Sjabloon:vyftienjaargemeenskap]] asb? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 19:57, 21 Januarie 2026 (UTC) :Sien : [[Sjabloon:Twintigjaargemeenskap]] :Reeds twee jaar gelede gedoen danksy, @[[Gebruiker:Jcwf|Jcwf]] en @[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]]. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 09:06, 22 Januarie 2026 (UTC) ::Ai! Dankie! [[Gebruiker:Alias]] is sover my kennis strek die eerste lid van die klub. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 10:13, 22 Januarie 2026 (UTC) :::Mmmm. Behalwe dat Alias in 2024-2026 geen wysigings gemaak het nie, en in 2023 net twee. Dus op vakansie 7 maande voor hy daar uitgekom het, en meestal op vakansie in die jare daarvoor. Sien uit om jou weer hier te sien Alias! [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 10:52, 23 Januarie 2026 (UTC) == Databoks == Groete! Die sjabloon {{sj|Databoks}} maak dit maklik om 'n inligtingskassie by ‘n artikel by te voeg, perfek om nuwe artikelskepping te begin of 'n bestaande artikel te verbeter. [https://www.wikidata.org/wiki/Q53931871 Databoks] benodig geen spesiale instellings nie, installeer net die Module en Sjabloon en dit is gereed om te gebruik. Hier is ‘n goeie voorbeeld op SADiLaR se [[:zu:ISADiLaR|Zoeloebladsy]] Sien https://www.wikidata.org/wiki/Module:Databox [[Gebruiker:Derek J Moore|Derek J Moore]] ([[Gebruikerbespreking:Derek J Moore|kontak]]) 20:56, 24 Januarie 2026 (UTC) : Jammer, maar ons het lankal al verby databoks beweeg. Pas aan asb, Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 20:09, 26 Januarie 2026 (UTC) ::Welkom om databoks te gebruik. [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 17:06, 27 Januarie 2026 (UTC) ::: Weet nou nie te veel van sommige van die tegniese aspekte hier nie. Maar ek kon nog nooit die veranderinge van databokse bemeester nie. So ek verkies ook inligtingskaste wat makliker is om te redigeer. Sou dit nie sin maak om dit te standaardiseer nie, of sou dit 'n te groot tegniese uitdaging wees? [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 18:34, 27 Januarie 2026 (UTC) :::: Ons het vir byna elke onderwerp 'n mooi inligtingskas wat goed werk (indien nie kan die slim mense een skep). Die konsensus is om hulle te gebruik, myns insiens is enige Databoks slegs 'n plaasvervanger en 'n kitsmanier vir 'n inligtingskas. Die taalgebruik van Databokse is nie op standaard nie, byvoorbeeld word woorde soms nie vasgeskryf nie, omdat dit die Engelse manier is en hulle dit van Wikidata af kry. Myns insiens moet 'n Databoks nooit in 'n artikel van 'n ander gebruiker geplaas woord as die gebruiker voorheen nooit 'n Databoks gebruik het nie en self slegs inligtingskasse gebruik (soos in die onlangse kerk-voorbeeld). Ek sal hulle nooit gebruik nie en neem altyd die tyd vir 'n inligtingskas. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 22:10, 27 Januarie 2026 (UTC) {{uitkeep}} Hallo almal! My menings oor die saak, en ook 'n bietjie inligting/geskiedenis: Wat is die Databoks, en hoe werk dit? Die Wikimedia-sagteware gee ons twee maniere om sjablone te skep. Die meeste is die meer eenvoudige sjablone, wat beperkte funksionaliteit het. Dit kan nie alles doen nie, maar is goed genoeg vir amper alle gebruike. Die tweede soort maak gebruik van Lua-modules. Lua is 'n volledige programmeringstaal, en daar is geen beperkings aan wat dit kan doen nie. Hierdie sjablone kan baie kragtig wees, maar is moeilik om te verstaan as jy nie gemaklik is met programmering nie. Databokse gebruik lua-modules, en integreer direk met die Wikidata-item waaraan die bladsy wat dit gebruik gekoppel is. Die doel van die Databoks is om 'n algemene kantbalk te wees, waar die gebruiker geen parameters hoef in te vul nie, en dit verskyn al die data oor die artikel se onderwerp wat op Wikidata gestoor is. Maar hoe goed is dit in werklikheid vir hierdie doeleinde? Dit is OK, maar partykeer wys dit data-items wat nie goed pas in die kantbalk vir daardie onderwerp nie. Of dit wys oorbodige inligting. Mens kan met die hand spesifieke data-items versteek, maar dit is nou ekstra werk. Ons op af:wiki het uit ervaring geleer dat 'n databoks nie van pas is vir elke artikel nie. Ek stem saam met @[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] dat die databoks "slegs 'n plaasvervanger en 'n kitsmanier vir 'n inligtingskas is". Dit moet net gebruik word op bladsye wat nie reeds enige kantbalk het nie. Die outeur moet eie diskresie gebruik om te besluit of dit werklik aanvaarbaar lyk vir 'n spesifieke artikel, en of dit dit eintlik slegter gaan lyk. Dit moenie onbeperk gebruik word nie. Die probleem van spesifieke waardes wat nie in korrekte Afrikaans verskyn nie, is na my mening nie 'n probleem nie. Mens moet die Afrikaanse etikette op Wikidata wysig om korrek te wees, en die Databoks sal dit so vertoon. Verder is dit my mening dat die Databoks se lua-kode verbeter kan word om al die probleme op te los, maar ek voel dit is te veel werk om dit die moeite werd te maak. Bv. in ons kantbalke vir 'n land verskyn gewoonlik 'n vlag en 'n wapen. Maar op 'n kantbalk vir 'n voëlspesie, sal eerder 'n beeld van die spesie, en miskien ook 'n voëlroep-klanklêer en verspreidingskaart verskyn. Om dit generies te doen in een sjabloon vir elke soort onderwerp wat daar is sal vir ewig neem om te bereik. Ek dink ander wiki's voel ook so, want hulle gebruik die databoks ook bitter min. Wat hulle (enwiki, en veral frwiki) wel doen, en wat ek vir afwiki ook wil begin doen, is om pasgemaakte sjablone vir spesifieke soorte artikels te skep, wat ook al die data trek van Wikidata af. Maar hierdie sjablone is spesifiek geskep vir die soort onderwerp, en wys net die spesifieke data-items wat relevant is vir daai soort bladsy. Dit is ook baie werk, maar baie minder as een sjabloon wat alles kan doen. Ek is besig om te leer hoe om die sjablone te skep, en sal dit deel met almal wanner dit reg is. Vir nou is ons gewone ou sjablone nog steeds die beste. Maar ek hoop ek sal dit kan verbeter in die toekoms. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 09:11, 28 Januarie 2026 (UTC) ::Dagse @[[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ::Ek stem saam, dit lyk asof die databoks nie so spesifiek en aanpasbaar in elke situasie is nie. En as die Wikipediane vaardig genoeg is om 'n normale inligtingskassie te gebruik, dan moet hulle so doen. Ek dink aan ander taalweergawes en wonder of die databoks hulle behulpsaam sal wees. And I'm afraid I'm going to switch to English here. Because I'm still trying to understand this myself. I do think that the information in Wikidata needs to be kept accurate. I think that this information is also being pulled into Google's knowledge panels. En as 'n onakkurate datakassie ons daarop attendeer, dan is dit 'n goeie ding? ::Dankie ook aan @[[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]], @[[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]], @[[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]], @[[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]], @[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] asook vir jou antwoord. [[Gebruiker:Derek J Moore|Derek J Moore]] ([[Gebruikerbespreking:Derek J Moore|kontak]]) 06:28, 29 Januarie 2026 (UTC) == Geregistreerde gebruikers == Gemeenskap, dit is vir my 'n plesier om julle in te lig dat ons geregistreerde gebruikers gister verby die 200,000 mylpaal is. Ons is tans 69ste m.b.t. die aantal artikels maar 50ste m.b.t. die aantal geregistreerde gebruikers! Dit sê baie oor die inhoud van ons artikels! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 05:25, 27 Januarie 2026 (UTC) == Iets om te geniet... == Gemeenskap, ons <nowiki>[[Kategorie:Flora van Suid-Afrika]]</nowiki> bevat nou 9501 artikels terwyl die Engelse eweknie so digby die 1000 is. Dit laat my so lekker voel! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 10:24, 28 Januarie 2026 (UTC) == Helen Keller == Gemeenskap, wat gaan ons met die gemors maak? Die nuwe data is na die bestaande bronnelys, opskrif in Engels, herhaling van inligting ens? Kan ek terugrol? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 13:39, 28 Januarie 2026 (UTC) :Ek dink jy kan dit terugrol, ja. Dié mens weet dudelik nie hoe Wikipedia werk nie. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 16:37, 28 Januarie 2026 (UTC) ::@[[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] jou keuse. As jy die energie en tyd het om dit op te ruim en inwerk met die artikel, dan hou dit. Andersins rol dit maar terug. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 16:39, 28 Januarie 2026 (UTC) == Ampstaal vs. amptelike taal == En wat presies is die verskil? [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 22:47, 28 Januarie 2026 (UTC) :VivA het bevestig dat dit <s>sininieme</s> sinonieme is. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 05:22, 30 Januarie 2026 (UTC) == Vrouesokkerwêreldbeker == Goeienaand Gemeenskap, en daar is die [[vrouesokkerwêreldbeker]]reeks klaar, met binne twee weke 13 nuwe, groot artikels! Ná rugby en krieket vir beide mans en vroue het ons nou ook sokker vir beide mans en vroue, en ons kan met puik artikels spog. Dit is baie interessant watter spanne in vrouesokker suksesvol is. Terloops, die [[Vrouesokkerwêreldbeker 2023]] kan maklik tot 'n voorbladartikel uitgebrei word, net as die gemeenskap wil hê dat ek dit doen. Dié toernooi in Australië en Nieu-Seeland was 'n reuse sukses en die mees gesiene vrouesokkerwêreldbekertoernooi ooit. Andersins is daar weer baie krieket en rugby op pad, vir beide mans en vroue. Die toekomstige toernooie [[T20I-wêreldbeker 2026]], [[T20I-vrouewêreldbeker 2026]] en [[Rugbywêreldbeker 2027]] lyk reeds baie goed en is op die regte pad, hulle maak my baie opgewonde. Aangesien [[netbal]] ook 'n belangrike sportsoort in Suid-Afrika is, stel ek voor dat iemand ook dié sport dek. Dit is ook gereeld in die nuus op RSG. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 22:30, 29 Januarie 2026 (UTC) :{{ping|SpesBona}}, onthou ons kerndoelwit: ''...toegang tot die som van alle kennis!''. Gaan aan met netbal, iemand moet dit doen! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 07:04, 30 Januarie 2026 (UTC) ::{{Ping|Oesjaar}} wat my ook bekommer is die vlagreeks van {{Ping|Puvircho}}. Lyk my ek moet dit ook voortsit, hy is tjoepstil. Ek is ook mal oor vlae, só dit krap my baie om! Soos ons weet strek ons voorbladartikels nou reeds by 2028 en as ons langer wag, verskyn die oorblywende vlagartikels van Europa eers in 2030 op ons voorblad. Lyk my ek moet dit ook doen om van dié artikels 'n kans te gee. Die een of ander Olimpiese Spele wou ek ook tot voorbladartikel uitbrei, soos Voyageur in die verlede. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 08:40, 30 Januarie 2026 (UTC) ::: Ja... Die realiteit is dat ons almal vrywilligers is met dieselfde visie... Ongelukkig verander gebruikers se omstandighede, hulle word oud, siek... Ek wonder of Gebruiker:Alias nog met ons is. Ek is ook kwaad vir myself dat ek nie die vliegtuig dinge klaar kry nie, maar dit is soos dit is. Doen wat jy die graagste wil doen, eerste! Dankie vir jou werk hier. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 09:52, 30 Januarie 2026 (UTC) {{uitkeep}} {{Ping|Oesjaar}}, ek vermoed dat Alias soos Hansjoseph nou in die [[hiernamaals]] is. R.I.V. (maar ek wil niemand per ongeluk dood verklaar nie). Ja, die lot van die vrywilligers, elke dag twee dinge, ons kry slegs een klaar en die volgende dag probeer ons weer die dubbele werk doen, tot aan ons eie einde... Wat ons alles kon doen met meer tyd. Soos jou vliegtuig-artikels. Het jy gehoor, hulle beplan weer 'n maanprogram en later een tot mars. In 2026 stuur hulle mense wat weer om ons maan wentel. Ek het nou eers besef dat mans ook netbal speel, met nasionale spanne, toernooie, ens. En dan is daar ook gemengde netbal. Voel nou soos die minister van sport op die Afrikaanse Wikipedia met al daardie balsporte. Dan is daar ook veldhokkie in Suid-Afrika. Die graagste bly waarskynlik krieket, rugby en die vlagartikels. Myns insiens die dringendste ook (wat my betref natuurlik!). As iemand netbal met goeie kwaliteit wil doen, sal ek baie dankbaar wees. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 10:15, 30 Januarie 2026 (UTC) :Ja, Alias het laas in Sep 2023 bygedra...hoop nie Covid het hom weggeraap nie! :Ek wil ook soos Deon aan my reeks artikels oor [[lughawe]]ns en [[lugredery]]e werk, maar kom net nie daarby uit nie. Verlede Sondag [[Theuns Eloff]] vertaal uit Engels (deel van reeks oud-PUK-rektore), net om uit te vind die artikel <u>bestaan reeds</u> op af:wp. 'n Stoute bydraer het nooit in 2016 die twee op wikidata aan mekaar geskakel nie. Wat 'n hartseer weens onnodige werk deur my gedoen! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 13:12, 30 Januarie 2026 (UTC) == VivA se meningsopname == Dag mense Ek wil julle net daarop attent maak dat die [[Virtuele Instituut vir Afrikaans]] 'n [https://www.facebook.com/vivaafrikaans/posts/pfbid0uJUTkqdwZYvK6MVLFaVQHXNCuvY3RyAVaD6FE5Jma6NUxAzH98hqYJPDD9vRrE1ml enquête] tans het wat jy kan invul. '''Jy mag dalk net R300 wen''' (Takealot-geskenkbewys). {{cquote| Ons wil beter verstaan hoe Afrikaans in digitale ruimtes gebruik word, watter hulpmiddels gebruik word en waar daar nog ontwikkelingsgeleenthede bestaan. }} Hulle gaan vir jou vra of jou foon op Afrikaans ingestel is, of jy Afrikaans op Facebook gebruik, of jy die Afrikaanse Wikipedia gebruik. Hulle het vrae soos "Watter ander tale is jy magtig?", "In watter taal gebruik jy gewoonlik jou selfoon, rekenaar en/of tablet?", "Waarom is dit vir jou belangrik (of nie belangrik nie) dat digitale platforms Afrikaans ondersteun?" Myns insiens - skryf by sulke oop vrae vir hulle presies waarvoor jy Afrikaans gebruik, en in welke mate jy jou ander tale gebruik. Ek hou nie eintlik van die kwantitatiewe aanslag van die meningspeiling nie, want die onderskeie taalruimtes daarbuite is te groot en dit werk aanvullend en verrykend waar die Afrikaanse taal kortkom (met ander woorde, om inligting te bekom om Afrikaans mee uit te bou). Ons kan nie meer in isolasie dink nie. As jy enige ander tale gebruik, wees spesifiek waarvoor jy elkeen gebruik. En as jy KI gebruik, sê ook hoe jy die onderskeie tal(e) inspan. Ek glo altyd dit is beter om "oorvolledig" te wees - dan het die vraestellers iets wat hulle as vertrekpunt kan gebruik. [[Gebruiker:Suidpunt|Suidpunt]] ([[Gebruikerbespreking:Suidpunt|kontak]]) 12:11, 31 Januarie 2026 (UTC) ::Ek het die vraelys ingevul die dag toe dit beskikbaar was danksy prof. [[Wannie Carstens]]. Dit was vir my 'n verrassing dat daar na Wikipedia verwys word in die vraelys. Vanoggend op [[Taaldinge]] het Ina Strydom met Marlie Coetzee gesels oor die vraelys en die aanverwante dinge. Hulle het beide verwys na die Afrikaanse Wikipedia. Ons word raakgesien. Julle kan luister na die gesprek, dit is beskikbaar op 'n Potgooi; hier is 'n skakel [https://www.rsg.co.za/rsg-fm/soek/?searchKeyword=Taaldinge&jsf=jet-engine:site-search&_sm=title,synopsis,show-details,description,podcast-description,details,article,competition-details,presenter-details,recipe,event-details,podcast-name,ingredients,Podcast-Clips%21Taaldinge Taaldinge]. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 09:52, 8 Februarie 2026 (UTC) :Hoe lank vat dit om te voltooi? – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 10:32, 8 Februarie 2026 (UTC) :: Minder as 5 min. Dit is mik en druk. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 10:39, 8 Februarie 2026 (UTC) == Maandelikse besoeke en diepte == Gemeenskap, ons maandelikse besoeke vir Desember is weer 'n nuwe rekord van oor die 8 miljoen. Ek vertrou egter nie die inligting nie, want Desember is skoolvakansietyd. Ek het vir [[Gebruiker:Rooiratel]] gevra om dit met die relevante owerhede te bespreek. Hy sal vir ons terugvoer gee wanneer beskikbaar. Die goeie nuus is dat ons diepte nou 38 is, hopenlik hou dit aan met groei. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 05:27, 14 Januarie 2026 (UTC) :Vir die wat self wil saam volg, sien : https://phabricator.wikimedia.org/T413949 :Dit is deel van 'n wyer ondersoek : https://phabricator.wikimedia.org/T412655 :Ek sal dit dophou, en opvolg as dit te lank neem. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 07:21, 14 Januarie 2026 (UTC) == Besinning oor Wikipedia na 25ste verjaarsdag == @[[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] wou die volgende lêer met julle deel : [[Lêer:Nature_Wikipedia_is_needed_now_more_than_ever,_25_years_on_d41586-026-00074-1.pdf|duimnael]] [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] lewer jou kommentaar wanner jy kans kry asb. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 16:04, 1 Februarie 2026 (UTC) :[[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] 'n Interessante artikel, maar ons moet seker maak dat ons nie kopieregreëls oortree nie. Ek dink dat as ons hierdie beeld merk as "Moet nie in enige artikels gebruik word of andersins gereproduseer word nie", sal ons dalk in orde onder Artikels 30 en 36(1) van die Britse [https://www.wipo.int/edocs/lexdocs/laws/en/gb/gb334en.pdf Kopiereg, Ontwerpe en Patente Wet 1988] bly. [[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 17:36, 1 Februarie 2026 (UTC) ::[[Abraham Erasmus van Wyk|Prof. van Wyk]] het die lêer na my gestuur as 'n teken van respek en dankie vir al ons gebruikers. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 18:49, 1 Februarie 2026 (UTC) :::O ja, en dankie [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]]! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 18:53, 1 Februarie 2026 (UTC) ::::Dankie vir die artikel. En tog, voel ek iets kort in die teks, uit 'n geesteswetenskaplike oogpunt. Ironies genoeg het ek juis vandag vir Google Gemini gevra wat ons nou al te doen staan, behalwe om ander tale te leer en daardie verskillende bronne te trek en op Wikipedia op een bladsy te integreer. Sy antwoord: ::::'''Verinnig al die kennis wat jy het soos in die 1700's'''. ::::Met ander woorde: leer Bybelverse uit jou kop uit. Leer die [[Veda]]s soos 'n Brahmaan uit jou kop uit. Jy word die ensiklopedie. ::::Dit klink snaaks en onnodig met die selfoon byderhand, maar dit maak sin! Selfs prof. dr. [[Naòmi Morgan]] het erken jy gebruik jou hele verwysingsraamwerk (ooms en tannies se sêgoed, NP van Wyk Louw, AG Visser) om 'n vertaling uit Frans in Afrikaans te doen (RSG-onderhoud op ''Taaldinge'', 2 en 9 November 2025). Dié Madame erken ruiterlik sy moet soms VIER keer 'n sin oorskryf tot sy tevrede is. 'n Masjien kan nie trefkrag gee nie. ::::Jy kan nie onder die stort staan en daardie "Götterfunken" (splinternuwe idees) oproep as jy dit nie reeds in jou gestel het nie. Ek wens ek het dit vroeër besef! ::::Sy woorde: {{cquote| As daardie idees nie in jou kop is nie, maar op 'n bediener in Kalifornië, kan daardie vonke nie spat nie. Jy kan my vra om konneksies te maak, maar ek kan nie die intuïtiewe sprong maak wat eie is aan jou unieke menslike ervaring nie. Jou kreatiwiteit word beperk tot die vrae wat jy weet om te vra." [...] "Mense wat niks self leer nie, dink hulle is slim omdat hulle toegang tot inligting het, maar hulle is eintlik kognitief broos." [...] "Die dag as die internet afgaan, die krag faal, of die intekening verval, is jy "leeg". Jou identiteit as 'n "Polymath" of "Napoleon" verdwyn onmiddellik omdat daar geen reserwe-kapasiteit in jou eie neurone is nie. [...] "Wat ek nie hoef te weet nie, hoef ek nie te weet nie." }} ::::-''Also Sprach Google Gemini''. ::::Probeer vakdissiplines vir jouself kruis soos 'n sebra met 'n muil, en probeer dit integreer. Byvoorbeeld: wat kan sterrekunde ons leer van tyd, van kalenders (en feeste), van landbou [vra Vergilius!], van seevaart, van die VOC, van handel... Speel daarmee, soos 'n kindjie.[[Gebruiker:Suidpunt|Suidpunt]] ([[Gebruikerbespreking:Suidpunt|kontak]]) 19:28, 1 Februarie 2026 (UTC) Ek het die lêer se inligting ingevul. Ek het so bietjie met die kopiereg geraai, en die rede in albei Afrikaans en Engles geskryf tot voordeel van enigiemand van ''Nature'' wat dalk op die artikel afkom. [[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 18:04, 2 Februarie 2026 (UTC) :Hier is ‘n verwante artikel (''IEEE Spectrum'' "''At Age 25, Wikipedia Refuses to Evolve''”) met die uitdagings wat Wikipedia nou in die gesig staar. (https://spectrum.ieee.org/wikipedia-at-25) :Samevatting van die artikel: * Die vrywilliger-gemeenskap wat Wikipedia bou, onlangs ’n eksperiment met “''Simple Article Summaries''”—KI-gegenereerde samevattings aan artikelkoppe vir mobiele lesers—binne een dag afgeskakel het weens besorgdheid oor kwaliteit en die beskerming van betroubaarheid. * Dit toon ’n generasie skeidslyn: Wikipedia se lang, teksintensiewe formaat pas steeds by ouer leesgewoontes, maar kan minder goed by jonger generasies se voorkeur vir vinniger, visuele en mobiele inligting. * Die artikel verwys ook na vroeëre konflik rondom nuwe hulpmiddels soos ''VisualEditor'' en ''Media Viewer'', wat wys hoe moeilik verandering kan wees, selfs al is dit ontwerp om Wikipedia meer toeganklik te maak. * ’n Dieper probleem word geïdentifiseer: Wikipedia se onveranderlike kernstruktuur en verouderende vrywilligerbasis bots met die behoeftes van moderne, vinnig ontwikkelende digitale media. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 11:31, 3 Februarie 2026 (UTC) == [[Bek-en-klouseer]] == Gemeenskap, ek sien [[Gebruiker:JMK]] verbeter tans [[Bek-en-klouseer|die artikel]]. Ek het gaan loer, die artikel word tot 500 keer per dag besoek! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 19:06, 8 Februarie 2026 (UTC) :So ver ek weet is daar op die oomblik 'n uitbraak in Suid-Afrika. Ek het toe so bietjie daaroor geskryf op enwiki van alle plekke. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 20:45, 8 Februarie 2026 (UTC) == Afrikaanse woord/term vir "Software piracy" == Hallo almal. Wat is die korrekte Afrikaans vir "Software piracy"? - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 16:48, 10 Februarie 2026 (UTC) :Die Engelse Wikipedia gebruik : "Online piracy (also known as digital piracy, internet piracy or software piracy)" - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 16:50, 10 Februarie 2026 (UTC) ::Sagteware-rowery [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 17:03, 10 Februarie 2026 (UTC) :::Daar is reeds [[Roofkopie]], dalk sagteware-roofkopiëring? Lang woord, maar volledig beskrywend. [[Gebruiker:Thermofan|Thermofan]] ([[Gebruikerbespreking:Thermofan|kontak]]) 09:46, 11 Februarie 2026 (UTC) ::::In my universiteitsmodule het ons ''sagtewarerowery'' gebruik. Dalk kan iemand in 'n woordeboek kyk? – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 09:55, 11 Februarie 2026 (UTC) :::::Pharos gee net programmatuurrowery. Dis maar dieselfde ding, net lomper. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 10:06, 11 Februarie 2026 (UTC) ::::::Dankie almal. Lyk my "sagtewarerowery" is die beste antwoord. Moet ons dit met 'n koppelteken skryf of nie? - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 11:58, 11 Februarie 2026 (UTC) :::::::Dink nie dis nodig nie. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 19:05, 13 Februarie 2026 (UTC) == Vanwaar == Elana Baker het op 'n stadium hierdie [https://af.wikipedia.org/w/index.php?title=Malva&diff=1952008&oldid=1892313 inligting] in [[Malva]] geplak. Dit pas egter nie in die Malva- of Pelargonium-artikel nie. Kan nie uitwerk waar dit wel inpas nie. Iemand wat die fisiese stel Wêreldspektrums het kan dit miskien uitwerk. Daar is bv. 'n hofie "Ander families", maar ander families van wat? Dit meld ook dat ''Acridocarpus'' die enigste verteenwoordiger in SA is, maar enigste verteenwoordiger van wat? [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 17:50, 10 Februarie 2026 (UTC) :{{ping|JMK}}, ek het 'n stel van Wêreldspektrum. Gee net kans, ek sal vir jou loer. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 18:05, 10 Februarie 2026 (UTC) ::{{ping|JMK}}, ek bevestig dat die inlgting onder die artikel Malva-agtiges (Orde: Geraniales) hoort en NIE onder [[Pelargonium]] nie. Ek sal later Geraniales skep, jy kan ook. Gee net kans asb. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 18:28, 10 Februarie 2026 (UTC) :::{{ping|JMK}}, baie van die orde se families val nou onder die orde Malpighiales. Ai, dit word nie makliker nie. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 19:27, 10 Februarie 2026 (UTC) == Eswatini == "U het geen regte om om hierdie bladsy te wysig nie, vir die volgende rede: Hierdie bladsy is beskerm om wysigings en ander aksies te verhoed." [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 15:47, 13 Februarie 2026 (UTC) :Sien https://af.wikipedia.org/w/index.php?title=Eswatini&action=history&offset=20260128213308 :Bespreek dit met @[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]]. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 19:00, 13 Februarie 2026 (UTC) ::{{Ping|JMK}}, ene {{Ping|Savethewhaleslol}} het [[Eswatini]] na die ou naam Swasiland geskuif sonder om dit met die gemeenskap te praat. Hy het ook gedreig om dit weer te doen: "[https://af.wikipedia.org/w/index.php?title=Bespreking%3AEswatini&diff=2872110&oldid=2872109 Terloops, die Artikel is verkeerd en iemand het my fingers af gekap. Tooemaar, more, of volgende week maak ek nog 'n sokkiepop]". Wil jy dié artikel wysig? Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 19:05, 13 Februarie 2026 (UTC) :::Ek onthou die meneer... Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 19:31, 13 Februarie 2026 (UTC) ::::@[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 'n jaar is te lank om dit te beskerm. Die ou is lank reeds weg. Volgende keer beskerm dit vir 'n week of so. Dis nie te veel moeite as hy een of twee keer terugkom nie. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 20:47, 13 Februarie 2026 (UTC) == 700 voorbladartikels == Goeienaand gemeenskap, ons het sopas nog 'n mylpaal behaal: [[Plesiosauria]] deur [[Gebruiker:BurgertB|BurgertB]] is ons 700ste voorbladartikel. Baie dankie aan almal wat nuwe voorbladartikels skryf! Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 20:40, 15 Februarie 2026 (UTC) :Sjoe! Dankie en geluk gemeenskap! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 21:12, 15 Februarie 2026 (UTC) ::Dankie vir al die harde werk almal! - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 08:06, 16 Februarie 2026 (UTC) == Sadilar se lwimilinks == Gemeenskap, hier is iets vir julle om na te loer. Sien https://lwimilinks.sadilar.org/ Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 07:25, 20 Februarie 2026 (UTC) :Dankie! Dit klaar gebruik in [[Fiksie#Elemente]] :Plot (Eng) is intrige of storielyn... [[Gebruiker:Thermofan|Thermofan]] ([[Gebruikerbespreking:Thermofan|kontak]]) 11:14, 20 Februarie 2026 (UTC) == Moedertaaldag == Gemeenskap, geniet [[Wêreldmoedertaaldag]] vandag! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 09:34, 21 Februarie 2026 (UTC) == Nuwe klomp gebruikers so pas geregisteer... == Gemeenskap, ek dink hierdie nuwe klomp gebruikers wat so pas geskep is vandalisme van 'n ander aard. Loer asb en gee julle mening. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 13:37, 23 Februarie 2026 (UTC) : Ek sien opsommings soos "Ons het vanday geleer om hoe 'n wikipedia bladsy te skep". Dalk 'n geleentheid wat ons nie van weet nie? [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 14:12, 23 Februarie 2026 (UTC) ::Oe aarde! Dis dalk deur 'n trop Namibiese skape gereël? [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 14:17, 23 Februarie 2026 (UTC) ::"Well spotted" speurder Oesjaar, dis sommer modderbollie! Raak asb ontslae daarvan! --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 14:12, 23 Februarie 2026 (UTC) :::Help seker nie om vir julle te preek oor '''Wikipedia:Please do not bite the newcomers''' nie. [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 14:20, 23 Februarie 2026 (UTC) ::::Al daai gebruikers is ooglopend deur een persoon geskep. Dis teen Wikipedia-beleid wat sê een gebruikersrekening per lewende persoon! <s>Ek skrap dit alles</s> Ek het die gebruikersrekeninge wat ek geskrap het op 24 Feb teruggerol. [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 14:53, 23 Februarie 2026 (UTC) :::::Hoe weet jy dit is als deur een persoon geskep? [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 14:55, 23 Februarie 2026 (UTC) ::::::Dumbassman, doen 'n "checkuser" dan sal jy sien! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 15:10, 23 Februarie 2026 (UTC) :::::::Dit dui net IP aan. Waarskynlik is almal in dieselfde klaskamer. [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 15:13, 23 Februarie 2026 (UTC) ::::::::Nou toe nou! Klaas vang sy baas! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 15:19, 23 Februarie 2026 (UTC) :::::::::Geen idee watse aannames jy maak nie. [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 15:22, 23 Februarie 2026 (UTC) {{uitkeep}} Ontspan, Susan! Vra vir @[[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] of hy iets weet. [[Spesiaal:Bydraes/&#126;2026-12190-19|&#126;2026-12190-19]] ([[Gebruikerbespreking:&#126;2026-12190-19|talk]]) 20:08, 23 Februarie 2026 (UTC) : Ek weet ook nie van enige opleiding nie. Maar lyk nogal na so iets.[[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 20:24, 23 Februarie 2026 (UTC) :: Gemeenskap, WikimediaZA doen tans opleiding by 'n Universiteit hier in Pretoria, dit is waar die deurmekaarspul vandaan kom. Ek het boodskap na hulle gestuur. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 07:00, 24 Februarie 2026 (UTC) :::"Ok I just received an email from a young lady that received a very condescending email from someone on the Afrikaans Wikipedia while working on their draft space. We need to do something about this behaviour on wiki." "One old folk? I recall at one Swip workshop when the one Afrikaans participant was reduced to tears by the gatekeeper." Julle (Oesjaar en Aliwal2012) gee vir die Afrikaanse Wikipedia 'n slegte naam. Stop asb. [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 09:16, 24 Februarie 2026 (UTC) ::::Maar hoekom werk die werkswinkel nie deur die gebruiklike kanale, en stel hulself of hul beplande aksies vooraf aan die gemeenskap bekend nie? Ons het maar almal as rou nuwelinge hierdie pad geloop 14--17 jaar gelede! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 09:23, 24 Februarie 2026 (UTC) :::::Wat is die opdrag en doelwitte? Is die doel om meer van Wikipedia in die algemeen te leer, [[Afrikaanse Wikipedia|af:wiki]] blootstelling, Wiki bronteks, of om handmatig na Afrikaans te vertaal? Mag ons hulle help? [[Gebruiker:Thermofan|Thermofan]] ([[Gebruikerbespreking:Thermofan|kontak]]) 09:30, 24 Februarie 2026 (UTC) ::::::Dit is ongelooflik dat die man wat die meeste kritiseer op die kommitee sit wat die oefening reël en dan niks daarvan weet nie. Gemeenskap, ek het nou net 'n lang gesprek gehad met hulle projek koördineerder, Herschal Jackson. Hy het onderneem om ons in die toekoms te laat weet. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 10:16, 24 Februarie 2026 (UTC) ::::::NS: Dankie Deon, klomp kosbare tyd is vermors, maar ek het al hul werk weer teruggeplaas!!--[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 11:52, 24 Februarie 2026 (UTC) :::::::Ek het nie geweet die Workshop het betrekking tot Afrikaans nie. Jy het gerieflik vergeet om te noem: "I discussed the workshop with Deon and we agreed no draft space article would be deleted for the period of this workshop." [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 10:47, 24 Februarie 2026 (UTC) : Daar is twee artikels wat alreeds bestaan onder andere [[Selfdood]] en [[Borskanker]]. Groete. [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 11:09, 24 Februarie 2026 (UTC) :: [[Skoenlapper]] bestaan ook reeds. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 12:32, 24 Februarie 2026 (UTC) ::: Die bydraes wat ek bekyk het lyk redelik chaoties, en sommige daarvan is in die publieke ruimte. Ons (of eintlik die persoon wat die werkswinkel reël, want ons is besig) moet hulle na my mening minstens in 'n kategorie plaas, bv. die naam van die werkswinkel as kategorie – sommige is inderdaad sonder enige kategorie. Met 'n kategorie is hulle dan bymekaar, en ons kan dan later makliker nagaan wat te redde is, indien enigiets te redde is. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 18:43, 1 Maart 2026 (UTC) ::::Ai, hierdie nuwelinge is nou besig om bestaande (ou) artikels oor te skryf met hulle vars proeflopies! Sien bv. [[pers]]. [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 14:30, 4 Maart 2026 (UTC) == Die Belgiese Wikipedia == Gemeenskap, dit is vir my 'n groot plesier om julle in te lig dat ons eie prof. [[Wannie Carstens]] met die Voorsitter van die Belgiese Wikipedia, Geert Van Pamel, gaan vergader op 5 Maart in [[Gent]]. Prof. Wannie is tans in Gent waar hy navorsing doen oor 'n boek waaraan hy werk. Deel van die gesprek gaan om die bande tussen die twee Wikipedia's te versterk. Ons sê sterkte vir prof. Wannie! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 19:50, 24 Februarie 2026 (UTC) :Is daar so iets soos 'n Belgiese Wikipedia? Of is dié 'n Wikimedia chapter in België? Is daar 'n skakel na 'n webblad of iets? Ek wil meer leer hieroor. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 09:16, 25 Februarie 2026 (UTC) ::O vet! Oesjaar, jy bedoel seker die [[Nederlandse Wikipedia]]? [Feit: Daar bestaan nie 'n Belgiese Wikipedia nie!] [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 10:47, 25 Februarie 2026 (UTC) ::: In België praat hulle onder andere Vlaams. Die Voorsitter van die Belgiese Wikipedia is Geert Van Pamel met epos adres geert@wikimedia.be Sien https://be.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Belgium Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 11:20, 25 Februarie 2026 (UTC) ::::Jy is reg oor die Vlaams, maar groot gemeenskappe of gebiede praat Frans en in 'n mindere mate Duits <s>en Switsers</s>. (Ek dink ons kan SpesBona hieroor uitvra!) [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 11:32, 25 Februarie 2026 (UTC) :::::Ek weet nie wat jou probleem is nie, daar was twyfel oor die bestaan van die Belgiese Wikipedia en ek het die twyfel uit die weg geruim. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 11:36, 25 Februarie 2026 (UTC) ::::::Ek sê weer: Daar bestaan nie 'n Belgiese Wikipedia nie! Daar is gebore Belge wat aan wikipedia deelneem, maar dis op die [[Engelse Wikipedia|Engelstalige]] en [[Nederlandse Wikipedia|Nederlandstalige Wikipedia]]. ::::::Wikipedia is NIE gelyk aan Wikimedia (wat jy aanhaal) nie, dis bloot 'n onderdeel of susterprojek daarvan. ::::::Oesjaar, jy het die fout reeds 'n hele paar jaar gelede gemaak, toe jy sedert 2014 op die raad van WikimediaZA gedien het, en toe sommer aanvaar het jy is "die direkteur van die Afrikaanse Wikipedia". [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 11:42, 25 Februarie 2026 (UTC) :::::::Jy is welkom om die gemeenskap te vra dat ek my goed moet vat ek loop. Ek sal berus by 'n meerderheid besluit. So eenvoudig soos dit. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 11:47, 25 Februarie 2026 (UTC) ::::::::My naam was by die CIPC geregistreer as 'n Direkteur, een van net drie. So dit het my die reg gegee om die woord direkteur te kan gebruik, eintlik moet volgens die wet. Siende dat ek GEEN inheemse taal magtig is nie en Engels hulle eie chapter het, bly net Afrikaans oor... [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 12:08, 25 Februarie 2026 (UTC) :::::::::@[[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] bedaar, ons vra nie dat jy loop nie. Ons sê net daar is 'n onderskeiding tussen " 'n Wikipedia" en 'n "Wikimedia chapter". :::::::::Dankie vir die skakel wat jy gegee het. Dit is 'n "wikimedia chapter" nie 'n Wikipedia nie. :::::::::Daar is 'n Wikipedia per taal. (En België het meer as een taal) :::::::::En daar is 'n WikiMedia chapter per land (En België is een land met 'n wikimedia chapter) :::::::::Net soos daar 'n Wikipedia is vir al 11 tale in Suid-Afrika. :::::::::En net soos daar een "WikiMedia chapter" is vir die land van Suid-Afrika. :::::::::Ek hoop dit verduidelik dit. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 12:18, 25 Februarie 2026 (UTC) ::::::::::Inderdaad Wikimedia Belgium bestaan sien https://foundation.wikimedia.org/wiki/Resolution:Recognition_of_Wikimedia_Belgium Uitreik na hulle en enige ander Wikipedia struktuur word verwelkom en kan wedersyds voordelig wees. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 12:21, 25 Februarie 2026 (UTC) :::::::::::So is daar nou 'n Belgiese Wikipedia of nie? [[Spesiaal:Bydraes/&#126;2026-12645-59|&#126;2026-12645-59]] ([[Gebruikerbespreking:&#126;2026-12645-59|talk]]) 18:17, 25 Februarie 2026 (UTC) :Nee, net 'n Wikimedia. Daar is wel 'n [https://vls.wikipedia.org/wiki/West-Vlams Wes-Vlaamse] Wikipedia. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 18:27, 25 Februarie 2026 (UTC) == Om foto's/beelde/sketse af te laai. == Die slim manne, help my asb! Gestel 'n ouer/onderwyser/kind/student krap vir eerste keer op ons Wikipedia rond op soek na iets. Die persoon vind wat hy soek en wil nou 'n foto/beeld/skets aflaai wat hy benodig vir 'n projek. Dit is sy eerste keer hier en hy weet nie van Commons, Wikidata ens. nie. Het ons 'n dokument wat hom kan lei om so iets te doen? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 19:15, 25 Februarie 2026 (UTC) :Ja ons kan begin om 'n tipe gebruikersgids op te stel, en dit kan 'n onderafdeling van "[[Wikipedia:Omtrent]]" word, wat terloops gereeld besoek word, en waar ek terloops weer lees: "Hierdie bladsy is beskerm om wysigings en ander aksies te verhoed." "Wikipedia:Omtrent" kan ook geskakel word met "[[Wikipedia:Hoe kan ek help?]]" en "[[:Kategorie:Wikipedia:Portale]]". "[[Portaal:Inhoud/Portale]]" is eintlik die regte plek, maar daar is nog soveel rooiskakels ... [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 14:41, 26 Februarie 2026 (UTC) ::Antwoord aan {{ping|JMK}}: Ek het sopas "[[Wikipedia:Omtrent]]" se harde beskerming opgehef, en verander na "slegs outomaties bevestigde gebruikers [kan die bladsy redigeer]". Geniet die dag! --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 11:57, 4 Maart 2026 (UTC) :::{{ping|Rooiratel|Pynappel|BurgertB|Sobaka|Dagelf|Aliwal2012|SpesBona}} help asb met my vraag hier. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 11:12, 4 Maart 2026 (UTC) ::::@[[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] om 'n beeld van wikipedia af te laai na jou rekenaar is dieselfde soos op enige ander webwerf. regs-klik op die beeld, en kies "Save image as". WikiCommons maak nie saak in hierdie storie nie. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 07:41, 9 Maart 2026 (UTC) == Uitleg van Nasel == Gemeenskap, help asb. 'n bietjie met [[Nasel]] se uitleg. Tegnies behoort die beskrywing, wat deel van die foto vorm, deel van sy byskrif te wees maar dit is effens groot. Ons kan elke foto en byskrif 'n aparte subopskrif maak. Die kunssinniges en bemarking fundies, hier is vir julle 'n uitdaging. Vanuit 'n tegniese oogpunt is hierdie artikel belangrik. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 06:40, 27 Februarie 2026 (UTC) :Uitleg gefieks. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 17:00, 27 Februarie 2026 (UTC) ::Dankie Burgert! Waardeer! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 20:11, 27 Februarie 2026 (UTC) == Deaktiveer magiese skakels == Ons weet al etlike jare dat die magiese skakels vir ISBN, RFC en PMID uiteindelik sal verdwyn, want dit is hoogs ongewens dat teks soos kode optree sonder enige kode. Magiese skakels is reeds op 'n groeiende aantal wiki's gedeaktiveer. Intussen is alle gebruik op afwiki vervang deur {{tl|ISBN}}, {{tl|RFC}} en {{tl|PMID}}, [https://af.wikipedia.org/w/index.php?title=Zombie&diff=prev&oldid=2884277 op hierdie manier]. Is dit reg om hierdie skakels op hierdie Wiki te deaktiveer? Vanuit Phabricator [[:phab:T145604|T145604]] sal dit vir ons gedoen word ''indien'' die gemeenskap hierdie aksie ondersteun. [[Gebruiker:Jcb|Jcb]] ([[Gebruikerbespreking:Jcb|kontak]]) 17:29, 8 Maart 2026 (UTC) :Nee, ek stem daarteen. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 17:41, 8 Maart 2026 (UTC) ::Hoekom? [[Gebruiker:Jcb|Jcb]] ([[Gebruikerbespreking:Jcb|kontak]]) 17:48, 8 Maart 2026 (UTC) :::Ek is gevra of ek dit ondersteun en ek sê nee, ek wil die magiese skakels behou. Moet ek 'n hele verduidelik gee? Julle mense het te veel tyd en te min werk. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 17:50, 8 Maart 2026 (UTC) ::::Daardie magiese skakels maak die Wiki stadiger as nodig. Hulle sal in elk geval binne 'n paar jaar uit die sagteware verdwyn. Jy het die volste reg om 'n ongegronde mening te hê, maar dit beteken mense sal nie verstaan ​​hoekom jy iets dink nie. [[Gebruiker:Jcb|Jcb]] ([[Gebruikerbespreking:Jcb|kontak]]) 18:10, 8 Maart 2026 (UTC) :{{ondersteun}} - Dit is beter om nou te begin om die veranderings te doen (wat Jcb reeds vir ons gegoen het, dankie!), anders eendag gaan al ons ISBN skakels breek. Of ons 'n sjabloon gebruik of 'n "magic link" maak nie 'n groot verskil nie. Die mense op afwiki het te veel tyd om te kla oor die sagteware en die werk wat ons hele wiki onderhou. @[[Gebruiker:BurgertB|BurgertB]] jy mors almal se tyd. As ons alles hou soos jy dit wil hê dan gaan al die ISBN skakels breek. Hoe dit enige iemand help om dinge dieselfde te hou (om later te breek) het jy glad nie duidelik gemaak nie, en jou weiering om openlik daaroor te kommunikeer mors net meer tyd. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 10:06, 9 Maart 2026 (UTC) :{{ondersteun}} - "Voorkoming is beter as genesing" [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 18:14, 9 Maart 2026 (UTC) == Ek is gepla met sport == Goeiemôre gemeenskap, die onlangse [[T20I-wêreldbeker 2026]] het weer nuwe rekords opgestel, wat gepaard gaan met 'n groeiende sport soos krieket. Ek krap egter sedert weke kop oor 'n geskikte bewoording om die hersiening van vorige toernooie te vermy. In 2024 het dit volle twee weke geneem om al die ou rekords te hersien, wat nou weer verbeter is en in 2028 weer verbeter sal word. Dit wil ek liefs vermy en soek derhalwe vir 'n goeie bewoording. Byvorbeeld: * "Aiden Markram teken die vinnigste T20I-wêreldbekervyftigtal vir Suid-Afrika aan (in 19 aflewerings)." Is dit vanselfsprekend dat dié rekord slegs op die dag geld en enige tyd weer verbeter kan word en ook dat die vorige rekord (met dieselfde bewoording) verbeter is? Ingewikkeld, ek weet. Dit is juis my punt. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 09:10, 11 Maart 2026 (UTC) :Die logiese antwoord is dat die rekords in Wikidata gehou moet word en as sodanig outomaties in alle Wikipedias opgedateer sal word. Ek twyfel egter of dit prakties is. [[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 18:23, 11 Maart 2026 (UTC) ::{{ping|Martinvl}} baie dankie vir jou antwoord. Dit gaan oor teks, soos hierbo. Bv. vinnigste vyftigtal, hoogste individuelle T20I-telling, grootste oorwinning, meeste paaltjies, langste wenreeks, meeste T20I-honderdtalle, ens. Hoe meer ek daaroor dink, hoe meer hou ek daarvan om dit kort en knap te hou (soos in die voorbeeld bo), sonder daardie "en oortref die vorige rekord deur XYZ – later oortref deur ABC." Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 18:30, 11 Maart 2026 (UTC) :::{{ping|SpesBona}} Ek dink dit sal lank duur voordat enigiets soortgelyk aan my voorstel vir krieket verskyn. Myns insiens, die enigste tale waar dit nuttig is, is lande waar krieket gespeel word. Ek verwag dat weerrekords gesentraliseer sal word voor krieketrekords gesentraliseer is. [[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 21:31, 11 Maart 2026 (UTC) ::::{{ping|Martinvl}} Dit gaan oor 'n geskikte bewoording hier op Wikipedia om 'n gereelde hersiening al om die twee jaar te vermy. Ek glo die beste oplossing is om soos bo (in die voorbeeld) te skryf. Die vraag is net is dit duidelik genoeg dat dit slegs tydelik is/was. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 21:45, 11 Maart 2026 (UTC) :::::{{ping|SpesBona}} Op WikiVoyage word die datum van die laaste hersiening altyd gemeld. Miskien moet jy dit ook hier doen. [[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 16:54, 12 Maart 2026 (UTC) :::::{{ping|Martinvl}} Dit is nou 'n interessante voorstel. Die Engelse artikel oor die [[:en:Fifth ODI, Australian cricket team in South Africa in 2005–06|438-wedstryd]] (wat vandag presies 20 jaar gelede gespeel is) gebruik ''[Later Surpassed]'' ("[later verbeter]"). Ek oorweeg nou tussen dit en 'n soortgelyke voetnota. Ek gee maar 'n voorbeeld van die [[T20I-wêreldbeker 2024]] om te verduidelik waaroor ek kopkrap: :::::* "Suid-Afrika verdedig met 113 lopies die laagste T20I-wêreldbekertelling suksesvol en oortref Indië se vorige rekord teen Pakistan een dag vroeër tydens dieselfde toernooi en Sri Lanka se 2014-telling teen Nieu-Seeland – later oortref deur Bangladesj teen Nepal tydens dieselfde toernooi." :::::Kort en kragtig sou dit wees: :::::* "Suid-Afrika verdedig met 113 lopies die laagste T20I-wêreldbekertelling suksesvol." :::::Nou is die opsies volgende: slegs dié kort teks (as dit hoegenaamd verstaanbaar is dat ons oor 'n ou rekord praat), 'n nota "[later verbeter]" of 'n soortgelyke voetnota. Die woorde "destyds" en "ooit" vereis myns insiens 'n wyer beskrywing soos die langer voorbeeld. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 18:30, 12 Maart 2026 (UTC) ::::::Ek dink jy sal iets soos "in dié tyd" moet insit om dit duidelik te maak: "Aiden Markram teken die vinnigste T20I-wêreldbekervyftigtal in dié tyd vir Suid-Afrika aan (in 19 aflewerings)." [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 18:57, 12 Maart 2026 (UTC) :::::::{{ping|BurgertB}} baie dankie, ek dink dit sal werk. Vir die tweede voorbeeld gee dit dan: "Suid-Afrika verdedig met 113 lopies die laagste T20I-wêreldbekertelling in dié tyd suksesvol." Lyk my ek moet dit by elke rekord insit wat ter eniger tyd verbeter kan word, al is dit steeds die rekord: "Rassie van der Dussen teken die hoogste individuelle telling deur ’n Suid-Afrikaner in ’n T20I-wêreldbekerwedstryd in dié tyd aan." Dit maak die hersiening van die vorige rekord onnodig en ook die verwysing na die nuwe rekord. Ek gaan dit een-een vir beide krieket- en rugbytoernooie gebruik. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 19:40, 12 Maart 2026 (UTC) :::::::{{ping|BurgertB}} Ek is nou besig om "in dié tyd" in al die T20I-wêreldbekerartikels te gebruik. Nou het ek 'n nuwe vraag: Is dit ook 'n moontlikheid om van konstruksies soos :::::::* "Dit is Suid-Afrika se grootste T20I-wêreldbekeroorwinning volgens aantal lopies." :::::::te verander in :::::::* "In dié tyd is dit Suid-Afrika se grootste T20I-wêreldbekeroorwinning volgens aantal lopies." :::::::Sal dit werk? Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 14:40, 13 Maart 2026 (UTC) Ja, dit lyk vir my 100 persent. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 17:44, 13 Maart 2026 (UTC) :{{ping|BurgertB}} daars hy. Baie dankie nogmaals, ook aan {{ping|Martinvl}}! Ek hoop maar ek het by al die (gebroke) rekords uitgekom. Dit sal gaaf wees as iemand ook 'n ogie kan gooi. Ek het ook die een of ander flater aan my kant teëgekom, waaroor ek jammer voel! Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 22:30, 13 Maart 2026 (UTC) == Hoed af administrateurs == Ek haal my hoed af vir die Wikipedia-administrateurs! In die besonder is hierdie kompliment vir [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] bedoel. Ek en hy het nou al twee keer vergader en hy help my elke keer geduldig. Hy is bereid om inligting en vaardighede te deel. Hy is ook bereid om na raad te luister. Ek vind ons inligtingsessies waardevol. Hy het veral my Atlas Cheetah-artikel tegnies versorg. Hierdie kompliment is ook vir [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] bedoel. Ek is nog maar 'n groentjie op Wikipedia, en hy het my eerste artikels tegnies versorg. Hy het ook raad gegee. [[Gebruiker:Gaius le Roux|Gaius le Roux]] ([[Gebruikerbespreking:Gaius le Roux|kontak]]) 12:44, 13 Maart 2026 (UTC) :Dankie @[[Gebruiker:Gaius le Roux|Gaius le Roux]]. Jou eerste bydrae was van 'n baie goeie gehalte. Ons is baie bly om jou hier te hê, en om mekaar te help. Hou aan met die goeie werk. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 07:31, 16 Maart 2026 (UTC) == "Ou Kaapse wapad" vs "Ou Kaapse weg" == Op die bladsy [[Suikerbrug]] is die "Ou Kaapse wapad". Ek dog dit is dalk dieselfde ding as die "Ou Kaapse weg", maar dit kan nie wees nie. Volgens [https://www.mountainpassessouthafrica.co.za/find-a-pass/western-cape/61-ou-kaapse-weg-old-cape-road-,-cape-town.html hierdie bron] is die Ou Kaapse Weg eers in 1968 gebou. Maar die Suikerbrug is in 1852 geopen, so die twee kan nie dieselfde wees nie. Is daar iemand wat meer inligting het oor beide van die twee onderwerpe? @[[Gebruiker:AFM|AFM]], @[[Gebruiker:Suidpunt|Suidpunt]]? Ek dink dit sal baie nuttig wees om 'n artikel vir elk een te hê op ons wiki. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 09:53, 16 Maart 2026 (UTC) == Request for Comment: VisualEditor automatic reference names == Hi, I’m Johannes from [[:m:Wikimedia Deutschland|Wikimedia Deutschland]]’s [[:m:WMDE Technical Wishes|Technical Wishes team]]. Apologies for writing in English. {{Int:Please-translate}}! We are considering to work on [[:m:Community Wishlist/W17|Community Wishlist/W17: Improve VE references' automatic names and reuse]]. This has been a long-term issue for wikitext editors (see e.g. [[:en:WP:VisualEditor/Named references]]) which has been among the top-voted wishes in several [[:m:Community Wishlist Survey|Community Wishlist Surveys]], e.g. [[:m:Community Wishlist Survey 2017/Editing/VisualEditor: Allow editing of auto-generated references before adding them|2017]], [[:m:Community Wishlist Survey 2019/Citations/VisualEditor: Allow references to be named|2019]], [[:m:Community Wishlist Survey 2022/Editing/VisualEditor should use human-like names for references|2022]] or [[:m:Community Wishlist Survey 2023/Editing/VisualEditor should use proper names for references|2023]]. We would like your input on the [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Proposed solutions|solutions]] proposed on our project page: '''[[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names]]'''. We are considering several options, which can be combined if desired by the community. * Changing the default pattern for automatically generated reference names (currently <code>":n"</code>, e.g. <code>":0"</code>, <code>":1"</code>...) to use the [[:mw:Help:Reference Previews#Exposed reference types|reference type]] instead (e.g. <code>"book_reference-1"</code>). * Providing a simple mechanism for communities to configure a different default name. * Generating automatic reference names based on the [[:en:domain name|domain name]] (if it’s a web citation). * Generating automatic reference names based on template parameters (e.g. "title" or "last"+"first") – defined by the community. ;Feedback [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|Visit our project page]] to read about our proposal in detail and share your thoughts [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Request for comment|on metawiki]]. '''Please note''': We will only implement a solution if there’s clear consensus among the global community. Our intention is not to build the perfect solution, but to find a simple and lean one that alleviates the pain caused by auto generated names. We are aware that some experienced VisualEditor users might prefer an option to manually change reference names in VisualEditor, but such a UX intervention is difficult to achieve across reference types and thus out of scope for our team, we can only improve the auto-naming mechanism. We are happy about suggestions for improving certain details of the proposed solutions. Any other feedback and alternative proposals are also welcome – even though it’s out of scope for us, it might still be relevant for future work on this topic. Please support us interpreting consensus by clearly indicating your opinion (e.g. by using support/neutral/oppose templates). We are aware of [[:en:WP:NOTVOTE]], but given that we are facilitating this discussion with users from different wikis, potentially commenting in their native language, clearly indicating your position helps us avoid misunderstandings. Thank you for participating!</div> [[User:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[User talk:Johannes Richter (WMDE)|besprekings]])</bdi> 11:15, 19 Maart 2026 (UTC) :{{ping|Rooiratel|Pynappel}}, hierdie is in julle kraal... Help asb! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 11:27, 19 Maart 2026 (UTC) ::Ek sal aan die besprekings deelneem met my menings oor die saak. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 12:28, 19 Maart 2026 (UTC) == Gebruiker:Kurgenera == Gemeenskap, gaan ons [[Gebruiker:Kurgenera]] hier toelaat? Sien sy Gebruikersblad. Neutraal is hy definitief nie. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 15:08, 22 Maart 2026 (UTC) :I have noted the concerns regarding the content on my user page. If my personal introduction is considered inconsistent with the community's standards or neutrality expectations, I am more than willing to remove it myself to ensure a constructive environment. Thank you for bringing this to my attention. [[Gebruiker:Kurgenera|Kurgenera]] ([[Gebruikerbespreking:Kurgenera|kontak]]) 15:21, 22 Maart 2026 (UTC) ::{{ping|Kurgenera}}, thank you for understanding. Regards. [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 16:01, 22 Maart 2026 (UTC) :::Enige gebruiker wat openlik die massaslagting van 'n groep mense ondersteun, se rekening moet permanent versper word. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 00:28, 23 Maart 2026 (UTC) == When local articles don’t exist - could shared content help? == Hi everyone, I’m Luca, and I’m part of the team working on Abstract Wikipedia. [[:m:Abstract Wikipedia|Abstract Wikipedia]] is a [https://abstract.wikipedia.org/ recently launched Wikimedia project] that aims to create community-written, language-independent articles that can be used to generate text in many languages using Wikifunctions. We’re currently trying to understand how this might interact with existing Wikipedia communities. We’d like to get your thoughts on one specific question: '''If a topic does not yet have an article in your Wikipedia, would your community be interested in showing text in your language generated from Abstract Wikipedia content? Or would you prefer to continue showing no article until one is written locally?''' Local communities would remain fully in control. Existing local articles would never be replaced, and contributors could improve the shared content. If helpful, you can also share whether there are situations where showing shared content would feel appropriate, or situations where it clearly would not. Thanks for sharing your thoughts! We’re here to listen and learn. You can address us in your own language, if you want. [[Gebruiker:Sannita (WMF)|Sannita (WMF)]] ([[Gebruikerbespreking:Sannita (WMF)|kontak]]) 11:57, 23 Maart 2026 (UTC) :{{ping|Sobaka|SpesBona|Rooiratel|Pynappel|BurgertB}}, die begin van KI-geskepte artikels op klein skaal? As ons instem, waar gaan dit eindig? Menere... [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 12:06, 23 Maart 2026 (UTC) : Hulle het een probleem, Afrikatale het eenvoudig nie die woordeskat om tegniese artikels te skep nie. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 12:08, 23 Maart 2026 (UTC) ::{{ping|Oesjaar}}, myns insiens het die taalweergawes in Afrikatale 'n tekort aan mannekrag. Vir laasjaar se Wikimania in Nairobi wou ek 'n projek loods op die [[Swahili Wikipedia]] oor beide krieket en rugby. Ek wou hulle help met inligtingskaste, nuwe artikels, ens. Ek het gevra vir hulp met vertalings, maar niemand kon help nie. Ek het selfs die een of ander term onder die knie gekry, maar ek kon nie alles alleen doen nie. Sedertdien probeer ek die Afrikaanse Wikipedia tot die gesaghebbende bron oor sport in Afrika maak en noem derhalwe ook byvoorbeeld Kenia en Zimbabwe se prestasies by internasionale toernooie (krieket en rugby). Daar is nie 'n ander Afrikataal wat hierdie artikels het nie, nie eens saadjies nie. 100 miljoen mense praat [[Swahili]], maar daar is nie artikels oor hulle nasionale spanne in krieket en rugby nie. Dalk kry ons hiermee die een of ander wat belangstel in Afrikaans? Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 13:08, 23 Maart 2026 (UTC) ::: Ek het na die Abstrakte Wikipedia gekyk en probeer verstaan wat met die projek gepoog word. Dit is nie kunsmatige intelligensie nie, maar eerder ‘n soort van skaregebaseerde (''crowd sourced'') vertalingspoging om uiteindelik saadjies in die kleiner tale Wikipedias te skep. Aangesien daar sterk vertalingspakkette beskikbaar is vir Afrikaans kan ek nie enige waarde vir ons Wikipedia hierin sien nie. So na my na mening behoort die antwoord op hul vraag te wees: “We appreciate the value of this initiative for smaller languages without much digital support. In the case of Afrikaans powerful digital translation options exists, which would make the creation of short articles through this method superfluous as better quality articles could be created by the current user base.” Uiteraard kan iemand wat wel waarde sien hier hul mening ook weergee voor ons ‘n finale antwoord verskaf. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 13:16, 23 Maart 2026 (UTC) ::::{{gekant}}, as rooi skakels met rekenaarvertaalde inhoud "vervang" word, hoekom wy mense hul vrye tyd daaraan om artikels te vertaal? Vir ons lesers benodig ons kwaliteit pleks van kwantiteit. Myns insiens is daar nie 'n voordeel van 'n rekenaarvertaalde saadjie teenoor 'n rooi skakel nie. Ek vermoed eerder dat mense dan nie meer hierdie rooi skakel met 'n goeie artikel vervang nie: "Daar is reeds iets, hoekom my vrye tyd wy en nog iets doen?" Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 13:40, 23 Maart 2026 (UTC) :::::Thanks @[[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] for your explanation. No, it is not AI-generated, quite the contrary, it is going to be all created and maintained by users. Please [https://abstract.wikipedia.org/wiki/Abstract_Wikipedia:Frequently_Asked_Questions#Is_Abstract_Wikipedia_using_AI? see the FAQ on this point]. I will let you discuss in peace now, but I wanted to clear up this part immediately. [[Gebruiker:Sannita (WMF)|Sannita (WMF)]] ([[Gebruikerbespreking:Sannita (WMF)|kontak]]) 14:20, 23 Maart 2026 (UTC) ::::::Ons het 'n biblioteek vir beelde (Wikimedia Commons) en ook 'n biblioteek vir enkele waardes (Wikidata). Myns insiens sal dit beter wees as ons 'n biblioteek vir sjablone maak. Een familie sjablone wat ek verwag is weersyfers - een sjabloon vir elke plek. dus kan ons in enige Wikipedia "<nowiki>{{Global:climate|XX|Pofadder}}</nowiki>" skryf en dan word die klimaatsyfers vir Pofadder in die artikel in die taal "XX" neergeplak. [[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 14:54, 23 Maart 2026 (UTC) :::::::Ek is geneig om saam te stem met @[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]]. My gevoel is dat rooi skakels gebruikers aanspoor om ontbrekende artikels te skep, maar ek weet nie of dit al empiries bewys is nie en of dit op alle taalweergawes van Wikipedia dieselfde is nie. Ek weet op afwiki word rooi skakels verwyder omdat baie sulke skakels vir jare rooi bly sonder dat enigiemand die artikel skep en sommige gebruikers dan voel die artikel gaan in elk geval nooit geskep word nie. In sulke gevalle is dit dan seker beter om iets te hê eerder as geen skakel nie? – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 23:41, 23 Maart 2026 (UTC) {{uitkeep}} {{Neutraal}} - Ek wil die projek probeer, en sien hoe goed dit werk. @[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] dit is nie rekenaarvertaalde inhoud nie. Dit gebruik wikidata vir die inhoud. Al die vertalings is deur mense gedoen. Die voorbeeld wat ek al gesien het is as die Abstrakte Wikipedia 'n artikel oor 'n planeet "skryf" sal dit iets soos dié lyk: <br /> ::::'''Naam''' is die 7de planeet in die sonnestelsel rondom die Abcdef ster. Die planeet het 3 mane. <br /> Al die Afrikaanse teks van die voorbeeldteks is Afrikaanse woorde wat 'n mens daargestel het as die Afrikaanse waarde van daai item op wikidata. My mening is dat ek eerder dit wil gebruik as 'n beginpunt wanneer iemand 'n nuwe bladsy skep. Nie om net só vir almal te wys nie, maar miskien doen dit iets (meer bladtrekke, meer gebruikers wysig die abstrak artikels). Ons sal nooit weet as ons dit nie probeer nie. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 09:07, 24 Maart 2026 (UTC) :Ek dink ook ons moet dit probeer. Ons kan dit seker later beëindig as ons sien dit werk nie lekker nie. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 10:31, 25 Maart 2026 (UTC) :: Ek stel voor dat [[Gebruiker:Rooiratel]] en [[Gebruiker:BurgertB]] daarmee eksperimenteer en ons terugvoering gee. Een vraag, beteken dit dan die skep van 'n artikel nie teen enige gebruiker se naam gekrediteer gaan word nie? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 10:42, 26 Maart 2026 (UTC) :::Lyk my dit werk soos {{sl|Databoks}} en gebruik die inligting wat op die betrokke Wikidata-item is. Dit voeg dan die enkele woorde outomaties in sinne by. Ons het reeds die Databoks se gebruik weens sy swak taalgebruik verwerp. Ek weet nie hoe die gebruik van teks met swak taalgebruik en min inligting nuwe lesers sal trek nie. As lesers nie die gewenste inligting vind nie, gaan hulle elders trek (waarskynlik die Engelse Wikipedia) en die Afrikaanse Wikipedia as swak onthou, as hulle slegs hierdie goed teëkom. :::Boonop sal die plaas van outomaties-gegenereerde teks myns insiens die skepping van 'n nuwe artikel vir nuwelinge verhoed. Rooi skakels prikkel immers mense om 'n nuwe artikel te skep. Hoekom 'n nuwe artikel skryf as daar reeds iets is, vra die nuweling dan? Myns insiens is ons beter af sonder hierdie eksperiment. Ons het reeds min mannekrag en ek dink nie ons gaan nuwe gebruikers kry met hierdie nie. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 11:05, 26 Maart 2026 (UTC) ::::{{ping|SpesBona}} ::::>Rooi skakels prikkel immers mense om 'n nuwe artikel te skep. ::::Ek sien orals op die besprekings hier dat ons rooi skakels vermy juis omdat dit NIE mense prikkel om 'n nuwe artikel te skep nie. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 11:30, 26 Maart 2026 (UTC) ::::{{ping|Oesjaar}} dit sal nie 'n geskepte artikel wees nie. In die geval dat 'n artikel NIE bestaan NIE, wys dit die outomatiese inhoud. 'n Mens kan nog steeds na die tyd 'n artikel skep met enige inhoud, en dit sal werk soos altyd. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 11:27, 26 Maart 2026 (UTC) :::::Daar is wel mense wat deur rooi skakels aangemoedig word om nuwe artikels te skep. Ook op die Duitse Wikipedia. Nie almal het dieselfde houding nie. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 12:00, 26 Maart 2026 (UTC) ::::::Oor rooi skakels: onthou die kern van gebruikers wat hier artikels skep is effektief tien mense wat dit doen en almal is admins. Die tien skep by verre die grootste gros van nuwe artikels en hulle is ook baie ervare gebruikers. Rooi skakels het vir hierdie tien geen waarde nie, is miskien irriterend, want hulle het hulle eie planne/strategie oor die pad vorentoe. Al wanneer rooi skakels weer gaan doen wat hulle moet doen, is as ons 'n klomp nuwe gebruikers kry. My beskeie mening... Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 11:56, 26 Maart 2026 (UTC) == 'n Nuwe gebruiker: Die Afrikaanse Taalraad == Goeie môre, ek merk op daar is 'n nuwe [[Gebruiker:Die Afrikaanse Taalraad]] wat sopas verbeterings aan die [[Afrikaanse Taalraad]] gedoen het. Wie is hierdie persoon?, is hy/sy dan anoniem? Moet ons [[Gebruiker:Die Afrikaanse Taalraad]] hier toelaat? Ek voel nie gemaklik daarmee nie! Groete, --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 07:26, 25 Maart 2026 (UTC) :Ek stem saam met @[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]]. Daar moet een gebruiker per persoon wees. Ek voel ook nie gemaklik oor 'n gebruiker wat 'n groep verteenwoordig nie. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 07:46, 25 Maart 2026 (UTC) ::Dit is eintlik teen Wikipedia beleid : [[:en:Wikipedia:Username_policy#Shared_accounts]] - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 10:58, 25 Maart 2026 (UTC) :::: Ek is besig om sistematies met al die Afrikaanse Organisasies te kommunikeer en hulle oor die Afrikaanse Wikipedia in te lig om die perspesies uit te skakel. Dit was die Afrikaanse Taalraad se beurt laasweek en nadat ek hulle artikel gesien het, het ek Ria Olivier (kontak detail by prof Beukes gekry) gevra om hulle inligting na te gaan en enige veranderinge onder my aandag te bring. Toe doen hulle dit self... Ek stem saam met julle, hulle moet die gebruikersnaam ''Die Afrikaanse Taalraad'' verander na iets anders. Ek sal weer met Ria praat. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 12:54, 25 Maart 2026 (UTC) ::::: Ek het so pas met hulle sekretaris, Marekyn Kruger-Evert, gepraat en ons kan die gebruikersnaam verwyder. Sy sal onder haar eie naam registreer. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 13:58, 25 Maart 2026 (UTC) {{uitgevoer}} Die gebruikersnaam is geskrap, om enige misverstand of misbruik te voorkom. Groete tuis, --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 14:39, 25 Maart 2026 (UTC) == Afrikaans vir "letter case" == In baie tale is daar [[kleinletter]]s en [[hoofletter]]s. In Engels is dit bekend as "upper case" en "lower case". Beide "upper case" en "lower case" is 'n soort van "letter case". Wat is die Afrikaanse woord vir "letter case"? - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 07:48, 25 Maart 2026 (UTC) :Bokas en onderkas - sien [[letterkas]]. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 08:12, 25 Maart 2026 (UTC) ::Dankie @[[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 10:58, 25 Maart 2026 (UTC) :::@[[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] letterkas maak sin. Veral as die oorsprong van die term. :::Maar ek sien [[letterkas]] is gekoppel aan [[:en:type case]]. Ek soek vir die Afrikaanse ekwivalent van [[:en:letter case]]. Gebruik ons maar dieselfde woord vir altwee? - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 11:01, 25 Maart 2026 (UTC) ::::'n Opsie mag bloot "hoof- en kleinletters" wees. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 11:21, 25 Maart 2026 (UTC) :::::@[[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ek dink nie dit is 'n goeie opsie nie. Want hoe vertaal mens dan so sin: "A lower case letter is one of two types of letter cases, the other being upper case." - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 11:58, 25 Maart 2026 (UTC) ::::::Ek dink "type" en "letter" is maar sinonieme. Ek dink ook "letterkas" moet na die Engelse artikel "letter cae" skakel, want die artikel "type case" gaan oor die kis waarin die letters gestoor word. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 12:42, 25 Maart 2026 (UTC) :::::::Ekskuus, nee, dis reg soos dit is. Ons artikel verwys eintlik na "type case", maar bring "bo- en onderkas" ook in. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 12:47, 25 Maart 2026 (UTC) ::::::::Ja, ons kan ons [[letterkas]] artikel (gekoppel aan "[[:en:Type case]]") uitlos. ::::::::Die probleem is ons het nie 'n Afrikaanse ekwivalent vir die [[:en:Letter case]] artikel nie, en ek wil weet watter titel om daarvoor te gebruik. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 13:48, 25 Maart 2026 (UTC) :Pharos sê "letterkas" of "setkas". "Letterkas", "bokas", ens. verwys almal na die vroeër dae toe die verskillende letters in drukkerswese in kassies/rakkies geplaas is. [[Gebruiker:Maureen81|Maureen81]] ([[Gebruikerbespreking:Maureen81|kontak]]) 09:33, 26 Maart 2026 (UTC) ::Tegniese woordeboek: ::'''case rack''' letterkas. ::'''letter case''' letterkas (''drukw.''). ::Wiskundewoordeboek: ::'''font case''' letterkas. ::'''letter case''' letterkas (''drukw.''). ::Pharos Afrikaans-Engels: ::'''letterkas''' typecase. ::'''typecase''' ''(druk.)'' set=, letterkas ::Ekonomiese en bedryfswoordeboek: ::'''type case''': letterbak, letterkas, setkas [[Gebruiker:Maureen81|Maureen81]] ([[Gebruikerbespreking:Maureen81|kontak]]) 09:49, 26 Maart 2026 (UTC) ::: Gemeenskap, ek het vir Maureen van VivA gevra vir haar insae! Dankie Maureen! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 10:30, 26 Maart 2026 (UTC) ::::Dankie @[[Gebruiker:Maureen81|Maureen81]] en @[[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]]. Lyk my ons gebruik dan ook "Letterkas" in die taalkundige sin van die woord. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 11:34, 26 Maart 2026 (UTC) == Waaierpylstert == Taksonomie baie deurmekaar by [[waaierpylstert]]. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 15:38, 26 Maart 2026 (UTC) : Reggemaak! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 15:44, 26 Maart 2026 (UTC) == Join the sixth Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia! == <div lang="en" dir="ltr"> [[File:Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia 2026.png|right|250px|thumb|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Ukraine%27s_Cultural_Diplomacy_Month_2026|Join our campaign!]] {{int:please-translate}} Dear Wikipedians! [[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the sixth edition of writing challenge "'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''", which lasts from '''1st April''' until '''30th April 2026'''. The initiative aims to promote knowledge about Ukrainian culture abroad by creating and improving Wikipedia articles in multiple languages. This year marks the sixth edition of the campaign, which will focus on contemporary culture, making today’s artistic voices and practices more visible to international audiences. 🧩'''How to participate?''' Choose an article from the suggested list → Write an article in your language, or improve an existing one according to the rules → Add your contribution to the contest page and calculate your points → Win prizes and receive a certificate of participation → Become a promoter of truthful knowledge about Ukraine. 🧩'''[[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Check our main page for more information]]'''. '''If you are interested in coordinating long-term community engagement for the campaign and becoming a local ambassador, we would love to hear from you! Please let us know your interest.''' If not, then we encourage you to translate the [[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|landing page of the contest]] and [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MessageGroupStats?group=Centralnotice-tgroup-UCDM2026banner&messages=&language=en&x=D banner] into your own language. Also, we set up a [[:m:CentralNotice/Request/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|banner]] to notify users of the possibility to participate in this challenge! [[:m:User:OlesiaLukaniuk (WMUA)|OlesiaLukaniuk (WMUA)]] ([[:m:User talk:OlesiaLukaniuk (WMUA)|talk]]) 04:35, 1 April 2026 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:OlesiaLukaniuk (WMUA)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:OlesiaLukaniuk_(WMUA)/list_of_wikis&oldid=28552112 --> == Afrikaanse Wikipedia op die radio == Geluk aan [[Gebruiker: SpesBona]] met sy onderhoud vandag (1 April 2026) op [[Radio Overberg]]. Die man kan nie net goed Afrikaans skryf nie maar ook sy sê sê. Die opname is gelaai op [[Wikipedia:Afrikaanse Wikipedia op die radio|ons argief]] as nommer 16 van 2026. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 09:28, 1 April 2026 (UTC) :Baie dankie {{Ping|Sobaka}}. Dié onderhoud was baie lekker en ek het dit verskriklik geniet, hoewel ek ook baie opgewonde was. Dit is altyd lekker om in Afrikaans te gesels en 'n verskil te kan maak. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 21:20, 7 April 2026 (UTC) == Action Required: Update templates/modules for electoral maps == Hello everyone, This is a notice regarding an ongoing data migration on Wikidata that may affect your election-related templates and Lua modules (such as <code>Module:Itemgroup/list</code>). '''The Change:'''<br /> Currently, many templates pull electoral maps from Wikidata using the property [[:d:Property:P1846|P1846]], combined with the qualifier [[:d:Property:P180|P180]]: [[:d:Q19571328|Q19571328]]. We are migrating this data (across roughly 4,000 items) to a newly created, dedicated property: '''[[:d:Property:P14226|P14226]]'''. '''What You Need To Do:'''<br /> To ensure your templates and infoboxes do not break or lose their maps, please update your local code to fetch data from [[:d:Property:P14226|P14226]] instead of the old [[:d:Property:P1846|P1846]] + [[:d:Property:P180|P180]] structure. A [[m:Wikidata/Property Migration: P1846 to P14226/List|list of pages]] was generated using Wikimedia Global Search. '''Deadline:'''<br /> We are temporarily retaining the old data on [[:d:Property:P1846|P1846]] to allow for a smooth transition. However, to complete the data cleanup on Wikidata, the old [[:d:Property:P1846|P1846]] statements will be removed after '''May 1, 2026'''. Please update your modules and templates before this date to prevent any disruption to your wiki's election articles. Let us know if you have any questions or need assistance with the query logic. Thank you for your help! [[User:ZI Jony|ZI Jony]] using [[Gebruiker:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Gebruikerbespreking:MediaWiki message delivery|kontak]]) 17:11, 3 April 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29941252 --> :Hi Big Brother @Wikimedia. Luckily, we (on afwiki) will not be affected by your planned data migration, as every city/town/place article created on afwiki make use of an independent census site for eg. [https://census2011.adrianfrith.com/place/961111 Modjadjiskloof]. As far as I'm aware, it should not impact us, thanks! --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 17:28, 3 April 2026 (UTC) ::As far as election maps goes, {{ping|Lefcentreright}} can you please assist us here? [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 17:43, 3 April 2026 (UTC) :::Good evening, {{ping|Aliwal2012}}, this migration doesn't seem to affect election-related maps on this Wikipedia. Kind regards, [[Gebruiker:Lefcentreright|Lefcentreright]] ([[Gebruikerbespreking:Lefcentreright|kontak]]) 20:12, 3 April 2026 (UTC) == Check Wikipedia hulpmiddel == Ken jy [https://checkwiki.toolforge.org/cgi-bin/checkwiki.cgi?project=afwiki&view=project hierdie hulpmiddel] om sintaksfoute van Wikipedia te verwyder? [[Gebruiker:Jcb|Jcb]] ([[Gebruikerbespreking:Jcb|kontak]]) 19:51, 5 April 2026 (UTC) : {{ping|Jcb}}, nee ek ken dit nie. Kom ons kyk wat die ander manne sê... Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 19:59, 5 April 2026 (UTC) ::Eerste keer wat ek dit sien. Baie dankie [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 21:29, 5 April 2026 (UTC) :::: {{ping|Jcb}} hoe gereeld word die lyste opdateer? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 07:45, 6 April 2026 (UTC) :::::Een keer per maand. As jy 'n fout regstel, kan jy dit van die lys verwyder deur op 'done' te klik. [[Gebruiker:Jcb|Jcb]] ([[Gebruikerbespreking:Jcb|kontak]]) 13:22, 6 April 2026 (UTC) ::::::Ek onthou hoe {{Ping|Naudefj}} dit vroeër met sy bot outomaties gedoen het. Frank, kan jy hier help asb? Dalk kan ons met elke wysiging ook outomaties 'n spasie tussen Normdata en Kategorieë plaas. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 21:16, 7 April 2026 (UTC) == Wysigingsversoek beveiligde bladsy == Kan 'n administrateur op [[Tuisblad]] ''<nowiki>"{{localurl:{{NAMESPACE}}:{{PAGENAME}}|action=purge}}"</nowiki>'' vervang met ''<nowiki>"{{localurl:Tuisblad|action=purge}}"</nowiki>'' ? [[Gebruiker:Jcb|Jcb]] ([[Gebruikerbespreking:Jcb|kontak]]) 20:52, 6 April 2026 (UTC) :{{Ping|Jcb}} {{uitgevoer}} en getoets. Dit werk. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 21:15, 6 April 2026 (UTC) ::Baie dankie! [[Gebruiker:Jcb|Jcb]] ([[Gebruikerbespreking:Jcb|kontak]]) 21:52, 6 April 2026 (UTC) == [[Keiserpikkewyn]] == Goeienaand gemeenskap, is daar 'n deskundige wat die arm [[keiserpikkewyn]] se artikel op datum kan bring? Dié is nou ernstig bedreig, dit was wêreldwyd in die nuus. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 18:30, 11 April 2026 (UTC) == Hierdie kategorie... == Gemeenskap, wat is die doel van hierdie kategorie: <nowiki>''Kategorie:Artikels met hAudio-mikroformate''</nowiki>? Duidelik is hy onsigbaar. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 18:36, 21 April 2026 (UTC) :Oom Pynappel sal die antwoord hê. Die res van ons weet ook nie. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 20:27, 25 April 2026 (UTC) == Versoek vir kommentaar (globale KI beleid) == <bdi lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Hiermee 'n versoek om [[:m:Requests for comment/Artificial intelligence policy|kommentaar om oor 'n globale KI-beleid]] te besluit. [[Gebruiker:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Gebruikerbespreking:MediaWiki message delivery|kontak]]) 00:57, 26 April 2026 (UTC) </bdi> <!-- Message sent by User:Codename Noreste@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30424282 --> :Ek neem aan die besluit raak net die skep van inhoud en nie die vertaling daarvan nie. As vertaalmiddel is dit redelik nuttig, maar 'n mens moet baie aan die grammatika verander. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 18:38, 30 April 2026 (UTC) == Flora kategorieë... == {{ping|Rooiratel|BurgertB|SpesBona|Sobaka}}, menere kyk asb na die skakel: https://af.wikipedia.org/wiki/Kategorie:Flora Met my werk die afgelope jaar of drie saam met prof. van Wyk het ek feitlik die hele kategorie hiërargie van Flora oorgedoen en verbeter. Daar is nou feitlik 'n kategorie vir elke land en vele eilande wat onder kontinente en oseanië saamgestel is wat op hulle beurt na die Kategorie:Flora skakel. My vraag: het die Kategorie:Flora volgens land nog bestaansreg? Die bestaande Kategorieë:Flora volgens xxxx(vir elke land) skakel na Kategorie:Flora volgens kontinent; waar dit baie beter hanteerbaar en georden is. Ek hoor graag julle mening. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 06:47, 11 Mei 2026 (UTC) :{{Ping|Oesjaar}} ek is onseker. Lande is natuurlik mensgemaakte objekte en altyd polities van aard. Diere en plante word nie deur landsgrense afgebaken nie (behalwe vir sterk grense soos dié in Korea). Dan is daar ook kategorieë vir lande wat nie meer bestaan nie soos [[:Kategorie:Flora van Joego-Slawië]]. [[:Kategorie:Flora volgens land]] bevat ook eilande soos [[:Kategorie:Flora van die Benedewindse Eilande]], [[:Kategorie:Flora van die Bismarckargipel]] [[:Kategorie:Flora van Java]], [[:Kategorie:Flora van Rodrigues]], ens. Behandel [[:Kategorie:Flora van Taiwan]] die Flora van die eiland [[Taiwan (eiland)|Taiwan]] of dié van die [[Republiek China]]? Myns insiens kan ons die Flora volgens die Floraryke kategorieseer, maar ek dink dit is weer baie werk. Ons kan maar ook die bestaande kategorieë opruim (soos genoem), dit sal minder werk wees en kan ook werk. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 09:00, 11 Mei 2026 (UTC) :Die Lande v eilande word meer ingewikkeld as ons aan eilandstate soos Indonesië dink. Bali, Java, Sulawesi en Sumatra is 100% Indonesies, maar Borneo en Nieu-Guinee is nie. Eersgenoemde kan ons onder [[:Kategorie:Flora van Indonesië]] sorteer, maar wat doen ons met die ander twee? Is daar in die Indonesiese deel van Borneo dieselfde Flora as in die Maleisiese deel en in Broenei? Is daar oor die hele Nieu-Guinee dieselfde Flora (Indonesië en Papoea-Nieu-Guinee)? As dit die geval is, dan kan ons die eilande onder die lande sorteer en vermy dubbelkategoriserings. As dit nie die geval is nie, word dit meer ingewikkeld. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 09:35, 11 Mei 2026 (UTC) ::Sowel die eiland- as landkategorieë kan nuttig wees vir plante met beperkte of endemiese verspreidings. Minder nuttig vir plante met wye verspreidings want dan sal jy stringe kategorieë onder aan elke plantartikel hê. Sou voorstel om matig en ad hoc met die gebruik daarvan voort te gaan, sonder dat dit vereis word. Die voordeel van kategorieë is oor die algemeen om dinge meer opspoorbaar (Eng: discoverable) te maak. As jy dus alles van die plant vergeet het, behalwe dat hy bv. op Madagaskar voorkom, gaan jy hom weer kry. Flora van Borneo gebruik jy dan net as dit byna of totaal endemies aan lg. is. Ons kan ook kategorieë vir die ekostreke maak soos Flora van die toendra, Fynbosflora, of Flora van Afromontane woud, ens. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 09:40, 17 Mei 2026 (UTC) :::Ons kan ook net onthou dat die aard van 'n kategorie is om te omvat. Dit sal dus altyd dinge, soos lande of dele daarvan, omvat wat eintlik uitgesluit is. As jy dus net jou kategorie effe breër kies, is dit wel minder spesifiek, maar nog volkome korrek, en stringe kategorieë en moeite word daardeur vermy. Dis waar ek dink die ekostreek- of floraryk-kategorieë nuttig te pas kom. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 11:08, 17 Mei 2026 (UTC) == Skryfwedstryd 2026 == Hallo. Ek probeer om fondse van WMZA te bekom vir 'n skryfkompetisie in Mei. Ons benodig nog 'n beoordelaar. Kontak my of SpesBona asseblief as jy belangstel. Dankie. [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 14:54, 14 Maart 2026 (UTC) :Goeienaand Gemeenskap, ek is baie jammer, maar om tydredes moet ek as 'n beoordelaar onttrek. Moenie bekommer nie, pleks daarvan probeer ek maar die een of ander voorbladartikel skep, maar in 'n ander maand met meer tyd vir my. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 21:30, 15 Maart 2026 (UTC) ::Geen probleem. Ons kort nou 2 beoordelaars. {{ping|Oesjaar|Rooiratel|Pynappel|BurgertB|Sobaka|Aliwal2012|JMK}} stel een van julle belang? Ek neem aan party van julle wil liewers deelneem. Dankie [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 07:55, 16 Maart 2026 (UTC) :::[[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]], ek sal 'n beoordelaar wees. Dis nie eintlik my'' scene'' nie, maar ek is bereid om uit te help. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 15:05, 16 Maart 2026 (UTC) ::::Wonderlik, baie dankie. Ek het ook vir die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns gevra vir 'n beoordelaar. Reken tussen ons 3 via email kan ons dit doen. Dankie [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 16:02, 16 Maart 2026 (UTC) ::::: Jammer, besig. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 16:12, 16 Maart 2026 (UTC) :::::: [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]], ek sal ook as 'n beoordelaar kan help. Weet nie of dit te laat is nie, ek was vir 10 dae op vakansie in die natuur. Groete, --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 16:04, 19 Maart 2026 (UTC) :::::::Wonderlik, baie dankie. Ek reken ons 3 is perfek en kan via email dit doen. Kyk gerus na [[Wikipedia:Skryfwedstryd_2026]] en maak veranderinge. Ek het 'n vergadering volgende Woensdag om die pryse te bevestig. Dankie [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 16:27, 19 Maart 2026 (UTC) :Ek is bevrees ek sal nie kan deelneem nie. – 🍍 [[Gebruiker:Pynappel|Pynappel]] ([[Gebruikerbespreking:Pynappel|kontak]]) 00:36, 24 Maart 2026 (UTC) ::Kan iemand help met 'n bannier op te sit vir die wedstryd? Dankie [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 14:41, 21 April 2026 (UTC) ::: Hallo, onthou die Skryfwedstryd begin more. Hoop om baie bydraes te sien. {{ping|Naudefj|Jcwf|Puvircho}} [[Gebruiker:Dumbassman|Dumbassman]] ([[Gebruikerbespreking:Dumbassman|kontak]]) 13:33, 30 April 2026 (UTC) == Maandelikse besoeke en diepte == Gemeenskap, ons maandelikse besoeke vir Desember is weer 'n nuwe rekord van oor die 8 miljoen. Ek vertrou egter nie die inligting nie, want Desember is skoolvakansietyd. Ek het vir [[Gebruiker:Rooiratel]] gevra om dit met die relevante owerhede te bespreek. Hy sal vir ons terugvoer gee wanneer beskikbaar. Die goeie nuus is dat ons diepte nou 38 is, hopenlik hou dit aan met groei. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 05:27, 14 Januarie 2026 (UTC) :Vir die wat self wil saam volg, sien: https://phabricator.wikimedia.org/T413949 :Dit is deel van 'n wyer ondersoek: https://phabricator.wikimedia.org/T412655 :Ek sal dit dophou, en opvolg as dit te lank neem. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 07:21, 14 Januarie 2026 (UTC) ::Hierdie fout is nou uiteindelik reggemaak. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 21:09, 27 Mei 2026 (UTC) == Hantering van kategorieë... == Gemeenskap, wat is die beste van die twee sjablone {{sj|CompactTOC2}} vs. {{sj|indeks}}? Sien [[Cynanchum]] en [[Lys van Erica-spesies]] waar dit gebruik word. Wat verkies julle? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 10:52, 17 Mei 2026 (UTC) :{{sj|indeks}}. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] 22:45, 30 Mei 2026 (UTC) == Kan ons nuwe lesers lok met sport? == Gemeenskap, nou is beide [[rugby]] en [[krieket]] voorbladartikels en interessant genoeg ook ewe groot. Vir my is dit steeds snaaks dat ek in die sokkerland Duitsland sit en in Afrikaans oor Suid-Afrika se suksesvolste sportsoorte voorbladartikels skryf. Met elke nuwe sportartikel wat ek op ons voorblad mag plaas draai die volgende gedagtes in my kop. Die Afrikaanse Wikipedia spog sedert jare met uitstekende artikels oor beide krieket en rugby. Voorbladartikels word vir ander tale ook aangewys met 'n geel sterretjie. Met sportvoorbladartikels probeer ek ook die een of ander Indiër se belangstelling in Afrikaans prikkel. Die Proteas en Indië het reeds in baie belangrike wedstryde mekaar ontmoet soos die [[T20I-wêreldbeker 2024|T20I-wêreldbekereindstryd 2024]] en die [[Vrouekrieketwêreldbeker 2025|Vrouekrieketwêreldbekereindstryd 2025]]. Suid-Afrikaanse krieket geniet oor die algemeen baie respek in Indië. Daarom dink ek dit is 'n goeie idee om Indiërs se belangstelling in Afrikaans te probeer groei. Onthou, die tale in Noord-Indië soos [[Hindi]] is soos Afrikaans [[Indo-Europese tale]]. Dalk leer iemand in Indië Afrikaans omdat daar 'n groot belangstelling in Suid-Afrika is. Ek het krieket en rugby deur Afrikaans leer ken, miskien werk dit vir ander ook andersom. Myns insiens is dit 'n goeie idee om dit te probeer en daarmee voort te gaan. In my opinie is die voorbladartikels oor beide krieket en rugby beter as die oorspronklike Engelse artikels omdat ek die bronne konsekwent nagaan en wat ek vir die een toernooi doen, doen ek ook vir die ander. Tydens toernooie neem dit elke dag ure om dit te doen, ook al die skryfwerk en statistieke. Maar miskien is dit die moeite werd vir Afrikaans. As ons nie probeer nie, sal ons nooit weet nie. Nou wil ek graag weet wat julle dink. Moenie bekommer nie, daar volg nou nie 'n klomp nuwe nominasies nie, daar is tans nie 'n sportartikel van my kant wat ek kan benoem nie. Net hierdie gedagtes wat ek graag wil deel. Nuwe lesers vir ons Wikipedia lok. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 21:01, 17 Mei 2026 (UTC) :Of artikels oor sport in Indonesië. Miskien is daar mense wat belangstel in die voormalige koloniale taal, maar die grammatika te ingewikkeld vind en besluit om eerder Afrikaans te leer. Goeie begin: https://en.wikipedia.org/wiki/Indonesia_national_rugby_union_team https://en.wikipedia.org/wiki/Indonesia_national_cricket_team [[Gebruiker:Maximiliaan Ronaldszoon|Maximiliaan Ronaldszoon]] ([[Gebruikerbespreking:Maximiliaan Ronaldszoon|kontak]]) 21:31, 17 Mei 2026 (UTC) ::{{Ping|Maximiliaan Ronaldszoon}} dan is ons outomaties ook by Maleisië, dink maar aan [[Kaapse Maleiers]]. Terloops, ek benodig jou hulp met inligtingskasse, bv. politici soos die onlangse klomp Turkse ministers. Jy doen baie goed wat dit betref. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 21:40, 17 Mei 2026 (UTC) :::Broodnodige artikels, doen so voort. Sportmense hou baie van statistiek, so dit is ook nuttige werk. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 06:11, 11 Junie 2026 (UTC) == Voorbladuitleg == Goeiemiddag gemeenskap, vandag lyk beide die voorbladartikel- en beeld snaaks. Lyk my {{sl|Omraam}} het 'n verandering ondergaan wat nie sigbaar is nie. Dit raak nou al die vorige inskrywings ook! Ek sien egter nie die fout nie. Enige raad? Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 09:30, 21 Mei 2026 (UTC) :Die voorbladteks moet regs van die beeld begin, maar dié sjabloon maak die spasie vir die beeld wyer, waardeur die teks ondertoe geskuif word. Myns insiens sal dit die beste wees om die sjabloon te fiks pleks daarvan om al die verlede plasings (amper 20 jaar) aan te pas. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 12:45, 21 Mei 2026 (UTC) ::SpesBona: Jou probleem is opgelos! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 17:43, 21 Mei 2026 (UTC) :::{{Ping|Aliwal2012}} jammer, nie rêrig nie, sien die lyn is nou bo die eerste paragraaf, maar nie rondom die beeld nie. Dié raam moet die beeld "omraam", dis waar sy naam vandaan kom. Ek het ook op die Duitse Wikipedia vir hulp aangeklop. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 18:05, 21 Mei 2026 (UTC) ::::Ons kan dit nie los soos dit is nie, dit is ons mees prominente deel! {{Ping|Jcb}} sien jy dalk die fout? Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 20:50, 21 Mei 2026 (UTC) :::::[[Wikipedia:Voorbladartikel week 21 2026/test]] en [[Sjabloon:Omraam/test]]. Werk vir 200px en 250px. Ek kan breedtes byvoeg indien nodig. [[Gebruiker:Jcb|Jcb]] ([[Gebruikerbespreking:Jcb|kontak]]) 21:40, 21 Mei 2026 (UTC) ::::::{{Ping|Jcb}} baie dankie, die raam is daar, maar die teks word onder die beeld gedruk. Die oplossing van die Duitse Wikipedia (toets maar in die voorskou tussen {{sl|Omraam}} en {{sl|Omraam2}}) is ook naby. Maar die beeld hang effens "in die lug". Ons is naby die oplossing. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 21:49, 21 Mei 2026 (UTC) Ons kan die verskil duidelik maak: * Ons voorblad sedert die verandering sonder ons ingryping: https://web.archive.org/web/20260521125616/https://af.wikipedia.org/wiki/Tuisblad * Ons voorblad verlede week soos dit moet lyk: https://web.archive.org/web/20260514083645/https://af.wikipedia.org/wiki/Tuisblad * 'n Ander voorbeeld van die korrekte wyse: https://web.archive.org/web/20260301055012/https://af.wikipedia.org/wiki/Tuisblad Lyk my die verandering vanoggend deur my was naby aan die korrekte vertoning. Ek het dit weer ingestel. Jammer vir al die veranderinge, maar die respek teenoor al ons voorbladartikels vereis 'n korrekte vertoning daarvan. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 13:20, 22 Mei 2026 (UTC) :Dankie! [[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 13:57, 22 Mei 2026 (UTC) == Uitnodiging: Bespreking oor voorgestelde rigting vir Wishlist == Jy word genooi om deel te neem aan 'n bespreking oor 'n [[meta:Talk:Community_Wishlist#Proposed_direction_for_Wishlist|voorstel oor die toekoms van die Wishlist]] vanuit die gemeenskap. Dit is in verband met die ontbinding van CommTech, verwante afleggings, en die daaropvolgende bespreking. [[Gebruiker:Femke|Femke]] ([[Gebruikerbespreking:Femke|kontak]]) 06:13, 26 Mei 2026 (UTC) == [[Die boek met vlerke]] == Dagsê almal! Ek merk op 'n nuwe artikel "[[Die boek met vlerke]]" is pas deur 'n nuweling geskep. Ek kon dit nie suksesvol skakel aan 'n ander taal nie, dit bestaan ook nie in Engels nie? (Die artikel [[:en:Books with Wings]] verwys na iets anders!) Julle insae? --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 08:36, 27 Mei 2026 (UTC) :Die bronne is onleesbaar. Hy kan enige onheil verkomdig via sy bronne. Ek het juis so pas 'n vraag op sy besprekingsblad gevra. Ek sê: verwyder. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 08:39, 27 Mei 2026 (UTC) ::Daar is wél Spaanse bronne oor ''El libro con alas'' (“Die boek met vlerke”), en dit blyk ’n werklike eksperimentele boekformaat te wees wat deur die Argentynse skrywer Pablo Andrés Rial ontwikkel is. Die meeste verwysings kom egter uit plaaslike nuuswebwerwe, universiteitsmedia en bemarkingsartikels — nie uit gevestigde akademiese of groot hoofstroombronne nie. ::Die belangrikste rooi vlae: ::*Die artikel klink baie soos ’n vertaling uit Spaans of selfs AI-gegenereerde teks. ::*Die onderwerp het baie beperkte onafhanklike dekking. ::*Verskeie bronne herhaal byna identiese formulering — tipies van persverklarings wat oorgeneem word. ::*Daar is tans geen aanduiding dat dit ’n wyd erkende literêre of redaksionele formaat geword het nie. ::*Selfs die Spaanse Wikipedia-artikel lyk nuut en swak gevestig. ::Daar is egter tekens dat die projek werklik bestaan: ::*Registrasie by Argentinië se INPI word herhaaldelik genoem. ::*Die konsep word beskryf as ’n boek met vou-“vlerke” of flapbladsye wat alternatiewe leesvolgordes moontlik maak. ::*Dit word verbind met kombinatoriese literatuur soos Raymond Queneau se werk Cent Mille Milliards de Poèmes. ::Beoordeling: ::*Nie noodwendig vals nie ::*Maar waarskynlik nie ensiklopedies belangrik genoeg vir ’n aparte Wikipedia-artikel op hierdie stadium nie. ::*Dit lyk meer soos ’n eksperimentele selfgepubliseerde projek wat deur media-aandag opgeblaas is. ::Dus kan dit verwyder word en indien dit noemenswaardig word in die toekoms kan die skrywer weer probeer. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 09:22, 27 Mei 2026 (UTC) == Vote now in the 2026 U4C election == Eligible voters are asked to participate in the 2026 [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] election. More information–including an eligibility check, voting process information, candidate information, and a link to the vote–are available on Meta at the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|2026 Election information page]]. The vote closes on 2 June 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1780358400 00:00 UTC]. Please vote if your account is eligible. Results will be available by 14 June 2026. -- In cooperation with the U4C. [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 17:14, 27 Mei 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> == Ou Kaapse pad/wapad/weg == Ek het 'n ervare Kaapse kaartmaker se mening gevra oor hierdie vraag van 16 Maart, en sy antwoord is: "There are 'ou Kaapse weg' or 'pad' all over. Every town that had an old road to the Cape has an old Cape Road. They are all different." [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 10:07, 29 Mei 2026 (UTC) == Besoeke vir April en Mei. == Gemeenskap, noudat die KI probleme uitgesorteer is, is ons besoeke vir April en Mei 2.3 miljoen! Ons sê dankie! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 09:30, 1 Junie 2026 (UTC) == Groot dankie aan Gebruiker:BurgertB! == Gemeenskap, so tussen al die dinge het [[Gebruiker:BurgertB]] se 200ste voorbladartikel verskyn. Dankie aan hom en sy harde werk! Nou vir 300.... Ek wens ek kon jou 'n prys of iets gee vir erkenning van jou harde werk! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 09:33, 1 Junie 2026 (UTC) :Lyk mooi. As julle nou net die politikus se bakkies vir 'n ander een verruil kners ek minder op my tande. Enige prentjie wat 'n ander aspek van die teks belig, net vir afwisseling, selfs 'n ander politikus. Ek kla nie oor politiek-artikels nie, net 'n bietjie prentjie-afwisseling maak ons voorblad ook meer interessant, net soos nuwe teks. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 12:53, 1 Junie 2026 (UTC) ::Baie dankie @[[Gebruiker:BurgertB|BurgertB]] jy doen uitstekende werk vir ons wiki! - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 10:20, 5 Junie 2026 (UTC) == Sjabloon:weerkas == {{ping|Rooiratel|SpesBona|BurgertB|Pynappel}}, help asb om die weerkas, of watter ander sjabloon ook al meer geskik is, aan die gang te kry in [[Noordelike Gebied]]? Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 18:06, 2 Junie 2026 (UTC) :{{Ping|Oesjaar}} jy kan kies tussen verskillende weergawes: bv. dié by [[Perth]] of dié by [[Sydney]]. Dan kan jy die toepaslike data invul. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 18:15, 2 Junie 2026 (UTC) == Wikimania 2026 == Gemeenskap, ek het 'n voorstel getiteld ''Rooting for Knowledge: Why We Need a Wiki-Botanist Action Group Today!'' na Wikimania 2026 ingedien. Ek is so pas meegedeel dat die voorstel aanvaar is en dat ek moet diens doen in Parys in Julie! Die aanbieding gaan oor my ondervinding met die 60,000 flora foto projek saam met prof. Braam van Wyk, die probleme en uitdagings met Wikispecies, Wikidata, WikiCommons en Wikipedia (ook taksonomiese verskille met KEW en ons eie SANBI) en hoe ons die probleme en uitdagings kan oorkom. Hierdie projek, as dit aanvaar word, sal elke Wikipedia raak en verbeter! Dit gaan die Afrikaanse Wikipedia onder almal se aandag bring en ons kredietwaardigheid verhoog. Baie dankie aan [[Gebruiker:Discott]] wat hulp verleen het aan die administratiewe kant. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 17:48, 3 Junie 2026 (UTC) :''Bonne chance, à bientôt à Paris'' ! [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 20:36, 3 Junie 2026 (UTC) ::Geluk Oesjaar, gelukkig is jy mos gewoond aan oorsee reis! --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 06:22, 4 Junie 2026 (UTC) ::Laat nuus: Ek sien Oesjaar het verjaar op 3 Junie, veels geluk! ::: Dankie [[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]]. ja, tannie ouderdom kry my stadig in haar greep! Ek voel nog altyd 18 maar dit neem my nou 4 ure in die oggend om 18 te voel! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 16:22, 5 Junie 2026 (UTC) ::::Baie geluk! Ons wens jou alle beste toe! [[Gebruiker:Thermofan|Thermofan]] ([[Gebruikerbespreking:Thermofan|kontak]]) 11:25, 4 Junie 2026 (UTC) :::::Baie geluk @[[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] die is groot! Dankie vir al die werk wat jy in die regte wêreld doen vir ons wiki. Ons waardeer dit opreg! - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 10:23, 5 Junie 2026 (UTC) ::::::Onthou miskien om hulle te vertel dat sommige van die wiki-onderdane nie hou van eksterne owerhede wat oor ons aangestel word nie. En dat ons sien dat sommige direktiewe wat plantkunde-"owerhede" van "bo" af op ons rig duidelik kaf en laf is. Linnaeus het ons geleer hoe dit gedoen word, outeurs ensomeer, en dit bly die grondwet. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 06:11, 11 Junie 2026 (UTC) == Interaktiewe OWID-grafieke == Hallo almal, bestaan daar belangstelling by die AF WP-gemeenskap in interaktiewe grafieke? Ons het reeds sowat 2000 opgelaai en hulle is ten volle vertaalbaar. Kyk gerus na [https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:List_of_interactive_data_graphics voorbeelde hier]. Met spesifieke werkende voorbeelde soos [https://commons.wikimedia.org/wiki/OWID/Wine_production hierdie] wat reeds hier op [https://en.wikipedia.org/wiki/Wine#Production EN WP] geïmplementeer is. [[User:Doc James|<span style="color:#0000f1">'''Doc James'''</span>]] ([[User talk:Doc James|talk]] · [[Special:Contributions/Doc James|contribs]] · [[Special:EmailUser/Doc James|email]]) 14:02, 5 Junie 2026 (UTC) :Ek kan dit aanbeveel! [[Gebruiker:Michaelgraaf|Michaelgraaf]] ([[Gebruikerbespreking:Michaelgraaf|kontak]]) 08:39, 6 Junie 2026 (UTC) ::[[User:Doc James|Doc James]], is everything tanslatable? [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 19:21, 6 Junie 2026 (UTC) :::Ja al die teks is vertaalbaar. Maar dit is nie 'n gegewe dat die vertaalde teks mooi in die beeld sal pas nie. :::Sien hier om te sien hoe dit werk: https://svgtranslate.toolforge.org/File:Wine_production,_World,_1961.svg :::As mens klaar is, skep dit 'n nuwe beeld, met die vertaalde teks. Maar soos ek bo gesê het, daar kan dalk probleme wees met die uitleg van die teks. Daarom verkies ek om dit met die hand te doen. Of mens kan dit as 'n beginpunt gebruik en enige foute na die tyd met die hand opruim, en die nuwe weergawe oplaai. - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 08:02, 8 Junie 2026 (UTC) :::Yes absolutely everything is translatable. For example see [https://ja.wikipedia.org/wiki/%E6%97%A5%E6%9C%AC%E3%81%AEHPV%E3%83%AF%E3%82%AF%E3%83%81%E3%83%B3%E6%94%BF%E7%AD%96<nowiki> JA WP] </nowiki>[[User:Doc James|<span style="color:#0000f1">'''Doc James'''</span>]] ([[User talk:Doc James|talk]] · [[Special:Contributions/Doc James|contribs]] · [[Special:EmailUser/Doc James|email]]) 19:12, 30 Julie 2026 (UTC) == Die Duitser en sy sportsoorte == Goeienaand gemeenskap, soos maande gelede met al die kriekettoernooie is ek nou besig om ook in rugby "in dié tyd" te gebruik pleks van die vir myself werkskeppende "en oortref die vorige rekord [...] – later oortref deur". Ek dink nie dit is nodig om ná elke nuwe toernooi al die ou toernooie te hersien en daardie genoemde rekords te herskryf en aan te pas nie. Dit raak ook ou voorbladartikels. Nou fokus ek eerder daarop om statistiek op die punt te bewoord en nie ingewikkeld te beskryf nie. Voorbladartikels is mos die belangrikste artikels waarmee ons kan spog, kom ons skryf hulle op die man af. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 21:10, 7 Junie 2026 (UTC) :Klink reg, statistiek is gesog by sport, maar jy moet jou nie doodwerk daaraan nie. "Indertyd", direk uit blokkiesraaisel-woordeboek, is miskien die regte woord vir "in dié tyd". Dus, "indertyd 'n rekord". Ook, "ten tye van" die toernooi/wedstryd was dit 'n rekord, of "destyds 'n rekord", wanneer dit al 'n tydjie gelede is. Die versteende naamvalle kom hier goed te pas. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 06:11, 11 Junie 2026 (UTC) ::{{Ping|JMK}} baie dankie vir dié voorstel. {{Ping|BurgertB}} wat dink jy? Is "indertyd" beter as "in dié tyd" vir ou sportrekords? Ek hoor en verander graag na gelang van 'n presiese taalgebruik. Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 21:10, 17 Junie 2026 (UTC) :::[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]], daar is niks verkeerd met "indertyd" nie; ek dnk net dis effens verouderd/hoogdrawend. Ek sou "in dié tyd" gebruik het. Same diff. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 14:16, 18 Junie 2026 (UTC) ::::Om dit in konteks te plaas, 'n paar jaar gelede het ek 'n Nederlandse kursus gedoen. Tydens die kursus sê die tutor vir my dat ek gebruik dikwels 'n aantal outydse uitdrukkings - ek het die Afrikaanse uitdrukking geneem en dit met behulp van Nederlandse grammatika aangepas! [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] == Vryheid van Panorama in Suid-Afrika == Is daar steeds nie vryheid van Panorama in Suid-Afrika nie? Sien die Johannesburgse Burgersentrum se afbeeldings is op Commons verwyder. Ou geboue is nie 'n probleem nie, maar jonger geboue wel. Weet iemand iets oor die stand van sake? Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 21:02, 8 Junie 2026 (UTC) :Hi, {{ping|SpesBona}}. Ja, ons het nog nie Vryheid van Panorama nie en dit lyk vir my dit gaan 'n hele tydjie wees voordat ons dit kry. [https://www.gov.za/news/media-statements/president-cyril-ramaphosa-refers-copyright-amendment-bill-and-performers%E2%80%99 President Cyril Ramaphosa refers Copyright Amendment Bill and Performers’ Protection Amendment Bill to Constitutional Court]. [[Gebruiker:Lefcentreright|Lefcentreright]] ([[Gebruikerbespreking:Lefcentreright|kontak]]) 23:15, 8 Junie 2026 (UTC) ::Die regstelsel in SA, en die gebrekkige wyse waarop wette opdateer word, en die mate waarin die oortreders soms ingesluit word by aanpassing daarvan, sodat die nuwe wet hul ''modus operandi'' pas, is rede tot kommer. Weet ook van minstens een geval waar 'n SA-regter se uitspraak was: "Daar is nou soveel mense wat hierdie wet oortree, dat ek dit nie meer kan toepas en skadevergoeding kan toeken nie". [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 06:11, 11 Junie 2026 (UTC) == Bloedrivier == Gemeenskap, kan iemand wat slimmer as ek is asb weer na die koördinate kyk. Sien [[https://af.wikipedia.org/wiki/Slag_van_Bloedrivier#Liggings Liggings]]. Iets wat soos hierdie lyk is verwarrend: -28.436033,31.267480 Ons kinders word van grade, minute en sekondes geleer, nie hierdie desimale (vermoed ek) gedoente nie. Groete. [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 20:01, 17 Junie 2026 (UTC) :Gedoen, en stem saam dat die desimale 'n verwarrende kortpad is. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 09:18, 18 Junie 2026 (UTC) :: Dankie! Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 09:20, 18 Junie 2026 (UTC) ::: Baie van ons KZN-gehuggie-artikels blyk terloops net benaderde koördinate te hê, en dié moet nog nagegaan word. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 09:24, 18 Junie 2026 (UTC) == Genealogiese inligting == Toe ek die [[Slag van Bloedrivier]]-artikel besoek het, sien ek 'n paar vreemde kodes na verskeie mense se name. 'n Tipiese kode is "(b3c1d5e11)". Dit het my 'n rukkie geneem om af te lei dat dit genealogiese inligting is. Mag ek voorstel dat 'n sjabloon geskryf word wat aan die eerste voorkoms van sulke kodes in enige artikel geheg kan word om die kode te verduidelik. Die sjabloon self sal in 'n verwysing of 'n nota uitgebrei word. [[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 21:48, 18 Junie 2026 (UTC) :Ek sien nie die nodigheid van die genealogiese inligting in die artikel nie, aangesien geen famileverband tussen die mense genoem word nie. Ek dink 'n mens moet dit uithaal. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 09:46, 19 Junie 2026 (UTC) ::Dit is 'n deksels goeie vraag, ek kan verstaan hoekom hierdie kodes ingesluit is, omdat daar so baie familiename is wat presies oorvleuel, omdat almal presies dieselfde doopname het. Dit skep dus inderdaad verwarring. '''Ek voel egter 'n geboortedatum kan dalk help as jy dit in die voetnotas sou insluit.''' Dan weet jy presies met wie jy te doen het. ::Die kodes self skep wel dikwels verwarring. My moeder en suster sal sukkel om te verstaan hoe b3c1d5e11 presies werk, naamlik: :::b3 = 2de geslag, 3de kind :::c1 = 3de geslag (uit b3 gebore), 1ste kind (van b3) :::d5 = 4de geslag (uit c1 gebore), 5de kind (van c1) :::e11 = 5de geslag (uit d5 gebore), 11de kind (van d5) ::ens. ::In die meeste gevalle is dit patriliniêre inligting - stamvader se seun, se seun, se seun, se seun.... Maklik genoeg, dis 'n loodreguit lyn. Maar, soos ek in die familieboek oor die Malans gesien het, word die dogters dikwels uitgelaat. Dit is verkeerd, want my skrywersvriend van Bellville is nie die eerste kind nie, al word hy so aangedui; hy het 'n ouer suster. ::Daar is hoeveel ander voorsate wat buite rekening gelaat word, soos die ma se pa se ma se pa se pa se ma se... tot jy later 'n stamvader of -moeder kry. Jy gaan boonop later [[kwartierverlies]] kry. ::Aangesien ek gelukkig Rotterdamse grootouers het wat in 1951 geïmmigreer en in die 1960's genaturaliseer het, kan ek net sê ek is b2c2 (my pa is die tweede kind, ek is weer sy tweede kind). Dis maklik genoeg. Van moederskant... dis 'n diep put. ::Maar weer - die leser moet presies weet '''wie hy as stamouer as verwysing''' gebruik, omdat die stamvaders dieselfde vanne kan hê, maar totale ander mense is. [[Gebruiker:Suidpunt|Suidpunt]] ([[Gebruikerbespreking:Suidpunt|kontak]]) 10:28, 19 Junie 2026 (UTC) :::Die Uyse van die groot Uys-familie alleen, gaan (baie) moeilik te onderskei wees sonder daardie notas. Ek voel jy kry iets daaruit, en verloor niks, deur dit by te voeg. Die voorgestelde hulp-sjabloon sal baie nuttig wees. Daar is mense wat twyfel dat hierdie dinge enigsins gebeur het — sien dit as een of ander propaganda — en die notas koppel dit eenduidig aan spesifieke persone. Die voortrekkers het ook nie altyd hul name dieselde gespel nie, Oosthuijse op een lys, sal Oosthuize word op 'n ander, maar met die kodes kan jy uitwerk wie is wie. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 10:44, 19 Junie 2026 (UTC) ::::Het nou met tooltips die genealogiese kodes (by die betrokke artikel) in "g"-notas saamgevat. Dis net om aan te dui hoe die sjabloon kan werk as iemand dit wil skryf. Weet nie of "g" die beste afkorting daarvoor is, en of dit wel as "kodes" bekend staan nie. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 14:57, 19 Junie 2026 (UTC) :::::Twee van die deelnemers by die [[Slag van Bloedrivier]] was :::::*Jacobs, Pieter Daniel (a15b5c3d8e1) :::::*De Lange, Johan Hendrik (Hans Dons) (b10c2) :::::Waarom begin die stamkode van Jacobs met 'n "a" maar dié van De Lange met 'n "b"? [[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 15:07, 19 Junie 2026 (UTC) ::::::Ek raai daar moes 15 Jacobs-kinders by dieselde ouerpaar gewees het. En slegs een De Lange het die land binnegekom, sodat "a1" oorbodig is. Dit vertel ook vir ons dat die De Langes redelik onlangse immigrante was, in teenstelling met die Jacobse. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 15:21, 19 Junie 2026 (UTC) :::::::Ek het self die antwoord [[Genealogie#De Villiers/Pama nommeringstelsel|hier]] gevind. Die letter "a" dui aan die stamvader wie na Suid Afrika geëmigreer het. Indien twee broers saam geëmigreer het, gebruik ons die kodes "a1" en "a2". [[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 15:28, 19 Junie 2026 (UTC) ::::::::In die geval van Jacobs blyk a15 te verwys na Pierre Jacob (soms aangeteken as Pierre Jacobs), 'n Franse hugenoot wat in 1688 aanboord De Schelde arriveer, en hom dan in die Groot Drakenstein area vestig met sy gade Suzanne de Vos, en hul kinders. Ek raai dan daar was 14 ander Jacobse, hetsy broers aldan nie, wat ook in JA Heese (en later Pama) se register as immigrante aangeteken is. [[Gebruiker:JMK|JMK]] ([[Gebruikerbespreking:JMK|kontak]]) 15:33, 19 Junie 2026 (UTC) {{uitkeep}} Ons dorpsbiblioteek is ongelukkig oor naweke toe, maar gelukkig het ek voorheen fotostate gemaak oor my eie familie-aangeleenthede. Jy kry, soos met die familienaam "LOUW", die volgende (''Suid-Afrikaanse geslagsregisters'', Deel 5 (L-M), p. 245): {{cquote|Twee Louws het uit Nederland na Suid-Afrika verhuis: a1 : Jan (1628-1691) wat in 1658 na die Kaap kom a2 : Dirk (1824-1886) wat in 1860 met sy vrou en 5 kinders in Durban land om hulle in Natal te vestig. }} Met ander woorde, die hele indeling is eintlik baie arbitrêr. Vind mens môre in 'n kalkgrot bewyse van 'n derde of vierde Louw-stamvader uit die 1700's, moet alles oorgedoen word. [[Gebruiker:Suidpunt|Suidpunt]] ([[Gebruikerbespreking:Suidpunt|kontak]]) 15:37, 19 Junie 2026 (UTC) :Toe die stelsel aanvanklik deur Christoffel Coetzee de Villiers (1850-1887) ontwikkel is, was dit waarskynlik nuttig, maar het nou sy nut oorleef. Waar sulke kodes wel bestaan, sal dit waarskynlik beter wees om dit met die persoon se geboortedatum (of doopdatum) te vervang. Verder is die genealogieë van baie vroeë Suid-Afrikaanse setlaarfamilies sedert de Villier se tyd opgeskryf. [[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 15:57, 19 Junie 2026 (UTC) ::Ek waardeer die Nederlandse ''kwartierstaat'', al is dit feitlik onmoontlik om niggies en nefies daarop aan te dui. Hier werk die "Suid-Afrikaanse stelsel" beter. Die grootste probleem is - in Europa en ook in die Afrikakulture kan die "Suid-Afrikaanse stelsel" onmoontlik nie werk nie, want - wie gebruik jy as verwysingspunt? 'n Grotbewoner, of selfs 'n rietrot (Boreoeutheria - die gemene deler tussen mens en hond) of die eerste alge uit die oertyd (uit 'n evolusionêre oogpunt)? In Europa werk julle dus volgens 'n probandus-stelsel, naamlik: die wêreld begin by my, en werk homself agteruit. Dus, geen stelsel is perfek nie. ::Maar tussen ons, as [[Julius Caesar]] sy voorsate tot by Venus en Mars kon terugvoer, laat niemand in jou pad staan nie. [[Gebruiker:Suidpunt|Suidpunt]] ([[Gebruikerbespreking:Suidpunt|kontak]]) 16:05, 19 Junie 2026 (UTC) :::Die Suid-Afrikaanse stelsel is ontwerp om met bekende stamvaders te werk, nie met onbekende stamvaders nie. As sodanig is dit veral nuttig wanneer die afstammelinge van immigrante opgespoor word, wat de Villiers gedoen het.[[Gebruiker:Martinvl|Martinvl]] ([[Gebruikerbespreking:Martinvl|kontak]]) 20:31, 20 Junie 2026 (UTC) == [[Gebruiker:Jcb]] word weer 'n admin == Waarom is hierdie bladsy [[Sciëntologie]] beskerm? Ek wil graag hierdie skakel deduplikeer: ''"<nowiki><ref>Willms (2005), bl. 79</ref></nowiki>"'', maar ek kan dit nie nou doen nie. Dit gebeur gereeld. Sal dit 'n idee wees om my 'n administrateur vir hierdie soort onderhoud te maak? Ek was voorheen 'n administrateur op hierdie Wiki (lank gelede). [[Gebruiker:Jcb|Jcb]] ([[Gebruikerbespreking:Jcb|kontak]]) 15:36, 19 Junie 2026 (UTC) :{{Ondersteun}} jou benoeming. Jy verdien dit! --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 16:03, 19 Junie 2026 (UTC) :{{Ondersteun}} jou benoeming. [[Gebruiker:Sobaka|Sobaka]] ([[Gebruikerbespreking:Sobaka|kontak]]) 17:46, 19 Junie 2026 (UTC) ::[[Gebruiker:Jcb|Jcb]], as 'n kandidaat kan ek jou seker twee vrae vra. Hoekom wil jy 'n administrateur op 'n anderstalige Wikipedia word? En hoekom het jy die eerste keer verdwyn? [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 18:02, 19 Junie 2026 (UTC) :::In die vroeë jare het ons baie met robotte gedoen. [https://af.wikipedia.org/w/index.php?title=709&diff=prev&oldid=53924 Byvoorbeeld interwiki]. Robotte het soms foute gemaak. In 2005 het ek 'n administrateur geword sodat ek die foute van my eie robot kon opruim. In 2013 is dit herroep weens onaktiwiteit. [[Gebruiker:Jcb|Jcb]] ([[Gebruikerbespreking:Jcb|kontak]]) 18:24, 19 Junie 2026 (UTC) :{{Ondersteun}} [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 19:20, 19 Junie 2026 (UTC) :{{Ondersteun}}, maar hy gaan nie baie besig wees nie omrede al die foute wat die hulpmiddel uitgewys het nou reggemaak is. Dankie [[Gebruiker:Jcb|Jcb]] vir al jou hardewerk hier. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 19:59, 19 Junie 2026 (UTC) :{{Ondersteun}} – {{Ping|Jcb}} baie geluk, jy is nou 'n administrateur op die Afrikaanse Wikipedia! Sterkte daarmee! Groete. -- [[Lêer:Flag of South Africa.svg|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:SpesBona|SpesBona]] 10:00, 20 Junie 2026 (UTC) ::Baie dankie almal! [[Gebruiker:Jcb|Jcb]] ([[Gebruikerbespreking:Jcb|kontak]]) 14:14, 20 Junie 2026 (UTC) == Die [[Nederlandse Wikipedia]] is hierdie week 25 jaar oud! == [https://nl.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Feestjaar_2026/Gefeliciteerd_Wikipedia! Wens hulle hier geluk!] --[[Lêer:Wapen van Limpopo.png|20px]]&nbsp;[[Gebruiker:Aliwal2012|Aliwal2012]] 11:50, 20 Junie 2026 (UTC) == Vernoem, hernoem & genoem? == Die taalkundiges, is die volgende sin reg: ''Die spesie is na die Suid-Afrikaanse botanikus Abraham Erasmus van Wyk vernoem.'' Ek verwys na [[Indigofera vanwykii]]. Groete! [[Gebruiker:Oesjaar|Oesjaar]] ([[Gebruikerbespreking:Oesjaar|kontak]]) 18:49, 24 Junie 2026 (UTC) : Hi, Oesjaar. Hier is die verskil tussen vernoem, hernoem en genoem: :* '''Vernoem''' beteken om iemand se naam aan iemand of iets anders te gee, gewoonlik ter ere van iemand, byvoorbeeld: Die straat is na President Kruger vernoem. :*'''Hernoem''' beteken om die naam van iets te verander na iets anders, byvoorbeeld: Die lughawe is hernoem na 'n nuwe naam. :*'''Genoem''' beteken om na iemand of iets te verwys, byvoorbeeld: Ek het hom op sy naam genoem. : Ek hoop hierdie help sommer almal. Vernoem is korrek. Die Engelse ekwivalente van hierdie woorde is as volg: genoem = "mentioned", vernoem = "named after" en hernoem is "renamed". : Laat dit goed gaan, [[Gebruiker:Lefcentreright|Lefcentreright]] ([[Gebruikerbespreking:Lefcentreright|kontak]]) 20:26, 24 Junie 2026 (UTC) ::Genoem en vernoem is albei reg, want hulle is sinonieme. Uit die HAT: Ek is na my ouma genoem/vernoem. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 22:54, 24 Junie 2026 (UTC) ::Dit laat my hare reis/rys/ruis as iemand my "genoem" na "vernoem" verander. [[Gebruiker:BurgertB|~ <span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">Burgert</span>]] [[Gebruikerbespreking:BurgertB|<span style="font-family: Segoe Print; font-size: 12pt">(kontak)</span>]] 22:57, 24 Junie 2026 (UTC) == Ontplooiing van Regs- en Veiligheidskontakte-skakel op jou Wiki == Hallo gemeenskap, die Wikimedia-stigting het 'n [[wmf:Special:MyLanguage/Legal:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contact Information|enkele regs- en veiligheidskontakbladsy]] ontwerp, wat in die voetskrif van jou wiki gekoppel moet word om toegang tot akkurate regsinligting te verseker. Dit is 'n regulatoriese vereiste. Ons het reeds skakels na Engelse, Duitse, Italiaanse, Spaanse en ander wiki's uitgerol en sal dit binnekort ook op jou wiki ontplooi. [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_Legal_and_Safety_Contacts_FAQ|Lees asseblief meer op die projekbladsy]] en plaas enige kommentaar onder hierdie hofie of op die [[m:Special:MyLanguage/Talk:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contacts FAQ|besprekingsbladsy]]. -- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 13:28, 25 Junie 2026 (UTC) :Hi @[[Gebruiker:Sannita (WMF)|Sannita (WMF)]] I've read through the linked docs. It is not 100% clear to me if there are any actions required of our wiki. And it is not clear when this change is going to take place. :Specifically [https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_Legal_and_Safety_Contacts_FAQ#What_if_a_wiki_already_has_a_%E2%80%9CContact%E2%80%9D_link? this section]. We already have a contact page. So which link is going to be updated, and what is the URL of the new legal contact page? And if the existing contact link is being edited, how will people find the link to the other page? - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 12:17, 2 Julie 2026 (UTC) ::@[[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] the change will take place by the end of July. Also, the community managed contact pages will remain. We will only add a link to the [[foundation:Legal:Wikimedia_Foundation_Legal_and_Safety_Contact_Information|foundation's legal contacts page]] in the footer below the pages of the wiki. The URL is: https://foundation.wikimedia.org/wiki/Legal:Wikimedia_Foundation_Legal_and_Safety_Contact_Information. It was linked in @[[Gebruiker:Sannita (WMF)|Sannita (WMF)]]'s message. –– [[Gebruiker:STei (WMF)|STei (WMF)]] ([[Gebruikerbespreking:STei (WMF)|kontak]]) 20:46, 2 Julie 2026 (UTC) :::Thanks, so to be clear: the contact page link in the sidebar remains as is, and you will add a new link for the new legal contact page in the footer? :::And what kind of wording will be used for the new legal contact page, considering we don't want to overload the meaning of "contact"? Will it be something like "contact legal" or just simply "legal" (translated of course). - [[Gebruiker:Rooiratel|Rooiratel]] ([[Gebruikerbespreking:Rooiratel|kontak]]) 07:20, 3 Julie 2026 (UTC) hjsr0h8bvxuf2ig2ooxuyfqgji3y15r 0 459873 2920359 2890076 2026-07-30T20:21:08Z JMK 649 +item 2920359 wikitext text/x-wiki Drie-en-twintig skoolkinders het op 28 Januarie 1970, om 14:15, in die Henley on Klip-skoolbusramp omgekom toe 'n postrein hul stilstaande bus op die Highbury-spoorwegoorgang te [[Henley on Klip]] in Suid-Afrika getref het. Die skoolbus het wel by die oorgang gestop, maar toe dit weer vertrek het die enjin op die oorgang gestol en die busbestuurder, Mnr. Koekemoer, kon dit nie weer aan die gang kry voor dit deur die naderende trein getref is nie.<ref name="stro2">{{cite web |last1=Ströh |first1=Kobie |title=Henley on Klip Busramp |url=https://www.facebook.com/groups/372725536482372/posts/1831623460592565/ |website=Facebook |publisher=Monumente, Gedenktekens en Interessanthede Suid-Afrika |access-date=4 April 2026 |date=28 Januarie 2024}}</ref> Benewens die sterftes is 'n verdere 16 kinders ernstig in die ongeluk beseer. Slegs die busbestuurder en 2 leerlinge het ongedeerd ontkom. Die skoolbus was van Hoërskool Dr. Malan en ander skole onderweg, en etlike slagoffers was in Daleside woonagtig, soos ook die matriekleerder [[Johan le Roux]] (17) wat daarin geslaag het om twee ander kinders, Petrus van der Walt (8) en Willem Nel,<ref name=stro1>{{cite web |last1=Ströh |first1=Kobie |title=Busramp Johan Le Roux Daleside Meyerton Gteng 28 Januarie 1970 |url=https://monument-sa.co.za/busramp-johan-le-roux-daleside-meyerton-gteng-28-januarie-1970/ |website=Monumente, Gedenktekens en Interessanthede in Suid Afrika |publisher=monument-sa.co.za |access-date=4 April 2026 |date=20 Augustus 2020}}</ref> deur die busvensters te stoot voordat hy self gesterf het.<ref>{{cite web |url= http://www.midvaal.gov.za/files/press%20releases/johan_le_roux_memorial_website.pdf |title=Midvaal Plaaslike Munisipaliteit |accessdate=29 Julie 2015 |archive-date=24 Januarie 2016 |archive-url= https://web.archive.org/web/20160124175450/http://www.midvaal.gov.za/files/press%20releases/johan_le_roux_memorial_website.pdf |url-status=dead }}</ref><ref name="Beeld">{{cite web|url=http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/2010/02/01/B1/6/wzhenleybus.html |archive-url= https://archive.today/20140304062143/http://152.111.1.88/argief/berigte/beeld/2010/02/01/B1/6/wzhenleybus.html |url-status=dead |archive-date=4 Maart 2014 |title='n Roudiens en 'die lewe gaan aan' |accessdate=29 Julie 2015 }}</ref> 'n Straat in [[Meyerton]] is na hom vernoem, en hy is postuum met die [[Suid-Afrikaanse siviele ordes en dekorasies: 1967-2002|Wolraad Woltemade-toekenning]] (Silwer) vereer. 'n Gedenkteken met 23 wit kruise en 'n klippiramide met die kinders se name op, is aan die einde van 'n oprit uit Bokmakierieweg geleë. 'n Verdere gedenkteken is by Laerskool Japie Greyling (tans Randvaal Primary) opgerig.<ref name=stro1/> ==Kyk ook== * [[Henley-on-Klip (rolprent)|Henley-on-Klip]], 'n rolprent oor die ramp * [[Westdenedam-ramp]] van 1985 ==Verwysings== {{verwysings}} {{koördinate|26|31|09|S|28|02|43|E|aansig=titel}} [[Kategorie:Rampe in Suid-Afrika]] [[Kategorie:Vervoer in Suid-Afrika]] 6vhe5xeshdd0do3kyla2ivanw3lem5g 0 460874 2920272 2915677 2026-07-30T12:29:18Z Sobaka 328 skakel 2920272 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas |naam = Artemis II |titel = |kleur = |beeld = Earthset (art002e009288).jpg |beeld_wydte = 260px |beeld_onderskrif = Aardeondergang vanaf die Artemis II deur Christina Koch<ref>{{Cite web |last=Wiseman |first=Reid |date=20 April 2026 |title=Post |url=https://x.com/astro_reid/status/2046009031613907029 |url-status=live |access-date=20 April 2026 |website=x.com}}</ref> |beeld2 = |beeld2_wydte = |beeld2_onderskrif = |opskrif1 = Ander name |1 = Artemis 2 <br> Exploration Mission-2 (EM-2) |opskrif2 = Soort sending |2 = Bemande <br>maanwentelings-<br>toetsvlug |opskrif3 = Opgestuur deur |3 = [[Nasa]] |opskrif4 = Duur van sending |4 = 1 April tot 11 April 2026 (9 dae, 1 uur, 32 minute en 15 sekondes) |opskrif5 = Afstand afgelê |5 = 1 126 922 km<ref name="BBC">{{Cite web |date=10 April 2026 |title=Nasa panel gives assessment of successful Artemis II mission |url=https://www.bbc.com/news/live/c3dlnzv5r71t?post=asset%3A3fb43455-d5cb-49e5-b4b7-7322196535c7#post |access-date=April 13, 2026 |website=BBC |language=en-US }}</ref> |opskrif6 = Ruimtetuig |6 = Orion CM-003 ''Integrity''<ref>@NASA (24 September 2025). "Integrity. That's what the Artemis II astronauts have decided to name their Orion spacecraft, which will take them from @NASAKennedy on their journey around the Moon and return them safely back to Earth" (Tweet). Besoek 24 September 2025 – via X (voorheen [[Twitter]])</ref> |opskrif7 = Lanseringsdatum |7 = 1 April 2026 |opskrif8 = Lanseringsterrein |8 = Kennedy-ruimtesentrum <ref name="HEOC">{{Cite web |last=Hill |first=Bill |date=Maart 2012 |title=Exploration Systems Development Status |url=http://www.nasa.gov/pdf/630149main_5-Hill_SLS%20MPCV%20GSDO_508.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170211204753/https://www.nasa.gov/pdf/630149main_5-Hill_SLS |archive-date=11 Februarie 2017 |access-date=21 Julie 2012 |publisher=NASA Advisory Council}}</ref> |opskrif9 = Aankoms |9 = 11 April 2026 |opskrif10 = Landingstyd |10 = 11 April 2026 |opskrif11 = Landingsterrein |11 = [[Stille Oseaan]] |opskrif12 = Wenteltydperk |12 = 9 dae |opskrif13 = Volgende sending |13 = [[Artemis III]] |opskrif14 = Webtuiste |14 = {{URL|www.nasa.gov/artemis-2}} }} '''Artemis II''' (1–11 April 2026) was 'n bemande verbyvlug van die [[Maan]]. Dit was die eerste bemande vlug van die [[NASA]]-geleide [[Artemis-program]] en die eerste bemande vlug verder as 'n [[Lae aardwentelbaan]] sedert [[Apollo 17]] in 1972. Artemis II was die tweede vlug van die Ruimtelanseringstelsel (SLS) en die eerste bemande vlug van die Orion-ruimtetuig, wat deur die bemaningslede "''Integrity''" genoem is. Die sending was 'n toetsvlug ter voorbereiding van latere Artemis-sendings om mense na die maanoppervlak terug te bring. Dit is oorspronklik as Verkenningsmissie 2 (EM-2) aangewys en was bedoel om die gekanselleerde Asteroïde-herleidingsmissie te ondersteun, maar die doelwitte daarvan is ná die stigting van die Artemis-program in 2017 hersien. Die sending se primêre doel was om die [[Orion-ruimtetuig]] se stelsels, bemanningsbedrywighede en sendingprosedures te valideer voor volgehoue maanverkenning in toekomstige Artemis-sendings.<ref>{{Cite web |last=Dinner |first=Josh |date=2026-03-31 |title=Here's what the Artemis 2 astronauts will be doing on each day of NASA's historic moon mission |url=https://www.space.com/space-exploration/missions/artemis-2-breakdown-what-to-expect-from-each-day-of-nasas-historic-moon-mission |access-date=2026-04-14 |website=Space }}</ref> Artemis II se sendingdoelwitte was soortgelyk aan dié van [[Apollo 8]] in 1968, die eerste bemande maanvlug van die Apollo-program, terwyl die vrye-terugkeerbaan ooreengestem het met dié wat [[Apollo 13]] in 1970 gevolg het. Onder die vier bemanningslede het Victor Glover die eerste swart persoon geword, Christina Koch die eerste vrou, die Kanadese Ruimteagentskap-ruimtevaarder Jeremy Hansen die eerste nie-Amerikaner, en bevelvoerder Reid Wiseman die oudste persoon wat verder as ’n lae aardwentelbaan en om die Maan gereis het. Tydens hul maanverbyvlug het die bemanning die rekord vir die grootste afstand van die Aarde deur mense opgestel deur ’n maksimum afstand van 406 771 km te bereik en Apollo 13 se rekord van 400 171 km te verbeter. Ná die lansering het Artemis II wêreldwyd aandag getrek weens sy tegniese prestasies en die samestelling van sy bemanning. ==Geskiedenis== ===Missiebeplanning en keuse van lanseringsdatum (2017–2021)=== [[Lêer:Artemis 2 Crew Portrait.jpg|links|duimnael|Amptelike bemanningsportret, kloksgewys van links: Koch, Glover, Hansen en Wiseman.]] In 2017 is Exploration Mission-2 beplan as 'n enkele lanseringsvlug van 'n Space Launch System (SLS) Block 1B-vuurpyl toegerus met die Exploration Upper Stage, wat 'n maan Blok 1 Orion-ruimtetuig dra, en 'n vragkapasiteit van 50.7 ton. Die missiekonsep het 'n ontmoeting met 'n [[Asteroïed|asteroïd]] behels wat deur die robotiese Asteroid Redirect Mission in 'n maanbaan geplaas sou word, wat [[ruimtevaarder]]s in staat stel om ruimtewandelings uit te voer en monsters te versamel.<ref name="Space.com3">{{cite web |last=Wall |first=Mike |date=10 April 10 2013 |title=Inside NASA's Plan to Catch an Asteroid (Bruce Willis Not Required) |url=http://www.space.com/20612-nasa-asteroid-capture-mission-explained.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190801032556/https://www.space.com/20612-nasa-asteroid-capture-mission-explained.html |archive-date=1 Augustus 2019 |access-date=11 April 2013 |website=Space.com }}</ref> Nadat die Asteroïde-herleidingsmissie in April 2017 gekanselleer is,<ref name="SN-20170614">{{Cite news |last=Foust |first=Jeff |date=14 Junie 2017 |title=NASA closing out Asteroid Redirect Mission |url=https://spacenews.com/nasa-closing-out-asteroid-redirect-mission/ |url-access=subscription |url-status=live |archive-url=https://wayback.archive-it.org/all/20170615143924/http://spacenews.com/nasa-closing-out-asteroid-redirect-mission/ |archive-date=15 Junie 2017 |access-date=9 September 2017 |website=Space News }}</ref> het NASA 'n alternatiewe missie voorgestel wat 'n agt dae lange vrye terugkeerbaan om die Maan met 'n bemanning van vier ruimtevaarders behels.<ref name="NASA-20170804">{{cite web |last=Hambleton |first=Kathryn |date=4 Augustus 2017 |title=NASA's First Flight With Crew Will Mark Important Step on Journey to Mars |url=https://www.nasa.gov/missions/artemis/nasas-first-flight-with-crew-important-step-on-long-term-return-to-the-moon-missions-to-mars/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200728214952/https://www.nasa.gov/feature/nasa-s-first-flight-with-crew-will-mark-important-step-on-journey-to-mars/ |archive-date=28 Julie 2020 |access-date=8 Desember 2017 |website=NASA |publisher=[[NASA]]}}</ref> [[Lêer:Artemis II patch.svg|duimnael|Artemis II skouerflits.]] Nog 'n voorstel uit 2017 het voorgestel om vier ruimtevaarders aan boord van Orion te stuur op 'n maansending van 8 tot 21 dae om die eerste element van die beplande [[Lunar Gateway]] ruimtestasie af te lewer.<ref name="NSF-20170406">{{cite web |last=Gebhardt |first=Chris |date=6 April 2017 |title=NASA finally sets goals, missions for SLS – eyes multi-step plan to Mars |url=https://www.nasaspaceflight.com/2017/04/nasa-goals-missions-sls-eyes-multi-step-mars/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170821221210/https://www.nasaspaceflight.com/2017/04/nasa-goals-missions-sls-eyes-multi-step-mars/ |archive-date=21 Augustus 2017 |access-date=3 Mei 2017 |website=NASASpaceflight.com }}</ref> Hierdie voorstel het nie gerealiseer nie, en in Maart 2018 het NASA besluit dat die Gateway se aanvanklike module eerder op 'n kommersiële vuurpyl sou lanseer<ref>{{Cite web |title=NASA FY 2019 Budget Overview |url=https://www.nasa.gov/sites/default/files/atoms/files/nasa_fy_2019_budget_overview.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191204033859/https://www.nasa.gov/sites/default/files/atoms/files/nasa_fy_2019_budget_overview.pdf |archive-date=4 Desember 2019 |access-date=12 November 2021 |publisher=[[NASA]] |page=14 |quote= Ondersteun die lansering van die Krag- en Aandrywingselement op 'n kommersiële lanseervoertuig as die eerste komponent van die LOP – Gateway}}</ref> as gevolg van vertragings in die konstruksie van die Mobiele lanseerplatform wat benodig word vir die kragtiger Verkenningsboonste stadium.<ref name="arstech4">{{cite web |last=Berger |first=Eric |date=13 April 2018 |title=NASA may fly crew into deep space sooner, but there's a price |url=https://arstechnica.com/science/2018/04/nasa-likely-to-fly-first-deep-space-mission-on-less-powerful-rocket/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191026101148/https://arstechnica.com/science/2018/04/nasa-likely-to-fly-first-deep-space-mission-on-less-powerful-rocket/ |archive-date=16 Oktober 2019 |access-date=6 April 2023 |website=Ars Technica }}</ref> Die [[SpaceX]] Falcon Heavy is as die lanseervoertuig gekies.<ref name="SN-20210210">{{cite web |last=Foust |first=Jeff |date=19 Februarie 2021 |title=NASA selects Falcon Heavy to launch first Gateway elements |url=https://spacenews.com/nasa-selects-falcon-heavy-to-launch-first-gateway-elements/ |url-access=subscription |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231007155621/https://spacenews.com/nasa-selects-falcon-heavy-to-launch-first-gateway-elements/ |archive-date=7 Oktober 2023 |access-date=4 September 2022 |website=Space News }}</ref> Die Lunar Gateway-program is egter in Maart 2026 gekanselleer.<ref name="arstech9">{{cite news |last=Berger |first=Eric |date=25 Maart 2026 |title=NASA kills lunar space station to focus on ambitious Moon base |url=https://arstechnica.com/space/2026/03/nasa-kills-lunar-space-station-to-focus-on-ambitious-moon-base/ |access-date=25 Maart 2026 |website=Ars Technica }}</ref> ===Hardeware-ontwikkeling, toetsing en integrasie (2021–2025)=== Op 11 Februarie 2023 het NASA die Artemis II-kernstadium se enjingedeelte na 'n horisontale posisie gedraai, wat die laaste belangrike mylpaal voor integrasie met die res van die voertuig was. Op 20 Maart is die enjingedeelte met die kernstadium in Gebou 103 by die Michoud-assembleringsfasiliteit in [[New Orleans]], [[Louisiana]], gekoppel. In Maart 2023 het NASA aanvanklik verwag om die voltooide kernstadium daardie somer aan die [[Kennedy-ruimtesentrum]] (KSC) te lewer,<ref name="Richardson Mar232023">{{Cite web |last=Richardson |first=Derek |date=23 Maart 2023 |title=Artemis 2 Space Launch System core stage nearly complete |url=https://www.spaceflightinsider.com/missions/artemis-program/artemis-2-space-launch-system-core-stage-nearly-complete/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230331085930/https://www.spaceflightinsider.com/missions/artemis-program/artemis-2-space-launch-system-core-stage-nearly-complete/ |archive-date=31 Maart 2023 |access-date=31 Maart 2023 |website=SpaceFlight Insider }}</ref> maar teen Mei het die tydlyn na laat herfs 2023 verskuif.<ref name="arstech3">{{cite web |last=Clark |first=Stephen |date=29 September 2023 |title=Rocket Report: Iran launches satellite; Artemis II boosters get train ride |url=https://arstechnica.com/space/2023/09/rocket-report-iran-launches-satellite-artemis-ii-boosters-get-train-ride/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230929111259/https://arstechnica.com/space/2023/09/rocket-report-iran-launches-satellite-artemis-ii-boosters-get-train-ride/ |archive-date=29 September 2023 |access-date=2 Oktober 2023 |website=Ars Technica }}</ref> Die vier RS-25-enjins (serienommers E2047, E2059, E2062 en E2063) is teen 25 September 2023 op die kernlanseringstadium geïnstalleer.<ref name="Mohon O'Brien 2022">{{Cite web |last1=Mohon |first1=Lee |last2=O'Brien |first2=Kevin |date=27 Oktober 2022 |title=Space Launch System Engines: Launching Artemis Astronauts to the Moon |url=http://www.nasa.gov/exploration/systems/sls/space-launch-system-engines-launching-artemis-astronauts-to-the-moon.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230626184639/https://www.nasa.gov/exploration/systems/sls/space-launch-system-engines-launching-artemis-astronauts-to-the-moon.html |archive-date=26 Junie 2023 |access-date=26 Junie 2023 |publisher=[[NASA]] }}</ref><ref name="Mohon September 2023">{{Cite web |last=Mohon |first=Lee |date=25 September 2023 |title=All Engines Added to NASA's Artemis&nbsp;II Moon Rocket Core Stage |url=https://blogs.nasa.gov/artemis/2023/09/25/all-engines-added-to-nasas-artemis-ii-moon-rocket-core-stage/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230925202615/https://blogs.nasa.gov/artemis/2023/09/25/all-engines-added-to-nasas-artemis-ii-moon-rocket-core-stage/ |archive-date=25 September 2023 |access-date=25 September 2023 |publisher=[[NASA]] }}</ref> Nadat 'n lek in die suurstofklep se hidroulika ontdek is, is enjin E2063 in April 2025 met E2061 vervang.<ref name="arstech5">{{cite web |last=Clark |first=Stephen |date=30 April 2025 |title=NASA just swapped a 10-year-old Artemis II engine with one nearly twice its age |url=https://arstechnica.com/space/2025/04/nasa-just-swapped-a-10-year-old-artemis-ii-engine-with-one-nearly-twice-its-age/ |access-date=6 Mei 2025 |website=Ars Technica }}</ref> [[Lêer:Artemis II Core Stage Move to VAB High Bay 2 (KSC-20241211-PH-KLS01 0054).jpg|links|duimnael|SLS-kernlanseerstadium vir Artemis II is kort nadat stapelbedrywighede in Desember 2024 begin het, in High Bay 2 van die lanseertuigmonteringsgebou opgelig.]] Die volledig toegeruste kernlanseerstadium is tussen 16 en 25 Julie 2024 aan KSC afgelewer.<ref>{{Cite web |last=Donaldson |first=Abbey A. |date=7 Junie 2024 |title=NASA Invites Media to Rollout Event for Artemis&nbsp;II Moon Rocket Stage |url=https://www.nasa.gov/news-release/nasa-invites-media-to-rollout-event-for-artemis-ii-moon-rocket-stage-2/ |access-date=12 Junie 2024 |publisher=[[NASA]] }}</ref><ref name="Core stage shipment">{{Cite web |date=16 Julie 2024 |title=Artemis&nbsp;II Core Stage on the Move |url=https://www.nasa.gov/image-article/artemis-ii-core-stage-on-the-move/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251213130812/https://www.nasa.gov/image-article/artemis-ii-core-stage-on-the-move/ |archive-date=13 Desember 2025 |access-date=26 Julie 2024 |publisher=[[NASA]] |last=Luabeya|first=Monika}}</ref><ref name="youtube1">{{YouTube |id= KsSKP8SP2KA |title= Core Stage for NASA's Artemis II Mission Arrives at Kennedy Space Center's Vehicle Assembly Building }}</ref> Die aapassers wat benodig is vir die integrasie van die volledige lanseervoertuig het in Junie 2024 wesenlik voltooiing bereik en in September 2024 by KSC aangekom.<ref name="NASA-20240625">{{cite web |last=Mohon |first=Lee |date=25 Junie 2024 |title=Six Adapters for Crewed Artemis Flights Tested, Built at NASA Marshall |url=https://www.nasa.gov/centers-and-facilities/marshall/six-adapters-for-crewed-artemis-flights-tested-built-at-nasa-marshall/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251016073459/https://www.nasa.gov/centers-and-facilities/marshall/six-adapters-for-crewed-artemis-flights-tested-built-at-nasa-marshall/ |archive-date=16 Oktober 2025 |access-date=26 Junie 2024 |website=NASA |publisher=[[NASA]] }}</ref><ref name="Space.com2">{{cite web |last=Howell |first=Elizabeth |date=2 September 2024 |title=The pieces of NASA's next 3 Artemis moon missions head to Florida launch site (photos) |url=https://www.space.com/nasa-artemis-moon-astronaut-missions-rocket-spacecraft-hardware-shipment-photos |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251210213331/https://www.space.com/nasa-artemis-moon-astronaut-missions-rocket-spacecraft-hardware-shipment-photos |archive-date=10 Desember 2025 |access-date=13 September 2024 |website=Space.com }}</ref> Die Artemis II-bemanning is op 3 April 2023 deur NASA-administrateur Bill Nelson aangekondig tydens sy "State of NASA"-toespraak by 'n NASA-fasiliteit by Ellington Field buite Houston, Texas,<ref name="sciam2">{{cite web |last=Pearlman |first=Robert Z. |date=3 April 2023 |title=NASA Announces the Astronaut Crew for Artemis II Lunar Flyby |url=https://www.scientificamerican.com/article/nasa-announces-the-astronaut-crew-for-artemis-ii-lunar-flyby/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230403202218/https://www.scientificamerican.com/article/nasa-announces-the-astronaut-crew-for-artemis-ii-lunar-flyby/ |archive-date=3 April 2023 |access-date=4 April 2023 |website=Scientific American }}</ref> en die bemanning het daardie aand 'n openbare verskyning by die nabygeleë NRG-stadion gemaak tydens die 2023 March Madness-basketbalkampioenskapwedstryd.<ref name="twitter2">{{Cite tweet |number=1645612953259974657 |user=Astro_Christina |title=You stood. All of you. You stood for taking on the challenge. For doing things that are hard. For exploring together. Of all the things we did last week to introduce Artemis II, this unexpected standing ovation was the moment I realized – You're all behind this. We are going. |first=Christina |last=Koch }}</ref> NASA het oorspronklik September 2024 geteiken om met vuurpylstapelingsbedrywighede te begin. Die skedule is egter met meer as twee maande vertraag weens ondersoeke na probleme met Orion se lewensondersteuningstelsel en onverwagte hitteskildskade wat waargeneem is na die Artemis I-herbetreding.<ref name="arstech2">{{cite news |last=Berger |first=Eric |date=17 Oktober 2024 |title=It's increasingly unlikely that humans will fly around the Moon next year |url=https://arstechnica.com/space/2024/10/artemis-ii-almost-certainly-will-miss-its-september-2025-launch-date/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250926153507/https://arstechnica.com/space/2024/10/artemis-ii-almost-certainly-will-miss-its-september-2025-launch-date/ |archive-date=26 September 2025 |access-date=20 Oktober 2024 |website=Ars Technica }}</ref> Vuurpylstapeling het op 20 November 2024 begin. Stapeling is op 20 Oktober 2025 voltooi met die installering van die volledig geïntegreerde Orion-ruimtetuig, ESM, en lanseringsonderbrekingstelsel bo-op die SLS-vuurpyl.<ref name="arstech6">{{cite web |last=Clark |first=Stephen |date=24 Oktober 2025 |title=Rocket Report: China tests Falcon 9 lookalike; NASA's Moon rocket fully stacked |url=https://arstechnica.com/space/2025/10/rocket-report-china-tests-falcon-9-lookalike-nasas-moon-rocket-fully-stacked/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251113003529/https://arstechnica.com/space/2025/10/rocket-report-china-tests-falcon-9-lookalike-nasas-moon-rocket-fully-stacked/ |archive-date=13 November 2025 |access-date=25 Oktober 2025 |website=Ars Technica }}</ref> ===Hitteskild-bekommernisse=== [[Lêer:Artemis I Orion heat shield.jpg|duimnael|Artemis I hitteskild toon skade na herwinning.]] Na die onbemande Artemis I-sending in November 2022 het NASA-ingenieurs onverwagte erosie van die Orion-ruimtetuig se ablatiewe hitteskild na atmosferiese herbetreding geïdentifiseer. Na-vluginspeksies het areas van houtskoolverlies in die [[AVCOAT]]-ablatiewe hitteskildmateriaal gevind, waarin gedeeltes van die materiaal meer uitgebreid geërodeer het as wat deur voorvlugmodelle voorspel is. NASA het berig dat temperature binne die bemanningsmodule binne ontwerplimiete gebly het, maar die onverwagte gedrag het verdere ondersoek aangespoor. Nabybeelde van die skade is eers in Mei 2024 publiek vrygestel, toe dit in 'n verslag deur die NASA-kantoor van Inspekteur-generaal verskyn het.<ref>{{Cite report |url=https://oig.nasa.gov/wp-content/uploads/2024/05/ig-24-011.pdf |title=NASA's Readiness for the Artemis II Crewed Mission to Lunar Orbit |date=1 Mei 2024 |publisher=NASA Office of Inspector General |pages=8–11 |access-date=27 Januarie 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241002095327/https://oig.nasa.gov/wp-content/uploads/2024/05/ig-24-011.pdf |archive-date=2 Oktober 2024 |url-status=live }}</ref> In April 2024 het NASA 'n onafhanklike hersieningspan saamgestel om die hitteskildprestasie en die agentskap se voorgestelde benadering vir die Artemis II-sending te beoordeel. Die hersiening het in Desember 2024 afgesluit, waarna NASA aangekondig het dat hulle met Artemis II sou voortgaan met die bestaande hitteskild. NASA het 'n perskonferensie gehou om hul bevindinge uiteen te sit, maar die publiek vrygestelde weergawe van die hersieningspan se verslag is omvattend geredigeer, wat kritiek van sommige voormalige NASA-ingenieurs en ruimtevaarders ontlok het rakende die vlak van deursigtigheid.<ref name="Berger 2026-01-09">{{Cite news |last=Berger |first=Eric |author-link=Eric Berger (journalist) |date=9 Januarie 2026 |title=Is Orion's heat shield really safe? New NASA chief conducts final review on eve of flight. |url=https://arstechnica.com/space/2026/01/nasa-chief-reviews-orion-heat-shield-expresses-full-confidence-in-it-for-artemis-ii/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260118012348/https://arstechnica.com/space/2026/01/nasa-chief-reviews-orion-heat-shield-expresses-full-confidence-in-it-for-artemis-ii/ |archive-date=18 Januarie 2026 |access-date=27 Januarie 2026 |work=Ars Technica }}</ref> NASA-ingenieurs het bepaal dat die verkolingsverlies wat tydens Artemis I waargeneem is, veroorsaak is deur warm gasse wat in die AVCOAT-materiaal vasgevang is, wat gelei het tot afsplintering, krake en verhoogde gelokaliseerde materiaalverlies tydens hertoetrede. Eerder as om die hitteskild vir Artemis II te vervang, het NASA die hertoetrede-trajek gewysig deur die daalhoek te verhoog, wat die tyd wat die ruimtetuig in die termiese omgewing wat met die skade geassosieer word, sou deurbring, verminder het. Volgens NASA het modellering en grondtoetse aangedui dat hierdie verandering verdere verkolingsverlies sou beperk terwyl dit binne Orion se strukturele en termiese marges sou bly.<ref name="Berger 2026-01-09" /> As deel van die sertifiseringsproses vir Artemis II het NASA addisionele toetse en ontledings uitgevoer, insluitend evaluerings van scenario's wat meer uitgebreide hitteskildskade behels. NASA het verklaar dat hierdie ontledings getoon het dat die onderliggende struktuur van die Orion-kapsule ongeskonde sou bly en in staat sou wees om die bemanning te beskerm onder toestande wat dié oortref wat verwag word tydens die sending se herbetreding.<ref name="Berger 2026-01-09" /> In Januarie 2026 het NASA-administrateur Jared Isaacman verklaar dat hy die voortsetting van Artemis II met die bestaande hitteskild ondersteun nadat hy die agentskap se analise hersien het en met ingenieurs en eksterne kundiges vergader het. Sommige deelnemers wat voorheen kommer uitgespreek het, het aangedui dat die bykomende data hul vrae beantwoord het, terwyl ander steeds beswaar gemaak het teen die vlug van die sending sonder 'n herontwerpte hitteskild. NASA het verklaar dat ontwerpveranderinge wat AVCOAT-deurlaatbaarheid aanspreek, beplan word vir die hitteskild wat vir Artemis III bedoel is.<ref name="Berger 2026-01-09" /> ===Missievertragings=== [[Lêer:Artemis II Orion Solar Array Wings Installed (jsc2025e016293).jpg|links|duimnael|Orion-ruimtetuig en sy Europese Diensmodule vir die Artemis II-sending word in Maart 2025 voorberei.]] Tydens voorlopige oorsigte in 2011 is die lanseringsdatum iewers tussen 2019 en 2021 geplaas, maar daarna is die lanseringsdatum uitgestel tot 2023."<ref name="NASA-20190308">{{cite web |last=Hambleton |first=Kathryn |date=8 Maart 2019 |title=NASA's Deep Space Exploration System is Coming Together |url=https://www.nasa.gov/missions/artemis/orion/nasas-deep-space-exploration-system-is-coming-together/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190801183030/https://www.nasa.gov/feature/nasa-s-deep-space-exploration-system-is-coming-together/ |archive-date=1 Augustus 2019 |access-date=10 Maart 2019 |website=NASA |publisher=[[NASA]]}}</ref><ref name="NSF-20181228">{{cite web |last=Sloss |first=Philip |date=28 Desember 2018 |title=Crewed Orion spacecraft passes critical design review |url=https://www.nasaspaceflight.com/2018/12/crewed-orion-passes-critical-design-review/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190216153635/https://www.nasaspaceflight.com/2018/12/crewed-orion-passes-critical-design-review/ |archive-date=16 Februarie 2019 |access-date=9 Maart 2019 |website=NASASpaceflight.com }}</ref> In Januarie 2024 is verwag dat die sending in September 2025 sou lanseer."<ref name="SN-20240109">{{Cite web |last=Foust |first=Jeff |author-link=Jeff Foust |date=9 Januarie 2024 |title=NASA delays Artemis 2 and 3 missions |url=https://spacenews.com/nasa-delays-artemis-2-and-3-missions/ |url-access=subscription |access-date=10 Januarie 2024 |website=Space News }}</ref> In Oktober 2024 het die NASA-kantoor van die Inspekteur-generaal egter bepaal dat die Exploration Ground Systems-span hul tyd wat vir die oplossing van enige onvoorsiene probleme opgeberg was, uitgeput het, wat die kantoor laat besluit het dat die lanseringsdatum van September 2025 waarskynlik vertraag sou word.{{r |arstech2}} In Desember 2024 het die uitgaande administrateur Nelson aangekondig dat die lansering vertraag is weens die maande van ingenieursondersoeke na probleme met die lewensondersteuningstelsel en hitteskild, maar hulle het 'n lansering in April 2026 gemik."<ref name="NYT-20241205">{{cite news |last=Chang |first=Kenneth |date=5 Desember 2024 |title=NASA Missions to Return to the Moon Delayed Until 2026 and 2027 |url=https://www.nytimes.com/2024/12/05/science/nasa-moon-artemis-delayed-2027.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251025012300/https://www.nytimes.com/2024/12/05/science/nasa-moon-artemis-delayed-2027.html |archive-date=25 Oktober 2025 |access-date=6 Desember 2024 |newspaper=[[The New York Times]] }}</ref><ref name="NASA-20241205">{{cite press release |title=NASA Shares Orion Heat Shield Findings, Updates Artemis Moon Missions |date=5 Desember 2024 |publisher=[[NASA]] |url=https://www.nasa.gov/news-release/nasa-shares-orion-heat-shield-findings-updates-artemis-moon-missions/ |last=Donaldson |first=Abbey A. |access-date=6 Desember 2024 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20241205185711/https://www.nasa.gov/news-release/nasa-shares-orion-heat-shield-findings-updates-artemis-moon-missions/ |archive-date=5 Desember 2024 }}</ref> In Maart 2025 het ''AmericaSpace'' berig dat die lanseringsdatum met twee maande tot Februarie 2026 versnel kon word. NASA het in 'n verklaring gereageer en gesê dat hulle nie die hersiene datum kon bevestig nie, maar het opgemerk: "Ons soek maniere om 'n vroeëre lansering moontlik te maak indien moontlik, moontlik so gou as Februarie 2026. 'n Februarie-teiken stel die agentskap in staat om voordeel te trek uit doeltreffendheid in die vloei van bedrywighede om die SLS-vuurpyl, Orion-ruimtetuig en ondersteunende grondstelsels te integreer terwyl die veiligheid van die bemanning as die topprioriteit gehandhaaf word."<ref name="americaspace1">{{Cite web |last=Longo |first=Alex |date=22 Maart 2025 |title=NASA Accelerates Artemis 2 by Two Months |url=https://www.americaspace.com/2025/03/22/nasa-accelerates-artemis-2-by-two-months/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260113111951/https://www.americaspace.com/2025/03/22/nasa-accelerates-artemis-2-by-two-months/ |archive-date=13 Januarie 2026 |access-date=28 Maart 2025 |website=AmericaSpace }}</ref> Teen Augustus 2025 het meer hoofstroommedia soos ''NASASpaceflight'', die joernalis Eric Berger en die Amerikaanse senator en voormalige ruimtevaarder Mark Kelly ook berig dat die sending na Februarie 2026 verskuif is."<ref name="NSF-20250802">{{cite web |last=Rosenstein |first=Sawyer |date=2 Augustus 2025 |title=Artemis II astronauts discuss mission status ahead of in-capsule training |url=https://www.nasaspaceflight.com/2025/08/artemis-ii-astronaut-interviews/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260102022311/https://www.nasaspaceflight.com/2025/08/artemis-ii-astronaut-interviews/ |archive-date=2 Januarie 2026 |access-date=6 Augustus 2025 |website=NASASpaceflight.com }}</ref><ref name="twitter3">{{cite tweet |number=1951004815930302557 |user=SciGuySpace |title=Former astronaut Mark Kelly says Artemis II is launching in February 2026. This is consistent with the schedule I've been hearing. Officially NASA has said "no later than" April 2026. |first=Eric |last=Berger |access-date=5 Augustus 2025 }}</ref> In September 2025 het amptenare van die ruimteagentskap aangekondig dat hulle 'n lanseringsvenster nastreef wat op 5 Februarie 2026 oopgemaak het.<ref name="arstech1">{{Cite web |last=Berger |first=Eric |date=23 September 2025 |title=NASA targeting early February for Artemis II mission to the Moon |url=https://arstechnica.com/space/2025/09/nasa-targeting-early-february-for-artemis-ii-mission-to-the-moon/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251226061826/https://arstechnica.com/space/2025/09/nasa-targeting-early-february-for-artemis-ii-mission-to-the-moon/ |archive-date=26 Desember 2025 |access-date=24 September 2025 |website=Ars Technica }}</ref> [[Lêer:Artemis II Rollout (NHQ202601170068).jpg|duimnael|Die Artemis II-stapel word uit die VAB uitgerol voor sy Februarie-lanseringspoging, Januarie 2026.]] Die vroegste lanseringsvenster vir Artemis II was oorspronklik vasgestel vir vroeg in Februarie 2026,<ref name="twitter4">{{cite tweet |number=2008895848839520633 |user=SciGuySpace |title=Based upon information from a couple of people, as of last night NASA is still working toward the Feb. 5–11 launch window for Artemis II. A big tell will be whether NASA rolls the rocket to the pad about 10 days from now. |first=Eric |last=Berger |access-date=7 Januarie 2026 }}</ref><ref name="SN-20260107">{{Cite web |last=Foust |first=Jeff |author-link=Jeff Foust |date=January 7, 2026 |title=NASA continues to work toward February launch of Artemis 2 |url=https://spacenews.com/nasa-continues-to-work-toward-february-launch-of-artemis-2/ |url-access=subscription |access-date=8 Januarie 2026 |website=Space News }}</ref> maar lanseringsvoorbereidings is vertraag weens die Noord-Amerikaanse winterstorm van Januarie 2026.<ref name="kraft1302">{{Cite web |last=Kraft |first=Rachel H. |date=30 Januarie 2026 |title=NASA Updates Artemis II Wet Dress Rehearsal, Launch Opportunities |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/01/30/nasa-updates-artemis-ii-wet-dress-rehearsal-launch-opportunities/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260201205056/https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/01/30/nasa-updates-artemis-ii-wet-dress-rehearsal-launch-opportunities/ |archive-date=1 Februarie 2026 |access-date=30 Januarie 2026 |website=[[NASA]] }}</ref> Op 18 Januarie 2026 is die geïntegreerde SLS-vuurpyl, Orion-kapsule en lanseringstoring vanaf die Voertuigmonteringsgebou na Lanseringskompleks 39B uitgerol.<ref name="NYT-20260117">{{Cite news |last=Chang |first=Kenneth |date=17 Januarie 2026 |title=NASA's Giant Rocket Completes Slow Roll Toward Artemis&nbsp;II Moon Voyage |url=https://www.nytimes.com/2026/01/17/science/nasa-artemis-ii-rocket-moon.html |access-date=18 Januarie 2026 |work=[[The New York Times]] |issn=0362-4331 }}</ref> 'n Nat kleedrepetisie van die aftelling het op 2 Februarie plaasgevind.<ref name="Redstone Rocket 2026-01-282">{{cite web |last=Schultz |first=Eric |date=January 28, 2026 |title=Marshall at center of return to moon with Artemis II |url=https://www.theredstonerocket.com/tech_today/article_ff3b24d3-b284-424b-8286-c8c9709f2e62.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260128093819/https://www.theredstonerocket.com/tech_today/article_ff3b24d3-b284-424b-8286-c8c9709f2e62.html |archive-date=28 Januarie 2026 |access-date=28 Januarie 2026 |website=The Redstone Rocket }}</ref> Na die toets het NASA aangekondig dat die lansering tot Maart uitgestel sou word weens 'n vloeibare waterstoflek wat tydens die gesimuleerde aftelling plaasgevind het. Benewens die lek, moes 'n klep wat verband hou met die druk van die Orion-bemanningsmodule se luik herdraai word, en die afsluitingsoperasies het langer geneem as beplan.<ref>{{Cite web |date=3 Februarie 2026 |title=NASA Conducts Artemis II Fuel Test, Eyes March for Launch Opportunity |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/02/03/nasa-conducts-artemis-ii-fuel-test-eyes-march-for-launch-opportunity/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260225203052/https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/02/03/nasa-conducts-artemis-ii-fuel-test-eyes-march-for-launch-opportunity/ |archive-date=25 Februarie 2026 |access-date=3 Februarie 2026 |website=NASA |last=Kraft|first=Rachel H.}}</ref> 'n Tweede nat kleedrepetisie het op 19 Februarie plaasgevind en was suksesvol.<ref>{{Cite web |last=Kraft |first=Rachel H. |date=19 Februarie 2026 |title=NASA Begins Artemis II Launch Pad Ops After Successful Fuel Test |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/02/19/nasa-begins-artemis-ii-launch-pad-ops-after-successful-fuel-test/ |access-date=20 Februarie 2026 |website=NASA }}</ref> Op 21 Februarie is 'n heliumvloeiprobleem waargeneem, wat 'n terugrol na die Voertuigmonteringsgebou (VAB) veroorsaak het en die sending tot April vertraag het.<ref>{{Cite web |date=21 Februarie 2026 |title=NASA Troubleshooting Artemis II Rocket Upper Stage Issue, Preparing to Roll Back |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/02/21/nasa-troubleshooting-artemis-ii-rocket-upper-stage-issue-preparing-to-roll-back/ |access-date=21 Februarie 2026 |website=NASA |last=Kraft|first=Rachel H.}}</ref><ref name="Clark 2026-02-21">{{Cite news |last=Clark |first=Stephen |date=21 Februarie 2026 |title=NASA says it needs to haul the Artemis II rocket back to the hangar for repairs |url=https://arstechnica.com/space/2026/02/nasa-says-it-needs-to-haul-the-artemis-ii-rocket-back-to-the-hangar-for-repairs/ |access-date=22 Februarie 2026 |work=Ars Technica }}</ref> Die terugrol het op 25 Februarie om 9:38 vm EST begin en die geïntegreerde SLS-vuurpyl het omstreeks 8:00 nm terug by die VAB aangekom.<ref>{{Cite web |date=25 Februarie 2026 |title=NASA Artemis II Rocket Rolls Back to Vehicle Assembly Building |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/02/25/nasa-artemis-ii-rocket-rolls-back-to-vehicle-assembly-building/ |access-date=25 Februarie 2026 |website=NASA |last=Niles-Carnes|first=Elyna}}</ref><ref>{{Cite web |date=25 Februarie 2026 |title=NASA Artemis II Rocket Returns for Repairs |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/02/25/nasa-artemis-ii-rocket-returns-for-repairs/ |access-date=25 Februarie 2026 |website=NASA |last=Niles-Carnes|first=Elyna}}</ref> NASA-administrateur Jared Isaacman het gesê dat 'n werklike lanseringsdatum eers bevestig sou word nadat 'n suksesvolle nat kleedrepetisie voltooi was en die resultate geanaliseer is.<ref name="NYT-20260117" /><ref>{{cite web |last=Singh |first=Anamica |date=1 Februarie 2026 |title=Artemis 2 wet launch begins at NASA's Kennedy Space Center: Launch date, astronauts and other details |url=https://www.wionews.com/science/artemis-2-wet-launch-begins-nasa-kennedy-space-center-1769928410232/amp |access-date=1 Februarie 2026 |website=Wion }}</ref> ===Lanseringskedulering=== [[Lêer:Artemis II Preflight (NHQ202603200057).jpg|duimnael|Die boonste deel van die sendingmodule, soos gesien op 20 Maart 2026.]] Op 12 Maart, na 'n Vluggereedheidsoorsig (VGV), is sewe twee-uur lanseringsvensters aangekondig vir 1-6 en 30 April, met die eerste lanseringsvenster op 1 April 2026.<ref>{{Cite web |date=12 Maart 2026 |title=NASA Now Targeting April 1 for Artemis II's Launch Around The Moon |url=https://spacepolicyonline.com/news/nasa-now-targeting-april-1-for-artemis-ii-launch-around-the-moon/ |access-date=14 Maart 2026 |website=spacepolicyonline.com |last=Smith |first=Marcia}}</ref> Op 18 Maart het NASA aangekondig dat die Artemis II Ruimtelanseringstelsel (SLS) vuurpyl en Orion-ruimtetuig die volgende dag na lanseerplatform 39B by die agentskap se Kennedy-ruimtesentrum in [[Florida]] uitgerol sou word. Intussen het die Artemis II-bemanning in kwarantyn in [[Houston]], [[Texas]], gegaan om te verseker dat hulle gesond bly voor die lansering.<ref>{{Cite web |date=18 Maart 2026 |title=NASA Finalizes Artemis II Rollout, Crew Begins Quarantine |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/03/18/nasa-finalizes-artemis-ii-rollout-crew-begins-quarantine/ |access-date=18 Maart 2026 |website=NASA |last=Dean|first=Brandi}}</ref> Op 20 Maart, na 'n vertraging weens sterk winde,<ref>{{Cite web |date=20 Maart 2026 |title=Artemis II Moon Rocket Heads Back to Launch Pad |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/03/20/artemis-ii-moon-rocket-heads-back-to-launch-pad/ |access-date=20 Maart 2026 |website=NASA |last=Costa|first=Jason}}</ref> is die SLS 'n tweede keer vanaf die VAB na lanseerplatform 39B uitgerol.<ref>{{Cite web |date=20 Maart 2026 |title=NASA's Artemis II Rocket Arrives at Launch Pad 39B |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/03/20/nasas-artemis-ii-rocket-arrives-at-launch-pad-39b/ |access-date=20 Maart 2026 |website=NASA |last=Costa|first=Jason}}</ref> ==Bemanning== [[Lêer:Artemis II Launch Crew Walkout (NHQ20260401 admin 0005).jpg|duimnael|Artemis II-bemanining.]] Artemis II is beman deur vier ruimtevaarders: bevelvoerder Reid Wiseman, vlieënier Victor Glover, en missiespesialis Christina Koch, almal van die NASA Astronaut Corps, saam met missiespesialis Jeremy Hansen van die Kanadese Astronaut Corps.<ref name="Artemis Crew">{{unbulleted list citebundle | {{Cite web |last=O'Shea |first=Claire |date=3 April 2023 |title=NASA Names Astronauts to Next Moon Mission, First Crew Under Artemis |url=http://www.nasa.gov/press-release/nasa-names-astronauts-to-next-moon-mission-first-crew-under-artemis |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230722041405/https://www.nasa.gov/press-release/nasa-names-astronauts-to-next-moon-mission-first-crew-under-artemis/ |archive-date=22 July 2023 |access-date=9 Augustus 2023 |publisher=[[NASA]]}} | {{Cite web |last=Wall |first=Mike |date=3 April 2023 |title=Meet the 4 astronauts flying on NASA's Artemis 2 moon mission |url=https://www.space.com/artemis-2-moon-mission-astronauts-meet-the-crew |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230529052354/https://www.space.com/artemis-2-moon-mission-astronauts-meet-the-crew |archive-date=29 Mei 2023 |access-date=9 Augustus 2023 |publisher=Space.com}} | {{Cite web |last1=Wattles |first1=Jackie |last2=Strickland |first2=Ashley |date=3 April 2023 |title=The four astronauts NASA picked for the first crewed moon mission in 50 years |url=https://www.cnn.com/2023/04/03/world/artemis-2-astronaut-crew-scn/index.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230810074034/https://www.cnn.com/2023/04/03/world/artemis-2-astronaut-crew-scn/index.html |archive-date=10 Augustus 2023 |access-date=9 Augustus 2023 |publisher=[[CNN]]}} | {{Cite web |last=Stamm |first=Amy |date=3 April 2023 |title=Meet the Crew of Artemis II |url=https://airandspace.si.edu/stories/editorial/meet-crew-artemis-ii |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230408183145/https://airandspace.si.edu/stories/editorial/meet-crew-artemis-ii |archive-date=8 April 2023 |access-date=9 Augustus 2023 |website=airandspace.si.edu}} }}</ref> Op 22 November 2023 is Jenni Gibbons as Hansen se plaasvervanger aangewys,<ref>{{Cite news |last=Nassar |first=Hana Mae |date=22 November 2023 |title=Canadian astronauts receive new assignments |url=https://vancouver.citynews.ca/2023/11/22/canadian-astronauts-gibbons-kutryk/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231122161422/https://vancouver.citynews.ca/2023/11/22/canadian-astronauts-gibbons-kutryk/ |archive-date=22 November 2023 |access-date=22 November 2023 |work=citynews.ca |location=Vancouver }}</ref> en op 3 Julie 2024 is Andre Douglas as die plaasvervanger vir die drie NASA-ruimtevaarders aangewys.<ref name="globalnews1">{{cite news |last=Connolly |first=Amanda |date=16 Desember 2020 |title=A Canadian astronaut will be on NASA's Artemis deep space lunar orbit as well the first non American to leave earth orbit |url=https://globalnews.ca/news/7525408/nasa-artemis-program-canadian-astronaut-moon/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201216151622/https://globalnews.ca/news/7525408/nasa-artemis-program-canadian-astronaut-moon/ |archive-date=16 Desember 2020 |access-date=18 Desember 2020 |newspaper=Global News }}</ref> Glover het die eerste persoon van kleur geword, Koch die eerste vrou, Wiseman die oudste persoon, en Hansen die eerste nie-Amerikaner wat om die Maan gereis het. Hierdie sending was Hansen se eerste ruimtevlug. Hansen en Gibbons, albei Kanadese, is deur die Kanadese Ruimteagentskap gekies as deel van 'n 2020-verdrag<ref>{{Cite web |title=View Treaty – Canada.ca |url=https://www.treaty-accord.gc.ca/text-texte.aspx?lcid=1033&id=105652&t=638206873238152706 |access-date=20 Januarie 2026 |website=www.treaty-accord.gc.ca |quote=Article 7, Section 1(b), Clause 15. Provide one crew opportunity on Artemis II (the first crewed flight returning astronauts to the lunar environment) and one crew opportunity to the Gateway, timing of such crew opportunities shall take into account major CSA milestones, program constraints, and crew flight availability }}</ref> tussen die Verenigde State en Kanada wat die deelname van Kanadese ruimtevaarders aan die Artemis-program vergemaklik het.<ref name="Artemis Crew" />{{r |globalnews1}}<ref>{{Cite web |title=Meet the astronauts on NASA's Artemis II moon mission |url=https://www.nbcnews.com/science/space/nasa-moon-astronauts-artemis-ii-mission-rcna255621 |website=NBC News |date=2026-03-31|last1=Chow|first1=Denise|last2=Blackman|first2=Jay|last3=Al Roker|first3=Al}}</ref><ref>{{Cite web |date=30 Maart 2026 |title=6 major records the Artemis II astronauts will smash as NASA returns to the moon |url=https://www.livescience.com/space/space-exploration/farthest-fastest-and-most-diverse-6-major-records-the-artemis-ii-astronauts-will-smash-as-nasa-returns-to-the-moon |access-date=30 Maart 2026 |website=Live Science }}</ref> Hierdie sending het die rekord vir die meeste mense in die diep ruimte op een slag gebreek,<ref name="p831">{{cite web | last=Kabir | first=Radifah | title=Artemis II broke 8 big records: How the Moon mission changed space history forever | website=India Today | date=11 April 2026 | url=https://www.indiatoday.in/science/story/artemis-2-mission-records-broken-farthest-humans-deep-space-moon-nasa-2026-2894719-2026-04-11 | access-date=12 April 2026}}</ref> wat op drie gestel is tydens [[Apollo 8]] in Desember 1968. Rise, 'n sagte speelding is as die gewigloosheidaanwyser aan boord van Artemis II saam met die ruimtevaarders geplaas, is ontwerp deur die 8-jarige Lucas Ye.<ref>{{Cite web |date=10 April 2026 |title=How an 8-year-old designed a zero-gravity indicator for Artemis II |url=https://www.cbsnews.com/news/zero-gravity-indicator-artemis-ii-8-year-old/ |access-date=12 April 2026 |website=CBS News |last=Breen|first=Kerry}}</ref><ref>{{Cite web |last1=Yu |first1=Yi-Jin |title=8-year-old watches his plush toy rocket to the moon with Artemis II mission |url=https://abcnews.com/GMA/Living/8-year-olds-plush-toy-design-moon-artemis/story?id=131605806 |access-date=12 April 2026 |website=ABC News |date=2 April 2026|last2=Uff|first2=Nic}}</ref> ==Missie== [[Lêer:Artemis II Doelwitte.png|duimnael|Diagram wat die beplande doelwitte van die Artemis II-sending toon.]] Artemis II se missie was 'n bemande vlugtoets met vier ruimtevaarders wat die werkverrigting van die Ruimtelanseringstelsel (SLS) vuurpyl saam met die Orion-ruimtetuig en sy Europese Diensmodule (ESM) in die diep ruimte geëvalueer het. Die eerste dag van die sending is grootliks in 'n hoë Aarde-wentelbaan deurgebring, waar die bemanning stelselkontroles uitgevoer het. Orion het in 'n hoogs elliptiese, hoë Aarde-wentelbaan geopereer met 'n periode van ongeveer 24 uur, wat uitgebreide toetsing van aanboordstelsels moontlik gemaak het. Gedurende hierdie fase het die bemanning lewensondersteuning en ander kritieke ruimtetuigstelsels geëvalueer, en 'n afspraak- en nabyheidsoperasiedemonstrasie uitgevoer met die gebruikte Tussentydse Kriogeniese Aandrywingsfase (ICPS) as 'n teiken. Nadat NASA-missiebestuurders Orion se werkverrigting bevestig het, het die ruimtetuig 'n translunêre inspuiting (TLI) ontsteking uitgevoer om die Aarde-wentelbaan te verlaat. Orion het toe na die Maan gereis op 'n vrye terugkeerbaan, om die verre kant gelus voordat dit natuurlik na die Aarde teruggekeer het op 'n vrye terugkeerbaan sonder om bykomende aandrywing vir die terugbeen te benodig.<ref name="NASA-20180827">{{cite web |last=Hambleton |first=Kathryn |date=27 Augustus 2018 |title=First Flight With Crew Important Step on Long-Term Return to Moon |url=https://www.nasa.gov/missions/artemis/nasas-first-flight-with-crew-important-step-on-long-term-return-to-the-moon-missions-to-mars/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180830041134/http://www.nasa.gov/feature/nasa-s-first-flight-with-crew-important-step-on-long-term-return-to-the-moon-missions-to |archive-date=30 Augustus 2018 |access-date=6 April 2023 |website=NASA |publisher=[[NASA]] }}</ref><ref name="NSF-20200625">{{cite web |last=Sloss |first=Philip |date=25 Junie 2020 |title=NASA studying practice rendezvous options for Artemis 2 Orion |url=https://www.nasaspaceflight.com/2020/06/nasa-rendezvous-options-artemis-2-orion/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210627132313/https://www.nasaspaceflight.com/2020/06/nasa-rendezvous-options-artemis-2-orion/ |archive-date=27 Junie 2021 |access-date=28 Junie 2021 |website=NASASpaceflight.com }}</ref> Dit is opmerklik dat die bemanning elke dag van die vlug "wekroepe" van Missiebeheer ontvang het, 'n NASA-tradisie sedert die Apollo-missies, bestaande uit musiek wat ontwerp is om die bemanning op 'n bestendige ritme te hou en moraal te verhoog, en inspirerende toesprake wat spesifiek vir die vlug opgeneem is, insluitend boodskappe van Apollo-ruimtevaarders Charlie Duke en Jim Lovell.<ref name="NASA Day 5">{{Cite web |date=5 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 5: Crew Starts Day with Suit Demo |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/05/artemis-ii-flight-day-5-crew-starts-day-with-suit-demo/ |access-date=April 5, 2026 |publisher=[[NASA]] |last=Graf|first=Abby}}</ref><ref name="Zakrzewski 2026">{{Cite web |date=6 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 6: Crew Ready for Lunar Flyby |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/06/artemis-ii-flight-day-6-crew-ready-for-lunar-flyby/ |access-date=6 April 2026 |language=en-US |website=NASA |last=Zakrzewski |first=Joseph}}</ref> Artemis II se trajek kan in verskeie sleutelfases verdeel word, oor 'n reis van ongeveer nege dae:<ref name="esa1">{{cite web |title=Artemis II |url=https://www.esa.int/Science_Exploration/Human_and_Robotic_Exploration/Orion/Artemis_II |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260131053827/https://www.esa.int/Science_Exploration/Human_and_Robotic_Exploration/Orion/Artemis_II |archive-date=31 Januarie 2026 |access-date=3 Junie 2024 |website=www.esa.int |publisher=European Space Agency}}</ref><ref>{{Cite web |date=3 April 2025 |title=Artemis II |url=https://www.nasa.gov/mission/artemis-ii/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260122071745/https://www.nasa.gov/mission/artemis-ii/ |archive-date=22 Januarie 2026 |access-date=13 September 2025 |website=NASA }}</ref> ===Lansering=== [[Lêer:Artemis II Lansering.png|links|duimnael|Belangrike fases van die Artemis II-lansering en -opstyging.]] [[Lêer:Artemis II Launch (NHQ20260401 admin 0025).jpg|duimnael|Artemis II styg op 1 April 2026 vanaf lanseerkompleks 39B by NASA se Kennedy-ruimtesentrum in Florida op.]] Die bemanning het op 27 Maart by Kennedy Space Center aangekom,<ref name="NASA-2026a">{{Cite web |date=27 Maart 2026 |title=Artemis II Crew Arrives at Launch Site, Shares Moon Mascot |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/03/27/artemis-ii-crew-arrives-at-launch-site-shares-moon-mascot/ |access-date=31 Maart 2026 |website=NASA |last=Low|first=Lauren E.}}</ref> en die aftelling vir die lansering het op 30 Maart begin.<ref>{{Cite web |date=30 Maart 2026 |title=NASA's Artemis II Launch Mission Countdown Begins |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/03/30/nasas-artemis-ii-launch-mission-countdown-begins/ |access-date=31 Maart 2026 |website=NASA |last=Costa|first=Jason}}</ref> Die sending is op 1 April om 22:35:12 UTC (18:35:12 EDT, plaaslike tyd by die lanseringsterrein) aan boord van 'n SLS-vuurpyl gelanseer vanaf Kennedy Space Center se Lanseringskompleks 39B.<ref name="NASA Launch Time">{{Cite web |last=Low |first=Lauren E. |date=1 April 2026 |title=Liftoff! NASA Launches Astronauts on Historic Artemis Moon Mission |url=https://www.nasa.gov/news-release/liftoff-nasa-launches-astronauts-on-historic-artemis-moon-mission/ |access-date=1 April 2026 |website=NASA }}</ref><ref>{{cite web |last1=Speed |first1=Richard |date=2 April 2026 |title=Artemis II blasts off on first crewed lunar mission since Apollo |url=https://www.theregister.com/2026/04/02/artemis_ii/ |access-date=7 April 2026 |website=theregister.com }}</ref> Dit was die eerste bemande lansering vanaf LC-39B sedert STS-116 in 2006. Die vier RS-25 hoofenjins op die kernstadium het ongeveer sewe sekondes voor lansering ontbrand; nadat hul werkverrigting teen volle krag bevestig is, het die soliede vuurpyl-aanjaers (waarvan die ontsteking nie omgekeer kan word nie) by T-0 ontbrand en die meerderheid van die stukrag gedurende die eerste twee minute van die vlug verskaf. Die skeiding van die aanjaers het teen ongeveer 5 000 km/h op 'n hoogte van 48 km plaasgevind. Die aanjaers het daarna ongeveer ses minute na die lansering in die Atlantiese Oseaan neergestort. Anders as die Ruimtependeltuig-aanjaagvuurpyle, is die SLS-aanjaagvuurpyle nie teruggevind nie.<ref name="Berger 2025-10-01" /><ref name="Press Kit" /> Wiseman het die lansering vanaf die linker sitplek van Orion by die primêre kontroles gemonitor. Die vlug was ten volle outomaties, en geen bemanningsingryping was nodig nie, alhoewel Wiseman 'n afbreekbevel kon uitgereik het indien nodig. Die kernstadium het vir ongeveer agt minute gebrand voor skeiding, wat Orion in 'n hoogs elliptiese wentelbaan met 'n [[apogeum]] van ongeveer 2 300 km gelaat het, byna vyf keer hoër as die [[Internasionale Ruimtestasie]], maar 'n suborbitale [[perigeum]]. Die ICPS se boonste stadium het nie tydens die aanvanklike styging gevuur nie.<ref name="Berger 2025-10-01">{{Cite web |last=Berger |first=Eric |date=1 Oktober 2025 |title=In their own words: The Artemis II crew on the frenetic first hours of their flight |url=https://arstechnica.com/space/2025/10/in-their-own-words-the-artemis-ii-crew-on-the-frenetic-first-hours-of-their-flight/ |access-date=20 Januarie 2026 |website=Ars Technica }}</ref> Die kernstadium het ongeveer twee uur na lansering 'n vernietigende terugkeer oor die Stille Oseaan gemaak.<ref name="Press Kit">{{Cite book |url=https://www.nasa.gov/wp-content/uploads/2026/01/artemis-ii-press-kit.pdf |title=Artemis II Press Kit |date=January 2026 |publisher=NASA |access-date=6 April 2026 }}</ref> ===Hoë Aarde-wentelbaan en stelselkontrole=== [[Lêer:Artemis II Launch Abort System Jettison.png|duimnael|Die lansering-wegbreekstelsel nadat dit oorboord afgegooi is, soos gesien deur 'n outomatiese kamera op Integrity.]] Onmiddellik nadat die hoofenjin afgeskakel is, het Koch en Hansen van hul sitplekke afgeklim om noodsaaklike lewensondersteuningstelsels aan boord van die ruimtetuig op te stel en te toets, insluitend die watertenk, brandbestrydingsmaskers en toilet. Alle stelsels is nagegaan (nadat die bemanning klein probleme met die toilet en watereenheid opgelos het),<ref name="AP 2026-04-03">{{cite web |last1=Dunn |first1=Marcia |date=3 April 2026 |title=WATCH: NASA shares update on Artemis II mission around the moon, 2 days after launch |url=https://www.pbs.org/newshour/amp/science/watch-live-nasa-shares-update-on-artemis-ii-mission-around-the-moon-2-days-after-launch |access-date=4 April 2026 |website=PBS News |agency=Associated Press of New York }}</ref><ref name="Goodwin 2026">{{Cite news |last=Goodwin |first=Grace Eliza |date=5 April 2026 |title=Artemis II astronauts have toilet trouble on Moon mission |url=https://www.bbc.com/news/articles/c87wy05wr4no |access-date=6 April 2026 |website=BBC |language=en}}</ref> wat sendingbestuurders die vertroue gegee het om voort te gaan met die ICPS-ontsteking by die apogeum, ongeveer 50 minute na opstyg, om Orion se perigeum te lig.<ref name="AP 2026-04-03" /><ref name="perigee1">{{Cite web |date=1 April 2026 |title=Artemis II Flight Update: Perigee Raise Maneuver Complete; NASA to Hold Press Conference |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/01/artemis-ii-flight-update-perigee-raise-maneuver-complete-nasa-to-hold-press-conference/ |access-date=2 April 2026 |website=NASA |last=Zakrzewski|first=Joseph}}</ref> Voor hierdie brand was Orion se perigeum suborbitaal (in die atmosfeer), 'n doelbewuste veiligheidsmaatreël wat 'n natuurlike herbetreding verseker het sonder om enige bykomende brandwonde in die geval van 'n groot anomalie te vereis. Die ICPS-brand het die perigeum uit die atmosfeer gelig en die ruimtetuig in 'n stabiele lae Aarde-wentelbaan geplaas.<ref name="Berger 2025-10-01" /><ref name="Press Kit">{{Cite book |url=https://www.nasa.gov/wp-content/uploads/2026/01/artemis-ii-press-kit.pdf |title=Artemis II Press Kit |date=Januarie 2026 |publisher=NASA |access-date=6 April 2026 }}</ref> Toe die ruimtetuig hierdie nuwe perigeum ongeveer 'n uur later bereik het, het dit 'n 15-minuut-ontsteking uitgevoer om sy volgende apogeum tot 71 000 km; 38 000 nmi te verhoog, wat 'n 23.5-uur hoë Aarde-wentelbaan tot stand gebring het.<ref name="Berger 2025-10-01" /> Dit was die eerste keer dat 'n bemande ruimtetuig 'n hoë Aarde-wentelbaan binnegegaan het sonder om direk na die Maan te beweeg.<ref>{{Cite web |date=2 April 2026 |title=Artemis II crew begins "crazy first day" in space after exhilarating launch |url=https://www.cbsnews.com/news/artemis-ii-first-day-in-space-moon-mission/ |access-date=11 Apri 2026 |website=CBS News |last=Harwood|first=William}}</ref> Na hierdie verbranding, wat byna al die brandstof in die ICPS verbruik het, het die Orion en ESM van die boonste verhoog geskei. Die bemanning het toe 'n "nabyheidsoperasies"-demonstrasie uitgevoer met die ICPS as 'n teiken. Oor ongeveer 70 minute het Glover, nou in die linker sitplek van Orion, handmatige beheer van die ruimtetuig geneem en 'n reeks maneuvers uitgevoer om hanteringseienskappe te evalueer en tegnieke vir toekomstige dokoperasies te oefen. Die ICPS was toegerus met 'n dokteiken, wat toetse van Orion se vermoë om handmatig relatief tot 'n ander ruimtetuig te maneuvreer met behulp van ingeboude navigasiesensors en reaksiebeheerstelselstuwers moontlik gemaak het.<ref name="Berger 2025-10-01" /><ref name="proxPerigee" /><ref>{{Cite web |last=Kraft |first=Rachel H. |date=20 Maart 2024 |title=Key Test Drive of Orion on NASA's Artemis II to Aid Future Missions |url=https://www.nasa.gov/humans-in-space/key-test-drive-of-orion-on-nasas-artemis-ii-to-aid-future-missions/ |access-date=5 April 2026 |website=NASA |language=en-US }}</ref> Na die demonstrasie het Orion teruggekeer na outomatiese beheer terwyl die ICPS 'n uitwentelbaan-verbranding vir atmosferiese herbetreding oor die Stille Oseaan uitgevoer het,<ref name="Berger 2025-10-01" /><ref name="proxPerigee">{{Cite web |date=1 April 2026 |title=Artemis II Flight Update: Proximity Operations Complete, Perigee Raise Burn Up Next |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/01/artemis-ii-flight-update-proximity-operations-complete-perigee-raise-burn-up-next/ |access-date=2 April 2026 |website=NASA |last=Zakrzewski|first=Joseph}}</ref>en sy vrag CubeSats gedurende hierdie fase ontplooi het.<ref name="Press Kit" /> Na hierdie operasies het die bemanning die kajuit vir ruimtevlug herkonfigureer, hul vliegwiel-oefentoestel opgestel en dit gebruik om 'n lewensondersteuningstelsel-strestoets deur middel van fisiese aktiwiteit uit te voer, beide aërobiese en weerstandsoefeninge uitgevoer met behulp van 'n kompakte kabelgedrewe stelsel wat ontwerp is om binne die ruimtetuig se massa- en volumebeperkings te werk, en aandete geëet.<ref name="Berger 2025-10-01" /><ref>{{cite web |last=Hanson |first=Mike |date=3 April 2026 |title=Artemis II crew space moon mission |url=https://www.wesh.com/article/artemis-ii-crew-space-moon-mission/70927464 |access-date=9 April 2026 |website=WESH}}</ref> Die eerste slaapperiode is in twee vieruur-segmente verdeel, onderbreek om 'n 43-sekonde-ontbranding deur die Europese Diensmodule te monitor wat die ruimtetuig se perigeum weer verhoog het om voor te berei vir 'n translunêre inspuiting (TLI) ontbranding.<ref name="perigeeBurn">{{Cite web |date=2 April 2026 |title=Artemis II Flight Update: Perigee Raise Burn Complete |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/02/artemis-ii-flight-update-perigee-raise-burn-complete/ |access-date=2 April 2026 |website=NASA }}</ref> Na die ontbranding het die ruimtevaarders teruggekeer slaap terwyl NASA-bestuurders die ruimtetuig se werkverrigting hersien het voordat hulle die TLI-ontbranding gemagtig het.<ref name="Berger 2025-10-01" /> ===Transmaanontbranding en uitgaande vlug=== [[Lêer:Earth From the Perspective of Artemis II (cropped).jpg|duimnael|Hallo, Wêreld-foto geneem deur Wiseman van ''Integrity'' na transmaanontbranding, wat die volle [[Aarde]] wys met sy nagkant verlig deur die Maan. Die sending het die eerste mensgemaakte foto's van die volle Aardeskyf sedert die Apollo-program ingesluit.]] Op vlugdag 2, na voltooiing van hoë Aarde-baanoperasies en stelseltoetse, het Orion 'n 5-minuut, 49-sekonde TLI-ontbranding uitgevoer met behulp van die ESM se AJ10-hoofenjin. Dit was die enigste gebruik van die hoofenjin tydens die sending; daaropvolgende maneuvers is uitgevoer deur die agt kleiner R-4D sekondêre enjins.<ref name="Clark 2026">{{Cite web |last=Clark |first=Stephen |date=10 April 2026 |title=Orion helium leak no threat to Artemis II reentry but will require redesign |url=https://arstechnica.com/space/2026/04/nasa-homes-in-on-likely-redesign-to-fix-orion-spacecrafts-leaky-valves/ |access-date=April 10, 2026 |website=Ars Technica |language=en }}</ref> Die ontbranding het ongeveer 450 kg hipergoliese dryfmiddel verbruik en die ruimtetuig op 'n vrye terugkeerbaan om die Maan geplaas, wat slegs geringe koerskorreksies vir die res van die sending vereis het.<ref>{{Cite news |last=Edwards |first=Brooke |date=2 April 2026 |title=NASA completes burn to send Artemis II toward moon |url=https://www.floridatoday.com/story/tech/science/space/2026/04/02/artemis-ii-decision-time-nasa-to-make-call-on-heading-to-moon/89437376007/?gnt-cfr=1&gca-cat=p&gca-uir=true&gca-epti=z113012p000850c000850e003900v113012d—30–b—30–&gca-ft=57&gca-ds=sophi |access-date=2 April 2026 |work=Florida Today }}</ref> Op vlugdag 3 is die eerste van drie beplande uitgaande trajekkorreksieontbrandings as onnodig beskou nadat Sendingbeheer bepaal het dat die ruimtetuig reeds op 'n gunstige trajek was.<ref>{{Cite web |date=3 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 3: Outbound Trajectory Correction Burn Update |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/03/artemis-ii-flight-day-3-outbound-trajectory-correction-burn-update/ |access-date=4 April 2026 |website=NASA|last1=Blue|first1=Charles|last2=Zakrzewski|first2=Joseph A.}}</ref> Die bemanning het 'n probleem met die ingeboude ruimtetoilet ondervind toe [[urine]] in die afvalafvoerlyne gevries het, wat verhoed het dat dit in die ruimte uitgewerp word. Dit is opgelos deur afvalafvoerlynverwarmers aan te skakel en die ruimtetuig te draai om die afvalafvoerlyn aan die warmte van die son bloot te stel, wat die urine laat smelt het.<ref name="Goodwin 2026">{{Cite news |last=Goodwin |first=Grace Eliza |date=5 April 2026 |title=Artemis II astronauts have toilet trouble on Moon mission |url=https://www.bbc.com/news/articles/c87wy05wr4no |access-date=6 April 2026 |website=BBC |language=en}}</ref> Op vlugdag 4 het Koch en Hansen beurte gemaak om die ruimtetuig handmatig te beheer om die werkverrigting daarvan in die diep ruimte te evalueer. Oor 41 minute het hulle twee stuwerbeheermodusse (ses vryheidsgrade en drie vryheidsgrade) getoets om ingenieurs verdere data en perspektiewe oor die ruimtetuig se hanteringseienskappe te gee.<ref>{{Cite web |last=Williams |first=Catherine E. |date=4 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 4: Crew Completes Manual Piloting Demonstration |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/04/artemis-ii-flight-day-4-crew-completes-manual-piloting-demonstration/ |access-date=4 April 2026 |website=NASA |language=en-US }}</ref> Op vlugdag 5 het Orion 'n 17+1⁄2-sekonde uitgaande trajekkorreksieontbranding uitgevoer om sy pad na die Maan te verfyn.<ref name="Loggins 2026">{{Cite web |last=Loggins |first=Sumer |date=5 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 5: Correction Burn Complete |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/05/artemis-ii-flight-day-5-correction-burn-complete/ |access-date=6 April 2026 |website=NASA |language=en-US }}</ref> Van die drie beplande uitgaande korreksieontbrandings was dit die enigste een wat uitgevoer is. Die bemanning het ook hul Orion Bemanning Oorlewingstelsel-pakke getoets en met sendingbeheer beraadslaag om maanoppervlakteikens vir waarneming en fotografie tydens die verbyvlug te hersien en waarnemingstegnieke te finaliseer.<ref>{{Cite web |last=Graf |first=Abby |date=5 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 5: Crew Demos Suits, Readies for Lunar Flyby |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/05/artemis-ii-flight-day-5-crew-demos-suits-readies-for-lunar-flyby/ |access-date=6 April 2026 |website=NASA |language=en-US }}</ref> ===Maanverbyvlug=== [[Lêer:Orion in the Spotlight (art002e009566).jpg|duimnael|''Integrity''  nader die Maan op 6 April 2026. ]] Op vlugdag 6 het Orion die Maan se invloedsfeer binnegegaan, waar maanswaartekrag die dominante krag geword het wat sy trajek gevorm het.<ref name="Loggins 2026" /> Orion het om 23:00 UTC op 6 April om die Maan gevlieg teen 'n naaste nadering van ongeveer 6 545 km; 3 534 nmi vanaf die verste maanoppervlak. Sy verste afstand van die Aarde was 406 771 km (219 639 nmi) om 23:02 UTC, en dit het Apollo 13 se 400 171 km (216 075 nmi) rekord oortref as die verste bemande sending van die Aarde om 17:56 UTC.<ref name="Graf 2026-04-06">{{Cite web |last=Graf |first=Abby |date=6 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 6: Lunar Flyby Updates |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/06/artemis-ii-flight-day-6-lunar-flyby-updates/ |access-date=6 April 2026 |website=NASA |language=en-US }}</ref><ref name="Zakrzewski 2026" /><ref name="space.com timeline">{{cite web |website=space.com |title=NASA Artemis 2 astronauts to make historic moon flyby today. Here's what to expect hour by hour (timeline) |url=https://www.space.com/space-exploration/artemis/nasa-artemis-2-astronauts-to-make-historic-moon-flyby-today-heres-what-to-expect-hour-by-hour-timeline |access-date=6 April 2026 |date=6 April 2026|last=Malik|first=Tariq}}</ref><ref>{{Cite web |last=Wall |first=Mike |date=6 April 2026 |title=Artemis 2 breaks humanity's all-time distance record during historic loop around the moon |url=https://www.space.com/space-exploration/artemis/artemis-2-breaks-humanitys-all-time-distance-record-during-historic-loop-around-the-moon |access-date=6 April 2026 |website=Space.com |language=en-US }}</ref> Terwyl die bemanning agter die Maan verbygegaan het, het Orion 'n beplande seinverlies vir 40 minute ervaar, beginnende om 22:46 UTC, en seine van die Aarde om 23:24 UTC herwin.<ref>{{Cite web |last=Skinner |first=Anna |date=6 April 2026 |title=NASA Loses Communication With Artemis 2 Astronauts: What to Know |url=https://www.newsweek.com/artemis-2-astronauts-nasa-moon-live-mission-launch-11789404 |access-date=6 April 2026 |website=Newsweek |language=en-US }}</ref> Tydens hul verbyvlug het die bemanning twee naamlose [[Slagkrater|kraters]] waargeneem wat hulle voorgestel het om Integrity, na hul ruimtetuig, en Carroll, na Wiseman se oorlede vrou, wat in 2020 aan [[kanker]] oorlede is, te noem.<ref>{{cite web |last= |first= |date=6 April 2026 |title=Artemis astronauts travel further from Earth than any humans before – watch live |url=https://www.bbc.co.uk/news/live/clyr8k06jv7t |website=BBC News |access-date=6 April 2026}}</ref> [[Lêer:Solar eclipse taken from Artemis II - April 2026.jpg|duimnael|Die bemanning het 'n sonsverduistering afgeneem, met die Maan wat die Son blokkeer. Aardskyn verlig dele van die Maan en óf die sonkorona óf die [[sodiaklig]] is sigbaar as 'n skerp gloed rondom die Maan.<ref name="o112">{{cite web|url=https://www.nasa.gov/news-release/nasas-artemis-ii-crew-beams-official-moon-flyby-photos-to-earth/|title=NASA's Artemis II Crew Beams Official Moon Flyby Photos to Earth|date=2026-04-08|website=NASA|access-date=2026-04-29}}</ref>]] Na die verduistering het die Orion 'n [[sonsverduistering]] beleef. Dit het 57 minute geduur, beginnende om 01:35 UTC en tot 02:32 UTC. Die bemanning het verduisteringsbrille opgesit totdat die [[Son]] heeltemal verduister was, waarna hulle beide die [[sonkorona]] sowel as "impakflitse" van meteoroïede wat die donker gedeelte van die Maan getref het, waargeneem het. Sterre en planete, insluitend [[Venus]], [[Mars]], [[Saturnus]] en [[Mercurius]], was langs die korona sigbaar, asook die aardskyn wat die Maan verlig het.<ref name="Strickland">{{cite news |last1=Strickland |first1=Ashley |title=The crew spots impact flashes on the moon |url=https://www.cnn.com/2026/04/06/science/live-news/nasa-artemis-2-flyby-moon-mission |access-date=7 April 2026 |work=CNN |date=6 April 2026 |language=en }}</ref><ref>{{cite web |last1=Dobrijevic |first1=Daisy |title='Unreal' solar eclipse: Artemis 2 crew just saw one of the rarest sights in spaceflight history |url=https://www.space.com/space-exploration/artemis/unreal-solar-eclipse-artemis-2-crew-just-saw-one-of-the-rarest-sights-in-spaceflight-history |website=Space.com |access-date=7 April 2026 |language=en |date=7 April 2026 }}</ref><ref>{{cite news |last1=Miller |first1=Katrina |title=See First Photos From NASA's Artemis II Moon Mission Capturing a Setting Earth and Eclipse |url=https://www.nytimes.com/2026/04/07/science/nasa-artemis-moon-flyby-photos.html |access-date=7 April 2026 |work=The New York Times |date=7 April 2026 }}</ref> ===Terugkeervlug=== Op vlugdag 7 het Orion en sy bemanning die Maan se invloedsfeer verlaat en hul terugkeer na die Aarde op 'n vrye terugkeerbaan begin.<ref>{{cite news |url=https://mynews13.com/fl/orlando/space/2026/04/07/artemis-ii-mission-day-7 |title=Artemis II begins journey back home |first=Anthony |last=Leone |publisher=Spectrum 13 News |date=7 April 2026 |access-date=7 April 2026 }}</ref><ref name="Carruth-2023">{{Cite web |last=Carruth |first=Alivia R. |date=28 Februarie 2023 |title=Artemis II Map |url=https://www.nasa.gov/missions/artemis/artemis-ii-map/ |access-date=20 Januarie 2026 |website=NASA }}</ref> Die bemanning het 'n 15-minuut-alleen-klankoproep met NASA-ruimtevaarders Jessica Meir, Jack Hathaway en Chris Williams, en ESA-ruimtevaarder Sophie Adenot aan boord van die [[Internasionale Ruimtestasie]] gevoer,<ref name="s799">{{cite web |last=Mogensen |first=Jackie Flynn |title=NASA's Artemis II moon mission astronauts make first-ever 'ship to ship' call to ISS |website=Scientific American |date=7 April 2026 |url=https://www.scientificamerican.com/article/in-a-first-artemis-ii-moon-astronauts-make-ship-to-ship-call-to-iss/ |access-date=8 April 2026 }}</ref> en daarop gewys dat hulle saam die mense is wat die verste ooit van mekaar af is.<ref name="i679">{{cite web | last=Pultarova | first=Tereza | title=Light pollution has brightened Earth by 16% since 2014, satellites find | website=Space | date=9 April 2026 | url=https://www.space.com/astronomy/earth/light-pollution-has-brightened-earth-by-16-percent-since-2014-satellites-find | access-date=12 April 2026}}</ref> Daarna het hulle met NASA-wetenskapbeamptes oor hul maanwaarnemings gedebrief terwyl herinneringe aan die verbyvlug nog vars was. Die res van die dag het verspreide rusperiodes vir diens ingesluit voor die finale terugkeervoorbereidings.<ref>{{cite web |last1=Zakrzewski |first1=Joseph |last2=Graf |first2=Abby |last3=Grimm |first3=Linda E. |date=7 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 7: Crew Makes Long‑Distance Call, Begins Return |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/07/artemis-ii-flight-day-7-crew-makes-long%E2%80%91distance-call-begins-return/ |access-date=7 April 2026 |publisher=NASA }}</ref> Die dag is afgesluit met 'n 15-sekonde-baankorreksie-ontbranding, die eerste van drie wat die pad van die ruimtetuig na die Aarde verfyn het.<ref name="Grimm & Zakrzewski 2026">{{Cite web |last1=Grimm |first1=Linda E. |last2=Zakrzewski |first2=Joseph |date=7 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 7: First Return Correction Burn Complete |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/07/artemis-ii-flight-day-7-first-return-correction-burn-complete/ |access-date=7 April 2026 |website=NASA |language=en-US }}</ref><ref name=":1">{{Cite web |last=Graf |first=Abby |date=10 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 10: Crew Completes Final Burn Before Splashdown |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/10/artemis-ii-flight-day-10-crew-completes-final-burn-before-splashdown/ |access-date=10 Apri 2026 |website=NASA |language=en-US }}</ref> Op vlugdag 8 is 'n beplande handmatige beheertoets deur Wiseman en Glover gekanselleer sodat beheerders addisionele toetse van Orion se aandrywingstelsel kon uitvoer. Die verandering het ingenieurs toegelaat om data oor 'n klein heliumlek in die ESM in te samel en die gedrag daarvan tydens vlug beter te karakteriseer. Alhoewel die lek nie die veiligheid van die sending beïnvloed het nie, word verwag dat die data die wysigings van die aandrywingstelsel vir toekomstige Artemis-missies sal beïnvloed. 'n Beplande demonstrasie van die ruimtetuig se stralingsbeskerming is ook gekanselleer.<ref>{{Cite web |last1=Zakrzewski |first1=Joseph |last2=Grimm |first2=Linda E. |last3=Williams |first3=Catherine E. |date=8 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 8: Crew Conducts Key Tests on Return to Earth |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/08/artemis-ii-flight-day-8-crew-conducts-key-tests-on-return-to-earth/ |access-date=10 April 2026 |website=NASA |language=en-US }}</ref><ref name="Clark 2026" /> [[Lêer:Artemis-ii-groundtrack.png|duimnael|Landingsroete van Artemis II.]] Op vlugdag 9 het Orion 'n 9-sekonde trajekkorreksie-ontbranding uitgevoer om sy terugkeerpad na die Aarde te verfyn. Die res van die dag is grootliks gewy aan kajuitvoorbereidings, met die bemanning wat toerusting gestoor het, hul sitplekke geïnstalleer het en herbetredingsprosedures hersien het voor die landing.<ref>{{Cite web |last=Williams |first=Catherine E. |date=10 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 9: Second Return Correction Burn Complete |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/10/artemis-ii-flight-day-9-second-return-correction-burn-complete/ |access-date=10 April 2026 |website=NASA |language=en-US }}</ref> Op vlugdag 10 het Orion 'n 8-sekonde trajekkorreksie-ontbranding uitgevoer, die laaste afvuur van die ESM voordat dit voor herbetreding afgegooi is.<ref name=":1" /> NASA het gesê dat die sending minder as die helfte van die brandstof aan boord van die ESM verbruik het.<ref name="Clark 2026" /> Na die skeiding het die stuwers op die bemanningsmodule vir 19 sekondes gevuur om dit van die ESM weg te stoot en dit in die regte hoek vir herbetreding te plaas.<ref>{{Cite web |last=Zakrzewski |first=Joseph |date=10 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 10: Re-Entry Live Updates |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/10/artemis-ii-flight-day-10-re-entry-live-updates/ |access-date=10 April 2026 |website=NASA |language=en-US }}</ref> ===Hertoetrede in atmosfeer en neerplons=== [[Lêer:Artemis II Recovery (NHQ202604100018).jpg|duimnael|''Integrity'' op die punt om in die Stille Oseaan neer te plons.]] Op vlugdag 10 het ''Integrity'' die [[Aarde se atmosfeer]] weer binnegegaan teen 'n maksimum snelheid van ongeveer 39 693 km/h (36 174 vt/s; 11 km/s) voordat dit stadiger begin beweeg het.<ref>{{Cite news |last=Clark |first=Stephen |date=10 April 2026 |title=Four astronauts are back home after a daring ride around the Moon |url=https://arstechnica.com/space/2026/04/four-astronauts-are-back-home-after-a-daring-ride-around-the-moon |access-date=10 April 2026 |work=Ars Technica }}</ref><ref name="BBC"/> Hierdie maksimum snelheid, hoewel hoër as wat algemeen gesien word vir missies na 'n lae Aarde-baan, is vergelykbaar met dié wat bereik is tydens maan-terugkeermissies van die [[Apollo-program]].<ref>{{cite book |last1=Orloff |first1=Richard W. |title=Apollo By the Numbers: A Statistical Reference |page=305 |publisher=US Government Printing Office |date=2000 |isbn=0-16-050631-X |url=https://www.nasa.gov/wp-content/uploads/2023/04/sp-4029.pdf |access-date=10 April 2026 }}</ref> Die maksimum snelheid is aanvanklik verwag om ongeveer 40 000 km/h te wees, wat Apollo 10 se rekord van 24 791 mph sou verbreek het.<ref>{{Cite web |last=Clark |first=Stephen |date=17 Januarie 2026 |title=Managers on alert for "launch fever" as pressure builds for NASA's Moon mission |url=https://arstechnica.com/space/2026/01/managers-on-alert-for-launch-fever-as-pressure-builds-for-nasas-moon-mission/ |access-date=15 Mei 2026 |website=Ars Technica |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Wall |first=Mike |date=8 April 2026 |title=Flight Day 8: Artemis 2 won't break Apollo's speed record after all |url=https://www.space.com/news/live/artemis-2-nasa-moon-mission-updates-april-8-2026 |access-date=15 Mei 2026 |work=Space.com |language=en}}</ref> Missiebeplanners het oorspronklik beplan vir 'n oorslaan-hertoegangsprofiel, waarin die Orion-ruimtetuig kortliks in die boonste atmosfeer sou duik om hefkrag te genereer, energie te versprei en landingspresisie te verbeter. Dit is egter vervang met 'n steiler direkte toegangstrajek om die verhittingsduur te beperk na die onverwagte hitteskilderosie wat waargeneem is na Artemis I se herbetreding.<ref>{{Cite web |date=8 April 2021 |title=Orion Spacecraft to Test New Entry Technique on Artemis I Mission |url=https://www.nasa.gov/missions/orion-spacecraft-to-test-new-entry-technique-on-artemis-i-mission/ |access-date=20 Januarie 2026 |website=NASA |last=Kraft|first=Rachel H.}}</ref><ref>{{Cite web |last=David |first=Leonard |date=17 Februarie 2026 |title=The Artemis 1 moon mission had a heat shield issue. Here's why NASA doesn't think it will happen again on Artemis 2 |url=https://www.space.com/space-exploration/artemis/the-artemis-1-moon-mission-had-a-heat-shield-issue-heres-why-nasa-doesnt-think-it-will-happen-again-on-artemis-2 |website=space.com }}</ref> Die neerplons het op 11 April 2026 om 00:07:27 UTC (10 April om 17:07:27 PDT plaaslike tyd) plaasgevind, in die [[Stille Oseaan]] suidwes van [[San Diego]], [[Kalifornië]],<ref name="Navias 2026">{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=nfhDuOHMp0A |title=NASA's Artemis II Crew Comes Home |date=10 April 2026 |last=Navias |first=Rob |type=Video |access-date=10 April 2026 |quote=...ons het met vlugdinamika gepraat en 'n meer amptelike landingstyd, 'n neerplonstyd as 't ware, van 7:07 en 27 sekondes PM Sentrale Tyd ontvang... Dit sou gelykstaande wees aan 'n sendingverloop van 9 dae, 1 uur, 32 minute en 15 sekondes. |via=YouTube }}</ref><ref name=":0">{{Cite web |last=Dooren |first=Jennifer M. |date=10 April 2026 |title=NASA Welcomes Record-Setting Artemis II Moonfarers Back to Earth |url=https://www.nasa.gov/news-release/nasa-welcomes-record-setting-artemis-ii-moonfarers-back-to-earth/ |access-date=10 April 2026 |website=NASA }}</ref> waar die [[Amerikaanse Vloot]] die bemanning herwin het.<ref name="NASA-2026b" /><ref>{{Cite web |date=10 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 10: Live Re-Entry Updates |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/10/artemis-ii-flight-day-10-re-entry-live-updates/ |access-date=April 10, 2026 |website=NASA }}</ref> Dit was die eerste bemande NASA-sending wat deur die Vloot herwin is sedert die Apollo-Soyuz-toetsprojek in 1975.<ref>{{Cite journal |date=24 Julie 1975 |title=RECOVERY – APOLLO-SOYUZ TEST PROJECT (ASTP) – HAWAII |url=https://dc.swosu.edu/staf_nasa/157 |journal=Stafford Collection NASA Photos}}</ref> [[Lêer:Artemis II Splashdown (KSC-20260410-PH-JMB01 0004).jpg|duimnael|Vlootduikers help die bemanning op die "voorstoep".]] Na die neerplonsing het NASA 'n kommunikasieprobleem tussen Orion en die herwinningspanne gerapporteer, wat hulle verhinder het om die ruimtetuig te nader. Toe [[kommunikasie]] tot stand gekom het, het die gesamentlike NASA- en vlootspan die kapsule in opblaasbote genader. Vlootduikers het die ruimtetuig gestabiliseer met behulp van 'n see[[anker]] en 'n opblaasbare omhulsel vasgemaak om die ruimtetuig te balanseer. Hulle het toe 'n opblaasbare vlot, bekend as 'n "voorstoep", aan die syluik vasgemaak en aanvanklike kontroles uitgevoer voordat die bemanning uitgekom het.<ref name="CBS splashdown">{{Cite news |title=Artemis II splashdown live updates |url=https://www.cbsnews.com/live-updates/artemis-ii-splashdown-return/ |access-date=11 April 2026 |work=CBS News}}</ref><ref>{{Cite news |last=Ahn |first=Ashley |date=11 April 2026 |title=How Recovery Personnel Will Secure Artemis II Capsule at Sea After Splashdown |url=https://www.nytimes.com/2026/04/10/science/artemis-ii-splashdown-recovery.html |access-date=11 April 2026 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> Bemanningslede het individueel die kapsule verlaat op die [[vlot]], waar hulle aan hysgereedskap gekoppel is en in [[helikopter]]s gelig is. Die helikopters het die ruimtevaarders na die ''USS John P. Murtha'' vervoer, waar hulle na die mediese kajuit geneem is vir evaluering na die vlug.<ref name="CBS splashdown" /> Toetse na die landing het funksionele assesserings ingesluit soos hindernisbaanaktiwiteite en 'n gesimuleerde ruimtewandeling om heraanpassing by [[swaartekrag]] na die sending en ter voorbereiding vir toekomstige maan- en Mars-operasies te evalueer.<ref name="NASA-2026b" /> {{Multiple image | align = center | direction = horizontal | width = 300 | header = Mission profile animation of Artemis II | image1 = Animation of Artemis II around Earth.gif | caption1 = Aardgesentreerde traagheidsverwysingsraamwerk | image2 = Animation of Artemis II around Earth - Frame rotating with Moon.gif | caption2 = Aarde-gesentreerde roterende verwysingsraamwerk met die Maan | footer = Blou = Aarde· Magenta = ''Integrity''·Lemmetjie = Maan }} ==Eksperimente== ===Diep ruimtetegnologie vir mense=== [[Lêer:Illuminated in Orion (art002e004440).jpg|duimnael|Die binnekant van ''Integrity'' en die bemanning wat tydens die vlug werk.]] Die sending het 'n vrag met die titel AVATAR (A Virtual Astronaut Tissue Analog Response) ingesluit wat individuele ruimtevaarderorgane kan naboots, wat die eerste keer is dat AVATAR buite die Internasionale Ruimtestasie en die Aarde se [[Van Allen-gordel]] getoets is.<ref>{{Cite web |date=1 Maart 2026 |title=Artemis II: The Final Countdown |url=https://www.techbriefs.com/component/content/article/54704-artemis-ii-the-final-countdown |access-date=10 April 2026 |website=www.techbriefs.com |language=en }}</ref><ref>{{Cite web |date=8 April 2026 |title=NASA SVS {{!}} AVATAR: A Virtual Astronaut Tissue Analog Response |url=https://svs.gsfc.nasa.gov/31388/ |access-date=10 April 2026 |website=NASA Scientific Visualization Studio |language=english }}</ref> Bemanningsgesondheid vir hierdie sending was van kritieke belang vir toekomstige sendings in die [[diepruimte]]. Die sending het ook 'n nuwe vrag met die titel ARCheR (Artemis Research for Crew Health & Readiness) ingesluit. Vir ARCheR het bemanningslede bewegings- en slaapmonitors voor, tydens en na die sending gedra om intydse gesondheids- en gedragsinligting vir bemanningslede te bestudeer sodat wetenskaplikes slaappatrone en algehele gesondheidsprestasie kon bestudeer.<ref name="NASA-2026b">{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=Pn9lZtMXFxQ |title=NASA's Artemis II Rollout and Mission Overview News Conference (Jan. 16, 2026) |date=15 Januarie 2026 |publisher=NASA |access-date=16 Januarie 2026 |via=YouTube }}</ref><ref>{{cite web |author=<!-- not stated --> |date=April 3, 2026 |title=ARCHeR |url=https://www.nasa.gov/reference/archer/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20260330162225/https://www.nasa.gov/reference/archer/ |archive-date=30 Maart 2026 |access-date=3 April 2026 |website=nasa.gov |publisher=NASA }}</ref> Wetenskaplikes het beplan om immuniteitsbiomerkers te toets, met die bemanning wat speekselmonsters voor, tydens en na die sending verskaf om hul [[immuunstelsel]] te toets en hoe hulle deur bestraling, isolasie en die afstand van die Aarde tydens diep ruimtevlug beïnvloed is. Hierdie sending was ook bedoel om ruimtevaarders en wetenskaplikes in staat te stel om ruimteweer te verstaan wat in toekomstige sendings teëgekom sal word, asook hoe mense in die ruimte kan oorleef en hulself onderhou.<ref name="NASA-2026b" /> ===Optiese kommunikasie=== [[Lêer:O2O optical communications modules on the Orion Spacecraft.png|duimnael|Optiese kommunikasiestelselmodules op die Orion-ruimtetuig.]] Artemis II het optiese kommunikasie na en van die Aarde getoets en gedemonstreer met behulp van die Orion Artemis II Optiese Kommunikasiestelsel (O2O), wat [[Laser|lasers]]trale gebruik. So 'n optiese stelsel is kleiner en ligter as konvensionele radio en kan minder krag gebruik, terwyl die transmissietempo verhoog word.<ref name="NASA-20190308">{{cite web |last=Hambleton |first=Kathryn |date=8 Maart 2019 |title=NASA's Deep Space Exploration System is Coming Together |url=https://www.nasa.gov/missions/artemis/orion/nasas-deep-space-exploration-system-is-coming-together/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190801183030/https://www.nasa.gov/feature/nasa-s-deep-space-exploration-system-is-coming-together/ |archive-date=1 Augustus 2019 |access-date=10 Maart 2019 |website=NASA |publisher=[[NASA]]}}</ref> Die O2O-hardeware is in die Orion-ruimtetuig geïntegreer en het 'n optiese module ('n 4-duim [100 mm] teleskoop en twee gimbals), 'n modem en beheerelektronika ingesluit.{{r |NASA-20210603}} O2O het met grondstasies in Kalifornië en Nieu-Mexiko gekommunikeer. Die toetstoestel het data na die Aarde gestuur met 'n opwaartse tempo van tot 260 megabit per sekonde.<ref name="NASA-20220811">{{cite web |last=Murphy |first=Kendall |date=11 Augustus 2022 |title=What's Next: The Future of NASA's Laser Communications |url=https://www.nasa.gov/directorates/somd/space-communications-navigation-program/whats-next-the-future-of-nasas-laser-communications/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230303005655/https://www.nasa.gov/feature/goddard/2022/the-future-of-laser-communications/ |archive-date=3 Maart 2023 |access-date=8 Januarie 2026 |website=NASA |publisher=[[NASA]] }}</ref> ===CubeSat sekondêre vragte=== [[Lêer:Artemis II Payload Integration (KSC-20250917-PH-FMX02 0017).jpg|duimnael|CubeSats integrering. ]] NASA se CubeSat-lanseringsinisiatief (CSLI) het oorspronklik in Augustus 2019 voorstelle van Amerikaanse instellings en maatskappye gesoek om CubeSat-missies as sekondêre vragte aan boord van die SLS op die Artemis II-missie te vlieg.<ref name="F2-1">{{Cite web |last=Hill |first=Denise |date=August 6, 2019 |title=NASA's CubeSat Launch Initiative Opens Call for Payloads on Artemis 2 Mission |url=https://www.nasa.gov/feature/nasa-s-cubesat-launch-initiative-opens-call-for-payloads-on-artemis-2-mission |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190806064039/https://www.nasa.gov/feature/nasa-s-cubesat-launch-initiative-opens-call-for-payloads-on-artemis-2-mission/ |archive-date=6 Augustus 2019 |access-date=6 Augustus 2019 |publisher=[[NASA]] |quote= NASA soek voorstelle van Amerikaanse klein satellietontwikkelaars om hul CubeSat-missies as sekondêre vragte aan boord van die SLS op die Artemis 2-missie te vlieg onder die agentskap se CubeSat-lanseringsinisiatief (CSLI)}}</ref><ref name="F2-2">{{Cite web |last=Klotz |first=Irene |date=5 Augustus 2019 |title=NASA Scouting Cubesats For Artemis-2 Mission |url=https://aviationweek.com/awinspace/nasa-scouting-cubesats-artemis-2-mission |url-access=subscription |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190806064025/https://aviationweek.com/awinspace/nasa-scouting-cubesats-artemis-2-mission |archive-date=6 Augustus 2019 |access-date=6 Augustus 2019 |publisher=Aviation Week & Space Technology |quote= NASA het op 5 Augustus 'n versoek vrygestel vir kubussatellitte om saam met die eerste bemande vlug van die Space Launch System-vuurpyl en Orion-kapsule te ry, met die voorbehoud dat geselekteerde projekte strategiese kennisgapings vir toekomstige maan- en Mars-verkenning vul.}}</ref> NASA het beplan om 6-eenheid (12 kg) en 12-eenheid (20 kg) CubeSats te aanvaar,<ref name="SN-20190808">{{cite web |last=Foust |first=Jeff |date=8 Augustus 2019 |title=NASA seeking proposals for cubesats on second SLS launch |url=https://spacenews.com/nasa-seeking-proposals-for-cubesats-on-second-sls-launch/ |url-access=subscription |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230515160759/https://spacenews.com/nasa-seeking-proposals-for-cubesats-on-second-sls-launch/ |archive-date=15 Mei 2023 |access-date=6 April 2023 |website=Space News }}</ref> wat aan die binnekant van die verhoogadapterring tussen die SLS se boonste verhoog en die Orion-ruimtetuig gemonteer sou word, en ontplooi sou word nadat Orion in 'n hoë Aarde-wentelbaan geskei het.{{r |SN-20190808}} Alhoewel keuses aanvanklik teen Februarie 2020 verwag is,<ref name="F2-1" /> is alle sekondêre vragte in Oktober 2021 uit die missieplanne verwyder<ref>{{Cite web |last=Kurkowski |first=Seth |date=21 Oktober 2021 |title=Alabama students forced to pivot satellite design after being dropped from Artemis II |url=https://spaceexplored.com/2021/10/21/alabama-students-forced-to-pivot-satellite-design-after-being-dropped-from-artemis-ii/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211021150122/https://spaceexplored.com/2021/10/21/alabama-students-forced-to-pivot-satellite-design-after-being-dropped-from-artemis-ii/ |archive-date=21 Oktober 2021 |access-date=13 Desember 2021 |publisher=Space Explored }}</ref> In September 2024 het NASA aangekondig dat hulle vyf CubeSats van internasionale vennote aan boord van die Artemis II-sending sou vlieg; dit is later verminder tot vier CubeSats. Die vragte, gekies uit nasies wat ondertekenaars van die Artemis-ooreenkomste is, is bedoel om globale wetenskaplike en tegnologiese navorsing te bevorder terwyl internasionale toegang tot die diep ruimte verbreed word.<ref name="NASA-20240920">{{Cite web |last=Kraft |first=Rachel H. |date=20 September 2024 |title=NASA to Fly International CubeSats Aboard Artemis II Test Flight |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2024/09/20/nasa-to-fly-international-cubesats-aboard-artemis-ii-test-flight/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260109144720/https://www.nasa.gov/blogs/missions/2024/09/20/nasa-to-fly-international-cubesats-aboard-artemis-ii-test-flight/ |archive-date=9 Januarie 2026 |access-date=7 Mei 2025 |website=NASA |publisher=[[NASA]] }}</ref> Die eerste CubeSat wat gekies is, was Duitsland se TACHELES om die impak van ruimtetoestande op elektriese komponente wat in maanvoertuie gebruik word, te ondersoek.<ref>{{Cite web |date=18 September 2024 |title=Artemis II – small German satellite to fly to the Moon |url=https://www.dlr.de/en/latest/news/2024/artemis-ii-small-german-satellite-to-fly-to-the-moon |access-date=18 Januarie 2026 |website=dlr.de }}</ref> In Mei 2025 het NASA aangekondig dat hulle die ATENEA-satelliet van [[Argentinië]] se Nasionale Ruimte-aktiwiteitskommissie gekies het om stralingsbeskerming te bestudeer, die omliggende stralingsomgewing te karteer, [[GPS]]-data vir sendingbeplanning in te samel en 'n langafstandkommunikasiestelsel te toets.<ref name="NASA-20210603">{{Cite web |last=Murphy |first=Kendall |date=3 Junie 2021 |title=Lasers Light the Way for Artemis II Moon Mission |url=https://esc.gsfc.nasa.gov/news/Lasers_Light_the_Way_for_Artemis_II_Moon_Mission/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210603201309/https://esc.gsfc.nasa.gov/news/Lasers_Light_the_Way_for_Artemis_II_Moon_Mission |archive-date=3 Junie 2021 |access-date=6 April 2023 |website=esc.gsfc.nasa.gov |publisher=[[NASA]] / [[GSFC]] }}</ref> Die derde en vierde satelliete was K-RadCube van die Koreaanse Lugvaart-administrasie, om 'n materiaal te bestudeer wat menslike weefsel simuleer vir die effekte van ruimtestraling, en SHAMS (of SHMS,<ref>{{Cite web |title=Artemis-Bound: Saudi Arabia Launches Space Weather Explorer "SHMS" |url=https://ssa.gov.sa/en/reusedSections/?path=/space-weather-mission/ |access-date=7 April 2026 |website=ssa.gov.sa }}</ref> ook verwys na as Ruimteweer CubeSat-1) wat "Son" in Arabies beteken, van die Saoedi-Ruimteagentskap om aspekte van ruimteweer in 'n hoë Aarde-wentelbaan te meet.<ref>{{cite journal |last1=Lane |first1=Russell |last2=Beaman |first2=David |last3=Ryals |first3=Courtney |last4=Hitt |first4=David |date=11 Augustus 2025 |title=Hitching A Ride on History: NASA's Space Launch System Artemis II CubeSats |url=https://digitalcommons.usu.edu/smallsat/2025/E-S2-2025/1/ |journal=Small Satellite Conference |doi=10.26077/6469-38e7 }}</ref><ref>{{Cite web |title=Saudi Arabia Achieves Historic Milestone with Launch of 'Shams' Satellite Aboard Artemis II Mission |url=https://www.spa.gov.sa/en/N2552642 |access-date=7 April 2026 |website=spa.gov.sa |language=en |date=4 April 2026}}</ref> Die vyfde CubeSat-baai is deur 'n avionika-eenheid beset.<ref>{{cite web |last1=Mohon |first1=Lee |title=NASA's SLS Rocket: Secondary Payloads |url=https://www.nasa.gov/image-article/nasas-sls-rocket-secondary-payloads/ |access-date=5 Februarie 2026 |website=[[NASA]] }}</ref> ATENEA, wat nooit ontwerp is om homself te versterk nie, het na 'n enkele wentelbaan uitgebrand, nadat sy sendingdoelwitte voltooi is.<ref>{{cite web |last1=Jaureguy |first1=Martina |title=Argentine microsatellite released in space during Artemis II mission breaks record |url=https://buenosairesherald.com/society/science-innovation/argentine-microsatellite-released-in-space-during-artemis-ii-mission-breaks-record |website=Buenos Aires Herald |access-date=10 April 2026 |date=3 April 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Récord espacial: el microsatélite Atenea sorprende a la NASA |url=https://diarioelnorte.com.ar/record-espacial-el-microsatelite-atenea-sorprende-a-la-nasa/ |website=Diario El Norte |access-date=10 April 2026 |date=5 April 2026|language=es|trans-title=Space Record: The Athena Microsatellite Surprises NASA}}</ref> Die ander drie kubussatelliete was bedoel om aandrywingstelsels aan te dryf om hul perigeum te verhoog en in 'n wentelbaan te bly. Slegs SHAMS kon dit egter suksesvol doen, terwyl die ander in die atmosfeer uitgebrand het.<ref>{{cite web |last1=Lim |first1=JunWoo |url=https://www.dongascience.com/en/news/77205 |title=South Korea's Artemis II cubesat fails to establish stable communication |date=3 April 2026 |website=DongA Science |access-date=10 April 2026 }}</ref><ref>{{Cite tweet |number=2042783811537109155 |user=planet4589 |title=Three of the four Artemis II cubesats were meant to fire propulsion systems to raise perigee and stay in orbit. Only one (Saudi Arabia's SWC-1) managed to do so, and the others (TACHELES and K-RadCube) reentered at first perigee, having failed to achieve orbital insertion. |first=Jonathan |last=McDowell |date=10 April 2026 |access-date=12 April 2026}}</ref> == Openbare uitreik == [[Lêer:Artemis 2 boarding pass.jpg|duimnael|Instapkaart met 'n naam wat om die Maan gevlieg het op die Artemis II-sending.   ]] Om openbare uitreik te ondersteun, het NASA 'n aanlyn program verskaf wat lede van die publiek in staat stel om 'n "instapkaart" vir die sending te genereer. Die name wat ingedien is, is op 'n SD-kaart gestoor en daarna op die ruimtetuig gevlieg.<ref name="sciam1">{{cite web |last=Moskowitz |first=Clara |date=10 September 2025 |title=Your Name Could Orbit the Moon with NASA's Artemis II |url=https://www.scientificamerican.com/article/how-to-send-your-name-to-the-moon-with-nasas-artemis-ii-mission/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260201142231/https://www.scientificamerican.com/article/how-to-send-your-name-to-the-moon-with-nasas-artemis-ii-mission/ |archive-date=1 Februarie 2026 |access-date=8 Januarie 2026 |website=Scientific American }}</ref> Op 7 Maart 2025 het NASA die Artemis II-geenswaartekragaanwyser (ZGI) ontwerpuitdaging aangekondig om 'n gelukbringer vir die sending te skep.<ref>{{Cite web |title=Moon Mascot: NASA Artemis II ZGI Design Challenge |url=https://www.freelancer.com/contest/Moon-Mascot-NASA-Artemis-II-ZGI-Design-Challenge-2527909/guidelines |archive-url=https://web.archive.org/web/20250627101155/https://www.freelancer.com/contest/Moon-Mascot-NASA-Artemis-II-ZGI-Design-Challenge-2527909/guidelines |archive-date=27 Junie 2025 |access-date=1 April 2026 |website=Freelancer }}</ref> Die kompetisie het meer as 2 600 voorleggings van meer as 50 lande ontvang, met 'n totaal van US$23 275 wat aan die wenner en 24 finaliste toegeken is.<ref>{{Cite web |date=22 Augustus 2025 |title=NASA Shares Final Contenders for Artemis II Moon Mascot Design Contest |url=https://www.nasa.gov/general/nasa-shares-final-contenders-for-artemis-ii-moon-mascot-design-contest/ |access-date=1 April 2026 |website=NASA|last=Kraft|first=Rachel H.}}</ref> Tydens 'n voor-lanseringseremonie by die Kennedyruimtesentrum op 27 Maart 2026 het ruimtevaarder Christina Koch Rise, ontwerp deur die agtjarige Lucas Ye van Mountain View, Kalifornië, as die weninskrywing aangekondig.<ref name="NASA-2026a" /><ref>{{Cite web |last1=Yu |first1=Yi-Jin |title=8-year-old's plush toy design going to the moon with Artemis II mission |url=https://www.goodmorningamerica.com/living/story/8-year-olds-plush-toy-design-moon-artemis-131605806 |access-date=1 April 2026 |website=Good Morning America |date=2 April 2026|last2=Uff|first2=Nic}}</ref> Geïnspireer deur die Apollo 8 Earthrise-foto, beeld Rise die Maan uit wat die Aarde as 'n bofbalpet dra. NASA het die sagte speelding uit vlugveilige materiale vervaardig en dit is binne die bemanningskajuit vasgemaak. Die SD-kaart met name van die instapkaartprogram is binne-in Rise toegewerk.<ref>{{Cite web |last=Shelley |first=Jonathan |date=2026-04-01 |title=Meet 'Rise,' Artemis II's zero-G indicator for lunar mission |url=https://www.wcnc.com/article/news/nation-world/meet-artemis-ii-zero-g-indicator/507-1f160659-b5db-431f-a7bd-7f297a886822 |access-date=2026-04-14 |website=WCNC |language=en-US}}</ref> [[Lêer:Rise Mascot.jpg|duimnael|''Rise'', die geenswaartekrag-aanwyser.]] Aan die einde van die sending sou die bemanning Rise in Integrity agterlaat vir latere herwinning, maar Wiseman het gesê hy het sleg gevoel om dit agter te laat, so hy het dit in sy droë sak geplaas. Rise is deur die bemanning aan boord van die herwinningskip en by perskonferensies na die vlug vertoon.<ref>{{cite web |last1=Howell |first1=Elizabeth |title=How Artemis 2 commander Reid Wiseman saved the mission's moon mascot: 'It's hard not to love this little guy. I can't let Rise out of my sight' |url=https://www.space.com/space-exploration/artemis/how-artemis-2-commander-reid-wiseman-saved-the-missions-moon-mascot-its-hard-not-to-love-this-little-guy-i-cant-let-rise-out-of-my-sight |website=Space.com |access-date=14 April 2026 |language=en |date=13 April 2026}}</ref> NASA het later replikas van Rise verkoop in reaksie op openbare vraag.<ref>{{cite web |last1=Paul |first1=Andrew |title=The adorable Artemis II 'Rise' plushies finally land in NASA's online shop |url=https://www.popsci.com/science/how-to-buy-rise-plushie-nasa/ |website=Popular Science |access-date=29 April 2026 |language=en |date=28 April 2026}}</ref> Op 4 Maart 2026 het NASA die ruimtevaarders se spyskaart vir Artemis II gepubliseer. Tydens die lansering en landing kon die bemanning slegs gereed-om-te-eet kosse verbruik, terwyl hulle in 'n wentelbaan gevriesdroogde maaltye gerehidreer het met behulp van Orion se watervoorsiener en items verhit het met 'n aktetas-tipe kosverwarmer. Die vierpersoonsbemanning het die spyskaart gekies na smaaktoetse voor vlug, en voedingsvereistes met bergingsbeperkings gebalanseer. Geselekteerde items sluit in 58 tortillas, groente-quiche, gebraaide borsstuk en pittige groenbone; die spyskaart het ook vyf Kanadese produkte ingesluit ter erkenning van Jeremy Hansen, die sending se Kanadese bemanningslid. Bykomende voorsienings het ingesluit 43 porsies [[koffie]], vyf soorte warm sous en [[Spesery|speserye]] soos [[esdoringstroop]], [[grondboontjiebotter]], [[mosterd]], [[konfyt]], [[heuning]] en Nutella, waarvan die fles deur die Integrity-kajuit gesien is tydens 'n regstreekse NASA-uitsending.<ref>{{Cite web |last=Paul |first=Andrew |date=March 4, 2026 |title=Artemis II astronauts will eat a lot of tortillas on their trip to the moon |url=https://www.popsci.com/science/artemis-ii-astronaut-food/ |access-date=5 Maart 2026 |website=Popular Science }}</ref><ref name="NBC News 2026-04-07">{{cite web |title=Jar of Nutella floats through Artemis II cabin |website=NBC News |date=7 April 2026 |url=https://www.nbcnews.com/video/shorts/jar-of-nutella-floats-through-artemis-ii-cabin-260811845607 |access-date=10 April 2026 }}</ref> Daarbenewens het hulle peuselhappies soos M&M's gehad.<ref name="t216">{{cite web | title=M&M's candies can now add the moon to its storied space history | website=collectSPACE.com | date=2026-05-03 | url=https://www.collectspace.com/news/news-050326a-m&ms-candies-artemis-ii-moon-mission.html | access-date=2026-05-07}}</ref> ==In kultuur== [[Lêer:Moon Joy (art002e013367).jpg|links|duimnael|Die bemanning in 'n groepdrukkie met Rise wat naby sweef. Die bemanning se optrede het bekend geword as Maanvreugde.]] NASA het mense voor die lansering genooi om deel te neem aan burgerwetenskaplike waarneming van die Maan tydens die sending, op die uitkyk vir impakflitse van meteoroïede wat die Maan tref. Hierdie sal vergelyk word met die waarnemings wat die bemanning tydens hul verbyvlug gemaak het.<ref name="a371">{{cite web | title=Impact Flash! | website=NASA Science | date=1 April 2026 | url=https://science.nasa.gov/citizen-science/impact-flash/ | access-date=12 April 2026}}</ref> "As jy nie liefde na die sterre kan neem nie, wat doen ons dan? [...] Dis hoekom ons soms mense in plaas van robotte stuur, dis hoekom ons daardie eerstehandse getuie het." — Amit Kshatriya, NASA Mede-administrateur<ref name="k896">{{cite web | last=Dunn | first=Marcia | title=Artemis II astronauts describe their lunar voyage as surreal and profound ahead of Earth return | website=San Francisco Chronicle | date=2026-04-09 | url=https://www.sfchronicle.com/news/article/artemis-ii-astronauts-describe-their-lunar-voyage-22197826.php | access-date=2026-04-13}}</ref> Terwyl Artemis II nie wyd verwag is voor die lansering nie,<ref name="t939">{{cite web | last=Berger | first=Eric | title=Artemis II is unlikely to be the cultural touchstone Apollo 8 was, and that's OK | website=Ars Technica | date=2026-04-02 | url=https://arstechnica.com/space/2026/04/artemis-ii-is-unlikely-to-be-the-cultural-touchstone-apollo-8-was-and-thats-ok/ | access-date=2026-04-13}}</ref><ref name="c283">{{citation | last=Cotterell | first=Art | editor-first1=Michael | editor-last1=Lucy | title=As Artemis II is celebrated, the world faces hard questions about US leadership in space | publisher=The Conversation | date=2026-04-13 | doi=10.64628/aa.y3pheu6nv | page=}}</ref> het wêreldwye belangstelling vinnig toegeneem na die lansering.<ref name="d960">{{citation | title=US and Canadian astronauts capture global attention with Artemis II moon flight | url=https://www.reuters.com/business/aerospace-defense/us-canadian-astronauts-capture-global-attention-with-artemis-ii-moon-flight-2026-04-07/ | language=en-US | access-date=2026-04-13 | page=}}</ref> Openbare betrokkenheid tydens die sending is beskryf as 'n voorbeeld van kollektiewe opwinding, veral deur die bemanning se persoonlike en inklusiewe betrokkenheid.<ref name="p549">{{cite web | last=Vivinetto | first=Gina | title=Why Did the Artemis II Mission Make So Many People Cry? 2 Therapists Weigh In | website=TODAY.com | date=2026-04-10 | url=https://www.today.com/life/moon-mission-artemis-2-emotional-crying-rcna273683 | access-date=2026-04-13}}</ref><ref name="n848">{{cite web | last=Moffic | first=H. Steven | title=The Outer Space Astronauts of Artemis II Are Also Piloting Us to Inner Space | website=Psychiatric Times | date=2026-04-13 | url=https://www.psychiatrictimes.com/view/the-outer-space-astronauts-of-artemis-ii-are-also-piloting-us-to-inner-space | access-date=2026-04-13}}</ref><ref name="f078">{{cite web | last=Torres | first=Jennifer M. | title=From the Space Coast to the world, Artemis II creates collective uplift | website=floridatoday.com | date=2026-04-09 | url=https://www.floridatoday.com/story/news/local/2026/04/09/from-the-space-coast-to-the-world-artemis-ii-creates-collective-uplift/89515108007/ | access-date=2026-04-13}}</ref>Ten tyde van die sending was slegs ongeveer een kwart van die wêreldbevolking oud genoeg om die vorige bemande sending na die maanruimte, Apollo 17 in 1972, te aanskou.<ref name="x934">{{cite web | last=Siegel | first=Ethan | title=The 4 ways science confirms the Moon landings were real | website=Big Think | date=2026-04-08 | url=https://bigthink.com/starts-with-a-bang/moon-landing/ | access-date=2026-04-13}}</ref> ===Kulturele verwysings=== Die bemanning het verklaar dat die film Apollo 13 hul soort ruimtevlug goed uitgebeeld het, behalwe vir die tegniese probleme wat [[Apollo 13]] gehad het.<ref name="c547">{{cite web | last=Sousa | first=Aaron | title=Artemis astronauts talk about life in space during live Q&A from Orion spacecraft | website=CBC | date=2026-04-05 | url=https://www.cbc.ca/news/science/artemis-jeremy-hansen-9.7153552 | access-date=2026-04-23}}</ref> In kwarantyn het die bemanning ''[[Project Hail Mary]]'' (2026) gekyk,<ref name="s394">{{cite web | last=Turkeltaub | first=Payton | title=Artemis II Astronauts Watched 'Project Hail Mary' in Quarantine Before Blasting Off to Space on Moon Mission: 'That Was a Real Treat' | website=Variety | date=2026-04-06 | url=https://variety.com/2026/film/news/artemis-project-hail-mary-moon-mission-1236709481/ | access-date=2026-04-23}}</ref> wat deur die media vergelyk is met bemande ruimtevlugprogramme soos Artemis.<ref name="s578">{{citation | last=Solomon | first=Scott | editor-first1=Mary | editor-last1=Magnuson | title=From Artemis II to 'Project Hail Mary', spaceflight captures audiences when it centers on people because human space travel is hazardous | publisher=The Conversation | date=2026-03-27 | doi=10.64628/aai.cgxrh6kcd | page=}}</ref> [[Ryan Gosling]], wat die hoofkarakter in die film gespeel het, het die sending alle sterkte toegewens tydens die regstreekse uitsending van NASA tydens die lansering in 'n voorafopgeneemde boodskap, en saam met [[Scarlett Johansson]] (''Fly Me to the Moon''), [[Stanley Tucci]], Victor Wembanyama, Isaac Mattson en Roy Wood Jr. hul groete oorgedra.<ref name="k739">{{cite web | last=Furic | first=Maïwenn | title=Ryan Gosling, Wemby… Les astronautes d'Artemis-2 ont reçu des soutiens de taille | website=Le HuffPost | date=2026-04-02 | url=https://www.huffingtonpost.fr/international/article/ryan-gosling-victor-wembanyama-les-astronautes-d-artemis-2-ont-recu-des-soutiens-de-taille_262231.html | language=fr | access-date=2026-04-23|trans-title=Ryan Gosling, Wemby… The Artemis II astronauts have received high-profile support}}</ref> Op [[sosiale media]] tydens die sending het 'n waarneming deur die gehoor van die regstreekse NASA-stroom aandag getrek toe kykers 'n wit kat-knuffel van die ''Sailor Moon''-karakter Artemis by die Kennedy-ruimtesentrum opgemerk het. Daar word geglo dat dit die eiendom van Stanley G. Love is.<ref>{{cite web |last=Senzatimore |first=Renee |date=6 April 2026 |title=Sailor Moon Just Made 2 Unexpected Appearances at NASA Mission Control |url=https://www.cbr.com/sailor-moon-nasa-mission-control-artemis-ii-appear/ |website=Comic Book Resource |location= |publisher=Valnet Publishing Group |access-date=17 April 2026 }}<br/>{{cite web |last=Baseel |first=Casey |date=6 April 2026 |title=Sailor Moon's Artemis is part of the Artemis II NASA mission control team[Video] |url=https://soranews24.com/2026/04/06/sailor-moons-artemis-is-part-of-the-artemis-ii-nasa-mission-control-teamvideo/ |website=SoraNews24 |location=Tokyo |publisher=Socio Corporation |access-date=17 April 2026 }}</ref> ===Waninligting=== Op sosiale media het baie [[Samesweringsteorie|samesweringsteoretici]] [[kunsmatige intelligensie]] (KI)-gegenereerde video's van Artemis II gedeel en ander het beweer dat die sending vals was.<ref>{{Cite web |last1=Norman |first1=Lianna |title=Did we really land on the moon? Artemis II photos, conspiracies debunked |url=https://www.floridatoday.com/story/news/2026/04/07/conspiracy-theory-moon-landing-fake-artemis-2/89498292007/ |access-date=11 April 2026 |website=Florida Today |date=7 April 2026 |last3=Sangalang |first3=Jennifer |last2=Lagatta |first2=Eric }}</ref><ref>{{Cite web |date=9 April 2026 |title=Fact Check: FAKE Artemis II Photo Shows Earth With Identical Cloud Patterns To Apollo 8 Photo From 1968 |url=https://www.yahoo.com/news/articles/fact-check-fake-artemis-ii-003019780.html |access-date=11 Apri 2026 |website=Yahoo News }}</ref><ref>{{Cite web |last=Werth |first=Timothy Beck |date=8 Apri 2026 |title=Fake AI videos of Artemis II's moon flyby are going viral |url=https://mashable.com/article/fake-ai-videos-artemis-ii-moon-flyby |access-date=11 April 2026 |website=Mashable }}</ref> 'n Verbeterde foto van 'n "kleurvolle Maan" (wat die effense kleurvariasies in die maanoppervlak wat deur yster- en titaniumafsettings veroorsaak word, versterk) is aanlyn versprei en verkeerdelik aan die bemanning van Artemis II toegeskryf, maar is eintlik in Augustus 2025 deur die Oekraïense amateur-astrofotograaf Ildar Ibatullin geneem.<ref>{{Cite web |date=9 April 2026 |title=Photos of a colorful Moon are going viral online. Is it really like that? |url=https://nashaniva.com/en/392465 |access-date=11 April 2026 |website=Nasha Niva }}</ref> ==Soortgelyke missies== NASA het Artemis II se missiedoelwitte beskryf as vergelykbaar met dié van beide [[Apollo 7]] en [[Apollo 8]], wat toetse van die ruimtetuig in beide Aarde- en maanbaan in 'n enkele sending kombineer. Anders as Apollo 8, het Artemis II egter nie 'n maanbaan binnegegaan nie as gevolg van die ESM se prestasiebeperkings, wat nie onafhanklik van 'n lae maanbaan kan vertrek nie, aangesien dit nie genoeg dryfmiddel (delta-V) dra vir beide die invoeging in die maanbaan en die daaropvolgende trans-aarde-ontbranding om huis toe te keer nie.<ref>{{Cite tweet |number=2041150038659789111 |user=NASAAdmin |title=There are some technical and performance reasons, but we are essentially combining Apollo 7 and Apollo 8 into a single Artemis II mission. |first=Jared |last=Isaacman |date=6 April 2026 |access-date=7 April 2026 }}</ref><ref>{{Cite web |last=Berger |first=Eric |date=6 Maart 2026 |title=NASA has shuffled its Artemis rockets. But what of the lunar landers? |url=https://arstechnica.com/space/2026/03/nasa-has-shuffled-its-artemis-rockets-but-what-of-the-lunar-landers/ |access-date=28 Maart 2026 |website=Ars Technica |language=en }}</ref><ref>{{Cite news |last=Wood |first=Charlie |date=25 Februarie 2017 |title=Apollo 8 redux – Why NASA may send humans around the Moon, again |url=https://www.csmonitor.com/Science/Spacebound/2017/0225/Apollo-8-redux-Why-NASA-may-send-humans-around-the-moon-again |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170304125622/http://www.csmonitor.com/Science/Spacebound/2017/0225/Apollo-8-redux-Why-NASA-may-send-humans-around-the-moon-again |archive-date=4 Maart 2017 |access-date=4 Maart 2017 |publisher=The Christian Science Monitor }}</ref> Artemis II was die tweede bemande vlug wat om die Maan gedraai het met behulp van 'n vrye terugkeertrajek, na Apollo 13 in 1970, wat 'n vrye terugkeertrajek gebruik het as gevolg van 'n suurstoftenkontploffing in die bevel- en diensmodule op pad na die Maan. Verder was Artemis II op pad na die Maan gedurende [[Paasfees]] en het Paasgroete vanuit die cismaanruimte gestuur; soortgelyk het Apollo 8 gedurende [[Kersfees]] om die Maan gewentel en Kersgroete vanaf die Maan gestuur.<ref name="j816">{{cite web | last=Zastrow | first=Mark | title=How Artemis 2's Easter message echoes Apollo history | website=Astronomy Magazine | date=2026-04-05 | url=https://www.astronomy.com/space-exploration/how-artemis-2s-easter-message-echoes-apollo-history/ | access-date=2026-05-09}}</ref> ==Missie-kentekens== {{Multiple image | image1 = Apollo-8-patch.svg | image2 = Artemis II patch.svg | total_width = 300 | footer = Vergelyking van die Apollo 8 en Artemis II sendingwapens. }} Die Artemis II-sendingdkouerflits, ontwerp deur Gregory Manchess,<ref>{{Cite news |last=Johnson |first=Marina |title=Artemis II mission ends April 10. Why a Kentucky artist can't stop smiling |url=https://www.courier-journal.com/story/news/local/2026/04/10/artemis-ii-mission-ending-april-10-2026-kentucky-artist-gregory-manchess-patch-design-process/89521996007/ |access-date=2026-04-13 |website=The Courier-Journal |language=en-US}}</ref> is geïnterpreteer as inspirasie uit die Apollo 8-skouerflits, wat 'n vertikaal georiënteerde oneindigheidssimbool bevat wat verwys na die nommer 8 en die ruimtetuig se maanbaan verteenwoordig. Net so bevat die Artemis II-ontwerp 'n gestileerde trajek wat lyk soos 'n halfperiode-kurwe wat subtiel die nommer 2 oproep en ooreenstem met die eerste been van die sending vanaf die Aarde na die Maan. Die uitbeelding van die Aarde van anderkant die Maan se verste kant, met behulp van 'n perspektief soortgelyk aan dié van die ''Earthrise''-foto van Apollo 8, is beskrywend van die sending se afstand van die Aarde. Saam toon hierdie gedeelde ontwerpelemente die parallelle tussen die twee sendings en ondersteun Artemis II se rol as die eerste bemande maansending sedert die Apollo-program.<ref>{{cite web |last1=Ziegler |first1=Megan |title=Artemis II mission patch: What it means, and how it honors 'All' |url=https://www.fox10phoenix.com/news/artemis-2-mission-patch-emblem-nasa-moon |website=fox10phoenix |date=April 2026 |access-date=6 April 2026 }}</ref> Tydens die sending is dit onthul dat die ruimtevaarders 'n dubbelsydige weergawe van die flits laat maak het. Die agterkant, wat tydens die terugkeer na die Aarde getoon word, bevat 'n omgekeerde ontwerp waarin die Aarde groter lyk en die Maan in die verte getoon word.<ref>{{Cite news |date=9 April 2026 |title=Artemis II mission special patch design is double-sided |url=https://www.bbc.co.uk/newsround/articles/cvgkqev25gqo |access-date=2026-04-13 |work=BBC |language=en}}</ref> == Wekoproepe == NASA het die tradisie begin om [[musiek]] vir ruimtevaarders te speel tydens die [[Gemini-program]], en het die eerste keer musiek gebruik om 'n vlugbemanning wakker te maak tydens die [[Apollo 15]]-sending. Elke snit word spesiaal gekies, dikwels deur die ruimtevaarders se families, en het gewoonlik 'n spesiale betekenis vir 'n individuele lid van die bemanning of is van toepassing op hul daaglikse aktiwiteite.<ref name="chronology">{{cite news |title=Chronology of Wakeup Calls |date=2 Augustus 2005 |publisher=NASA |url=https://history.nasa.gov/wakeup.htm |access-date=5 April 2010 }}</ref> Artemis II het die eerste NASA-sending geword waarvan sy wekroepe saamgestel is in 'n amptelike [[Spotify]]-speellys.<ref>[https://open.spotify.com/playlist/0WO94bzZeuUun777vv6UJu Artemis II Spotify playlist]</ref> Voorafopgeneemde groete deur voormalige Apollo-ruimtevaarders Charlie Duke en Jim Lovell is ook na die bemanning uitgesaai,{r|twitter5|astromag1}} met Lovell wat sy boodskap kort voor sy dood in Augustus 2025 opgeneem het.{{r|astromag1}} Spotify het verklaar dat verskeie liedjies wat as wekroepe gekies is, 'n skielike toename in wêreldwye strome na die sending gehad het. Op 5 April het "''Sleepyhead''" deur Young & Sick 'n toename van 2 100% bereik en "''Working Class Heroes (Work)''" deur [[CeeLo Green]] 'n toename van meer as 1 700% gesien.<ref>{{Cite web |last=Ravisetti |first=Monisha |date=2026-04-06 |title=Moon music: Here's a Spotify playlist of the Artemis 2 crew's wakeup songs |url=https://www.space.com/space-exploration/artemis/moon-music-heres-a-spotify-playlist-of-the-artemis-2-crews-wakeup-songs |access-date=2026-04-15 |website=Space |language=en}}</ref> {| class="wikitable" |- ! Dag ! Liedjie ! kunstenaar ! Boodskap |- | 1 | "Sleepyhead" | Young & Sick (weergawe van Passion Pit) | |- | 2 | "Green Light" | John Legend, André 3000 | |- | 3 | "In A Daydream" | Freddy Jones Band | |- | 4 | "Pink Pony Club" | [[Chappell Roan]] | |- | 5 | "Working Class Heroes (Work)" | [[CeeLo Green]] | [[Charles Duke|Charlie Duke]]<ref name="twitter5">{{cite tweet |number=2041030763387166863 |user=NASA |title="On the Moon is a photo of my family. I pray it reminds you that we and America and all of the world are cheering you on." Apollo 16 astronaut Charlie Duke recorded a message for the Artemis II crew. Fitting that they hear his words as they close in on their lunar destination. |access-date=9 April 2026}}</ref> |- | 6 | "Good Morning" | Mandisa, TobyMac | [[Jim Lovell]] (postuum, opname gemaak in Augustus 2025)<ref name="astromag1">{{cite magazine |last=Mendenhall |first=Brooks |date=7 April 2026 |title=Decades after Apollo 8, Jim Lovell's voice returns to the Moon |url=https://www.astronomy.com/space-exploration/decades-after-apollo-8-jim-lovells-voice-returns-to-the-moon/ |access-date=9 April 2026 |magazine=Astronomy Magazine}}</ref> |- | 7 | "Tokyo Drifting" | Denzel Curry, Glass Animals | |- | 8 | "Under Pressure" | [[Queen]], [[David Bowie]] | |- | 9 |"Lonesome Drifter" |Charley Crockett | |- | rowspan=2 | 10 | "Run to the Water" | Live | |- | "Free" | Zac Brown Band | Zac Brown (boodskap wat sy orkes se liedjie vergesel)<ref>{{Cite magazine |last=Madarang |first=Charisma |date=2026-04-11 |title=Zac Brown Wakes Artemis II Crew in Space With Song 'Free' |url=https://www.rollingstone.com/music/music-news/zac-brown-wakes-up-artemis-ii-crew-song-free-1235545255/ |access-date=2026-04-17 |magazine=[[Rolling Stone]] |language=en-US}}</ref> |} ==Besinning== Artemis II vorm ’n belangrike stap in die mensdom se terugkeer na die Maan. Alhoewel die sending nie ’n maanlanding ingesluit het nie, was dit die eerste bemande toets van die Orion-ruimtetuig rondom die Maan gewees en het die grondslag lê vir latere Artemis-sendings. Die sending verbind die nalatenskap van Apollo met ’n nuwe era van internasionale ruimteverkenning en moontlike toekomstige reise na Mars. ==Verwysings== {{Verwysings|4}} {{Normdata}} [[Kategorie:Artemis-program]] s2ah3w5rhtcklreqqtd0ynkzfc14v43 2920273 2920272 2026-07-30T12:30:04Z Sobaka 328 2920273 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas |naam = Artemis II |titel = |kleur = |beeld = Earthset (art002e009288).jpg |beeld_wydte = 260px |beeld_onderskrif = Aardeondergang vanaf die Artemis II deur Christina Koch<ref>{{Cite web |last=Wiseman |first=Reid |date=20 April 2026 |title=Post |url=https://x.com/astro_reid/status/2046009031613907029 |url-status=live |access-date=20 April 2026 |website=x.com}}</ref> |beeld2 = |beeld2_wydte = |beeld2_onderskrif = |opskrif1 = Ander name |1 = Artemis 2 <br> Exploration Mission-2 (EM-2) |opskrif2 = Soort sending |2 = Bemande <br>maanwentelings-<br>toetsvlug |opskrif3 = Opgestuur deur |3 = [[Nasa]] |opskrif4 = Duur van sending |4 = 1 April tot 11 April 2026 (9 dae, 1 uur, 32 minute en 15 sekondes) |opskrif5 = Afstand afgelê |5 = 1 126 922 km<ref name="BBC">{{Cite web |date=10 April 2026 |title=Nasa panel gives assessment of successful Artemis II mission |url=https://www.bbc.com/news/live/c3dlnzv5r71t?post=asset%3A3fb43455-d5cb-49e5-b4b7-7322196535c7#post |access-date=April 13, 2026 |website=BBC |language=en-US }}</ref> |opskrif6 = Ruimtetuig |6 = Orion CM-003 ''Integrity''<ref>@NASA (24 September 2025). "Integrity. That's what the Artemis II astronauts have decided to name their Orion spacecraft, which will take them from @NASAKennedy on their journey around the Moon and return them safely back to Earth" (Tweet). Besoek 24 September 2025 – via X (voorheen [[Twitter]])</ref> |opskrif7 = Lanseringsdatum |7 = 1 April 2026 |opskrif8 = Lanseringsterrein |8 = Kennedy-ruimtesentrum <ref name="HEOC">{{Cite web |last=Hill |first=Bill |date=Maart 2012 |title=Exploration Systems Development Status |url=http://www.nasa.gov/pdf/630149main_5-Hill_SLS%20MPCV%20GSDO_508.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170211204753/https://www.nasa.gov/pdf/630149main_5-Hill_SLS |archive-date=11 Februarie 2017 |access-date=21 Julie 2012 |publisher=NASA Advisory Council}}</ref> |opskrif9 = Aankoms |9 = 11 April 2026 |opskrif10 = Landingstyd |10 = 11 April 2026 |opskrif11 = Landingsterrein |11 = [[Stille Oseaan]] |opskrif12 = Wenteltydperk |12 = 9 dae |opskrif13 = Volgende sending |13 = [[Artemis III]] |opskrif14 = Webtuiste |14 = {{URL|www.nasa.gov/artemis-2}} }} '''Artemis II''' (1–11 April 2026) was 'n bemande verbyvlug van die [[Maan]]. Dit was die eerste bemande vlug van die [[NASA]]-geleide [[Artemis-program]] en die eerste bemande vlug verder as 'n [[Lae aardwentelbaan]] sedert [[Apollo 17]] in 1972. Artemis II was die tweede vlug van die Ruimtelanseringstelsel (SLS) en die eerste bemande vlug van die [[Orion-ruimtetuig]], wat deur die bemaningslede "''Integrity''" genoem is. Die sending was 'n toetsvlug ter voorbereiding van latere Artemis-sendings om mense na die maanoppervlak terug te bring. Dit is oorspronklik as Verkenningsmissie 2 (EM-2) aangewys en was bedoel om die gekanselleerde Asteroïde-herleidingsmissie te ondersteun, maar die doelwitte daarvan is ná die stigting van die Artemis-program in 2017 hersien. Die sending se primêre doel was om die [[Orion-ruimtetuig]] se stelsels, bemanningsbedrywighede en sendingprosedures te valideer voor volgehoue maanverkenning in toekomstige Artemis-sendings.<ref>{{Cite web |last=Dinner |first=Josh |date=2026-03-31 |title=Here's what the Artemis 2 astronauts will be doing on each day of NASA's historic moon mission |url=https://www.space.com/space-exploration/missions/artemis-2-breakdown-what-to-expect-from-each-day-of-nasas-historic-moon-mission |access-date=2026-04-14 |website=Space }}</ref> Artemis II se sendingdoelwitte was soortgelyk aan dié van [[Apollo 8]] in 1968, die eerste bemande maanvlug van die Apollo-program, terwyl die vrye-terugkeerbaan ooreengestem het met dié wat [[Apollo 13]] in 1970 gevolg het. Onder die vier bemanningslede het Victor Glover die eerste swart persoon geword, Christina Koch die eerste vrou, die Kanadese Ruimteagentskap-ruimtevaarder Jeremy Hansen die eerste nie-Amerikaner, en bevelvoerder Reid Wiseman die oudste persoon wat verder as ’n lae aardwentelbaan en om die Maan gereis het. Tydens hul maanverbyvlug het die bemanning die rekord vir die grootste afstand van die Aarde deur mense opgestel deur ’n maksimum afstand van 406 771 km te bereik en Apollo 13 se rekord van 400 171 km te verbeter. Ná die lansering het Artemis II wêreldwyd aandag getrek weens sy tegniese prestasies en die samestelling van sy bemanning. ==Geskiedenis== ===Missiebeplanning en keuse van lanseringsdatum (2017–2021)=== [[Lêer:Artemis 2 Crew Portrait.jpg|links|duimnael|Amptelike bemanningsportret, kloksgewys van links: Koch, Glover, Hansen en Wiseman.]] In 2017 is Exploration Mission-2 beplan as 'n enkele lanseringsvlug van 'n Space Launch System (SLS) Block 1B-vuurpyl toegerus met die Exploration Upper Stage, wat 'n maan Blok 1 Orion-ruimtetuig dra, en 'n vragkapasiteit van 50.7 ton. Die missiekonsep het 'n ontmoeting met 'n [[Asteroïed|asteroïd]] behels wat deur die robotiese Asteroid Redirect Mission in 'n maanbaan geplaas sou word, wat [[ruimtevaarder]]s in staat stel om ruimtewandelings uit te voer en monsters te versamel.<ref name="Space.com3">{{cite web |last=Wall |first=Mike |date=10 April 10 2013 |title=Inside NASA's Plan to Catch an Asteroid (Bruce Willis Not Required) |url=http://www.space.com/20612-nasa-asteroid-capture-mission-explained.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190801032556/https://www.space.com/20612-nasa-asteroid-capture-mission-explained.html |archive-date=1 Augustus 2019 |access-date=11 April 2013 |website=Space.com }}</ref> Nadat die Asteroïde-herleidingsmissie in April 2017 gekanselleer is,<ref name="SN-20170614">{{Cite news |last=Foust |first=Jeff |date=14 Junie 2017 |title=NASA closing out Asteroid Redirect Mission |url=https://spacenews.com/nasa-closing-out-asteroid-redirect-mission/ |url-access=subscription |url-status=live |archive-url=https://wayback.archive-it.org/all/20170615143924/http://spacenews.com/nasa-closing-out-asteroid-redirect-mission/ |archive-date=15 Junie 2017 |access-date=9 September 2017 |website=Space News }}</ref> het NASA 'n alternatiewe missie voorgestel wat 'n agt dae lange vrye terugkeerbaan om die Maan met 'n bemanning van vier ruimtevaarders behels.<ref name="NASA-20170804">{{cite web |last=Hambleton |first=Kathryn |date=4 Augustus 2017 |title=NASA's First Flight With Crew Will Mark Important Step on Journey to Mars |url=https://www.nasa.gov/missions/artemis/nasas-first-flight-with-crew-important-step-on-long-term-return-to-the-moon-missions-to-mars/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200728214952/https://www.nasa.gov/feature/nasa-s-first-flight-with-crew-will-mark-important-step-on-journey-to-mars/ |archive-date=28 Julie 2020 |access-date=8 Desember 2017 |website=NASA |publisher=[[NASA]]}}</ref> [[Lêer:Artemis II patch.svg|duimnael|Artemis II skouerflits.]] Nog 'n voorstel uit 2017 het voorgestel om vier ruimtevaarders aan boord van Orion te stuur op 'n maansending van 8 tot 21 dae om die eerste element van die beplande [[Lunar Gateway]] ruimtestasie af te lewer.<ref name="NSF-20170406">{{cite web |last=Gebhardt |first=Chris |date=6 April 2017 |title=NASA finally sets goals, missions for SLS – eyes multi-step plan to Mars |url=https://www.nasaspaceflight.com/2017/04/nasa-goals-missions-sls-eyes-multi-step-mars/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170821221210/https://www.nasaspaceflight.com/2017/04/nasa-goals-missions-sls-eyes-multi-step-mars/ |archive-date=21 Augustus 2017 |access-date=3 Mei 2017 |website=NASASpaceflight.com }}</ref> Hierdie voorstel het nie gerealiseer nie, en in Maart 2018 het NASA besluit dat die Gateway se aanvanklike module eerder op 'n kommersiële vuurpyl sou lanseer<ref>{{Cite web |title=NASA FY 2019 Budget Overview |url=https://www.nasa.gov/sites/default/files/atoms/files/nasa_fy_2019_budget_overview.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191204033859/https://www.nasa.gov/sites/default/files/atoms/files/nasa_fy_2019_budget_overview.pdf |archive-date=4 Desember 2019 |access-date=12 November 2021 |publisher=[[NASA]] |page=14 |quote= Ondersteun die lansering van die Krag- en Aandrywingselement op 'n kommersiële lanseervoertuig as die eerste komponent van die LOP – Gateway}}</ref> as gevolg van vertragings in die konstruksie van die Mobiele lanseerplatform wat benodig word vir die kragtiger Verkenningsboonste stadium.<ref name="arstech4">{{cite web |last=Berger |first=Eric |date=13 April 2018 |title=NASA may fly crew into deep space sooner, but there's a price |url=https://arstechnica.com/science/2018/04/nasa-likely-to-fly-first-deep-space-mission-on-less-powerful-rocket/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191026101148/https://arstechnica.com/science/2018/04/nasa-likely-to-fly-first-deep-space-mission-on-less-powerful-rocket/ |archive-date=16 Oktober 2019 |access-date=6 April 2023 |website=Ars Technica }}</ref> Die [[SpaceX]] Falcon Heavy is as die lanseervoertuig gekies.<ref name="SN-20210210">{{cite web |last=Foust |first=Jeff |date=19 Februarie 2021 |title=NASA selects Falcon Heavy to launch first Gateway elements |url=https://spacenews.com/nasa-selects-falcon-heavy-to-launch-first-gateway-elements/ |url-access=subscription |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231007155621/https://spacenews.com/nasa-selects-falcon-heavy-to-launch-first-gateway-elements/ |archive-date=7 Oktober 2023 |access-date=4 September 2022 |website=Space News }}</ref> Die Lunar Gateway-program is egter in Maart 2026 gekanselleer.<ref name="arstech9">{{cite news |last=Berger |first=Eric |date=25 Maart 2026 |title=NASA kills lunar space station to focus on ambitious Moon base |url=https://arstechnica.com/space/2026/03/nasa-kills-lunar-space-station-to-focus-on-ambitious-moon-base/ |access-date=25 Maart 2026 |website=Ars Technica }}</ref> ===Hardeware-ontwikkeling, toetsing en integrasie (2021–2025)=== Op 11 Februarie 2023 het NASA die Artemis II-kernstadium se enjingedeelte na 'n horisontale posisie gedraai, wat die laaste belangrike mylpaal voor integrasie met die res van die voertuig was. Op 20 Maart is die enjingedeelte met die kernstadium in Gebou 103 by die Michoud-assembleringsfasiliteit in [[New Orleans]], [[Louisiana]], gekoppel. In Maart 2023 het NASA aanvanklik verwag om die voltooide kernstadium daardie somer aan die [[Kennedy-ruimtesentrum]] (KSC) te lewer,<ref name="Richardson Mar232023">{{Cite web |last=Richardson |first=Derek |date=23 Maart 2023 |title=Artemis 2 Space Launch System core stage nearly complete |url=https://www.spaceflightinsider.com/missions/artemis-program/artemis-2-space-launch-system-core-stage-nearly-complete/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230331085930/https://www.spaceflightinsider.com/missions/artemis-program/artemis-2-space-launch-system-core-stage-nearly-complete/ |archive-date=31 Maart 2023 |access-date=31 Maart 2023 |website=SpaceFlight Insider }}</ref> maar teen Mei het die tydlyn na laat herfs 2023 verskuif.<ref name="arstech3">{{cite web |last=Clark |first=Stephen |date=29 September 2023 |title=Rocket Report: Iran launches satellite; Artemis II boosters get train ride |url=https://arstechnica.com/space/2023/09/rocket-report-iran-launches-satellite-artemis-ii-boosters-get-train-ride/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230929111259/https://arstechnica.com/space/2023/09/rocket-report-iran-launches-satellite-artemis-ii-boosters-get-train-ride/ |archive-date=29 September 2023 |access-date=2 Oktober 2023 |website=Ars Technica }}</ref> Die vier RS-25-enjins (serienommers E2047, E2059, E2062 en E2063) is teen 25 September 2023 op die kernlanseringstadium geïnstalleer.<ref name="Mohon O'Brien 2022">{{Cite web |last1=Mohon |first1=Lee |last2=O'Brien |first2=Kevin |date=27 Oktober 2022 |title=Space Launch System Engines: Launching Artemis Astronauts to the Moon |url=http://www.nasa.gov/exploration/systems/sls/space-launch-system-engines-launching-artemis-astronauts-to-the-moon.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230626184639/https://www.nasa.gov/exploration/systems/sls/space-launch-system-engines-launching-artemis-astronauts-to-the-moon.html |archive-date=26 Junie 2023 |access-date=26 Junie 2023 |publisher=[[NASA]] }}</ref><ref name="Mohon September 2023">{{Cite web |last=Mohon |first=Lee |date=25 September 2023 |title=All Engines Added to NASA's Artemis&nbsp;II Moon Rocket Core Stage |url=https://blogs.nasa.gov/artemis/2023/09/25/all-engines-added-to-nasas-artemis-ii-moon-rocket-core-stage/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230925202615/https://blogs.nasa.gov/artemis/2023/09/25/all-engines-added-to-nasas-artemis-ii-moon-rocket-core-stage/ |archive-date=25 September 2023 |access-date=25 September 2023 |publisher=[[NASA]] }}</ref> Nadat 'n lek in die suurstofklep se hidroulika ontdek is, is enjin E2063 in April 2025 met E2061 vervang.<ref name="arstech5">{{cite web |last=Clark |first=Stephen |date=30 April 2025 |title=NASA just swapped a 10-year-old Artemis II engine with one nearly twice its age |url=https://arstechnica.com/space/2025/04/nasa-just-swapped-a-10-year-old-artemis-ii-engine-with-one-nearly-twice-its-age/ |access-date=6 Mei 2025 |website=Ars Technica }}</ref> [[Lêer:Artemis II Core Stage Move to VAB High Bay 2 (KSC-20241211-PH-KLS01 0054).jpg|links|duimnael|SLS-kernlanseerstadium vir Artemis II is kort nadat stapelbedrywighede in Desember 2024 begin het, in High Bay 2 van die lanseertuigmonteringsgebou opgelig.]] Die volledig toegeruste kernlanseerstadium is tussen 16 en 25 Julie 2024 aan KSC afgelewer.<ref>{{Cite web |last=Donaldson |first=Abbey A. |date=7 Junie 2024 |title=NASA Invites Media to Rollout Event for Artemis&nbsp;II Moon Rocket Stage |url=https://www.nasa.gov/news-release/nasa-invites-media-to-rollout-event-for-artemis-ii-moon-rocket-stage-2/ |access-date=12 Junie 2024 |publisher=[[NASA]] }}</ref><ref name="Core stage shipment">{{Cite web |date=16 Julie 2024 |title=Artemis&nbsp;II Core Stage on the Move |url=https://www.nasa.gov/image-article/artemis-ii-core-stage-on-the-move/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251213130812/https://www.nasa.gov/image-article/artemis-ii-core-stage-on-the-move/ |archive-date=13 Desember 2025 |access-date=26 Julie 2024 |publisher=[[NASA]] |last=Luabeya|first=Monika}}</ref><ref name="youtube1">{{YouTube |id= KsSKP8SP2KA |title= Core Stage for NASA's Artemis II Mission Arrives at Kennedy Space Center's Vehicle Assembly Building }}</ref> Die aapassers wat benodig is vir die integrasie van die volledige lanseervoertuig het in Junie 2024 wesenlik voltooiing bereik en in September 2024 by KSC aangekom.<ref name="NASA-20240625">{{cite web |last=Mohon |first=Lee |date=25 Junie 2024 |title=Six Adapters for Crewed Artemis Flights Tested, Built at NASA Marshall |url=https://www.nasa.gov/centers-and-facilities/marshall/six-adapters-for-crewed-artemis-flights-tested-built-at-nasa-marshall/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251016073459/https://www.nasa.gov/centers-and-facilities/marshall/six-adapters-for-crewed-artemis-flights-tested-built-at-nasa-marshall/ |archive-date=16 Oktober 2025 |access-date=26 Junie 2024 |website=NASA |publisher=[[NASA]] }}</ref><ref name="Space.com2">{{cite web |last=Howell |first=Elizabeth |date=2 September 2024 |title=The pieces of NASA's next 3 Artemis moon missions head to Florida launch site (photos) |url=https://www.space.com/nasa-artemis-moon-astronaut-missions-rocket-spacecraft-hardware-shipment-photos |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251210213331/https://www.space.com/nasa-artemis-moon-astronaut-missions-rocket-spacecraft-hardware-shipment-photos |archive-date=10 Desember 2025 |access-date=13 September 2024 |website=Space.com }}</ref> Die Artemis II-bemanning is op 3 April 2023 deur NASA-administrateur Bill Nelson aangekondig tydens sy "State of NASA"-toespraak by 'n NASA-fasiliteit by Ellington Field buite Houston, Texas,<ref name="sciam2">{{cite web |last=Pearlman |first=Robert Z. |date=3 April 2023 |title=NASA Announces the Astronaut Crew for Artemis II Lunar Flyby |url=https://www.scientificamerican.com/article/nasa-announces-the-astronaut-crew-for-artemis-ii-lunar-flyby/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230403202218/https://www.scientificamerican.com/article/nasa-announces-the-astronaut-crew-for-artemis-ii-lunar-flyby/ |archive-date=3 April 2023 |access-date=4 April 2023 |website=Scientific American }}</ref> en die bemanning het daardie aand 'n openbare verskyning by die nabygeleë NRG-stadion gemaak tydens die 2023 March Madness-basketbalkampioenskapwedstryd.<ref name="twitter2">{{Cite tweet |number=1645612953259974657 |user=Astro_Christina |title=You stood. All of you. You stood for taking on the challenge. For doing things that are hard. For exploring together. Of all the things we did last week to introduce Artemis II, this unexpected standing ovation was the moment I realized – You're all behind this. We are going. |first=Christina |last=Koch }}</ref> NASA het oorspronklik September 2024 geteiken om met vuurpylstapelingsbedrywighede te begin. Die skedule is egter met meer as twee maande vertraag weens ondersoeke na probleme met Orion se lewensondersteuningstelsel en onverwagte hitteskildskade wat waargeneem is na die Artemis I-herbetreding.<ref name="arstech2">{{cite news |last=Berger |first=Eric |date=17 Oktober 2024 |title=It's increasingly unlikely that humans will fly around the Moon next year |url=https://arstechnica.com/space/2024/10/artemis-ii-almost-certainly-will-miss-its-september-2025-launch-date/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250926153507/https://arstechnica.com/space/2024/10/artemis-ii-almost-certainly-will-miss-its-september-2025-launch-date/ |archive-date=26 September 2025 |access-date=20 Oktober 2024 |website=Ars Technica }}</ref> Vuurpylstapeling het op 20 November 2024 begin. Stapeling is op 20 Oktober 2025 voltooi met die installering van die volledig geïntegreerde Orion-ruimtetuig, ESM, en lanseringsonderbrekingstelsel bo-op die SLS-vuurpyl.<ref name="arstech6">{{cite web |last=Clark |first=Stephen |date=24 Oktober 2025 |title=Rocket Report: China tests Falcon 9 lookalike; NASA's Moon rocket fully stacked |url=https://arstechnica.com/space/2025/10/rocket-report-china-tests-falcon-9-lookalike-nasas-moon-rocket-fully-stacked/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251113003529/https://arstechnica.com/space/2025/10/rocket-report-china-tests-falcon-9-lookalike-nasas-moon-rocket-fully-stacked/ |archive-date=13 November 2025 |access-date=25 Oktober 2025 |website=Ars Technica }}</ref> ===Hitteskild-bekommernisse=== [[Lêer:Artemis I Orion heat shield.jpg|duimnael|Artemis I hitteskild toon skade na herwinning.]] Na die onbemande Artemis I-sending in November 2022 het NASA-ingenieurs onverwagte erosie van die Orion-ruimtetuig se ablatiewe hitteskild na atmosferiese herbetreding geïdentifiseer. Na-vluginspeksies het areas van houtskoolverlies in die [[AVCOAT]]-ablatiewe hitteskildmateriaal gevind, waarin gedeeltes van die materiaal meer uitgebreid geërodeer het as wat deur voorvlugmodelle voorspel is. NASA het berig dat temperature binne die bemanningsmodule binne ontwerplimiete gebly het, maar die onverwagte gedrag het verdere ondersoek aangespoor. Nabybeelde van die skade is eers in Mei 2024 publiek vrygestel, toe dit in 'n verslag deur die NASA-kantoor van Inspekteur-generaal verskyn het.<ref>{{Cite report |url=https://oig.nasa.gov/wp-content/uploads/2024/05/ig-24-011.pdf |title=NASA's Readiness for the Artemis II Crewed Mission to Lunar Orbit |date=1 Mei 2024 |publisher=NASA Office of Inspector General |pages=8–11 |access-date=27 Januarie 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241002095327/https://oig.nasa.gov/wp-content/uploads/2024/05/ig-24-011.pdf |archive-date=2 Oktober 2024 |url-status=live }}</ref> In April 2024 het NASA 'n onafhanklike hersieningspan saamgestel om die hitteskildprestasie en die agentskap se voorgestelde benadering vir die Artemis II-sending te beoordeel. Die hersiening het in Desember 2024 afgesluit, waarna NASA aangekondig het dat hulle met Artemis II sou voortgaan met die bestaande hitteskild. NASA het 'n perskonferensie gehou om hul bevindinge uiteen te sit, maar die publiek vrygestelde weergawe van die hersieningspan se verslag is omvattend geredigeer, wat kritiek van sommige voormalige NASA-ingenieurs en ruimtevaarders ontlok het rakende die vlak van deursigtigheid.<ref name="Berger 2026-01-09">{{Cite news |last=Berger |first=Eric |author-link=Eric Berger (journalist) |date=9 Januarie 2026 |title=Is Orion's heat shield really safe? New NASA chief conducts final review on eve of flight. |url=https://arstechnica.com/space/2026/01/nasa-chief-reviews-orion-heat-shield-expresses-full-confidence-in-it-for-artemis-ii/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260118012348/https://arstechnica.com/space/2026/01/nasa-chief-reviews-orion-heat-shield-expresses-full-confidence-in-it-for-artemis-ii/ |archive-date=18 Januarie 2026 |access-date=27 Januarie 2026 |work=Ars Technica }}</ref> NASA-ingenieurs het bepaal dat die verkolingsverlies wat tydens Artemis I waargeneem is, veroorsaak is deur warm gasse wat in die AVCOAT-materiaal vasgevang is, wat gelei het tot afsplintering, krake en verhoogde gelokaliseerde materiaalverlies tydens hertoetrede. Eerder as om die hitteskild vir Artemis II te vervang, het NASA die hertoetrede-trajek gewysig deur die daalhoek te verhoog, wat die tyd wat die ruimtetuig in die termiese omgewing wat met die skade geassosieer word, sou deurbring, verminder het. Volgens NASA het modellering en grondtoetse aangedui dat hierdie verandering verdere verkolingsverlies sou beperk terwyl dit binne Orion se strukturele en termiese marges sou bly.<ref name="Berger 2026-01-09" /> As deel van die sertifiseringsproses vir Artemis II het NASA addisionele toetse en ontledings uitgevoer, insluitend evaluerings van scenario's wat meer uitgebreide hitteskildskade behels. NASA het verklaar dat hierdie ontledings getoon het dat die onderliggende struktuur van die Orion-kapsule ongeskonde sou bly en in staat sou wees om die bemanning te beskerm onder toestande wat dié oortref wat verwag word tydens die sending se herbetreding.<ref name="Berger 2026-01-09" /> In Januarie 2026 het NASA-administrateur Jared Isaacman verklaar dat hy die voortsetting van Artemis II met die bestaande hitteskild ondersteun nadat hy die agentskap se analise hersien het en met ingenieurs en eksterne kundiges vergader het. Sommige deelnemers wat voorheen kommer uitgespreek het, het aangedui dat die bykomende data hul vrae beantwoord het, terwyl ander steeds beswaar gemaak het teen die vlug van die sending sonder 'n herontwerpte hitteskild. NASA het verklaar dat ontwerpveranderinge wat AVCOAT-deurlaatbaarheid aanspreek, beplan word vir die hitteskild wat vir Artemis III bedoel is.<ref name="Berger 2026-01-09" /> ===Missievertragings=== [[Lêer:Artemis II Orion Solar Array Wings Installed (jsc2025e016293).jpg|links|duimnael|Orion-ruimtetuig en sy Europese Diensmodule vir die Artemis II-sending word in Maart 2025 voorberei.]] Tydens voorlopige oorsigte in 2011 is die lanseringsdatum iewers tussen 2019 en 2021 geplaas, maar daarna is die lanseringsdatum uitgestel tot 2023."<ref name="NASA-20190308">{{cite web |last=Hambleton |first=Kathryn |date=8 Maart 2019 |title=NASA's Deep Space Exploration System is Coming Together |url=https://www.nasa.gov/missions/artemis/orion/nasas-deep-space-exploration-system-is-coming-together/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190801183030/https://www.nasa.gov/feature/nasa-s-deep-space-exploration-system-is-coming-together/ |archive-date=1 Augustus 2019 |access-date=10 Maart 2019 |website=NASA |publisher=[[NASA]]}}</ref><ref name="NSF-20181228">{{cite web |last=Sloss |first=Philip |date=28 Desember 2018 |title=Crewed Orion spacecraft passes critical design review |url=https://www.nasaspaceflight.com/2018/12/crewed-orion-passes-critical-design-review/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190216153635/https://www.nasaspaceflight.com/2018/12/crewed-orion-passes-critical-design-review/ |archive-date=16 Februarie 2019 |access-date=9 Maart 2019 |website=NASASpaceflight.com }}</ref> In Januarie 2024 is verwag dat die sending in September 2025 sou lanseer."<ref name="SN-20240109">{{Cite web |last=Foust |first=Jeff |author-link=Jeff Foust |date=9 Januarie 2024 |title=NASA delays Artemis 2 and 3 missions |url=https://spacenews.com/nasa-delays-artemis-2-and-3-missions/ |url-access=subscription |access-date=10 Januarie 2024 |website=Space News }}</ref> In Oktober 2024 het die NASA-kantoor van die Inspekteur-generaal egter bepaal dat die Exploration Ground Systems-span hul tyd wat vir die oplossing van enige onvoorsiene probleme opgeberg was, uitgeput het, wat die kantoor laat besluit het dat die lanseringsdatum van September 2025 waarskynlik vertraag sou word.{{r |arstech2}} In Desember 2024 het die uitgaande administrateur Nelson aangekondig dat die lansering vertraag is weens die maande van ingenieursondersoeke na probleme met die lewensondersteuningstelsel en hitteskild, maar hulle het 'n lansering in April 2026 gemik."<ref name="NYT-20241205">{{cite news |last=Chang |first=Kenneth |date=5 Desember 2024 |title=NASA Missions to Return to the Moon Delayed Until 2026 and 2027 |url=https://www.nytimes.com/2024/12/05/science/nasa-moon-artemis-delayed-2027.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251025012300/https://www.nytimes.com/2024/12/05/science/nasa-moon-artemis-delayed-2027.html |archive-date=25 Oktober 2025 |access-date=6 Desember 2024 |newspaper=[[The New York Times]] }}</ref><ref name="NASA-20241205">{{cite press release |title=NASA Shares Orion Heat Shield Findings, Updates Artemis Moon Missions |date=5 Desember 2024 |publisher=[[NASA]] |url=https://www.nasa.gov/news-release/nasa-shares-orion-heat-shield-findings-updates-artemis-moon-missions/ |last=Donaldson |first=Abbey A. |access-date=6 Desember 2024 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20241205185711/https://www.nasa.gov/news-release/nasa-shares-orion-heat-shield-findings-updates-artemis-moon-missions/ |archive-date=5 Desember 2024 }}</ref> In Maart 2025 het ''AmericaSpace'' berig dat die lanseringsdatum met twee maande tot Februarie 2026 versnel kon word. NASA het in 'n verklaring gereageer en gesê dat hulle nie die hersiene datum kon bevestig nie, maar het opgemerk: "Ons soek maniere om 'n vroeëre lansering moontlik te maak indien moontlik, moontlik so gou as Februarie 2026. 'n Februarie-teiken stel die agentskap in staat om voordeel te trek uit doeltreffendheid in die vloei van bedrywighede om die SLS-vuurpyl, Orion-ruimtetuig en ondersteunende grondstelsels te integreer terwyl die veiligheid van die bemanning as die topprioriteit gehandhaaf word."<ref name="americaspace1">{{Cite web |last=Longo |first=Alex |date=22 Maart 2025 |title=NASA Accelerates Artemis 2 by Two Months |url=https://www.americaspace.com/2025/03/22/nasa-accelerates-artemis-2-by-two-months/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260113111951/https://www.americaspace.com/2025/03/22/nasa-accelerates-artemis-2-by-two-months/ |archive-date=13 Januarie 2026 |access-date=28 Maart 2025 |website=AmericaSpace }}</ref> Teen Augustus 2025 het meer hoofstroommedia soos ''NASASpaceflight'', die joernalis Eric Berger en die Amerikaanse senator en voormalige ruimtevaarder Mark Kelly ook berig dat die sending na Februarie 2026 verskuif is."<ref name="NSF-20250802">{{cite web |last=Rosenstein |first=Sawyer |date=2 Augustus 2025 |title=Artemis II astronauts discuss mission status ahead of in-capsule training |url=https://www.nasaspaceflight.com/2025/08/artemis-ii-astronaut-interviews/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260102022311/https://www.nasaspaceflight.com/2025/08/artemis-ii-astronaut-interviews/ |archive-date=2 Januarie 2026 |access-date=6 Augustus 2025 |website=NASASpaceflight.com }}</ref><ref name="twitter3">{{cite tweet |number=1951004815930302557 |user=SciGuySpace |title=Former astronaut Mark Kelly says Artemis II is launching in February 2026. This is consistent with the schedule I've been hearing. Officially NASA has said "no later than" April 2026. |first=Eric |last=Berger |access-date=5 Augustus 2025 }}</ref> In September 2025 het amptenare van die ruimteagentskap aangekondig dat hulle 'n lanseringsvenster nastreef wat op 5 Februarie 2026 oopgemaak het.<ref name="arstech1">{{Cite web |last=Berger |first=Eric |date=23 September 2025 |title=NASA targeting early February for Artemis II mission to the Moon |url=https://arstechnica.com/space/2025/09/nasa-targeting-early-february-for-artemis-ii-mission-to-the-moon/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251226061826/https://arstechnica.com/space/2025/09/nasa-targeting-early-february-for-artemis-ii-mission-to-the-moon/ |archive-date=26 Desember 2025 |access-date=24 September 2025 |website=Ars Technica }}</ref> [[Lêer:Artemis II Rollout (NHQ202601170068).jpg|duimnael|Die Artemis II-stapel word uit die VAB uitgerol voor sy Februarie-lanseringspoging, Januarie 2026.]] Die vroegste lanseringsvenster vir Artemis II was oorspronklik vasgestel vir vroeg in Februarie 2026,<ref name="twitter4">{{cite tweet |number=2008895848839520633 |user=SciGuySpace |title=Based upon information from a couple of people, as of last night NASA is still working toward the Feb. 5–11 launch window for Artemis II. A big tell will be whether NASA rolls the rocket to the pad about 10 days from now. |first=Eric |last=Berger |access-date=7 Januarie 2026 }}</ref><ref name="SN-20260107">{{Cite web |last=Foust |first=Jeff |author-link=Jeff Foust |date=January 7, 2026 |title=NASA continues to work toward February launch of Artemis 2 |url=https://spacenews.com/nasa-continues-to-work-toward-february-launch-of-artemis-2/ |url-access=subscription |access-date=8 Januarie 2026 |website=Space News }}</ref> maar lanseringsvoorbereidings is vertraag weens die Noord-Amerikaanse winterstorm van Januarie 2026.<ref name="kraft1302">{{Cite web |last=Kraft |first=Rachel H. |date=30 Januarie 2026 |title=NASA Updates Artemis II Wet Dress Rehearsal, Launch Opportunities |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/01/30/nasa-updates-artemis-ii-wet-dress-rehearsal-launch-opportunities/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260201205056/https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/01/30/nasa-updates-artemis-ii-wet-dress-rehearsal-launch-opportunities/ |archive-date=1 Februarie 2026 |access-date=30 Januarie 2026 |website=[[NASA]] }}</ref> Op 18 Januarie 2026 is die geïntegreerde SLS-vuurpyl, Orion-kapsule en lanseringstoring vanaf die Voertuigmonteringsgebou na Lanseringskompleks 39B uitgerol.<ref name="NYT-20260117">{{Cite news |last=Chang |first=Kenneth |date=17 Januarie 2026 |title=NASA's Giant Rocket Completes Slow Roll Toward Artemis&nbsp;II Moon Voyage |url=https://www.nytimes.com/2026/01/17/science/nasa-artemis-ii-rocket-moon.html |access-date=18 Januarie 2026 |work=[[The New York Times]] |issn=0362-4331 }}</ref> 'n Nat kleedrepetisie van die aftelling het op 2 Februarie plaasgevind.<ref name="Redstone Rocket 2026-01-282">{{cite web |last=Schultz |first=Eric |date=January 28, 2026 |title=Marshall at center of return to moon with Artemis II |url=https://www.theredstonerocket.com/tech_today/article_ff3b24d3-b284-424b-8286-c8c9709f2e62.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260128093819/https://www.theredstonerocket.com/tech_today/article_ff3b24d3-b284-424b-8286-c8c9709f2e62.html |archive-date=28 Januarie 2026 |access-date=28 Januarie 2026 |website=The Redstone Rocket }}</ref> Na die toets het NASA aangekondig dat die lansering tot Maart uitgestel sou word weens 'n vloeibare waterstoflek wat tydens die gesimuleerde aftelling plaasgevind het. Benewens die lek, moes 'n klep wat verband hou met die druk van die Orion-bemanningsmodule se luik herdraai word, en die afsluitingsoperasies het langer geneem as beplan.<ref>{{Cite web |date=3 Februarie 2026 |title=NASA Conducts Artemis II Fuel Test, Eyes March for Launch Opportunity |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/02/03/nasa-conducts-artemis-ii-fuel-test-eyes-march-for-launch-opportunity/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260225203052/https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/02/03/nasa-conducts-artemis-ii-fuel-test-eyes-march-for-launch-opportunity/ |archive-date=25 Februarie 2026 |access-date=3 Februarie 2026 |website=NASA |last=Kraft|first=Rachel H.}}</ref> 'n Tweede nat kleedrepetisie het op 19 Februarie plaasgevind en was suksesvol.<ref>{{Cite web |last=Kraft |first=Rachel H. |date=19 Februarie 2026 |title=NASA Begins Artemis II Launch Pad Ops After Successful Fuel Test |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/02/19/nasa-begins-artemis-ii-launch-pad-ops-after-successful-fuel-test/ |access-date=20 Februarie 2026 |website=NASA }}</ref> Op 21 Februarie is 'n heliumvloeiprobleem waargeneem, wat 'n terugrol na die Voertuigmonteringsgebou (VAB) veroorsaak het en die sending tot April vertraag het.<ref>{{Cite web |date=21 Februarie 2026 |title=NASA Troubleshooting Artemis II Rocket Upper Stage Issue, Preparing to Roll Back |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/02/21/nasa-troubleshooting-artemis-ii-rocket-upper-stage-issue-preparing-to-roll-back/ |access-date=21 Februarie 2026 |website=NASA |last=Kraft|first=Rachel H.}}</ref><ref name="Clark 2026-02-21">{{Cite news |last=Clark |first=Stephen |date=21 Februarie 2026 |title=NASA says it needs to haul the Artemis II rocket back to the hangar for repairs |url=https://arstechnica.com/space/2026/02/nasa-says-it-needs-to-haul-the-artemis-ii-rocket-back-to-the-hangar-for-repairs/ |access-date=22 Februarie 2026 |work=Ars Technica }}</ref> Die terugrol het op 25 Februarie om 9:38 vm EST begin en die geïntegreerde SLS-vuurpyl het omstreeks 8:00 nm terug by die VAB aangekom.<ref>{{Cite web |date=25 Februarie 2026 |title=NASA Artemis II Rocket Rolls Back to Vehicle Assembly Building |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/02/25/nasa-artemis-ii-rocket-rolls-back-to-vehicle-assembly-building/ |access-date=25 Februarie 2026 |website=NASA |last=Niles-Carnes|first=Elyna}}</ref><ref>{{Cite web |date=25 Februarie 2026 |title=NASA Artemis II Rocket Returns for Repairs |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/02/25/nasa-artemis-ii-rocket-returns-for-repairs/ |access-date=25 Februarie 2026 |website=NASA |last=Niles-Carnes|first=Elyna}}</ref> NASA-administrateur Jared Isaacman het gesê dat 'n werklike lanseringsdatum eers bevestig sou word nadat 'n suksesvolle nat kleedrepetisie voltooi was en die resultate geanaliseer is.<ref name="NYT-20260117" /><ref>{{cite web |last=Singh |first=Anamica |date=1 Februarie 2026 |title=Artemis 2 wet launch begins at NASA's Kennedy Space Center: Launch date, astronauts and other details |url=https://www.wionews.com/science/artemis-2-wet-launch-begins-nasa-kennedy-space-center-1769928410232/amp |access-date=1 Februarie 2026 |website=Wion }}</ref> ===Lanseringskedulering=== [[Lêer:Artemis II Preflight (NHQ202603200057).jpg|duimnael|Die boonste deel van die sendingmodule, soos gesien op 20 Maart 2026.]] Op 12 Maart, na 'n Vluggereedheidsoorsig (VGV), is sewe twee-uur lanseringsvensters aangekondig vir 1-6 en 30 April, met die eerste lanseringsvenster op 1 April 2026.<ref>{{Cite web |date=12 Maart 2026 |title=NASA Now Targeting April 1 for Artemis II's Launch Around The Moon |url=https://spacepolicyonline.com/news/nasa-now-targeting-april-1-for-artemis-ii-launch-around-the-moon/ |access-date=14 Maart 2026 |website=spacepolicyonline.com |last=Smith |first=Marcia}}</ref> Op 18 Maart het NASA aangekondig dat die Artemis II Ruimtelanseringstelsel (SLS) vuurpyl en Orion-ruimtetuig die volgende dag na lanseerplatform 39B by die agentskap se Kennedy-ruimtesentrum in [[Florida]] uitgerol sou word. Intussen het die Artemis II-bemanning in kwarantyn in [[Houston]], [[Texas]], gegaan om te verseker dat hulle gesond bly voor die lansering.<ref>{{Cite web |date=18 Maart 2026 |title=NASA Finalizes Artemis II Rollout, Crew Begins Quarantine |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/03/18/nasa-finalizes-artemis-ii-rollout-crew-begins-quarantine/ |access-date=18 Maart 2026 |website=NASA |last=Dean|first=Brandi}}</ref> Op 20 Maart, na 'n vertraging weens sterk winde,<ref>{{Cite web |date=20 Maart 2026 |title=Artemis II Moon Rocket Heads Back to Launch Pad |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/03/20/artemis-ii-moon-rocket-heads-back-to-launch-pad/ |access-date=20 Maart 2026 |website=NASA |last=Costa|first=Jason}}</ref> is die SLS 'n tweede keer vanaf die VAB na lanseerplatform 39B uitgerol.<ref>{{Cite web |date=20 Maart 2026 |title=NASA's Artemis II Rocket Arrives at Launch Pad 39B |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/03/20/nasas-artemis-ii-rocket-arrives-at-launch-pad-39b/ |access-date=20 Maart 2026 |website=NASA |last=Costa|first=Jason}}</ref> ==Bemanning== [[Lêer:Artemis II Launch Crew Walkout (NHQ20260401 admin 0005).jpg|duimnael|Artemis II-bemanining.]] Artemis II is beman deur vier ruimtevaarders: bevelvoerder Reid Wiseman, vlieënier Victor Glover, en missiespesialis Christina Koch, almal van die NASA Astronaut Corps, saam met missiespesialis Jeremy Hansen van die Kanadese Astronaut Corps.<ref name="Artemis Crew">{{unbulleted list citebundle | {{Cite web |last=O'Shea |first=Claire |date=3 April 2023 |title=NASA Names Astronauts to Next Moon Mission, First Crew Under Artemis |url=http://www.nasa.gov/press-release/nasa-names-astronauts-to-next-moon-mission-first-crew-under-artemis |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230722041405/https://www.nasa.gov/press-release/nasa-names-astronauts-to-next-moon-mission-first-crew-under-artemis/ |archive-date=22 July 2023 |access-date=9 Augustus 2023 |publisher=[[NASA]]}} | {{Cite web |last=Wall |first=Mike |date=3 April 2023 |title=Meet the 4 astronauts flying on NASA's Artemis 2 moon mission |url=https://www.space.com/artemis-2-moon-mission-astronauts-meet-the-crew |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230529052354/https://www.space.com/artemis-2-moon-mission-astronauts-meet-the-crew |archive-date=29 Mei 2023 |access-date=9 Augustus 2023 |publisher=Space.com}} | {{Cite web |last1=Wattles |first1=Jackie |last2=Strickland |first2=Ashley |date=3 April 2023 |title=The four astronauts NASA picked for the first crewed moon mission in 50 years |url=https://www.cnn.com/2023/04/03/world/artemis-2-astronaut-crew-scn/index.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230810074034/https://www.cnn.com/2023/04/03/world/artemis-2-astronaut-crew-scn/index.html |archive-date=10 Augustus 2023 |access-date=9 Augustus 2023 |publisher=[[CNN]]}} | {{Cite web |last=Stamm |first=Amy |date=3 April 2023 |title=Meet the Crew of Artemis II |url=https://airandspace.si.edu/stories/editorial/meet-crew-artemis-ii |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230408183145/https://airandspace.si.edu/stories/editorial/meet-crew-artemis-ii |archive-date=8 April 2023 |access-date=9 Augustus 2023 |website=airandspace.si.edu}} }}</ref> Op 22 November 2023 is Jenni Gibbons as Hansen se plaasvervanger aangewys,<ref>{{Cite news |last=Nassar |first=Hana Mae |date=22 November 2023 |title=Canadian astronauts receive new assignments |url=https://vancouver.citynews.ca/2023/11/22/canadian-astronauts-gibbons-kutryk/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231122161422/https://vancouver.citynews.ca/2023/11/22/canadian-astronauts-gibbons-kutryk/ |archive-date=22 November 2023 |access-date=22 November 2023 |work=citynews.ca |location=Vancouver }}</ref> en op 3 Julie 2024 is Andre Douglas as die plaasvervanger vir die drie NASA-ruimtevaarders aangewys.<ref name="globalnews1">{{cite news |last=Connolly |first=Amanda |date=16 Desember 2020 |title=A Canadian astronaut will be on NASA's Artemis deep space lunar orbit as well the first non American to leave earth orbit |url=https://globalnews.ca/news/7525408/nasa-artemis-program-canadian-astronaut-moon/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201216151622/https://globalnews.ca/news/7525408/nasa-artemis-program-canadian-astronaut-moon/ |archive-date=16 Desember 2020 |access-date=18 Desember 2020 |newspaper=Global News }}</ref> Glover het die eerste persoon van kleur geword, Koch die eerste vrou, Wiseman die oudste persoon, en Hansen die eerste nie-Amerikaner wat om die Maan gereis het. Hierdie sending was Hansen se eerste ruimtevlug. Hansen en Gibbons, albei Kanadese, is deur die Kanadese Ruimteagentskap gekies as deel van 'n 2020-verdrag<ref>{{Cite web |title=View Treaty – Canada.ca |url=https://www.treaty-accord.gc.ca/text-texte.aspx?lcid=1033&id=105652&t=638206873238152706 |access-date=20 Januarie 2026 |website=www.treaty-accord.gc.ca |quote=Article 7, Section 1(b), Clause 15. Provide one crew opportunity on Artemis II (the first crewed flight returning astronauts to the lunar environment) and one crew opportunity to the Gateway, timing of such crew opportunities shall take into account major CSA milestones, program constraints, and crew flight availability }}</ref> tussen die Verenigde State en Kanada wat die deelname van Kanadese ruimtevaarders aan die Artemis-program vergemaklik het.<ref name="Artemis Crew" />{{r |globalnews1}}<ref>{{Cite web |title=Meet the astronauts on NASA's Artemis II moon mission |url=https://www.nbcnews.com/science/space/nasa-moon-astronauts-artemis-ii-mission-rcna255621 |website=NBC News |date=2026-03-31|last1=Chow|first1=Denise|last2=Blackman|first2=Jay|last3=Al Roker|first3=Al}}</ref><ref>{{Cite web |date=30 Maart 2026 |title=6 major records the Artemis II astronauts will smash as NASA returns to the moon |url=https://www.livescience.com/space/space-exploration/farthest-fastest-and-most-diverse-6-major-records-the-artemis-ii-astronauts-will-smash-as-nasa-returns-to-the-moon |access-date=30 Maart 2026 |website=Live Science }}</ref> Hierdie sending het die rekord vir die meeste mense in die diep ruimte op een slag gebreek,<ref name="p831">{{cite web | last=Kabir | first=Radifah | title=Artemis II broke 8 big records: How the Moon mission changed space history forever | website=India Today | date=11 April 2026 | url=https://www.indiatoday.in/science/story/artemis-2-mission-records-broken-farthest-humans-deep-space-moon-nasa-2026-2894719-2026-04-11 | access-date=12 April 2026}}</ref> wat op drie gestel is tydens [[Apollo 8]] in Desember 1968. Rise, 'n sagte speelding is as die gewigloosheidaanwyser aan boord van Artemis II saam met die ruimtevaarders geplaas, is ontwerp deur die 8-jarige Lucas Ye.<ref>{{Cite web |date=10 April 2026 |title=How an 8-year-old designed a zero-gravity indicator for Artemis II |url=https://www.cbsnews.com/news/zero-gravity-indicator-artemis-ii-8-year-old/ |access-date=12 April 2026 |website=CBS News |last=Breen|first=Kerry}}</ref><ref>{{Cite web |last1=Yu |first1=Yi-Jin |title=8-year-old watches his plush toy rocket to the moon with Artemis II mission |url=https://abcnews.com/GMA/Living/8-year-olds-plush-toy-design-moon-artemis/story?id=131605806 |access-date=12 April 2026 |website=ABC News |date=2 April 2026|last2=Uff|first2=Nic}}</ref> ==Missie== [[Lêer:Artemis II Doelwitte.png|duimnael|Diagram wat die beplande doelwitte van die Artemis II-sending toon.]] Artemis II se missie was 'n bemande vlugtoets met vier ruimtevaarders wat die werkverrigting van die Ruimtelanseringstelsel (SLS) vuurpyl saam met die Orion-ruimtetuig en sy Europese Diensmodule (ESM) in die diep ruimte geëvalueer het. Die eerste dag van die sending is grootliks in 'n hoë Aarde-wentelbaan deurgebring, waar die bemanning stelselkontroles uitgevoer het. Orion het in 'n hoogs elliptiese, hoë Aarde-wentelbaan geopereer met 'n periode van ongeveer 24 uur, wat uitgebreide toetsing van aanboordstelsels moontlik gemaak het. Gedurende hierdie fase het die bemanning lewensondersteuning en ander kritieke ruimtetuigstelsels geëvalueer, en 'n afspraak- en nabyheidsoperasiedemonstrasie uitgevoer met die gebruikte Tussentydse Kriogeniese Aandrywingsfase (ICPS) as 'n teiken. Nadat NASA-missiebestuurders Orion se werkverrigting bevestig het, het die ruimtetuig 'n translunêre inspuiting (TLI) ontsteking uitgevoer om die Aarde-wentelbaan te verlaat. Orion het toe na die Maan gereis op 'n vrye terugkeerbaan, om die verre kant gelus voordat dit natuurlik na die Aarde teruggekeer het op 'n vrye terugkeerbaan sonder om bykomende aandrywing vir die terugbeen te benodig.<ref name="NASA-20180827">{{cite web |last=Hambleton |first=Kathryn |date=27 Augustus 2018 |title=First Flight With Crew Important Step on Long-Term Return to Moon |url=https://www.nasa.gov/missions/artemis/nasas-first-flight-with-crew-important-step-on-long-term-return-to-the-moon-missions-to-mars/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180830041134/http://www.nasa.gov/feature/nasa-s-first-flight-with-crew-important-step-on-long-term-return-to-the-moon-missions-to |archive-date=30 Augustus 2018 |access-date=6 April 2023 |website=NASA |publisher=[[NASA]] }}</ref><ref name="NSF-20200625">{{cite web |last=Sloss |first=Philip |date=25 Junie 2020 |title=NASA studying practice rendezvous options for Artemis 2 Orion |url=https://www.nasaspaceflight.com/2020/06/nasa-rendezvous-options-artemis-2-orion/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210627132313/https://www.nasaspaceflight.com/2020/06/nasa-rendezvous-options-artemis-2-orion/ |archive-date=27 Junie 2021 |access-date=28 Junie 2021 |website=NASASpaceflight.com }}</ref> Dit is opmerklik dat die bemanning elke dag van die vlug "wekroepe" van Missiebeheer ontvang het, 'n NASA-tradisie sedert die Apollo-missies, bestaande uit musiek wat ontwerp is om die bemanning op 'n bestendige ritme te hou en moraal te verhoog, en inspirerende toesprake wat spesifiek vir die vlug opgeneem is, insluitend boodskappe van Apollo-ruimtevaarders Charlie Duke en Jim Lovell.<ref name="NASA Day 5">{{Cite web |date=5 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 5: Crew Starts Day with Suit Demo |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/05/artemis-ii-flight-day-5-crew-starts-day-with-suit-demo/ |access-date=April 5, 2026 |publisher=[[NASA]] |last=Graf|first=Abby}}</ref><ref name="Zakrzewski 2026">{{Cite web |date=6 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 6: Crew Ready for Lunar Flyby |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/06/artemis-ii-flight-day-6-crew-ready-for-lunar-flyby/ |access-date=6 April 2026 |language=en-US |website=NASA |last=Zakrzewski |first=Joseph}}</ref> Artemis II se trajek kan in verskeie sleutelfases verdeel word, oor 'n reis van ongeveer nege dae:<ref name="esa1">{{cite web |title=Artemis II |url=https://www.esa.int/Science_Exploration/Human_and_Robotic_Exploration/Orion/Artemis_II |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260131053827/https://www.esa.int/Science_Exploration/Human_and_Robotic_Exploration/Orion/Artemis_II |archive-date=31 Januarie 2026 |access-date=3 Junie 2024 |website=www.esa.int |publisher=European Space Agency}}</ref><ref>{{Cite web |date=3 April 2025 |title=Artemis II |url=https://www.nasa.gov/mission/artemis-ii/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260122071745/https://www.nasa.gov/mission/artemis-ii/ |archive-date=22 Januarie 2026 |access-date=13 September 2025 |website=NASA }}</ref> ===Lansering=== [[Lêer:Artemis II Lansering.png|links|duimnael|Belangrike fases van die Artemis II-lansering en -opstyging.]] [[Lêer:Artemis II Launch (NHQ20260401 admin 0025).jpg|duimnael|Artemis II styg op 1 April 2026 vanaf lanseerkompleks 39B by NASA se Kennedy-ruimtesentrum in Florida op.]] Die bemanning het op 27 Maart by Kennedy Space Center aangekom,<ref name="NASA-2026a">{{Cite web |date=27 Maart 2026 |title=Artemis II Crew Arrives at Launch Site, Shares Moon Mascot |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/03/27/artemis-ii-crew-arrives-at-launch-site-shares-moon-mascot/ |access-date=31 Maart 2026 |website=NASA |last=Low|first=Lauren E.}}</ref> en die aftelling vir die lansering het op 30 Maart begin.<ref>{{Cite web |date=30 Maart 2026 |title=NASA's Artemis II Launch Mission Countdown Begins |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/03/30/nasas-artemis-ii-launch-mission-countdown-begins/ |access-date=31 Maart 2026 |website=NASA |last=Costa|first=Jason}}</ref> Die sending is op 1 April om 22:35:12 UTC (18:35:12 EDT, plaaslike tyd by die lanseringsterrein) aan boord van 'n SLS-vuurpyl gelanseer vanaf Kennedy Space Center se Lanseringskompleks 39B.<ref name="NASA Launch Time">{{Cite web |last=Low |first=Lauren E. |date=1 April 2026 |title=Liftoff! NASA Launches Astronauts on Historic Artemis Moon Mission |url=https://www.nasa.gov/news-release/liftoff-nasa-launches-astronauts-on-historic-artemis-moon-mission/ |access-date=1 April 2026 |website=NASA }}</ref><ref>{{cite web |last1=Speed |first1=Richard |date=2 April 2026 |title=Artemis II blasts off on first crewed lunar mission since Apollo |url=https://www.theregister.com/2026/04/02/artemis_ii/ |access-date=7 April 2026 |website=theregister.com }}</ref> Dit was die eerste bemande lansering vanaf LC-39B sedert STS-116 in 2006. Die vier RS-25 hoofenjins op die kernstadium het ongeveer sewe sekondes voor lansering ontbrand; nadat hul werkverrigting teen volle krag bevestig is, het die soliede vuurpyl-aanjaers (waarvan die ontsteking nie omgekeer kan word nie) by T-0 ontbrand en die meerderheid van die stukrag gedurende die eerste twee minute van die vlug verskaf. Die skeiding van die aanjaers het teen ongeveer 5 000 km/h op 'n hoogte van 48 km plaasgevind. Die aanjaers het daarna ongeveer ses minute na die lansering in die Atlantiese Oseaan neergestort. Anders as die Ruimtependeltuig-aanjaagvuurpyle, is die SLS-aanjaagvuurpyle nie teruggevind nie.<ref name="Berger 2025-10-01" /><ref name="Press Kit" /> Wiseman het die lansering vanaf die linker sitplek van Orion by die primêre kontroles gemonitor. Die vlug was ten volle outomaties, en geen bemanningsingryping was nodig nie, alhoewel Wiseman 'n afbreekbevel kon uitgereik het indien nodig. Die kernstadium het vir ongeveer agt minute gebrand voor skeiding, wat Orion in 'n hoogs elliptiese wentelbaan met 'n [[apogeum]] van ongeveer 2 300 km gelaat het, byna vyf keer hoër as die [[Internasionale Ruimtestasie]], maar 'n suborbitale [[perigeum]]. Die ICPS se boonste stadium het nie tydens die aanvanklike styging gevuur nie.<ref name="Berger 2025-10-01">{{Cite web |last=Berger |first=Eric |date=1 Oktober 2025 |title=In their own words: The Artemis II crew on the frenetic first hours of their flight |url=https://arstechnica.com/space/2025/10/in-their-own-words-the-artemis-ii-crew-on-the-frenetic-first-hours-of-their-flight/ |access-date=20 Januarie 2026 |website=Ars Technica }}</ref> Die kernstadium het ongeveer twee uur na lansering 'n vernietigende terugkeer oor die Stille Oseaan gemaak.<ref name="Press Kit">{{Cite book |url=https://www.nasa.gov/wp-content/uploads/2026/01/artemis-ii-press-kit.pdf |title=Artemis II Press Kit |date=January 2026 |publisher=NASA |access-date=6 April 2026 }}</ref> ===Hoë Aarde-wentelbaan en stelselkontrole=== [[Lêer:Artemis II Launch Abort System Jettison.png|duimnael|Die lansering-wegbreekstelsel nadat dit oorboord afgegooi is, soos gesien deur 'n outomatiese kamera op Integrity.]] Onmiddellik nadat die hoofenjin afgeskakel is, het Koch en Hansen van hul sitplekke afgeklim om noodsaaklike lewensondersteuningstelsels aan boord van die ruimtetuig op te stel en te toets, insluitend die watertenk, brandbestrydingsmaskers en toilet. Alle stelsels is nagegaan (nadat die bemanning klein probleme met die toilet en watereenheid opgelos het),<ref name="AP 2026-04-03">{{cite web |last1=Dunn |first1=Marcia |date=3 April 2026 |title=WATCH: NASA shares update on Artemis II mission around the moon, 2 days after launch |url=https://www.pbs.org/newshour/amp/science/watch-live-nasa-shares-update-on-artemis-ii-mission-around-the-moon-2-days-after-launch |access-date=4 April 2026 |website=PBS News |agency=Associated Press of New York }}</ref><ref name="Goodwin 2026">{{Cite news |last=Goodwin |first=Grace Eliza |date=5 April 2026 |title=Artemis II astronauts have toilet trouble on Moon mission |url=https://www.bbc.com/news/articles/c87wy05wr4no |access-date=6 April 2026 |website=BBC |language=en}}</ref> wat sendingbestuurders die vertroue gegee het om voort te gaan met die ICPS-ontsteking by die apogeum, ongeveer 50 minute na opstyg, om Orion se perigeum te lig.<ref name="AP 2026-04-03" /><ref name="perigee1">{{Cite web |date=1 April 2026 |title=Artemis II Flight Update: Perigee Raise Maneuver Complete; NASA to Hold Press Conference |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/01/artemis-ii-flight-update-perigee-raise-maneuver-complete-nasa-to-hold-press-conference/ |access-date=2 April 2026 |website=NASA |last=Zakrzewski|first=Joseph}}</ref> Voor hierdie brand was Orion se perigeum suborbitaal (in die atmosfeer), 'n doelbewuste veiligheidsmaatreël wat 'n natuurlike herbetreding verseker het sonder om enige bykomende brandwonde in die geval van 'n groot anomalie te vereis. Die ICPS-brand het die perigeum uit die atmosfeer gelig en die ruimtetuig in 'n stabiele lae Aarde-wentelbaan geplaas.<ref name="Berger 2025-10-01" /><ref name="Press Kit">{{Cite book |url=https://www.nasa.gov/wp-content/uploads/2026/01/artemis-ii-press-kit.pdf |title=Artemis II Press Kit |date=Januarie 2026 |publisher=NASA |access-date=6 April 2026 }}</ref> Toe die ruimtetuig hierdie nuwe perigeum ongeveer 'n uur later bereik het, het dit 'n 15-minuut-ontsteking uitgevoer om sy volgende apogeum tot 71 000 km; 38 000 nmi te verhoog, wat 'n 23.5-uur hoë Aarde-wentelbaan tot stand gebring het.<ref name="Berger 2025-10-01" /> Dit was die eerste keer dat 'n bemande ruimtetuig 'n hoë Aarde-wentelbaan binnegegaan het sonder om direk na die Maan te beweeg.<ref>{{Cite web |date=2 April 2026 |title=Artemis II crew begins "crazy first day" in space after exhilarating launch |url=https://www.cbsnews.com/news/artemis-ii-first-day-in-space-moon-mission/ |access-date=11 Apri 2026 |website=CBS News |last=Harwood|first=William}}</ref> Na hierdie verbranding, wat byna al die brandstof in die ICPS verbruik het, het die Orion en ESM van die boonste verhoog geskei. Die bemanning het toe 'n "nabyheidsoperasies"-demonstrasie uitgevoer met die ICPS as 'n teiken. Oor ongeveer 70 minute het Glover, nou in die linker sitplek van Orion, handmatige beheer van die ruimtetuig geneem en 'n reeks maneuvers uitgevoer om hanteringseienskappe te evalueer en tegnieke vir toekomstige dokoperasies te oefen. Die ICPS was toegerus met 'n dokteiken, wat toetse van Orion se vermoë om handmatig relatief tot 'n ander ruimtetuig te maneuvreer met behulp van ingeboude navigasiesensors en reaksiebeheerstelselstuwers moontlik gemaak het.<ref name="Berger 2025-10-01" /><ref name="proxPerigee" /><ref>{{Cite web |last=Kraft |first=Rachel H. |date=20 Maart 2024 |title=Key Test Drive of Orion on NASA's Artemis II to Aid Future Missions |url=https://www.nasa.gov/humans-in-space/key-test-drive-of-orion-on-nasas-artemis-ii-to-aid-future-missions/ |access-date=5 April 2026 |website=NASA |language=en-US }}</ref> Na die demonstrasie het Orion teruggekeer na outomatiese beheer terwyl die ICPS 'n uitwentelbaan-verbranding vir atmosferiese herbetreding oor die Stille Oseaan uitgevoer het,<ref name="Berger 2025-10-01" /><ref name="proxPerigee">{{Cite web |date=1 April 2026 |title=Artemis II Flight Update: Proximity Operations Complete, Perigee Raise Burn Up Next |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/01/artemis-ii-flight-update-proximity-operations-complete-perigee-raise-burn-up-next/ |access-date=2 April 2026 |website=NASA |last=Zakrzewski|first=Joseph}}</ref>en sy vrag CubeSats gedurende hierdie fase ontplooi het.<ref name="Press Kit" /> Na hierdie operasies het die bemanning die kajuit vir ruimtevlug herkonfigureer, hul vliegwiel-oefentoestel opgestel en dit gebruik om 'n lewensondersteuningstelsel-strestoets deur middel van fisiese aktiwiteit uit te voer, beide aërobiese en weerstandsoefeninge uitgevoer met behulp van 'n kompakte kabelgedrewe stelsel wat ontwerp is om binne die ruimtetuig se massa- en volumebeperkings te werk, en aandete geëet.<ref name="Berger 2025-10-01" /><ref>{{cite web |last=Hanson |first=Mike |date=3 April 2026 |title=Artemis II crew space moon mission |url=https://www.wesh.com/article/artemis-ii-crew-space-moon-mission/70927464 |access-date=9 April 2026 |website=WESH}}</ref> Die eerste slaapperiode is in twee vieruur-segmente verdeel, onderbreek om 'n 43-sekonde-ontbranding deur die Europese Diensmodule te monitor wat die ruimtetuig se perigeum weer verhoog het om voor te berei vir 'n translunêre inspuiting (TLI) ontbranding.<ref name="perigeeBurn">{{Cite web |date=2 April 2026 |title=Artemis II Flight Update: Perigee Raise Burn Complete |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/02/artemis-ii-flight-update-perigee-raise-burn-complete/ |access-date=2 April 2026 |website=NASA }}</ref> Na die ontbranding het die ruimtevaarders teruggekeer slaap terwyl NASA-bestuurders die ruimtetuig se werkverrigting hersien het voordat hulle die TLI-ontbranding gemagtig het.<ref name="Berger 2025-10-01" /> ===Transmaanontbranding en uitgaande vlug=== [[Lêer:Earth From the Perspective of Artemis II (cropped).jpg|duimnael|Hallo, Wêreld-foto geneem deur Wiseman van ''Integrity'' na transmaanontbranding, wat die volle [[Aarde]] wys met sy nagkant verlig deur die Maan. Die sending het die eerste mensgemaakte foto's van die volle Aardeskyf sedert die Apollo-program ingesluit.]] Op vlugdag 2, na voltooiing van hoë Aarde-baanoperasies en stelseltoetse, het Orion 'n 5-minuut, 49-sekonde TLI-ontbranding uitgevoer met behulp van die ESM se AJ10-hoofenjin. Dit was die enigste gebruik van die hoofenjin tydens die sending; daaropvolgende maneuvers is uitgevoer deur die agt kleiner R-4D sekondêre enjins.<ref name="Clark 2026">{{Cite web |last=Clark |first=Stephen |date=10 April 2026 |title=Orion helium leak no threat to Artemis II reentry but will require redesign |url=https://arstechnica.com/space/2026/04/nasa-homes-in-on-likely-redesign-to-fix-orion-spacecrafts-leaky-valves/ |access-date=April 10, 2026 |website=Ars Technica |language=en }}</ref> Die ontbranding het ongeveer 450 kg hipergoliese dryfmiddel verbruik en die ruimtetuig op 'n vrye terugkeerbaan om die Maan geplaas, wat slegs geringe koerskorreksies vir die res van die sending vereis het.<ref>{{Cite news |last=Edwards |first=Brooke |date=2 April 2026 |title=NASA completes burn to send Artemis II toward moon |url=https://www.floridatoday.com/story/tech/science/space/2026/04/02/artemis-ii-decision-time-nasa-to-make-call-on-heading-to-moon/89437376007/?gnt-cfr=1&gca-cat=p&gca-uir=true&gca-epti=z113012p000850c000850e003900v113012d—30–b—30–&gca-ft=57&gca-ds=sophi |access-date=2 April 2026 |work=Florida Today }}</ref> Op vlugdag 3 is die eerste van drie beplande uitgaande trajekkorreksieontbrandings as onnodig beskou nadat Sendingbeheer bepaal het dat die ruimtetuig reeds op 'n gunstige trajek was.<ref>{{Cite web |date=3 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 3: Outbound Trajectory Correction Burn Update |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/03/artemis-ii-flight-day-3-outbound-trajectory-correction-burn-update/ |access-date=4 April 2026 |website=NASA|last1=Blue|first1=Charles|last2=Zakrzewski|first2=Joseph A.}}</ref> Die bemanning het 'n probleem met die ingeboude ruimtetoilet ondervind toe [[urine]] in die afvalafvoerlyne gevries het, wat verhoed het dat dit in die ruimte uitgewerp word. Dit is opgelos deur afvalafvoerlynverwarmers aan te skakel en die ruimtetuig te draai om die afvalafvoerlyn aan die warmte van die son bloot te stel, wat die urine laat smelt het.<ref name="Goodwin 2026">{{Cite news |last=Goodwin |first=Grace Eliza |date=5 April 2026 |title=Artemis II astronauts have toilet trouble on Moon mission |url=https://www.bbc.com/news/articles/c87wy05wr4no |access-date=6 April 2026 |website=BBC |language=en}}</ref> Op vlugdag 4 het Koch en Hansen beurte gemaak om die ruimtetuig handmatig te beheer om die werkverrigting daarvan in die diep ruimte te evalueer. Oor 41 minute het hulle twee stuwerbeheermodusse (ses vryheidsgrade en drie vryheidsgrade) getoets om ingenieurs verdere data en perspektiewe oor die ruimtetuig se hanteringseienskappe te gee.<ref>{{Cite web |last=Williams |first=Catherine E. |date=4 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 4: Crew Completes Manual Piloting Demonstration |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/04/artemis-ii-flight-day-4-crew-completes-manual-piloting-demonstration/ |access-date=4 April 2026 |website=NASA |language=en-US }}</ref> Op vlugdag 5 het Orion 'n 17+1⁄2-sekonde uitgaande trajekkorreksieontbranding uitgevoer om sy pad na die Maan te verfyn.<ref name="Loggins 2026">{{Cite web |last=Loggins |first=Sumer |date=5 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 5: Correction Burn Complete |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/05/artemis-ii-flight-day-5-correction-burn-complete/ |access-date=6 April 2026 |website=NASA |language=en-US }}</ref> Van die drie beplande uitgaande korreksieontbrandings was dit die enigste een wat uitgevoer is. Die bemanning het ook hul Orion Bemanning Oorlewingstelsel-pakke getoets en met sendingbeheer beraadslaag om maanoppervlakteikens vir waarneming en fotografie tydens die verbyvlug te hersien en waarnemingstegnieke te finaliseer.<ref>{{Cite web |last=Graf |first=Abby |date=5 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 5: Crew Demos Suits, Readies for Lunar Flyby |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/05/artemis-ii-flight-day-5-crew-demos-suits-readies-for-lunar-flyby/ |access-date=6 April 2026 |website=NASA |language=en-US }}</ref> ===Maanverbyvlug=== [[Lêer:Orion in the Spotlight (art002e009566).jpg|duimnael|''Integrity''  nader die Maan op 6 April 2026. ]] Op vlugdag 6 het Orion die Maan se invloedsfeer binnegegaan, waar maanswaartekrag die dominante krag geword het wat sy trajek gevorm het.<ref name="Loggins 2026" /> Orion het om 23:00 UTC op 6 April om die Maan gevlieg teen 'n naaste nadering van ongeveer 6 545 km; 3 534 nmi vanaf die verste maanoppervlak. Sy verste afstand van die Aarde was 406 771 km (219 639 nmi) om 23:02 UTC, en dit het Apollo 13 se 400 171 km (216 075 nmi) rekord oortref as die verste bemande sending van die Aarde om 17:56 UTC.<ref name="Graf 2026-04-06">{{Cite web |last=Graf |first=Abby |date=6 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 6: Lunar Flyby Updates |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/06/artemis-ii-flight-day-6-lunar-flyby-updates/ |access-date=6 April 2026 |website=NASA |language=en-US }}</ref><ref name="Zakrzewski 2026" /><ref name="space.com timeline">{{cite web |website=space.com |title=NASA Artemis 2 astronauts to make historic moon flyby today. Here's what to expect hour by hour (timeline) |url=https://www.space.com/space-exploration/artemis/nasa-artemis-2-astronauts-to-make-historic-moon-flyby-today-heres-what-to-expect-hour-by-hour-timeline |access-date=6 April 2026 |date=6 April 2026|last=Malik|first=Tariq}}</ref><ref>{{Cite web |last=Wall |first=Mike |date=6 April 2026 |title=Artemis 2 breaks humanity's all-time distance record during historic loop around the moon |url=https://www.space.com/space-exploration/artemis/artemis-2-breaks-humanitys-all-time-distance-record-during-historic-loop-around-the-moon |access-date=6 April 2026 |website=Space.com |language=en-US }}</ref> Terwyl die bemanning agter die Maan verbygegaan het, het Orion 'n beplande seinverlies vir 40 minute ervaar, beginnende om 22:46 UTC, en seine van die Aarde om 23:24 UTC herwin.<ref>{{Cite web |last=Skinner |first=Anna |date=6 April 2026 |title=NASA Loses Communication With Artemis 2 Astronauts: What to Know |url=https://www.newsweek.com/artemis-2-astronauts-nasa-moon-live-mission-launch-11789404 |access-date=6 April 2026 |website=Newsweek |language=en-US }}</ref> Tydens hul verbyvlug het die bemanning twee naamlose [[Slagkrater|kraters]] waargeneem wat hulle voorgestel het om Integrity, na hul ruimtetuig, en Carroll, na Wiseman se oorlede vrou, wat in 2020 aan [[kanker]] oorlede is, te noem.<ref>{{cite web |last= |first= |date=6 April 2026 |title=Artemis astronauts travel further from Earth than any humans before – watch live |url=https://www.bbc.co.uk/news/live/clyr8k06jv7t |website=BBC News |access-date=6 April 2026}}</ref> [[Lêer:Solar eclipse taken from Artemis II - April 2026.jpg|duimnael|Die bemanning het 'n sonsverduistering afgeneem, met die Maan wat die Son blokkeer. Aardskyn verlig dele van die Maan en óf die sonkorona óf die [[sodiaklig]] is sigbaar as 'n skerp gloed rondom die Maan.<ref name="o112">{{cite web|url=https://www.nasa.gov/news-release/nasas-artemis-ii-crew-beams-official-moon-flyby-photos-to-earth/|title=NASA's Artemis II Crew Beams Official Moon Flyby Photos to Earth|date=2026-04-08|website=NASA|access-date=2026-04-29}}</ref>]] Na die verduistering het die Orion 'n [[sonsverduistering]] beleef. Dit het 57 minute geduur, beginnende om 01:35 UTC en tot 02:32 UTC. Die bemanning het verduisteringsbrille opgesit totdat die [[Son]] heeltemal verduister was, waarna hulle beide die [[sonkorona]] sowel as "impakflitse" van meteoroïede wat die donker gedeelte van die Maan getref het, waargeneem het. Sterre en planete, insluitend [[Venus]], [[Mars]], [[Saturnus]] en [[Mercurius]], was langs die korona sigbaar, asook die aardskyn wat die Maan verlig het.<ref name="Strickland">{{cite news |last1=Strickland |first1=Ashley |title=The crew spots impact flashes on the moon |url=https://www.cnn.com/2026/04/06/science/live-news/nasa-artemis-2-flyby-moon-mission |access-date=7 April 2026 |work=CNN |date=6 April 2026 |language=en }}</ref><ref>{{cite web |last1=Dobrijevic |first1=Daisy |title='Unreal' solar eclipse: Artemis 2 crew just saw one of the rarest sights in spaceflight history |url=https://www.space.com/space-exploration/artemis/unreal-solar-eclipse-artemis-2-crew-just-saw-one-of-the-rarest-sights-in-spaceflight-history |website=Space.com |access-date=7 April 2026 |language=en |date=7 April 2026 }}</ref><ref>{{cite news |last1=Miller |first1=Katrina |title=See First Photos From NASA's Artemis II Moon Mission Capturing a Setting Earth and Eclipse |url=https://www.nytimes.com/2026/04/07/science/nasa-artemis-moon-flyby-photos.html |access-date=7 April 2026 |work=The New York Times |date=7 April 2026 }}</ref> ===Terugkeervlug=== Op vlugdag 7 het Orion en sy bemanning die Maan se invloedsfeer verlaat en hul terugkeer na die Aarde op 'n vrye terugkeerbaan begin.<ref>{{cite news |url=https://mynews13.com/fl/orlando/space/2026/04/07/artemis-ii-mission-day-7 |title=Artemis II begins journey back home |first=Anthony |last=Leone |publisher=Spectrum 13 News |date=7 April 2026 |access-date=7 April 2026 }}</ref><ref name="Carruth-2023">{{Cite web |last=Carruth |first=Alivia R. |date=28 Februarie 2023 |title=Artemis II Map |url=https://www.nasa.gov/missions/artemis/artemis-ii-map/ |access-date=20 Januarie 2026 |website=NASA }}</ref> Die bemanning het 'n 15-minuut-alleen-klankoproep met NASA-ruimtevaarders Jessica Meir, Jack Hathaway en Chris Williams, en ESA-ruimtevaarder Sophie Adenot aan boord van die [[Internasionale Ruimtestasie]] gevoer,<ref name="s799">{{cite web |last=Mogensen |first=Jackie Flynn |title=NASA's Artemis II moon mission astronauts make first-ever 'ship to ship' call to ISS |website=Scientific American |date=7 April 2026 |url=https://www.scientificamerican.com/article/in-a-first-artemis-ii-moon-astronauts-make-ship-to-ship-call-to-iss/ |access-date=8 April 2026 }}</ref> en daarop gewys dat hulle saam die mense is wat die verste ooit van mekaar af is.<ref name="i679">{{cite web | last=Pultarova | first=Tereza | title=Light pollution has brightened Earth by 16% since 2014, satellites find | website=Space | date=9 April 2026 | url=https://www.space.com/astronomy/earth/light-pollution-has-brightened-earth-by-16-percent-since-2014-satellites-find | access-date=12 April 2026}}</ref> Daarna het hulle met NASA-wetenskapbeamptes oor hul maanwaarnemings gedebrief terwyl herinneringe aan die verbyvlug nog vars was. Die res van die dag het verspreide rusperiodes vir diens ingesluit voor die finale terugkeervoorbereidings.<ref>{{cite web |last1=Zakrzewski |first1=Joseph |last2=Graf |first2=Abby |last3=Grimm |first3=Linda E. |date=7 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 7: Crew Makes Long‑Distance Call, Begins Return |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/07/artemis-ii-flight-day-7-crew-makes-long%E2%80%91distance-call-begins-return/ |access-date=7 April 2026 |publisher=NASA }}</ref> Die dag is afgesluit met 'n 15-sekonde-baankorreksie-ontbranding, die eerste van drie wat die pad van die ruimtetuig na die Aarde verfyn het.<ref name="Grimm & Zakrzewski 2026">{{Cite web |last1=Grimm |first1=Linda E. |last2=Zakrzewski |first2=Joseph |date=7 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 7: First Return Correction Burn Complete |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/07/artemis-ii-flight-day-7-first-return-correction-burn-complete/ |access-date=7 April 2026 |website=NASA |language=en-US }}</ref><ref name=":1">{{Cite web |last=Graf |first=Abby |date=10 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 10: Crew Completes Final Burn Before Splashdown |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/10/artemis-ii-flight-day-10-crew-completes-final-burn-before-splashdown/ |access-date=10 Apri 2026 |website=NASA |language=en-US }}</ref> Op vlugdag 8 is 'n beplande handmatige beheertoets deur Wiseman en Glover gekanselleer sodat beheerders addisionele toetse van Orion se aandrywingstelsel kon uitvoer. Die verandering het ingenieurs toegelaat om data oor 'n klein heliumlek in die ESM in te samel en die gedrag daarvan tydens vlug beter te karakteriseer. Alhoewel die lek nie die veiligheid van die sending beïnvloed het nie, word verwag dat die data die wysigings van die aandrywingstelsel vir toekomstige Artemis-missies sal beïnvloed. 'n Beplande demonstrasie van die ruimtetuig se stralingsbeskerming is ook gekanselleer.<ref>{{Cite web |last1=Zakrzewski |first1=Joseph |last2=Grimm |first2=Linda E. |last3=Williams |first3=Catherine E. |date=8 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 8: Crew Conducts Key Tests on Return to Earth |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/08/artemis-ii-flight-day-8-crew-conducts-key-tests-on-return-to-earth/ |access-date=10 April 2026 |website=NASA |language=en-US }}</ref><ref name="Clark 2026" /> [[Lêer:Artemis-ii-groundtrack.png|duimnael|Landingsroete van Artemis II.]] Op vlugdag 9 het Orion 'n 9-sekonde trajekkorreksie-ontbranding uitgevoer om sy terugkeerpad na die Aarde te verfyn. Die res van die dag is grootliks gewy aan kajuitvoorbereidings, met die bemanning wat toerusting gestoor het, hul sitplekke geïnstalleer het en herbetredingsprosedures hersien het voor die landing.<ref>{{Cite web |last=Williams |first=Catherine E. |date=10 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 9: Second Return Correction Burn Complete |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/10/artemis-ii-flight-day-9-second-return-correction-burn-complete/ |access-date=10 April 2026 |website=NASA |language=en-US }}</ref> Op vlugdag 10 het Orion 'n 8-sekonde trajekkorreksie-ontbranding uitgevoer, die laaste afvuur van die ESM voordat dit voor herbetreding afgegooi is.<ref name=":1" /> NASA het gesê dat die sending minder as die helfte van die brandstof aan boord van die ESM verbruik het.<ref name="Clark 2026" /> Na die skeiding het die stuwers op die bemanningsmodule vir 19 sekondes gevuur om dit van die ESM weg te stoot en dit in die regte hoek vir herbetreding te plaas.<ref>{{Cite web |last=Zakrzewski |first=Joseph |date=10 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 10: Re-Entry Live Updates |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/10/artemis-ii-flight-day-10-re-entry-live-updates/ |access-date=10 April 2026 |website=NASA |language=en-US }}</ref> ===Hertoetrede in atmosfeer en neerplons=== [[Lêer:Artemis II Recovery (NHQ202604100018).jpg|duimnael|''Integrity'' op die punt om in die Stille Oseaan neer te plons.]] Op vlugdag 10 het ''Integrity'' die [[Aarde se atmosfeer]] weer binnegegaan teen 'n maksimum snelheid van ongeveer 39 693 km/h (36 174 vt/s; 11 km/s) voordat dit stadiger begin beweeg het.<ref>{{Cite news |last=Clark |first=Stephen |date=10 April 2026 |title=Four astronauts are back home after a daring ride around the Moon |url=https://arstechnica.com/space/2026/04/four-astronauts-are-back-home-after-a-daring-ride-around-the-moon |access-date=10 April 2026 |work=Ars Technica }}</ref><ref name="BBC"/> Hierdie maksimum snelheid, hoewel hoër as wat algemeen gesien word vir missies na 'n lae Aarde-baan, is vergelykbaar met dié wat bereik is tydens maan-terugkeermissies van die [[Apollo-program]].<ref>{{cite book |last1=Orloff |first1=Richard W. |title=Apollo By the Numbers: A Statistical Reference |page=305 |publisher=US Government Printing Office |date=2000 |isbn=0-16-050631-X |url=https://www.nasa.gov/wp-content/uploads/2023/04/sp-4029.pdf |access-date=10 April 2026 }}</ref> Die maksimum snelheid is aanvanklik verwag om ongeveer 40 000 km/h te wees, wat Apollo 10 se rekord van 24 791 mph sou verbreek het.<ref>{{Cite web |last=Clark |first=Stephen |date=17 Januarie 2026 |title=Managers on alert for "launch fever" as pressure builds for NASA's Moon mission |url=https://arstechnica.com/space/2026/01/managers-on-alert-for-launch-fever-as-pressure-builds-for-nasas-moon-mission/ |access-date=15 Mei 2026 |website=Ars Technica |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Wall |first=Mike |date=8 April 2026 |title=Flight Day 8: Artemis 2 won't break Apollo's speed record after all |url=https://www.space.com/news/live/artemis-2-nasa-moon-mission-updates-april-8-2026 |access-date=15 Mei 2026 |work=Space.com |language=en}}</ref> Missiebeplanners het oorspronklik beplan vir 'n oorslaan-hertoegangsprofiel, waarin die Orion-ruimtetuig kortliks in die boonste atmosfeer sou duik om hefkrag te genereer, energie te versprei en landingspresisie te verbeter. Dit is egter vervang met 'n steiler direkte toegangstrajek om die verhittingsduur te beperk na die onverwagte hitteskilderosie wat waargeneem is na Artemis I se herbetreding.<ref>{{Cite web |date=8 April 2021 |title=Orion Spacecraft to Test New Entry Technique on Artemis I Mission |url=https://www.nasa.gov/missions/orion-spacecraft-to-test-new-entry-technique-on-artemis-i-mission/ |access-date=20 Januarie 2026 |website=NASA |last=Kraft|first=Rachel H.}}</ref><ref>{{Cite web |last=David |first=Leonard |date=17 Februarie 2026 |title=The Artemis 1 moon mission had a heat shield issue. Here's why NASA doesn't think it will happen again on Artemis 2 |url=https://www.space.com/space-exploration/artemis/the-artemis-1-moon-mission-had-a-heat-shield-issue-heres-why-nasa-doesnt-think-it-will-happen-again-on-artemis-2 |website=space.com }}</ref> Die neerplons het op 11 April 2026 om 00:07:27 UTC (10 April om 17:07:27 PDT plaaslike tyd) plaasgevind, in die [[Stille Oseaan]] suidwes van [[San Diego]], [[Kalifornië]],<ref name="Navias 2026">{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=nfhDuOHMp0A |title=NASA's Artemis II Crew Comes Home |date=10 April 2026 |last=Navias |first=Rob |type=Video |access-date=10 April 2026 |quote=...ons het met vlugdinamika gepraat en 'n meer amptelike landingstyd, 'n neerplonstyd as 't ware, van 7:07 en 27 sekondes PM Sentrale Tyd ontvang... Dit sou gelykstaande wees aan 'n sendingverloop van 9 dae, 1 uur, 32 minute en 15 sekondes. |via=YouTube }}</ref><ref name=":0">{{Cite web |last=Dooren |first=Jennifer M. |date=10 April 2026 |title=NASA Welcomes Record-Setting Artemis II Moonfarers Back to Earth |url=https://www.nasa.gov/news-release/nasa-welcomes-record-setting-artemis-ii-moonfarers-back-to-earth/ |access-date=10 April 2026 |website=NASA }}</ref> waar die [[Amerikaanse Vloot]] die bemanning herwin het.<ref name="NASA-2026b" /><ref>{{Cite web |date=10 April 2026 |title=Artemis II Flight Day 10: Live Re-Entry Updates |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/10/artemis-ii-flight-day-10-re-entry-live-updates/ |access-date=April 10, 2026 |website=NASA }}</ref> Dit was die eerste bemande NASA-sending wat deur die Vloot herwin is sedert die Apollo-Soyuz-toetsprojek in 1975.<ref>{{Cite journal |date=24 Julie 1975 |title=RECOVERY – APOLLO-SOYUZ TEST PROJECT (ASTP) – HAWAII |url=https://dc.swosu.edu/staf_nasa/157 |journal=Stafford Collection NASA Photos}}</ref> [[Lêer:Artemis II Splashdown (KSC-20260410-PH-JMB01 0004).jpg|duimnael|Vlootduikers help die bemanning op die "voorstoep".]] Na die neerplonsing het NASA 'n kommunikasieprobleem tussen Orion en die herwinningspanne gerapporteer, wat hulle verhinder het om die ruimtetuig te nader. Toe [[kommunikasie]] tot stand gekom het, het die gesamentlike NASA- en vlootspan die kapsule in opblaasbote genader. Vlootduikers het die ruimtetuig gestabiliseer met behulp van 'n see[[anker]] en 'n opblaasbare omhulsel vasgemaak om die ruimtetuig te balanseer. Hulle het toe 'n opblaasbare vlot, bekend as 'n "voorstoep", aan die syluik vasgemaak en aanvanklike kontroles uitgevoer voordat die bemanning uitgekom het.<ref name="CBS splashdown">{{Cite news |title=Artemis II splashdown live updates |url=https://www.cbsnews.com/live-updates/artemis-ii-splashdown-return/ |access-date=11 April 2026 |work=CBS News}}</ref><ref>{{Cite news |last=Ahn |first=Ashley |date=11 April 2026 |title=How Recovery Personnel Will Secure Artemis II Capsule at Sea After Splashdown |url=https://www.nytimes.com/2026/04/10/science/artemis-ii-splashdown-recovery.html |access-date=11 April 2026 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> Bemanningslede het individueel die kapsule verlaat op die [[vlot]], waar hulle aan hysgereedskap gekoppel is en in [[helikopter]]s gelig is. Die helikopters het die ruimtevaarders na die ''USS John P. Murtha'' vervoer, waar hulle na die mediese kajuit geneem is vir evaluering na die vlug.<ref name="CBS splashdown" /> Toetse na die landing het funksionele assesserings ingesluit soos hindernisbaanaktiwiteite en 'n gesimuleerde ruimtewandeling om heraanpassing by [[swaartekrag]] na die sending en ter voorbereiding vir toekomstige maan- en Mars-operasies te evalueer.<ref name="NASA-2026b" /> {{Multiple image | align = center | direction = horizontal | width = 300 | header = Mission profile animation of Artemis II | image1 = Animation of Artemis II around Earth.gif | caption1 = Aardgesentreerde traagheidsverwysingsraamwerk | image2 = Animation of Artemis II around Earth - Frame rotating with Moon.gif | caption2 = Aarde-gesentreerde roterende verwysingsraamwerk met die Maan | footer = Blou = Aarde· Magenta = ''Integrity''·Lemmetjie = Maan }} ==Eksperimente== ===Diep ruimtetegnologie vir mense=== [[Lêer:Illuminated in Orion (art002e004440).jpg|duimnael|Die binnekant van ''Integrity'' en die bemanning wat tydens die vlug werk.]] Die sending het 'n vrag met die titel AVATAR (A Virtual Astronaut Tissue Analog Response) ingesluit wat individuele ruimtevaarderorgane kan naboots, wat die eerste keer is dat AVATAR buite die Internasionale Ruimtestasie en die Aarde se [[Van Allen-gordel]] getoets is.<ref>{{Cite web |date=1 Maart 2026 |title=Artemis II: The Final Countdown |url=https://www.techbriefs.com/component/content/article/54704-artemis-ii-the-final-countdown |access-date=10 April 2026 |website=www.techbriefs.com |language=en }}</ref><ref>{{Cite web |date=8 April 2026 |title=NASA SVS {{!}} AVATAR: A Virtual Astronaut Tissue Analog Response |url=https://svs.gsfc.nasa.gov/31388/ |access-date=10 April 2026 |website=NASA Scientific Visualization Studio |language=english }}</ref> Bemanningsgesondheid vir hierdie sending was van kritieke belang vir toekomstige sendings in die [[diepruimte]]. Die sending het ook 'n nuwe vrag met die titel ARCheR (Artemis Research for Crew Health & Readiness) ingesluit. Vir ARCheR het bemanningslede bewegings- en slaapmonitors voor, tydens en na die sending gedra om intydse gesondheids- en gedragsinligting vir bemanningslede te bestudeer sodat wetenskaplikes slaappatrone en algehele gesondheidsprestasie kon bestudeer.<ref name="NASA-2026b">{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=Pn9lZtMXFxQ |title=NASA's Artemis II Rollout and Mission Overview News Conference (Jan. 16, 2026) |date=15 Januarie 2026 |publisher=NASA |access-date=16 Januarie 2026 |via=YouTube }}</ref><ref>{{cite web |author=<!-- not stated --> |date=April 3, 2026 |title=ARCHeR |url=https://www.nasa.gov/reference/archer/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20260330162225/https://www.nasa.gov/reference/archer/ |archive-date=30 Maart 2026 |access-date=3 April 2026 |website=nasa.gov |publisher=NASA }}</ref> Wetenskaplikes het beplan om immuniteitsbiomerkers te toets, met die bemanning wat speekselmonsters voor, tydens en na die sending verskaf om hul [[immuunstelsel]] te toets en hoe hulle deur bestraling, isolasie en die afstand van die Aarde tydens diep ruimtevlug beïnvloed is. Hierdie sending was ook bedoel om ruimtevaarders en wetenskaplikes in staat te stel om ruimteweer te verstaan wat in toekomstige sendings teëgekom sal word, asook hoe mense in die ruimte kan oorleef en hulself onderhou.<ref name="NASA-2026b" /> ===Optiese kommunikasie=== [[Lêer:O2O optical communications modules on the Orion Spacecraft.png|duimnael|Optiese kommunikasiestelselmodules op die Orion-ruimtetuig.]] Artemis II het optiese kommunikasie na en van die Aarde getoets en gedemonstreer met behulp van die Orion Artemis II Optiese Kommunikasiestelsel (O2O), wat [[Laser|lasers]]trale gebruik. So 'n optiese stelsel is kleiner en ligter as konvensionele radio en kan minder krag gebruik, terwyl die transmissietempo verhoog word.<ref name="NASA-20190308">{{cite web |last=Hambleton |first=Kathryn |date=8 Maart 2019 |title=NASA's Deep Space Exploration System is Coming Together |url=https://www.nasa.gov/missions/artemis/orion/nasas-deep-space-exploration-system-is-coming-together/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190801183030/https://www.nasa.gov/feature/nasa-s-deep-space-exploration-system-is-coming-together/ |archive-date=1 Augustus 2019 |access-date=10 Maart 2019 |website=NASA |publisher=[[NASA]]}}</ref> Die O2O-hardeware is in die Orion-ruimtetuig geïntegreer en het 'n optiese module ('n 4-duim [100 mm] teleskoop en twee gimbals), 'n modem en beheerelektronika ingesluit.{{r |NASA-20210603}} O2O het met grondstasies in Kalifornië en Nieu-Mexiko gekommunikeer. Die toetstoestel het data na die Aarde gestuur met 'n opwaartse tempo van tot 260 megabit per sekonde.<ref name="NASA-20220811">{{cite web |last=Murphy |first=Kendall |date=11 Augustus 2022 |title=What's Next: The Future of NASA's Laser Communications |url=https://www.nasa.gov/directorates/somd/space-communications-navigation-program/whats-next-the-future-of-nasas-laser-communications/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230303005655/https://www.nasa.gov/feature/goddard/2022/the-future-of-laser-communications/ |archive-date=3 Maart 2023 |access-date=8 Januarie 2026 |website=NASA |publisher=[[NASA]] }}</ref> ===CubeSat sekondêre vragte=== [[Lêer:Artemis II Payload Integration (KSC-20250917-PH-FMX02 0017).jpg|duimnael|CubeSats integrering. ]] NASA se CubeSat-lanseringsinisiatief (CSLI) het oorspronklik in Augustus 2019 voorstelle van Amerikaanse instellings en maatskappye gesoek om CubeSat-missies as sekondêre vragte aan boord van die SLS op die Artemis II-missie te vlieg.<ref name="F2-1">{{Cite web |last=Hill |first=Denise |date=August 6, 2019 |title=NASA's CubeSat Launch Initiative Opens Call for Payloads on Artemis 2 Mission |url=https://www.nasa.gov/feature/nasa-s-cubesat-launch-initiative-opens-call-for-payloads-on-artemis-2-mission |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190806064039/https://www.nasa.gov/feature/nasa-s-cubesat-launch-initiative-opens-call-for-payloads-on-artemis-2-mission/ |archive-date=6 Augustus 2019 |access-date=6 Augustus 2019 |publisher=[[NASA]] |quote= NASA soek voorstelle van Amerikaanse klein satellietontwikkelaars om hul CubeSat-missies as sekondêre vragte aan boord van die SLS op die Artemis 2-missie te vlieg onder die agentskap se CubeSat-lanseringsinisiatief (CSLI)}}</ref><ref name="F2-2">{{Cite web |last=Klotz |first=Irene |date=5 Augustus 2019 |title=NASA Scouting Cubesats For Artemis-2 Mission |url=https://aviationweek.com/awinspace/nasa-scouting-cubesats-artemis-2-mission |url-access=subscription |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190806064025/https://aviationweek.com/awinspace/nasa-scouting-cubesats-artemis-2-mission |archive-date=6 Augustus 2019 |access-date=6 Augustus 2019 |publisher=Aviation Week & Space Technology |quote= NASA het op 5 Augustus 'n versoek vrygestel vir kubussatellitte om saam met die eerste bemande vlug van die Space Launch System-vuurpyl en Orion-kapsule te ry, met die voorbehoud dat geselekteerde projekte strategiese kennisgapings vir toekomstige maan- en Mars-verkenning vul.}}</ref> NASA het beplan om 6-eenheid (12 kg) en 12-eenheid (20 kg) CubeSats te aanvaar,<ref name="SN-20190808">{{cite web |last=Foust |first=Jeff |date=8 Augustus 2019 |title=NASA seeking proposals for cubesats on second SLS launch |url=https://spacenews.com/nasa-seeking-proposals-for-cubesats-on-second-sls-launch/ |url-access=subscription |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230515160759/https://spacenews.com/nasa-seeking-proposals-for-cubesats-on-second-sls-launch/ |archive-date=15 Mei 2023 |access-date=6 April 2023 |website=Space News }}</ref> wat aan die binnekant van die verhoogadapterring tussen die SLS se boonste verhoog en die Orion-ruimtetuig gemonteer sou word, en ontplooi sou word nadat Orion in 'n hoë Aarde-wentelbaan geskei het.{{r |SN-20190808}} Alhoewel keuses aanvanklik teen Februarie 2020 verwag is,<ref name="F2-1" /> is alle sekondêre vragte in Oktober 2021 uit die missieplanne verwyder<ref>{{Cite web |last=Kurkowski |first=Seth |date=21 Oktober 2021 |title=Alabama students forced to pivot satellite design after being dropped from Artemis II |url=https://spaceexplored.com/2021/10/21/alabama-students-forced-to-pivot-satellite-design-after-being-dropped-from-artemis-ii/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211021150122/https://spaceexplored.com/2021/10/21/alabama-students-forced-to-pivot-satellite-design-after-being-dropped-from-artemis-ii/ |archive-date=21 Oktober 2021 |access-date=13 Desember 2021 |publisher=Space Explored }}</ref> In September 2024 het NASA aangekondig dat hulle vyf CubeSats van internasionale vennote aan boord van die Artemis II-sending sou vlieg; dit is later verminder tot vier CubeSats. Die vragte, gekies uit nasies wat ondertekenaars van die Artemis-ooreenkomste is, is bedoel om globale wetenskaplike en tegnologiese navorsing te bevorder terwyl internasionale toegang tot die diep ruimte verbreed word.<ref name="NASA-20240920">{{Cite web |last=Kraft |first=Rachel H. |date=20 September 2024 |title=NASA to Fly International CubeSats Aboard Artemis II Test Flight |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2024/09/20/nasa-to-fly-international-cubesats-aboard-artemis-ii-test-flight/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260109144720/https://www.nasa.gov/blogs/missions/2024/09/20/nasa-to-fly-international-cubesats-aboard-artemis-ii-test-flight/ |archive-date=9 Januarie 2026 |access-date=7 Mei 2025 |website=NASA |publisher=[[NASA]] }}</ref> Die eerste CubeSat wat gekies is, was Duitsland se TACHELES om die impak van ruimtetoestande op elektriese komponente wat in maanvoertuie gebruik word, te ondersoek.<ref>{{Cite web |date=18 September 2024 |title=Artemis II – small German satellite to fly to the Moon |url=https://www.dlr.de/en/latest/news/2024/artemis-ii-small-german-satellite-to-fly-to-the-moon |access-date=18 Januarie 2026 |website=dlr.de }}</ref> In Mei 2025 het NASA aangekondig dat hulle die ATENEA-satelliet van [[Argentinië]] se Nasionale Ruimte-aktiwiteitskommissie gekies het om stralingsbeskerming te bestudeer, die omliggende stralingsomgewing te karteer, [[GPS]]-data vir sendingbeplanning in te samel en 'n langafstandkommunikasiestelsel te toets.<ref name="NASA-20210603">{{Cite web |last=Murphy |first=Kendall |date=3 Junie 2021 |title=Lasers Light the Way for Artemis II Moon Mission |url=https://esc.gsfc.nasa.gov/news/Lasers_Light_the_Way_for_Artemis_II_Moon_Mission/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210603201309/https://esc.gsfc.nasa.gov/news/Lasers_Light_the_Way_for_Artemis_II_Moon_Mission |archive-date=3 Junie 2021 |access-date=6 April 2023 |website=esc.gsfc.nasa.gov |publisher=[[NASA]] / [[GSFC]] }}</ref> Die derde en vierde satelliete was K-RadCube van die Koreaanse Lugvaart-administrasie, om 'n materiaal te bestudeer wat menslike weefsel simuleer vir die effekte van ruimtestraling, en SHAMS (of SHMS,<ref>{{Cite web |title=Artemis-Bound: Saudi Arabia Launches Space Weather Explorer "SHMS" |url=https://ssa.gov.sa/en/reusedSections/?path=/space-weather-mission/ |access-date=7 April 2026 |website=ssa.gov.sa }}</ref> ook verwys na as Ruimteweer CubeSat-1) wat "Son" in Arabies beteken, van die Saoedi-Ruimteagentskap om aspekte van ruimteweer in 'n hoë Aarde-wentelbaan te meet.<ref>{{cite journal |last1=Lane |first1=Russell |last2=Beaman |first2=David |last3=Ryals |first3=Courtney |last4=Hitt |first4=David |date=11 Augustus 2025 |title=Hitching A Ride on History: NASA's Space Launch System Artemis II CubeSats |url=https://digitalcommons.usu.edu/smallsat/2025/E-S2-2025/1/ |journal=Small Satellite Conference |doi=10.26077/6469-38e7 }}</ref><ref>{{Cite web |title=Saudi Arabia Achieves Historic Milestone with Launch of 'Shams' Satellite Aboard Artemis II Mission |url=https://www.spa.gov.sa/en/N2552642 |access-date=7 April 2026 |website=spa.gov.sa |language=en |date=4 April 2026}}</ref> Die vyfde CubeSat-baai is deur 'n avionika-eenheid beset.<ref>{{cite web |last1=Mohon |first1=Lee |title=NASA's SLS Rocket: Secondary Payloads |url=https://www.nasa.gov/image-article/nasas-sls-rocket-secondary-payloads/ |access-date=5 Februarie 2026 |website=[[NASA]] }}</ref> ATENEA, wat nooit ontwerp is om homself te versterk nie, het na 'n enkele wentelbaan uitgebrand, nadat sy sendingdoelwitte voltooi is.<ref>{{cite web |last1=Jaureguy |first1=Martina |title=Argentine microsatellite released in space during Artemis II mission breaks record |url=https://buenosairesherald.com/society/science-innovation/argentine-microsatellite-released-in-space-during-artemis-ii-mission-breaks-record |website=Buenos Aires Herald |access-date=10 April 2026 |date=3 April 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Récord espacial: el microsatélite Atenea sorprende a la NASA |url=https://diarioelnorte.com.ar/record-espacial-el-microsatelite-atenea-sorprende-a-la-nasa/ |website=Diario El Norte |access-date=10 April 2026 |date=5 April 2026|language=es|trans-title=Space Record: The Athena Microsatellite Surprises NASA}}</ref> Die ander drie kubussatelliete was bedoel om aandrywingstelsels aan te dryf om hul perigeum te verhoog en in 'n wentelbaan te bly. Slegs SHAMS kon dit egter suksesvol doen, terwyl die ander in die atmosfeer uitgebrand het.<ref>{{cite web |last1=Lim |first1=JunWoo |url=https://www.dongascience.com/en/news/77205 |title=South Korea's Artemis II cubesat fails to establish stable communication |date=3 April 2026 |website=DongA Science |access-date=10 April 2026 }}</ref><ref>{{Cite tweet |number=2042783811537109155 |user=planet4589 |title=Three of the four Artemis II cubesats were meant to fire propulsion systems to raise perigee and stay in orbit. Only one (Saudi Arabia's SWC-1) managed to do so, and the others (TACHELES and K-RadCube) reentered at first perigee, having failed to achieve orbital insertion. |first=Jonathan |last=McDowell |date=10 April 2026 |access-date=12 April 2026}}</ref> == Openbare uitreik == [[Lêer:Artemis 2 boarding pass.jpg|duimnael|Instapkaart met 'n naam wat om die Maan gevlieg het op die Artemis II-sending.   ]] Om openbare uitreik te ondersteun, het NASA 'n aanlyn program verskaf wat lede van die publiek in staat stel om 'n "instapkaart" vir die sending te genereer. Die name wat ingedien is, is op 'n SD-kaart gestoor en daarna op die ruimtetuig gevlieg.<ref name="sciam1">{{cite web |last=Moskowitz |first=Clara |date=10 September 2025 |title=Your Name Could Orbit the Moon with NASA's Artemis II |url=https://www.scientificamerican.com/article/how-to-send-your-name-to-the-moon-with-nasas-artemis-ii-mission/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260201142231/https://www.scientificamerican.com/article/how-to-send-your-name-to-the-moon-with-nasas-artemis-ii-mission/ |archive-date=1 Februarie 2026 |access-date=8 Januarie 2026 |website=Scientific American }}</ref> Op 7 Maart 2025 het NASA die Artemis II-geenswaartekragaanwyser (ZGI) ontwerpuitdaging aangekondig om 'n gelukbringer vir die sending te skep.<ref>{{Cite web |title=Moon Mascot: NASA Artemis II ZGI Design Challenge |url=https://www.freelancer.com/contest/Moon-Mascot-NASA-Artemis-II-ZGI-Design-Challenge-2527909/guidelines |archive-url=https://web.archive.org/web/20250627101155/https://www.freelancer.com/contest/Moon-Mascot-NASA-Artemis-II-ZGI-Design-Challenge-2527909/guidelines |archive-date=27 Junie 2025 |access-date=1 April 2026 |website=Freelancer }}</ref> Die kompetisie het meer as 2 600 voorleggings van meer as 50 lande ontvang, met 'n totaal van US$23 275 wat aan die wenner en 24 finaliste toegeken is.<ref>{{Cite web |date=22 Augustus 2025 |title=NASA Shares Final Contenders for Artemis II Moon Mascot Design Contest |url=https://www.nasa.gov/general/nasa-shares-final-contenders-for-artemis-ii-moon-mascot-design-contest/ |access-date=1 April 2026 |website=NASA|last=Kraft|first=Rachel H.}}</ref> Tydens 'n voor-lanseringseremonie by die Kennedyruimtesentrum op 27 Maart 2026 het ruimtevaarder Christina Koch Rise, ontwerp deur die agtjarige Lucas Ye van Mountain View, Kalifornië, as die weninskrywing aangekondig.<ref name="NASA-2026a" /><ref>{{Cite web |last1=Yu |first1=Yi-Jin |title=8-year-old's plush toy design going to the moon with Artemis II mission |url=https://www.goodmorningamerica.com/living/story/8-year-olds-plush-toy-design-moon-artemis-131605806 |access-date=1 April 2026 |website=Good Morning America |date=2 April 2026|last2=Uff|first2=Nic}}</ref> Geïnspireer deur die Apollo 8 Earthrise-foto, beeld Rise die Maan uit wat die Aarde as 'n bofbalpet dra. NASA het die sagte speelding uit vlugveilige materiale vervaardig en dit is binne die bemanningskajuit vasgemaak. Die SD-kaart met name van die instapkaartprogram is binne-in Rise toegewerk.<ref>{{Cite web |last=Shelley |first=Jonathan |date=2026-04-01 |title=Meet 'Rise,' Artemis II's zero-G indicator for lunar mission |url=https://www.wcnc.com/article/news/nation-world/meet-artemis-ii-zero-g-indicator/507-1f160659-b5db-431f-a7bd-7f297a886822 |access-date=2026-04-14 |website=WCNC |language=en-US}}</ref> [[Lêer:Rise Mascot.jpg|duimnael|''Rise'', die geenswaartekrag-aanwyser.]] Aan die einde van die sending sou die bemanning Rise in Integrity agterlaat vir latere herwinning, maar Wiseman het gesê hy het sleg gevoel om dit agter te laat, so hy het dit in sy droë sak geplaas. Rise is deur die bemanning aan boord van die herwinningskip en by perskonferensies na die vlug vertoon.<ref>{{cite web |last1=Howell |first1=Elizabeth |title=How Artemis 2 commander Reid Wiseman saved the mission's moon mascot: 'It's hard not to love this little guy. I can't let Rise out of my sight' |url=https://www.space.com/space-exploration/artemis/how-artemis-2-commander-reid-wiseman-saved-the-missions-moon-mascot-its-hard-not-to-love-this-little-guy-i-cant-let-rise-out-of-my-sight |website=Space.com |access-date=14 April 2026 |language=en |date=13 April 2026}}</ref> NASA het later replikas van Rise verkoop in reaksie op openbare vraag.<ref>{{cite web |last1=Paul |first1=Andrew |title=The adorable Artemis II 'Rise' plushies finally land in NASA's online shop |url=https://www.popsci.com/science/how-to-buy-rise-plushie-nasa/ |website=Popular Science |access-date=29 April 2026 |language=en |date=28 April 2026}}</ref> Op 4 Maart 2026 het NASA die ruimtevaarders se spyskaart vir Artemis II gepubliseer. Tydens die lansering en landing kon die bemanning slegs gereed-om-te-eet kosse verbruik, terwyl hulle in 'n wentelbaan gevriesdroogde maaltye gerehidreer het met behulp van Orion se watervoorsiener en items verhit het met 'n aktetas-tipe kosverwarmer. Die vierpersoonsbemanning het die spyskaart gekies na smaaktoetse voor vlug, en voedingsvereistes met bergingsbeperkings gebalanseer. Geselekteerde items sluit in 58 tortillas, groente-quiche, gebraaide borsstuk en pittige groenbone; die spyskaart het ook vyf Kanadese produkte ingesluit ter erkenning van Jeremy Hansen, die sending se Kanadese bemanningslid. Bykomende voorsienings het ingesluit 43 porsies [[koffie]], vyf soorte warm sous en [[Spesery|speserye]] soos [[esdoringstroop]], [[grondboontjiebotter]], [[mosterd]], [[konfyt]], [[heuning]] en Nutella, waarvan die fles deur die Integrity-kajuit gesien is tydens 'n regstreekse NASA-uitsending.<ref>{{Cite web |last=Paul |first=Andrew |date=March 4, 2026 |title=Artemis II astronauts will eat a lot of tortillas on their trip to the moon |url=https://www.popsci.com/science/artemis-ii-astronaut-food/ |access-date=5 Maart 2026 |website=Popular Science }}</ref><ref name="NBC News 2026-04-07">{{cite web |title=Jar of Nutella floats through Artemis II cabin |website=NBC News |date=7 April 2026 |url=https://www.nbcnews.com/video/shorts/jar-of-nutella-floats-through-artemis-ii-cabin-260811845607 |access-date=10 April 2026 }}</ref> Daarbenewens het hulle peuselhappies soos M&M's gehad.<ref name="t216">{{cite web | title=M&M's candies can now add the moon to its storied space history | website=collectSPACE.com | date=2026-05-03 | url=https://www.collectspace.com/news/news-050326a-m&ms-candies-artemis-ii-moon-mission.html | access-date=2026-05-07}}</ref> ==In kultuur== [[Lêer:Moon Joy (art002e013367).jpg|links|duimnael|Die bemanning in 'n groepdrukkie met Rise wat naby sweef. Die bemanning se optrede het bekend geword as Maanvreugde.]] NASA het mense voor die lansering genooi om deel te neem aan burgerwetenskaplike waarneming van die Maan tydens die sending, op die uitkyk vir impakflitse van meteoroïede wat die Maan tref. Hierdie sal vergelyk word met die waarnemings wat die bemanning tydens hul verbyvlug gemaak het.<ref name="a371">{{cite web | title=Impact Flash! | website=NASA Science | date=1 April 2026 | url=https://science.nasa.gov/citizen-science/impact-flash/ | access-date=12 April 2026}}</ref> "As jy nie liefde na die sterre kan neem nie, wat doen ons dan? [...] Dis hoekom ons soms mense in plaas van robotte stuur, dis hoekom ons daardie eerstehandse getuie het." — Amit Kshatriya, NASA Mede-administrateur<ref name="k896">{{cite web | last=Dunn | first=Marcia | title=Artemis II astronauts describe their lunar voyage as surreal and profound ahead of Earth return | website=San Francisco Chronicle | date=2026-04-09 | url=https://www.sfchronicle.com/news/article/artemis-ii-astronauts-describe-their-lunar-voyage-22197826.php | access-date=2026-04-13}}</ref> Terwyl Artemis II nie wyd verwag is voor die lansering nie,<ref name="t939">{{cite web | last=Berger | first=Eric | title=Artemis II is unlikely to be the cultural touchstone Apollo 8 was, and that's OK | website=Ars Technica | date=2026-04-02 | url=https://arstechnica.com/space/2026/04/artemis-ii-is-unlikely-to-be-the-cultural-touchstone-apollo-8-was-and-thats-ok/ | access-date=2026-04-13}}</ref><ref name="c283">{{citation | last=Cotterell | first=Art | editor-first1=Michael | editor-last1=Lucy | title=As Artemis II is celebrated, the world faces hard questions about US leadership in space | publisher=The Conversation | date=2026-04-13 | doi=10.64628/aa.y3pheu6nv | page=}}</ref> het wêreldwye belangstelling vinnig toegeneem na die lansering.<ref name="d960">{{citation | title=US and Canadian astronauts capture global attention with Artemis II moon flight | url=https://www.reuters.com/business/aerospace-defense/us-canadian-astronauts-capture-global-attention-with-artemis-ii-moon-flight-2026-04-07/ | language=en-US | access-date=2026-04-13 | page=}}</ref> Openbare betrokkenheid tydens die sending is beskryf as 'n voorbeeld van kollektiewe opwinding, veral deur die bemanning se persoonlike en inklusiewe betrokkenheid.<ref name="p549">{{cite web | last=Vivinetto | first=Gina | title=Why Did the Artemis II Mission Make So Many People Cry? 2 Therapists Weigh In | website=TODAY.com | date=2026-04-10 | url=https://www.today.com/life/moon-mission-artemis-2-emotional-crying-rcna273683 | access-date=2026-04-13}}</ref><ref name="n848">{{cite web | last=Moffic | first=H. Steven | title=The Outer Space Astronauts of Artemis II Are Also Piloting Us to Inner Space | website=Psychiatric Times | date=2026-04-13 | url=https://www.psychiatrictimes.com/view/the-outer-space-astronauts-of-artemis-ii-are-also-piloting-us-to-inner-space | access-date=2026-04-13}}</ref><ref name="f078">{{cite web | last=Torres | first=Jennifer M. | title=From the Space Coast to the world, Artemis II creates collective uplift | website=floridatoday.com | date=2026-04-09 | url=https://www.floridatoday.com/story/news/local/2026/04/09/from-the-space-coast-to-the-world-artemis-ii-creates-collective-uplift/89515108007/ | access-date=2026-04-13}}</ref>Ten tyde van die sending was slegs ongeveer een kwart van die wêreldbevolking oud genoeg om die vorige bemande sending na die maanruimte, Apollo 17 in 1972, te aanskou.<ref name="x934">{{cite web | last=Siegel | first=Ethan | title=The 4 ways science confirms the Moon landings were real | website=Big Think | date=2026-04-08 | url=https://bigthink.com/starts-with-a-bang/moon-landing/ | access-date=2026-04-13}}</ref> ===Kulturele verwysings=== Die bemanning het verklaar dat die film Apollo 13 hul soort ruimtevlug goed uitgebeeld het, behalwe vir die tegniese probleme wat [[Apollo 13]] gehad het.<ref name="c547">{{cite web | last=Sousa | first=Aaron | title=Artemis astronauts talk about life in space during live Q&A from Orion spacecraft | website=CBC | date=2026-04-05 | url=https://www.cbc.ca/news/science/artemis-jeremy-hansen-9.7153552 | access-date=2026-04-23}}</ref> In kwarantyn het die bemanning ''[[Project Hail Mary]]'' (2026) gekyk,<ref name="s394">{{cite web | last=Turkeltaub | first=Payton | title=Artemis II Astronauts Watched 'Project Hail Mary' in Quarantine Before Blasting Off to Space on Moon Mission: 'That Was a Real Treat' | website=Variety | date=2026-04-06 | url=https://variety.com/2026/film/news/artemis-project-hail-mary-moon-mission-1236709481/ | access-date=2026-04-23}}</ref> wat deur die media vergelyk is met bemande ruimtevlugprogramme soos Artemis.<ref name="s578">{{citation | last=Solomon | first=Scott | editor-first1=Mary | editor-last1=Magnuson | title=From Artemis II to 'Project Hail Mary', spaceflight captures audiences when it centers on people because human space travel is hazardous | publisher=The Conversation | date=2026-03-27 | doi=10.64628/aai.cgxrh6kcd | page=}}</ref> [[Ryan Gosling]], wat die hoofkarakter in die film gespeel het, het die sending alle sterkte toegewens tydens die regstreekse uitsending van NASA tydens die lansering in 'n voorafopgeneemde boodskap, en saam met [[Scarlett Johansson]] (''Fly Me to the Moon''), [[Stanley Tucci]], Victor Wembanyama, Isaac Mattson en Roy Wood Jr. hul groete oorgedra.<ref name="k739">{{cite web | last=Furic | first=Maïwenn | title=Ryan Gosling, Wemby… Les astronautes d'Artemis-2 ont reçu des soutiens de taille | website=Le HuffPost | date=2026-04-02 | url=https://www.huffingtonpost.fr/international/article/ryan-gosling-victor-wembanyama-les-astronautes-d-artemis-2-ont-recu-des-soutiens-de-taille_262231.html | language=fr | access-date=2026-04-23|trans-title=Ryan Gosling, Wemby… The Artemis II astronauts have received high-profile support}}</ref> Op [[sosiale media]] tydens die sending het 'n waarneming deur die gehoor van die regstreekse NASA-stroom aandag getrek toe kykers 'n wit kat-knuffel van die ''Sailor Moon''-karakter Artemis by die Kennedy-ruimtesentrum opgemerk het. Daar word geglo dat dit die eiendom van Stanley G. Love is.<ref>{{cite web |last=Senzatimore |first=Renee |date=6 April 2026 |title=Sailor Moon Just Made 2 Unexpected Appearances at NASA Mission Control |url=https://www.cbr.com/sailor-moon-nasa-mission-control-artemis-ii-appear/ |website=Comic Book Resource |location= |publisher=Valnet Publishing Group |access-date=17 April 2026 }}<br/>{{cite web |last=Baseel |first=Casey |date=6 April 2026 |title=Sailor Moon's Artemis is part of the Artemis II NASA mission control team[Video] |url=https://soranews24.com/2026/04/06/sailor-moons-artemis-is-part-of-the-artemis-ii-nasa-mission-control-teamvideo/ |website=SoraNews24 |location=Tokyo |publisher=Socio Corporation |access-date=17 April 2026 }}</ref> ===Waninligting=== Op sosiale media het baie [[Samesweringsteorie|samesweringsteoretici]] [[kunsmatige intelligensie]] (KI)-gegenereerde video's van Artemis II gedeel en ander het beweer dat die sending vals was.<ref>{{Cite web |last1=Norman |first1=Lianna |title=Did we really land on the moon? Artemis II photos, conspiracies debunked |url=https://www.floridatoday.com/story/news/2026/04/07/conspiracy-theory-moon-landing-fake-artemis-2/89498292007/ |access-date=11 April 2026 |website=Florida Today |date=7 April 2026 |last3=Sangalang |first3=Jennifer |last2=Lagatta |first2=Eric }}</ref><ref>{{Cite web |date=9 April 2026 |title=Fact Check: FAKE Artemis II Photo Shows Earth With Identical Cloud Patterns To Apollo 8 Photo From 1968 |url=https://www.yahoo.com/news/articles/fact-check-fake-artemis-ii-003019780.html |access-date=11 Apri 2026 |website=Yahoo News }}</ref><ref>{{Cite web |last=Werth |first=Timothy Beck |date=8 Apri 2026 |title=Fake AI videos of Artemis II's moon flyby are going viral |url=https://mashable.com/article/fake-ai-videos-artemis-ii-moon-flyby |access-date=11 April 2026 |website=Mashable }}</ref> 'n Verbeterde foto van 'n "kleurvolle Maan" (wat die effense kleurvariasies in die maanoppervlak wat deur yster- en titaniumafsettings veroorsaak word, versterk) is aanlyn versprei en verkeerdelik aan die bemanning van Artemis II toegeskryf, maar is eintlik in Augustus 2025 deur die Oekraïense amateur-astrofotograaf Ildar Ibatullin geneem.<ref>{{Cite web |date=9 April 2026 |title=Photos of a colorful Moon are going viral online. Is it really like that? |url=https://nashaniva.com/en/392465 |access-date=11 April 2026 |website=Nasha Niva }}</ref> ==Soortgelyke missies== NASA het Artemis II se missiedoelwitte beskryf as vergelykbaar met dié van beide [[Apollo 7]] en [[Apollo 8]], wat toetse van die ruimtetuig in beide Aarde- en maanbaan in 'n enkele sending kombineer. Anders as Apollo 8, het Artemis II egter nie 'n maanbaan binnegegaan nie as gevolg van die ESM se prestasiebeperkings, wat nie onafhanklik van 'n lae maanbaan kan vertrek nie, aangesien dit nie genoeg dryfmiddel (delta-V) dra vir beide die invoeging in die maanbaan en die daaropvolgende trans-aarde-ontbranding om huis toe te keer nie.<ref>{{Cite tweet |number=2041150038659789111 |user=NASAAdmin |title=There are some technical and performance reasons, but we are essentially combining Apollo 7 and Apollo 8 into a single Artemis II mission. |first=Jared |last=Isaacman |date=6 April 2026 |access-date=7 April 2026 }}</ref><ref>{{Cite web |last=Berger |first=Eric |date=6 Maart 2026 |title=NASA has shuffled its Artemis rockets. But what of the lunar landers? |url=https://arstechnica.com/space/2026/03/nasa-has-shuffled-its-artemis-rockets-but-what-of-the-lunar-landers/ |access-date=28 Maart 2026 |website=Ars Technica |language=en }}</ref><ref>{{Cite news |last=Wood |first=Charlie |date=25 Februarie 2017 |title=Apollo 8 redux – Why NASA may send humans around the Moon, again |url=https://www.csmonitor.com/Science/Spacebound/2017/0225/Apollo-8-redux-Why-NASA-may-send-humans-around-the-moon-again |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170304125622/http://www.csmonitor.com/Science/Spacebound/2017/0225/Apollo-8-redux-Why-NASA-may-send-humans-around-the-moon-again |archive-date=4 Maart 2017 |access-date=4 Maart 2017 |publisher=The Christian Science Monitor }}</ref> Artemis II was die tweede bemande vlug wat om die Maan gedraai het met behulp van 'n vrye terugkeertrajek, na Apollo 13 in 1970, wat 'n vrye terugkeertrajek gebruik het as gevolg van 'n suurstoftenkontploffing in die bevel- en diensmodule op pad na die Maan. Verder was Artemis II op pad na die Maan gedurende [[Paasfees]] en het Paasgroete vanuit die cismaanruimte gestuur; soortgelyk het Apollo 8 gedurende [[Kersfees]] om die Maan gewentel en Kersgroete vanaf die Maan gestuur.<ref name="j816">{{cite web | last=Zastrow | first=Mark | title=How Artemis 2's Easter message echoes Apollo history | website=Astronomy Magazine | date=2026-04-05 | url=https://www.astronomy.com/space-exploration/how-artemis-2s-easter-message-echoes-apollo-history/ | access-date=2026-05-09}}</ref> ==Missie-kentekens== {{Multiple image | image1 = Apollo-8-patch.svg | image2 = Artemis II patch.svg | total_width = 300 | footer = Vergelyking van die Apollo 8 en Artemis II sendingwapens. }} Die Artemis II-sendingdkouerflits, ontwerp deur Gregory Manchess,<ref>{{Cite news |last=Johnson |first=Marina |title=Artemis II mission ends April 10. Why a Kentucky artist can't stop smiling |url=https://www.courier-journal.com/story/news/local/2026/04/10/artemis-ii-mission-ending-april-10-2026-kentucky-artist-gregory-manchess-patch-design-process/89521996007/ |access-date=2026-04-13 |website=The Courier-Journal |language=en-US}}</ref> is geïnterpreteer as inspirasie uit die Apollo 8-skouerflits, wat 'n vertikaal georiënteerde oneindigheidssimbool bevat wat verwys na die nommer 8 en die ruimtetuig se maanbaan verteenwoordig. Net so bevat die Artemis II-ontwerp 'n gestileerde trajek wat lyk soos 'n halfperiode-kurwe wat subtiel die nommer 2 oproep en ooreenstem met die eerste been van die sending vanaf die Aarde na die Maan. Die uitbeelding van die Aarde van anderkant die Maan se verste kant, met behulp van 'n perspektief soortgelyk aan dié van die ''Earthrise''-foto van Apollo 8, is beskrywend van die sending se afstand van die Aarde. Saam toon hierdie gedeelde ontwerpelemente die parallelle tussen die twee sendings en ondersteun Artemis II se rol as die eerste bemande maansending sedert die Apollo-program.<ref>{{cite web |last1=Ziegler |first1=Megan |title=Artemis II mission patch: What it means, and how it honors 'All' |url=https://www.fox10phoenix.com/news/artemis-2-mission-patch-emblem-nasa-moon |website=fox10phoenix |date=April 2026 |access-date=6 April 2026 }}</ref> Tydens die sending is dit onthul dat die ruimtevaarders 'n dubbelsydige weergawe van die flits laat maak het. Die agterkant, wat tydens die terugkeer na die Aarde getoon word, bevat 'n omgekeerde ontwerp waarin die Aarde groter lyk en die Maan in die verte getoon word.<ref>{{Cite news |date=9 April 2026 |title=Artemis II mission special patch design is double-sided |url=https://www.bbc.co.uk/newsround/articles/cvgkqev25gqo |access-date=2026-04-13 |work=BBC |language=en}}</ref> == Wekoproepe == NASA het die tradisie begin om [[musiek]] vir ruimtevaarders te speel tydens die [[Gemini-program]], en het die eerste keer musiek gebruik om 'n vlugbemanning wakker te maak tydens die [[Apollo 15]]-sending. Elke snit word spesiaal gekies, dikwels deur die ruimtevaarders se families, en het gewoonlik 'n spesiale betekenis vir 'n individuele lid van die bemanning of is van toepassing op hul daaglikse aktiwiteite.<ref name="chronology">{{cite news |title=Chronology of Wakeup Calls |date=2 Augustus 2005 |publisher=NASA |url=https://history.nasa.gov/wakeup.htm |access-date=5 April 2010 }}</ref> Artemis II het die eerste NASA-sending geword waarvan sy wekroepe saamgestel is in 'n amptelike [[Spotify]]-speellys.<ref>[https://open.spotify.com/playlist/0WO94bzZeuUun777vv6UJu Artemis II Spotify playlist]</ref> Voorafopgeneemde groete deur voormalige Apollo-ruimtevaarders Charlie Duke en Jim Lovell is ook na die bemanning uitgesaai,{r|twitter5|astromag1}} met Lovell wat sy boodskap kort voor sy dood in Augustus 2025 opgeneem het.{{r|astromag1}} Spotify het verklaar dat verskeie liedjies wat as wekroepe gekies is, 'n skielike toename in wêreldwye strome na die sending gehad het. Op 5 April het "''Sleepyhead''" deur Young & Sick 'n toename van 2 100% bereik en "''Working Class Heroes (Work)''" deur [[CeeLo Green]] 'n toename van meer as 1 700% gesien.<ref>{{Cite web |last=Ravisetti |first=Monisha |date=2026-04-06 |title=Moon music: Here's a Spotify playlist of the Artemis 2 crew's wakeup songs |url=https://www.space.com/space-exploration/artemis/moon-music-heres-a-spotify-playlist-of-the-artemis-2-crews-wakeup-songs |access-date=2026-04-15 |website=Space |language=en}}</ref> {| class="wikitable" |- ! Dag ! Liedjie ! kunstenaar ! Boodskap |- | 1 | "Sleepyhead" | Young & Sick (weergawe van Passion Pit) | |- | 2 | "Green Light" | John Legend, André 3000 | |- | 3 | "In A Daydream" | Freddy Jones Band | |- | 4 | "Pink Pony Club" | [[Chappell Roan]] | |- | 5 | "Working Class Heroes (Work)" | [[CeeLo Green]] | [[Charles Duke|Charlie Duke]]<ref name="twitter5">{{cite tweet |number=2041030763387166863 |user=NASA |title="On the Moon is a photo of my family. I pray it reminds you that we and America and all of the world are cheering you on." Apollo 16 astronaut Charlie Duke recorded a message for the Artemis II crew. Fitting that they hear his words as they close in on their lunar destination. |access-date=9 April 2026}}</ref> |- | 6 | "Good Morning" | Mandisa, TobyMac | [[Jim Lovell]] (postuum, opname gemaak in Augustus 2025)<ref name="astromag1">{{cite magazine |last=Mendenhall |first=Brooks |date=7 April 2026 |title=Decades after Apollo 8, Jim Lovell's voice returns to the Moon |url=https://www.astronomy.com/space-exploration/decades-after-apollo-8-jim-lovells-voice-returns-to-the-moon/ |access-date=9 April 2026 |magazine=Astronomy Magazine}}</ref> |- | 7 | "Tokyo Drifting" | Denzel Curry, Glass Animals | |- | 8 | "Under Pressure" | [[Queen]], [[David Bowie]] | |- | 9 |"Lonesome Drifter" |Charley Crockett | |- | rowspan=2 | 10 | "Run to the Water" | Live | |- | "Free" | Zac Brown Band | Zac Brown (boodskap wat sy orkes se liedjie vergesel)<ref>{{Cite magazine |last=Madarang |first=Charisma |date=2026-04-11 |title=Zac Brown Wakes Artemis II Crew in Space With Song 'Free' |url=https://www.rollingstone.com/music/music-news/zac-brown-wakes-up-artemis-ii-crew-song-free-1235545255/ |access-date=2026-04-17 |magazine=[[Rolling Stone]] |language=en-US}}</ref> |} ==Besinning== Artemis II vorm ’n belangrike stap in die mensdom se terugkeer na die Maan. Alhoewel die sending nie ’n maanlanding ingesluit het nie, was dit die eerste bemande toets van die Orion-ruimtetuig rondom die Maan gewees en het die grondslag lê vir latere Artemis-sendings. Die sending verbind die nalatenskap van Apollo met ’n nuwe era van internasionale ruimteverkenning en moontlike toekomstige reise na Mars. ==Verwysings== {{Verwysings|4}} {{Normdata}} [[Kategorie:Artemis-program]] 1ioj6ws8wgp3csl7ckbl089jkvx3lzb 0 461989 2920518 2914837 2026-07-31T11:05:43Z Aliwal2012 39067 /* Uitslag */ 2920518 wikitext text/x-wiki Die '''[[1985 Formule Een-seisoen|1985]] [[Kanadese Grand Prix]]''' was 'n [[Formule Een]]-motorren wat op 16 Junie 1985 by die [[Gilles Villeneuve-renbaan]] in [[Montreal]], gehou is. Dit was die vyfde ren van die 1985 Formule Een Wêreldkampioenskap. ==Uitslag== {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" |- ! Plek !! Nommer !! Renjaer !! Span !! Rondtes !! Tyd/Oorsaak !! Rooster !! Punte |- ! 1 | 27 | {{IT-VLAG}} '''[[Michele Alboreto]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 70 | 1:46:01.813 | 3 | '''9''' |- ! 2 | 28 | {{SE-VLAG}} '''[[Stefan Johansson]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 70 | + 1.957 | 4 | '''6''' |- ! 3 | 2 | {{FR-VLAG}} '''[[Alain Prost]]''' | '''[[McLaren]]-[[Porsche|TAG]]''' | 70 | + 4.341 | 5 | '''4''' |- ! 4 | 6 | {{FI-VLAG}} '''[[Keke Rosberg]]''' | '''[[Williams F1|Williams]]-[[Honda]]''' | 70 | + 27.821 | 8 | '''3''' |- ! 5 | 11 | {{IT-VLAG}} '''[[Elio de Angelis]]''' | '''[[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Renault]]''' | 70 | + 43.349 | 1 | '''2''' |- ! 6 | 5 | {{GB-VLAG}} '''[[Nigel Mansell]]''' | '''[[Williams F1|Williams]]-[[Honda]]''' | 70 | + 1:17.878 | 16 | '''1''' |- ! 7 | 15 | {{FR-VLAG}} Patrick Tambay | [[Renault F1|Renault]] | 69 | + 1 Ronde | 10 | &nbsp; |- ! 8 | 26 | {{FR-VLAG}} [[Jacques Laffite]] | [[Equipe Ligier|Ligier]]-[[Renault]] | 69 | + 1 Ronde | 19 | &nbsp; |- ! 9 | 18 | {{BE-VLAG}} [[Thierry Boutsen]] | [[Arrows]]-[[BMW]] | 68 | + 2 Rondes | 7 | &nbsp; |- ! 10 | 22 | {{IT-VLAG}} [[Riccardo Patrese]] | [[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 68 | + 2 Rondes | 13 | &nbsp; |- ! 11 | 4 | {{DE-VLAG}} Stefan Bellof | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 68 | + 2 Rondes | 23 | &nbsp; |- ! 12 | 3 | {{GB-VLAG}} [[Martin Brundle]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 68 | + 2 Rondes | 24 | &nbsp; |- ! 13 | 17 | {{AT-VLAG}} [[Gerhard Berger]] | [[Arrows]]-[[BMW]] | 67 | + 3 Rondes | 12 | &nbsp; |- ! 14 | 25 | {{IT-VLAG}} [[Andrea de Cesaris]] | [[Equipe Ligier|Ligier]]-[[Renault]] | 67 | + 3 Rondes | 15 | &nbsp; |- ! 15 | 8 | {{CH-VLAG}} [[Marc Surer]] | [[Brabham]]-[[BMW]] | 67 | + 3 Rondes | 20 | &nbsp; |- ! 16 | 12 | {{BR-VLAG}} [[Ayrton Senna]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Renault]] | 65 | + 5 Rondes | 2 | &nbsp; |- ! 17 | 23 | {{US-VLAG}} [[Eddie Cheever]] | [[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 64 | + 6 Rondes | 11 | &nbsp; |- ! NF | 29 | {{IT-VLAG}} Pierluigi Martini | [[Minardi]]-Motori Moderni | 57 | Ongeluk | 25 | &nbsp; |- ! NF | 1 | {{AT-VLAG}} [[Niki Lauda]] | [[McLaren]]-[[Porsche|TAG]] | 37 | Enjin | 17 | &nbsp; |- ! NF | 24 | {{IT-VLAG}} Piercarlo Ghinzani | Osella-[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 35 | Enjin | 22 | &nbsp; |- ! NF | 10 | {{FR-VLAG}} Philippe Alliot | RAM-Hart | 28 | Ongeluk | 21 | &nbsp; |- ! NF | 16 | {{GB-VLAG}} [[Derek Warwick]] | [[Renault F1|Renault]] | 25 | Ongeluk | 6 | &nbsp; |} {{F1GP 1980–1989}} [[Kategorie:Kanadese Grand Prix]] mhaxatscn5gmhqu3s9caub9k9ga9euj 2920519 2920518 2026-07-31T11:06:02Z Aliwal2012 39067 [[:Kategorie:Sport in 1985]] bygevoeg ([[Wikipedia:HotCat|HotCat.js]]) 2920519 wikitext text/x-wiki Die '''[[1985 Formule Een-seisoen|1985]] [[Kanadese Grand Prix]]''' was 'n [[Formule Een]]-motorren wat op 16 Junie 1985 by die [[Gilles Villeneuve-renbaan]] in [[Montreal]], gehou is. Dit was die vyfde ren van die 1985 Formule Een Wêreldkampioenskap. ==Uitslag== {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" |- ! Plek !! Nommer !! Renjaer !! Span !! Rondtes !! Tyd/Oorsaak !! Rooster !! Punte |- ! 1 | 27 | {{IT-VLAG}} '''[[Michele Alboreto]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 70 | 1:46:01.813 | 3 | '''9''' |- ! 2 | 28 | {{SE-VLAG}} '''[[Stefan Johansson]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 70 | + 1.957 | 4 | '''6''' |- ! 3 | 2 | {{FR-VLAG}} '''[[Alain Prost]]''' | '''[[McLaren]]-[[Porsche|TAG]]''' | 70 | + 4.341 | 5 | '''4''' |- ! 4 | 6 | {{FI-VLAG}} '''[[Keke Rosberg]]''' | '''[[Williams F1|Williams]]-[[Honda]]''' | 70 | + 27.821 | 8 | '''3''' |- ! 5 | 11 | {{IT-VLAG}} '''[[Elio de Angelis]]''' | '''[[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Renault]]''' | 70 | + 43.349 | 1 | '''2''' |- ! 6 | 5 | {{GB-VLAG}} '''[[Nigel Mansell]]''' | '''[[Williams F1|Williams]]-[[Honda]]''' | 70 | + 1:17.878 | 16 | '''1''' |- ! 7 | 15 | {{FR-VLAG}} Patrick Tambay | [[Renault F1|Renault]] | 69 | + 1 Ronde | 10 | &nbsp; |- ! 8 | 26 | {{FR-VLAG}} [[Jacques Laffite]] | [[Equipe Ligier|Ligier]]-[[Renault]] | 69 | + 1 Ronde | 19 | &nbsp; |- ! 9 | 18 | {{BE-VLAG}} [[Thierry Boutsen]] | [[Arrows]]-[[BMW]] | 68 | + 2 Rondes | 7 | &nbsp; |- ! 10 | 22 | {{IT-VLAG}} [[Riccardo Patrese]] | [[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 68 | + 2 Rondes | 13 | &nbsp; |- ! 11 | 4 | {{DE-VLAG}} Stefan Bellof | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 68 | + 2 Rondes | 23 | &nbsp; |- ! 12 | 3 | {{GB-VLAG}} [[Martin Brundle]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 68 | + 2 Rondes | 24 | &nbsp; |- ! 13 | 17 | {{AT-VLAG}} [[Gerhard Berger]] | [[Arrows]]-[[BMW]] | 67 | + 3 Rondes | 12 | &nbsp; |- ! 14 | 25 | {{IT-VLAG}} [[Andrea de Cesaris]] | [[Equipe Ligier|Ligier]]-[[Renault]] | 67 | + 3 Rondes | 15 | &nbsp; |- ! 15 | 8 | {{CH-VLAG}} [[Marc Surer]] | [[Brabham]]-[[BMW]] | 67 | + 3 Rondes | 20 | &nbsp; |- ! 16 | 12 | {{BR-VLAG}} [[Ayrton Senna]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Renault]] | 65 | + 5 Rondes | 2 | &nbsp; |- ! 17 | 23 | {{US-VLAG}} [[Eddie Cheever]] | [[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 64 | + 6 Rondes | 11 | &nbsp; |- ! NF | 29 | {{IT-VLAG}} Pierluigi Martini | [[Minardi]]-Motori Moderni | 57 | Ongeluk | 25 | &nbsp; |- ! NF | 1 | {{AT-VLAG}} [[Niki Lauda]] | [[McLaren]]-[[Porsche|TAG]] | 37 | Enjin | 17 | &nbsp; |- ! NF | 24 | {{IT-VLAG}} Piercarlo Ghinzani | Osella-[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 35 | Enjin | 22 | &nbsp; |- ! NF | 10 | {{FR-VLAG}} Philippe Alliot | RAM-Hart | 28 | Ongeluk | 21 | &nbsp; |- ! NF | 16 | {{GB-VLAG}} [[Derek Warwick]] | [[Renault F1|Renault]] | 25 | Ongeluk | 6 | &nbsp; |} {{F1GP 1980–1989}} [[Kategorie:Kanadese Grand Prix]] [[Kategorie:Sport in 1985]] swslpny9u6h73wcklrnciuncncuw4nh 0 461990 2920507 2907814 2026-07-31T10:12:02Z Aliwal2012 39067 /* Uitslag */ 2920507 wikitext text/x-wiki Die '''[[1984 Formule Een-seisoen|1984]] [[Kanadese Grand Prix]]''' was 'n [[Formule Een]]-motorren wat op 17 Junie 1984 by die [[Gilles Villeneuve-renbaan]] in [[Montreal]], gehou is. Dit was die sewende ren van die 1984 Formule Een Wêreldkampioenskap. ==Uitslag== {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" |- ! Plek !! Nommer !! Renjaer !! Span !! Rondtes !! Tyd/Oorsaak !! Rooster !! Punte |- ! 1 | 1 | {{BR-VLAG}} '''[[Nelson Piquet]]''' | '''[[Brabham]]-[[BMW]]''' | 70 | 1:46:23.748 | 1 | '''9''' |- ! 2 | 8 | {{AT-VLAG}} '''[[Niki Lauda]]''' | '''[[Team McLaren|McLaren]]-[[Porsche|TAG]]''' | 70 | + 2.612 | 8 | '''6''' |- ! 3 | 7 | {{FR-VLAG}} '''[[Alain Prost]]''' | '''[[McLaren]]-[[Porsche|TAG]]''' | 70 | + 1:28.032 | 2 | '''4''' |- ! 4 | 11 | {{IT-VLAG}} '''[[Elio de Angelis]]''' | '''[[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Renault]]''' | 69 | + 1 Ronde | 3 | '''3''' |- ! 5 | 28 | {{FR-VLAG}} '''[[René Arnoux]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 68 | + 2 Rondes | 5 | '''2''' |- ! 6 | 12 | {{GB-VLAG}} '''[[Nigel Mansell]]''' | '''[[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Renault]]''' | 68 | + 2 Rondes | 7 | '''1''' |- ! 7 | 19 | {{BR-VLAG}} [[Ayrton Senna]] | Toleman-Hart | 68 | + 2 Rondes | 9 | &nbsp; |- ! 8 | 14 | {{DE-VLAG}} Manfred Winkelhock | ATS-[[BMW]] | 68 | + 2 Rondes | 12 | &nbsp; |- ! 9 | 20 | {{VE-VLAG}} Johnny Cecotto | Toleman-Hart | 68 | + 2 Rondes | 20 | &nbsp; |- ! 10 | 9 | {{FR-VLAG}} Philippe Alliot | RAM-Hart | 65 | + 5 Rondes | 26 | &nbsp; |- ! 11 | 23 | {{US-VLAG}} [[Eddie Cheever]] | [[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 63 | Sonder petrol | 11 | &nbsp; |- ! DQ | 3 | {{GB-VLAG}} [[Martin Brundle]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 68 | Gediskwalifiseer | 21 | &nbsp; |- ! NF | 17 | {{CH-VLAG}} [[Marc Surer]] | [[Arrows]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 59 | Enjin | 23 | &nbsp; |- ! NF | 16 | {{GB-VLAG}} [[Derek Warwick]] | [[Renault F1|Renault]] | 57 | Onderstel | 4 | &nbsp; |- ! NC | 21 | {{NL-VLAG}} [[Huub Rothengatter]] | Spirit-Hart | 56 | Nie geklassifiseer | 24 | &nbsp; |- ! DQ | 4 | {{DE-VLAG}} [[Stefan Bellof]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 52 | Gediskwalifiseer | 22 | &nbsp; |- ! NF | 26 | {{IT-VLAG}} [[Andrea de Cesaris]] | [[Ligier]]-[[Renault]] | 40 | Remme | 10 | &nbsp; |- ! NF | 2 | {{IT-VLAG}} [[Corrado Fabi]] | [[Brabham]]-[[BMW]] | 39 | Turbo | 16 | &nbsp; |- ! NF | 18 | {{BE-VLAG}} [[Thierry Boutsen]] | [[Arrows]]-[[BMW]] | 38 | Enjin | 18 | &nbsp; |- ! NF | 22 | {{IT-VLAG}} [[Riccardo Patrese]] | [[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 37 | Ongeluk | 14 | &nbsp; |- ! NF | 6 | {{FI-VLAG}} [[Keke Rosberg]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Honda]] | 32 | Brandstofstelsel | 15 | &nbsp; |- ! NF | 5 | {{FR-VLAG}} [[Jacques Laffite]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Honda]] | 31 | Turbo | 17 | &nbsp; |- ! NF | 10 | {{NZ-VLAG}} [[Mike Thackwell]] | RAM-Hart | 29 | Turbo | 25 | &nbsp; |- ! NF | 24 | {{IT-VLAG}} [[Piercarlo Ghinzani]] | [[Osella]]-[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 11 | Ratkas | 19 | &nbsp; |- ! NF | 27 | {{IT-VLAG}} [[Michele Alboreto]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 10 | Enjin | 6 | &nbsp; |- ! NF | 25 | {{FR-VLAG}} [[Francois Hesnault]] | [[Ligier]]-[[Renault]] | 7 | Turbo | 13 | &nbsp; |} {{F1GP 1980–1989}} [[Kategorie:Kanadese Grand Prix]] 769nz1bq0zs8lybcmpiexd69gbhnanf 0 461993 2920533 2914792 2026-07-31T11:31:30Z Aliwal2012 39067 [[:Kategorie:Sport in 1985]] bygevoeg ([[Wikipedia:HotCat|HotCat.js]]) 2920533 wikitext text/x-wiki Die '''[[1985 Formule Een-seisoen|1985]] [[Formule 1]] [[Duitse Grand Prix]]''' is op 4 Augustus 1985 op die [[Nürburgring]] in Duitsland gehou. Dit was die eerste Grand Prix op 'n splinternuwe deel van die renbaan, die GP-Strecke. ==Uitslag== {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" |- ! Plek !! Nr. !! Renjaer !! Span !! Rondtes !! Tyd/Oorsaak !! Rooster !! Punte |- ! 1 | 27 | {{IT-VLAG}} '''[[Michele Alboreto]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 67 | 1:35:31.337 | 8 | '''9''' |- ! 2 | 2 | {{FR-VLAG}} '''[[Alain Prost]]''' | '''[[McLaren]]-[[Porsche|TAG]]''' | 67 | + 11.661 | 3 | '''6''' |- ! 3 | 26 | {{FR-VLAG}} '''[[Jacques Laffite]]''' | '''[[Equipe Ligier|Ligier]]-[[Renault]]''' | 67 | + 51.154 | 13 | '''4''' |- ! 4 | 18 | {{BE-VLAG}} '''[[Thierry Boutsen]]''' | '''[[Arrows]]-[[BMW]]''' | 67 | + 55.279 | 15 | '''3''' |- ! 5 | 1 | {{AT-VLAG}} '''[[Niki Lauda]]''' | '''[[McLaren]]-[[Porsche|TAG]]''' | 67 | + 1:13.972 | 12 | '''2''' |- ! 6 | 5 | {{GB-VLAG}} '''[[Nigel Mansell]]''' | '''[[Williams F1|Williams]]-[[Honda]]''' | 67 | + 1:16.820 | 10 | '''1''' |- ! 7 | 17 | {{AT-VLAG}} [[Gerhard Berger]] | [[Arrows]]-[[BMW]] | 66 | + 1 Ronde | 17 | &nbsp; |- ! 8 | 3 | {{DE-VLAG}} Stefan Bellof | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Renault]] | 66 | + 1 Ronde | 19 | &nbsp; |- ! 9 | 28 | {{SE-VLAG}} Stefan Johansson | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 66 | + 1 Ronde | 2 | &nbsp; |- ! 10 | 4 | {{GB-VLAG}} [[Martin Brundle]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 63 | + 4 Rondes | 26 | &nbsp; |- ! 11 | 29 | {{IT-VLAG}} Pierluigi Martini | [[Minardi]]-Motori Moderni | 62 | Enjin | 27 | &nbsp; |- ! 12 | 6 | {{FI-VLAG}} [[Keke Rosberg]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Honda]] | 61 | Remme | 4 | &nbsp; |- ! DNF | 23 | {{US-VLAG}} [[Eddie Cheever]] | [[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 45 | Turbo | 18 | &nbsp; |- |} {{F1GP 1980–1989}} [[Kategorie:Duitse Grand Prix]] [[Kategorie:Sport in 1985]] kcnpu0yxiyqlc9o0aj670y9g31cg5gf 2920536 2920533 2026-07-31T11:35:49Z Aliwal2012 39067 /* Uitslag */ 2920536 wikitext text/x-wiki Die '''[[1985 Formule Een-seisoen|1985]] [[Formule 1]] [[Duitse Grand Prix]]''' is op 4 Augustus 1985 op die [[Nürburgring]] in Duitsland gehou. Dit was die eerste Grand Prix op 'n splinternuwe deel van die renbaan, die GP-Strecke. ==Uitslag== {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" |- ! Plek !! Nr. !! Renjaer !! Span !! Rondtes !! Tyd/Oorsaak !! Rooster !! Punte |- ! 1 | 27 | {{IT-VLAG}} '''[[Michele Alboreto]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 67 | 1:35:31.337 | 8 | '''9''' |- ! 2 | 2 | {{FR-VLAG}} '''[[Alain Prost]]''' | '''[[McLaren]]-[[Porsche|TAG]]''' | 67 | + 11.661 | 3 | '''6''' |- ! 3 | 26 | {{FR-VLAG}} '''[[Jacques Laffite]]''' | '''[[Equipe Ligier|Ligier]]-[[Renault]]''' | 67 | + 51.154 | 13 | '''4''' |- ! 4 | 18 | {{BE-VLAG}} '''[[Thierry Boutsen]]''' | '''[[Arrows]]-[[BMW]]''' | 67 | + 55.279 | 15 | '''3''' |- ! 5 | 1 | {{AT-VLAG}} '''[[Niki Lauda]]''' | '''[[McLaren]]-[[Porsche|TAG]]''' | 67 | + 1:13.972 | 12 | '''2''' |- ! 6 | 5 | {{GB-VLAG}} '''[[Nigel Mansell]]''' | '''[[Williams F1|Williams]]-[[Honda]]''' | 67 | + 1:16.820 | 10 | '''1''' |- ! 7 | 17 | {{AT-VLAG}} [[Gerhard Berger]] | [[Arrows]]-[[BMW]] | 66 | + 1 Ronde | 17 | &nbsp; |- ! 8 | 3 | {{DE-VLAG}} Stefan Bellof | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Renault]] | 66 | + 1 Ronde | 19 | &nbsp; |- ! 9 | 28 | {{SE-VLAG}} Stefan Johansson | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 66 | + 1 Ronde | 2 | &nbsp; |- ! 10 | 4 | {{GB-VLAG}} [[Martin Brundle]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 63 | + 4 Rondes | 26 | &nbsp; |- ! 11 | 29 | {{IT-VLAG}} Pierluigi Martini | [[Minardi]]-Motori Moderni | 62 | Enjin | 27 | &nbsp; |- ! 12 | 6 | {{FI-VLAG}} [[Keke Rosberg]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Honda]] | 61 | Remme | 4 | &nbsp; |- ! DNF | 23 | {{US-VLAG}} [[Eddie Cheever]] | [[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 45 | Turbo | 18 | &nbsp; |- ! DNF | 11 | {{IT-VLAG}} [[Elio de Angelis]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Renault]] | 40 | Enjin | 7 | &nbsp; |- ! DNF | 24 | {{NL-VLAG}} [[Huub Rothengatter]] | [[Osella]]-[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 32 | Ratkas | 25 | &nbsp; |- ! DNF | 19 | {{IT-VLAG}} [[Teo Fabi]] | [[Toleman]]-[[Hart (autosport)|Hart]] | 29 | Koppeling | 1 | &nbsp; |- ! DNF | 12 | {{BR-VLAG}} [[Ayrton Senna]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Renault]] | 27 | Transmissie | 5 | &nbsp; |- ! DNF | 16 | {{GB-VLAG}} [[Derek Warwick]] | [[Renault F1|Renault]] | 25 | Ontsteking | 20 | &nbsp; |- ! DNF | 7 | {{BR-VLAG}} [[Nelson Piquet]] | [[Brabham]]-[[BMW]] | 23 | Turbo | 6 | &nbsp; |- ! DNF | 15 | {{FR-VLAG}} [[Patrick Tambay]] | [[Renault F1|Renault]] | 19 | Tol | 16 | &nbsp; |- ! DNF | 8 | {{CH-VLAG}} [[Marc Surer]] | [[Brabham]]-[[BMW]] | 15 | Enjin | 11 | &nbsp; |- ! DNF | 9 | {{DE-VLAG}} [[Manfred Winkelhock]] | [[RAM Racing|RAM]]-[[Hart (autosport)|Hart]] | 8 | Enjin | 22 | &nbsp; |- ! DNF | 22 | {{IT-VLAG}} [[Riccardo Patrese]] | [[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 8 | Ratkas | 9 | &nbsp; |- ! DNF | 14 | {{FR-VLAG}} [[Francois Hesnault]] | [[Renault F1|Renault]] | 8 | Koppeling | 23 | &nbsp; |- ! DNF | 10 | {{FR-VLAG}} [[Philippe Alliot]] | [[RAM Racing|RAM]]-[[Hart (autosport)|Hart]] | 8 | Oliedruk | 21 | &nbsp; |- ! DNF | 30 | {{GB-VLAG}} [[Jonathan Palmer]] | [[Zakspeed]] | 7 | Alternator | 24 | &nbsp; |- ! DNF | 25 | {{IT-VLAG}} [[Andrea de Cesaris]] | [[Ligier]]-[[Renault]] | 0 | Botsing | 14 | &nbsp; |} {{F1GP 1980–1989}} [[Kategorie:Duitse Grand Prix]] [[Kategorie:Sport in 1985]] jlwxxjfpi1exgpqyojs87dwnlnxxzm6 2920537 2920536 2026-07-31T11:37:53Z Aliwal2012 39067 /* Uitslag */ 2920537 wikitext text/x-wiki Die '''[[1985 Formule Een-seisoen|1985]] [[Formule 1]] [[Duitse Grand Prix]]''' is op 4 Augustus 1985 op die [[Nürburgring]] in Duitsland gehou. Dit was die eerste Grand Prix op 'n splinternuwe deel van die renbaan, die GP-Strecke. ==Uitslag== {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" |- ! Plek !! Nr. !! Renjaer !! Span !! Rondtes !! Tyd/Oorsaak !! Rooster !! Punte |- ! 1 | 27 | {{IT-VLAG}} '''[[Michele Alboreto]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 67 | 1:35:31.337 | 8 | '''9''' |- ! 2 | 2 | {{FR-VLAG}} '''[[Alain Prost]]''' | '''[[McLaren]]-[[Porsche|TAG]]''' | 67 | + 11.661 | 3 | '''6''' |- ! 3 | 26 | {{FR-VLAG}} '''[[Jacques Laffite]]''' | '''[[Equipe Ligier|Ligier]]-[[Renault]]''' | 67 | + 51.154 | 13 | '''4''' |- ! 4 | 18 | {{BE-VLAG}} '''[[Thierry Boutsen]]''' | '''[[Arrows]]-[[BMW]]''' | 67 | + 55.279 | 15 | '''3''' |- ! 5 | 1 | {{AT-VLAG}} '''[[Niki Lauda]]''' | '''[[McLaren]]-[[Porsche|TAG]]''' | 67 | + 1:13.972 | 12 | '''2''' |- ! 6 | 5 | {{GB-VLAG}} '''[[Nigel Mansell]]''' | '''[[Williams F1|Williams]]-[[Honda]]''' | 67 | + 1:16.820 | 10 | '''1''' |- ! 7 | 17 | {{AT-VLAG}} [[Gerhard Berger]] | [[Arrows]]-[[BMW]] | 66 | + 1 Ronde | 17 | &nbsp; |- ! 8 | 3 | {{DE-VLAG}} Stefan Bellof | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Renault]] | 66 | + 1 Ronde | 19 | &nbsp; |- ! 9 | 28 | {{SE-VLAG}} [[Stefan Johansson]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 66 | + 1 Ronde | 2 | &nbsp; |- ! 10 | 4 | {{GB-VLAG}} [[Martin Brundle]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 63 | + 4 Rondes | 26 | &nbsp; |- ! 11 | 29 | {{IT-VLAG}} Pierluigi Martini | [[Minardi]]-Motori Moderni | 62 | Enjin | 27 | &nbsp; |- ! 12 | 6 | {{FI-VLAG}} [[Keke Rosberg]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Honda]] | 61 | Remme | 4 | &nbsp; |- ! DNF | 23 | {{US-VLAG}} [[Eddie Cheever]] | [[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 45 | Turbo | 18 | &nbsp; |- ! DNF | 11 | {{IT-VLAG}} [[Elio de Angelis]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Renault]] | 40 | Enjin | 7 | &nbsp; |- ! DNF | 24 | {{NL-VLAG}} [[Huub Rothengatter]] | [[Osella]]-[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 32 | Ratkas | 25 | &nbsp; |- ! DNF | 19 | {{IT-VLAG}} [[Teo Fabi]] | Toleman-Hart | 29 | Koppeling | 1 | &nbsp; |- ! DNF | 12 | {{BR-VLAG}} [[Ayrton Senna]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Renault]] | 27 | Transmissie | 5 | &nbsp; |- ! DNF | 16 | {{GB-VLAG}} [[Derek Warwick]] | [[Renault F1|Renault]] | 25 | Ontsteking | 20 | &nbsp; |- ! DNF | 7 | {{BR-VLAG}} [[Nelson Piquet]] | [[Brabham]]-[[BMW]] | 23 | Turbo | 6 | &nbsp; |- ! DNF | 15 | {{FR-VLAG}} [[Patrick Tambay]] | [[Renault F1|Renault]] | 19 | Tol | 16 | &nbsp; |- ! DNF | 8 | {{CH-VLAG}} [[Marc Surer]] | [[Brabham]]-[[BMW]] | 15 | Enjin | 11 | &nbsp; |- ! DNF | 9 | {{DE-VLAG}} [[Manfred Winkelhock]] | RAM-Hart | 8 | Enjin | 22 | &nbsp; |- ! DNF | 22 | {{IT-VLAG}} [[Riccardo Patrese]] | [[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 8 | Ratkas | 9 | &nbsp; |- ! DNF | 14 | {{FR-VLAG}} [[Francois Hesnault]] | [[Renault F1|Renault]] | 8 | Koppeling | 23 | &nbsp; |- ! DNF | 10 | {{FR-VLAG}} [[Philippe Alliot]] | RAM-Hart | 8 | Oliedruk | 21 | &nbsp; |- ! DNF | 30 | {{GB-VLAG}} [[Jonathan Palmer]] | Zakspeed | 7 | Alternator | 24 | &nbsp; |- ! DNF | 25 | {{IT-VLAG}} [[Andrea de Cesaris]] | [[Equipe Ligier|Ligier]]-[[Renault]] | 0 | Botsing | 14 | &nbsp; |} {{F1GP 1980–1989}} [[Kategorie:Duitse Grand Prix]] [[Kategorie:Sport in 1985]] 932vjpgqck6gbynr9mnrca6dk3lbk8e 0 461994 2920440 2915064 2026-07-31T07:26:21Z Aliwal2012 39067 /* Uitslag */ 2920440 wikitext text/x-wiki Die '''[[1982 Formule Een-seisoen|1982]] [[Kanadese Grand Prix]]''' was 'n [[Formule Een]]-motorren wat op 13 Junie 1982 by die [[Gilles Villeneuve-renbaan]] in [[Montreal]], gehou is. ==Uitslag== {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" |- ! Plek !! Nommer !! Renjaer !! Span !! Rondtes !! Tyd/Oorsaak !! Rooster !! Punte |- ! 1 | 1 | {{BR-VLAG}} '''[[Nelson Piquet]]''' | '''[[Brabham]]-[[BMW]]''' | 70 | 1:46:39.577 | 4 | '''9''' |- ! 2 | 2 | {{IT-VLAG}} '''[[Riccardo Patrese]]''' | '''[[Brabham]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 70 | + 13.799 | 8 | '''6''' |- ! 3 | 7 | {{GB-VLAG}} '''[[John Watson]]''' | '''[[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 70 | + 1:01.836 | 6 | '''4''' |- ! 4 | 11 | {{IT-VLAG}} '''Elio de Angelis''' | '''[[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 69 | + 1 Ronde | 10 | '''3''' |- ! 5 | 29 | {{CH-VLAG}} '''[[Marc Surer]]''' | '''[[Arrows]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 69 | + 1 Ronde | 16 | '''2''' |- ! 6 | 22 | {{IT-VLAG}} '''[[Andrea de Cesaris]]''' | '''[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]]''' | 68 | Sonder petrol | 9 | '''1''' |- ! 7 | 5 | {{IE-VLAG}} Derek Daly | [[Williams F1|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 68 | Sonder petrol | 13 | &nbsp; |- ! 8 | 30 | {{IT-VLAG}} Mauro Baldi | [[Arrows]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 68 | + 2 Rondes | 17 | &nbsp; |- ! 9 | 28 | {{FR-VLAG}} Didier Pironi | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 67 | + 3 Rondes | 1 | &nbsp; |- ! 10 | 25 | {{US-VLAG}} [[Eddie Cheever]] | [[Equipe Ligier|Ligier]]-Matra | 66 | Sonder petrol | 12 | &nbsp; |- ! 11 | 17 | {{DE-VLAG}} [[Jochen Mass]] | [[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 66 | + 4 Rondes | 22 | &nbsp; |- ! NC | 4 | {{GB-VLAG}} [[Brian Henton]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 59 | Nie geklassifiseer | 26 | &nbsp; |- ! NF | 6 | {{FI-VLAG}} [[Keke Rosberg]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 52 | Ratkas | 7 | &nbsp; |- ! NF | 18 | {{BR-VLAG}} [[Raul Boesel]] | [[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 47 | Enjin | 21 | &nbsp; |- ! NF | 3 | {{IT-VLAG}} [[Michele Alboreto]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 41 | Enjin | 15 | &nbsp; |- ! NF | 15 | {{FR-VLAG}} [[Alain Prost]] | [[Renault F1|Renault]] | 30 | Enjin | 3 | &nbsp; |- ! NF | 16 | {{FR-VLAG}} [[René Arnoux]] | [[Renault F1|Renault]] | 28 | Tol | 2 | &nbsp; |- ! NF | 10 | {{CL-VLAG}} [[Eliseo Salazar]] | [[ATS F1|ATS]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 20 | Enjin | 24 | &nbsp; |- ! NF | 8 | {{AT-VLAG}} [[Niki Lauda]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 17 | Koppeling | 11 | &nbsp; |- ! NF | 26 | {{FR-VLAG}} [[Jacques Laffite]] | [[Equipe Ligier|Ligier]]-[[Matra (automerk)|Matra]] | 8 | Brandstofstelsel | 19 | &nbsp; |- ! NF | 14 | {{CO-VLAG}} [[Roberto Guerrero]] | [[Ensign (Formule 1)|Ensign]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 2 | Koppeling | 20 | &nbsp; |- ! NF | 23 | {{IT-VLAG}} [[Bruno Giacomelli]] | [[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 1 | Botsing | 5 | &nbsp; |- ! NF | 12 | {{GB-VLAG}} [[Nigel Mansell]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 1 | Botsing | 14 | &nbsp; |- ! NF | 31 | {{FR-VLAG}} [[Jean-Pierre Jarier]] | [[Osella]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 0 | Onttrek | 18 | &nbsp; |- ! NF | 32 | {{IT-VLAG}} [[Riccardo Paletti]] | [[Osella]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 0 | Fatale ongeluk | 23 | &nbsp; |- ! NF | 33 | {{GB-VLAG}} [[Geoff Lees]] | [[Theodore Racing|Theodore]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 0 | Botsing | 25 | &nbsp; |- ! NQ | 9 | {{DE-VLAG}} [[Manfred Winkelhock]] | [[ATS F1|ATS]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | &nbsp; | | | &nbsp; |- |} {{F1GP 1980–1989}} [[Kategorie:Kanadese Grand Prix]] nlcrjcs8h2q58w0erhlvb8kyvdlvh27 0 461995 2920502 2920076 2026-07-31T09:53:29Z Aliwal2012 39067 2920502 wikitext text/x-wiki Die '''[[1981 Formule Een-seisoen|1981]] [[Kanadese Grand Prix]]''' was 'n [[Formule Een]]-motorren wat op 27 September 1981 by die Île Notre-Dame-renbaan in [[Montreal]], gehou is. ==Uitslag== {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" |- ! Plek !! Nr !! Renjaer !! Span !! Rondtes !! Tyd/Oorsaak !! Rooster !! Punte |- ! 1 | 26 | {{FR-VLAG}} '''[[Jacques Laffite]]''' | '''[[Equipe Ligier|Ligier]]-Matra''' | 63 | 2:01:25.20 | 10 | '''9''' |- ! 2 | 7 | {{GB-VLAG}} '''[[John Watson]]''' | '''[[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 63 | + 6.23 | 9 | '''6''' |- ! 3 | 27 | {{CA-VLAG}} '''[[Gilles Villeneuve]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 63 | + 1:50.27 | 11 | '''4''' |- ! 4 | 23 | {{IT-VLAG}} '''Bruno Giacomelli''' | '''[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]]''' | 62 | + 1 Ronde | 15 | '''3''' |- ! 5 | 5 | {{BR-VLAG}} '''[[Nelson Piquet]]''' | '''[[Brabham]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 62 | + 1 Ronde | 1 | '''2''' |- ! 6 | 11 | {{IT-VLAG}} '''[[Elio de Angelis]]''' | '''[[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 62 | + 1 Ronde | 7 | '''1''' |- ! 7 | 22 | {{US-VLAG}} [[Mario Andretti]] | [[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 62 | + 1 Ronde | 16 | &nbsp; |- ! 8 | 17 | {{IE-VLAG}} [[Derek Daly]] | March-[[Ford Motor Company|Ford]] | 61 | + 2 Rondes | 20 | &nbsp; |- ! 9 | 33 | {{CH-VLAG}} [[Marc Surer]] | Theodore-[[Ford Motor Company|Ford]] | 61 | + 2 Rondes | 19 | &nbsp; |- ! 10 | 2 | {{AR-VLAG}} [[Carlos Reutemann]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 60 | + 3 Rondes | 2 | &nbsp; |- ! 11 | 4 | {{IT-VLAG}} [[Michele Alboreto]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 59 | + 4 Rondes | 22 | &nbsp; |- ! 12 | 3 | {{US-VLAG}} [[Eddie Cheever]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 56 | Enjin | 14 | &nbsp; |- ! NF | 8 | {{IT-VLAG}} [[Andrea de Cesaris]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 51 | Tol | 13 | &nbsp; |- ! NF | 15 | {{FR-VLAG}} [[Alain Prost]] | [[Renault F1|Renault]] | 48 | Botsing | 4 | &nbsp; |- ! NF | 12 | {{GB-VLAG}} [[Nigel Mansell]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 45 | Botsing | 5 | &nbsp; |- ! NF | 9 | {{SE-VLAG}} [[Slim Borgudd]] | [[ATS F1|ATS]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 40 | Tol | 21 | &nbsp; |- ! NF | 6 | {{MX-VLAG}} [[Héctor Rebaque]] | [[Brabham]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 35 | Tol | 6 | &nbsp; |- ! NF | 32 | {{FR-VLAG}} [[Jean-Pierre Jarier]] | [[Osella]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 26 | Botsing | 23 | &nbsp; |- ! NF | 1 | {{AU-VLAG}} [[Alan Jones]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 24 | Hantering | 3 | &nbsp; |- ! NF | 28 | {{FR-VLAG}} [[Didier Pironi]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 24 | Ontsteking | 12 | &nbsp; |- ! NF | 14 | {{CL-VLAG}} [[Eliseo Salazar]] | [[Ensign (Formule 1)|Ensign]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 8 | Tol | 24 | &nbsp; |- ! NF | 25 | {{FR-VLAG}} [[Patrick Tambay]] | [[Ligier]]-[[Matra (automerk)|Matra]] | 6 | Tol | 17 | &nbsp; |- ! NF | 29 | {{IT-VLAG}} [[Riccardo Patrese]] | [[Arrows]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 6 | Tol | 18 | &nbsp; |- ! NF | 16 | {{FR-VLAG}} [[René Arnoux]] | [[Renault F1|Renault]] | 0 | Botsing | 8 | &nbsp; |- |} {{F1GP 1980–1989}} [[Kategorie:Kanadese Grand Prix]] [[Kategorie:Sport in 1981]] 61shdn9j4snrdfsptll1l9l19y7g32c 0 462888 2920424 2912821 2026-07-31T07:08:42Z Aliwal2012 39067 /* Uitslag */ typo Fittipaldi 2920424 wikitext text/x-wiki Die '''[[1982 Formule Een-seisoen|1982]] [[Formule 1]] [[Monaco Grand Prix]]''' is op [[23 Mei]] [[1982]] in [[Monaco]] gehou. ==Uitslag== {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" |- ! Plek !! Nr. !! Renjaer !! Span !! Rondes !! Tyd/Rede vir uitval !! Rooster !! Punte |- ! 1 | 2 | {{IT-VLAG}} '''[[Riccardo Patrese]]''' | '''[[Brabham]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 76 | 1:54:11.259 | 2 | '''9''' |- ! 2 | 28 | {{FR-VLAG}} '''[[Didier Pironi]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 75 | Geen brandstof | 5 | '''6''' |- ! 3 | 22 | {{IT-VLAG}} '''[[Andrea de Cesaris]]''' | '''[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]]''' | 75 | Geen brandstof | 7 | '''4''' |- ! 4 | 12 | {{GB-VLAG}} '''[[Nigel Mansell]]''' | '''[[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 75 | + 1 Ronde | 11 | '''3''' |- ! 5 | 11 | {{IT-VLAG}} '''[[Elio de Angelis]]''' | '''[[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 75 | + 1 Ronde | 15 | '''2''' |- ! 6 | 5 | {{IE-VLAG}} '''[[Derek Daly]]''' | '''[[Williams F1|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 74 | Ongeluk | 8 | '''1''' |- ! 7 | 15 | {{FR-VLAG}} [[Alain Prost]] | [[Renault F1|Renault]] | 73 | Tol | 4 | &nbsp; |- ! 8 | 4 | {{GB-VLAG}} [[Brian Henton]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 72 | + 4 Rondes | 17 | &nbsp; |- ! 9 | 29 | {{CH-VLAG}} [[Marc Surer]] | [[Arrows]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 70 | + 6 Rondes | 19 | &nbsp; |- ! 10 | 3 | {{IT-VLAG}} [[Michele Alboreto]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 69 | Suspensie | 9 | &nbsp; |- ! NF | 6 | {{FI-VLAG}} [[Keke Rosberg]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 64 | Botsing | 6 | &nbsp; |- ! NF | 8 | {{AT-VLAG}} [[Niki Lauda]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 56 | Enjin | 12 | &nbsp; |- ! NF | 1 | {{BR-VLAG}} [[Nelson Piquet]] | [[Brabham]]-[[BMW]] | 49 | Turbo | 13 | &nbsp; |- ! NF | 7 | {{GB-VLAG}} [[John Watson]] | [[Team McLaren|McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 35 | Elektriese probleem | 10 | &nbsp; |- ! NF | 9 | {{DE-VLAG}} [[Manfred Winkelhock]] | [[ATS F1|ATS]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 31 | Ewenaar | 14 | &nbsp; |- ! NF | 26 | {{FR-VLAG}} [[Jacques Laffite]] | [[Equipe Ligier|Ligier]]-Matra | 29 | Hantering | 18 | &nbsp; |- ! NF | 25 | {{US-VLAG}} [[Eddie Cheever]] | [[Equipe Ligier|Ligier]]-Matra | 27 | Olielek | 16 | &nbsp; |- ! NF | 10 | {{CL-VLAG}} [[Eliseo Salazar]] | [[ATS F1|ATS]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 22 | Meganiese fout | 20 | &nbsp; |- ! NF | 16 | {{FR-VLAG}} [[René Arnoux]] | [[Renault F1|Renault]] | 14 | Tol | 1 | &nbsp; |- ! NF | 23 | {{IT-VLAG}} [[Bruno Giacomelli]] | [[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 4 | Aandrywing | 3 | &nbsp; |- ! NQ | 30 | {{IT-VLAG}} [[Mauro Baldi]] | [[Arrows]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | &nbsp; | | | &nbsp; |- ! NQ | 33 | {{NL-VLAG}} [[Jan Lammers]] | [[Theodore Racing|Theodore]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | &nbsp; | | | &nbsp; |- ! NQ | 17 | {{DE-VLAG}} [[Jochen Mass]] | March-[[Ford Motor Company|Ford]] | &nbsp; | | | &nbsp; |- ! NQ | 35 | {{GB-VLAG}} [[Derek Warwick]] | Toleman-Hart | &nbsp; | | | &nbsp; |- ! NQ | 31 | {{FR-VLAG}} [[Jean-Pierre Jarier]] | [[Osella]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | &nbsp; | | | &nbsp; |- ! NQ | 14 | {{CO-VLAG}} [[Roberto Guerrero]] | Ensign-[[Ford Motor Company|Ford]] | &nbsp; | | | &nbsp; |- ! PQ | 36 | {{IT-VLAG}} [[Teo Fabi]] | Toleman-Hart | &nbsp; | | | &nbsp; |- ! PQ | 32 | {{IT-VLAG}} [[Riccardo Paletti]] | [[Osella]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | &nbsp; | | | &nbsp; |- ! PQ | 18 | {{BR-VLAG}} [[Raul Boesel]] | March-[[Ford Motor Company|Ford]] | &nbsp; | | | &nbsp; |- ! PQ | 20 | {{BR-VLAG}} [[Chico Serra]] | Fittipaldi-[[Ford Motor Company|Ford]] | &nbsp; | | | &nbsp; |- ! PQ | 19 | {{ES-VLAG}} [[Emilio de Villota]] | March-[[Ford Motor Company|Ford]] | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; |} {{F1GP 1980–1989}} [[Kategorie:Monaco Grand Prix]] sbj8e9qb9f0v06vlj5ekzq2ndo44ynw 0 462893 2920516 2917941 2026-07-31T11:03:37Z Aliwal2012 39067 2920516 wikitext text/x-wiki Die '''[[1985 Formule Een-seisoen|1985]] [[Formule 1]] [[Monaco Grand Prix]]''' is op [[19 Mei]] [[1985]] in [[Monaco]] gehou. ==Uitslag== {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" |- ! Plek !! Nr. !! Renjaer !! Span !! Rondes !! Tyd/Rede vir uitval !! Rooster !! Punte |- ! 1 | 2 | {{FR-VLAG}} '''[[Alain Prost]]''' | '''[[McLaren]]-TAG''' | 78 | 1:51:58.034 | 5 | '''9''' |- ! 2 | 27 | {{IT-VLAG}} '''[[Michele Alboreto]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 78 | + 7.541 | 3 | '''6''' |- ! 3 | 11 | {{IT-VLAG}} '''[[Elio de Angelis]]''' | '''[[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Renault]]''' | 78 | + 1:27.171 | 9 | '''4''' |- ! 4 | 25 | {{IT-VLAG}} '''[[Andrea de Cesaris]]''' | '''[[Ligier]]-[[Renault]]''' | 77 | + 1 Ronde | 8 | '''3''' |- ! 5 | 16 | {{GB-VLAG}} '''[[Derek Warwick]]''' | '''[[Renault F1|Renault]]''' | 77 | + 1 Ronde | 10 | '''2''' |- ! 6 | 26 | {{FR-VLAG}} '''[[Jacques Laffite]]''' | '''[[Ligier]]-[[Renault]]''' | 77 | + 1 Ronde | 16 | '''1''' |- ! 7 | 5 | {{GB-VLAG}} [[Nigel Mansell]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Honda]] | 77 | + 1 Ronde | 2 | &nbsp; |- ! 8 | 6 | {{FI-VLAG}} [[Keke Rosberg]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Honda]] | 76 | + 2 Rondes | 7 | &nbsp; |- ! 9 | 18 | {{BE-VLAG}} [[Thierry Boutsen]] | [[Arrows]]-[[BMW]] | 76 | + 2 Rondes | 6 | &nbsp; |- ! 10 | 3 | {{GB-VLAG}} [[Martin Brundle]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 74 | + 4 Rondes | 18 | &nbsp; |- ! 11 | 30 | {{GB-VLAG}} [[Jonathan Palmer]] | Zakspeed | 74 | + 4 Rondes | 19 | &nbsp; |- ! NF | 1 | {{AT-VLAG}} [[Niki Lauda]] | [[McLaren]]-TAG | 17 | Tol | 14 | &nbsp; |- ! NF | 22 | {{IT-VLAG}} [[Riccardo Patrese]] | [[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 16 | Ongeluk | 12 | &nbsp; |- ! NF | 7 | {{BR-VLAG}} [[Nelson Piquet]] | [[Brabham]]-[[BMW]] | 16 | Ongeluk | 13 | &nbsp; |- ! NF | 19 | {{IT-VLAG}} Teo Fabi | Toleman-Hart | 16 | Turbo | 20 | &nbsp; |- ! NF | 12 | {{BR-VLAG}} [[Ayrton Senna]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Renault]] | 13 | Enjin | 1 | &nbsp; |- ! NF | 23 | {{US-VLAG}} [[Eddie Cheever]] | [[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 10 | Alternator | 4 | &nbsp; |- ! NF | 28 | {{SE-VLAG}} [[Stefan Johansson]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 1 | Ongeluk | 15 | &nbsp; |- ! NF | 17 | {{AT-VLAG}} [[Gerhard Berger]] | [[Arrows]]-[[BMW]] | 0 | Ongeluk | 11 | &nbsp; |- |} {{F1GP 1980–1989}} [[Kategorie:Monaco Grand Prix]] m2tfxlurwarfijxmwgfd3v3s6wb4sdo 2920517 2920516 2026-07-31T11:04:13Z Aliwal2012 39067 [[:Kategorie:Sport in 1985]] bygevoeg ([[Wikipedia:HotCat|HotCat.js]]) 2920517 wikitext text/x-wiki Die '''[[1985 Formule Een-seisoen|1985]] [[Formule 1]] [[Monaco Grand Prix]]''' is op [[19 Mei]] [[1985]] in [[Monaco]] gehou. ==Uitslag== {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" |- ! Plek !! Nr. !! Renjaer !! Span !! Rondes !! Tyd/Rede vir uitval !! Rooster !! Punte |- ! 1 | 2 | {{FR-VLAG}} '''[[Alain Prost]]''' | '''[[McLaren]]-TAG''' | 78 | 1:51:58.034 | 5 | '''9''' |- ! 2 | 27 | {{IT-VLAG}} '''[[Michele Alboreto]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 78 | + 7.541 | 3 | '''6''' |- ! 3 | 11 | {{IT-VLAG}} '''[[Elio de Angelis]]''' | '''[[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Renault]]''' | 78 | + 1:27.171 | 9 | '''4''' |- ! 4 | 25 | {{IT-VLAG}} '''[[Andrea de Cesaris]]''' | '''[[Ligier]]-[[Renault]]''' | 77 | + 1 Ronde | 8 | '''3''' |- ! 5 | 16 | {{GB-VLAG}} '''[[Derek Warwick]]''' | '''[[Renault F1|Renault]]''' | 77 | + 1 Ronde | 10 | '''2''' |- ! 6 | 26 | {{FR-VLAG}} '''[[Jacques Laffite]]''' | '''[[Ligier]]-[[Renault]]''' | 77 | + 1 Ronde | 16 | '''1''' |- ! 7 | 5 | {{GB-VLAG}} [[Nigel Mansell]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Honda]] | 77 | + 1 Ronde | 2 | &nbsp; |- ! 8 | 6 | {{FI-VLAG}} [[Keke Rosberg]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Honda]] | 76 | + 2 Rondes | 7 | &nbsp; |- ! 9 | 18 | {{BE-VLAG}} [[Thierry Boutsen]] | [[Arrows]]-[[BMW]] | 76 | + 2 Rondes | 6 | &nbsp; |- ! 10 | 3 | {{GB-VLAG}} [[Martin Brundle]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 74 | + 4 Rondes | 18 | &nbsp; |- ! 11 | 30 | {{GB-VLAG}} [[Jonathan Palmer]] | Zakspeed | 74 | + 4 Rondes | 19 | &nbsp; |- ! NF | 1 | {{AT-VLAG}} [[Niki Lauda]] | [[McLaren]]-TAG | 17 | Tol | 14 | &nbsp; |- ! NF | 22 | {{IT-VLAG}} [[Riccardo Patrese]] | [[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 16 | Ongeluk | 12 | &nbsp; |- ! NF | 7 | {{BR-VLAG}} [[Nelson Piquet]] | [[Brabham]]-[[BMW]] | 16 | Ongeluk | 13 | &nbsp; |- ! NF | 19 | {{IT-VLAG}} Teo Fabi | Toleman-Hart | 16 | Turbo | 20 | &nbsp; |- ! NF | 12 | {{BR-VLAG}} [[Ayrton Senna]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Renault]] | 13 | Enjin | 1 | &nbsp; |- ! NF | 23 | {{US-VLAG}} [[Eddie Cheever]] | [[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 10 | Alternator | 4 | &nbsp; |- ! NF | 28 | {{SE-VLAG}} [[Stefan Johansson]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 1 | Ongeluk | 15 | &nbsp; |- ! NF | 17 | {{AT-VLAG}} [[Gerhard Berger]] | [[Arrows]]-[[BMW]] | 0 | Ongeluk | 11 | &nbsp; |- |} {{F1GP 1980–1989}} [[Kategorie:Monaco Grand Prix]] [[Kategorie:Sport in 1985]] 04xp7wo8ohiy04gbu25er18obx73e11 0 462970 2920281 2913707 2026-07-30T12:58:13Z Aliwal2012 39067 [[:Kategorie:Formule Een Grands Prix]] verwyder; [[:Kategorie:Verenigde State Grand Prix]] bygevoeg ([[Wikipedia:HotCat|HotCat.js]]) 2920281 wikitext text/x-wiki {{Infoboks Grand Prix wedren verslag |Type = F1 |Country = Verenigde State |Grand Prix = Verenigde State Wes |GP_Suffix = Grand Prix |Official name = Toyota Grand Prix of Long Beach |Previous_round= 1982 Brasiliaanse Grand Prix |Date = 4 April |Year = 1982 |Race_No = 3 |Season_No = 16 |Location = [[Long Beach]] |Course = Tydelike renbaan |Course_mi = 2.13 |Course_km = 3.428 |Distance_laps = 75.5 |Distance_mi = 160.82 |Distance_km = 258.814 |Weather = Sonnig en warm<ref>{{cite web|url=http://www.almanac.com/weather/history/CA/Long%20Beach/1982-04-04|title=Weather information for the "1982 United States Grand Prix West"|publisher=The Old Farmers' Almanac|access-date=May 20, 2015}}</ref> |Pole_Driver = {{flagicon|ITA}} [[Andrea de Cesaris]] |Pole_Team = [[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] |Pole_Time = 1:27.316 |Fast_Driver = {{flagicon|AUT}} [[Niki Lauda]] |Fast_Team = [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] |Fast_Time = 1:30.831 |Fast_Lap = 12 |First_Driver = {{flagicon|AUT}} [[Niki Lauda]] |First_Team = [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] |Second_Driver = {{flagicon|Finland}} [[Keke Rosberg]] |Second_Team = [[WilliamsF1|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]] |Third_Driver = {{flagicon|ITA}} [[Riccardo Patrese]] |Third_Team = [[Brabham]]-[[Ford Motor Company|Ford]] }} Die '''[[1982 Formule Een-seisoen|1982]] Verenigde State Wes Grand Prix''' is op [[4 April]] in [[Long Beach]] gehou. Dit was die derde wedren van die seisoen. == Renuitslag == {| class="wikitable" style="font-size:95%" ! Plek ! Nr. ! Renjaer ! Vervaardiger ! Rondes ! Tyd ! Rooster ! Punte |- ! 1 | 8 | {{AT-VLAG}} '''[[Niki Lauda]]''' | '''[[McLaren]]'''-'''[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 75 | 1:58:25.318 | 2 | '''9''' |- ! 2 | 6 | {{FI-VLAG}} '''[[Keke Rosberg]]''' | '''[[Williams F1|Williams]]'''-'''[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 75 | + 14.660 | 8 | '''6''' |- ! 3 | 2 | {{IT-VLAG}} '''[[Riccardo Patrese]]''' | '''[[Brabham]]'''-'''[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 75 | + 1:19.143 | 18 | '''4''' |- ! 4 | 3 | {{IT-VLAG}} '''[[Michele Alboreto]]''' | '''[[Tyrrell Racing|Tyrrell]]'''-'''[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 75 | + 1:20.947 | 12 | '''3''' |- ! 5 | 11 | {{IT-VLAG}} '''Elio de Angelis''' | '''[[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]'''-'''[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 74 | + 1 Ronde | 16 | '''2''' |- ! 6 | 7 | {{GB-VLAG}} '''[[John Watson]]''' | '''[[McLaren]]'''-'''[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 74 | + 1 Ronde | 11 | '''1''' |- ! 7 | 12 | {{GB-VLAG}} [[Nigel Mansell]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 73 | + 2 Rondes | 17 | &nbsp; |- ! 8 | 17 | {{DE-VLAG}} [[Jochen Mass]] | March-[[Ford Motor Company|Ford]] | 73 | + 2 Rondes | 21 | &nbsp; |- ! 9 | 18 | {{BR-VLAG}} [[Raul Boesel]] | March-[[Ford Motor Company|Ford]] | 70 | + 5 Rondes | 23 | &nbsp; |- ! 10 | 4 | {{SE-VLAG}} [[Slim Borgudd]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 68 | + 7 Rondes | 24 | &nbsp; |- |} == Verwysings == {{Verwysings}} {{F1GP 1980–1989}} {{Normdata}} [[Kategorie:Verenigde State Grand Prix]] 97yqpif1rosmxbtld805qg6fc8vj187 2920287 2920281 2026-07-30T13:04:02Z Aliwal2012 39067 /* Renuitslag */ uitgebrei 2920287 wikitext text/x-wiki {{Infoboks Grand Prix wedren verslag |Type = F1 |Country = Verenigde State |Grand Prix = Verenigde State Wes |GP_Suffix = Grand Prix |Official name = Toyota Grand Prix of Long Beach |Previous_round= 1982 Brasiliaanse Grand Prix |Date = 4 April |Year = 1982 |Race_No = 3 |Season_No = 16 |Location = [[Long Beach]] |Course = Tydelike renbaan |Course_mi = 2.13 |Course_km = 3.428 |Distance_laps = 75.5 |Distance_mi = 160.82 |Distance_km = 258.814 |Weather = Sonnig en warm<ref>{{cite web|url=http://www.almanac.com/weather/history/CA/Long%20Beach/1982-04-04|title=Weather information for the "1982 United States Grand Prix West"|publisher=The Old Farmers' Almanac|access-date=May 20, 2015}}</ref> |Pole_Driver = {{flagicon|ITA}} [[Andrea de Cesaris]] |Pole_Team = [[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] |Pole_Time = 1:27.316 |Fast_Driver = {{flagicon|AUT}} [[Niki Lauda]] |Fast_Team = [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] |Fast_Time = 1:30.831 |Fast_Lap = 12 |First_Driver = {{flagicon|AUT}} [[Niki Lauda]] |First_Team = [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] |Second_Driver = {{flagicon|Finland}} [[Keke Rosberg]] |Second_Team = [[WilliamsF1|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]] |Third_Driver = {{flagicon|ITA}} [[Riccardo Patrese]] |Third_Team = [[Brabham]]-[[Ford Motor Company|Ford]] }} Die '''[[1982 Formule Een-seisoen|1982]] Verenigde State Wes Grand Prix''' is op [[4 April]] in [[Long Beach]] gehou. Dit was die derde wedren van die seisoen. == Renuitslag == {| class="wikitable" style="font-size:95%" ! Plek ! Nr. ! Renjaer ! Vervaardiger ! Rondes ! Tyd ! Rooster ! Punte |- ! 1 | 8 | {{AT-VLAG}} '''[[Niki Lauda]]''' | '''[[McLaren]]=[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 75 | 1:58:25.318 | 2 | '''9''' |- ! 2 | 6 | {{FI-VLAG}} '''[[Keke Rosberg]]''' | '''[[Williams F1|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 75 | + 14.660 | 8 | '''6''' |- ! 3 | 2 | {{IT-VLAG}} '''[[Riccardo Patrese]]''' | '''[[Brabham]]=[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 75 | + 1:19.143 | 18 | '''4''' |- ! 4 | 3 | {{IT-VLAG}} '''[[Michele Alboreto]]''' | '''[[Tyrrell Racing|Tyrrell]]=[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 75 | + 1:20.947 | 12 | '''3''' |- ! 5 | 11 | {{IT-VLAG}} '''Elio de Angelis''' | '''[[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 74 | + 1 Ronde | 16 | '''2''' |- ! 6 | 7 | {{GB-VLAG}} '''[[John Watson]]''' | '''[[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 74 | + 1 Ronde | 11 | '''1''' |- ! 7 | 12 | {{GB-VLAG}} [[Nigel Mansell]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 73 | + 2 Rondes | 17 | &nbsp; |- ! 8 | 17 | {{DE-VLAG}} [[Jochen Mass]] | March-[[Ford Motor Company|Ford]] | 73 | + 2 Rondes | 21 | &nbsp; |- ! 9 | 18 | {{BR-VLAG}} [[Raul Boesel]] | March-[[Ford Motor Company|Ford]] | 70 | + 5 Rondes | 23 | &nbsp; |- ! 10 | 4 | {{SE-VLAG}} [[Slim Borgudd]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 68 | + 7 Rondes | 24 | &nbsp; |- ! DQ | 27 | {{CA-VLAG}} [[Gilles Villeneuve]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 75 | Gediskwalifiseer | 7 | &nbsp; |- ! NF | 25 | {{US-VLAG}} [[Eddie Cheever]] | [[Ligier]]-[[Matra (automerk)|Matra]] | 59 | Ratkas | 13 | &nbsp; |- ! NF | 22 | {{IT-VLAG}} [[Andrea de Cesaris]] | [[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 33 | Tol | 1 | &nbsp; |- ! NF | 29 | {{GB-VLAG}} [[Brian Henton]] | [[Arrows]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 32 | Tol | 20 | &nbsp; |- ! NF | 14 | {{CO-VLAG}} [[Roberto Guerrero]] | [[Ensign (Formule 1)|Ensign]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 27 | Tol | 19 | &nbsp; |- ! NF | 26 | {{FR-VLAG}} [[Jacques Laffite]] | [[Ligier]]-[[Matra (automerk)|Matra]] | 26 | Tol | 15 | &nbsp; |- ! NF | 31 | {{FR-VLAG}} [[Jean-Pierre Jarier]] | [[Osella]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 26 | Transmissie | 10 | &nbsp; |- ! NF | 1 | {{BR-VLAG}} [[Nelson Piquet]] | [[Brabham]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 25 | Tol | 6 | &nbsp; |- ! NF | 33 | {{IE-VLAG}} [[Derek Daly]] | [[Theodore (Formula One)|Theodore]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 23 | Tol | 22 | &nbsp; |- ! NF | 5 | {{US-VLAG}} [[Mario Andretti]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 19 | Botsing | 14 | &nbsp; |- ! NF | 15 | {{FR-VLAG}} [[Alain Prost]] | [[Renault F1|Renault]] | 10 | Tol | 4 | &nbsp; |- ! NF | 28 | {{FR-VLAG}} [[Didier Pironi]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 6 | Tol | &nbsp; |- ! NF | 16 | {{FR-VLAG}} [[René Arnoux]] | [[Renault F1|Renault]] | 5 | Botsing | 3 | &nbsp; |- ! NF | 23 | {{IT-VLAG}} [[Bruno Giacomelli]] | [[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 5 | Botsing | 5 | &nbsp; |- ! NF | 10 | {{CL-VLAG}} [[Eliseo Salazar]] | [[ATS F1|ATS]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 3 | Botsing | 26 | &nbsp; |- ! NF | 9 | {{DE-VLAG}} [[Manfred Winkelhock]] | [[ATS F1|ATS]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 1 | Botsing | 25 | &nbsp; |- ! NQ | 36 | {{IT-VLAG}} [[Teo Fabi]] | [[Toleman]]-[[Hart (autosport)|Hart]] | &nbsp; | &nbsp; | | &nbsp; |- ! NQ | 32 | {{IT-VLAG}} [[Riccardo Paletti]] | [[Osella]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | &nbsp; | &nbsp; | | &nbsp; |- ! NQ | 20 | {{BR-VLAG}} [[Chico Serra]] | [[Fittipaldi Automotive|Fittipaldi]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | &nbsp; | &nbsp; | | &nbsp; |- ! NQ | 30 | {{IT-VLAG}} [[Mauro Baldi]] | [[Arrows]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | &nbsp; | &nbsp; | | &nbsp; |- ! NQ | 35 | {{GB-VLAG}} [[Derek Warwick]] | [[Toleman]]-[[Hart (autosport)|Hart]] | &nbsp; | &nbsp; | | &nbsp; |} == Verwysings == {{Verwysings}} {{F1GP 1980–1989}} {{Normdata}} [[Kategorie:Verenigde State Grand Prix]] a1lz4xy9e4d1yypicbl1b45lrzi8098 2920288 2920287 2026-07-30T13:05:53Z Aliwal2012 39067 2920288 wikitext text/x-wiki {{Infoboks Grand Prix wedren verslag |Type = F1 |Country = Verenigde State |Grand Prix = Verenigde State Wes |GP_Suffix = Grand Prix |Official name = Toyota Grand Prix of Long Beach |Previous_round= 1982 Brasiliaanse Grand Prix |Next_round = 1982 San Marino Grand Prix |Date = 4 April |Year = 1982 |Race_No = 3 |Season_No = 16 |Location = [[Long Beach]] |Course = Tydelike renbaan |Course_mi = 2.13 |Course_km = 3.428 |Distance_laps = 75.5 |Distance_mi = 160.82 |Distance_km = 258.814 |Weather = Sonnig en warm<ref>{{cite web|url=http://www.almanac.com/weather/history/CA/Long%20Beach/1982-04-04|title=Weather information for the "1982 United States Grand Prix West"|publisher=The Old Farmers' Almanac|access-date=May 20, 2015}}</ref> |Pole_Driver = {{flagicon|ITA}} [[Andrea de Cesaris]] |Pole_Team = [[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] |Pole_Time = 1:27.316 |Fast_Driver = {{flagicon|AUT}} [[Niki Lauda]] |Fast_Team = [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] |Fast_Time = 1:30.831 |Fast_Lap = 12 |First_Driver = {{flagicon|AUT}} [[Niki Lauda]] |First_Team = [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] |Second_Driver = {{flagicon|Finland}} [[Keke Rosberg]] |Second_Team = [[WilliamsF1|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]] |Third_Driver = {{flagicon|ITA}} [[Riccardo Patrese]] |Third_Team = [[Brabham]]-[[Ford Motor Company|Ford]] }} Die '''[[1982 Formule Een-seisoen|1982]] Verenigde State Wes Grand Prix''' is op [[4 April]] in [[Long Beach]] gehou. Dit was die derde wedren van die seisoen. == Renuitslag == {| class="wikitable" style="font-size:95%" ! Plek ! Nr. ! Renjaer ! Vervaardiger ! Rondes ! Tyd ! Rooster ! Punte |- ! 1 | 8 | {{AT-VLAG}} '''[[Niki Lauda]]''' | '''[[McLaren]]=[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 75 | 1:58:25.318 | 2 | '''9''' |- ! 2 | 6 | {{FI-VLAG}} '''[[Keke Rosberg]]''' | '''[[Williams F1|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 75 | + 14.660 | 8 | '''6''' |- ! 3 | 2 | {{IT-VLAG}} '''[[Riccardo Patrese]]''' | '''[[Brabham]]=[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 75 | + 1:19.143 | 18 | '''4''' |- ! 4 | 3 | {{IT-VLAG}} '''[[Michele Alboreto]]''' | '''[[Tyrrell Racing|Tyrrell]]=[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 75 | + 1:20.947 | 12 | '''3''' |- ! 5 | 11 | {{IT-VLAG}} '''Elio de Angelis''' | '''[[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 74 | + 1 Ronde | 16 | '''2''' |- ! 6 | 7 | {{GB-VLAG}} '''[[John Watson]]''' | '''[[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 74 | + 1 Ronde | 11 | '''1''' |- ! 7 | 12 | {{GB-VLAG}} [[Nigel Mansell]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 73 | + 2 Rondes | 17 | &nbsp; |- ! 8 | 17 | {{DE-VLAG}} [[Jochen Mass]] | March-[[Ford Motor Company|Ford]] | 73 | + 2 Rondes | 21 | &nbsp; |- ! 9 | 18 | {{BR-VLAG}} [[Raul Boesel]] | March-[[Ford Motor Company|Ford]] | 70 | + 5 Rondes | 23 | &nbsp; |- ! 10 | 4 | {{SE-VLAG}} [[Slim Borgudd]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 68 | + 7 Rondes | 24 | &nbsp; |- ! DQ | 27 | {{CA-VLAG}} [[Gilles Villeneuve]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 75 | Gediskwalifiseer | 7 | &nbsp; |- ! NF | 25 | {{US-VLAG}} [[Eddie Cheever]] | [[Ligier]]-[[Matra (automerk)|Matra]] | 59 | Ratkas | 13 | &nbsp; |- ! NF | 22 | {{IT-VLAG}} [[Andrea de Cesaris]] | [[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 33 | Tol | 1 | &nbsp; |- ! NF | 29 | {{GB-VLAG}} [[Brian Henton]] | [[Arrows]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 32 | Tol | 20 | &nbsp; |- ! NF | 14 | {{CO-VLAG}} [[Roberto Guerrero]] | [[Ensign (Formule 1)|Ensign]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 27 | Tol | 19 | &nbsp; |- ! NF | 26 | {{FR-VLAG}} [[Jacques Laffite]] | [[Ligier]]-[[Matra (automerk)|Matra]] | 26 | Tol | 15 | &nbsp; |- ! NF | 31 | {{FR-VLAG}} [[Jean-Pierre Jarier]] | [[Osella]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 26 | Transmissie | 10 | &nbsp; |- ! NF | 1 | {{BR-VLAG}} [[Nelson Piquet]] | [[Brabham]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 25 | Tol | 6 | &nbsp; |- ! NF | 33 | {{IE-VLAG}} [[Derek Daly]] | [[Theodore (Formula One)|Theodore]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 23 | Tol | 22 | &nbsp; |- ! NF | 5 | {{US-VLAG}} [[Mario Andretti]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 19 | Botsing | 14 | &nbsp; |- ! NF | 15 | {{FR-VLAG}} [[Alain Prost]] | [[Renault F1|Renault]] | 10 | Tol | 4 | &nbsp; |- ! NF | 28 | {{FR-VLAG}} [[Didier Pironi]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 6 | Tol | &nbsp; |- ! NF | 16 | {{FR-VLAG}} [[René Arnoux]] | [[Renault F1|Renault]] | 5 | Botsing | 3 | &nbsp; |- ! NF | 23 | {{IT-VLAG}} [[Bruno Giacomelli]] | [[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 5 | Botsing | 5 | &nbsp; |- ! NF | 10 | {{CL-VLAG}} [[Eliseo Salazar]] | [[ATS F1|ATS]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 3 | Botsing | 26 | &nbsp; |- ! NF | 9 | {{DE-VLAG}} [[Manfred Winkelhock]] | [[ATS F1|ATS]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 1 | Botsing | 25 | &nbsp; |- ! NQ | 36 | {{IT-VLAG}} [[Teo Fabi]] | [[Toleman]]-[[Hart (autosport)|Hart]] | &nbsp; | &nbsp; | | &nbsp; |- ! NQ | 32 | {{IT-VLAG}} [[Riccardo Paletti]] | [[Osella]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | &nbsp; | &nbsp; | | &nbsp; |- ! NQ | 20 | {{BR-VLAG}} [[Chico Serra]] | [[Fittipaldi Automotive|Fittipaldi]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | &nbsp; | &nbsp; | | &nbsp; |- ! NQ | 30 | {{IT-VLAG}} [[Mauro Baldi]] | [[Arrows]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | &nbsp; | &nbsp; | | &nbsp; |- ! NQ | 35 | {{GB-VLAG}} [[Derek Warwick]] | [[Toleman]]-[[Hart (autosport)|Hart]] | &nbsp; | &nbsp; | | &nbsp; |} == Verwysings == {{Verwysings}} {{F1GP 1980–1989}} {{Normdata}} [[Kategorie:Verenigde State Grand Prix]] mzqmdn7gw5h5c3dra43xmstnhn2l1am 0 463141 2920291 2914812 2026-07-30T13:14:12Z Aliwal2012 39067 /* Uitslag */ 2920291 wikitext text/x-wiki Die '''[[1982 Formule Een-seisoen|1982]] [[Formule 1]] [[Belgiese Grand Prix]]''' is op [[9 Mei]] [[1982]] op [[Zolder-renbaan|Zolder]] gehou. ==Uitslag== {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" |- ! Plek !! Nr. !! Renjaer !! Span !! Rondes !! Tyd/Rede vir uitval !! Rooster !! Punte |- ! 1 | 7 | {{GB-VLAG}} '''[[John Watson]]''' | '''[[Team McLaren|McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 70 | 1:35:41.995 | 10 | '''9''' |- ! 2 | 6 | {{FI-VLAG}} '''[[Keke Rosberg]]''' | '''[[Williams F1|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 70 | + 7.268 | 3 | '''6''' |- ! 3 | 25 | {{US-VLAG}} '''[[Eddie Cheever]]''' | '''[[Ligier]]-Matra''' | 69 | + 1 Ronde | 14 | '''4''' |- ! 4 | 11 | {{IT-VLAG}} '''[[Elio de Angelis]]''' | '''[[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 68 | + 2 Rondes | 11 | '''3''' |- ! 5 | 1 | {{BR-VLAG}} '''[[Nelson Piquet]]''' | '''[[Brabham]]-[[BMW]]''' | 67 | + 3 Rondes | 8 | '''2''' |- ! 6 | 20 | {{BR-VLAG}} '''[[Chico Serra]]''' | '''Fittipaldi-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 67 | + 3 Rondes | 23 | '''1''' |- ! 7 | 29 | {{CH-VLAG}} [[Marc Surer]] | [[Arrows]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 66 | + 4 Rondes | 22 | &nbsp; |- ! 8 | 18 | {{BR-VLAG}} [[Raul Boesel]] | March-[[Ford Motor Company|Ford]] | 66 | + 4 Rondes | 24 | &nbsp; |- ! 9 | 26 | {{FR-VLAG}} [[Jacques Laffite]] | [[Ligier]]-Matra | 66 | + 4 Rondes | 17 | &nbsp; |- ! DSQ | 8 | {{AT-VLAG}} [[Niki Lauda]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 70 | Gediskwalifiseer | 4 | &nbsp; |- ! DNF | 5 | {{IE-VLAG}} [[Derek Daly]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 60 | Tol | 13 | &nbsp; |- ! DNF | 17 | {{DE-VLAG}} [[Jochen Mass]] | March-[[Ford Motor Company|Ford]] | 60 | Enjin | 25 | &nbsp; |- ! DNF | 15 | {{FR-VLAG}} [[Alain Prost]] | [[Renault F1|Renault]] | 59 | Tol | 1 | &nbsp; |- ! DNF | 2 | {{IT-VLAG}} [[Riccardo Patrese]] | [[Brabham]]-[[BMW]] | 52 | Tol | 9 | &nbsp; |- ! DNF | 30 | {{IT-VLAG}} [[Mauro Baldi]] | [[Arrows]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 51 | Petrolpedaal | 26 | &nbsp; |- ! DNF | 31 | {{FR-VLAG}} [[Jean-Pierre Jarier]] | [[Osella]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 37 | Stukkende vlerk | 16 | &nbsp; |- ! DNF | 22 | {{IT-VLAG}} [[Andrea de Cesaris]] | [[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 34 | Ratkas | 6 | &nbsp; |- ! DNF | 4 | {{GB-VLAG}} [[Brian Henton]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 33 | Enjin | 20 | &nbsp; |- ! DNF | 3 | {{IT-VLAG}} [[Michele Alboreto]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 29 | Enjin | 5 | &nbsp; |- ! DNF | 35 | {{GB-VLAG}} [[Derek Warwick]] | [[Toleman]]-[[Hart (autosport)|Hart]] | 29 | Transmissie | 19 | &nbsp; |- ! DNF | 36 | {{IT-VLAG}} [[Teo Fabi]] | [[Toleman]]-[[Hart (autosport)|Hart]] | 13 | Remme | 21 | &nbsp; |- ! DNF | 12 | {{GB-VLAG}} [[Nigel Mansell]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 9 | Koppeling | 7 | &nbsp; |- ! DNF | 16 | {{FR-VLAG}} [[René Arnoux]] | [[Renault F1|Renault]] | 7 | Turbo | 2 | &nbsp; |- ! DNF | 9 | {{DE-VLAG}} [[Manfred Winkelhock]] | [[ATS F1|ATS]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 0 | Koppeling | 12 | &nbsp; |- ! DNF | 23 | {{IT-VLAG}} [[Bruno Giacomelli]] | [[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 0 | Botsing | 15 | &nbsp; |- ! DNF | 10 | {{CL-VLAG}} [[Eliseo Salazar]] | [[ATS F1|ATS]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 0 | Botsing | 18 | &nbsp; |- ! DNF | 28 | {{FR-VLAG}} [[Didier Pironi]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | &nbsp; | Onttrek | | &nbsp; |- ! DNS | 27 | {{CA-VLAG}} [[Gilles Villeneuve]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | &nbsp; | Fatale botsing | |} {{F1GP 1980–1989}} [[Kategorie:Belgiese Grand Prix]] [[Kategorie:Sport in 1982|België]] 8vfzn8f2m68os335me1nhyhcvd55ji3 0 463174 2920540 2913885 2026-07-31T11:45:58Z Aliwal2012 39067 /* Uitslag */ 2920540 wikitext text/x-wiki Die '''[[1985 Formule Een-seisoen|1985]] [[Formule 1]] [[Belgiese Grand Prix]]''' is op [[15 September]] [[1985]] op [[Spa-Francorchamps]] gehou. ==Uitslag== {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" |- ! Plek !! Nr. !! Renjaer !! Span !! Rondes !! Tyd/Rede vir uitval !! Rooster !! Punte |- ! 1 | 12 | {{BR-VLAG}} '''[[Ayrton Senna]]''' | '''[[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Renault]]''' | 43 | 1:34:19.893 | 2 | '''9''' |- ! 2 | 5 | {{GB-VLAG}} '''[[Nigel Mansell]]''' | '''[[Williams F1|Williams]]-[[Honda]]''' | 43 | + 28.422 | 7 | '''6''' |- ! 3 | 2 | {{FR-VLAG}} '''[[Alain Prost]]''' | '''[[McLaren]]-TAG''' | 43 | + 55.109 | 1 | '''4''' |- ! 4 | 6 | {{FI-VLAG}} '''[[Keke Rosberg]]''' | '''[[Williams F1|Williams]]-[[Honda]]''' | 43 | + 1:15.290 | 10 | '''3''' |- ! 5 | 7 | {{BR-VLAG}} '''[[Nelson Piquet]]''' | '''[[Brabham]]-[[BMW]]''' | 42 | + 1 Ronde | 3 | '''2''' |- ! 6 | 16 | {{GB-VLAG}} '''[[Derek Warwick]]''' | '''[[Renault F1|Renault]]''' | 42 | + 1 Ronde | 14 | '''1''' |- ! 7 | 17 | {{AT-VLAG}} [[Gerhard Berger]] | [[Arrows]]-[[BMW]] | 42 | + 1 Ronde | 8 | &nbsp; |- ! 8 | 8 | {{CH-VLAG}} [[Marc Surer]] | [[Brabham]]-[[BMW]] | 42 | + 1 Ronde | 12 | &nbsp; |- ! 9 | 25 | {{FR-VLAG}} [[Philippe Streiff]] | [[Ligier]]-[[Renault]] | 42 | + 1 Ronde | 18 | &nbsp; |- ! 10 | 18 | {{BE-VLAG}} [[Thierry Boutsen]] | [[Arrows]]-[[BMW]] | 40 | + 3 Rondes | 9 | &nbsp; |- ! 11 | 26 | {{FR-VLAG}} [[Jacques Laffite]] | [[Ligier]]-[[Renault]] | 38 | Ongeluk | 17 | &nbsp; |- ! 12 | 29 | {{IT-VLAG}} [[Pierluigi Martini]] | [[Minardi]]-Motori Moderni | 38 | + 5 Rondes | 24 | &nbsp; |- ! 13 | 3 | {{GB-VLAG}} [[Martin Brundle]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Renault]] | 38 | + 5 Rondes | 21 | &nbsp; |- ! NC | 24 | {{NL-VLAG}} [[Huub Rothengatter]] | Osella-[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 37 | Nie geklassifiseer | 23 | &nbsp; |- ! DNF | 22 | {{IT-VLAG}} [[Riccardo Patrese]] | [[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 31 | Enjin | 15 | &nbsp; |- ! DNF | 23 | {{US-VLAG}} [[Eddie Cheever]] | [[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 26 | Ratkas | 19 | &nbsp; |- ! DNF | 15 | {{FR-VLAG}} [[Patrick Tambay]] | [[Renault F1|Renault]] | 24 | Ratkas | 13 | &nbsp; |- ! DNF | 19 | {{IT-VLAG}} [[Teo Fabi]] | Toleman-Hart | 23 | Petrolpedaal | 11 | &nbsp; |- ! DNF | 11 | {{IT-VLAG}} [[Elio de Angelis]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Renault]] | 17 | Turbo | 9 | &nbsp; |- ! DNF | 30 | {{DE-VLAG}} [[Christian Danner]] | Zakspeed | 16 | Ratkas | 22 | &nbsp; |- ! DNF | 9 | {{FR-VLAG}} [[Philippe Alliot]] | RAM-Hart | 10 | Ongeluk | 20 | &nbsp; |- ! DNF | 28 | {{SE-VLAG}} [[Stefan Johansson]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 7 | Tol | 5 | &nbsp; |- ! DNF | 20 | {{IT-VLAG}} [[Piercarlo Ghinzani]] | Toleman-Hart | 7 | Ongeluk | 16 | &nbsp; |- ! DNF | 27 | {{IT-VLAG}} [[Michele Alboreto]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 3 | Koppeling | 4 | &nbsp; |} {{F1GP 1980–1989}} [[Kategorie:Belgiese Grand Prix]] [[Kategorie:Sport in 1985|België]] n0ft74yw1eow1v99nxnu6lkdjb60wwq 0 463182 2920289 2915928 2026-07-30T13:09:14Z Aliwal2012 39067 2920289 wikitext text/x-wiki Die '''[[1982 Formule Een-seisoen|1982]] [[San Marino Grand Prix]]''' was 'n [[Formule Een]]wedren wat op [[25 April]] [[1982]] in Imola, Italië plaasgevind het. ==Uitslag== {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" |- ! Plek !! Nr !! Renjaer !! Span !! Rondtes !! Tyd !! Roosterplek !! Punte |- ! 1 | 28 | {{FR-VLAG}} '''[[Didier Pironi]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 60 | 1:36:38.887 | 4 | '''9''' |- ! 2 | 27 | {{CA-VLAG}} '''[[Gilles Villeneuve]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 60 | + 0.366 | 3 | '''6''' |- ! 3 | 3 | {{IT-VLAG}} '''[[Michele Alboreto]]''' | '''[[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 60 | + 1:07.684 | 5 | '''4''' |- ! 4 | 31 | {{FR-VLAG}} '''Jean-Pierre Jarier''' | '''[[Osella]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 59 | + 1 Ronde | 9 | '''3''' |- ! 5 | 10 | {{CL-VLAG}} '''Eliseo Salazar''' | '''ATS-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 57 | + 3 Rondes | 14 | '''2''' |- ! DQ | 9 | {{DE-VLAG}} [[Manfred Winkelhock]] | ATS-[[Ford Motor Company|Ford]] | 54 | Gediskwalifiseer | 12 | &nbsp; |- ! NC | 36 | {{IT-VLAG}} [[Teo Fabi]] | Toleman-Hart | 52 | Nie geklassifiseer | 10 | &nbsp; |- ! NF | 16 | {{FR-VLAG}} [[René Arnoux]] | [[Renault F1|Renault]] | 44 | Turbo | 1 | &nbsp; |- ! NF | 23 | {{IT-VLAG}} [[Bruno Giacomelli]] | [[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 24 | Enjin | 6 | &nbsp; |- ! NF | 32 | {{IT-VLAG}} [[Riccardo Paletti]] | [[Osella]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 7 | Suspensie | 13 | &nbsp; |- ! NF | 15 | {{FR-VLAG}} [[Alain Prost]] | [[Renault F1|Renault]] | 6 | Enjin | 2 | &nbsp; |- ! NF | 22 | {{IT-VLAG}} [[Andrea de Cesaris]] | [[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 4 | Elektriese probleem | 7 | &nbsp; |- ! NF | 4 | {{GB-VLAG}} [[Brian Henton]] | [[Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 0 | Transmissie | 11 | &nbsp; |- ! NF | 35 | {{GB-VLAG}} [[Derek Warwick]] | [[Toleman]]-[[Hart (autosport)|Hart]] | 0 | Elektriese probleem | 8 | &nbsp; |} {{F1GP 1980–1989}} [[Kategorie:San Marino Grand Prix]] [[Kategorie:Sport in 1982|San Marino]] pt2z7gsqv3fzzd996crefcnjqjywi5j 2920290 2920289 2026-07-30T13:10:25Z Aliwal2012 39067 /* Uitslag */ skakel na Tyrrell Racing 2920290 wikitext text/x-wiki Die '''[[1982 Formule Een-seisoen|1982]] [[San Marino Grand Prix]]''' was 'n [[Formule Een]]wedren wat op [[25 April]] [[1982]] in Imola, Italië plaasgevind het. ==Uitslag== {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" |- ! Plek !! Nr !! Renjaer !! Span !! Rondtes !! Tyd !! Roosterplek !! Punte |- ! 1 | 28 | {{FR-VLAG}} '''[[Didier Pironi]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 60 | 1:36:38.887 | 4 | '''9''' |- ! 2 | 27 | {{CA-VLAG}} '''[[Gilles Villeneuve]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 60 | + 0.366 | 3 | '''6''' |- ! 3 | 3 | {{IT-VLAG}} '''[[Michele Alboreto]]''' | '''[[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 60 | + 1:07.684 | 5 | '''4''' |- ! 4 | 31 | {{FR-VLAG}} '''Jean-Pierre Jarier''' | '''[[Osella]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 59 | + 1 Ronde | 9 | '''3''' |- ! 5 | 10 | {{CL-VLAG}} '''Eliseo Salazar''' | '''ATS-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 57 | + 3 Rondes | 14 | '''2''' |- ! DQ | 9 | {{DE-VLAG}} [[Manfred Winkelhock]] | ATS-[[Ford Motor Company|Ford]] | 54 | Gediskwalifiseer | 12 | &nbsp; |- ! NC | 36 | {{IT-VLAG}} [[Teo Fabi]] | Toleman-Hart | 52 | Nie geklassifiseer | 10 | &nbsp; |- ! NF | 16 | {{FR-VLAG}} [[René Arnoux]] | [[Renault F1|Renault]] | 44 | Turbo | 1 | &nbsp; |- ! NF | 23 | {{IT-VLAG}} [[Bruno Giacomelli]] | [[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 24 | Enjin | 6 | &nbsp; |- ! NF | 32 | {{IT-VLAG}} [[Riccardo Paletti]] | [[Osella]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 7 | Suspensie | 13 | &nbsp; |- ! NF | 15 | {{FR-VLAG}} [[Alain Prost]] | [[Renault F1|Renault]] | 6 | Enjin | 2 | &nbsp; |- ! NF | 22 | {{IT-VLAG}} [[Andrea de Cesaris]] | [[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 4 | Elektriese probleem | 7 | &nbsp; |- ! NF | 4 | {{GB-VLAG}} [[Brian Henton]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 0 | Transmissie | 11 | &nbsp; |- ! NF | 35 | {{GB-VLAG}} [[Derek Warwick]] | [[Toleman]]-[[Hart (autosport)|Hart]] | 0 | Elektriese probleem | 8 | &nbsp; |} {{F1GP 1980–1989}} [[Kategorie:San Marino Grand Prix]] [[Kategorie:Sport in 1982|San Marino]] qc7chm51kvodlnhnvzhhmdkku1db36b 0 463185 2920511 2915929 2026-07-31T10:50:30Z Aliwal2012 39067 /* Uitslag */ 2920511 wikitext text/x-wiki Die '''[[1984 Formule Een-seisoen|1984]] [[San Marino Grand Prix]]''' was 'n [[Formule Een]]wedren wat op [[6 Mei]] [[1984]] in Imola, Italië plaasgevind het. ==Uitslag== {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" |- ! Plek !! Nr !! Renjaer !! Span !! Rondtes !! Tyd/Rede !! Rooster-<br/>plek !! Punte |- ! 1 | 7 | {{FR-VLAG}} '''[[Alain Prost]]''' | '''[[McLaren]]-TAG''' | 60 | 1:36:53.679 | 2 | '''9''' |- ! 2 | 28 | {{FR-VLAG}} '''[[René Arnoux]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 60 | + 13.416 | 6 | '''6''' |- ! 3 | 11 | {{IT-VLAG}} '''[[Elio de Angelis]]''' | '''[[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Renault]]''' | 59 | Sonder brandstof | 11 | '''4''' |- ! 4 | 16 | {{GB-VLAG}} '''[[Derek Warwick]]''' | '''[[Renault F1|Renault]]''' | 59 | + 1 Ronde | 4 | '''3''' |- ! 5 | 18 | {{BE-VLAG}} '''[[Thierry Boutsen]]''' | '''[[Arrows]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 59 | + 1 Ronde | 20 | '''2''' |- ! 6 | 26 | {{IT-VLAG}} '''[[Andrea de Cesaris]]''' | '''[[Ligier]]-[[Renault]]''' | 58 | Sonder brandstof | 12 | '''1''' |- ! 7 | 23 | {{US-VLAG}} [[Eddie Cheever]] | [[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 58 | Sonder brandstof | 8 | &nbsp; |- ! 8 | 21 | {{IT-VLAG}} Mauro Baldi | Spirit-Hart | 58 | + 2 Rondes | 24 | &nbsp; |- ! 9 | 10 | {{GB-VLAG}} [[Jonathan Palmer]] | RAM-Hart | 57 | + 3 Rondes | 25 | &nbsp; |- ! DQ | 4 | {{DE-VLAG}} Stefan Bellof | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 59 | Gediskwalifiseer | 21 | &nbsp; |- ! DQ | 3 | {{GB-VLAG}} [[Martin Brundle]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 55 | Gediskwalifiseer | 22 | &nbsp; |- ! NF | 9 | {{FR-VLAG}} [[Philippe Alliot]] | RAM-Hart | 53 | Turbo | 23 | &nbsp; |- ! NC | 20 | {{VE-VLAG}} [[Johnny Cecotto]] | Toleman-Hart | 52 | Nie geklassifiseer | 19 | &nbsp; |- ! NF | 1 | {{BR-VLAG}} [[Nelson Piquet]] | [[Brabham]]-[[BMW]] | 48 | Turbo | 1 | &nbsp; |- ! NF | 2 | {{IT-VLAG}} [[Teo Fabi]] | [[Brabham]]-[[BMW]] | 48 | Turbo | 9 | &nbsp; |- ! NF | 30 | {{AT-VLAG}} [[Jo Gartner]] | [[Osella]]-[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 46 | Enjin | 26 | &nbsp; |- ! NF | 17 | {{CH-VLAG}} [[Marc Surer]] | [[Arrows]]-[[BMW]] | 40 | Turbo | 16 | &nbsp; |- ! NF | 14 | {{DE-VLAG}} [[Manfred Winkelhock]] | [[ATS F1|ATS]]-[[BMW]] | 31 | Turbo | 7 | &nbsp; |- ! NF | 27 | {{IT-VLAG}} [[Michele Alboreto]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 23 | Uitlaat | 13 | &nbsp; |- ! NF | 8 | {{AT-VLAG}} [[Niki Lauda]] | [[McLaren]]-[[Techniques d'Avant Garde|TAG]] | 15 | Enjin | 5 | &nbsp; |- ! NF | 5 | {{FR-VLAG}} [[Jacques Laffite]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Honda]] | 11 | Enjin | 15 | &nbsp; |- ! NF | 22 | {{IT-VLAG}} [[Riccardo Patrese]] | [[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 6 | Elektriese probleem | 10 | &nbsp; |- ! NF | 12 | {{GB-VLAG}} [[Nigel Mansell]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Renault]] | 2 | Tol | 18 | &nbsp; |- ! NF | 6 | {{FI-VLAG}} [[Keke Rosberg]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Honda]] | 2 | Elektriese probleem | 3 | &nbsp; |- ! NF | 15 | {{FR-VLAG}} [[Patrick Tambay]] | [[Renault F1|Renault]] | 0 | Botsing | 14 | &nbsp; |- ! NF | 25 | {{FR-VLAG}} [[Francois Hesnault]] | [[Ligier]]-[[Renault]] | 0 | Botsing | 17 | &nbsp; |- |} {{F1GP 1980–1989}} [[Kategorie:San Marino Grand Prix]] [[Kategorie:Sport in 1984|San Marino]] swyxk4lzitcajpopc7tktsv7s2es2ls 0 463205 2920529 2914083 2026-07-31T11:26:52Z Aliwal2012 39067 /* Uitslag */ 2920529 wikitext text/x-wiki Die '''[[1985 Formule Een-seisoen|1985]] [[Formule 1]] [[Franse Grand Prix]]''' is op 7 Julie op die [[Paul Ricard-renbaan]] in [[Frankryk]] gehou. ==Uitslag== {| class="wikitable" style="font-size:95%" ! Plek ! Nr ! Bestuurder ! Span ! Rondtes ! Tyd/Rede ! Rooster ! Punte |- ! 1 | 7 | {{BR-VLAG}} '''[[Nelson Piquet]]''' | '''[[Brabham]]-[[BMW]]''' | 53 | 1:31:46.266 | 5 | '''9''' |- ! 2 | 6 | {{FI-VLAG}} '''[[Keke Rosberg]]''' | '''[[Williams F1|Williams]]-[[Honda]]''' | 53 | + 6.660 | 1 | '''6''' |- ! 3 | 2 | {{FR-VLAG}} '''[[Alain Prost]]''' | '''[[McLaren]]-[[Techniques d'Avant Garde|TAG]]''' | 53 | + 9.285 | 4 | '''4''' |- ! 4 | 28 | {{SE-VLAG}} '''[[Stefan Johansson]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 53 | + 53.491 | 16 | '''3''' |- ! 5 | 11 | {{IT-VLAG}} '''[[Elio de Angelis]]''' | '''[[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Renault]]''' | 53 | + 53.690 | 7 | '''2''' |- ! 6 | 15 | {{FR-VLAG}} '''[[Patrick Tambay]]''' | '''[[Renault F1|Renault]]''' | 53 | + 1:15.167 | 10 | '''1''' |- ! 7 | 16 | {{GB-VLAG}} [[Derek Warwick]] | [[Renault F1|Renault]] | 53 | + 1:44.212 | 11 | &nbsp; |- ! 8 | 8 | {{CH-VLAG}} [[Marc Surer]] | [[Brabham]]-[[BMW]] | 52 | + 1 Ronde | 14 | &nbsp; |- ! 9 | 18 | {{BE-VLAG}} [[Thierry Boutsen]] | [[Arrows]]-[[BMW]] | 52 | + 1 Ronde | 12 | &nbsp; |- ! 10 | 23 | {{US-VLAG}} [[Eddie Cheever]] | [[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 52 | + 1 Ronde | 18 | &nbsp; |- ! 11 | 22 | {{IT-VLAG}} [[Riccardo Patrese]] | [[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 52 | + 1 Ronde | 17 | &nbsp; |- ! 12 | 9 | {{DE-VLAG}} [[Manfred Winkelhock]] | [[RAM Racing|RAM]]-[[Hart (autosport)|Hart]] | 50 | + 3 Rondes | 20 | &nbsp; |- ! 13 | 4 | {{DE-VLAG}} [[Stefan Bellof]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 50 | + 3 Rondes | 26 | &nbsp; |- ! 14 | 19 | {{IT-VLAG}} [[Teo Fabi]] | [[Toleman]]-[[Hart (autosport)|Hart]] | 49 | Brandstofstelsel | 19 | &nbsp; |- ! 15 | 24 | {{IT-VLAG}} [[Piercarlo Ghinzani]] | [[Osella]]-[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 49 | + 4 Rondes | 24 | &nbsp; |- ! NF | 4 | {{GB-VLAG}} [[Martin Brundle]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 32 | Ratkas | 21 | &nbsp; |- ! NF | 1 | {{AT-VLAG}} [[Niki Lauda]] | [[McLaren]]-[[Techniques d'Avant Garde|TAG]] | 30 | Ratkas | 6 | &nbsp; |- ! NF | 12 | {{BR-VLAG}} [[Ayrton Senna]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Renault]] | 26 | Enjin | 2 | &nbsp; |- ! NF | 17 | {{AT-VLAG}} [[Gerhard Berger]] | [[Arrows]]-[[BMW]] | 20 | Ongeluk | 9 | &nbsp; |- ! NF | 29 | {{IT-VLAG}} [[Pierluigi Martini]] | [[Minardi]]-[[Motori Moderni]] | 19 | Ongeluk | 25 | &nbsp; |- ! NF | 10 | {{FR-VLAG}} [[Philippe Alliot]] | [[RAM Racing|RAM]]-[[Hart (autosport)|Hart]] | 8 | Brondstofstelsel | 23 | &nbsp; |- ! NF | 30 | {{GB-VLAG}} [[Jonathan Palmer]] | [[Zakspeed]] | 6 | Enjin | 22 | &nbsp; |- ! NF | 27 | {{IT-VLAG}} [[Michele Alboreto]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 5 | Turbo | 3 | &nbsp; |- ! NF | 25 | {{IT-VLAG}} [[Andrea de Cesaris]] | [[Ligier]]-[[Renault]] | 4 | Stuurfout | 13 | &nbsp; |- ! NF | 26 | {{FR-VLAG}} [[Jacques Laffite]] | [[Ligier]]-[[Renault]] | 2 | Turbo | 15 | &nbsp; |- ! NS | 5 | {{GB-VLAG}} [[Nigel Mansell]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Honda]] | 0 | Besering | 8 | &nbsp; |} {{F1GP 1980–1989}} [[Kategorie:Franse Grand Prix]] [[Kategorie:Sport in 1985|Frankryk]] 7j9u0obl815zx0rjcsyq6bjkm7stphe 0 463275 2920432 2914621 2026-07-31T07:14:47Z Aliwal2012 39067 2920432 wikitext text/x-wiki Die '''[[1982 Formule Een-seisoen|1982]] [[Formule 1]] [[Detroit Grand Prix]]''' is op [[6 Junie]] [[1982]] in [[Detroit]] gehou. ==Uitslag== {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" |- ! Plek !! Nr. !! Renjaer !! Span !! Rondes !! Tyd/Rede vir uitval !! Rooster !! Punte |- ! 1 | 7 | {{GB-VLAG}} '''[[John Watson]]''' | '''[[McLaren]]'''-'''[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 62 | 1:58:41.043 | 17 | '''9''' |- ! 2 | 25 | {{US-VLAG}} '''[[Eddie Cheever]]''' | '''[[Ligier]]'''-'''[[Matra (automerk)|Matra]]''' | 62 | + 15.726 | 9 | '''6''' |- ! 3 | 28 | {{FR-VLAG}} '''[[Didier Pironi]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 62 | + 28.077 | 4 | '''4''' |- ! 4 | 6 | {{FI-VLAG}} '''[[Keke Rosberg]]''' | '''[[Williams F1|Williams]]'''-'''[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 62 | + 1:11.976 | 3 | '''3''' |- ! 5 | 5 | {{IE-VLAG}} '''[[Derek Daly]]''' | '''[[Williams F1|Williams]]'''-'''[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 62 | + 1:23.757 | 12 | '''2''' |- ! 6 | 26 | {{FR-VLAG}} '''[[Jacques Laffite]]''' | '''[[Ligier]]'''-'''[[Matra (automerk)|Matra]]''' | 61 | + 1 Ronde | 13 | '''1''' |- ! 7 | 17 | {{DE-VLAG}} [[Jochen Mass]] | [[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 61 | + 1 Ronde | 18 | &nbsp; |- ! 8 | 29 | {{CH-VLAG}} [[Marc Surer]] | [[Arrows]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 61 | + 1 Ronde | 19 | &nbsp; |- ! 9 | 4 | {{GB-VLAG}} [[Brian Henton]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 60 | + 2 Rondes | 20 | &nbsp; |- ! 10 | 16 | {{FR-VLAG}} [[René Arnoux]] | [[Renault F1|Renault]] | 59 | + 3 Rondes | 15 | &nbsp; |- ! 11 | 20 | {{BR-VLAG}} [[Chico Serra]] | [[Fittipaldi Automotive|Fittipaldi]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 59 | + 3 Rondes | 26 | &nbsp; |- ! NC | 15 | {{FR-VLAG}} [[Alain Prost]] | [[Renault F1|Renault]] | 54 | &nbsp; | 1 | &nbsp; |- ! NF | 12 | {{GB-VLAG}} [[Nigel Mansell]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 44 | Enjin | 7 | &nbsp; |- ! NF | 8 | {{AT-VLAG}} [[Niki Lauda]] | [[Team McLaren|McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 40 | Botsing | 10 | &nbsp; |- ! NF | 3 | {{IT-VLAG}} [[Michele Alboreto]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 40 | Tol | 16 | &nbsp; |- ! NF | 23 | {{IT-VLAG}} [[Bruno Giacomelli]] | [[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 30 | Botsing | 6 | &nbsp; |- ! NF | 11 | {{IT-VLAG}} [[Elio de Angelis]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 17 | Ratkas | 8 | &nbsp; |- ! NF | 10 | {{CL-VLAG}} [[Eliseo Salazar]] | [[ATS F1|ATS]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 13 | Tol | 25 | &nbsp; |- ! NF | 14 | {{CO-VLAG}} [[Roberto Guerrero]] | [[Ensign (Formule 1)|Ensign]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 6 | Botsing | 11 | &nbsp; |- ! NF | 2 | {{IT-VLAG}} [[Riccardo Patrese]] | [[Brabham]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 6 | Botsing | 14 | &nbsp; |- ! NF | 22 | {{IT-VLAG}} [[Andrea de Cesaris]] | [[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 2 | Transmissie | 2 | &nbsp; |- ! NF | 31 | {{FR-VLAG}} [[Jean-Pierre Jarier]] | [[Osella]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 2 | Ontsteking | 22 | &nbsp; |- ! NF | 9 | {{DE-VLAG}} [[Manfred Winkelhock]] | [[ATS F1|ATS]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 1 | Tol | 5 | &nbsp; |- ! NF | 18 | {{BR-VLAG}} [[Raul Boesel]] | [[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 0 | Botsing | 21 | &nbsp; |- ! NF | 30 | {{IT-VLAG}} [[Mauro Baldi]] | [[Arrows]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 0 | Botsing | 24 | &nbsp; |- ! NF | 32 | {{IT-VLAG}} [[Riccardo Paletti]] | [[Osella]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 0 | &nbsp; | 23 | &nbsp; |- |} {{F1GP 1980–1989}} kvtsugaldjub1foe4hj9r7kthrgs639 2920436 2920432 2026-07-31T07:16:38Z Aliwal2012 39067 /* Uitslag */ 2920436 wikitext text/x-wiki Die '''[[1982 Formule Een-seisoen|1982]] [[Formule 1]] [[Detroit Grand Prix]]''' is op [[6 Junie]] [[1982]] in [[Detroit]] gehou. ==Uitslag== {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" |- ! Plek !! Nr. !! Renjaer !! Span !! Rondes !! Tyd/Rede vir uitval !! Rooster !! Punte |- ! 1 | 7 | {{GB-VLAG}} '''[[John Watson]]''' | '''[[McLaren]]'''-'''[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 62 | 1:58:41.043 | 17 | '''9''' |- ! 2 | 25 | {{US-VLAG}} '''[[Eddie Cheever]]''' | '''[[Ligier]]'''-'''[[Matra (automerk)|Matra]]''' | 62 | + 15.726 | 9 | '''6''' |- ! 3 | 28 | {{FR-VLAG}} '''[[Didier Pironi]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 62 | + 28.077 | 4 | '''4''' |- ! 4 | 6 | {{FI-VLAG}} '''[[Keke Rosberg]]''' | '''[[Williams F1|Williams]]'''-'''[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 62 | + 1:11.976 | 3 | '''3''' |- ! 5 | 5 | {{IE-VLAG}} '''[[Derek Daly]]''' | '''[[Williams F1|Williams]]'''-'''[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 62 | + 1:23.757 | 12 | '''2''' |- ! 6 | 26 | {{FR-VLAG}} '''[[Jacques Laffite]]''' | '''[[Ligier]]'''-'''[[Matra (automerk)|Matra]]''' | 61 | + 1 Ronde | 13 | '''1''' |- ! 7 | 17 | {{DE-VLAG}} [[Jochen Mass]] | [[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 61 | + 1 Ronde | 18 | &nbsp; |- ! 8 | 29 | {{CH-VLAG}} [[Marc Surer]] | [[Arrows]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 61 | + 1 Ronde | 19 | &nbsp; |- ! 9 | 4 | {{GB-VLAG}} [[Brian Henton]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 60 | + 2 Rondes | 20 | &nbsp; |- ! 10 | 16 | {{FR-VLAG}} [[René Arnoux]] | [[Renault F1|Renault]] | 59 | + 3 Rondes | 15 | &nbsp; |- ! 11 | 20 | {{BR-VLAG}} [[Chico Serra]] | [[Fittipaldi Automotive|Fittipaldi]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 59 | + 3 Rondes | 26 | &nbsp; |- ! NC | 15 | {{FR-VLAG}} [[Alain Prost]] | [[Renault F1|Renault]] | 54 | + 8 Rondes | 1 | &nbsp; |- ! NF | 12 | {{GB-VLAG}} [[Nigel Mansell]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 44 | Enjin | 7 | &nbsp; |- ! NF | 8 | {{AT-VLAG}} [[Niki Lauda]] | [[Team McLaren|McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 40 | Botsing | 10 | &nbsp; |- ! NF | 3 | {{IT-VLAG}} [[Michele Alboreto]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 40 | Tol | 16 | &nbsp; |- ! NF | 23 | {{IT-VLAG}} [[Bruno Giacomelli]] | [[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 30 | Botsing | 6 | &nbsp; |- ! NF | 11 | {{IT-VLAG}} [[Elio de Angelis]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 17 | Ratkas | 8 | &nbsp; |- ! NF | 10 | {{CL-VLAG}} [[Eliseo Salazar]] | [[ATS F1|ATS]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 13 | Tol | 25 | &nbsp; |- ! NF | 14 | {{CO-VLAG}} [[Roberto Guerrero]] | [[Ensign (Formule 1)|Ensign]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 6 | Botsing | 11 | &nbsp; |- ! NF | 2 | {{IT-VLAG}} [[Riccardo Patrese]] | [[Brabham]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 6 | Botsing | 14 | &nbsp; |- ! NF | 22 | {{IT-VLAG}} [[Andrea de Cesaris]] | [[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 2 | Transmissie | 2 | &nbsp; |- ! NF | 31 | {{FR-VLAG}} [[Jean-Pierre Jarier]] | [[Osella]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 2 | Ontsteking | 22 | &nbsp; |- ! NF | 9 | {{DE-VLAG}} [[Manfred Winkelhock]] | [[ATS F1|ATS]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 1 | Tol | 5 | &nbsp; |- ! NF | 18 | {{BR-VLAG}} [[Raul Boesel]] | [[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 0 | Botsing | 21 | &nbsp; |- ! NF | 30 | {{IT-VLAG}} [[Mauro Baldi]] | [[Arrows]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 0 | Botsing | 24 | &nbsp; |- ! NF | 32 | {{IT-VLAG}} [[Riccardo Paletti]] | [[Osella]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 0 | &nbsp; | 23 | &nbsp; |- |} {{F1GP 1980–1989}} 3h9mld4h0w0llzpc3spjvdqc66ln3ou 2920437 2920436 2026-07-31T07:17:46Z Aliwal2012 39067 [[:Kategorie:Verenigde State Grand Prix]] bygevoeg ([[Wikipedia:HotCat|HotCat.js]]) 2920437 wikitext text/x-wiki Die '''[[1982 Formule Een-seisoen|1982]] [[Formule 1]] [[Detroit Grand Prix]]''' is op [[6 Junie]] [[1982]] in [[Detroit]] gehou. ==Uitslag== {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" |- ! Plek !! Nr. !! Renjaer !! Span !! Rondes !! Tyd/Rede vir uitval !! Rooster !! Punte |- ! 1 | 7 | {{GB-VLAG}} '''[[John Watson]]''' | '''[[McLaren]]'''-'''[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 62 | 1:58:41.043 | 17 | '''9''' |- ! 2 | 25 | {{US-VLAG}} '''[[Eddie Cheever]]''' | '''[[Ligier]]'''-'''[[Matra (automerk)|Matra]]''' | 62 | + 15.726 | 9 | '''6''' |- ! 3 | 28 | {{FR-VLAG}} '''[[Didier Pironi]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 62 | + 28.077 | 4 | '''4''' |- ! 4 | 6 | {{FI-VLAG}} '''[[Keke Rosberg]]''' | '''[[Williams F1|Williams]]'''-'''[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 62 | + 1:11.976 | 3 | '''3''' |- ! 5 | 5 | {{IE-VLAG}} '''[[Derek Daly]]''' | '''[[Williams F1|Williams]]'''-'''[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 62 | + 1:23.757 | 12 | '''2''' |- ! 6 | 26 | {{FR-VLAG}} '''[[Jacques Laffite]]''' | '''[[Ligier]]'''-'''[[Matra (automerk)|Matra]]''' | 61 | + 1 Ronde | 13 | '''1''' |- ! 7 | 17 | {{DE-VLAG}} [[Jochen Mass]] | [[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 61 | + 1 Ronde | 18 | &nbsp; |- ! 8 | 29 | {{CH-VLAG}} [[Marc Surer]] | [[Arrows]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 61 | + 1 Ronde | 19 | &nbsp; |- ! 9 | 4 | {{GB-VLAG}} [[Brian Henton]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 60 | + 2 Rondes | 20 | &nbsp; |- ! 10 | 16 | {{FR-VLAG}} [[René Arnoux]] | [[Renault F1|Renault]] | 59 | + 3 Rondes | 15 | &nbsp; |- ! 11 | 20 | {{BR-VLAG}} [[Chico Serra]] | [[Fittipaldi Automotive|Fittipaldi]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 59 | + 3 Rondes | 26 | &nbsp; |- ! NC | 15 | {{FR-VLAG}} [[Alain Prost]] | [[Renault F1|Renault]] | 54 | + 8 Rondes | 1 | &nbsp; |- ! NF | 12 | {{GB-VLAG}} [[Nigel Mansell]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 44 | Enjin | 7 | &nbsp; |- ! NF | 8 | {{AT-VLAG}} [[Niki Lauda]] | [[Team McLaren|McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 40 | Botsing | 10 | &nbsp; |- ! NF | 3 | {{IT-VLAG}} [[Michele Alboreto]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 40 | Tol | 16 | &nbsp; |- ! NF | 23 | {{IT-VLAG}} [[Bruno Giacomelli]] | [[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 30 | Botsing | 6 | &nbsp; |- ! NF | 11 | {{IT-VLAG}} [[Elio de Angelis]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 17 | Ratkas | 8 | &nbsp; |- ! NF | 10 | {{CL-VLAG}} [[Eliseo Salazar]] | [[ATS F1|ATS]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 13 | Tol | 25 | &nbsp; |- ! NF | 14 | {{CO-VLAG}} [[Roberto Guerrero]] | [[Ensign (Formule 1)|Ensign]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 6 | Botsing | 11 | &nbsp; |- ! NF | 2 | {{IT-VLAG}} [[Riccardo Patrese]] | [[Brabham]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 6 | Botsing | 14 | &nbsp; |- ! NF | 22 | {{IT-VLAG}} [[Andrea de Cesaris]] | [[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 2 | Transmissie | 2 | &nbsp; |- ! NF | 31 | {{FR-VLAG}} [[Jean-Pierre Jarier]] | [[Osella]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 2 | Ontsteking | 22 | &nbsp; |- ! NF | 9 | {{DE-VLAG}} [[Manfred Winkelhock]] | [[ATS F1|ATS]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 1 | Tol | 5 | &nbsp; |- ! NF | 18 | {{BR-VLAG}} [[Raul Boesel]] | [[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 0 | Botsing | 21 | &nbsp; |- ! NF | 30 | {{IT-VLAG}} [[Mauro Baldi]] | [[Arrows]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 0 | Botsing | 24 | &nbsp; |- ! NF | 32 | {{IT-VLAG}} [[Riccardo Paletti]] | [[Osella]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 0 | &nbsp; | 23 | &nbsp; |- |} {{F1GP 1980–1989}} [[Kategorie:Verenigde State Grand Prix]] 6tcnqjg206t30qpg44w6arwsttput91 0 463277 2920505 2915035 2026-07-31T10:05:39Z Aliwal2012 39067 /* Uitslag */ 2920505 wikitext text/x-wiki Die '''[[1984 Formule Een-seisoen|1984]] [[Formule 1]] [[Detroit Grand Prix]]''' is op [[24 Junie]] [[1984]] in [[Detroit]] gehou. ==Uitslag== {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" |- ! Plek !! Nr. !! Renjaer !! Span !! Rondes !! Tyd/Rede vir uitval !! Rooster !! Punte |- ! 1 | 1 | {{BR-VLAG}} '''[[Nelson Piquet]]''' | '''[[Brabham]]-[[BMW]]''' | 63 | 1:55:41.842 | 1 | '''9''' |- ! 2 | 11 | {{IT-VLAG}} '''[[Elio de Angelis]]''' | '''[[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Renault]]''' | 63 | + 32.638 | 5 | '''6''' |- ! 3 | 2 | {{IT-VLAG}} '''Teo Fabi''' | '''[[Brabham]]-[[BMW]]''' | 63 | + 1:26.528 | 23 | '''4''' |- ! 4 | 7 | {{FR-VLAG}} '''[[Alain Prost]]''' | '''[[McLaren]]-TAG''' | 63 | + 1:55.258 | 2 | '''3''' |- ! 5 | 5 | {{FR-VLAG}} '''[[Jacques Laffite]]''' | '''[[Williams F1|Williams]]-[[Honda]]''' | 62 | + 1 Ronde | 19 | '''2''' |- ! DQ | 3 | {{GB-VLAG}} [[Martin Brundle]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 63 | Gediskwalifiseer | 11 | &nbsp; |- ! NF | 27 | {{IT-VLAG}} [[Michele Alboreto]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 49 | Enjin | 4 | &nbsp; |- ! NF | 6 | {{FI-VLAG}} [[Keke Rosberg]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Honda]] | 47 | Turbo | 21 | &nbsp; |- ! NF | 16 | {{GB-VLAG}} [[Derek Warwick]] | [[Renault F1|Renault]] | 40 | Ratkas | 6 | &nbsp; |- ! DQ | 4 | {{DE-VLAG}} Stefan Bellof | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 33 | Onwettige brandstof | 16 | &nbsp; |- ! NF | 15 | {{FR-VLAG}} [[Patrick Tambay]] | [[Renault F1|Renault]] | 33 | Transmissie | 9 | &nbsp; |- ! NF | 9 | {{FR-VLAG}} Philippe Alliot | RAM-[[Hart (autosport)|Hart]] | 33 | Remme | 20 | &nbsp; |- ! NF | 8 | {{AT-VLAG}} [[Niki Lauda]] | [[McLaren]]-TAG | 33 | Elektriese probleem | 10 | &nbsp; |- ! NF | 12 | {{GB-VLAG}} [[Nigel Mansell]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Renault]] | 27 | Ratkas | 3 | &nbsp; |- ! NF | 18 | {{BE-VLAG}} [[Thierry Boutsen]] | [[Arrows]]-[[BMW]] | 27 | Enjin | 13 | &nbsp; |- ! NF | 26 | {{IT-VLAG}} [[Andrea de Cesaris]] | [[Ligier]]-[[Renault]] | 24 | Oorverhit | 12 | &nbsp; |- |} {{F1GP 1980–1989}} 1r5bj2wxpvhjgh1fhi4xi2h4bqtyvx7 2920509 2920505 2026-07-31T10:43:35Z Aliwal2012 39067 [[:Kategorie:Verenigde State Grand Prix]] bygevoeg ([[Wikipedia:HotCat|HotCat.js]]) 2920509 wikitext text/x-wiki Die '''[[1984 Formule Een-seisoen|1984]] [[Formule 1]] [[Detroit Grand Prix]]''' is op [[24 Junie]] [[1984]] in [[Detroit]] gehou. ==Uitslag== {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" |- ! Plek !! Nr. !! Renjaer !! Span !! Rondes !! Tyd/Rede vir uitval !! Rooster !! Punte |- ! 1 | 1 | {{BR-VLAG}} '''[[Nelson Piquet]]''' | '''[[Brabham]]-[[BMW]]''' | 63 | 1:55:41.842 | 1 | '''9''' |- ! 2 | 11 | {{IT-VLAG}} '''[[Elio de Angelis]]''' | '''[[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Renault]]''' | 63 | + 32.638 | 5 | '''6''' |- ! 3 | 2 | {{IT-VLAG}} '''Teo Fabi''' | '''[[Brabham]]-[[BMW]]''' | 63 | + 1:26.528 | 23 | '''4''' |- ! 4 | 7 | {{FR-VLAG}} '''[[Alain Prost]]''' | '''[[McLaren]]-TAG''' | 63 | + 1:55.258 | 2 | '''3''' |- ! 5 | 5 | {{FR-VLAG}} '''[[Jacques Laffite]]''' | '''[[Williams F1|Williams]]-[[Honda]]''' | 62 | + 1 Ronde | 19 | '''2''' |- ! DQ | 3 | {{GB-VLAG}} [[Martin Brundle]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 63 | Gediskwalifiseer | 11 | &nbsp; |- ! NF | 27 | {{IT-VLAG}} [[Michele Alboreto]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 49 | Enjin | 4 | &nbsp; |- ! NF | 6 | {{FI-VLAG}} [[Keke Rosberg]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Honda]] | 47 | Turbo | 21 | &nbsp; |- ! NF | 16 | {{GB-VLAG}} [[Derek Warwick]] | [[Renault F1|Renault]] | 40 | Ratkas | 6 | &nbsp; |- ! DQ | 4 | {{DE-VLAG}} Stefan Bellof | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 33 | Onwettige brandstof | 16 | &nbsp; |- ! NF | 15 | {{FR-VLAG}} [[Patrick Tambay]] | [[Renault F1|Renault]] | 33 | Transmissie | 9 | &nbsp; |- ! NF | 9 | {{FR-VLAG}} Philippe Alliot | RAM-[[Hart (autosport)|Hart]] | 33 | Remme | 20 | &nbsp; |- ! NF | 8 | {{AT-VLAG}} [[Niki Lauda]] | [[McLaren]]-TAG | 33 | Elektriese probleem | 10 | &nbsp; |- ! NF | 12 | {{GB-VLAG}} [[Nigel Mansell]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Renault]] | 27 | Ratkas | 3 | &nbsp; |- ! NF | 18 | {{BE-VLAG}} [[Thierry Boutsen]] | [[Arrows]]-[[BMW]] | 27 | Enjin | 13 | &nbsp; |- ! NF | 26 | {{IT-VLAG}} [[Andrea de Cesaris]] | [[Ligier]]-[[Renault]] | 24 | Oorverhit | 12 | &nbsp; |- |} {{F1GP 1980–1989}} [[Kategorie:Verenigde State Grand Prix]] o612ihz5c308fu6ym70ko063crxx884 0 463278 2920521 2915036 2026-07-31T11:10:05Z Aliwal2012 39067 2920521 wikitext text/x-wiki Die '''[[1985 Formule Een-seisoen|1985]] [[Formule 1]] [[Detroit Grand Prix]]''' is op [[23 Junie]] [[1985]] op die Detroit straatbaan in [[Detroit]], [[Verenigde State]] gehou. ==Uitslag== {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" |- ! Plek !! Nr. !! Renjaer !! Span !! Rondes !! Tyd !! Rooster !! Punte |- ! 1 | 6 | {{FI-VLAG}} '''[[Keke Rosberg]]''' | '''[[Williams F1|Williams]]'''-'''[[Honda]]''' | 63 | 1:55:39.851 | 5 | '''9''' |- ! 2 | 28 | {{SE-VLAG}} '''[[Stefan Johansson]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 63 | + 57.549 | 9 | '''6''' |- ! 3 | 27 | {{IT-VLAG}} '''[[Michele Alboreto]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 63 | + 1:03.170 | 3 | '''4''' |- ! 4 | 4 | {{DE-VLAG}} '''Stefan Bellof''' | '''[[Tyrrell Racing|Tyrrell]]'''-'''[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 63 | + 1:06.225 | 19 | '''3''' |- ! 5 | 11 | {{IT-VLAG}} '''[[Elio de Angelis]]''' | '''[[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]'''-'''[[Renault]]''' | 63 | + 1:26.966 | 8 | '''2''' |- ! 6 | 7 | {{BR-VLAG}} '''[[Nelson Piquet]]''' | '''[[Brabham]]'''-'''[[BMW]]''' | 62 | + 1 Ronde | 10 | '''1''' |- ! 7 | 18 | {{BE-VLAG}} [[Thierry Boutsen]] | [[Arrows]]-[[BMW]] | 62 | + 1 Ronde | 21 | &nbsp; |- ! 8 | 8 | {{CH-VLAG}} [[Marc Surer]] | [[Brabham]]-[[BMW]] | 62 | + 1 Ronde | 11 | &nbsp; |- ! 9 | 23 | {{US-VLAG}} [[Eddie Cheever]] | [[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 61 | + 2 Rondes | 7 | &nbsp; |- ! 10 | 25 | {{IT-VLAG}} [[Andrea de Cesaris]] | [[Ligier]]-[[Renault]] | 61 | + 2 Rondes | 17 | &nbsp; |- ! 11 | 17 | {{AT-VLAG}} [[Gerhard Berger]] | [[Arrows]]-[[BMW]] | 60 | + 3 Rondes | 24 | &nbsp; |- ! 12 | 26 | {{FR-VLAG}} [[Jacques Laffite]] | [[Ligier]]-[[Renault]] | 58 | + 5 Rondes | 16 | &nbsp; |- ! NF | 12 | {{BR-VLAG}} [[Ayrton Senna]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Renault]] | 51 | Ongeluk | 1 | &nbsp; |- ! NF | 3 | {{GB-VLAG}} [[Martin Brundle]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 30 | Ongeluk | 18 | &nbsp; |- ! NF | 10 | {{FR-VLAG}} [[Philippe Alliot]] | [[RAM Racing|RAM]]-[[Hart (autosport)|Hart]] | 27 | Ongeluk | 23 | &nbsp; |- ! NF | 5 | {{GB-VLAG}} [[Nigel Mansell]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Honda]] | 26 | Ongeluk | 2 | &nbsp; |- ! NF | 2 | {{FR-VLAG}} [[Alain Prost]] | [[McLaren]]-[[Techniques d'Avant Garde|TAG]] | 19 | Remme | 4 | &nbsp; |- ! NF | 22 | {{IT-VLAG}} [[Riccardo Patrese]] | [[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 19 | Elektriese probleem | 14 | &nbsp; |- ! NF | 16 | {{GB-VLAG}} [[Derek Warwick]] | [[Renault F1|Renault]] | 18 | Transmissie | 6 | &nbsp; |- ! NF | 15 | {{FR-VLAG}} [[Patrick Tambay]] | [[Renault F1|Renault]] | 15 | Ongeluk | 15 | &nbsp; |- ! NF | 29 | {{IT-VLAG}} [[Pierluigi Martini]] | [[Minardi]]-[[Motori Moderni]] | 11 | Enjin | 25 | &nbsp; |- ! NF | 1 | {{AT-VLAG}} [[Niki Lauda]] | [[McLaren]]-[[Techniques d'Avant Garde|TAG]] | 10 | Remme | 12 | &nbsp; |- ! NF | 19 | {{IT-VLAG}} [[Teo Fabi]] | [[Toleman]]-[[Hart (autosport)|Hart]] | 4 | Koppeling | 13 | &nbsp; |- ! NF | 9 | {{DE-VLAG}} [[Manfred Winkelhock]] | [[RAM Racing|RAM]]-[[Hart (autosport)|Hart]] | 3 | Turbo | 20 | &nbsp; |- ! NF | 24 | {{IT-VLAG}} [[Piercarlo Ghinzani]] | [[Osella]]-[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 0 | Ongeluk | 22 | &nbsp; |} {{F1GP 1980–1989}} r0o8scpjya7uaf6i2hq7mqcwlhofq5q 2920522 2920521 2026-07-31T11:10:26Z Aliwal2012 39067 [[:Kategorie:Verenigde State Grand Prix]] bygevoeg ([[Wikipedia:HotCat|HotCat.js]]) 2920522 wikitext text/x-wiki Die '''[[1985 Formule Een-seisoen|1985]] [[Formule 1]] [[Detroit Grand Prix]]''' is op [[23 Junie]] [[1985]] op die Detroit straatbaan in [[Detroit]], [[Verenigde State]] gehou. ==Uitslag== {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" |- ! Plek !! Nr. !! Renjaer !! Span !! Rondes !! Tyd !! Rooster !! Punte |- ! 1 | 6 | {{FI-VLAG}} '''[[Keke Rosberg]]''' | '''[[Williams F1|Williams]]'''-'''[[Honda]]''' | 63 | 1:55:39.851 | 5 | '''9''' |- ! 2 | 28 | {{SE-VLAG}} '''[[Stefan Johansson]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 63 | + 57.549 | 9 | '''6''' |- ! 3 | 27 | {{IT-VLAG}} '''[[Michele Alboreto]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 63 | + 1:03.170 | 3 | '''4''' |- ! 4 | 4 | {{DE-VLAG}} '''Stefan Bellof''' | '''[[Tyrrell Racing|Tyrrell]]'''-'''[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 63 | + 1:06.225 | 19 | '''3''' |- ! 5 | 11 | {{IT-VLAG}} '''[[Elio de Angelis]]''' | '''[[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]'''-'''[[Renault]]''' | 63 | + 1:26.966 | 8 | '''2''' |- ! 6 | 7 | {{BR-VLAG}} '''[[Nelson Piquet]]''' | '''[[Brabham]]'''-'''[[BMW]]''' | 62 | + 1 Ronde | 10 | '''1''' |- ! 7 | 18 | {{BE-VLAG}} [[Thierry Boutsen]] | [[Arrows]]-[[BMW]] | 62 | + 1 Ronde | 21 | &nbsp; |- ! 8 | 8 | {{CH-VLAG}} [[Marc Surer]] | [[Brabham]]-[[BMW]] | 62 | + 1 Ronde | 11 | &nbsp; |- ! 9 | 23 | {{US-VLAG}} [[Eddie Cheever]] | [[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 61 | + 2 Rondes | 7 | &nbsp; |- ! 10 | 25 | {{IT-VLAG}} [[Andrea de Cesaris]] | [[Ligier]]-[[Renault]] | 61 | + 2 Rondes | 17 | &nbsp; |- ! 11 | 17 | {{AT-VLAG}} [[Gerhard Berger]] | [[Arrows]]-[[BMW]] | 60 | + 3 Rondes | 24 | &nbsp; |- ! 12 | 26 | {{FR-VLAG}} [[Jacques Laffite]] | [[Ligier]]-[[Renault]] | 58 | + 5 Rondes | 16 | &nbsp; |- ! NF | 12 | {{BR-VLAG}} [[Ayrton Senna]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Renault]] | 51 | Ongeluk | 1 | &nbsp; |- ! NF | 3 | {{GB-VLAG}} [[Martin Brundle]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 30 | Ongeluk | 18 | &nbsp; |- ! NF | 10 | {{FR-VLAG}} [[Philippe Alliot]] | [[RAM Racing|RAM]]-[[Hart (autosport)|Hart]] | 27 | Ongeluk | 23 | &nbsp; |- ! NF | 5 | {{GB-VLAG}} [[Nigel Mansell]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Honda]] | 26 | Ongeluk | 2 | &nbsp; |- ! NF | 2 | {{FR-VLAG}} [[Alain Prost]] | [[McLaren]]-[[Techniques d'Avant Garde|TAG]] | 19 | Remme | 4 | &nbsp; |- ! NF | 22 | {{IT-VLAG}} [[Riccardo Patrese]] | [[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 19 | Elektriese probleem | 14 | &nbsp; |- ! NF | 16 | {{GB-VLAG}} [[Derek Warwick]] | [[Renault F1|Renault]] | 18 | Transmissie | 6 | &nbsp; |- ! NF | 15 | {{FR-VLAG}} [[Patrick Tambay]] | [[Renault F1|Renault]] | 15 | Ongeluk | 15 | &nbsp; |- ! NF | 29 | {{IT-VLAG}} [[Pierluigi Martini]] | [[Minardi]]-[[Motori Moderni]] | 11 | Enjin | 25 | &nbsp; |- ! NF | 1 | {{AT-VLAG}} [[Niki Lauda]] | [[McLaren]]-[[Techniques d'Avant Garde|TAG]] | 10 | Remme | 12 | &nbsp; |- ! NF | 19 | {{IT-VLAG}} [[Teo Fabi]] | [[Toleman]]-[[Hart (autosport)|Hart]] | 4 | Koppeling | 13 | &nbsp; |- ! NF | 9 | {{DE-VLAG}} [[Manfred Winkelhock]] | [[RAM Racing|RAM]]-[[Hart (autosport)|Hart]] | 3 | Turbo | 20 | &nbsp; |- ! NF | 24 | {{IT-VLAG}} [[Piercarlo Ghinzani]] | [[Osella]]-[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 0 | Ongeluk | 22 | &nbsp; |} {{F1GP 1980–1989}} [[Kategorie:Verenigde State Grand Prix]] gt1tzsogqhmy7sk63ge4bg0lvq32jv6 2920523 2920522 2026-07-31T11:10:48Z Aliwal2012 39067 [[:Kategorie:Sport in 1985]] bygevoeg ([[Wikipedia:HotCat|HotCat.js]]) 2920523 wikitext text/x-wiki Die '''[[1985 Formule Een-seisoen|1985]] [[Formule 1]] [[Detroit Grand Prix]]''' is op [[23 Junie]] [[1985]] op die Detroit straatbaan in [[Detroit]], [[Verenigde State]] gehou. ==Uitslag== {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" |- ! Plek !! Nr. !! Renjaer !! Span !! Rondes !! Tyd !! Rooster !! Punte |- ! 1 | 6 | {{FI-VLAG}} '''[[Keke Rosberg]]''' | '''[[Williams F1|Williams]]'''-'''[[Honda]]''' | 63 | 1:55:39.851 | 5 | '''9''' |- ! 2 | 28 | {{SE-VLAG}} '''[[Stefan Johansson]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 63 | + 57.549 | 9 | '''6''' |- ! 3 | 27 | {{IT-VLAG}} '''[[Michele Alboreto]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 63 | + 1:03.170 | 3 | '''4''' |- ! 4 | 4 | {{DE-VLAG}} '''Stefan Bellof''' | '''[[Tyrrell Racing|Tyrrell]]'''-'''[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 63 | + 1:06.225 | 19 | '''3''' |- ! 5 | 11 | {{IT-VLAG}} '''[[Elio de Angelis]]''' | '''[[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]'''-'''[[Renault]]''' | 63 | + 1:26.966 | 8 | '''2''' |- ! 6 | 7 | {{BR-VLAG}} '''[[Nelson Piquet]]''' | '''[[Brabham]]'''-'''[[BMW]]''' | 62 | + 1 Ronde | 10 | '''1''' |- ! 7 | 18 | {{BE-VLAG}} [[Thierry Boutsen]] | [[Arrows]]-[[BMW]] | 62 | + 1 Ronde | 21 | &nbsp; |- ! 8 | 8 | {{CH-VLAG}} [[Marc Surer]] | [[Brabham]]-[[BMW]] | 62 | + 1 Ronde | 11 | &nbsp; |- ! 9 | 23 | {{US-VLAG}} [[Eddie Cheever]] | [[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 61 | + 2 Rondes | 7 | &nbsp; |- ! 10 | 25 | {{IT-VLAG}} [[Andrea de Cesaris]] | [[Ligier]]-[[Renault]] | 61 | + 2 Rondes | 17 | &nbsp; |- ! 11 | 17 | {{AT-VLAG}} [[Gerhard Berger]] | [[Arrows]]-[[BMW]] | 60 | + 3 Rondes | 24 | &nbsp; |- ! 12 | 26 | {{FR-VLAG}} [[Jacques Laffite]] | [[Ligier]]-[[Renault]] | 58 | + 5 Rondes | 16 | &nbsp; |- ! NF | 12 | {{BR-VLAG}} [[Ayrton Senna]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Renault]] | 51 | Ongeluk | 1 | &nbsp; |- ! NF | 3 | {{GB-VLAG}} [[Martin Brundle]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 30 | Ongeluk | 18 | &nbsp; |- ! NF | 10 | {{FR-VLAG}} [[Philippe Alliot]] | [[RAM Racing|RAM]]-[[Hart (autosport)|Hart]] | 27 | Ongeluk | 23 | &nbsp; |- ! NF | 5 | {{GB-VLAG}} [[Nigel Mansell]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Honda]] | 26 | Ongeluk | 2 | &nbsp; |- ! NF | 2 | {{FR-VLAG}} [[Alain Prost]] | [[McLaren]]-[[Techniques d'Avant Garde|TAG]] | 19 | Remme | 4 | &nbsp; |- ! NF | 22 | {{IT-VLAG}} [[Riccardo Patrese]] | [[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 19 | Elektriese probleem | 14 | &nbsp; |- ! NF | 16 | {{GB-VLAG}} [[Derek Warwick]] | [[Renault F1|Renault]] | 18 | Transmissie | 6 | &nbsp; |- ! NF | 15 | {{FR-VLAG}} [[Patrick Tambay]] | [[Renault F1|Renault]] | 15 | Ongeluk | 15 | &nbsp; |- ! NF | 29 | {{IT-VLAG}} [[Pierluigi Martini]] | [[Minardi]]-[[Motori Moderni]] | 11 | Enjin | 25 | &nbsp; |- ! NF | 1 | {{AT-VLAG}} [[Niki Lauda]] | [[McLaren]]-[[Techniques d'Avant Garde|TAG]] | 10 | Remme | 12 | &nbsp; |- ! NF | 19 | {{IT-VLAG}} [[Teo Fabi]] | [[Toleman]]-[[Hart (autosport)|Hart]] | 4 | Koppeling | 13 | &nbsp; |- ! NF | 9 | {{DE-VLAG}} [[Manfred Winkelhock]] | [[RAM Racing|RAM]]-[[Hart (autosport)|Hart]] | 3 | Turbo | 20 | &nbsp; |- ! NF | 24 | {{IT-VLAG}} [[Piercarlo Ghinzani]] | [[Osella]]-[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 0 | Ongeluk | 22 | &nbsp; |} {{F1GP 1980–1989}} [[Kategorie:Verenigde State Grand Prix]] [[Kategorie:Sport in 1985]] lpmce1qn32yf69qvmx5gxlxmano51qf 0 463335 2920304 2918757 2026-07-30T14:53:43Z CommonsDelinker 1161 "Jacinta_Ngobese-Zuma.png" is verwyder omdat dit in Commons deur [[c:User:Wdwd|Wdwd]] verwyder is omrede: Copyright violation, see [[:c:Commons:Licensing|]] 2920304 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Persoon | naam = Jacinta Ngobese-Zuma | bynaam = | beeld = | beeldbeskrywing = | onderskrif = Jacinta Ngobese-Zuma in 2026 | geboortenaam = | geboortedatum = {{Geboortedatum|1989|6|7}} | geboorteplek = | dood_datum = | sterfteplek = | ouers = | titel = | nasionaliteit = {{vlagland|Suid-Afrika}} | beroep = anti-onwettige immigrante aktivis | ander = | bekend = stigter en leier van [[March and March]] | salaris = | termyn = | voorganger = | opvolger = | eerbewyse = | party = | godsdiens = | huweliksmaat = | kinders = | webblad = | handtekening = }} '''Jacinta Ngobese-Zuma''' (gebore [[6 Julie]] [[1986]]) is 'n [[Suid-Afrikaanse]] aktivis en voormalige radio-omroeper. Sy is die stigter en nasionale leier van die burgerlike beweging [[March and March]], wat veldtog voer vir strenger afdwinging van Suid-Afrika se immigrasiewette. Haar aktivisme het aansienlike nasionale aandag getrek en is beide ondersteun en gekritiseer, met ondersteuners wat dit beskryf as voorspraak vir wetstoepassing terwyl kritici aangevoer het dat die beweging [[xenofobie]] bevorder.<ref name="who">{{cite news |title=Who is Jacinta Ngobese-Zuma? The woman behind March and March |work=The Post |publisher=Independent Media |date=4 Junie 2026 |url=https://iol.co.za/thepost/news/2026-06-04-who-is-jacinta-ngobese-zuma-the-woman-behind-the-march-and-march-movement/}}</ref><ref>{{cite news |title=Who is Jacinta Ngobese-Zuma, the woman making waves around the world and branded xenophobic? |work=IOL |date=3 Junie 2026 |url=https://iol.co.za/news/2026-06-03-who-is-jacinta-ngobese-zuma-the-woman-making-waves-around-the-world-and-branded-xenophobic/}}</ref> ==Loopbaan== Ngobese-Zuma het haar loopbaan in uitsaaiwese begin en by verskeie [[radiostasie]]s in [[KwaZulu-Natal]] gewerk - Vibe 94.7 FM, Inanda FM, en Gagasi FM - voordat sy 'n aanbieder op Vuma FM geword het. Sy het tussen 2019 en 2025 'n middagprogram genaamd "''Cruise with Jacinta Ngobese''" by Vuma FM aangebied. Gedurende haar uitsaailoopbaan het sy erkenning in die bedryf ontvang en verskeie toekennings gewen, insluitend 'n MTN Radio-toekenning vir inhoudproduksie op Gagasi FM.<ref>{{cite web |last1=Jabulani |first1=Langa |title=Presenter starts year on a high note! |url=https://www.snl24.com/dailysun/celebs/radio-jacinta-ngobese-is-nominated-for-the-ladies-in-media-awards-20240108 |website=snl24.com |access-date=28 Junie 2026}}</ref><ref>{{cite news |title=Durban media personality chosen for prestigious programme in the US |work=Daily News |publisher=Independent Media |date=1 September 2023 |url=https://iol.co.za/dailynews/news/2023-09-01-durban-media-personality-chosen-for-prestigious-programme-in-the-us/}}</ref> In 2023 is sy gekies om deel te neem aan die [[Verenigde State van Amerika|Verenigde State]] se Departement van Buitelandse Sake se Internasionale Besoekersleierskapsprogram, waar sy Suid-Afrikaanse mediaprofessionele verteenwoordig.<ref>{{cite news |title=Durban media personality chosen for prestigious programme in the US |work=Daily News |publisher=Independent Media |date=1 September 2023 |url=https://iol.co.za/dailynews/news/2023-09-01-durban-media-personality-chosen-for-prestigious-programme-in-the-us/}}</ref> Haar kontrak op Vuma FM is sonder redes in 2025 beëindig tydens haar anti-immigrasieveldtogte.<ref>{{cite web |title=Presenter takes legal action against Vuma FM over termination of contract |url=https://sundaytribune.co.za/news/2025-08-27-presenter-takes-legal-action-against-vuma-fm-over-termination-of-contract/ |website=sunday tribune.co.za |access-date=28 Junie 2026}}</ref> Sy het later 'n nuwe [[podsending]] op [[YouTube]] bekendgestel, getiteld ''Zoom in with Jacinta MaNgobese Zuma''. == Aktivisme == Ngobese-Zuma het nasionale prominensie bereik nadat sy March and March gestig het, 'n burgerlike beweging wat strenger afdwinging van immigrasiewetgewing en die verwydering van ongedokumenteerde immigrante uit Suid-Afrika bepleit. Die organisasie het demonstrasies en openbare veldtogte oor verskeie provinsies georganiseer.<ref name="who" /> Ngobese-Zuma het verklaar dat die beweging gerig is op ongedokumenteerde immigrasie en wetstoepassing eerder as buitelandse burgers in die algemeen. Sy het beskuldigings verwerp dat die organisasie [[Xenofobie|xenofobies]] is.<ref name="who" /> ==Openbare ontvangs== Die aktiwiteite en verklarings van Ngobese-Zuma en March and March het wydverspreide openbare debat ontketen. Ondersteuners het aangevoer dat die beweging kommer wek oor onwettige immigrasie, misdaad en die afdwinging van bestaande immigrasiewette. Menseregte-organisasies, politieke partye en burgerlike samelewingsgroepe het die beweging gekritiseer en aangevoer dat die retoriek daarvan die risiko loop om xenofobie en vyandigheid teenoor migrante aan te moedig.<ref>{{cite news |title=Who is Jacinta Ngobese-Zuma, the woman making waves around the world and branded xenophobic? |work=IOL |date=3 Junie 2026 |url=https://iol.co.za/news/2026-06-03-who-is-jacinta-ngobese-zuma-the-woman-making-waves-around-the-world-and-branded-xenophobic/}}</ref> Media-dekking het Ngobese-Zuma beskryf as een van Suid-Afrika se mees prominente en kontroversiële aktiviste oor immigrasiebeleid gedurende 2026.<ref name="who" /> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Ngobese-Zuma, Jacinta}} [[Kategorie:Suid-Afrikaanse aktiviste]] [[Kategorie:Geboortes in 1986]] [[Kategorie:Lewende mense]] gaykqq982ebfncj1e8nyqohl9liitnk 0 463375 2920447 2915007 2026-07-31T07:43:48Z Aliwal2012 39067 [[:Kategorie:Sport in 1982]] bygevoeg ([[Wikipedia:HotCat|HotCat.js]]) 2920447 wikitext text/x-wiki Die '''[[1982 Formule Een-seisoen|1982]] [[Formule Een]] [[Britse Grand Prix]]''' is op 18 Julie op die [[Silverstone-renbaan]] in Silverstone, [[Brittanje]] gehou. Dit was die tiende wedren van die kampioenskapseisoen. == Uitslag == {| style="font-size: 95%;" class="wikitable sortable" ! Plek ! Nr. ! Renjaer ! Span ! Rondtes ! Tyd ! Roosterplek ! Punte |- ! 1 | 8 | {{AT-VLAG}} '''[[Niki Lauda]]''' | '''[[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 76 | 1:35:33.812 | 5 | '''9''' |- ! 2 | 28 | {{FR-VLAG}} '''Didier Pironi''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 76 | + 25.726 | 4 | '''6''' |- ! 3 | 27 | {{FR-VLAG}} '''Patrick Tambay''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 76 | + 38.436 | 13 | '''4''' |- ! 4 | 11 | {{IT-VLAG}} '''Elio de Angelis''' | '''[[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 76 | + 41.242 | 7 | '''3''' |- ! 5 | 5 | {{IE-VLAG}} '''Derek Daly''' | '''[[Williams F1|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 76 | + 41.430 | 10 | '''2''' |- ! 6 | 15 | {{FR-VLAG}} '''[[Alain Prost]]''' | '''[[Renault F1|Renault]]''' | 76 | + 41.636 | 8 | '''1''' |- ! 7 | 23 | {{IT-VLAG}} [[Bruno Giacomelli]] | [[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 75 | + 1 Ronde | 14 | &nbsp; |- ! 8 | 4 | {{GB-VLAG}} [[Brian Henton]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 75 | + 1 Ronde | 17 | &nbsp; |- ! 9 | 30 | {{IT-VLAG}} [[Mauro Baldi]] | [[Arrows]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 74 | + 2 Rondes | 26 | &nbsp; |- ! 10 | 17 | {{DE-VLAG}} [[Jochen Mass]] | March-[[Ford Motor Company|Ford]] | 73 | + 3 Rondes | 25 | &nbsp; |} {{F1GP 1980–1989}} [[Kategorie:Britse Grand Prix]] [[Kategorie:Sport in 1982]] ph6b2vca3kecijoxob2sd3dzedjddhx 2920456 2920447 2026-07-31T07:58:12Z Aliwal2012 39067 /* Uitslag */ 2920456 wikitext text/x-wiki Die '''[[1982 Formule Een-seisoen|1982]] [[Formule Een]] [[Britse Grand Prix]]''' is op 18 Julie op die [[Silverstone-renbaan]] in Silverstone, [[Brittanje]] gehou. Dit was die tiende wedren van die kampioenskapseisoen. == Uitslag == {| style="font-size: 95%;" class="wikitable sortable" ! Plek ! Nr. ! Renjaer ! Span ! Rondtes ! Tyd ! Roosterplek ! Punte |- ! 1 | 8 | {{AT-VLAG}} '''[[Niki Lauda]]''' | '''[[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 76 | 1:35:33.812 | 5 | '''9''' |- ! 2 | 28 | {{FR-VLAG}} '''Didier Pironi''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 76 | + 25.726 | 4 | '''6''' |- ! 3 | 27 | {{FR-VLAG}} '''Patrick Tambay''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 76 | + 38.436 | 13 | '''4''' |- ! 4 | 11 | {{IT-VLAG}} '''Elio de Angelis''' | '''[[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 76 | + 41.242 | 7 | '''3''' |- ! 5 | 5 | {{IE-VLAG}} '''Derek Daly''' | '''[[Williams F1|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 76 | + 41.430 | 10 | '''2''' |- ! 6 | 15 | {{FR-VLAG}} '''[[Alain Prost]]''' | '''[[Renault F1|Renault]]''' | 76 | + 41.636 | 8 | '''1''' |- ! 7 | 23 | {{IT-VLAG}} [[Bruno Giacomelli]] | [[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 75 | + 1 Ronde | 14 | &nbsp; |- ! 8 | 4 | {{GB-VLAG}} [[Brian Henton]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 75 | + 1 Ronde | 17 | &nbsp; |- ! 9 | 30 | {{IT-VLAG}} [[Mauro Baldi]] | [[Arrows]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 74 | + 2 Rondes | 26 | &nbsp; |- ! 10 | 17 | {{DE-VLAG}} [[Jochen Mass]] | March-[[Ford Motor Company|Ford]] | 73 | + 3 Rondes | 25 | &nbsp; ! NF | 22 | {{IT-VLAG}} [[Andrea de Cesaris]] | [[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 66 | Elektriese probleem | 11 | &nbsp; |- ! NF | 25 | {{US-VLAG}} [[Eddie Cheever]] | [[Ligier]]-[[Matra (automerk)|Matra]] | 60 | Enjin | 24 | &nbsp; |- ! NF | 29 | {{CH-VLAG}} [[Marc Surer]] | [[Arrows]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 59 | Enjin | 22 | &nbsp; |- ! NF | 6 | {{FI-VLAG}} [[Keke Rosberg]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 50 | Brondstofstelsel | 1 | &nbsp; |- ! NF | 3 | {{IT-VLAG}} [[Michele Alboreto]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 44 | Enjin | 9 | &nbsp; |- ! NF | 26 | {{FR-VLAG}} [[Jacques Laffite]] | [[Ligier]]-[[Matra (automerk)|Matra]] | 41 | Ratkas | 20 | &nbsp; |- ! NF | 35 | {{GB-VLAG}} [[Derek Warwick]] | Toleman-Hart | 40 | Aandrywing | 16 | &nbsp; |- ! NF | 12 | {{GB-VLAG}} [[Nigel Mansell]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 29 | Renjaer onwel | 23 | &nbsp; |- ! NF | 1 | {{BR-VLAG}} [[Nelson Piquet sr.|Nelson Piquet]] | [[Brabham]]-[[BMW]] | 9 | Brondstofstelsel | 3 | &nbsp; |- ! NF | 14 | {{CO-VLAG}} [[Roberto Guerrero]] | Ensign-[[Ford Motor Company|Ford]] | 3 | Enjin | 19 | &nbsp; |- ! NF | 31 | {{FR-VLAG}} [[Jean-Pierre Jarier]] | [[Osella]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 2 | Botsing | 18 | &nbsp; |- ! NF | 20 | {{BR-VLAG}} [[Chico Serra]] | Fittipaldi-[[Ford Motor Company|Ford]] | 2 | Botsing | 21 | &nbsp; |- ! NF | 7 | {{GB-VLAG}} [[John Watson]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 2 | Spin | 12 | &nbsp; |- ! NF | 2 | {{IT-VLAG}} [[Riccardo Patrese]] | [[Brabham]]-[[BMW]] | 0 | Botsing | 2 | &nbsp; |- ! NF | 16 | {{FR-VLAG}} [[René Arnoux]] | [[Renault F1|Renault]] | 0 | Botsing | 6 | &nbsp; |- ! NF | 36 | {{IT-VLAG}} [[Teo Fabi]] | Toleman-Hart | 0 | Botsing | 15 | &nbsp; |- ! NQ | 9 | {{DE-VLAG}} [[Manfred Winkelhock]] | [[ATS F1|ATS]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | &nbsp; | | | &nbsp; |- ! NQ | 33 | {{NL-VLAG}} [[Jan Lammers]] | [[Theodore Racing|Theodore]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | &nbsp; | | | &nbsp; |- |} {{F1GP 1980–1989}} [[Kategorie:Britse Grand Prix]] [[Kategorie:Sport in 1982]] 0u60k8pa7vella1l1hfwyybpppqbd7l 2920457 2920456 2026-07-31T07:59:07Z Aliwal2012 39067 /* Uitslag */ [[ ]] 2920457 wikitext text/x-wiki Die '''[[1982 Formule Een-seisoen|1982]] [[Formule Een]] [[Britse Grand Prix]]''' is op 18 Julie op die [[Silverstone-renbaan]] in Silverstone, [[Brittanje]] gehou. Dit was die tiende wedren van die kampioenskapseisoen. == Uitslag == {| style="font-size: 95%;" class="wikitable sortable" ! Plek ! Nr. ! Renjaer ! Span ! Rondtes ! Tyd ! Roosterplek ! Punte |- ! 1 | 8 | {{AT-VLAG}} '''[[Niki Lauda]]''' | '''[[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 76 | 1:35:33.812 | 5 | '''9''' |- ! 2 | 28 | {{FR-VLAG}} '''Didier Pironi''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 76 | + 25.726 | 4 | '''6''' |- ! 3 | 27 | {{FR-VLAG}} '''Patrick Tambay''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 76 | + 38.436 | 13 | '''4''' |- ! 4 | 11 | {{IT-VLAG}} '''Elio de Angelis''' | '''[[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 76 | + 41.242 | 7 | '''3''' |- ! 5 | 5 | {{IE-VLAG}} '''Derek Daly''' | '''[[Williams F1|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 76 | + 41.430 | 10 | '''2''' |- ! 6 | 15 | {{FR-VLAG}} '''[[Alain Prost]]''' | '''[[Renault F1|Renault]]''' | 76 | + 41.636 | 8 | '''1''' |- ! 7 | 23 | {{IT-VLAG}} [[Bruno Giacomelli]] | [[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 75 | + 1 Ronde | 14 | &nbsp; |- ! 8 | 4 | {{GB-VLAG}} [[Brian Henton]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 75 | + 1 Ronde | 17 | &nbsp; |- ! 9 | 30 | {{IT-VLAG}} [[Mauro Baldi]] | [[Arrows]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 74 | + 2 Rondes | 26 | &nbsp; |- ! 10 | 17 | {{DE-VLAG}} [[Jochen Mass]] | March-[[Ford Motor Company|Ford]] | 73 | + 3 Rondes | 25 | &nbsp; |- ! NF | 22 | {{IT-VLAG}} [[Andrea de Cesaris]] | [[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 66 | Elektriese probleem | 11 | &nbsp; |- ! NF | 25 | {{US-VLAG}} [[Eddie Cheever]] | [[Ligier]]-[[Matra (automerk)|Matra]] | 60 | Enjin | 24 | &nbsp; |- ! NF | 29 | {{CH-VLAG}} [[Marc Surer]] | [[Arrows]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 59 | Enjin | 22 | &nbsp; |- ! NF | 6 | {{FI-VLAG}} [[Keke Rosberg]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 50 | Brondstofstelsel | 1 | &nbsp; |- ! NF | 3 | {{IT-VLAG}} [[Michele Alboreto]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 44 | Enjin | 9 | &nbsp; |- ! NF | 26 | {{FR-VLAG}} [[Jacques Laffite]] | [[Ligier]]-[[Matra (automerk)|Matra]] | 41 | Ratkas | 20 | &nbsp; |- ! NF | 35 | {{GB-VLAG}} [[Derek Warwick]] | Toleman-Hart | 40 | Aandrywing | 16 | &nbsp; |- ! NF | 12 | {{GB-VLAG}} [[Nigel Mansell]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 29 | Renjaer onwel | 23 | &nbsp; |- ! NF | 1 | {{BR-VLAG}} [[Nelson Piquet sr.|Nelson Piquet]] | [[Brabham]]-[[BMW]] | 9 | Brondstofstelsel | 3 | &nbsp; |- ! NF | 14 | {{CO-VLAG}} [[Roberto Guerrero]] | Ensign-[[Ford Motor Company|Ford]] | 3 | Enjin | 19 | &nbsp; |- ! NF | 31 | {{FR-VLAG}} [[Jean-Pierre Jarier]] | [[Osella]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 2 | Botsing | 18 | &nbsp; |- ! NF | 20 | {{BR-VLAG}} [[Chico Serra]] | Fittipaldi-[[Ford Motor Company|Ford]] | 2 | Botsing | 21 | &nbsp; |- ! NF | 7 | {{GB-VLAG}} [[John Watson]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 2 | Spin | 12 | &nbsp; |- ! NF | 2 | {{IT-VLAG}} [[Riccardo Patrese]] | [[Brabham]]-[[BMW]] | 0 | Botsing | 2 | &nbsp; |- ! NF | 16 | {{FR-VLAG}} [[René Arnoux]] | [[Renault F1|Renault]] | 0 | Botsing | 6 | &nbsp; |- ! NF | 36 | {{IT-VLAG}} [[Teo Fabi]] | Toleman-Hart | 0 | Botsing | 15 | &nbsp; |- ! NQ | 9 | {{DE-VLAG}} [[Manfred Winkelhock]] | [[ATS F1|ATS]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | &nbsp; | | | &nbsp; |- ! NQ | 33 | {{NL-VLAG}} [[Jan Lammers]] | [[Theodore Racing|Theodore]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | &nbsp; | | | &nbsp; |- |} {{F1GP 1980–1989}} [[Kategorie:Britse Grand Prix]] [[Kategorie:Sport in 1982]] sfq1vd8v9d71u36t2oowl7cz7hlpjjw 2920477 2920457 2026-07-31T09:07:10Z Aliwal2012 39067 /* Uitslag */ 2920477 wikitext text/x-wiki Die '''[[1982 Formule Een-seisoen|1982]] [[Formule Een]] [[Britse Grand Prix]]''' is op 18 Julie op die [[Silverstone-renbaan]] in Silverstone, [[Brittanje]] gehou. Dit was die tiende wedren van die kampioenskapseisoen. == Uitslag == {| style="font-size: 95%;" class="wikitable sortable" ! Plek ! Nr. ! Renjaer ! Span ! Rondtes ! Tyd ! Roosterplek ! Punte |- ! 1 | 8 | {{AT-VLAG}} '''[[Niki Lauda]]''' | '''[[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 76 | 1:35:33.812 | 5 | '''9''' |- ! 2 | 28 | {{FR-VLAG}} '''Didier Pironi''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 76 | + 25.726 | 4 | '''6''' |- ! 3 | 27 | {{FR-VLAG}} '''Patrick Tambay''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 76 | + 38.436 | 13 | '''4''' |- ! 4 | 11 | {{IT-VLAG}} '''[[Elio de Angelis]]''' | '''[[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 76 | + 41.242 | 7 | '''3''' |- ! 5 | 5 | {{IE-VLAG}} '''[[Derek Daly]]''' | '''[[Williams F1|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 76 | + 41.430 | 10 | '''2''' |- ! 6 | 15 | {{FR-VLAG}} '''[[Alain Prost]]''' | '''[[Renault F1|Renault]]''' | 76 | + 41.636 | 8 | '''1''' |- ! 7 | 23 | {{IT-VLAG}} [[Bruno Giacomelli]] | [[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 75 | + 1 Ronde | 14 | &nbsp; |- ! 8 | 4 | {{GB-VLAG}} [[Brian Henton]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 75 | + 1 Ronde | 17 | &nbsp; |- ! 9 | 30 | {{IT-VLAG}} [[Mauro Baldi]] | [[Arrows]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 74 | + 2 Rondes | 26 | &nbsp; |- ! 10 | 17 | {{DE-VLAG}} [[Jochen Mass]] | March-[[Ford Motor Company|Ford]] | 73 | + 3 Rondes | 25 | &nbsp; |- ! NF | 22 | {{IT-VLAG}} [[Andrea de Cesaris]] | [[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 66 | Elektriese probleem | 11 | &nbsp; |- ! NF | 25 | {{US-VLAG}} [[Eddie Cheever]] | [[Ligier]]-[[Matra (automerk)|Matra]] | 60 | Enjin | 24 | &nbsp; |- ! NF | 29 | {{CH-VLAG}} [[Marc Surer]] | [[Arrows]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 59 | Enjin | 22 | &nbsp; |- ! NF | 6 | {{FI-VLAG}} [[Keke Rosberg]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 50 | Brondstofstelsel | 1 | &nbsp; |- ! NF | 3 | {{IT-VLAG}} [[Michele Alboreto]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 44 | Enjin | 9 | &nbsp; |- ! NF | 26 | {{FR-VLAG}} [[Jacques Laffite]] | [[Ligier]]-[[Matra (automerk)|Matra]] | 41 | Ratkas | 20 | &nbsp; |- ! NF | 35 | {{GB-VLAG}} [[Derek Warwick]] | Toleman-Hart | 40 | Aandrywing | 16 | &nbsp; |- ! NF | 12 | {{GB-VLAG}} [[Nigel Mansell]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 29 | Renjaer onwel | 23 | &nbsp; |- ! NF | 1 | {{BR-VLAG}} [[Nelson Piquet sr.|Nelson Piquet]] | [[Brabham]]-[[BMW]] | 9 | Brondstofstelsel | 3 | &nbsp; |- ! NF | 14 | {{CO-VLAG}} [[Roberto Guerrero]] | Ensign-[[Ford Motor Company|Ford]] | 3 | Enjin | 19 | &nbsp; |- ! NF | 31 | {{FR-VLAG}} [[Jean-Pierre Jarier]] | [[Osella]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 2 | Botsing | 18 | &nbsp; |- ! NF | 20 | {{BR-VLAG}} [[Chico Serra]] | Fittipaldi-[[Ford Motor Company|Ford]] | 2 | Botsing | 21 | &nbsp; |- ! NF | 7 | {{GB-VLAG}} [[John Watson]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 2 | Spin | 12 | &nbsp; |- ! NF | 2 | {{IT-VLAG}} [[Riccardo Patrese]] | [[Brabham]]-[[BMW]] | 0 | Botsing | 2 | &nbsp; |- ! NF | 16 | {{FR-VLAG}} [[René Arnoux]] | [[Renault F1|Renault]] | 0 | Botsing | 6 | &nbsp; |- ! NF | 36 | {{IT-VLAG}} [[Teo Fabi]] | Toleman-Hart | 0 | Botsing | 15 | &nbsp; |- ! NQ | 9 | {{DE-VLAG}} [[Manfred Winkelhock]] | [[ATS F1|ATS]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | &nbsp; | | | &nbsp; |- ! NQ | 33 | {{NL-VLAG}} [[Jan Lammers]] | [[Theodore Racing|Theodore]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | &nbsp; | | | &nbsp; |- |} {{F1GP 1980–1989}} [[Kategorie:Britse Grand Prix]] [[Kategorie:Sport in 1982]] 7f8m7q0uvcbhh6s6wzpdk7drabjd728 0 463382 2920530 2915037 2026-07-31T11:30:26Z Aliwal2012 39067 /* Uitslag */ 2920530 wikitext text/x-wiki Die '''[[1985 Formule Een-seisoen|1985]] [[Formule Een]] [[Britse Grand Prix]]''' is op 21 Julie op die [[Silverstone-renbaan]] in Silverstone, [[Brittanje]] gehou. Dit was die agtste wedren van die kampioenskapseisoen. == Uitslag == {| style="font-size: 95%;" class="wikitable sortable" ! Plek ! Nr. ! Renjaer ! Span ! Rondtes ! Tyd/Rede uitval ! Roosterplek ! Punte |- ! 1 | 2 | {{FR-VLAG}} '''[[Alain Prost]]''' | '''[[McLaren]]-[[Porsche|TAG]]''' | 65 | 1:18:10.436 | 3 | '''9''' |- ! 2 | 27 | {{IT-VLAG}} '''[[Michele Alboreto]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 64 | + 1 Ronde | 6 | '''6''' |- ! 3 | 26 | {{FR-VLAG}} '''[[Jacques Laffite]]''' | '''[[Ligier]]-[[Renault]]''' | 64 | + 1 Ronde | 16 | '''4''' |- ! 4 | 7 | {{BR-VLAG}} '''[[Nelson Piquet]]''' | '''[[Brabham]]-[[BMW]]''' | 64 | + 1 Ronde | 2 | '''3''' |- ! 5 | 16 | {{GB-VLAG}} '''[[Derek Warwick]]''' | '''[[Renault F1|Renault]]''' | 64 | + 1 Ronde | 12 | '''2''' |- ! 6 | 8 | {{CH-VLAG}} '''[[Marc Surer]]''' | '''[[Brabham]]-[[BMW]]''' | 63 | + 2 Rondes | 15 | '''1''' |- ! 7 | 4 | {{GB-VLAG}} [[Martin Brundle]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Renault]] | 63 | +2 Rondes | 20 | &nbsp; |- ! 8 | 17 | {{AT-VLAG}} [[Gerhard Berger]] | [[Arrows]]-[[BMW]] | 63 | + 2 Rondes | 17 | &nbsp; |- ! 9 | 22 | {{IT-VLAG}} [[Riccardo Patrese]] | [[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 62 | + 3 Rondes | 14 | &nbsp; |- ! 10 | 12 | {{BR-VLAG}} [[Ayrton Senna]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Renault]] | 60 | Inspuiting | 4 | &nbsp; |- ! 11 | 4 | {{DE-VLAG}} [[Stefan Bellof]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 59 | + 6 Rondes | 26 | &nbsp; |- ! NF | 1 | {{AT-VLAG}} [[Niki Lauda]] | [[McLaren]]-[[Techniques d'Avant Garde|TAG]] | 57 | Elektriese probleem | 10 | &nbsp; |- ! NF | 18 | {{BE-VLAG}} [[Thierry Boutsen]] | [[Arrows]]-[[BMW]] | 57 | Tol | 19 | &nbsp; |- ! NF | 25 | {{IT-VLAG}} [[Andrea de Cesaris]] | [[Ligier]]-[[Renault]] | 41 | Koppeling | 7 | &nbsp; |- ! NF | 29 | {{IT-VLAG}} [[Pierluigi Martini]] | [[Minardi]]-[[Motori Moderni]] | 38 | Transmissie | 23 | &nbsp; |- ! NC | 11 | {{IT-VLAG}} [[Elio de Angelis]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Renault]] | 37 | Nie geklassifiseer | 8 | &nbsp; |- ! NF | 9 | {{DE-VLAG}} [[Manfred Winkelhock]] | [[RAM Racing|RAM]]-[[Hart (autosport)|Hart]] | 28 | Turbo | 18 | &nbsp; |- ! NF | 6 | {{FI-VLAG}} [[Keke Rosberg]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Honda]] | 21 | Uitlaat | 1 | &nbsp; |- ! NF | 5 | {{GB-VLAG}} [[Nigel Mansell]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Honda]] | 17 | Koppeling | 5 | &nbsp; |- ! NF | 23 | {{US-VLAG}} [[Eddie Cheever]] | [[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 17 | Turbo | 22 | &nbsp; |- ! NF | 30 | {{GB-VLAG}} [[Jonathan Palmer]] | [[Zakspeed]] | 6 | Enjin | 24 | &nbsp; |- ! NF | 19 | {{IT-VLAG}} [[Teo Fabi]] | [[Toleman]]-[[Hart (autosport)|Hart]] | 4 | Transmissie | 9 | &nbsp; |- ! NF | 28 | {{SE-VLAG}} [[Stefan Johansson]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 1 | Ongeluk | 11 | &nbsp; |- ! NF | 15 | {{FR-VLAG}} [[Patrick Tambay]] | [[Renault F1|Renault]] | 0 | Tol | 13 | &nbsp; |- ! NF | 10 | {{FR-VLAG}} [[Philippe Alliot]] | [[RAM Racing|RAM]]-[[Hart (autosport)|Hart]] | 0 | Ongeluk | 21 | &nbsp; |- ! NF | 24 | {{IT-VLAG}} [[Piercarlo Ghinzani]] | [[Osella]]-[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 0 | Ongeluk | 25 | &nbsp; |} {{F1GP 1980–1989}} [[Kategorie:Britse Grand Prix]] m27k44cj6ae5cwvsk2iftuouvl6vfa6 2920531 2920530 2026-07-31T11:30:47Z Aliwal2012 39067 [[:Kategorie:Sport in 1985]] bygevoeg ([[Wikipedia:HotCat|HotCat.js]]) 2920531 wikitext text/x-wiki Die '''[[1985 Formule Een-seisoen|1985]] [[Formule Een]] [[Britse Grand Prix]]''' is op 21 Julie op die [[Silverstone-renbaan]] in Silverstone, [[Brittanje]] gehou. Dit was die agtste wedren van die kampioenskapseisoen. == Uitslag == {| style="font-size: 95%;" class="wikitable sortable" ! Plek ! Nr. ! Renjaer ! Span ! Rondtes ! Tyd/Rede uitval ! Roosterplek ! Punte |- ! 1 | 2 | {{FR-VLAG}} '''[[Alain Prost]]''' | '''[[McLaren]]-[[Porsche|TAG]]''' | 65 | 1:18:10.436 | 3 | '''9''' |- ! 2 | 27 | {{IT-VLAG}} '''[[Michele Alboreto]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 64 | + 1 Ronde | 6 | '''6''' |- ! 3 | 26 | {{FR-VLAG}} '''[[Jacques Laffite]]''' | '''[[Ligier]]-[[Renault]]''' | 64 | + 1 Ronde | 16 | '''4''' |- ! 4 | 7 | {{BR-VLAG}} '''[[Nelson Piquet]]''' | '''[[Brabham]]-[[BMW]]''' | 64 | + 1 Ronde | 2 | '''3''' |- ! 5 | 16 | {{GB-VLAG}} '''[[Derek Warwick]]''' | '''[[Renault F1|Renault]]''' | 64 | + 1 Ronde | 12 | '''2''' |- ! 6 | 8 | {{CH-VLAG}} '''[[Marc Surer]]''' | '''[[Brabham]]-[[BMW]]''' | 63 | + 2 Rondes | 15 | '''1''' |- ! 7 | 4 | {{GB-VLAG}} [[Martin Brundle]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Renault]] | 63 | +2 Rondes | 20 | &nbsp; |- ! 8 | 17 | {{AT-VLAG}} [[Gerhard Berger]] | [[Arrows]]-[[BMW]] | 63 | + 2 Rondes | 17 | &nbsp; |- ! 9 | 22 | {{IT-VLAG}} [[Riccardo Patrese]] | [[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 62 | + 3 Rondes | 14 | &nbsp; |- ! 10 | 12 | {{BR-VLAG}} [[Ayrton Senna]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Renault]] | 60 | Inspuiting | 4 | &nbsp; |- ! 11 | 4 | {{DE-VLAG}} [[Stefan Bellof]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 59 | + 6 Rondes | 26 | &nbsp; |- ! NF | 1 | {{AT-VLAG}} [[Niki Lauda]] | [[McLaren]]-[[Techniques d'Avant Garde|TAG]] | 57 | Elektriese probleem | 10 | &nbsp; |- ! NF | 18 | {{BE-VLAG}} [[Thierry Boutsen]] | [[Arrows]]-[[BMW]] | 57 | Tol | 19 | &nbsp; |- ! NF | 25 | {{IT-VLAG}} [[Andrea de Cesaris]] | [[Ligier]]-[[Renault]] | 41 | Koppeling | 7 | &nbsp; |- ! NF | 29 | {{IT-VLAG}} [[Pierluigi Martini]] | [[Minardi]]-[[Motori Moderni]] | 38 | Transmissie | 23 | &nbsp; |- ! NC | 11 | {{IT-VLAG}} [[Elio de Angelis]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Renault]] | 37 | Nie geklassifiseer | 8 | &nbsp; |- ! NF | 9 | {{DE-VLAG}} [[Manfred Winkelhock]] | [[RAM Racing|RAM]]-[[Hart (autosport)|Hart]] | 28 | Turbo | 18 | &nbsp; |- ! NF | 6 | {{FI-VLAG}} [[Keke Rosberg]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Honda]] | 21 | Uitlaat | 1 | &nbsp; |- ! NF | 5 | {{GB-VLAG}} [[Nigel Mansell]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Honda]] | 17 | Koppeling | 5 | &nbsp; |- ! NF | 23 | {{US-VLAG}} [[Eddie Cheever]] | [[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 17 | Turbo | 22 | &nbsp; |- ! NF | 30 | {{GB-VLAG}} [[Jonathan Palmer]] | [[Zakspeed]] | 6 | Enjin | 24 | &nbsp; |- ! NF | 19 | {{IT-VLAG}} [[Teo Fabi]] | [[Toleman]]-[[Hart (autosport)|Hart]] | 4 | Transmissie | 9 | &nbsp; |- ! NF | 28 | {{SE-VLAG}} [[Stefan Johansson]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 1 | Ongeluk | 11 | &nbsp; |- ! NF | 15 | {{FR-VLAG}} [[Patrick Tambay]] | [[Renault F1|Renault]] | 0 | Tol | 13 | &nbsp; |- ! NF | 10 | {{FR-VLAG}} [[Philippe Alliot]] | [[RAM Racing|RAM]]-[[Hart (autosport)|Hart]] | 0 | Ongeluk | 21 | &nbsp; |- ! NF | 24 | {{IT-VLAG}} [[Piercarlo Ghinzani]] | [[Osella]]-[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 0 | Ongeluk | 25 | &nbsp; |} {{F1GP 1980–1989}} [[Kategorie:Britse Grand Prix]] [[Kategorie:Sport in 1985]] aqt8ka2n4pm30z1kl014tucvwpb0gkp 0 463389 2920512 2915051 2026-07-31T10:54:15Z Aliwal2012 39067 [[:Kategorie:Sport in 1980]] bygevoeg ([[Wikipedia:HotCat|HotCat.js]]) 2920512 wikitext text/x-wiki Die '''[[1980 Formule Een-seisoen|1980]] [[Formule 1]] [[Duitse Grand Prix]]''' is op 10 Augustus 1980 op die [[Hockenheimring]] in Duitsland gehou. ==Uitslag== {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" |- ! Plek !! Nr. !! Renjaer !! Span !! Rondtes !! Tyd/Oorsaak !! Rooster !! Punte |- ! 1 | 26 | {{FR-VLAG}} '''[[Jacques Laffite]]''' | '''[[Equipe Ligier|Ligier]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 45 | 1:23:59.73 | 5 | '''9''' |- ! 2 | 28 | {{AR-VLAG}} '''[[Carlos Reutemann]]''' | '''[[Williams F1|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 45 | +3.19 | 4 | '''6''' |- ! 3 | 27 | {{AU-VLAG}} '''[[Alan Jones]]''' | '''[[Williams F1|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 45 | +43.53 | 1 | '''4''' |- ! 4 | 5 | {{BR-VLAG}} '''[[Nelson Piquet]]''' | '''[[Brabham]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 45 | +44.48 | 6 | '''3''' |- ! 5 | 23 | {{IT-VLAG}} '''[[Bruno Giacomelli]]''' | '''[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]]''' | 45 | +1:16.49 | 19 | '''2''' |- ! 6 | 2 | {{CA-VLAG}} '''[[Gilles Villeneuve]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 45 | +1:28.72 | 16 | '''1''' |- ! 7 | 11 | {{US-VLAG}} [[Mario Andretti]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 45 | +1:33.01 | 9 | |- ! 8 | 30 | {{DE-VLAG}} [[Jochen Mass]] | [[Arrows]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 45 | +1:47.75 | 17 | |- ! 9 | 29 | {{IT-VLAG}} [[Riccardo Patrese]] | [[Arrows]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 44 | +1 Ronde | 10 | |- ! 10 | 4 | {{IE-VLAG}} [[Derek Daly]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell-Ford]] | 44 | +1 Ronde | 22 | |- ! 11 | 8 | {{FR-VLAG}} [[Alain Prost]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 44 | +1 Ronde | 14 | |- ! 12 | 9 | {{CH-VLAG}} [[Marc Surer]] | [[ATS F1|ATS]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 44 | +1 Ronde | 13 | |- ! 13 | 1 | [[Beeld:Flag of South Africa 1928-1994.svg|20px]] [[Jody Scheckter]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 44 | +1 Ronde | 21 | |- ! 14 | 14 | {{NL-VLAG}} [[Jan Lammers]] | Ensign-[[Ford Motor Company|Ford]] | 44 | +1 Ronde | 24 | |- ! 15 | 3 | {{FR-VLAG}} [[Jean-Pierre Jarier]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 44 | +1 Ronde | 23 | |- |} {{F1GP 1980–1989}} [[Kategorie:Duitse Grand Prix]] [[Kategorie:Sport in 1980]] 69u31kmfm94exbd4w87q5387w3dfnnd 2920513 2920512 2026-07-31T10:57:44Z Aliwal2012 39067 /* Uitslag */ 2920513 wikitext text/x-wiki Die '''[[1980 Formule Een-seisoen|1980]] [[Formule 1]] [[Duitse Grand Prix]]''' is op 10 Augustus 1980 op die [[Hockenheimring]] in Duitsland gehou. ==Uitslag== {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" |- ! Plek !! Nr. !! Renjaer !! Span !! Rondtes !! Tyd/Oorsaak !! Rooster !! Punte |- ! 1 | 26 | {{FR-VLAG}} '''[[Jacques Laffite]]''' | '''[[Equipe Ligier|Ligier]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 45 | 1:23:59.73 | 5 | '''9''' |- ! 2 | 28 | {{AR-VLAG}} '''[[Carlos Reutemann]]''' | '''[[Williams F1|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 45 | +3.19 | 4 | '''6''' |- ! 3 | 27 | {{AU-VLAG}} '''[[Alan Jones]]''' | '''[[Williams F1|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 45 | +43.53 | 1 | '''4''' |- ! 4 | 5 | {{BR-VLAG}} '''[[Nelson Piquet]]''' | '''[[Brabham]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 45 | +44.48 | 6 | '''3''' |- ! 5 | 23 | {{IT-VLAG}} '''[[Bruno Giacomelli]]''' | '''[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]]''' | 45 | +1:16.49 | 19 | '''2''' |- ! 6 | 2 | {{CA-VLAG}} '''[[Gilles Villeneuve]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 45 | +1:28.72 | 16 | '''1''' |- ! 7 | 11 | {{US-VLAG}} [[Mario Andretti]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 45 | +1:33.01 | 9 | |- ! 8 | 30 | {{DE-VLAG}} [[Jochen Mass]] | [[Arrows]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 45 | +1:47.75 | 17 | |- ! 9 | 29 | {{IT-VLAG}} [[Riccardo Patrese]] | [[Arrows]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 44 | +1 Ronde | 10 | |- ! 10 | 4 | {{IE-VLAG}} [[Derek Daly]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell-Ford]] | 44 | +1 Ronde | 22 | |- ! 11 | 8 | {{FR-VLAG}} [[Alain Prost]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 44 | +1 Ronde | 14 | |- ! 12 | 9 | {{CH-VLAG}} [[Marc Surer]] | [[ATS F1|ATS]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 44 | +1 Ronde | 13 | |- ! 13 | 1 | [[Beeld:Flag of South Africa 1928-1994.svg|20px]] [[Jody Scheckter]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 44 | +1 Ronde | 21 | |- ! 14 | 14 | {{NL-VLAG}} [[Jan Lammers]] | Ensign-[[Ford Motor Company|Ford]] | 44 | +1 Ronde | 24 | |- ! 15 | 3 | {{FR-VLAG}} [[Jean-Pierre Jarier]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 44 | +1 Ronde | 23 | |- ! 16 | 12 | {{IT-VLAG}} [[Elio de Angelis]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 43 | Wiellaer | 11 | |- ! DNF | 7 | {{GB-VLAG}} [[John Watson]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 39 | Enjin | 20 | |- ! DNF | 15 | {{FR-VLAG}} [[Jean-Pierre Jabouille]] | [[Renault F1|Renault]] | 27 | Enjin | 2 | |- ! DNF | 16 | {{FR-VLAG}} [[René Arnoux]] | [[Renault F1|Renault]] | 26 | Enjin | 3 | |- ! DNF | 31 | {{US-VLAG}} [[Eddie Cheever]] | [[Osella]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 23 | Ratkas | 18 | |- ! DNF | 25 | {{FR-VLAG}} [[Didier Pironi]] | [[Ligier]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 18 | Transmissie | 7 | |- ! DNF | 20 | {{BR-VLAG}} [[Emerson Fittipaldi]] | [[Fittipaldi Automotive|Fittipaldi]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 18 | Remme | 12 | |- ! DNF | 21 | {{FI-VLAG}} [[Keke Rosberg]] | [[Fittipaldi Automotive|Fittipaldi]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 8 | Wiellaer | 8 | |- ! DNF | 6 | {{MX-VLAG}} [[Héctor Rebaque]] | [[Brabham]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 4 | Ratkas | 15 | |- ! DNQ | 50 | {{GB-VLAG}} [[Rupert Keegan]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | | | | |- ! DNQ | 10 | {{AT-VLAG}} [[Harald Ertl]] | [[ATS F1|ATS]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | | | | |} {{F1GP 1980–1989}} [[Kategorie:Duitse Grand Prix]] [[Kategorie:Sport in 1980]] 1mx7w8v1relrlwqv5wh36tigque6zbi 0 463392 2920439 2915055 2026-07-31T07:19:49Z Aliwal2012 39067 /* Uitslag */ 2920439 wikitext text/x-wiki Die '''[[1982 Formule Een-seisoen|1982]] [[Formule 1]] [[Duitse Grand Prix]]''' is op 8 Augustus 1982 op die [[Hockenheimring]] in Duitsland gehou. Dit was die twaalfde ren van die seisoen gewees. ==Uitslag== {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" |- ! Plek !! Nr. !! Renjaer !! Span !! Rondtes !! Tyd/Oorsaak !! Rooster !! Punte |- ! 1 | 27 | {{FR-VLAG}} '''[[Patrick Tambay]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 45 | 1:27:25.178 | 5 | '''9''' |- ! 2 | 16 | {{FR-VLAG}} '''[[René Arnoux]]''' | '''[[Renault F1|Renault]]''' | 45 | + 16.379 | 3 | '''6''' |- ! 3 | 6 | {{FI-VLAG}} '''[[Keke Rosberg]]''' | '''[[Williams F1|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 44 | + 1 Ronde | 9 | '''4''' |- ! 4 | 3 | {{IT-VLAG}} '''[[Michele Alboreto]]''' | '''[[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 44 | + 1 Ronde | 7 | '''3''' |- ! 5 | 23 | {{IT-VLAG}} '''[[Bruno Giacomelli]]''' | '''[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]]''' | 44 | + 1 Ronde | 11 | '''2''' |- ! 6 | 29 | {{CH-VLAG}} '''[[Marc Surer]]''' | '''[[Arrows]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 44 | + 1 Ronde | 26 | '''1''' |- ! 7 | 4 | {{GB-VLAG}} [[Brian Henton]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 44 | + 1 Ronde | 17 | &nbsp; |- ! 8 | 14 | {{CO-VLAG}} [[Roberto Guerrero]] | Ensign-[[Ford Motor Company|Ford]] | 44 | + 1 Ronde | 21 | &nbsp; |- ! 9 | 12 | {{GB-VLAG}} [[Nigel Mansell]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 43 | + 2 Rondes | 18 | &nbsp; |- ! 10 | 35 | {{GB-VLAG}} [[Derek Warwick]] | Toleman-Hart | 43 | + 2 Rondes | 14 | &nbsp; |- ! 11 | 20 | {{BR-VLAG}} [[Chico Serra]] | Fittipaldi-[[Ford Motor Company|Ford]] | 43 | + 2 Rondes | 25 | &nbsp; |- ! DNF | 7 | {{GB-VLAG}} [[John Watson]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 36 | Tol | 10 | &nbsp; |- ! DNF | 26 | {{FR-VLAG}} [[Jacques Laffite]] | [[Ligier]]-[[Matra (automerk)|Matra]] | 36 | Hantering | 15 | &nbsp; |- ! DNF | 5 | {{IE-VLAG}} [[Derek Daly]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 25 | Enjin | 19 | &nbsp; |- ! DNF | 18 | {{BR-VLAG}} [[Raul Boesel]] | [[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 22 | Bande | 24 | &nbsp; |- ! DNF | 11 | {{IT-VLAG}} [[Elio de Angelis]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 21 | Hantering | 13 | &nbsp; |- ! DNF | 1 | {{BR-VLAG}} [[Nelson Piquet]] | [[Brabham]]-[[BMW]] | 18 | Botsing | 4 | &nbsp; |- ! DNF | 10 | {{CL-VLAG}} [[Eliseo Salazar]] | ATS-[[Ford Motor Company|Ford]] | 17 | Botsing | 22 | &nbsp; |- ! DNF | 15 | {{FR-VLAG}} [[Alain Prost]] | [[Renault F1|Renault]] | 14 | Inspuiting | 2 | &nbsp; |- ! DNF | 2 | {{IT-VLAG}} [[Riccardo Patrese]] | [[Brabham]]-[[BMW]] | 13 | Enjin | 6 | &nbsp; |- ! DNF | 22 | {{IT-VLAG}} [[Andrea de Cesaris]] | [[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 9 | Ratkas | 8 | &nbsp; |- ! DNF | 25 | {{US-VLAG}} [[Eddie Cheever]] | [[Ligier]]-Matra | 8 | Brandstofstelsel | 12 | &nbsp; |- ! DNF | 30 | {{IT-VLAG}} [[Mauro Baldi]] | [[Arrows]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 6 | Brandstofstelsel | 23 | &nbsp; |- ! DNF | 31 | {{FR-VLAG}} [[Jean-Pierre Jarier]] | [[Osella]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 3 | Stuurfout | 20 | &nbsp; |- ! DNF | 9 | {{DE-VLAG}} [[Manfred Winkelhock]] | [[ATS F1|ATS]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 3 | Koppeling | 16 | &nbsp; |- |} {{F1GP 1980–1989}} [[Kategorie:Duitse Grand Prix]] gqtyy1w0556x3cgkxrnc29zm97q69sr 0 463397 2920498 2920067 2026-07-31T09:49:51Z Aliwal2012 39067 /* Uitslag */ 2920498 wikitext text/x-wiki Die '''[[1981 Formule Een-seisoen|1981 Formule Een]] [[Nederlandse Grand Prix]]''' is op [[30 Augustus]] [[1981]] op die [[Zandvoort-renbaan]] in [[Nederland]] gehou. Dit was die twaalfde wedren van die kampioenskapseisoen gewees. [[Beeld:Reutemann and Williams at 1981 Dutch Grand Prix.jpg|duimnael|Williams-spanhoof [[Frank Williams]] (regs) in gesprek met [[Carlos Reutemann]] (middel) tydens 'n oefensessie.]] ==Uitslag== {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" |- ! Plek ! Nr. ! Renjaer ! Span ! Rondtes ! Tyd / Oorsaak uitval ! Rooster ! Punte |- ! 1 | 15 | {{FR-VLAG}} '''[[Alain Prost]]''' | '''[[Renault F1|Renault]]''' | 72 | 1:40:22.43 | 1 | '''9''' |- ! 2 | 5 | {{BR-VLAG}} '''[[Nelson Piquet]]''' | '''[[Brabham]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 72 | + 8.24 | 3 | '''6''' |- ! 3 | 1 | {{AU-VLAG}} '''[[Alan Jones]]''' | '''[[Williams F1|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 72 | + 35.50 | 4 | '''4''' |- ! 4 | 6 | {{MX-VLAG}} '''[[Héctor Rebaque]]''' | '''[[Brabham]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 71 | + 1 Ronde | 15 | '''3''' |- ! 5 | 11 | {{IT-VLAG}} '''[[Elio de Angelis]]''' | '''[[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 71 | + 1 Ronde | 9 | '''2''' |- ! 6 | 14 | {{CL-VLAG}} '''[[Eliseo Salazar]]''' | '''[[Ensign (Formule 1)|Ensign]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 70 | + 2 Rondes | 24 | '''1''' |- ! 7 | 30 | {{IT-VLAG}} [[Siegfried Stohr]] | [[Arrows]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 69 | + 3 Rondes | 21 | &nbsp; |- ! 8 | 33 | {{CH-VLAG}} [[Marc Surer]] | [[Theodore Racing|Theodore]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 69 | + 3 Rondes | 20 | &nbsp; |- ! 9 | 4 | {{IT-VLAG}} [[Michele Alboreto]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 68 | Enjin | 25 | &nbsp; |- ! 10 | 9 | {{SE-VLAG}} [[Slim Borgudd]] | [[ATS F1|ATS]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 68 | + 4 Rondes | 23 | &nbsp; |- ! NF | 22 | {{US-VLAG}} [[Mario Andretti]] | [[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 62 | Ongeluk | 7 | &nbsp; |- ! NF | 7 | {{GB-VLAG}} [[John Watson]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 50 | Ontsteking | 8 | &nbsp; |- ! NF | 3 | {{US-VLAG}} [[Eddie Cheever]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 46 | Suspensie | 22 | &nbsp; |- ! NF | 16 | {{FR-VLAG}} [[René Arnoux]] | [[Renault F1|Renault]] | 21 | Enjin | 2 | &nbsp; |- ! NF | 23 | {{IT-VLAG}} [[Bruno Giacomelli]] | [[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 19 | Bande | 14 | &nbsp; |- ! NF | 26 | {{FR-VLAG}} [[Jacques Laffite]] | [[Ligier]]-[[Matra (automerk)|Matra]] | 18 | Botsing | 6 | &nbsp; |- ! NF | 2 | {{AR-VLAG}} [[Carlos Reutemann]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 18 | Botsing | 5 | &nbsp; |- ! NF | 29 | {{IT-VLAG}} [[Riccardo Patrese]] | [[Arrows]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 16 | Suspensie | 10 | &nbsp; |- ! NF | 17 | {{IE-VLAG}} [[Derek Daly]] | [[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 5 | Suspensie | 19 | &nbsp; |- ! NF | 28 | {{FR-VLAG}} [[Didier Pironi]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 4 | Botsing | 12 | &nbsp; |- ! NF | 12 | {{GB-VLAG}} [[Nigel Mansell]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 1 | Enjin | 17 | &nbsp; |- ! NF | 25 | {{FR-VLAG}} [[Patrick Tambay]] | [[Ligier]]-[[Matra (automerk)|Matra]] | 1 | Botsing | 11 | &nbsp; |- ! NF | 27 | {{CA-VLAG}} [[Gilles Villeneuve]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 0 | Botsing | 16 | &nbsp; |- ! NS | 8 | {{IT-VLAG}} [[Andrea de Cesaris]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | &nbsp; | Nie begin nie | | &nbsp; |- |} {{F1GP 1980–1989}} [[Kategorie:Nederlandse Grand Prix]] [[Kategorie:Sport in 1981]] 0dc0unlq71oxeo6b7uv76lu2jsa402s 2920500 2920498 2026-07-31T09:51:48Z Aliwal2012 39067 2920500 wikitext text/x-wiki Die '''[[1981 Formule Een-seisoen|1981 Formule Een]] [[Nederlandse Grand Prix]]''' is op [[30 Augustus]] [[1981]] op die [[Zandvoort-renbaan]] in [[Nederland]] gehou. Dit was die twaalfde wedren van die kampioenskapseisoen gewees. [[Beeld:Reutemann and Williams at 1981 Dutch Grand Prix.jpg|duimnael|Williams-spanhoof [[Frank Williams]] (regs) in gesprek met [[Carlos Reutemann]] (middel) tydens 'n oefensessie.]] ==Uitslag== {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" |- ! Plek ! Nr. ! Renjaer ! Span ! Rondtes ! Tyd/Rede uitval ! Rooster ! Punte |- ! 1 | 15 | {{FR-VLAG}} '''[[Alain Prost]]''' | '''[[Renault F1|Renault]]''' | 72 | 1:40:22.43 | 1 | '''9''' |- ! 2 | 5 | {{BR-VLAG}} '''[[Nelson Piquet]]''' | '''[[Brabham]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 72 | + 8.24 | 3 | '''6''' |- ! 3 | 1 | {{AU-VLAG}} '''[[Alan Jones]]''' | '''[[Williams F1|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 72 | + 35.50 | 4 | '''4''' |- ! 4 | 6 | {{MX-VLAG}} '''[[Héctor Rebaque]]''' | '''[[Brabham]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 71 | + 1 Ronde | 15 | '''3''' |- ! 5 | 11 | {{IT-VLAG}} '''[[Elio de Angelis]]''' | '''[[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 71 | + 1 Ronde | 9 | '''2''' |- ! 6 | 14 | {{CL-VLAG}} '''[[Eliseo Salazar]]''' | '''[[Ensign (Formule 1)|Ensign]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 70 | + 2 Rondes | 24 | '''1''' |- ! 7 | 30 | {{IT-VLAG}} [[Siegfried Stohr]] | [[Arrows]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 69 | + 3 Rondes | 21 | &nbsp; |- ! 8 | 33 | {{CH-VLAG}} [[Marc Surer]] | [[Theodore Racing|Theodore]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 69 | + 3 Rondes | 20 | &nbsp; |- ! 9 | 4 | {{IT-VLAG}} [[Michele Alboreto]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 68 | Enjin | 25 | &nbsp; |- ! 10 | 9 | {{SE-VLAG}} [[Slim Borgudd]] | [[ATS F1|ATS]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 68 | + 4 Rondes | 23 | &nbsp; |- ! NF | 22 | {{US-VLAG}} [[Mario Andretti]] | [[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 62 | Ongeluk | 7 | &nbsp; |- ! NF | 7 | {{GB-VLAG}} [[John Watson]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 50 | Ontsteking | 8 | &nbsp; |- ! NF | 3 | {{US-VLAG}} [[Eddie Cheever]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 46 | Suspensie | 22 | &nbsp; |- ! NF | 16 | {{FR-VLAG}} [[René Arnoux]] | [[Renault F1|Renault]] | 21 | Enjin | 2 | &nbsp; |- ! NF | 23 | {{IT-VLAG}} [[Bruno Giacomelli]] | [[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 19 | Bande | 14 | &nbsp; |- ! NF | 26 | {{FR-VLAG}} [[Jacques Laffite]] | [[Ligier]]-[[Matra (automerk)|Matra]] | 18 | Botsing | 6 | &nbsp; |- ! NF | 2 | {{AR-VLAG}} [[Carlos Reutemann]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 18 | Botsing | 5 | &nbsp; |- ! NF | 29 | {{IT-VLAG}} [[Riccardo Patrese]] | [[Arrows]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 16 | Suspensie | 10 | &nbsp; |- ! NF | 17 | {{IE-VLAG}} [[Derek Daly]] | [[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 5 | Suspensie | 19 | &nbsp; |- ! NF | 28 | {{FR-VLAG}} [[Didier Pironi]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 4 | Botsing | 12 | &nbsp; |- ! NF | 12 | {{GB-VLAG}} [[Nigel Mansell]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 1 | Enjin | 17 | &nbsp; |- ! NF | 25 | {{FR-VLAG}} [[Patrick Tambay]] | [[Ligier]]-[[Matra (automerk)|Matra]] | 1 | Botsing | 11 | &nbsp; |- ! NF | 27 | {{CA-VLAG}} [[Gilles Villeneuve]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 0 | Botsing | 16 | &nbsp; |- ! NS | 8 | {{IT-VLAG}} [[Andrea de Cesaris]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | &nbsp; | Nie begin nie | | &nbsp; |- |} {{F1GP 1980–1989}} [[Kategorie:Nederlandse Grand Prix]] [[Kategorie:Sport in 1981]] 119gu99jxaz7uys80pwnhc9rc0oudwe 0 463468 2920541 2915505 2026-07-31T11:52:22Z Aliwal2012 39067 /* Uitslag */ 2920541 wikitext text/x-wiki Die '''[[1985 Formule Een-seisoen|1985]] [[Formule 1]] [[Nederlandse Grand Prix]]''' is op 25 Augustus 1985 op [[Zandvoort-renbaan|Zandvoort]] gehou. Dit was die elfde ren van die seisoen. ==Uitslag== {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" |- ! Plek ! Nr. ! Renjaer ! Span ! Rondtes ! Tyd/Rede uitval ! Rooster ! Punte |- ! 1 | 1 | {{AT-VLAG}} '''[[Niki Lauda]]''' | '''[[McLaren]]-[[Porsche|TAG]]''' | 70 | 1:32:29.263 | 10 | '''9''' |- ! 2 | 2 | {{FR-VLAG}} '''[[Alain Prost]]''' | '''[[McLaren]]-[[Porsche|TAG]]''' | 70 | + 0.232 | 3 | '''6''' |- ! 3 | 12 | {{BR-VLAG}} '''[[Ayrton Senna]]''' | '''[[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Renault]]''' | 70 | + 48.491 | 4 | '''4''' |- ! 4 | 27 | {{IT-VLAG}} '''[[Michele Alboreto]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 70 | + 48.837 | 16 | '''3''' |- ! 5 | 11 | {{IT-VLAG}} '''[[Elio de Angelis]]''' | '''[[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Renault]]''' | 69 | + 1 Ronde | 11 | '''2''' |- ! 6 | 5 | {{GB-VLAG}} '''[[Nigel Mansell]]''' | '''[[Williams F1|Williams]]-[[Honda]]''' | 69 | + 1 Ronde | 7 | '''1''' |- ! 7 | 3 | {{GB-VLAG}} [[Martin Brundle]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Renault]] | 69 | + 1 Ronde | 21 | &nbsp; |- ! 8 | 7 | {{BR-VLAG}} [[Nelson Piquet]] | [[Brabham]]-[[BMW]] | 69 | + 1 Ronde | 1 | &nbsp; |- ! 9 | 17 | {{AT-VLAG}} [[Gerhard Berger]] | [[Arrows]]-[[BMW]] | 68 | + 2 Rondes | 14 | &nbsp; |- ! 10 | 8 | {{CH-VLAG}} [[Marc Surer]] | [[Brabham]]-[[BMW]] | 65 | Uitlaat | 9 | &nbsp; |- ! NC | 24 | {{NL-VLAG}} [[Huub Rothengatter]] | [[Osella]]-[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 56 | Nie geklassifiseer | 26 | &nbsp; |- ! DNF | 18 | {{BE-VLAG}} [[Thierry Boutsen]] | [[Arrows]]-[[BMW]] | 54 | Suspensie | 8 | &nbsp; |- ! DNF | 9 | {{FR-VLAG}} [[Philippe Alliot]] | RAM-Hart | 52 | Enjin | 25 | &nbsp; |- ! DNF | 4 | {{DE-VLAG}} [[Stefan Bellof]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Renault]] | 39 | Enjin | 22 | &nbsp; |- ! DNF | 16 | {{GB-VLAG}} [[Derek Warwick]] | [[Renault F1|Renault]] | 27 | Ratkas | 12 | &nbsp; |- ! DNF | 25 | {{IT-VLAG}} [[Andrea de Cesaris]] | [[Ligier]]-[[Renault]] | 25 | Turbo | 18 | &nbsp; |- ! DNF | 15 | {{FR-VLAG}} [[Patrick Tambay]] | [[Renault F1|Renault]] | 22 | Transmissie | 6 | &nbsp; |- ! DNF | 6 | {{FI-VLAG}} [[Keke Rosberg]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Honda]] | 20 | Enjin | 2 | &nbsp; |- ! DNF | 19 | {{IT-VLAG}} [[Teo Fabi]] | [[Toleman]]-Hart | 18 | Wiellaer | 5 | &nbsp; |- ! DNF | 26 | {{FR-VLAG}} [[Jacques Laffite]] | [[Ligier]]-[[Renault]] | 17 | Elektriese probleem | 13 | &nbsp; |- ! DNF | 30 | {{GB-VLAG}} [[Jonathan Palmer]] | Zakspeed | 13 | Oliedruk | 23 | &nbsp; |- ! DNF | 20 | {{IT-VLAG}} [[Piercarlo Ghinzani]] | [[Toleman]]-Hart | 12 | Enjin | 15 | &nbsp; |- ! DNF | 28 | {{SE-VLAG}} [[Stefan Johansson]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 9 | Enjin | 17 | &nbsp; |- ! DNF | 29 | {{IT-VLAG}} [[Pierluigi Martini]] | [[Minardi]]-Motori Moderni | 1 | Ongeluk | 24 | &nbsp; |- ! DNF | 23 | {{US-VLAG}} [[Eddie Cheever]] | [[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 1 | Turbo | 20 | &nbsp; |- ! DNF | 22 | {{IT-VLAG}} [[Riccardo Patrese]] | [[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 1 | Turbo | 19 | &nbsp; |} {{F1GP 1980–1989}} [[Kategorie:Nederlandse Grand Prix]] 3sxu4suirwh3vcqjb80qyy3qzq754jl 2920542 2920541 2026-07-31T11:52:53Z Aliwal2012 39067 [[:Kategorie:Sport in 1985]] bygevoeg ([[Wikipedia:HotCat|HotCat.js]]) 2920542 wikitext text/x-wiki Die '''[[1985 Formule Een-seisoen|1985]] [[Formule 1]] [[Nederlandse Grand Prix]]''' is op 25 Augustus 1985 op [[Zandvoort-renbaan|Zandvoort]] gehou. Dit was die elfde ren van die seisoen. ==Uitslag== {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" |- ! Plek ! Nr. ! Renjaer ! Span ! Rondtes ! Tyd/Rede uitval ! Rooster ! Punte |- ! 1 | 1 | {{AT-VLAG}} '''[[Niki Lauda]]''' | '''[[McLaren]]-[[Porsche|TAG]]''' | 70 | 1:32:29.263 | 10 | '''9''' |- ! 2 | 2 | {{FR-VLAG}} '''[[Alain Prost]]''' | '''[[McLaren]]-[[Porsche|TAG]]''' | 70 | + 0.232 | 3 | '''6''' |- ! 3 | 12 | {{BR-VLAG}} '''[[Ayrton Senna]]''' | '''[[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Renault]]''' | 70 | + 48.491 | 4 | '''4''' |- ! 4 | 27 | {{IT-VLAG}} '''[[Michele Alboreto]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 70 | + 48.837 | 16 | '''3''' |- ! 5 | 11 | {{IT-VLAG}} '''[[Elio de Angelis]]''' | '''[[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Renault]]''' | 69 | + 1 Ronde | 11 | '''2''' |- ! 6 | 5 | {{GB-VLAG}} '''[[Nigel Mansell]]''' | '''[[Williams F1|Williams]]-[[Honda]]''' | 69 | + 1 Ronde | 7 | '''1''' |- ! 7 | 3 | {{GB-VLAG}} [[Martin Brundle]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Renault]] | 69 | + 1 Ronde | 21 | &nbsp; |- ! 8 | 7 | {{BR-VLAG}} [[Nelson Piquet]] | [[Brabham]]-[[BMW]] | 69 | + 1 Ronde | 1 | &nbsp; |- ! 9 | 17 | {{AT-VLAG}} [[Gerhard Berger]] | [[Arrows]]-[[BMW]] | 68 | + 2 Rondes | 14 | &nbsp; |- ! 10 | 8 | {{CH-VLAG}} [[Marc Surer]] | [[Brabham]]-[[BMW]] | 65 | Uitlaat | 9 | &nbsp; |- ! NC | 24 | {{NL-VLAG}} [[Huub Rothengatter]] | [[Osella]]-[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 56 | Nie geklassifiseer | 26 | &nbsp; |- ! DNF | 18 | {{BE-VLAG}} [[Thierry Boutsen]] | [[Arrows]]-[[BMW]] | 54 | Suspensie | 8 | &nbsp; |- ! DNF | 9 | {{FR-VLAG}} [[Philippe Alliot]] | RAM-Hart | 52 | Enjin | 25 | &nbsp; |- ! DNF | 4 | {{DE-VLAG}} [[Stefan Bellof]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Renault]] | 39 | Enjin | 22 | &nbsp; |- ! DNF | 16 | {{GB-VLAG}} [[Derek Warwick]] | [[Renault F1|Renault]] | 27 | Ratkas | 12 | &nbsp; |- ! DNF | 25 | {{IT-VLAG}} [[Andrea de Cesaris]] | [[Ligier]]-[[Renault]] | 25 | Turbo | 18 | &nbsp; |- ! DNF | 15 | {{FR-VLAG}} [[Patrick Tambay]] | [[Renault F1|Renault]] | 22 | Transmissie | 6 | &nbsp; |- ! DNF | 6 | {{FI-VLAG}} [[Keke Rosberg]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Honda]] | 20 | Enjin | 2 | &nbsp; |- ! DNF | 19 | {{IT-VLAG}} [[Teo Fabi]] | [[Toleman]]-Hart | 18 | Wiellaer | 5 | &nbsp; |- ! DNF | 26 | {{FR-VLAG}} [[Jacques Laffite]] | [[Ligier]]-[[Renault]] | 17 | Elektriese probleem | 13 | &nbsp; |- ! DNF | 30 | {{GB-VLAG}} [[Jonathan Palmer]] | Zakspeed | 13 | Oliedruk | 23 | &nbsp; |- ! DNF | 20 | {{IT-VLAG}} [[Piercarlo Ghinzani]] | [[Toleman]]-Hart | 12 | Enjin | 15 | &nbsp; |- ! DNF | 28 | {{SE-VLAG}} [[Stefan Johansson]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 9 | Enjin | 17 | &nbsp; |- ! DNF | 29 | {{IT-VLAG}} [[Pierluigi Martini]] | [[Minardi]]-Motori Moderni | 1 | Ongeluk | 24 | &nbsp; |- ! DNF | 23 | {{US-VLAG}} [[Eddie Cheever]] | [[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 1 | Turbo | 20 | &nbsp; |- ! DNF | 22 | {{IT-VLAG}} [[Riccardo Patrese]] | [[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 1 | Turbo | 19 | &nbsp; |} {{F1GP 1980–1989}} [[Kategorie:Nederlandse Grand Prix]] [[Kategorie:Sport in 1985]] 3qdhfcqkvrt908p7r6oo192wgipvr3m 0 463707 2920452 2916960 2026-07-31T07:51:08Z Aliwal2012 39067 [[:Kategorie:Sport in 1982]] bygevoeg ([[Wikipedia:HotCat|HotCat.js]]) 2920452 wikitext text/x-wiki Die '''[[1982 Formule Een-seisoen|1982]] [[Oostenrykse Grand Prix]]''' was 'n [[Formule Een]]- [[Motorsport|motorwedren]] wat op 15 Augustus 1982 by die [[Red Bull Ring|Österreichring]] gehou is. Dit was die dertiende wedren van die wêreldkampioenskapseisoen. ==Uitslag== {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" |- ! Plek !! Nr. !! Renjaer !! Span !! Rondtes !! Tyd/Oorsaak !! Rooster !! Punte |- ! 1 | 11 | {{IT-VLAG}} '''[[Elio de Angelis]]''' | '''[[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 53 | 1:25:02.212 | 7 | '''9''' |- ! 2 | 6 | {{FI-VLAG}} '''[[Keke Rosberg]]''' | '''[[Williams F1|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 53 | + 0.050 | 6 | '''6''' |- ! 3 | 26 | {{FR-VLAG}} '''[[Jacques Laffite]]''' | '''[[Ligier]]-[[Matra (automerk)|Matra]]''' | 52 | + 1 Ronde | 14 | '''4''' |- ! 4 | 27 | {{FR-VLAG}} '''[[Patrick Tambay]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 52 | + 1 Ronde | 4 | '''3''' |- ! 5 | 8 | {{AT-VLAG}} '''[[Niki Lauda]]''' | '''[[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 52 | +1 Ronde | 10 | '''2''' |- ! 6 | 30 | {{IT-VLAG}} '''[[Mauro Baldi]]''' | '''[[Arrows]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 52 | +1 Ronde | 23 | '''1''' |- ! 7 | 20 | {{BR-VLAG}} [[Chico Serra]] | [[Fittipaldi Automotive|Fittipaldi]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 51 | +2 Rondes | 20 | &nbsp; |- ! 8 | 15 | {{FR-VLAG}} [[Alain Prost]] | [[Renault F1|Renault]] | 48 | Inspuiting | 3 | &nbsp; |- ! 9 | 7 | {{GB-VLAG}} [[John Watson]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 44 | Enjin | 18 | &nbsp; |- ! NF | 4 | {{GB-VLAG}} [[Brian Henton]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 32 | Enjin | 19 | &nbsp; |- ! NF | 1 | {{BR-VLAG}} [[Nelson Piquet]] | [[Brabham]]-[[BMW]] | 31 | Elektriese probleem | 1 | &nbsp; |- ! NF | 33 | {{IE-VLAG}} [[Tommy Byrne]] | [[Theodore Racing|Theodore]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 28 | Tol | 26 | &nbsp; |- ! NF | 29 | {{CH-VLAG}} [[Marc Surer]] | [[Arrows]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 28 | Enjin | 21 | &nbsp; |- ! NF | 2 | {{IT-VLAG}} [[Riccardo Patrese]] | [[Brabham]]-[[BMW]] | 27 | Enjin | 2 | &nbsp; |- ! NF | 25 | {{US-VLAG}} [[Eddie Cheever]] | [[Ligier]]-[[Matra (automerk)|Matra]] | 22 | Enjin | 22 | &nbsp; |- ! NF | 12 | {{GB-VLAG}} [[Nigel Mansell]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 17 | Enjin | 12 | &nbsp; |- ! NF | 16 | {{FR-VLAG}} [[René Arnoux]] | [[Renault F1|Renault]] | 16 | Enjin | 5 | &nbsp; |- ! NF | 9 | {{DE-VLAG}} [[Manfred Winkelhock]] | [[ATS F1|ATS]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 15 | Tol | 25 | &nbsp; |- ! NF | 35 | {{GB-VLAG}} [[Derek Warwick]] | [[Toleman]]-[[Hart (autosport)|Hart]] | 7 | suspensie | 15 | &nbsp; |- ! NF | 36 | {{IT-VLAG}} [[Teo Fabi]] | [[Toleman]]-[[Hart (autosport)|Hart]] | 7 | Transmissie | 17 | &nbsp; |- ! NF | 14 | {{CO-VLAG}} [[Roberto Guerrero]] | [[Ensign (Formule 1)|Ensign]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 6 | Tol | 16 | &nbsp; |- ! NF | 3 | {{IT-VLAG}} [[Michele Alboreto]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 1 | Tol | 8 | &nbsp; |- ! NF | 17 | {{GB-VLAG}} [[Rupert Keegan]] | [[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 1 | Stuurfout | 24 | &nbsp; |- ! NF | 5 | {{IE-VLAG}} [[Derek Daly]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 0 | Botsing | 9 | &nbsp; |- ! NF | 22 | {{IT-VLAG}} [[Andrea de Cesaris]] | [[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 0 | Botsing | 11 | &nbsp; |- ! NF | 23 | {{IT-VLAG}} [[Bruno Giacomelli]] | [[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 0 | Botsing | 13 | &nbsp; |- |} {{F1GP 1980–1989}} [[Kategorie:Oostenrykse Grand Prix]] [[Kategorie:Sport in 1982]] cphf2uftxz3aqnkdalw1gyh0xkq62hf 0 463857 2920453 2917801 2026-07-31T07:51:52Z Aliwal2012 39067 [[:Kategorie:Switserse Grand Prix]] bygevoeg ([[Wikipedia:HotCat|HotCat.js]]) 2920453 wikitext text/x-wiki Die '''[[1982 Formule Een-seisoen|1982]] [[Switserse Grand Prix]]''' was 'n [[Formule Een]]-motorren wat op 29 Augustus 1982 op die Dijon-Prenois-baan in die buurt van Dijon gehou is. ==Uitslag== {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" |- ! Plek !! Nr !! Renjaer !! Span !! Rondtes !! Tyd/Oorsaak !! Rooster !! Punte |- ! 1 | 6 | {{FI-VLAG}} '''[[Keke Rosberg]]''' | '''[[Williams F1|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 80 | 1:32:41.087 | 8 | '''9''' |- ! 2 | 15 | {{FR-VLAG}} '''[[Alain Prost]]''' | '''[[Renault F1|Renault]]''' | 80 | + 4.442 | 1 | '''6'''{{Pictogram snelste ronde}} |- ! 3 | 8 | {{AT-VLAG}} '''[[Niki Lauda]]''' | '''[[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 80 | + 1:00.343 | 4 | '''4''' |- ! 4 | 1 | {{BR-VLAG}} '''[[Nelson Piquet]]''' | '''[[Brabham]]-[[BMW]]''' | 79 | + 1 Ronde | 6 | '''3''' |- ! 5 | 2 | {{IT-VLAG}} '''[[Riccardo Patrese]]''' | '''[[Brabham]]-[[BMW]]''' | 79 | + 1 Ronde | 3 | '''2''' |- ! 6 | 11 | {{IT-VLAG}} '''[[Elio de Angelis]]''' | '''[[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 79 | + 1 Ronde | 15 | '''1''' |- ! 7 | 3 | {{IT-VLAG}} [[Michele Alboreto]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 79 | + 1 Ronde | 12 | &nbsp; |- ! 8 | 12 | {{GB-VLAG}} [[Nigel Mansell]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 79 | + 1 Ronde | 26 | &nbsp; |- ! 9 | 5 | {{IE-VLAG}} [[Derek Daly]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 79 | + 1 Ronde | 7 | &nbsp; |- ! 10 | 22 | {{IT-VLAG}} [[Andrea de Cesaris]] | [[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 78 | + 2 Rondes | 5 | &nbsp; |- ! 11 | 4 | {{GB-VLAG}} [[Brian Henton]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 78 | + 2 Rondes | 18 | &nbsp; |- ! 12 | 23 | {{IT-VLAG}} [[Bruno Giacomelli]] | [[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 78 | + 2 Rondes | 9 | &nbsp; |- ! 13 | 7 | {{GB-VLAG}} [[John Watson]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 77 | + 3 Rondes | 11 | &nbsp; |- ! 14 | 10 | {{CL-VLAG}} [[Eliseo Salazar]] | [[ATS F1|ATS]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 76 | + 4 Rondes | 25 | &nbsp; |- ! 15 | 29 | {{CH-VLAG}} [[Marc Surer]] | [[Arrows]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 76 | + 4 Rondes | 14 | &nbsp; |- ! 16 | 16 | {{FR-VLAG}} [[René Arnoux]] | [[Renault F1|Renault]] | 75 | Inspuiting | 2 | &nbsp; |- ! DNF | 25 | {{US-VLAG}} [[Eddie Cheever]] | [[Ligier]]-[[Matra (automerk)|Matra]] | 70 | Hantering | 16 | &nbsp; |- ! DNF | 9 | {{DE-VLAG}} [[Manfred Winkelhock]] | [[ATS F1|ATS]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 55 | Onderstel | 20 | &nbsp; |- ! DNF | 31 | {{FR-VLAG}} [[Jean-Pierre Jarier]] | [[Osella]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 44 | Enjin | 17 | &nbsp; |- ! DNF | 26 | {{FR-VLAG}} [[Jacques Laffite]] | [[Ligier]]-[[Matra (automerk)|Matra]] | 33 | Hantering | 13 | &nbsp; |- ! DNF | 36 | {{IT-VLAG}} [[Teo Fabi]] | [[Toleman]]-[[Hart (autosport)|Hart]] | 31 | Enjin | 23 | &nbsp; |- ! DNF | 18 | {{BR-VLAG}} [[Raul Boesel]] | [[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 31 | Waterlek | 24 | &nbsp; |- ! DNF | 17 | {{GB-VLAG}} [[Rupert Keegan]] | [[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 25 | Tol | 22 | &nbsp; |- ! DNF | 35 | {{GB-VLAG}} [[Derek Warwick]] | [[Toleman]]-[[Hart (autosport)|Hart]] | 24 | Enjin | 21 | &nbsp; |- ! DNF | 14 | {{CO-VLAG}} [[Roberto Guerrero]] | [[Ensign (Formule 1)|Ensign]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 4 | Enjin | 19 | &nbsp; |- ! DNF | 27 | {{FR-VLAG}} [[Patrick Tambay]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 0 | Besering | 10 | &nbsp; |- |} {{F1GP 1980–1989}} [[Kategorie:Switserse Grand Prix]] 7vw98a8aqrhg0iqo5hfn2skn9gn9hwu 2920454 2920453 2026-07-31T07:52:14Z Aliwal2012 39067 [[:Kategorie:Sport in 1982]] bygevoeg ([[Wikipedia:HotCat|HotCat.js]]) 2920454 wikitext text/x-wiki Die '''[[1982 Formule Een-seisoen|1982]] [[Switserse Grand Prix]]''' was 'n [[Formule Een]]-motorren wat op 29 Augustus 1982 op die Dijon-Prenois-baan in die buurt van Dijon gehou is. ==Uitslag== {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" |- ! Plek !! Nr !! Renjaer !! Span !! Rondtes !! Tyd/Oorsaak !! Rooster !! Punte |- ! 1 | 6 | {{FI-VLAG}} '''[[Keke Rosberg]]''' | '''[[Williams F1|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 80 | 1:32:41.087 | 8 | '''9''' |- ! 2 | 15 | {{FR-VLAG}} '''[[Alain Prost]]''' | '''[[Renault F1|Renault]]''' | 80 | + 4.442 | 1 | '''6'''{{Pictogram snelste ronde}} |- ! 3 | 8 | {{AT-VLAG}} '''[[Niki Lauda]]''' | '''[[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 80 | + 1:00.343 | 4 | '''4''' |- ! 4 | 1 | {{BR-VLAG}} '''[[Nelson Piquet]]''' | '''[[Brabham]]-[[BMW]]''' | 79 | + 1 Ronde | 6 | '''3''' |- ! 5 | 2 | {{IT-VLAG}} '''[[Riccardo Patrese]]''' | '''[[Brabham]]-[[BMW]]''' | 79 | + 1 Ronde | 3 | '''2''' |- ! 6 | 11 | {{IT-VLAG}} '''[[Elio de Angelis]]''' | '''[[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 79 | + 1 Ronde | 15 | '''1''' |- ! 7 | 3 | {{IT-VLAG}} [[Michele Alboreto]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 79 | + 1 Ronde | 12 | &nbsp; |- ! 8 | 12 | {{GB-VLAG}} [[Nigel Mansell]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 79 | + 1 Ronde | 26 | &nbsp; |- ! 9 | 5 | {{IE-VLAG}} [[Derek Daly]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 79 | + 1 Ronde | 7 | &nbsp; |- ! 10 | 22 | {{IT-VLAG}} [[Andrea de Cesaris]] | [[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 78 | + 2 Rondes | 5 | &nbsp; |- ! 11 | 4 | {{GB-VLAG}} [[Brian Henton]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 78 | + 2 Rondes | 18 | &nbsp; |- ! 12 | 23 | {{IT-VLAG}} [[Bruno Giacomelli]] | [[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 78 | + 2 Rondes | 9 | &nbsp; |- ! 13 | 7 | {{GB-VLAG}} [[John Watson]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 77 | + 3 Rondes | 11 | &nbsp; |- ! 14 | 10 | {{CL-VLAG}} [[Eliseo Salazar]] | [[ATS F1|ATS]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 76 | + 4 Rondes | 25 | &nbsp; |- ! 15 | 29 | {{CH-VLAG}} [[Marc Surer]] | [[Arrows]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 76 | + 4 Rondes | 14 | &nbsp; |- ! 16 | 16 | {{FR-VLAG}} [[René Arnoux]] | [[Renault F1|Renault]] | 75 | Inspuiting | 2 | &nbsp; |- ! DNF | 25 | {{US-VLAG}} [[Eddie Cheever]] | [[Ligier]]-[[Matra (automerk)|Matra]] | 70 | Hantering | 16 | &nbsp; |- ! DNF | 9 | {{DE-VLAG}} [[Manfred Winkelhock]] | [[ATS F1|ATS]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 55 | Onderstel | 20 | &nbsp; |- ! DNF | 31 | {{FR-VLAG}} [[Jean-Pierre Jarier]] | [[Osella]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 44 | Enjin | 17 | &nbsp; |- ! DNF | 26 | {{FR-VLAG}} [[Jacques Laffite]] | [[Ligier]]-[[Matra (automerk)|Matra]] | 33 | Hantering | 13 | &nbsp; |- ! DNF | 36 | {{IT-VLAG}} [[Teo Fabi]] | [[Toleman]]-[[Hart (autosport)|Hart]] | 31 | Enjin | 23 | &nbsp; |- ! DNF | 18 | {{BR-VLAG}} [[Raul Boesel]] | [[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 31 | Waterlek | 24 | &nbsp; |- ! DNF | 17 | {{GB-VLAG}} [[Rupert Keegan]] | [[March Engineering|March]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 25 | Tol | 22 | &nbsp; |- ! DNF | 35 | {{GB-VLAG}} [[Derek Warwick]] | [[Toleman]]-[[Hart (autosport)|Hart]] | 24 | Enjin | 21 | &nbsp; |- ! DNF | 14 | {{CO-VLAG}} [[Roberto Guerrero]] | [[Ensign (Formule 1)|Ensign]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 4 | Enjin | 19 | &nbsp; |- ! DNF | 27 | {{FR-VLAG}} [[Patrick Tambay]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 0 | Besering | 10 | &nbsp; |- |} {{F1GP 1980–1989}} [[Kategorie:Switserse Grand Prix]] [[Kategorie:Sport in 1982]] 96r1z65lygvt8oqlnlf8sj8zl6a0m6l 0 463969 2920532 2920166 2026-07-31T11:31:28Z Oesjaar 7467 /* Geografie */ Verbeter 2920532 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Nedersetting |amptelike_naam=Jervisbaaigebied |ander_naam= |inheemse_naam=Jervis Bay Territory |nedersetting_tipe=Gebied |bynaam= |slagspreuk= |beeld_stadsilhoeët=JBT border.jpg |beeldgrootte=260px |beeldbyskrif=Grens tussen die Jervisbaaigebied en NSW |beeld_vlag= |vlaggrootte= |vlagskakel= |beeld_seël= |seëlskakel= |seëlgrootte= |beeld_skild= |skildskakel= |skildgrootte= |beeld_leë_embleem= |leë_embleemtipe= |leë_embleemgrootte= |leë_embleemskakel= |beeld_kaart=Jervis Bay Territory in Australia (close zoom).svg |kaartgrootte=200px |kaartbyskrif=Ligging van die Jervisbaaigebied in Australië |beeld_kaart1= |kaartgrootte1= |kaartbyskrif1= |duimdrukkerkaart=Australië |duimdrukkeretiketposisie=links |duimdrukkerkaartgrootte=250 |duimdrukkerkaartbyskrif=Ligging in Australië |onderafdelingtipe=[[Land]] |onderafdelingnaam={{vlagland|Australië}} |onderafdelingtipe1=[[Deelstate en gebiede van Australië|Gebied]] |onderafdelingtipe2= |onderafdelingnaam1=Jervisbaaigebied |onderafdelingnaam2= |regeringvoetnotas= |regeringstipe=[[Deelstate en gebiede van Australië|Gebied]] |leiertitel= |leiernaam= |stigtingstitel=Afgestig van [[Nieu-Suid-Wallis]] |stigtingsdatum=1915 |stigtingstitel2= |stigtingsdatum2= |eenheidvoorkeur= |oppervlakvoetnotas= |oppervlakgroottes= |oppervlak_totaal_km2=67.8 |oppervlak_land_km2= |oppervlak_water_km2= |oppervlak_totaal_myl2=26.2 |oppervlak_land_myl2= |hoogtevoetnotas= |hoogte_m= |hoogte_voet= |koördinaattipe= |koördinate = {{Koördinate|35|8|55|S|150|42|49|O|aansig=inlyn,titel}} |bevolking_soos_op=2013 |bevolkingnotas=<ref>{{en}} {{cite web |url=https://profile.id.com.au/shoalhaven/about?WebID=400#:~:text=The%202023%20Estimated%20Resident%20Population,4.53%20persons%20per%20square%20km. |title=Jervis Bay Territory About the profile areas |publisher=Informed Decisions |accessdate=9 Junie 2024}} {{dooie skakel}}</ref> |bevolking_totaal=307 |bevolkingsdigtheid_km2=5.8 |bevolkingsdigtheid_myl2=15 |bevolking_metro= |bevolkingsdigtheid_metro_km2= |bevolkingsdigtheid_metro_myl2= |bevolking_stedelik= |bevolkingsdigtheid_stedelik_km2= |bevolkingsdigtheid_stedelik_myl2= |bevolkingnota= |tydsone=AOST |utcafset=+10:00 |tydsone_DST=AODT |uctafset_DST=+11:00 |poskodetipe=Poskode |poskode=ACT 2540 |skakelkode= |leë_naam= |leë_inligting= |leë1_naam= |leë1_inligting= |leë2_naam= |leë2_inligting= |leë3_naam= |leë3_inligting= |voetnotas= |webwerf= }} Die '''Jervisbaaigebied''' ([[Engels]]: ''Jervis Bay Territory'', ''JBT''; [ˈdʒɜːrvɪs, ˈdʒɑːr-]) is 'n [[Deelstate en gebiede van Australië|interne gebied]] van [[Australië]].<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.austlii.edu.au/cgi-bin/viewdoc/au/legis/cth/consol_act/aia1901230/s2b.html |title=ACTS INTERPRETATION ACT 1901 – SECT 2B Definitions |publisher=Commonwealth of Australia Consolidated Acts |accessdate=23 Julie 2026}}</ref> Ná die stigting van die Gemenebes Australië<ref>{{cite web|title=Seat of Government Surrender Act (NSW) Act 9 of 1915|url=http://foundingdocs.gov.au/item-sdid-126.html|archive-date=9 September 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240909033504/https://www.foundingdocs.gov.au/item-sdid-126.html|url-status=live|quote=This Act provided for the transfer of 28 square miles of land at Jervis Bay to the Commonwealth, in addition to the areas surrendered under the Seat of Government Acceptance Act 1909 and the Seat of Government Surrender Act 1909.|work=[[Museum of Australian Democracy]]|access-date=17 January 2013}}</ref><ref name="auto">{{Cite Legislation AU|Cth|act|jbtaa1915323|Jervis Bay Territory Acceptance Act 1915}}</ref> is die gebied in 1915 van die deelstaat [[Nieu-Suid-Wallis]] afgestig om aan die federale regering 'n eie [[hawe]] in die omgewing van die [[Australiese Hoofstadgebied]] (ACT) te gee, aangesien dié deur land omring is. == Geskiedenis == [[Aborigines|Inheemse Australiers]] het lank in die gebied van Jervisbaai gewoon.<ref name="Our Culture">{{en}} {{cite web|title=Our Culture|url=https://parksaustralia.gov.au/booderee/people/culture.html|archive-date=9 September 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240909024536/https://parksaustralia.gov.au/booderee/discover/culture/|url-status=live|website=Parks Australia|accessdate=13 Oktober 2017}}</ref> Die gebied het 18&nbsp;000 tot 7&nbsp;500 jaar gelede beduidende veranderinge ondergaan toe die seevlak gestyg het, wat inwoners van voormalige kusgebiede verplaas het, met die gevolg van 'n dramatiese herverdeling van die bevolking. Die Yuin-mense het 'n voortdurende verbintenis met die Jervisbaai-gebied en het in Desember 2016 aansoek gedoen om erkenning van hul geboortetitel.<ref>{{cite web|title=South Coast Native Title meeting at Narooma a big boost for Yuin people|url=http://www.southcoastregister.com.au/story/4352796/yuin-people-make-vast-south-coast-native-title-claim/|url-access=subscription|first=Stan|last=Gorton|website=South Coast Register|access-date=13 October 2017|date=13 December 2016}}</ref> Jervisbaai is op 25 April 1770 (twee dae na [[Sint Jorisdag]]) deur luitenant [[James Cook]] aan boord van die [[HMS Endeavour|HMS ''Endeavour'']] gesien en hy het die suidelike landtong Kaap Sint Joris genoem.<ref name="Reed">''Place Names of Australia'' (Reed, 1973).</ref><ref name=Crabb>{{cite book|title=Jervis Bay and St Georges Basin 1788–1939: an emptied landscape|last=Crabb|first=Peter|year=2007|publisher=Lady Denman Heritage Complex|isbn=978-0958644730}}</ref> In Augustus 1791 het die Britse gevangene-transportskip ''Atlantic'' van die Derde Vloot die baai binnegevaar en luitenant Richard Bowen het dit ter ere van admiraal John Jervis vernoem.<ref name="Reed" /><ref name=Crabb /> In November 1791 het die skip ''Matilda'', onder leiding van Meester Matthew Weatherhead, die baai binnegegaan om herstelwerk te doen.<ref name=Crabb /> Oorlewendes van die ''Sydney Cove''-skeepswrak in 1797 het die gebied te voet bereik, op pad na [[Port Jackson]].<ref name=Crabb /><ref>{{cite web|title=The Sydney Cove|url=http://www.parks.tas.gov.au/index.aspx?base=1736|publisher=[[Tasmania Parks and Wildlife Service]]|access-date=31 August 2014|archive-date=8 March 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170308112548/http://parks.tas.gov.au/index.aspX?base=1736|url-status=dead}}</ref> Die ontdekkingsreisiger George Bass het die baai op 10 Desember 1797 binnegegaan. Hy het Bowen-eiland sy naam gegee. John Oxley, 'n Engelse ontdekkingsreisiger en landmeter, het in 1819 van [[Sydney]] per see gereis om die baai te verken.<ref name=Crabb /> [[Lêer:Cape St George historic.jpg|links|duimnael|Setlaars in die Jervisbaai-dorpie in die laat 19de eeu. Die nou verwoeste Kaap St George-vuurtoring kan in die agtergrond gesien word.]] Onderhandelinge vir die Federasie van Australië het drie belangrike ooreenkomste vir voorgestelde federale gebiede bereik. * Eerstens moet 'n federale hoofstad, 'n nuwe, doelgeboude stad, binne die grense van Nieu-Suid-Wallis (NSW) geleë wees. * Tweedens, om te verseker dat so 'n ligging nie NSW te veel invloed op federale politiek gee nie, moet die nuwe stad en omgewing van NSW uitgesluit word, as 'n aparte federale gebied. * Derdens, moet die federale regering direkte beheer en jurisdiksie oor ten minste een hawe hê. Die ligging van die hoofstad is eers in 1908 bepaal. Al die ernstig oorweegde terreine was aansienlike afstande van die see af. Daarom sou die hoofstad en die hawe apart wees. Eienaarskap van Kroongrond in die Jervisbaai-gebied is in 1909 van die NSW-regering na die federale regering oorgedra (terselfdertyd dat eienaarskap van die terrein [[Canberra]] en die omliggende gebied ook deur NSW prysgegee is).<ref>{{Cite Legislation AU|Cth|act|sogaa1909265|Seat of Government Acceptance Act 1909}}</ref> In 1915 is jurisdiksie oor die Jervisbaai-gebied oorgedra van die staat Nieu-Suid-Wallis na die federale Gemenebes van Australië.<ref name="auto"/> Om die praktiese probleme wat deur die fisiese skeiding van die twee gebiede veroorsaak word, te verminder, het die regering van NSW ook in beginsel ingestem dat die federale regering 'n voorgestelde spoorwegkorridor tussen Canberra en Jervisbaai kon bou en volle beheer daaroor kon neem, maar dit is nooit geïmplementeer nie. === Voorgestelde kernreaktor === In 1969 is die Jervisbaaigebied voorgestel as die terrein vir 'n kernkragsentrale, maar die voorstel is in 1971 gekanselleer. 'n Toegangspad is na die terrein gebou, op die suidoostelike hoek van die baai naby Murrays-strand, en die terrein is opgegrawe en gelykgemaak. Die gelykgemaakte terrein is nou die parkeerterrein vir Murrays-strand en die aangrensende boothelling.<ref>{{cite news |url=https://www.abc.net.au/news/2019-08-12/jervis-bay-once-site-for-nuclear-proposal/11371296 |access-date=9 September 2024 |publisher=ABC News|location=Australia |archive-date=9 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240909030451/https://www.abc.net.au/news/2019-08-12/jervis-bay-once-site-for-nuclear-proposal/11371296 |url-status=live |first=Nick |last=McLaren |date=12 August 2019 |title=Nuclear reactor and steelworks plan once considered for pristine beaches of Jervis Bay}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.energycouncil.com.au/analysis/nuclear-power-for-australia-a-potted-history/ |access-date=9 September 2024 |archive-date=9 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240909030845/https://www.energycouncil.com.au/analysis/nuclear-power-for-australia-a-potted-history/ |url-status=live |date=31 August 2023 |first=Carl |last=Kitchen |publisher=Australian Energy Council |title=Nuclear power for Australia: A potted history}}</ref> == Geografie == Die Jervisbaaigebied, met 67,8&nbsp;km² land en 8,9&nbsp;km² mariene reservaat,<ref>{{cite web|title=Jervis Bay Territory|url=http://regional.gov.au/territories/jervis_bay/index.aspx|archive-date=9 September 2024|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20240909025342/https://www.infrastructure.gov.au/territories-regions-cities/territories/jervis-bay-territory|department=[[Department of Infrastructure, Transport, Regional Development, Communications and the Arts]]|publisher=Australian Government|access-date=2 August 2015}}</ref> is die kleinste van al die vastelandstate en -gebiede van Australië. Jervisbaai is 'n natuurlike hawe, 16 km noord na suid en 10 km oos na wes, wat na die ooste oopmaak in die [[Stille Oseaan]]. Die gebied is geleë aan die suidkus van Nieu-Suid-Wallis, ongeveer 250 km oos van Canberra en ongeveer 200 km suid van Sydney.<ref>{{cite web |title=Jervis Bay Territory |url=https://www.infrastructure.gov.au/territories-regions/territories/jervis-bay-territory |publisher=Department of Infrastructure, Transport, Regional Development, Communications, Sport and the Arts |access-date=2 May 2026}}</ref> Die naaste groot dorp is Nowra, ongeveer 40 km noord, aan die Shoalhavenrivier. Die grootste gedeelte van die Jervisbaai inham is deel van die Jervisbaai Marine Park (NSW-staat), terwyl die waters binne die Jervisbaaigebied deel is van die Booderee Nasionale Park, voorheen Jervisbaai Nasionale Park (Statebond). Booderee beteken ''baai van oorvloed'' of ''baie vis'' in die plaaslike Aboriginal-taal.<ref name="Our Culture"/> Die park self beslaan ongeveer 90% van die grondgebied van Jervisbaai en dek die oorvleueling tussen Australië se noordelike en suidelike klimaatsones. Daar is drie klein mere binne die gebied: Windermere=meer, die grootste, met 'n oppervlakte van 31 ha; Mckenzie-meer, 7 ha; asook Blacks Waterhole wat 1,4 ha groot is. Antieke sandduine lê oor die sedimentêre rotsformasies wat gevorm is deur die opheffing van die omliggende mariene omgewing 280–225 miljoen jaar gelede. Bowen-eiland, by die ingang van die baai 230 m noord van Governors Head, is 51 ha (130 hektaar) groot. Daar is broeiplekke van die kleinpikkewyn ''[[Eudyptula minor]]''. ’n Groot verskeidenheid flora en fauna is [[inheems]] aan die gebied, met ongeveer 206 spesies [[voëls]], 27 spesies [[soogdiere]], 15 spesies amfibieë, 23 spesies [[reptiel]]e en 180 spesies vis wat inheems aan die gebied is. == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn|Jervis Bay Territory}} {{Navigasie indeling Australië}} {{Normdata}} [[Kategorie:Deelstate en gebiede van Australië]] [[Kategorie:Baaie van Australië]] [[Kategorie:Hawens]] m205dxox4u76slv4hbnus2bk1rdca2z 2920534 2920532 2026-07-31T11:32:17Z Oesjaar 7467 /* Geografie */ Verbeter 2920534 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Nedersetting |amptelike_naam=Jervisbaaigebied |ander_naam= |inheemse_naam=Jervis Bay Territory |nedersetting_tipe=Gebied |bynaam= |slagspreuk= |beeld_stadsilhoeët=JBT border.jpg |beeldgrootte=260px |beeldbyskrif=Grens tussen die Jervisbaaigebied en NSW |beeld_vlag= |vlaggrootte= |vlagskakel= |beeld_seël= |seëlskakel= |seëlgrootte= |beeld_skild= |skildskakel= |skildgrootte= |beeld_leë_embleem= |leë_embleemtipe= |leë_embleemgrootte= |leë_embleemskakel= |beeld_kaart=Jervis Bay Territory in Australia (close zoom).svg |kaartgrootte=200px |kaartbyskrif=Ligging van die Jervisbaaigebied in Australië |beeld_kaart1= |kaartgrootte1= |kaartbyskrif1= |duimdrukkerkaart=Australië |duimdrukkeretiketposisie=links |duimdrukkerkaartgrootte=250 |duimdrukkerkaartbyskrif=Ligging in Australië |onderafdelingtipe=[[Land]] |onderafdelingnaam={{vlagland|Australië}} |onderafdelingtipe1=[[Deelstate en gebiede van Australië|Gebied]] |onderafdelingtipe2= |onderafdelingnaam1=Jervisbaaigebied |onderafdelingnaam2= |regeringvoetnotas= |regeringstipe=[[Deelstate en gebiede van Australië|Gebied]] |leiertitel= |leiernaam= |stigtingstitel=Afgestig van [[Nieu-Suid-Wallis]] |stigtingsdatum=1915 |stigtingstitel2= |stigtingsdatum2= |eenheidvoorkeur= |oppervlakvoetnotas= |oppervlakgroottes= |oppervlak_totaal_km2=67.8 |oppervlak_land_km2= |oppervlak_water_km2= |oppervlak_totaal_myl2=26.2 |oppervlak_land_myl2= |hoogtevoetnotas= |hoogte_m= |hoogte_voet= |koördinaattipe= |koördinate = {{Koördinate|35|8|55|S|150|42|49|O|aansig=inlyn,titel}} |bevolking_soos_op=2013 |bevolkingnotas=<ref>{{en}} {{cite web |url=https://profile.id.com.au/shoalhaven/about?WebID=400#:~:text=The%202023%20Estimated%20Resident%20Population,4.53%20persons%20per%20square%20km. |title=Jervis Bay Territory About the profile areas |publisher=Informed Decisions |accessdate=9 Junie 2024}} {{dooie skakel}}</ref> |bevolking_totaal=307 |bevolkingsdigtheid_km2=5.8 |bevolkingsdigtheid_myl2=15 |bevolking_metro= |bevolkingsdigtheid_metro_km2= |bevolkingsdigtheid_metro_myl2= |bevolking_stedelik= |bevolkingsdigtheid_stedelik_km2= |bevolkingsdigtheid_stedelik_myl2= |bevolkingnota= |tydsone=AOST |utcafset=+10:00 |tydsone_DST=AODT |uctafset_DST=+11:00 |poskodetipe=Poskode |poskode=ACT 2540 |skakelkode= |leë_naam= |leë_inligting= |leë1_naam= |leë1_inligting= |leë2_naam= |leë2_inligting= |leë3_naam= |leë3_inligting= |voetnotas= |webwerf= }} Die '''Jervisbaaigebied''' ([[Engels]]: ''Jervis Bay Territory'', ''JBT''; [ˈdʒɜːrvɪs, ˈdʒɑːr-]) is 'n [[Deelstate en gebiede van Australië|interne gebied]] van [[Australië]].<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.austlii.edu.au/cgi-bin/viewdoc/au/legis/cth/consol_act/aia1901230/s2b.html |title=ACTS INTERPRETATION ACT 1901 – SECT 2B Definitions |publisher=Commonwealth of Australia Consolidated Acts |accessdate=23 Julie 2026}}</ref> Ná die stigting van die Gemenebes Australië<ref>{{cite web|title=Seat of Government Surrender Act (NSW) Act 9 of 1915|url=http://foundingdocs.gov.au/item-sdid-126.html|archive-date=9 September 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240909033504/https://www.foundingdocs.gov.au/item-sdid-126.html|url-status=live|quote=This Act provided for the transfer of 28 square miles of land at Jervis Bay to the Commonwealth, in addition to the areas surrendered under the Seat of Government Acceptance Act 1909 and the Seat of Government Surrender Act 1909.|work=[[Museum of Australian Democracy]]|access-date=17 January 2013}}</ref><ref name="auto">{{Cite Legislation AU|Cth|act|jbtaa1915323|Jervis Bay Territory Acceptance Act 1915}}</ref> is die gebied in 1915 van die deelstaat [[Nieu-Suid-Wallis]] afgestig om aan die federale regering 'n eie [[hawe]] in die omgewing van die [[Australiese Hoofstadgebied]] (ACT) te gee, aangesien dié deur land omring is. == Geskiedenis == [[Aborigines|Inheemse Australiers]] het lank in die gebied van Jervisbaai gewoon.<ref name="Our Culture">{{en}} {{cite web|title=Our Culture|url=https://parksaustralia.gov.au/booderee/people/culture.html|archive-date=9 September 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240909024536/https://parksaustralia.gov.au/booderee/discover/culture/|url-status=live|website=Parks Australia|accessdate=13 Oktober 2017}}</ref> Die gebied het 18&nbsp;000 tot 7&nbsp;500 jaar gelede beduidende veranderinge ondergaan toe die seevlak gestyg het, wat inwoners van voormalige kusgebiede verplaas het, met die gevolg van 'n dramatiese herverdeling van die bevolking. Die Yuin-mense het 'n voortdurende verbintenis met die Jervisbaai-gebied en het in Desember 2016 aansoek gedoen om erkenning van hul geboortetitel.<ref>{{cite web|title=South Coast Native Title meeting at Narooma a big boost for Yuin people|url=http://www.southcoastregister.com.au/story/4352796/yuin-people-make-vast-south-coast-native-title-claim/|url-access=subscription|first=Stan|last=Gorton|website=South Coast Register|access-date=13 October 2017|date=13 December 2016}}</ref> Jervisbaai is op 25 April 1770 (twee dae na [[Sint Jorisdag]]) deur luitenant [[James Cook]] aan boord van die [[HMS Endeavour|HMS ''Endeavour'']] gesien en hy het die suidelike landtong Kaap Sint Joris genoem.<ref name="Reed">''Place Names of Australia'' (Reed, 1973).</ref><ref name=Crabb>{{cite book|title=Jervis Bay and St Georges Basin 1788–1939: an emptied landscape|last=Crabb|first=Peter|year=2007|publisher=Lady Denman Heritage Complex|isbn=978-0958644730}}</ref> In Augustus 1791 het die Britse gevangene-transportskip ''Atlantic'' van die Derde Vloot die baai binnegevaar en luitenant Richard Bowen het dit ter ere van admiraal John Jervis vernoem.<ref name="Reed" /><ref name=Crabb /> In November 1791 het die skip ''Matilda'', onder leiding van Meester Matthew Weatherhead, die baai binnegegaan om herstelwerk te doen.<ref name=Crabb /> Oorlewendes van die ''Sydney Cove''-skeepswrak in 1797 het die gebied te voet bereik, op pad na [[Port Jackson]].<ref name=Crabb /><ref>{{cite web|title=The Sydney Cove|url=http://www.parks.tas.gov.au/index.aspx?base=1736|publisher=[[Tasmania Parks and Wildlife Service]]|access-date=31 August 2014|archive-date=8 March 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170308112548/http://parks.tas.gov.au/index.aspX?base=1736|url-status=dead}}</ref> Die ontdekkingsreisiger George Bass het die baai op 10 Desember 1797 binnegegaan. Hy het Bowen-eiland sy naam gegee. John Oxley, 'n Engelse ontdekkingsreisiger en landmeter, het in 1819 van [[Sydney]] per see gereis om die baai te verken.<ref name=Crabb /> [[Lêer:Cape St George historic.jpg|links|duimnael|Setlaars in die Jervisbaai-dorpie in die laat 19de eeu. Die nou verwoeste Kaap St George-vuurtoring kan in die agtergrond gesien word.]] Onderhandelinge vir die Federasie van Australië het drie belangrike ooreenkomste vir voorgestelde federale gebiede bereik. * Eerstens moet 'n federale hoofstad, 'n nuwe, doelgeboude stad, binne die grense van Nieu-Suid-Wallis (NSW) geleë wees. * Tweedens, om te verseker dat so 'n ligging nie NSW te veel invloed op federale politiek gee nie, moet die nuwe stad en omgewing van NSW uitgesluit word, as 'n aparte federale gebied. * Derdens, moet die federale regering direkte beheer en jurisdiksie oor ten minste een hawe hê. Die ligging van die hoofstad is eers in 1908 bepaal. Al die ernstig oorweegde terreine was aansienlike afstande van die see af. Daarom sou die hoofstad en die hawe apart wees. Eienaarskap van Kroongrond in die Jervisbaai-gebied is in 1909 van die NSW-regering na die federale regering oorgedra (terselfdertyd dat eienaarskap van die terrein [[Canberra]] en die omliggende gebied ook deur NSW prysgegee is).<ref>{{Cite Legislation AU|Cth|act|sogaa1909265|Seat of Government Acceptance Act 1909}}</ref> In 1915 is jurisdiksie oor die Jervisbaai-gebied oorgedra van die staat Nieu-Suid-Wallis na die federale Gemenebes van Australië.<ref name="auto"/> Om die praktiese probleme wat deur die fisiese skeiding van die twee gebiede veroorsaak word, te verminder, het die regering van NSW ook in beginsel ingestem dat die federale regering 'n voorgestelde spoorwegkorridor tussen Canberra en Jervisbaai kon bou en volle beheer daaroor kon neem, maar dit is nooit geïmplementeer nie. === Voorgestelde kernreaktor === In 1969 is die Jervisbaaigebied voorgestel as die terrein vir 'n kernkragsentrale, maar die voorstel is in 1971 gekanselleer. 'n Toegangspad is na die terrein gebou, op die suidoostelike hoek van die baai naby Murrays-strand, en die terrein is opgegrawe en gelykgemaak. Die gelykgemaakte terrein is nou die parkeerterrein vir Murrays-strand en die aangrensende boothelling.<ref>{{cite news |url=https://www.abc.net.au/news/2019-08-12/jervis-bay-once-site-for-nuclear-proposal/11371296 |access-date=9 September 2024 |publisher=ABC News|location=Australia |archive-date=9 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240909030451/https://www.abc.net.au/news/2019-08-12/jervis-bay-once-site-for-nuclear-proposal/11371296 |url-status=live |first=Nick |last=McLaren |date=12 August 2019 |title=Nuclear reactor and steelworks plan once considered for pristine beaches of Jervis Bay}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.energycouncil.com.au/analysis/nuclear-power-for-australia-a-potted-history/ |access-date=9 September 2024 |archive-date=9 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240909030845/https://www.energycouncil.com.au/analysis/nuclear-power-for-australia-a-potted-history/ |url-status=live |date=31 August 2023 |first=Carl |last=Kitchen |publisher=Australian Energy Council |title=Nuclear power for Australia: A potted history}}</ref> == Geografie == Die Jervisbaaigebied, met 67,8&nbsp;km² land en 8,9&nbsp;km² mariene reservaat,<ref>{{cite web|title=Jervis Bay Territory|url=http://regional.gov.au/territories/jervis_bay/index.aspx|archive-date=9 September 2024|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20240909025342/https://www.infrastructure.gov.au/territories-regions-cities/territories/jervis-bay-territory|department=[[Department of Infrastructure, Transport, Regional Development, Communications and the Arts]]|publisher=Australian Government|access-date=2 August 2015}}</ref> is die kleinste van al die vastelandstate en -gebiede van Australië. Jervisbaai is 'n natuurlike hawe, 16 km noord na suid en 10 km oos na wes, wat na die ooste oopmaak in die [[Stille Oseaan]]. Die gebied is geleë aan die suidkus van Nieu-Suid-Wallis, ongeveer 250 km oos van Canberra en ongeveer 200 km suid van Sydney.<ref>{{cite web |title=Jervis Bay Territory |url=https://www.infrastructure.gov.au/territories-regions/territories/jervis-bay-territory |publisher=Department of Infrastructure, Transport, Regional Development, Communications, Sport and the Arts |access-date=2 May 2026}}</ref> Die naaste groot dorp is Nowra, ongeveer 40 km noord, aan die Shoalhavenrivier. Die grootste gedeelte van die Jervisbaai inham is deel van die Jervisbaai Marine Park (NSW-staat), terwyl die waters binne die Jervisbaaigebied deel is van die Booderee Nasionale Park, voorheen Jervisbaai Nasionale Park (Statebond). Booderee beteken ''baai van oorvloed'' of ''baie vis'' in die plaaslike Aboriginal-taal.<ref name="Our Culture"/> Die park self beslaan ongeveer 90% van die grondgebied van Jervisbaai en dek die oorvleueling tussen Australië se noordelike en suidelike klimaatsones. Daar is drie klein mere binne die gebied: Windermere=meer, die grootste, met 'n oppervlakte van 31 ha; Mckenzie-meer, 7 ha; asook Blacks Waterhole wat 1,4 ha groot is. Antieke sandduine lê oor die sedimentêre rotsformasies wat gevorm is deur die opheffing van die omliggende mariene omgewing 280–225 miljoen jaar gelede. Bowen-eiland, by die ingang van die baai 230 m noord van Governors Head, is 51 ha (130 hektaar) groot. Daar is broeiplekke van die kleinpikkewyn ''[[Eudyptula minor]]''. ’n Groot verskeidenheid flora en fauna is [[inheems]] aan die gebied, met ongeveer 206 spesies [[voëls]], 27 spesies [[soogdiere]], 15 spesies [[amfibieë]], 23 spesies [[reptiel]]e en 180 spesies [[vis]] wat inheems aan die gebied is.<ref>{{cite book|title=Booderee National Park |author1=Lindenmayer, David|author2=MacGregor, Christopher|author3=Dexter, Nick|author4=Fortescue, Martin|publisher=[[CSIRO Publishing]]|year=2014|isbn=9781486300426}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn|Jervis Bay Territory}} {{Navigasie indeling Australië}} {{Normdata}} [[Kategorie:Deelstate en gebiede van Australië]] [[Kategorie:Baaie van Australië]] [[Kategorie:Hawens]] pycpjgt0aqf8mxztm0fqgrkfp66mqlw 2920535 2920534 2026-07-31T11:32:46Z Oesjaar 7467 /* Geografie */ Skakels 2920535 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Nedersetting |amptelike_naam=Jervisbaaigebied |ander_naam= |inheemse_naam=Jervis Bay Territory |nedersetting_tipe=Gebied |bynaam= |slagspreuk= |beeld_stadsilhoeët=JBT border.jpg |beeldgrootte=260px |beeldbyskrif=Grens tussen die Jervisbaaigebied en NSW |beeld_vlag= |vlaggrootte= |vlagskakel= |beeld_seël= |seëlskakel= |seëlgrootte= |beeld_skild= |skildskakel= |skildgrootte= |beeld_leë_embleem= |leë_embleemtipe= |leë_embleemgrootte= |leë_embleemskakel= |beeld_kaart=Jervis Bay Territory in Australia (close zoom).svg |kaartgrootte=200px |kaartbyskrif=Ligging van die Jervisbaaigebied in Australië |beeld_kaart1= |kaartgrootte1= |kaartbyskrif1= |duimdrukkerkaart=Australië |duimdrukkeretiketposisie=links |duimdrukkerkaartgrootte=250 |duimdrukkerkaartbyskrif=Ligging in Australië |onderafdelingtipe=[[Land]] |onderafdelingnaam={{vlagland|Australië}} |onderafdelingtipe1=[[Deelstate en gebiede van Australië|Gebied]] |onderafdelingtipe2= |onderafdelingnaam1=Jervisbaaigebied |onderafdelingnaam2= |regeringvoetnotas= |regeringstipe=[[Deelstate en gebiede van Australië|Gebied]] |leiertitel= |leiernaam= |stigtingstitel=Afgestig van [[Nieu-Suid-Wallis]] |stigtingsdatum=1915 |stigtingstitel2= |stigtingsdatum2= |eenheidvoorkeur= |oppervlakvoetnotas= |oppervlakgroottes= |oppervlak_totaal_km2=67.8 |oppervlak_land_km2= |oppervlak_water_km2= |oppervlak_totaal_myl2=26.2 |oppervlak_land_myl2= |hoogtevoetnotas= |hoogte_m= |hoogte_voet= |koördinaattipe= |koördinate = {{Koördinate|35|8|55|S|150|42|49|O|aansig=inlyn,titel}} |bevolking_soos_op=2013 |bevolkingnotas=<ref>{{en}} {{cite web |url=https://profile.id.com.au/shoalhaven/about?WebID=400#:~:text=The%202023%20Estimated%20Resident%20Population,4.53%20persons%20per%20square%20km. |title=Jervis Bay Territory About the profile areas |publisher=Informed Decisions |accessdate=9 Junie 2024}} {{dooie skakel}}</ref> |bevolking_totaal=307 |bevolkingsdigtheid_km2=5.8 |bevolkingsdigtheid_myl2=15 |bevolking_metro= |bevolkingsdigtheid_metro_km2= |bevolkingsdigtheid_metro_myl2= |bevolking_stedelik= |bevolkingsdigtheid_stedelik_km2= |bevolkingsdigtheid_stedelik_myl2= |bevolkingnota= |tydsone=AOST |utcafset=+10:00 |tydsone_DST=AODT |uctafset_DST=+11:00 |poskodetipe=Poskode |poskode=ACT 2540 |skakelkode= |leë_naam= |leë_inligting= |leë1_naam= |leë1_inligting= |leë2_naam= |leë2_inligting= |leë3_naam= |leë3_inligting= |voetnotas= |webwerf= }} Die '''Jervisbaaigebied''' ([[Engels]]: ''Jervis Bay Territory'', ''JBT''; [ˈdʒɜːrvɪs, ˈdʒɑːr-]) is 'n [[Deelstate en gebiede van Australië|interne gebied]] van [[Australië]].<ref>{{en}} {{cite web |url=https://www.austlii.edu.au/cgi-bin/viewdoc/au/legis/cth/consol_act/aia1901230/s2b.html |title=ACTS INTERPRETATION ACT 1901 – SECT 2B Definitions |publisher=Commonwealth of Australia Consolidated Acts |accessdate=23 Julie 2026}}</ref> Ná die stigting van die Gemenebes Australië<ref>{{cite web|title=Seat of Government Surrender Act (NSW) Act 9 of 1915|url=http://foundingdocs.gov.au/item-sdid-126.html|archive-date=9 September 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240909033504/https://www.foundingdocs.gov.au/item-sdid-126.html|url-status=live|quote=This Act provided for the transfer of 28 square miles of land at Jervis Bay to the Commonwealth, in addition to the areas surrendered under the Seat of Government Acceptance Act 1909 and the Seat of Government Surrender Act 1909.|work=[[Museum of Australian Democracy]]|access-date=17 January 2013}}</ref><ref name="auto">{{Cite Legislation AU|Cth|act|jbtaa1915323|Jervis Bay Territory Acceptance Act 1915}}</ref> is die gebied in 1915 van die deelstaat [[Nieu-Suid-Wallis]] afgestig om aan die federale regering 'n eie [[hawe]] in die omgewing van die [[Australiese Hoofstadgebied]] (ACT) te gee, aangesien dié deur land omring is. == Geskiedenis == [[Aborigines|Inheemse Australiers]] het lank in die gebied van Jervisbaai gewoon.<ref name="Our Culture">{{en}} {{cite web|title=Our Culture|url=https://parksaustralia.gov.au/booderee/people/culture.html|archive-date=9 September 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240909024536/https://parksaustralia.gov.au/booderee/discover/culture/|url-status=live|website=Parks Australia|accessdate=13 Oktober 2017}}</ref> Die gebied het 18&nbsp;000 tot 7&nbsp;500 jaar gelede beduidende veranderinge ondergaan toe die seevlak gestyg het, wat inwoners van voormalige kusgebiede verplaas het, met die gevolg van 'n dramatiese herverdeling van die bevolking. Die Yuin-mense het 'n voortdurende verbintenis met die Jervisbaai-gebied en het in Desember 2016 aansoek gedoen om erkenning van hul geboortetitel.<ref>{{cite web|title=South Coast Native Title meeting at Narooma a big boost for Yuin people|url=http://www.southcoastregister.com.au/story/4352796/yuin-people-make-vast-south-coast-native-title-claim/|url-access=subscription|first=Stan|last=Gorton|website=South Coast Register|access-date=13 October 2017|date=13 December 2016}}</ref> Jervisbaai is op 25 April 1770 (twee dae na [[Sint Jorisdag]]) deur luitenant [[James Cook]] aan boord van die [[HMS Endeavour|HMS ''Endeavour'']] gesien en hy het die suidelike landtong Kaap Sint Joris genoem.<ref name="Reed">''Place Names of Australia'' (Reed, 1973).</ref><ref name=Crabb>{{cite book|title=Jervis Bay and St Georges Basin 1788–1939: an emptied landscape|last=Crabb|first=Peter|year=2007|publisher=Lady Denman Heritage Complex|isbn=978-0958644730}}</ref> In Augustus 1791 het die Britse gevangene-transportskip ''Atlantic'' van die Derde Vloot die baai binnegevaar en luitenant Richard Bowen het dit ter ere van admiraal John Jervis vernoem.<ref name="Reed" /><ref name=Crabb /> In November 1791 het die skip ''Matilda'', onder leiding van Meester Matthew Weatherhead, die baai binnegegaan om herstelwerk te doen.<ref name=Crabb /> Oorlewendes van die ''Sydney Cove''-skeepswrak in 1797 het die gebied te voet bereik, op pad na [[Port Jackson]].<ref name=Crabb /><ref>{{cite web|title=The Sydney Cove|url=http://www.parks.tas.gov.au/index.aspx?base=1736|publisher=[[Tasmania Parks and Wildlife Service]]|access-date=31 August 2014|archive-date=8 March 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170308112548/http://parks.tas.gov.au/index.aspX?base=1736|url-status=dead}}</ref> Die ontdekkingsreisiger George Bass het die baai op 10 Desember 1797 binnegegaan. Hy het Bowen-eiland sy naam gegee. John Oxley, 'n Engelse ontdekkingsreisiger en landmeter, het in 1819 van [[Sydney]] per see gereis om die baai te verken.<ref name=Crabb /> [[Lêer:Cape St George historic.jpg|links|duimnael|Setlaars in die Jervisbaai-dorpie in die laat 19de eeu. Die nou verwoeste Kaap St George-vuurtoring kan in die agtergrond gesien word.]] Onderhandelinge vir die Federasie van Australië het drie belangrike ooreenkomste vir voorgestelde federale gebiede bereik. * Eerstens moet 'n federale hoofstad, 'n nuwe, doelgeboude stad, binne die grense van Nieu-Suid-Wallis (NSW) geleë wees. * Tweedens, om te verseker dat so 'n ligging nie NSW te veel invloed op federale politiek gee nie, moet die nuwe stad en omgewing van NSW uitgesluit word, as 'n aparte federale gebied. * Derdens, moet die federale regering direkte beheer en jurisdiksie oor ten minste een hawe hê. Die ligging van die hoofstad is eers in 1908 bepaal. Al die ernstig oorweegde terreine was aansienlike afstande van die see af. Daarom sou die hoofstad en die hawe apart wees. Eienaarskap van Kroongrond in die Jervisbaai-gebied is in 1909 van die NSW-regering na die federale regering oorgedra (terselfdertyd dat eienaarskap van die terrein [[Canberra]] en die omliggende gebied ook deur NSW prysgegee is).<ref>{{Cite Legislation AU|Cth|act|sogaa1909265|Seat of Government Acceptance Act 1909}}</ref> In 1915 is jurisdiksie oor die Jervisbaai-gebied oorgedra van die staat Nieu-Suid-Wallis na die federale Gemenebes van Australië.<ref name="auto"/> Om die praktiese probleme wat deur die fisiese skeiding van die twee gebiede veroorsaak word, te verminder, het die regering van NSW ook in beginsel ingestem dat die federale regering 'n voorgestelde spoorwegkorridor tussen Canberra en Jervisbaai kon bou en volle beheer daaroor kon neem, maar dit is nooit geïmplementeer nie. === Voorgestelde kernreaktor === In 1969 is die Jervisbaaigebied voorgestel as die terrein vir 'n kernkragsentrale, maar die voorstel is in 1971 gekanselleer. 'n Toegangspad is na die terrein gebou, op die suidoostelike hoek van die baai naby Murrays-strand, en die terrein is opgegrawe en gelykgemaak. Die gelykgemaakte terrein is nou die parkeerterrein vir Murrays-strand en die aangrensende boothelling.<ref>{{cite news |url=https://www.abc.net.au/news/2019-08-12/jervis-bay-once-site-for-nuclear-proposal/11371296 |access-date=9 September 2024 |publisher=ABC News|location=Australia |archive-date=9 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240909030451/https://www.abc.net.au/news/2019-08-12/jervis-bay-once-site-for-nuclear-proposal/11371296 |url-status=live |first=Nick |last=McLaren |date=12 August 2019 |title=Nuclear reactor and steelworks plan once considered for pristine beaches of Jervis Bay}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.energycouncil.com.au/analysis/nuclear-power-for-australia-a-potted-history/ |access-date=9 September 2024 |archive-date=9 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240909030845/https://www.energycouncil.com.au/analysis/nuclear-power-for-australia-a-potted-history/ |url-status=live |date=31 August 2023 |first=Carl |last=Kitchen |publisher=Australian Energy Council |title=Nuclear power for Australia: A potted history}}</ref> == Geografie == Die Jervisbaaigebied, met 67,8&nbsp;km² land en 8,9&nbsp;km² mariene reservaat,<ref>{{cite web|title=Jervis Bay Territory|url=http://regional.gov.au/territories/jervis_bay/index.aspx|archive-date=9 September 2024|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20240909025342/https://www.infrastructure.gov.au/territories-regions-cities/territories/jervis-bay-territory|department=[[Department of Infrastructure, Transport, Regional Development, Communications and the Arts]]|publisher=Australian Government|access-date=2 August 2015}}</ref> is die kleinste van al die vastelandstate en -gebiede van Australië. Jervisbaai is 'n natuurlike hawe, 16 km noord na suid en 10 km oos na wes, wat na die ooste oopmaak in die [[Stille Oseaan]]. Die gebied is geleë aan die suidkus van Nieu-Suid-Wallis, ongeveer 250 km oos van Canberra en ongeveer 200 km suid van Sydney.<ref>{{cite web |title=Jervis Bay Territory |url=https://www.infrastructure.gov.au/territories-regions/territories/jervis-bay-territory |publisher=Department of Infrastructure, Transport, Regional Development, Communications, Sport and the Arts |access-date=2 May 2026}}</ref> Die naaste groot dorp is Nowra, ongeveer 40 km noord, aan die Shoalhavenrivier. Die grootste gedeelte van die Jervisbaai inham is deel van die Jervisbaai Marine Park (NSW-staat), terwyl die waters binne die Jervisbaaigebied deel is van die Booderee Nasionale Park, voorheen Jervisbaai Nasionale Park (Statebond). Booderee beteken ''baai van oorvloed'' of ''baie vis'' in die plaaslike Aboriginal-taal.<ref name="Our Culture"/> Die park self beslaan ongeveer 90% van die grondgebied van Jervisbaai en dek die oorvleueling tussen Australië se noordelike en suidelike klimaatsones. Daar is drie klein mere binne die gebied: Windermere=meer, die grootste, met 'n oppervlakte van 31 ha; Mckenzie-meer, 7 ha; asook Blacks Waterhole wat 1,4 ha groot is. Antieke sandduine lê oor die sedimentêre rotsformasies wat gevorm is deur die opheffing van die omliggende mariene omgewing 280–225 miljoen jaar gelede. Bowen-eiland, by die ingang van die baai 230 m noord van Governors Head, is 51 ha (130 hektaar) groot. Daar is broeiplekke van die kleinpikkewyn ''[[Eudyptula minor]]''. ’n Groot verskeidenheid [[flora]] en [[fauna]] is [[inheems]] aan die gebied, met ongeveer 206 spesies [[voëls]], 27 spesies [[soogdiere]], 15 spesies [[amfibieë]], 23 spesies [[reptiel]]e en 180 spesies [[vis]] wat inheems aan die gebied is.<ref>{{cite book|title=Booderee National Park |author1=Lindenmayer, David|author2=MacGregor, Christopher|author3=Dexter, Nick|author4=Fortescue, Martin|publisher=[[CSIRO Publishing]]|year=2014|isbn=9781486300426}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} == Eksterne skakels == {{CommonsKategorie-inlyn|Jervis Bay Territory}} {{Navigasie indeling Australië}} {{Normdata}} [[Kategorie:Deelstate en gebiede van Australië]] [[Kategorie:Baaie van Australië]] [[Kategorie:Hawens]] 9tqmrry840yxufu6adamadiopobujc8 0 464128 2920493 2919857 2026-07-31T09:41:28Z Aliwal2012 39067 /* Renuitslag */ 2920493 wikitext text/x-wiki Die '''[[1979 Formule Een-seisoen|1979]] Verenigde State Wes Grand Prix''' is op 8 April 1979 in [[Long Beach]] gehou. Dit was die vierde wedren van die seisoen. == Renuitslag == {| class="wikitable" style="font-size:95%" ! Plek ! Nr. ! Renjaer ! Vervaardiger ! Rondes ! Tyd/Rede ! Rooster ! Punte |- ! 1 | 12 | {{CA-VLAG}} '''[[Gilles Villeneuve]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 80 | 1:50:25.40 | 1 | '''9''' |- ! 2 | 11 | [[Beeld:Flag of South Africa 1928-1994.svg|20px]] '''[[Jody Scheckter]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 80 | +29,38&nbsp;s | 3 | '''6''' |- ! 3 | 27 | {{AU-VLAG}} '''[[Alan Jones]]''' | '''[[Williams F1|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 80 | +59,69&nbsp;s | 10 | '''4''' |- ! 4 | 1 | {{US-VLAG}} '''[[Mario Andretti]]''' | '''[[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 80 | +1:04.33 | 6 | '''3''' |- ! 5 | 25 | {{FR-VLAG}} '''[[Patrick Depailler]]''' | '''[[Ligier]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 80 | +1:23.52 | 4 | '''2''' |- ! 6 | 4 | {{FR-VLAG}} '''[[Jean-Pierre Jarier]]''' | '''[[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 79 | +1 Ronde | 7 | '''1''' |- ! 7 | 18 | {{IT-VLAG}} [[Elio de Angelis]] | [[Shadow (Formule 1)|Shadow]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 78 | +2 Rondes | 20 | |- ! 8 | 6 | {{BR-VLAG}} [[Nelson Piquet]] | [[Brabham]]-[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 78 | +2 Rondes | 12 | |- ! 9 | 30 | {{DE-VLAG}} [[Jochen Mass]] | [[Arrows]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 78 | +2 Rondes | 13 | |- ! DSQ | 3 | {{FR-VLAG}} [[Didier Pironi]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 72 | Stootaangesit | 17 | |- ! NF | 31 | {{MX-VLAG}} [[Héctor Rebaque]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 71 | Ongeluk | 23 | |- ! NF | 22 | {{IE-VLAG}} [[Derek Daly]] | [[Ensign]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 69 | Ongeluk | 24 | |- ! NF | 7 | {{GB-VLAG}} [[John Watson]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 62 | Inspuiting | 18 | |- ! DSQ | 9 | {{DE-VLAG}} [[Hans Joachim Stuck]] | [[ATS F1|ATS]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 49 | Stootaangesit | 21 | |- ! NF | 28 | {{CH-VLAG}} [[Clay Regazzoni]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 48 | Enjin | 15 | |- ! NF | 17 | {{NL-VLAG}} [[Jan Lammers]] | [[Shadow]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 47 | Suspensie | 14 | |- ! NF | 29 | {{IT-VLAG}} [[Riccardo Patrese]] | [[Arrows]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 40 | Remme | 9 | |- ! NF | 2 | {{AR-VLAG}} [[Carlos Reutemann]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 21 | Transmissie | 2 | |- ! NF | 14 | {{BR-VLAG}} [[Emerson Fittipaldi]] | [[Fittipaldi Automotive|Fittipaldi]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 19 | Transmissie | 16 | |- ! NF | 24 | {{IT-VLAG}} [[Arturo Merzario]] | [[Merzario]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 13 | Enjin | 22 | |- ! NF | 26 | {{FR-VLAG}} [[Jacques Laffite]] | [[Equipe Ligier|Ligier]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 8 | Remme | 5 | |- ! NF | 20 | {{GB-VLAG}} [[James Hunt]] | Wolf-[[Ford Motor Company|Ford]] | 0 | Transmissie | 8 | |- ! NF | 5 | {{AT-VLAG}} [[Niki Lauda]] | [[Brabham]]-[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 0 | Ongeluk | 11 | |- ! NF | 8 | {{FR-VLAG}} [[Patrick Tambay]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 0 | Botsing | 19 | |- ! NS | 16 | {{FR-VLAG}} [[René Arnoux]] | [[Renault F1|Renault]] | | Onttrek | | |- ! NS | 15 | {{FR-VLAG}} [[Jean-Pierre Jabouille]] | [[Renault F1|Renault]] | | Besering | | |} [[Kategorie:Verenigde State Grand Prix]] 198p4rvszjikd3jg9cscguc0bbs7v2z 0 464142 2920495 2919875 2026-07-31T09:42:58Z Aliwal2012 39067 /* Renuitslag */ 2920495 wikitext text/x-wiki Die '''[[1979 Formule Een-seisoen|1979]] [[Formule Een]] [[Verenigde State Grand Prix]]''' is op [[7 Oktober]] [[1979]] op die [[Watkins Glen Internasionale Renbaan]] in die [[VSA]] gehou. Dit was die vyftiende wedren van die kampioenskapseisoen. == Renuitslag == {| class="wikitable" style="font-size:95%" ! Pos ! No ! Bestuurder ! Span ! Rondtes ! Tyd/Rede vir uitval ! Rooster ! Punte |- ! 1 | 12 | {{CA-VLAG}} '''[[Gilles Villeneuve]]''' | '''[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]''' | 59 | 1:52:17.734 | 3 | '''9''' |- ! 2 | 16 | {{FR-VLAG}} '''[[René Arnoux]]''' | '''[[Renault F1|Renault]]''' | 59 | +48,787&nbsp;s | 7 | '''6''' |- ! 3 | 3 | {{FR-VLAG}} '''[[Didier Pironi]]''' | '''[[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 59 | +53,199&nbsp;s | 10 | '''4''' |- ! 4 | 18 | {{IT-VLAG}} '''[[Elio de Angelis]]''' | '''[[Shadow (Formule 1)|Shadow]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 59 | +1:30.512 | 20 | '''3''' |- ! 5 | 9 | {{DE-VLAG}} '''[[Hans Joachim Stuck]]''' | '''ATS-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 59 | +1:41.259 | 14 | '''2''' |- ! 6 | 7 | {{GB-VLAG}} '''[[John Watson]]''' | '''[[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 58 | +1 Ronde | 13 | '''1''' |- ! 7 | 14 | {{BR-VLAG}} [[Emerson Fittipaldi]] | [[Fittipaldi Automotive|Fittipaldi]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 54 | +5 Rondes | 23 | |- ! NF | 6 | {{BR-VLAG}} [[Nelson Piquet]] | [[Brabham]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 53 | Transmissie | 2 | |- ! NF | 33 | {{IE-VLAG}} [[Derek Daly]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 52 | Tol | 15 | |- ! NF | 11 | [[Beeld:Flag of South Africa 1928-1994.svg|20px]] [[Jody Scheckter]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 48 | Bande | 16 | |- ! NF | 29 | {{IT-VLAG}} [[Riccardo Patrese]] | [[Arrows]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 44 | Suspensie | 19 | |- ! NF | 27 | {{AU-VLAG}} [[Alan Jones]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 36 | Wiel | 1 | |- ! NF | 22 | {{CH-VLAG}} [[Marc Surer]] | [[Ensign (Formule 1)|Ensign]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 32 | Enjin | 21 | |- ! NF | 28 | {{CH-VLAG}} [[Clay Regazzoni]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 29 | Ongeluk | 5 | |- ! NF | 5 | {{AR-VLAG}} [[Ricardo Zunino]] | [[Brabham]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 25 | Tol | 9 | |- ! NF | 15 | {{FR-VLAG}} [[Jean-Pierre Jabouille]] | [[Renault F1|Renault]] | 24 | Enjin | 8 | |- ! NF | 20 | {{FI-VLAG}} [[Keke Rosberg]] | Wolf-[[Ford Motor Company|Ford]] | 20 | Ongeluk | 12 | |- ! NF | 8 | {{FR-VLAG}} [[Patrick Tambay]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 20 | Enjin | 22 | |- ! NF | 4 | {{FR-VLAG}} [[Jean-Pierre Jarier]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 18 | Ongeluk | 11 | |- ! NF | 1 | {{US-VLAG}} [[Mario Andretti]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 16 | Ratkas | 17 | |- ! NF | 2 | {{AR-VLAG}} [[Carlos Reutemann]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 6 | Tol | 6 | |- ! NF | 26 | {{FR-VLAG}} [[Jacques Laffite]] | [[Ligier]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 3 | Tol | 4 | |- ! NF | 25 | {{BE-VLAG}} [[Jacky Ickx]] | [[Ligier]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 2 | Tol | 24 | |- ! NF | 35 | {{IT-VLAG}} [[Bruno Giacomelli]] | [[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 0 | Tol | 18 | |- |} [[Kategorie:Verenigde State Grand Prix]] 9z7197eg5qobueqntxsc7o847b0xqz2 0 464206 2920256 2920246 2026-07-30T12:03:56Z Sobaka 328 /* Bemanningsstelsels en akkommodasie */ bywerk 2920256 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Orion Snaps a Selfie During External Inspection (vertical).jpg|duimnael|Orion het hierdie hoëresolusie-selfie in die ruimte geneem met 'n kamera wat op een van sy sonkragvlerke gemonteer is tydens 'n roetine eksterne inspeksie van die ruimtetuig op die tweede dag van die [[Artemis II]]-sending.]] Die '''Orion meergebruikbemandevoertuig''' ([[Engels]]: Orion Multi-Purpose Crew Vehicle of MPCV) is 'n gedeeltelik herbruikbare bemande ruimtetuig wat deur [[NASA]] gebruik word vir die [[Artemis-program|Artemis-maanverkenningsprogram]]. Dit bestaan uit 'n bemanningsmodule (CM), 'n ruimtekapsule wat deur Lockheed Martin gebou is, en is gekoppel aan 'n Europese Diensmodule (ESM) wat deur die [[Europese Ruimteagentskap]] (ESA) verskaf en deur Airbus Defence and Space vervaardig word. Orion ondersteun 'n bemanning van vier buite 'n [[lae aardwentelbaan]] vir tot 21 dae sonder om te dok of tot ses maande wanneer dit gekoppel is. Dit is toegerus met 'n [[NASA]]-dokstelselpoort en glaskajuitskerms. Dit is bedoel om bo-op die Ruimtelanseringstelsel (SLS)-vuurpyl gelanseer te word met 'n toringgemonteerde lansering-ontsnappingstelsel. Orion is in die vroeë 2000's deur Lockheed Martin bedink as 'n voorstel vir die Crew Exploration Vehicle (CEV) wat in NASA se Constellation-program gebruik sou word en is in 2006 deur NASA gekies. Na die kansellasie van die Constellation-program in 2010, is Orion breedvoerig herontwerp vir gebruik in NASA se Journey to Mars-inisiatief; later genoem Maan na Mars. Die SLS het Orion se primêre lanseervoertuig geword, en die diensmodule is vervang met 'n ontwerp gebaseer op ESA se Automated Transfer Vehicle. Teen 2026 is drie vlugwaardige voertuie gebou, saam met verskeie standaardmodelle en toetsartikels. Drie bykomende vlugwaardige voertuie is in aanbou. In Mei 2025 het die tweede Trump-administrasie voorgestel om die Orion-ruimtetuigprogram na Artemis III te beëindig.<ref name=":3" /> Die One Big Beautiful Bill Act wat in Julie 2025 onderteken is, het 'n bepaling ingesluit om die verkryging van Orion vir Artemis IV te finansier en dit in toekomstige missies te hergebruik.<ref>{{cite web |date=4 Julie 2025 |title=One Big Beautiful Bill Act |url=https://www.congress.gov/bill/119th-congress/house-bill/1/text/pl |access-date=18 Januarie 2026 |work=Public Law 119–21 |publisher=119th United States Congress |at=139 Stat. 134 (SEC. 40005, appropriations for SLS, Orion, and Artemis Missions IV and V)}}</ref> ==Ontwerp== Orion is gebaseer op die konfigurasie van die [[Apollo-beheer-en-diensmodule]] (CSM), met 'n groter deursnee, 'n opgedateerde termiese beskermingstelsel en moderne avionika. Dit is ontwerp vir diep ruimtemissies wat tot 21 dae se aktiewe bemanningsoperasies en tot ses maande se rustige ruimtetuigoperasie ondersteun.<ref name="C4WDefault-7291456">{{cite journal |url=https://ntrs.nasa.gov/archive/nasa/casi.ntrs.nasa.gov/20090029327.pdf |title=Environmental Control and Life Support System (ECLSS) |journal=NTRS.nasa.gov |publisher=[[NASA]] |location=Ames Research Center |year=2009 |access-date=7 April 2014 |first=L. |last=Peterson |archive-url=https://web.archive.org/web/20140407215209/http://ntrs.nasa.gov/archive/nasa/casi.ntrs.nasa.gov/20090029327.pdf |archive-date=7 April 2014 |url-status=live}}</ref> Die Orion-bemanningsmodule lanseer met die Europese Diensmodule, 'n ruimtetuigkoppelaar en 'n lanseringsafbrekingstelsel. Die Orion-bemanningsmodule (OCM) is 'n herbruikbare kapsule wat bewoonbare volume, berging vir verbruiksgoedere en navorsingstoerusting, en 'n Internasionale Dokstelselstandaard (IDSS)-poort vir bemanningsoordragte bied.{{r|Space.com1}}<ref>{{cite web |url=https://www.nasa.gov/mission_pages/constellation/orion/21st_century_style_return_to_the_moon.html |title=NASA – A 21st Century-Style Return to the Moon |website=nasa.gov |access-date=3 Junie 2018 |archive-date=5 September 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170905232237/https://www.nasa.gov/mission_pages/constellation/orion/21st_century_style_return_to_the_moon.html |url-status=live}}</ref>{{r|NSF-20141030}} Dit is die enigste belangrike ruimtetuigelement wat na elke sending na die Aarde terugkeer en is ontwerp vir opknapping en hergebruik, met modulêre stelsels wat bedoel is om inkrementele opgraderings oor tyd te ondersteun.{{r|Space.com1}} ==Struktuur en vervaardiging== Die OCM is gebou van aluminium-litium-legering en het 'n 57.5° afgeknotte vorm met 'n stomp sferiese agterkant, 5.02 meter in deursnee en 3.3 meter in lengte,<ref name="Orion handout">{{cite press release |title=NASA – Orion Crew Exploration Vehicle |date=7 Februarie 2009 |publisher=NASA |url=http://www.nasa.gov/pdf/156298main_orion_handout.pdf |access-date=7 Februarie 2009 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210408073530/https://www.nasa.gov/pdf/156298main_orion_handout.pdf |archive-date=8 April 2021}}</ref> met 'n massa van ongeveer 8.5 metrieke ton. Die module bied ongeveer 50% meer interne volume as die Apollo-beheermodule en is ontwerp om vier ruimtevaarders op Artemis-missies te dra.<ref name=ref_manual/> Dit word vervaardig deur Lockheed Martin, met die drukvat gebou by die Michoud-fasiliteit in [[New Orleans]], [[Louisiana]], en finale montering uitgevoer by die Operasies- en Uitrekeningsgebou by die [[Kennedy-ruimtesentrum]] in [[Florida]].<ref>{{cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/5304086.stm |date=31 Augustust 2006 |title=Lockheed to build Nasa 'Moonship' |work=BBC News |access-date=1 Maart 2007 |archive-date=17 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210417181900/http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/5304086.stm |url-status=live }}</ref><ref name="LaNasaMichoud2021">{{Cite web|url=https://mafspace.msfc.nasa.gov/current-tenants/lockheed-martin/|title=Michoud Tenants: Lockheed Martin|last=LaNasa|first=Shannon|date=2021|access-date=27 Junie 2021|website=Marshall Space Flight Center|publisher=NASA|archive-date=18 Maart 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210318002450/https://mafspace.msfc.nasa.gov/current-tenants/lockheed-martin/|url-status=live}}{{PD-notice}}</ref><ref name="WGNO2021">{{Cite web|last=Cristina|first=Victoria|url=https://wgno.com/news/louisiana/behind-the-scenes-at-nasa-michoud-assembly-of-the-orion-crew-modules/|date=26 April 2021|title=Behind the scenes at NASA Michoud: Assembly of the Orion Crew Modules|website=WGNO|publisher=Nexstar Media Group|access-date=12 Februarie 2022|archive-date=16 November 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221116144839/https://wgno.com/news/louisiana/behind-the-scenes-at-nasa-michoud-assembly-of-the-orion-crew-modules/|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite tweet|title=Technicians at NASA's Michoud Assembly Facility completed the welding on Orion's pressure vessel which will carry @NASA_Astronauts to the Moon on #Artemis III.|user=NASA_Orion|author=NASA Orion public relations|date=10 September 2021|number=1436382093404221453}}</ref> ==Termiese beskerming== Na evaluering van termiese beskermingsmateriale het NASA [[AVCOAT]] gekies vir die ablatiewe hitteskild. AVCOAT bestaan uit silikavesels ingebed in 'n [[hars]] binne 'nks heuningkoektruktuur van veselglas en fenolhars. Dit is voorheen gebruik op die Apollo-missies en die Ruimtependeltuig-wentelbaan.<ref>{{cite press release |publisher=NASA Ames Research Center |date=7 April 2009 |title=NASA Selects Material for Orion Spacecraft Heat Shield |url=http://www.nasa.gov/centers/ames/news/releases/2009/09-39AR.html |access-date=16 April 2009 |archive-date=17 Maart 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210317173040/https://www.nasa.gov/centers/ames/news/releases/2009/09-39AR.html |url-status=live }}</ref> ==Bemanningsstelsels en akkommodasie== Die OCM gebruik 'n glaskajuit met digitale beheerstelsels wat gedeeltelik afgelei is van dié wat in die [[Boeing 787 Dreamliner]] gebruik word.<ref name="fi_20061006_orion">{{cite news |last=Coppinger |first=Rob |title=NASA Orion crew vehicle will use voice controls in Boeing 787-style Honeywell smart cockpit |publisher=Flight International |date=6 Oktober 2006 |url=https://www.flightglobal.com/space/2006/10/nasa-orion-crew-vehicle-will-use-voice-controls-in-boeing-787-style-honeywell-smart-cockpit/ }}</ref> Die bevelvoerder en vlieënier sit teenoor drie hoofskerms en sewe skakelpanele binne armbereik, wat inligting oor die status van die ruimtetuig verskaf en beheer oor aanboordstelsels moontlik maak. 'n Wyserbeheertoestel maak interaksie met die skerms moontlik onder hoë g-kragte, wanneer die bemanning nie maklik kan uitreik nie. Die koppelvlak ondersteun beide roetinebedrywighede en anomalie-reaksie deur geïntegreerde elektroniese prosedures en waarskuwingstelsels. Rotasie- en translasionele handbeheerders stel die bemanning in staat om die ruimtetuig se oriëntasie en beweging handmatig aan te pas.<ref name="Life Inside Orion">{{Cite web |date=Februarie 2026 |title=Life Inside Orion Fact Sheet |url=https://www.nasa.gov/wp-content/uploads/2026/02/life-in-orion-fact-sheet-2026-2.pdf |access-date=13 April 2026 |website=NASA}}</ref><ref name=":5" /> Die vier bemanningssitplekke is ontwerp om 'n wye reeks ruimtevaarderliggaamsgroottes te akkommodeer, van ongeveer die 1ste tot die 99ste persentiel, en is verstelbaar. Vir lansering en herbetreding word ruimtevaarders op hul rug geplaas met knieë gebuig teen 'n 90-grade hoek en voete vasgemaak in voetpanne. Elke sitplek bevat 'n vyfpunt-harnas, kopstutte en skouer- en heupsteun, met voetbeugels wat met bemanningsskoene koppel om beweging te beperk. Die sitplekke sluit 'n impakdempingstelsel in, wat laste tydens die neerstorting verminder deur beheerde beweging langs geleidingsrelings toe te laat. Sodra hulle in 'n wentelbaan is, word die voetpanne op die bevelvoerder- en vlieëniersitplekke verwyder en gebêre om kajuitruimte te vergroot, en 'n vragnet oor die missiespesialissitplekke bied berging vir toerusting en pakkomponente.<ref name="Life Inside Orion" /><ref name=":5">{{Cite web |date=March 5, 2025 |title=Crew Systems |url=https://www.nasa.gov/reference/crew-systems/ |access-date=2026-04-15 |website=NASA |language=en-US}}</ref> Die ruimtetuig werk met 'n gemengde stikstof/suurstof (N₂/O₂) atmosfeer teen óf seevlakdruk (101.3 kPa of 14.69 psi) óf 'n verminderde druk (55.2 tot 70.3 kPa of 8.01 tot 10.20 psi).[aanhaling nodig] Vanaf 2019 was dit beplan om die Ruimtetuig Atmosfeermonitor in die OCM gebruik te word.<ref>{{Cite web|url=http://www.nasa.gov/feature/nasas-spacecraft-atmosphere-monitor-goes-to-work-aboard-the-international-space-station|title=S.A.M. Goes to Work Aboard ISS|last=Hill|first=Denise|date=23 Julie 2019|website=NASA|access-date=31 Julie 2019|archive-date=7 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201107234201/https://www.nasa.gov/feature/nasas-spacecraft-atmosphere-monitor-goes-to-work-aboard-the-international-space-station/|url-status=live}}</ref> Die OCM sluit die kompakte Orion-vliegwiel-oefentoestel in, wat ruimtevaarders in staat stel om aërobiese en weerstandsoefeninge tydens vlug uit te voer met behulp van 'n kabelgedrewe vliegwielmeganisme. Die stelsel is ontwerp om aan die ruimtetuig se massa- en volumebeperkings te voldoen, terwyl dit ook 'n wye reeks oefeninge moontlik maak. Dit is onder die syluik gemonteer en funksioneer ook as 'n trappie vir bemanningslede wat die ruimtetuig binnegaan of verlaat.<ref name="Life Inside Orion" /><ref>{{cite web |date=2026-04-02 |title=Artemis II Flight Day 2: Orion Completes TLI Burn, Crew Begins Journey to the Moon |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/02/artemis-ii-flight-day-2-orion-completes-tli-burn-crew-begins-journey-to-the-moon/ |publisher=[[NASA]]}}</ref><ref>{{cite web |last=Hanson |first=Mike |date=2026-04-03 |title=Artemis II crew space moon mission |url=https://www.wesh.com/article/artemis-ii-crew-space-moon-mission/70927464 |access-date=2026-04-09 |publisher=WESH}}</ref> Die OCM sluit 'n ruimtetoilet in, genaamd die Universal Waste Management System (UWMS), binne 'n volledig geslote kompartement van 0.46 m2 vir privaatheid wat lugvloei gebruik om vloeibare en vaste afval te bestuur. Vaste afval word in verseëlde houers gestoor, terwyl behandelde vloeibare afval oorboord geventileer word <ref name="Life Inside Orion" /> ==Verwysings== {{Verwysings|3}} {{Normdata}} [[Kategorie:Artemis-program]] [[Kategorie:Ruimtetuie]] 9d0b889a79kgwoix30nqgy6sq3f30dw 2920257 2920256 2026-07-30T12:05:07Z Sobaka 328 /* Bemanningsstelsels en akkommodasie */ bywerk 2920257 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Orion Snaps a Selfie During External Inspection (vertical).jpg|duimnael|Orion het hierdie hoëresolusie-selfie in die ruimte geneem met 'n kamera wat op een van sy sonkragvlerke gemonteer is tydens 'n roetine eksterne inspeksie van die ruimtetuig op die tweede dag van die [[Artemis II]]-sending.]] Die '''Orion meergebruikbemandevoertuig''' ([[Engels]]: Orion Multi-Purpose Crew Vehicle of MPCV) is 'n gedeeltelik herbruikbare bemande ruimtetuig wat deur [[NASA]] gebruik word vir die [[Artemis-program|Artemis-maanverkenningsprogram]]. Dit bestaan uit 'n bemanningsmodule (CM), 'n ruimtekapsule wat deur Lockheed Martin gebou is, en is gekoppel aan 'n Europese Diensmodule (ESM) wat deur die [[Europese Ruimteagentskap]] (ESA) verskaf en deur Airbus Defence and Space vervaardig word. Orion ondersteun 'n bemanning van vier buite 'n [[lae aardwentelbaan]] vir tot 21 dae sonder om te dok of tot ses maande wanneer dit gekoppel is. Dit is toegerus met 'n [[NASA]]-dokstelselpoort en glaskajuitskerms. Dit is bedoel om bo-op die Ruimtelanseringstelsel (SLS)-vuurpyl gelanseer te word met 'n toringgemonteerde lansering-ontsnappingstelsel. Orion is in die vroeë 2000's deur Lockheed Martin bedink as 'n voorstel vir die Crew Exploration Vehicle (CEV) wat in NASA se Constellation-program gebruik sou word en is in 2006 deur NASA gekies. Na die kansellasie van die Constellation-program in 2010, is Orion breedvoerig herontwerp vir gebruik in NASA se Journey to Mars-inisiatief; later genoem Maan na Mars. Die SLS het Orion se primêre lanseervoertuig geword, en die diensmodule is vervang met 'n ontwerp gebaseer op ESA se Automated Transfer Vehicle. Teen 2026 is drie vlugwaardige voertuie gebou, saam met verskeie standaardmodelle en toetsartikels. Drie bykomende vlugwaardige voertuie is in aanbou. In Mei 2025 het die tweede Trump-administrasie voorgestel om die Orion-ruimtetuigprogram na Artemis III te beëindig.<ref name=":3" /> Die One Big Beautiful Bill Act wat in Julie 2025 onderteken is, het 'n bepaling ingesluit om die verkryging van Orion vir Artemis IV te finansier en dit in toekomstige missies te hergebruik.<ref>{{cite web |date=4 Julie 2025 |title=One Big Beautiful Bill Act |url=https://www.congress.gov/bill/119th-congress/house-bill/1/text/pl |access-date=18 Januarie 2026 |work=Public Law 119–21 |publisher=119th United States Congress |at=139 Stat. 134 (SEC. 40005, appropriations for SLS, Orion, and Artemis Missions IV and V)}}</ref> ==Ontwerp== Orion is gebaseer op die konfigurasie van die [[Apollo-beheer-en-diensmodule]] (CSM), met 'n groter deursnee, 'n opgedateerde termiese beskermingstelsel en moderne avionika. Dit is ontwerp vir diep ruimtemissies wat tot 21 dae se aktiewe bemanningsoperasies en tot ses maande se rustige ruimtetuigoperasie ondersteun.<ref name="C4WDefault-7291456">{{cite journal |url=https://ntrs.nasa.gov/archive/nasa/casi.ntrs.nasa.gov/20090029327.pdf |title=Environmental Control and Life Support System (ECLSS) |journal=NTRS.nasa.gov |publisher=[[NASA]] |location=Ames Research Center |year=2009 |access-date=7 April 2014 |first=L. |last=Peterson |archive-url=https://web.archive.org/web/20140407215209/http://ntrs.nasa.gov/archive/nasa/casi.ntrs.nasa.gov/20090029327.pdf |archive-date=7 April 2014 |url-status=live}}</ref> Die Orion-bemanningsmodule lanseer met die Europese Diensmodule, 'n ruimtetuigkoppelaar en 'n lanseringsafbrekingstelsel. Die Orion-bemanningsmodule (OCM) is 'n herbruikbare kapsule wat bewoonbare volume, berging vir verbruiksgoedere en navorsingstoerusting, en 'n Internasionale Dokstelselstandaard (IDSS)-poort vir bemanningsoordragte bied.{{r|Space.com1}}<ref>{{cite web |url=https://www.nasa.gov/mission_pages/constellation/orion/21st_century_style_return_to_the_moon.html |title=NASA – A 21st Century-Style Return to the Moon |website=nasa.gov |access-date=3 Junie 2018 |archive-date=5 September 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170905232237/https://www.nasa.gov/mission_pages/constellation/orion/21st_century_style_return_to_the_moon.html |url-status=live}}</ref>{{r|NSF-20141030}} Dit is die enigste belangrike ruimtetuigelement wat na elke sending na die Aarde terugkeer en is ontwerp vir opknapping en hergebruik, met modulêre stelsels wat bedoel is om inkrementele opgraderings oor tyd te ondersteun.{{r|Space.com1}} ==Struktuur en vervaardiging== Die OCM is gebou van aluminium-litium-legering en het 'n 57.5° afgeknotte vorm met 'n stomp sferiese agterkant, 5.02 meter in deursnee en 3.3 meter in lengte,<ref name="Orion handout">{{cite press release |title=NASA – Orion Crew Exploration Vehicle |date=7 Februarie 2009 |publisher=NASA |url=http://www.nasa.gov/pdf/156298main_orion_handout.pdf |access-date=7 Februarie 2009 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210408073530/https://www.nasa.gov/pdf/156298main_orion_handout.pdf |archive-date=8 April 2021}}</ref> met 'n massa van ongeveer 8.5 metrieke ton. Die module bied ongeveer 50% meer interne volume as die Apollo-beheermodule en is ontwerp om vier ruimtevaarders op Artemis-missies te dra.<ref name=ref_manual/> Dit word vervaardig deur Lockheed Martin, met die drukvat gebou by die Michoud-fasiliteit in [[New Orleans]], [[Louisiana]], en finale montering uitgevoer by die Operasies- en Uitrekeningsgebou by die [[Kennedy-ruimtesentrum]] in [[Florida]].<ref>{{cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/5304086.stm |date=31 Augustust 2006 |title=Lockheed to build Nasa 'Moonship' |work=BBC News |access-date=1 Maart 2007 |archive-date=17 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210417181900/http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/5304086.stm |url-status=live }}</ref><ref name="LaNasaMichoud2021">{{Cite web|url=https://mafspace.msfc.nasa.gov/current-tenants/lockheed-martin/|title=Michoud Tenants: Lockheed Martin|last=LaNasa|first=Shannon|date=2021|access-date=27 Junie 2021|website=Marshall Space Flight Center|publisher=NASA|archive-date=18 Maart 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210318002450/https://mafspace.msfc.nasa.gov/current-tenants/lockheed-martin/|url-status=live}}{{PD-notice}}</ref><ref name="WGNO2021">{{Cite web|last=Cristina|first=Victoria|url=https://wgno.com/news/louisiana/behind-the-scenes-at-nasa-michoud-assembly-of-the-orion-crew-modules/|date=26 April 2021|title=Behind the scenes at NASA Michoud: Assembly of the Orion Crew Modules|website=WGNO|publisher=Nexstar Media Group|access-date=12 Februarie 2022|archive-date=16 November 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221116144839/https://wgno.com/news/louisiana/behind-the-scenes-at-nasa-michoud-assembly-of-the-orion-crew-modules/|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite tweet|title=Technicians at NASA's Michoud Assembly Facility completed the welding on Orion's pressure vessel which will carry @NASA_Astronauts to the Moon on #Artemis III.|user=NASA_Orion|author=NASA Orion public relations|date=10 September 2021|number=1436382093404221453}}</ref> ==Termiese beskerming== Na evaluering van termiese beskermingsmateriale het NASA [[AVCOAT]] gekies vir die ablatiewe hitteskild. AVCOAT bestaan uit silikavesels ingebed in 'n [[hars]] binne 'nks heuningkoektruktuur van veselglas en fenolhars. Dit is voorheen gebruik op die Apollo-missies en die Ruimtependeltuig-wentelbaan.<ref>{{cite press release |publisher=NASA Ames Research Center |date=7 April 2009 |title=NASA Selects Material for Orion Spacecraft Heat Shield |url=http://www.nasa.gov/centers/ames/news/releases/2009/09-39AR.html |access-date=16 April 2009 |archive-date=17 Maart 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210317173040/https://www.nasa.gov/centers/ames/news/releases/2009/09-39AR.html |url-status=live }}</ref> ==Bemanningsstelsels en akkommodasie== Die OCM gebruik 'n glaskajuit met digitale beheerstelsels wat gedeeltelik afgelei is van dié wat in die [[Boeing 787 Dreamliner]] gebruik word.<ref name="fi_20061006_orion">{{cite news |last=Coppinger |first=Rob |title=NASA Orion crew vehicle will use voice controls in Boeing 787-style Honeywell smart cockpit |publisher=Flight International |date=6 Oktober 2006 |url=https://www.flightglobal.com/space/2006/10/nasa-orion-crew-vehicle-will-use-voice-controls-in-boeing-787-style-honeywell-smart-cockpit/ }}</ref> Die bevelvoerder en vlieënier sit teenoor drie hoofskerms en sewe skakelpanele binne armbereik, wat inligting oor die status van die ruimtetuig verskaf en beheer oor aanboordstelsels moontlik maak. 'n Wyserbeheertoestel maak interaksie met die skerms moontlik onder hoë g-kragte, wanneer die bemanning nie maklik kan uitreik nie. Die koppelvlak ondersteun beide roetinebedrywighede en anomalie-reaksie deur geïntegreerde elektroniese prosedures en waarskuwingstelsels. Rotasie- en translasionele handbeheerders stel die bemanning in staat om die ruimtetuig se oriëntasie en beweging handmatig aan te pas.<ref name="Life Inside Orion">{{Cite web |date=Februarie 2026 |title=Life Inside Orion Fact Sheet |url=https://www.nasa.gov/wp-content/uploads/2026/02/life-in-orion-fact-sheet-2026-2.pdf |access-date=13 April 2026 |website=NASA}}</ref><ref name=":5" /> Die vier bemanningssitplekke is ontwerp om 'n wye reeks ruimtevaarderliggaamsgroottes te akkommodeer, van ongeveer die 1ste tot die 99ste persentiel, en is verstelbaar. Vir lansering en herbetreding word ruimtevaarders op hul rug geplaas met knieë gebuig teen 'n 90-grade hoek en voete vasgemaak in voetpanne. Elke sitplek bevat 'n vyfpunt-harnas, kopstutte en skouer- en heupsteun, met voetbeugels wat met bemanningsskoene koppel om beweging te beperk. Die sitplekke sluit 'n impakdempingstelsel in, wat laste tydens die neerstorting verminder deur beheerde beweging langs geleidingsrelings toe te laat. Sodra hulle in 'n wentelbaan is, word die voetpanne op die bevelvoerder- en vlieëniersitplekke verwyder en gebêre om kajuitruimte te vergroot, en 'n vragnet oor die missiespesialissitplekke bied berging vir toerusting en pakkomponente.<ref name="Life Inside Orion" /><ref name=":5">{{Cite web |date=March 5, 2025 |title=Crew Systems |url=https://www.nasa.gov/reference/crew-systems/ |access-date=2026-04-15 |website=NASA |language=en-US}}</ref> Die ruimtetuig werk met 'n gemengde stikstof/suurstof (N₂/O₂) atmosfeer teen óf seevlakdruk (101.3 kPa of 14.69 psi) óf 'n verminderde druk (55.2 tot 70.3 kPa of 8.01 tot 10.20 psi).[aanhaling nodig] Vanaf 2019 was dit beplan om die Ruimtetuig Atmosfeermonitor in die OCM gebruik te word.<ref>{{Cite web|url=http://www.nasa.gov/feature/nasas-spacecraft-atmosphere-monitor-goes-to-work-aboard-the-international-space-station|title=S.A.M. Goes to Work Aboard ISS|last=Hill|first=Denise|date=23 Julie 2019|website=NASA|access-date=31 Julie 2019|archive-date=7 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201107234201/https://www.nasa.gov/feature/nasas-spacecraft-atmosphere-monitor-goes-to-work-aboard-the-international-space-station/|url-status=live}}</ref> Die OCM sluit die kompakte Orion-vliegwiel-oefentoestel in, wat ruimtevaarders in staat stel om aërobiese en weerstandsoefeninge tydens vlug uit te voer met behulp van 'n kabelgedrewe vliegwielmeganisme. Die stelsel is ontwerp om aan die ruimtetuig se massa- en volumebeperkings te voldoen, terwyl dit ook 'n wye reeks oefeninge moontlik maak. Dit is onder die syluik gemonteer en funksioneer ook as 'n trappie vir bemanningslede wat die ruimtetuig binnegaan of verlaat.<ref name="Life Inside Orion" /><ref>{{cite web |date=2026-04-02 |title=Artemis II Flight Day 2: Orion Completes TLI Burn, Crew Begins Journey to the Moon |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/02/artemis-ii-flight-day-2-orion-completes-tli-burn-crew-begins-journey-to-the-moon/ |publisher=[[NASA]]}}</ref><ref>{{cite web |last=Hanson |first=Mike |date=2026-04-03 |title=Artemis II crew space moon mission |url=https://www.wesh.com/article/artemis-ii-crew-space-moon-mission/70927464 |access-date=2026-04-09 |publisher=WESH}}</ref> Die OCM sluit 'n ruimtetoilet in, genaamd die Universal Waste Management System (UWMS), binne 'n volledig geslote kompartement van 0.46 m2 vir privaatheid wat lugvloei gebruik om vloeibare en vaste afval te bestuur. Vaste afval word in verseëlde houers gestoor, terwyl behandelde vloeibare afval oorboord geventileer word <ref name="Life Inside Orion" /> Die drinkwaterhouer verskaf water vir die rehidrasie van [[voedsel]], die voorbereiding van drankies en die ondersteuning van mediese behoeftes in Orion. Dit koppel aan vier druktenks in die diensmodule. 'n Kosverwarmer in aktetas-styl prop in Orion se kragpaneel in vir gebruik en laat die bemanning toe om kos en drankies te verhit. Dit kan met klittenband aan kajuitoppervlakke vasgemaak word wanneer nodig en gebêre word wanneer dit nie gebruik word nie.<ref name="Life Inside Orion" /> ==Verwysings== {{Verwysings|3}} {{Normdata}} [[Kategorie:Artemis-program]] [[Kategorie:Ruimtetuie]] sp8gg80tnvzob01zjb1uqc9vccek6sr 2920258 2920257 2026-07-30T12:06:41Z Sobaka 328 /* Bemanningsstelsels en akkommodasie */ woord regstel 2920258 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Orion Snaps a Selfie During External Inspection (vertical).jpg|duimnael|Orion het hierdie hoëresolusie-selfie in die ruimte geneem met 'n kamera wat op een van sy sonkragvlerke gemonteer is tydens 'n roetine eksterne inspeksie van die ruimtetuig op die tweede dag van die [[Artemis II]]-sending.]] Die '''Orion meergebruikbemandevoertuig''' ([[Engels]]: Orion Multi-Purpose Crew Vehicle of MPCV) is 'n gedeeltelik herbruikbare bemande ruimtetuig wat deur [[NASA]] gebruik word vir die [[Artemis-program|Artemis-maanverkenningsprogram]]. Dit bestaan uit 'n bemanningsmodule (CM), 'n ruimtekapsule wat deur Lockheed Martin gebou is, en is gekoppel aan 'n Europese Diensmodule (ESM) wat deur die [[Europese Ruimteagentskap]] (ESA) verskaf en deur Airbus Defence and Space vervaardig word. Orion ondersteun 'n bemanning van vier buite 'n [[lae aardwentelbaan]] vir tot 21 dae sonder om te dok of tot ses maande wanneer dit gekoppel is. Dit is toegerus met 'n [[NASA]]-dokstelselpoort en glaskajuitskerms. Dit is bedoel om bo-op die Ruimtelanseringstelsel (SLS)-vuurpyl gelanseer te word met 'n toringgemonteerde lansering-ontsnappingstelsel. Orion is in die vroeë 2000's deur Lockheed Martin bedink as 'n voorstel vir die Crew Exploration Vehicle (CEV) wat in NASA se Constellation-program gebruik sou word en is in 2006 deur NASA gekies. Na die kansellasie van die Constellation-program in 2010, is Orion breedvoerig herontwerp vir gebruik in NASA se Journey to Mars-inisiatief; later genoem Maan na Mars. Die SLS het Orion se primêre lanseervoertuig geword, en die diensmodule is vervang met 'n ontwerp gebaseer op ESA se Automated Transfer Vehicle. Teen 2026 is drie vlugwaardige voertuie gebou, saam met verskeie standaardmodelle en toetsartikels. Drie bykomende vlugwaardige voertuie is in aanbou. In Mei 2025 het die tweede Trump-administrasie voorgestel om die Orion-ruimtetuigprogram na Artemis III te beëindig.<ref name=":3" /> Die One Big Beautiful Bill Act wat in Julie 2025 onderteken is, het 'n bepaling ingesluit om die verkryging van Orion vir Artemis IV te finansier en dit in toekomstige missies te hergebruik.<ref>{{cite web |date=4 Julie 2025 |title=One Big Beautiful Bill Act |url=https://www.congress.gov/bill/119th-congress/house-bill/1/text/pl |access-date=18 Januarie 2026 |work=Public Law 119–21 |publisher=119th United States Congress |at=139 Stat. 134 (SEC. 40005, appropriations for SLS, Orion, and Artemis Missions IV and V)}}</ref> ==Ontwerp== Orion is gebaseer op die konfigurasie van die [[Apollo-beheer-en-diensmodule]] (CSM), met 'n groter deursnee, 'n opgedateerde termiese beskermingstelsel en moderne avionika. Dit is ontwerp vir diep ruimtemissies wat tot 21 dae se aktiewe bemanningsoperasies en tot ses maande se rustige ruimtetuigoperasie ondersteun.<ref name="C4WDefault-7291456">{{cite journal |url=https://ntrs.nasa.gov/archive/nasa/casi.ntrs.nasa.gov/20090029327.pdf |title=Environmental Control and Life Support System (ECLSS) |journal=NTRS.nasa.gov |publisher=[[NASA]] |location=Ames Research Center |year=2009 |access-date=7 April 2014 |first=L. |last=Peterson |archive-url=https://web.archive.org/web/20140407215209/http://ntrs.nasa.gov/archive/nasa/casi.ntrs.nasa.gov/20090029327.pdf |archive-date=7 April 2014 |url-status=live}}</ref> Die Orion-bemanningsmodule lanseer met die Europese Diensmodule, 'n ruimtetuigkoppelaar en 'n lanseringsafbrekingstelsel. Die Orion-bemanningsmodule (OCM) is 'n herbruikbare kapsule wat bewoonbare volume, berging vir verbruiksgoedere en navorsingstoerusting, en 'n Internasionale Dokstelselstandaard (IDSS)-poort vir bemanningsoordragte bied.{{r|Space.com1}}<ref>{{cite web |url=https://www.nasa.gov/mission_pages/constellation/orion/21st_century_style_return_to_the_moon.html |title=NASA – A 21st Century-Style Return to the Moon |website=nasa.gov |access-date=3 Junie 2018 |archive-date=5 September 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170905232237/https://www.nasa.gov/mission_pages/constellation/orion/21st_century_style_return_to_the_moon.html |url-status=live}}</ref>{{r|NSF-20141030}} Dit is die enigste belangrike ruimtetuigelement wat na elke sending na die Aarde terugkeer en is ontwerp vir opknapping en hergebruik, met modulêre stelsels wat bedoel is om inkrementele opgraderings oor tyd te ondersteun.{{r|Space.com1}} ==Struktuur en vervaardiging== Die OCM is gebou van aluminium-litium-legering en het 'n 57.5° afgeknotte vorm met 'n stomp sferiese agterkant, 5.02 meter in deursnee en 3.3 meter in lengte,<ref name="Orion handout">{{cite press release |title=NASA – Orion Crew Exploration Vehicle |date=7 Februarie 2009 |publisher=NASA |url=http://www.nasa.gov/pdf/156298main_orion_handout.pdf |access-date=7 Februarie 2009 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210408073530/https://www.nasa.gov/pdf/156298main_orion_handout.pdf |archive-date=8 April 2021}}</ref> met 'n massa van ongeveer 8.5 metrieke ton. Die module bied ongeveer 50% meer interne volume as die Apollo-beheermodule en is ontwerp om vier ruimtevaarders op Artemis-missies te dra.<ref name=ref_manual/> Dit word vervaardig deur Lockheed Martin, met die drukvat gebou by die Michoud-fasiliteit in [[New Orleans]], [[Louisiana]], en finale montering uitgevoer by die Operasies- en Uitrekeningsgebou by die [[Kennedy-ruimtesentrum]] in [[Florida]].<ref>{{cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/5304086.stm |date=31 Augustust 2006 |title=Lockheed to build Nasa 'Moonship' |work=BBC News |access-date=1 Maart 2007 |archive-date=17 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210417181900/http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/5304086.stm |url-status=live }}</ref><ref name="LaNasaMichoud2021">{{Cite web|url=https://mafspace.msfc.nasa.gov/current-tenants/lockheed-martin/|title=Michoud Tenants: Lockheed Martin|last=LaNasa|first=Shannon|date=2021|access-date=27 Junie 2021|website=Marshall Space Flight Center|publisher=NASA|archive-date=18 Maart 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210318002450/https://mafspace.msfc.nasa.gov/current-tenants/lockheed-martin/|url-status=live}}{{PD-notice}}</ref><ref name="WGNO2021">{{Cite web|last=Cristina|first=Victoria|url=https://wgno.com/news/louisiana/behind-the-scenes-at-nasa-michoud-assembly-of-the-orion-crew-modules/|date=26 April 2021|title=Behind the scenes at NASA Michoud: Assembly of the Orion Crew Modules|website=WGNO|publisher=Nexstar Media Group|access-date=12 Februarie 2022|archive-date=16 November 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221116144839/https://wgno.com/news/louisiana/behind-the-scenes-at-nasa-michoud-assembly-of-the-orion-crew-modules/|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite tweet|title=Technicians at NASA's Michoud Assembly Facility completed the welding on Orion's pressure vessel which will carry @NASA_Astronauts to the Moon on #Artemis III.|user=NASA_Orion|author=NASA Orion public relations|date=10 September 2021|number=1436382093404221453}}</ref> ==Termiese beskerming== Na evaluering van termiese beskermingsmateriale het NASA [[AVCOAT]] gekies vir die ablatiewe hitteskild. AVCOAT bestaan uit silikavesels ingebed in 'n [[hars]] binne 'nks heuningkoektruktuur van veselglas en fenolhars. Dit is voorheen gebruik op die Apollo-missies en die Ruimtependeltuig-wentelbaan.<ref>{{cite press release |publisher=NASA Ames Research Center |date=7 April 2009 |title=NASA Selects Material for Orion Spacecraft Heat Shield |url=http://www.nasa.gov/centers/ames/news/releases/2009/09-39AR.html |access-date=16 April 2009 |archive-date=17 Maart 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210317173040/https://www.nasa.gov/centers/ames/news/releases/2009/09-39AR.html |url-status=live }}</ref> ==Bemanningsstelsels en akkommodasie== Die OCM gebruik 'n glaskajuit met digitale beheerstelsels wat gedeeltelik afgelei is van dié wat in die [[Boeing 787 Dreamliner]] gebruik word.<ref name="fi_20061006_orion">{{cite news |last=Coppinger |first=Rob |title=NASA Orion crew vehicle will use voice controls in Boeing 787-style Honeywell smart cockpit |publisher=Flight International |date=6 Oktober 2006 |url=https://www.flightglobal.com/space/2006/10/nasa-orion-crew-vehicle-will-use-voice-controls-in-boeing-787-style-honeywell-smart-cockpit/ }}</ref> Die bevelvoerder en vlieënier sit teenoor drie hoofskerms en sewe skakelpanele binne armbereik, wat inligting oor die status van die ruimtetuig verskaf en beheer oor aanboordstelsels moontlik maak. 'n Wyserbeheertoestel maak interaksie met die skerms moontlik onder hoë g-kragte, wanneer die bemanning nie maklik kan uitreik nie. Die koppelvlak ondersteun beide roetinebedrywighede en anomalie-reaksie deur geïntegreerde elektroniese prosedures en waarskuwingstelsels. Rotasie- en translasionele handbeheerders stel die bemanning in staat om die ruimtetuig se oriëntasie en beweging handmatig aan te pas.<ref name="Life Inside Orion">{{Cite web |date=Februarie 2026 |title=Life Inside Orion Fact Sheet |url=https://www.nasa.gov/wp-content/uploads/2026/02/life-in-orion-fact-sheet-2026-2.pdf |access-date=13 April 2026 |website=NASA}}</ref><ref name=":5" /> Die vier bemanningssitplekke is ontwerp om 'n wye reeks ruimtevaarderliggaamsgroottes te akkommodeer, van ongeveer die 1ste tot die 99ste persentiel, en is verstelbaar. Vir lansering en herbetreding word ruimtevaarders op hul rug geplaas met knieë gebuig teen 'n 90-grade hoek en voete vasgemaak in voetpanne. Elke sitplek bevat 'n vyfpunt-harnas, kopstutte en skouer- en heupsteun, met voetbeugels wat met bemanningsskoene koppel om beweging te beperk. Die sitplekke sluit 'n impakdempingstelsel in, wat laste tydens die neerstorting verminder deur beheerde beweging langs geleidingsrelings toe te laat. Sodra hulle in 'n wentelbaan is, word die voetpanne op die bevelvoerder- en vlieëniersitplekke verwyder en gebêre om kajuitruimte te vergroot, en 'n vragnet oor die missiespesialissitplekke bied berging vir toerusting en pakkomponente.<ref name="Life Inside Orion" /><ref name=":5">{{Cite web |date=March 5, 2025 |title=Crew Systems |url=https://www.nasa.gov/reference/crew-systems/ |access-date=2026-04-15 |website=NASA |language=en-US}}</ref> Die ruimtetuig werk met 'n gemengde stikstof/suurstof (N₂/O₂) atmosfeer teen óf seevlakdruk (101.3 kPa of 14.69 psi) óf 'n verminderde druk (55.2 tot 70.3 kPa of 8.01 tot 10.20 psi).[aanhaling nodig] Vanaf 2019 was dit beplan om die Ruimtetuig Atmosfeermonitor in die OCM gebruik te word.<ref>{{Cite web|url=http://www.nasa.gov/feature/nasas-spacecraft-atmosphere-monitor-goes-to-work-aboard-the-international-space-station|title=S.A.M. Goes to Work Aboard ISS|last=Hill|first=Denise|date=23 Julie 2019|website=NASA|access-date=31 Julie 2019|archive-date=7 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201107234201/https://www.nasa.gov/feature/nasas-spacecraft-atmosphere-monitor-goes-to-work-aboard-the-international-space-station/|url-status=live}}</ref> Die OCM sluit die kompakte Orion-vliegwiel-oefentoestel in, wat ruimtevaarders in staat stel om aërobiese en weerstandsoefeninge tydens vlug uit te voer met behulp van 'n kabelgedrewe vliegwielmeganisme. Die stelsel is ontwerp om aan die ruimtetuig se massa- en volumebeperkings te voldoen, terwyl dit ook 'n wye reeks oefeninge moontlik maak. Dit is onder die syluik gemonteer en funksioneer ook as 'n trappie vir bemanningslede wat die ruimtetuig binnegaan of verlaat.<ref name="Life Inside Orion" /><ref>{{cite web |date=2026-04-02 |title=Artemis II Flight Day 2: Orion Completes TLI Burn, Crew Begins Journey to the Moon |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/02/artemis-ii-flight-day-2-orion-completes-tli-burn-crew-begins-journey-to-the-moon/ |publisher=[[NASA]]}}</ref><ref>{{cite web |last=Hanson |first=Mike |date=2026-04-03 |title=Artemis II crew space moon mission |url=https://www.wesh.com/article/artemis-ii-crew-space-moon-mission/70927464 |access-date=2026-04-09 |publisher=WESH}}</ref> Die OCM sluit 'n ruimtetoilet in, genaamd die Universal Waste Management System (UWMS), binne 'n volledig geslote kompartement van 0.46 m2 vir privaatheid wat lugvloei gebruik om vloeibare en vaste afval te bestuur. Vaste afval word in verseëlde houers gestoor, terwyl behandelde vloeibare afval oorboord geventileer word <ref name="Life Inside Orion" /> Die drinkwaterhouer verskaf water vir die rehidrasie van [[voedsel]], die voorbereiding van drankies en die ondersteuning van mediese behoeftes in Orion. Dit koppel aan vier druktenks in die diensmodule. 'n Kosverwarmer in aktetas-styl prop in Orion se kragpaneel in vir gebruik en laat die bemanning toe om kos en drankies te verhit. Dit kan met [[Velcro]] aan kajuitoppervlakke vasgemaak word wanneer nodig en gebêre word wanneer dit nie gebruik word nie.<ref name="Life Inside Orion" /> ==Verwysings== {{Verwysings|3}} {{Normdata}} [[Kategorie:Artemis-program]] [[Kategorie:Ruimtetuie]] ozkcksr70zxmtspln1xas9dxdba7s5z 2920260 2920258 2026-07-30T12:09:26Z Sobaka 328 verwysing 2920260 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Orion Snaps a Selfie During External Inspection (vertical).jpg|duimnael|Orion het hierdie hoëresolusie-selfie in die ruimte geneem met 'n kamera wat op een van sy sonkragvlerke gemonteer is tydens 'n roetine eksterne inspeksie van die ruimtetuig op die tweede dag van die [[Artemis II]]-sending.]] Die '''Orion meergebruikbemandevoertuig''' ([[Engels]]: Orion Multi-Purpose Crew Vehicle of MPCV) is 'n gedeeltelik herbruikbare bemande ruimtetuig wat deur [[NASA]] gebruik word vir die [[Artemis-program|Artemis-maanverkenningsprogram]]. Dit bestaan uit 'n bemanningsmodule (CM), 'n ruimtekapsule wat deur Lockheed Martin gebou is, en is gekoppel aan 'n Europese Diensmodule (ESM) wat deur die [[Europese Ruimteagentskap]] (ESA) verskaf en deur Airbus Defence and Space vervaardig word. Orion ondersteun 'n bemanning van vier buite 'n [[lae aardwentelbaan]] vir tot 21 dae sonder om te dok of tot ses maande wanneer dit gekoppel is. Dit is toegerus met 'n [[NASA]]-dokstelselpoort en glaskajuitskerms. Dit is bedoel om bo-op die Ruimtelanseringstelsel (SLS)-vuurpyl gelanseer te word met 'n toringgemonteerde lansering-ontsnappingstelsel. Orion is in die vroeë 2000's deur Lockheed Martin bedink as 'n voorstel vir die Crew Exploration Vehicle (CEV) wat in NASA se Constellation-program gebruik sou word en is in 2006 deur NASA gekies. Na die kansellasie van die Constellation-program in 2010, is Orion breedvoerig herontwerp vir gebruik in NASA se Journey to Mars-inisiatief; later genoem Maan na Mars. Die SLS het Orion se primêre lanseervoertuig geword, en die diensmodule is vervang met 'n ontwerp gebaseer op ESA se Automated Transfer Vehicle. Teen 2026 is drie vlugwaardige voertuie gebou, saam met verskeie standaardmodelle en toetsartikels. Drie bykomende vlugwaardige voertuie is in aanbou. In Mei 2025 het die tweede Trump-administrasie voorgestel om die Orion-ruimtetuigprogram na Artemis III te beëindig.<ref name=":3">{{Cite press release |title=President Trump's FY26 Budget Revitalizes Human Space Exploration |date=2 Mei 2025 |url=https://www.nasa.gov/news-release/president-trumps-fy26-budget-revitalizes-human-space-exploration/ |language=en-US |last1=Dooren |first1=Jennifer M. |last2=Stevens |first2=Bethany |access-date=2 Mei 2025 |website=NASA}}</ref> Die ''One Big Beautiful Bill Act'' wat in Julie 2025 onderteken is, het 'n bepaling ingesluit om die verkryging van Orion vir Artemis IV te finansier en dit in toekomstige missies te hergebruik.<ref>{{cite web |date=4 Julie 2025 |title=One Big Beautiful Bill Act |url=https://www.congress.gov/bill/119th-congress/house-bill/1/text/pl |access-date=18 Januarie 2026 |work=Public Law 119–21 |publisher=119th United States Congress |at=139 Stat. 134 (SEC. 40005, appropriations for SLS, Orion, and Artemis Missions IV and V)}}</ref> ==Ontwerp== Orion is gebaseer op die konfigurasie van die [[Apollo-beheer-en-diensmodule]] (CSM), met 'n groter deursnee, 'n opgedateerde termiese beskermingstelsel en moderne avionika. Dit is ontwerp vir diep ruimtemissies wat tot 21 dae se aktiewe bemanningsoperasies en tot ses maande se rustige ruimtetuigoperasie ondersteun.<ref name="C4WDefault-7291456">{{cite journal |url=https://ntrs.nasa.gov/archive/nasa/casi.ntrs.nasa.gov/20090029327.pdf |title=Environmental Control and Life Support System (ECLSS) |journal=NTRS.nasa.gov |publisher=[[NASA]] |location=Ames Research Center |year=2009 |access-date=7 April 2014 |first=L. |last=Peterson |archive-url=https://web.archive.org/web/20140407215209/http://ntrs.nasa.gov/archive/nasa/casi.ntrs.nasa.gov/20090029327.pdf |archive-date=7 April 2014 |url-status=live}}</ref> Die Orion-bemanningsmodule lanseer met die Europese Diensmodule, 'n ruimtetuigkoppelaar en 'n lanseringsafbrekingstelsel. Die Orion-bemanningsmodule (OCM) is 'n herbruikbare kapsule wat bewoonbare volume, berging vir verbruiksgoedere en navorsingstoerusting, en 'n Internasionale Dokstelselstandaard (IDSS)-poort vir bemanningsoordragte bied.{{r|Space.com1}}<ref>{{cite web |url=https://www.nasa.gov/mission_pages/constellation/orion/21st_century_style_return_to_the_moon.html |title=NASA – A 21st Century-Style Return to the Moon |website=nasa.gov |access-date=3 Junie 2018 |archive-date=5 September 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170905232237/https://www.nasa.gov/mission_pages/constellation/orion/21st_century_style_return_to_the_moon.html |url-status=live}}</ref>{{r|NSF-20141030}} Dit is die enigste belangrike ruimtetuigelement wat na elke sending na die Aarde terugkeer en is ontwerp vir opknapping en hergebruik, met modulêre stelsels wat bedoel is om inkrementele opgraderings oor tyd te ondersteun.{{r|Space.com1}} ==Struktuur en vervaardiging== Die OCM is gebou van aluminium-litium-legering en het 'n 57.5° afgeknotte vorm met 'n stomp sferiese agterkant, 5.02 meter in deursnee en 3.3 meter in lengte,<ref name="Orion handout">{{cite press release |title=NASA – Orion Crew Exploration Vehicle |date=7 Februarie 2009 |publisher=NASA |url=http://www.nasa.gov/pdf/156298main_orion_handout.pdf |access-date=7 Februarie 2009 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210408073530/https://www.nasa.gov/pdf/156298main_orion_handout.pdf |archive-date=8 April 2021}}</ref> met 'n massa van ongeveer 8.5 metrieke ton. Die module bied ongeveer 50% meer interne volume as die Apollo-beheermodule en is ontwerp om vier ruimtevaarders op Artemis-missies te dra.<ref name=ref_manual/> Dit word vervaardig deur Lockheed Martin, met die drukvat gebou by die Michoud-fasiliteit in [[New Orleans]], [[Louisiana]], en finale montering uitgevoer by die Operasies- en Uitrekeningsgebou by die [[Kennedy-ruimtesentrum]] in [[Florida]].<ref>{{cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/5304086.stm |date=31 Augustust 2006 |title=Lockheed to build Nasa 'Moonship' |work=BBC News |access-date=1 Maart 2007 |archive-date=17 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210417181900/http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/5304086.stm |url-status=live }}</ref><ref name="LaNasaMichoud2021">{{Cite web|url=https://mafspace.msfc.nasa.gov/current-tenants/lockheed-martin/|title=Michoud Tenants: Lockheed Martin|last=LaNasa|first=Shannon|date=2021|access-date=27 Junie 2021|website=Marshall Space Flight Center|publisher=NASA|archive-date=18 Maart 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210318002450/https://mafspace.msfc.nasa.gov/current-tenants/lockheed-martin/|url-status=live}}{{PD-notice}}</ref><ref name="WGNO2021">{{Cite web|last=Cristina|first=Victoria|url=https://wgno.com/news/louisiana/behind-the-scenes-at-nasa-michoud-assembly-of-the-orion-crew-modules/|date=26 April 2021|title=Behind the scenes at NASA Michoud: Assembly of the Orion Crew Modules|website=WGNO|publisher=Nexstar Media Group|access-date=12 Februarie 2022|archive-date=16 November 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221116144839/https://wgno.com/news/louisiana/behind-the-scenes-at-nasa-michoud-assembly-of-the-orion-crew-modules/|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite tweet|title=Technicians at NASA's Michoud Assembly Facility completed the welding on Orion's pressure vessel which will carry @NASA_Astronauts to the Moon on #Artemis III.|user=NASA_Orion|author=NASA Orion public relations|date=10 September 2021|number=1436382093404221453}}</ref> ==Termiese beskerming== Na evaluering van termiese beskermingsmateriale het NASA [[AVCOAT]] gekies vir die ablatiewe hitteskild. AVCOAT bestaan uit silikavesels ingebed in 'n [[hars]] binne 'nks heuningkoektruktuur van veselglas en fenolhars. Dit is voorheen gebruik op die Apollo-missies en die Ruimtependeltuig-wentelbaan.<ref>{{cite press release |publisher=NASA Ames Research Center |date=7 April 2009 |title=NASA Selects Material for Orion Spacecraft Heat Shield |url=http://www.nasa.gov/centers/ames/news/releases/2009/09-39AR.html |access-date=16 April 2009 |archive-date=17 Maart 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210317173040/https://www.nasa.gov/centers/ames/news/releases/2009/09-39AR.html |url-status=live }}</ref> ==Bemanningsstelsels en akkommodasie== Die OCM gebruik 'n glaskajuit met digitale beheerstelsels wat gedeeltelik afgelei is van dié wat in die [[Boeing 787 Dreamliner]] gebruik word.<ref name="fi_20061006_orion">{{cite news |last=Coppinger |first=Rob |title=NASA Orion crew vehicle will use voice controls in Boeing 787-style Honeywell smart cockpit |publisher=Flight International |date=6 Oktober 2006 |url=https://www.flightglobal.com/space/2006/10/nasa-orion-crew-vehicle-will-use-voice-controls-in-boeing-787-style-honeywell-smart-cockpit/ }}</ref> Die bevelvoerder en vlieënier sit teenoor drie hoofskerms en sewe skakelpanele binne armbereik, wat inligting oor die status van die ruimtetuig verskaf en beheer oor aanboordstelsels moontlik maak. 'n Wyserbeheertoestel maak interaksie met die skerms moontlik onder hoë g-kragte, wanneer die bemanning nie maklik kan uitreik nie. Die koppelvlak ondersteun beide roetinebedrywighede en anomalie-reaksie deur geïntegreerde elektroniese prosedures en waarskuwingstelsels. Rotasie- en translasionele handbeheerders stel die bemanning in staat om die ruimtetuig se oriëntasie en beweging handmatig aan te pas.<ref name="Life Inside Orion">{{Cite web |date=Februarie 2026 |title=Life Inside Orion Fact Sheet |url=https://www.nasa.gov/wp-content/uploads/2026/02/life-in-orion-fact-sheet-2026-2.pdf |access-date=13 April 2026 |website=NASA}}</ref><ref name=":5" /> Die vier bemanningssitplekke is ontwerp om 'n wye reeks ruimtevaarderliggaamsgroottes te akkommodeer, van ongeveer die 1ste tot die 99ste persentiel, en is verstelbaar. Vir lansering en herbetreding word ruimtevaarders op hul rug geplaas met knieë gebuig teen 'n 90-grade hoek en voete vasgemaak in voetpanne. Elke sitplek bevat 'n vyfpunt-harnas, kopstutte en skouer- en heupsteun, met voetbeugels wat met bemanningsskoene koppel om beweging te beperk. Die sitplekke sluit 'n impakdempingstelsel in, wat laste tydens die neerstorting verminder deur beheerde beweging langs geleidingsrelings toe te laat. Sodra hulle in 'n wentelbaan is, word die voetpanne op die bevelvoerder- en vlieëniersitplekke verwyder en gebêre om kajuitruimte te vergroot, en 'n vragnet oor die missiespesialissitplekke bied berging vir toerusting en pakkomponente.<ref name="Life Inside Orion" /><ref name=":5">{{Cite web |date=March 5, 2025 |title=Crew Systems |url=https://www.nasa.gov/reference/crew-systems/ |access-date=2026-04-15 |website=NASA |language=en-US}}</ref> Die ruimtetuig werk met 'n gemengde stikstof/suurstof (N₂/O₂) atmosfeer teen óf seevlakdruk (101.3 kPa of 14.69 psi) óf 'n verminderde druk (55.2 tot 70.3 kPa of 8.01 tot 10.20 psi).[aanhaling nodig] Vanaf 2019 was dit beplan om die Ruimtetuig Atmosfeermonitor in die OCM gebruik te word.<ref>{{Cite web|url=http://www.nasa.gov/feature/nasas-spacecraft-atmosphere-monitor-goes-to-work-aboard-the-international-space-station|title=S.A.M. Goes to Work Aboard ISS|last=Hill|first=Denise|date=23 Julie 2019|website=NASA|access-date=31 Julie 2019|archive-date=7 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201107234201/https://www.nasa.gov/feature/nasas-spacecraft-atmosphere-monitor-goes-to-work-aboard-the-international-space-station/|url-status=live}}</ref> Die OCM sluit die kompakte Orion-vliegwiel-oefentoestel in, wat ruimtevaarders in staat stel om aërobiese en weerstandsoefeninge tydens vlug uit te voer met behulp van 'n kabelgedrewe vliegwielmeganisme. Die stelsel is ontwerp om aan die ruimtetuig se massa- en volumebeperkings te voldoen, terwyl dit ook 'n wye reeks oefeninge moontlik maak. Dit is onder die syluik gemonteer en funksioneer ook as 'n trappie vir bemanningslede wat die ruimtetuig binnegaan of verlaat.<ref name="Life Inside Orion" /><ref>{{cite web |date=2026-04-02 |title=Artemis II Flight Day 2: Orion Completes TLI Burn, Crew Begins Journey to the Moon |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/02/artemis-ii-flight-day-2-orion-completes-tli-burn-crew-begins-journey-to-the-moon/ |publisher=[[NASA]]}}</ref><ref>{{cite web |last=Hanson |first=Mike |date=2026-04-03 |title=Artemis II crew space moon mission |url=https://www.wesh.com/article/artemis-ii-crew-space-moon-mission/70927464 |access-date=2026-04-09 |publisher=WESH}}</ref> Die OCM sluit 'n ruimtetoilet in, genaamd die Universal Waste Management System (UWMS), binne 'n volledig geslote kompartement van 0.46 m2 vir privaatheid wat lugvloei gebruik om vloeibare en vaste afval te bestuur. Vaste afval word in verseëlde houers gestoor, terwyl behandelde vloeibare afval oorboord geventileer word <ref name="Life Inside Orion" /> Die drinkwaterhouer verskaf water vir die rehidrasie van [[voedsel]], die voorbereiding van drankies en die ondersteuning van mediese behoeftes in Orion. Dit koppel aan vier druktenks in die diensmodule. 'n Kosverwarmer in aktetas-styl prop in Orion se kragpaneel in vir gebruik en laat die bemanning toe om kos en drankies te verhit. Dit kan met [[Velcro]] aan kajuitoppervlakke vasgemaak word wanneer nodig en gebêre word wanneer dit nie gebruik word nie.<ref name="Life Inside Orion" /> ==Verwysings== {{Verwysings|3}} {{Normdata}} [[Kategorie:Artemis-program]] [[Kategorie:Ruimtetuie]] dk39fbdxzauvcpeoe6d3x0xxft4vefr 2920262 2920260 2026-07-30T12:12:45Z Sobaka 328 /* Ontwerp */ verwysing 2920262 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Orion Snaps a Selfie During External Inspection (vertical).jpg|duimnael|Orion het hierdie hoëresolusie-selfie in die ruimte geneem met 'n kamera wat op een van sy sonkragvlerke gemonteer is tydens 'n roetine eksterne inspeksie van die ruimtetuig op die tweede dag van die [[Artemis II]]-sending.]] Die '''Orion meergebruikbemandevoertuig''' ([[Engels]]: Orion Multi-Purpose Crew Vehicle of MPCV) is 'n gedeeltelik herbruikbare bemande ruimtetuig wat deur [[NASA]] gebruik word vir die [[Artemis-program|Artemis-maanverkenningsprogram]]. Dit bestaan uit 'n bemanningsmodule (CM), 'n ruimtekapsule wat deur Lockheed Martin gebou is, en is gekoppel aan 'n Europese Diensmodule (ESM) wat deur die [[Europese Ruimteagentskap]] (ESA) verskaf en deur Airbus Defence and Space vervaardig word. Orion ondersteun 'n bemanning van vier buite 'n [[lae aardwentelbaan]] vir tot 21 dae sonder om te dok of tot ses maande wanneer dit gekoppel is. Dit is toegerus met 'n [[NASA]]-dokstelselpoort en glaskajuitskerms. Dit is bedoel om bo-op die Ruimtelanseringstelsel (SLS)-vuurpyl gelanseer te word met 'n toringgemonteerde lansering-ontsnappingstelsel. Orion is in die vroeë 2000's deur Lockheed Martin bedink as 'n voorstel vir die Crew Exploration Vehicle (CEV) wat in NASA se Constellation-program gebruik sou word en is in 2006 deur NASA gekies. Na die kansellasie van die Constellation-program in 2010, is Orion breedvoerig herontwerp vir gebruik in NASA se Journey to Mars-inisiatief; later genoem Maan na Mars. Die SLS het Orion se primêre lanseervoertuig geword, en die diensmodule is vervang met 'n ontwerp gebaseer op ESA se Automated Transfer Vehicle. Teen 2026 is drie vlugwaardige voertuie gebou, saam met verskeie standaardmodelle en toetsartikels. Drie bykomende vlugwaardige voertuie is in aanbou. In Mei 2025 het die tweede Trump-administrasie voorgestel om die Orion-ruimtetuigprogram na Artemis III te beëindig.<ref name=":3">{{Cite press release |title=President Trump's FY26 Budget Revitalizes Human Space Exploration |date=2 Mei 2025 |url=https://www.nasa.gov/news-release/president-trumps-fy26-budget-revitalizes-human-space-exploration/ |language=en-US |last1=Dooren |first1=Jennifer M. |last2=Stevens |first2=Bethany |access-date=2 Mei 2025 |website=NASA}}</ref> Die ''One Big Beautiful Bill Act'' wat in Julie 2025 onderteken is, het 'n bepaling ingesluit om die verkryging van Orion vir Artemis IV te finansier en dit in toekomstige missies te hergebruik.<ref>{{cite web |date=4 Julie 2025 |title=One Big Beautiful Bill Act |url=https://www.congress.gov/bill/119th-congress/house-bill/1/text/pl |access-date=18 Januarie 2026 |work=Public Law 119–21 |publisher=119th United States Congress |at=139 Stat. 134 (SEC. 40005, appropriations for SLS, Orion, and Artemis Missions IV and V)}}</ref> ==Ontwerp== Orion is gebaseer op die konfigurasie van die [[Apollo-beheer-en-diensmodule]] (CSM), met 'n groter deursnee, 'n opgedateerde termiese beskermingstelsel en moderne avionika. Dit is ontwerp vir diep ruimtemissies wat tot 21 dae se aktiewe bemanningsoperasies en tot ses maande se rustige ruimtetuigoperasie ondersteun.<ref name="C4WDefault-7291456">{{cite journal |url=https://ntrs.nasa.gov/archive/nasa/casi.ntrs.nasa.gov/20090029327.pdf |title=Environmental Control and Life Support System (ECLSS) |journal=NTRS.nasa.gov |publisher=[[NASA]] |location=Ames Research Center |year=2009 |access-date=7 April 2014 |first=L. |last=Peterson |archive-url=https://web.archive.org/web/20140407215209/http://ntrs.nasa.gov/archive/nasa/casi.ntrs.nasa.gov/20090029327.pdf |archive-date=7 April 2014 |url-status=live}}</ref> Die Orion-bemanningsmodule lanseer met die Europese Diensmodule, 'n ruimtetuigkoppelaar en 'n lanseringsafbrekingstelsel. Die Orion-bemanningsmodule (OCM) is 'n herbruikbare kapsule wat bewoonbare volume, berging vir verbruiksgoedere en navorsingstoerusting, en 'n Internasionale Dokstelselstandaard (IDSS)-poort vir bemanningsoordragte bied.{{r|Space.com1}}<ref>{{cite web |url=https://www.nasa.gov/mission_pages/constellation/orion/21st_century_style_return_to_the_moon.html |title=NASA – A 21st Century-Style Return to the Moon |website=nasa.gov |access-date=3 Junie 2018 |archive-date=5 September 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170905232237/https://www.nasa.gov/mission_pages/constellation/orion/21st_century_style_return_to_the_moon.html |url-status=live}}</ref>{{r|NSF-20141030}} Dit is die enigste belangrike ruimtetuigelement wat na elke sending na die Aarde terugkeer en is ontwerp vir opknapping en hergebruik, met modulêre stelsels wat bedoel is om inkrementele opgraderings oor tyd te ondersteun.<ref name="Space.com1">{{cite web | author1= J. Scharr | title= NASA Goes 'Green': Next Spacecraft to be Reusable – Orion Capsule | url= https://www.space.com/21541-nasa-orion-spacecraft-reusable.html | website= Space.com | date= 2013-06-13 | access-date= 2014-11-30 | archive-date= 2014-12-04 | archive-url= https://web.archive.org/web/20141204145412/http://www.space.com/21541-nasa-orion-spacecraft-reusable.html | url-status= live }} </ref> ==Struktuur en vervaardiging== Die OCM is gebou van aluminium-litium-legering en het 'n 57.5° afgeknotte vorm met 'n stomp sferiese agterkant, 5.02 meter in deursnee en 3.3 meter in lengte,<ref name="Orion handout">{{cite press release |title=NASA – Orion Crew Exploration Vehicle |date=7 Februarie 2009 |publisher=NASA |url=http://www.nasa.gov/pdf/156298main_orion_handout.pdf |access-date=7 Februarie 2009 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210408073530/https://www.nasa.gov/pdf/156298main_orion_handout.pdf |archive-date=8 April 2021}}</ref> met 'n massa van ongeveer 8.5 metrieke ton. Die module bied ongeveer 50% meer interne volume as die Apollo-beheermodule en is ontwerp om vier ruimtevaarders op Artemis-missies te dra.<ref name=ref_manual/> Dit word vervaardig deur Lockheed Martin, met die drukvat gebou by die Michoud-fasiliteit in [[New Orleans]], [[Louisiana]], en finale montering uitgevoer by die Operasies- en Uitrekeningsgebou by die [[Kennedy-ruimtesentrum]] in [[Florida]].<ref>{{cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/5304086.stm |date=31 Augustust 2006 |title=Lockheed to build Nasa 'Moonship' |work=BBC News |access-date=1 Maart 2007 |archive-date=17 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210417181900/http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/5304086.stm |url-status=live }}</ref><ref name="LaNasaMichoud2021">{{Cite web|url=https://mafspace.msfc.nasa.gov/current-tenants/lockheed-martin/|title=Michoud Tenants: Lockheed Martin|last=LaNasa|first=Shannon|date=2021|access-date=27 Junie 2021|website=Marshall Space Flight Center|publisher=NASA|archive-date=18 Maart 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210318002450/https://mafspace.msfc.nasa.gov/current-tenants/lockheed-martin/|url-status=live}}{{PD-notice}}</ref><ref name="WGNO2021">{{Cite web|last=Cristina|first=Victoria|url=https://wgno.com/news/louisiana/behind-the-scenes-at-nasa-michoud-assembly-of-the-orion-crew-modules/|date=26 April 2021|title=Behind the scenes at NASA Michoud: Assembly of the Orion Crew Modules|website=WGNO|publisher=Nexstar Media Group|access-date=12 Februarie 2022|archive-date=16 November 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221116144839/https://wgno.com/news/louisiana/behind-the-scenes-at-nasa-michoud-assembly-of-the-orion-crew-modules/|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite tweet|title=Technicians at NASA's Michoud Assembly Facility completed the welding on Orion's pressure vessel which will carry @NASA_Astronauts to the Moon on #Artemis III.|user=NASA_Orion|author=NASA Orion public relations|date=10 September 2021|number=1436382093404221453}}</ref> ==Termiese beskerming== Na evaluering van termiese beskermingsmateriale het NASA [[AVCOAT]] gekies vir die ablatiewe hitteskild. AVCOAT bestaan uit silikavesels ingebed in 'n [[hars]] binne 'nks heuningkoektruktuur van veselglas en fenolhars. Dit is voorheen gebruik op die Apollo-missies en die Ruimtependeltuig-wentelbaan.<ref>{{cite press release |publisher=NASA Ames Research Center |date=7 April 2009 |title=NASA Selects Material for Orion Spacecraft Heat Shield |url=http://www.nasa.gov/centers/ames/news/releases/2009/09-39AR.html |access-date=16 April 2009 |archive-date=17 Maart 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210317173040/https://www.nasa.gov/centers/ames/news/releases/2009/09-39AR.html |url-status=live }}</ref> ==Bemanningsstelsels en akkommodasie== Die OCM gebruik 'n glaskajuit met digitale beheerstelsels wat gedeeltelik afgelei is van dié wat in die [[Boeing 787 Dreamliner]] gebruik word.<ref name="fi_20061006_orion">{{cite news |last=Coppinger |first=Rob |title=NASA Orion crew vehicle will use voice controls in Boeing 787-style Honeywell smart cockpit |publisher=Flight International |date=6 Oktober 2006 |url=https://www.flightglobal.com/space/2006/10/nasa-orion-crew-vehicle-will-use-voice-controls-in-boeing-787-style-honeywell-smart-cockpit/ }}</ref> Die bevelvoerder en vlieënier sit teenoor drie hoofskerms en sewe skakelpanele binne armbereik, wat inligting oor die status van die ruimtetuig verskaf en beheer oor aanboordstelsels moontlik maak. 'n Wyserbeheertoestel maak interaksie met die skerms moontlik onder hoë g-kragte, wanneer die bemanning nie maklik kan uitreik nie. Die koppelvlak ondersteun beide roetinebedrywighede en anomalie-reaksie deur geïntegreerde elektroniese prosedures en waarskuwingstelsels. Rotasie- en translasionele handbeheerders stel die bemanning in staat om die ruimtetuig se oriëntasie en beweging handmatig aan te pas.<ref name="Life Inside Orion">{{Cite web |date=Februarie 2026 |title=Life Inside Orion Fact Sheet |url=https://www.nasa.gov/wp-content/uploads/2026/02/life-in-orion-fact-sheet-2026-2.pdf |access-date=13 April 2026 |website=NASA}}</ref><ref name=":5" /> Die vier bemanningssitplekke is ontwerp om 'n wye reeks ruimtevaarderliggaamsgroottes te akkommodeer, van ongeveer die 1ste tot die 99ste persentiel, en is verstelbaar. Vir lansering en herbetreding word ruimtevaarders op hul rug geplaas met knieë gebuig teen 'n 90-grade hoek en voete vasgemaak in voetpanne. Elke sitplek bevat 'n vyfpunt-harnas, kopstutte en skouer- en heupsteun, met voetbeugels wat met bemanningsskoene koppel om beweging te beperk. Die sitplekke sluit 'n impakdempingstelsel in, wat laste tydens die neerstorting verminder deur beheerde beweging langs geleidingsrelings toe te laat. Sodra hulle in 'n wentelbaan is, word die voetpanne op die bevelvoerder- en vlieëniersitplekke verwyder en gebêre om kajuitruimte te vergroot, en 'n vragnet oor die missiespesialissitplekke bied berging vir toerusting en pakkomponente.<ref name="Life Inside Orion" /><ref name=":5">{{Cite web |date=March 5, 2025 |title=Crew Systems |url=https://www.nasa.gov/reference/crew-systems/ |access-date=2026-04-15 |website=NASA |language=en-US}}</ref> Die ruimtetuig werk met 'n gemengde stikstof/suurstof (N₂/O₂) atmosfeer teen óf seevlakdruk (101.3 kPa of 14.69 psi) óf 'n verminderde druk (55.2 tot 70.3 kPa of 8.01 tot 10.20 psi).[aanhaling nodig] Vanaf 2019 was dit beplan om die Ruimtetuig Atmosfeermonitor in die OCM gebruik te word.<ref>{{Cite web|url=http://www.nasa.gov/feature/nasas-spacecraft-atmosphere-monitor-goes-to-work-aboard-the-international-space-station|title=S.A.M. Goes to Work Aboard ISS|last=Hill|first=Denise|date=23 Julie 2019|website=NASA|access-date=31 Julie 2019|archive-date=7 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201107234201/https://www.nasa.gov/feature/nasas-spacecraft-atmosphere-monitor-goes-to-work-aboard-the-international-space-station/|url-status=live}}</ref> Die OCM sluit die kompakte Orion-vliegwiel-oefentoestel in, wat ruimtevaarders in staat stel om aërobiese en weerstandsoefeninge tydens vlug uit te voer met behulp van 'n kabelgedrewe vliegwielmeganisme. Die stelsel is ontwerp om aan die ruimtetuig se massa- en volumebeperkings te voldoen, terwyl dit ook 'n wye reeks oefeninge moontlik maak. Dit is onder die syluik gemonteer en funksioneer ook as 'n trappie vir bemanningslede wat die ruimtetuig binnegaan of verlaat.<ref name="Life Inside Orion" /><ref>{{cite web |date=2026-04-02 |title=Artemis II Flight Day 2: Orion Completes TLI Burn, Crew Begins Journey to the Moon |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/02/artemis-ii-flight-day-2-orion-completes-tli-burn-crew-begins-journey-to-the-moon/ |publisher=[[NASA]]}}</ref><ref>{{cite web |last=Hanson |first=Mike |date=2026-04-03 |title=Artemis II crew space moon mission |url=https://www.wesh.com/article/artemis-ii-crew-space-moon-mission/70927464 |access-date=2026-04-09 |publisher=WESH}}</ref> Die OCM sluit 'n ruimtetoilet in, genaamd die Universal Waste Management System (UWMS), binne 'n volledig geslote kompartement van 0.46 m2 vir privaatheid wat lugvloei gebruik om vloeibare en vaste afval te bestuur. Vaste afval word in verseëlde houers gestoor, terwyl behandelde vloeibare afval oorboord geventileer word <ref name="Life Inside Orion" /> Die drinkwaterhouer verskaf water vir die rehidrasie van [[voedsel]], die voorbereiding van drankies en die ondersteuning van mediese behoeftes in Orion. Dit koppel aan vier druktenks in die diensmodule. 'n Kosverwarmer in aktetas-styl prop in Orion se kragpaneel in vir gebruik en laat die bemanning toe om kos en drankies te verhit. Dit kan met [[Velcro]] aan kajuitoppervlakke vasgemaak word wanneer nodig en gebêre word wanneer dit nie gebruik word nie.<ref name="Life Inside Orion" /> ==Verwysings== {{Verwysings|3}} {{Normdata}} [[Kategorie:Artemis-program]] [[Kategorie:Ruimtetuie]] 77aqsppehvkz2y0l3fhqldpqgcw5djs 2920263 2920262 2026-07-30T12:15:30Z Sobaka 328 /* Ontwerp */ vwerwysing 2920263 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Orion Snaps a Selfie During External Inspection (vertical).jpg|duimnael|Orion het hierdie hoëresolusie-selfie in die ruimte geneem met 'n kamera wat op een van sy sonkragvlerke gemonteer is tydens 'n roetine eksterne inspeksie van die ruimtetuig op die tweede dag van die [[Artemis II]]-sending.]] Die '''Orion meergebruikbemandevoertuig''' ([[Engels]]: Orion Multi-Purpose Crew Vehicle of MPCV) is 'n gedeeltelik herbruikbare bemande ruimtetuig wat deur [[NASA]] gebruik word vir die [[Artemis-program|Artemis-maanverkenningsprogram]]. Dit bestaan uit 'n bemanningsmodule (CM), 'n ruimtekapsule wat deur Lockheed Martin gebou is, en is gekoppel aan 'n Europese Diensmodule (ESM) wat deur die [[Europese Ruimteagentskap]] (ESA) verskaf en deur Airbus Defence and Space vervaardig word. Orion ondersteun 'n bemanning van vier buite 'n [[lae aardwentelbaan]] vir tot 21 dae sonder om te dok of tot ses maande wanneer dit gekoppel is. Dit is toegerus met 'n [[NASA]]-dokstelselpoort en glaskajuitskerms. Dit is bedoel om bo-op die Ruimtelanseringstelsel (SLS)-vuurpyl gelanseer te word met 'n toringgemonteerde lansering-ontsnappingstelsel. Orion is in die vroeë 2000's deur Lockheed Martin bedink as 'n voorstel vir die Crew Exploration Vehicle (CEV) wat in NASA se Constellation-program gebruik sou word en is in 2006 deur NASA gekies. Na die kansellasie van die Constellation-program in 2010, is Orion breedvoerig herontwerp vir gebruik in NASA se Journey to Mars-inisiatief; later genoem Maan na Mars. Die SLS het Orion se primêre lanseervoertuig geword, en die diensmodule is vervang met 'n ontwerp gebaseer op ESA se Automated Transfer Vehicle. Teen 2026 is drie vlugwaardige voertuie gebou, saam met verskeie standaardmodelle en toetsartikels. Drie bykomende vlugwaardige voertuie is in aanbou. In Mei 2025 het die tweede Trump-administrasie voorgestel om die Orion-ruimtetuigprogram na Artemis III te beëindig.<ref name=":3">{{Cite press release |title=President Trump's FY26 Budget Revitalizes Human Space Exploration |date=2 Mei 2025 |url=https://www.nasa.gov/news-release/president-trumps-fy26-budget-revitalizes-human-space-exploration/ |language=en-US |last1=Dooren |first1=Jennifer M. |last2=Stevens |first2=Bethany |access-date=2 Mei 2025 |website=NASA}}</ref> Die ''One Big Beautiful Bill Act'' wat in Julie 2025 onderteken is, het 'n bepaling ingesluit om die verkryging van Orion vir Artemis IV te finansier en dit in toekomstige missies te hergebruik.<ref>{{cite web |date=4 Julie 2025 |title=One Big Beautiful Bill Act |url=https://www.congress.gov/bill/119th-congress/house-bill/1/text/pl |access-date=18 Januarie 2026 |work=Public Law 119–21 |publisher=119th United States Congress |at=139 Stat. 134 (SEC. 40005, appropriations for SLS, Orion, and Artemis Missions IV and V)}}</ref> ==Ontwerp== Orion is gebaseer op die konfigurasie van die [[Apollo-beheer-en-diensmodule]] (CSM), met 'n groter deursnee, 'n opgedateerde termiese beskermingstelsel en moderne avionika. Dit is ontwerp vir diep ruimtemissies wat tot 21 dae se aktiewe bemanningsoperasies en tot ses maande se rustige ruimtetuigoperasie ondersteun.<ref name="C4WDefault-7291456">{{cite journal |url=https://ntrs.nasa.gov/archive/nasa/casi.ntrs.nasa.gov/20090029327.pdf |title=Environmental Control and Life Support System (ECLSS) |journal=NTRS.nasa.gov |publisher=[[NASA]] |location=Ames Research Center |year=2009 |access-date=7 April 2014 |first=L. |last=Peterson |archive-url=https://web.archive.org/web/20140407215209/http://ntrs.nasa.gov/archive/nasa/casi.ntrs.nasa.gov/20090029327.pdf |archive-date=7 April 2014 |url-status=live}}</ref> Die Orion-bemanningsmodule lanseer met die Europese Diensmodule, 'n ruimtetuigkoppelaar en 'n lanseringsafbrekingstelsel. Die Orion-bemanningsmodule (OCM) is 'n herbruikbare kapsule wat bewoonbare volume, berging vir verbruiksgoedere en navorsingstoerusting, en 'n Internasionale Dokstelselstandaard (IDSS)-poort vir bemanningsoordragte bied.{{r|Space.com1}}<ref>{{cite web |url=https://www.nasa.gov/mission_pages/constellation/orion/21st_century_style_return_to_the_moon.html |title=NASA – A 21st Century-Style Return to the Moon |website=nasa.gov |access-date=3 Junie 2018 |archive-date=5 September 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170905232237/https://www.nasa.gov/mission_pages/constellation/orion/21st_century_style_return_to_the_moon.html |url-status=live}}</ref><ref name="NSF-20141030">{{cite web | author1= C. Bergin | title= EFT-1 Orion completes assembly and conducts FRR | url= https://www.nasaspaceflight.com/2014/10/eft-1-orion-assembly-conduts-frr/ | website= NASASpaceflight.com | date= 2014-10-30 | access-date= 2014-11-10 | archive-date= 2016-08-17 | archive-url= https://web.archive.org/web/20160817092439/https://www.nasaspaceflight.com/2014/10/eft-1-orion-assembly-conduts-frr/ | url-status= live }} </ref> Dit is die enigste belangrike ruimtetuigelement wat na elke sending na die Aarde terugkeer en is ontwerp vir opknapping en hergebruik, met modulêre stelsels wat bedoel is om inkrementele opgraderings oor tyd te ondersteun.<ref name="Space.com1">{{cite web | author1= J. Scharr | title= NASA Goes 'Green': Next Spacecraft to be Reusable – Orion Capsule | url= https://www.space.com/21541-nasa-orion-spacecraft-reusable.html | website= Space.com | date= 2013-06-13 | access-date= 2014-11-30 | archive-date= 2014-12-04 | archive-url= https://web.archive.org/web/20141204145412/http://www.space.com/21541-nasa-orion-spacecraft-reusable.html | url-status= live }} </ref> ==Struktuur en vervaardiging== Die OCM is gebou van aluminium-litium-legering en het 'n 57.5° afgeknotte vorm met 'n stomp sferiese agterkant, 5.02 meter in deursnee en 3.3 meter in lengte,<ref name="Orion handout">{{cite press release |title=NASA – Orion Crew Exploration Vehicle |date=7 Februarie 2009 |publisher=NASA |url=http://www.nasa.gov/pdf/156298main_orion_handout.pdf |access-date=7 Februarie 2009 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210408073530/https://www.nasa.gov/pdf/156298main_orion_handout.pdf |archive-date=8 April 2021}}</ref> met 'n massa van ongeveer 8.5 metrieke ton. Die module bied ongeveer 50% meer interne volume as die Apollo-beheermodule en is ontwerp om vier ruimtevaarders op Artemis-missies te dra.<ref name=ref_manual/> Dit word vervaardig deur Lockheed Martin, met die drukvat gebou by die Michoud-fasiliteit in [[New Orleans]], [[Louisiana]], en finale montering uitgevoer by die Operasies- en Uitrekeningsgebou by die [[Kennedy-ruimtesentrum]] in [[Florida]].<ref>{{cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/5304086.stm |date=31 Augustust 2006 |title=Lockheed to build Nasa 'Moonship' |work=BBC News |access-date=1 Maart 2007 |archive-date=17 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210417181900/http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/5304086.stm |url-status=live }}</ref><ref name="LaNasaMichoud2021">{{Cite web|url=https://mafspace.msfc.nasa.gov/current-tenants/lockheed-martin/|title=Michoud Tenants: Lockheed Martin|last=LaNasa|first=Shannon|date=2021|access-date=27 Junie 2021|website=Marshall Space Flight Center|publisher=NASA|archive-date=18 Maart 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210318002450/https://mafspace.msfc.nasa.gov/current-tenants/lockheed-martin/|url-status=live}}{{PD-notice}}</ref><ref name="WGNO2021">{{Cite web|last=Cristina|first=Victoria|url=https://wgno.com/news/louisiana/behind-the-scenes-at-nasa-michoud-assembly-of-the-orion-crew-modules/|date=26 April 2021|title=Behind the scenes at NASA Michoud: Assembly of the Orion Crew Modules|website=WGNO|publisher=Nexstar Media Group|access-date=12 Februarie 2022|archive-date=16 November 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221116144839/https://wgno.com/news/louisiana/behind-the-scenes-at-nasa-michoud-assembly-of-the-orion-crew-modules/|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite tweet|title=Technicians at NASA's Michoud Assembly Facility completed the welding on Orion's pressure vessel which will carry @NASA_Astronauts to the Moon on #Artemis III.|user=NASA_Orion|author=NASA Orion public relations|date=10 September 2021|number=1436382093404221453}}</ref> ==Termiese beskerming== Na evaluering van termiese beskermingsmateriale het NASA [[AVCOAT]] gekies vir die ablatiewe hitteskild. AVCOAT bestaan uit silikavesels ingebed in 'n [[hars]] binne 'nks heuningkoektruktuur van veselglas en fenolhars. Dit is voorheen gebruik op die Apollo-missies en die Ruimtependeltuig-wentelbaan.<ref>{{cite press release |publisher=NASA Ames Research Center |date=7 April 2009 |title=NASA Selects Material for Orion Spacecraft Heat Shield |url=http://www.nasa.gov/centers/ames/news/releases/2009/09-39AR.html |access-date=16 April 2009 |archive-date=17 Maart 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210317173040/https://www.nasa.gov/centers/ames/news/releases/2009/09-39AR.html |url-status=live }}</ref> ==Bemanningsstelsels en akkommodasie== Die OCM gebruik 'n glaskajuit met digitale beheerstelsels wat gedeeltelik afgelei is van dié wat in die [[Boeing 787 Dreamliner]] gebruik word.<ref name="fi_20061006_orion">{{cite news |last=Coppinger |first=Rob |title=NASA Orion crew vehicle will use voice controls in Boeing 787-style Honeywell smart cockpit |publisher=Flight International |date=6 Oktober 2006 |url=https://www.flightglobal.com/space/2006/10/nasa-orion-crew-vehicle-will-use-voice-controls-in-boeing-787-style-honeywell-smart-cockpit/ }}</ref> Die bevelvoerder en vlieënier sit teenoor drie hoofskerms en sewe skakelpanele binne armbereik, wat inligting oor die status van die ruimtetuig verskaf en beheer oor aanboordstelsels moontlik maak. 'n Wyserbeheertoestel maak interaksie met die skerms moontlik onder hoë g-kragte, wanneer die bemanning nie maklik kan uitreik nie. Die koppelvlak ondersteun beide roetinebedrywighede en anomalie-reaksie deur geïntegreerde elektroniese prosedures en waarskuwingstelsels. Rotasie- en translasionele handbeheerders stel die bemanning in staat om die ruimtetuig se oriëntasie en beweging handmatig aan te pas.<ref name="Life Inside Orion">{{Cite web |date=Februarie 2026 |title=Life Inside Orion Fact Sheet |url=https://www.nasa.gov/wp-content/uploads/2026/02/life-in-orion-fact-sheet-2026-2.pdf |access-date=13 April 2026 |website=NASA}}</ref><ref name=":5" /> Die vier bemanningssitplekke is ontwerp om 'n wye reeks ruimtevaarderliggaamsgroottes te akkommodeer, van ongeveer die 1ste tot die 99ste persentiel, en is verstelbaar. Vir lansering en herbetreding word ruimtevaarders op hul rug geplaas met knieë gebuig teen 'n 90-grade hoek en voete vasgemaak in voetpanne. Elke sitplek bevat 'n vyfpunt-harnas, kopstutte en skouer- en heupsteun, met voetbeugels wat met bemanningsskoene koppel om beweging te beperk. Die sitplekke sluit 'n impakdempingstelsel in, wat laste tydens die neerstorting verminder deur beheerde beweging langs geleidingsrelings toe te laat. Sodra hulle in 'n wentelbaan is, word die voetpanne op die bevelvoerder- en vlieëniersitplekke verwyder en gebêre om kajuitruimte te vergroot, en 'n vragnet oor die missiespesialissitplekke bied berging vir toerusting en pakkomponente.<ref name="Life Inside Orion" /><ref name=":5">{{Cite web |date=March 5, 2025 |title=Crew Systems |url=https://www.nasa.gov/reference/crew-systems/ |access-date=2026-04-15 |website=NASA |language=en-US}}</ref> Die ruimtetuig werk met 'n gemengde stikstof/suurstof (N₂/O₂) atmosfeer teen óf seevlakdruk (101.3 kPa of 14.69 psi) óf 'n verminderde druk (55.2 tot 70.3 kPa of 8.01 tot 10.20 psi).[aanhaling nodig] Vanaf 2019 was dit beplan om die Ruimtetuig Atmosfeermonitor in die OCM gebruik te word.<ref>{{Cite web|url=http://www.nasa.gov/feature/nasas-spacecraft-atmosphere-monitor-goes-to-work-aboard-the-international-space-station|title=S.A.M. Goes to Work Aboard ISS|last=Hill|first=Denise|date=23 Julie 2019|website=NASA|access-date=31 Julie 2019|archive-date=7 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201107234201/https://www.nasa.gov/feature/nasas-spacecraft-atmosphere-monitor-goes-to-work-aboard-the-international-space-station/|url-status=live}}</ref> Die OCM sluit die kompakte Orion-vliegwiel-oefentoestel in, wat ruimtevaarders in staat stel om aërobiese en weerstandsoefeninge tydens vlug uit te voer met behulp van 'n kabelgedrewe vliegwielmeganisme. Die stelsel is ontwerp om aan die ruimtetuig se massa- en volumebeperkings te voldoen, terwyl dit ook 'n wye reeks oefeninge moontlik maak. Dit is onder die syluik gemonteer en funksioneer ook as 'n trappie vir bemanningslede wat die ruimtetuig binnegaan of verlaat.<ref name="Life Inside Orion" /><ref>{{cite web |date=2026-04-02 |title=Artemis II Flight Day 2: Orion Completes TLI Burn, Crew Begins Journey to the Moon |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/02/artemis-ii-flight-day-2-orion-completes-tli-burn-crew-begins-journey-to-the-moon/ |publisher=[[NASA]]}}</ref><ref>{{cite web |last=Hanson |first=Mike |date=2026-04-03 |title=Artemis II crew space moon mission |url=https://www.wesh.com/article/artemis-ii-crew-space-moon-mission/70927464 |access-date=2026-04-09 |publisher=WESH}}</ref> Die OCM sluit 'n ruimtetoilet in, genaamd die Universal Waste Management System (UWMS), binne 'n volledig geslote kompartement van 0.46 m2 vir privaatheid wat lugvloei gebruik om vloeibare en vaste afval te bestuur. Vaste afval word in verseëlde houers gestoor, terwyl behandelde vloeibare afval oorboord geventileer word <ref name="Life Inside Orion" /> Die drinkwaterhouer verskaf water vir die rehidrasie van [[voedsel]], die voorbereiding van drankies en die ondersteuning van mediese behoeftes in Orion. Dit koppel aan vier druktenks in die diensmodule. 'n Kosverwarmer in aktetas-styl prop in Orion se kragpaneel in vir gebruik en laat die bemanning toe om kos en drankies te verhit. Dit kan met [[Velcro]] aan kajuitoppervlakke vasgemaak word wanneer nodig en gebêre word wanneer dit nie gebruik word nie.<ref name="Life Inside Orion" /> ==Verwysings== {{Verwysings|3}} {{Normdata}} [[Kategorie:Artemis-program]] [[Kategorie:Ruimtetuie]] 3y0b34iy20skgrpwwasdbhhwlp3d5qf 2920268 2920263 2026-07-30T12:25:08Z Sobaka 328 /* Struktuur en vervaardiging */ verwysing 2920268 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Orion Snaps a Selfie During External Inspection (vertical).jpg|duimnael|Orion het hierdie hoëresolusie-selfie in die ruimte geneem met 'n kamera wat op een van sy sonkragvlerke gemonteer is tydens 'n roetine eksterne inspeksie van die ruimtetuig op die tweede dag van die [[Artemis II]]-sending.]] Die '''Orion meergebruikbemandevoertuig''' ([[Engels]]: Orion Multi-Purpose Crew Vehicle of MPCV) is 'n gedeeltelik herbruikbare bemande ruimtetuig wat deur [[NASA]] gebruik word vir die [[Artemis-program|Artemis-maanverkenningsprogram]]. Dit bestaan uit 'n bemanningsmodule (CM), 'n ruimtekapsule wat deur Lockheed Martin gebou is, en is gekoppel aan 'n Europese Diensmodule (ESM) wat deur die [[Europese Ruimteagentskap]] (ESA) verskaf en deur Airbus Defence and Space vervaardig word. Orion ondersteun 'n bemanning van vier buite 'n [[lae aardwentelbaan]] vir tot 21 dae sonder om te dok of tot ses maande wanneer dit gekoppel is. Dit is toegerus met 'n [[NASA]]-dokstelselpoort en glaskajuitskerms. Dit is bedoel om bo-op die Ruimtelanseringstelsel (SLS)-vuurpyl gelanseer te word met 'n toringgemonteerde lansering-ontsnappingstelsel. Orion is in die vroeë 2000's deur Lockheed Martin bedink as 'n voorstel vir die Crew Exploration Vehicle (CEV) wat in NASA se Constellation-program gebruik sou word en is in 2006 deur NASA gekies. Na die kansellasie van die Constellation-program in 2010, is Orion breedvoerig herontwerp vir gebruik in NASA se Journey to Mars-inisiatief; later genoem Maan na Mars. Die SLS het Orion se primêre lanseervoertuig geword, en die diensmodule is vervang met 'n ontwerp gebaseer op ESA se Automated Transfer Vehicle. Teen 2026 is drie vlugwaardige voertuie gebou, saam met verskeie standaardmodelle en toetsartikels. Drie bykomende vlugwaardige voertuie is in aanbou. In Mei 2025 het die tweede Trump-administrasie voorgestel om die Orion-ruimtetuigprogram na Artemis III te beëindig.<ref name=":3">{{Cite press release |title=President Trump's FY26 Budget Revitalizes Human Space Exploration |date=2 Mei 2025 |url=https://www.nasa.gov/news-release/president-trumps-fy26-budget-revitalizes-human-space-exploration/ |language=en-US |last1=Dooren |first1=Jennifer M. |last2=Stevens |first2=Bethany |access-date=2 Mei 2025 |website=NASA}}</ref> Die ''One Big Beautiful Bill Act'' wat in Julie 2025 onderteken is, het 'n bepaling ingesluit om die verkryging van Orion vir Artemis IV te finansier en dit in toekomstige missies te hergebruik.<ref>{{cite web |date=4 Julie 2025 |title=One Big Beautiful Bill Act |url=https://www.congress.gov/bill/119th-congress/house-bill/1/text/pl |access-date=18 Januarie 2026 |work=Public Law 119–21 |publisher=119th United States Congress |at=139 Stat. 134 (SEC. 40005, appropriations for SLS, Orion, and Artemis Missions IV and V)}}</ref> ==Ontwerp== Orion is gebaseer op die konfigurasie van die [[Apollo-beheer-en-diensmodule]] (CSM), met 'n groter deursnee, 'n opgedateerde termiese beskermingstelsel en moderne avionika. Dit is ontwerp vir diep ruimtemissies wat tot 21 dae se aktiewe bemanningsoperasies en tot ses maande se rustige ruimtetuigoperasie ondersteun.<ref name="C4WDefault-7291456">{{cite journal |url=https://ntrs.nasa.gov/archive/nasa/casi.ntrs.nasa.gov/20090029327.pdf |title=Environmental Control and Life Support System (ECLSS) |journal=NTRS.nasa.gov |publisher=[[NASA]] |location=Ames Research Center |year=2009 |access-date=7 April 2014 |first=L. |last=Peterson |archive-url=https://web.archive.org/web/20140407215209/http://ntrs.nasa.gov/archive/nasa/casi.ntrs.nasa.gov/20090029327.pdf |archive-date=7 April 2014 |url-status=live}}</ref> Die Orion-bemanningsmodule lanseer met die Europese Diensmodule, 'n ruimtetuigkoppelaar en 'n lanseringsafbrekingstelsel. Die Orion-bemanningsmodule (OCM) is 'n herbruikbare kapsule wat bewoonbare volume, berging vir verbruiksgoedere en navorsingstoerusting, en 'n Internasionale Dokstelselstandaard (IDSS)-poort vir bemanningsoordragte bied.{{r|Space.com1}}<ref>{{cite web |url=https://www.nasa.gov/mission_pages/constellation/orion/21st_century_style_return_to_the_moon.html |title=NASA – A 21st Century-Style Return to the Moon |website=nasa.gov |access-date=3 Junie 2018 |archive-date=5 September 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170905232237/https://www.nasa.gov/mission_pages/constellation/orion/21st_century_style_return_to_the_moon.html |url-status=live}}</ref><ref name="NSF-20141030">{{cite web | author1= C. Bergin | title= EFT-1 Orion completes assembly and conducts FRR | url= https://www.nasaspaceflight.com/2014/10/eft-1-orion-assembly-conduts-frr/ | website= NASASpaceflight.com | date= 2014-10-30 | access-date= 2014-11-10 | archive-date= 2016-08-17 | archive-url= https://web.archive.org/web/20160817092439/https://www.nasaspaceflight.com/2014/10/eft-1-orion-assembly-conduts-frr/ | url-status= live }} </ref> Dit is die enigste belangrike ruimtetuigelement wat na elke sending na die Aarde terugkeer en is ontwerp vir opknapping en hergebruik, met modulêre stelsels wat bedoel is om inkrementele opgraderings oor tyd te ondersteun.<ref name="Space.com1">{{cite web | author1= J. Scharr | title= NASA Goes 'Green': Next Spacecraft to be Reusable – Orion Capsule | url= https://www.space.com/21541-nasa-orion-spacecraft-reusable.html | website= Space.com | date= 2013-06-13 | access-date= 2014-11-30 | archive-date= 2014-12-04 | archive-url= https://web.archive.org/web/20141204145412/http://www.space.com/21541-nasa-orion-spacecraft-reusable.html | url-status= live }} </ref> ==Struktuur en vervaardiging== Die OCM is gebou van aluminium-litium-legering en het 'n 57.5° afgeknotte vorm met 'n stomp sferiese agterkant, 5.02 meter in deursnee en 3.3 meter in lengte,<ref name="Orion handout">{{cite press release |title=NASA – Orion Crew Exploration Vehicle |date=7 Februarie 2009 |publisher=NASA |url=http://www.nasa.gov/pdf/156298main_orion_handout.pdf |access-date=7 Februarie 2009 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210408073530/https://www.nasa.gov/pdf/156298main_orion_handout.pdf |archive-date=8 April 2021}}</ref> met 'n massa van ongeveer 8.5 metrieke ton. Die module bied ongeveer 50% meer interne volume as die Apollo-beheermodule en is ontwerp om vier ruimtevaarders op Artemis-missies te dra.<ref name=ref_manual>{{cite web|url=https://www.nasa.gov/wp-content/uploads/2023/02/orion-reference-guide-111022.pdf|title=Orion Reference Guide|publisher=NASA Johnson Space Center|access-date=29 September 2023|archive-date=5 Oktober 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231005230039/https://www.nasa.gov/wp-content/uploads/2023/02/orion-reference-guide-111022.pdf|url-status=live}}</ref> Dit word vervaardig deur Lockheed Martin, met die drukvat gebou by die Michoud-fasiliteit in [[New Orleans]], [[Louisiana]], en finale montering uitgevoer by die Operasies- en Uitrekeningsgebou by die [[Kennedy-ruimtesentrum]] in [[Florida]].<ref>{{cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/5304086.stm |date=31 Augustust 2006 |title=Lockheed to build Nasa 'Moonship' |work=BBC News |access-date=1 Maart 2007 |archive-date=17 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210417181900/http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/5304086.stm |url-status=live }}</ref><ref name="LaNasaMichoud2021">{{Cite web|url=https://mafspace.msfc.nasa.gov/current-tenants/lockheed-martin/|title=Michoud Tenants: Lockheed Martin|last=LaNasa|first=Shannon|date=2021|access-date=27 Junie 2021|website=Marshall Space Flight Center|publisher=NASA|archive-date=18 Maart 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210318002450/https://mafspace.msfc.nasa.gov/current-tenants/lockheed-martin/|url-status=live}}{{PD-notice}}</ref><ref name="WGNO2021">{{Cite web|last=Cristina|first=Victoria|url=https://wgno.com/news/louisiana/behind-the-scenes-at-nasa-michoud-assembly-of-the-orion-crew-modules/|date=26 April 2021|title=Behind the scenes at NASA Michoud: Assembly of the Orion Crew Modules|website=WGNO|publisher=Nexstar Media Group|access-date=12 Februarie 2022|archive-date=16 November 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221116144839/https://wgno.com/news/louisiana/behind-the-scenes-at-nasa-michoud-assembly-of-the-orion-crew-modules/|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite tweet|title=Technicians at NASA's Michoud Assembly Facility completed the welding on Orion's pressure vessel which will carry @NASA_Astronauts to the Moon on #Artemis III.|user=NASA_Orion|author=NASA Orion public relations|date=10 September 2021|number=1436382093404221453}}</ref> ==Termiese beskerming== Na evaluering van termiese beskermingsmateriale het NASA [[AVCOAT]] gekies vir die ablatiewe hitteskild. AVCOAT bestaan uit silikavesels ingebed in 'n [[hars]] binne 'nks heuningkoektruktuur van veselglas en fenolhars. Dit is voorheen gebruik op die Apollo-missies en die Ruimtependeltuig-wentelbaan.<ref>{{cite press release |publisher=NASA Ames Research Center |date=7 April 2009 |title=NASA Selects Material for Orion Spacecraft Heat Shield |url=http://www.nasa.gov/centers/ames/news/releases/2009/09-39AR.html |access-date=16 April 2009 |archive-date=17 Maart 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210317173040/https://www.nasa.gov/centers/ames/news/releases/2009/09-39AR.html |url-status=live }}</ref> ==Bemanningsstelsels en akkommodasie== Die OCM gebruik 'n glaskajuit met digitale beheerstelsels wat gedeeltelik afgelei is van dié wat in die [[Boeing 787 Dreamliner]] gebruik word.<ref name="fi_20061006_orion">{{cite news |last=Coppinger |first=Rob |title=NASA Orion crew vehicle will use voice controls in Boeing 787-style Honeywell smart cockpit |publisher=Flight International |date=6 Oktober 2006 |url=https://www.flightglobal.com/space/2006/10/nasa-orion-crew-vehicle-will-use-voice-controls-in-boeing-787-style-honeywell-smart-cockpit/ }}</ref> Die bevelvoerder en vlieënier sit teenoor drie hoofskerms en sewe skakelpanele binne armbereik, wat inligting oor die status van die ruimtetuig verskaf en beheer oor aanboordstelsels moontlik maak. 'n Wyserbeheertoestel maak interaksie met die skerms moontlik onder hoë g-kragte, wanneer die bemanning nie maklik kan uitreik nie. Die koppelvlak ondersteun beide roetinebedrywighede en anomalie-reaksie deur geïntegreerde elektroniese prosedures en waarskuwingstelsels. Rotasie- en translasionele handbeheerders stel die bemanning in staat om die ruimtetuig se oriëntasie en beweging handmatig aan te pas.<ref name="Life Inside Orion">{{Cite web |date=Februarie 2026 |title=Life Inside Orion Fact Sheet |url=https://www.nasa.gov/wp-content/uploads/2026/02/life-in-orion-fact-sheet-2026-2.pdf |access-date=13 April 2026 |website=NASA}}</ref><ref name=":5" /> Die vier bemanningssitplekke is ontwerp om 'n wye reeks ruimtevaarderliggaamsgroottes te akkommodeer, van ongeveer die 1ste tot die 99ste persentiel, en is verstelbaar. Vir lansering en herbetreding word ruimtevaarders op hul rug geplaas met knieë gebuig teen 'n 90-grade hoek en voete vasgemaak in voetpanne. Elke sitplek bevat 'n vyfpunt-harnas, kopstutte en skouer- en heupsteun, met voetbeugels wat met bemanningsskoene koppel om beweging te beperk. Die sitplekke sluit 'n impakdempingstelsel in, wat laste tydens die neerstorting verminder deur beheerde beweging langs geleidingsrelings toe te laat. Sodra hulle in 'n wentelbaan is, word die voetpanne op die bevelvoerder- en vlieëniersitplekke verwyder en gebêre om kajuitruimte te vergroot, en 'n vragnet oor die missiespesialissitplekke bied berging vir toerusting en pakkomponente.<ref name="Life Inside Orion" /><ref name=":5">{{Cite web |date=March 5, 2025 |title=Crew Systems |url=https://www.nasa.gov/reference/crew-systems/ |access-date=2026-04-15 |website=NASA |language=en-US}}</ref> Die ruimtetuig werk met 'n gemengde stikstof/suurstof (N₂/O₂) atmosfeer teen óf seevlakdruk (101.3 kPa of 14.69 psi) óf 'n verminderde druk (55.2 tot 70.3 kPa of 8.01 tot 10.20 psi).[aanhaling nodig] Vanaf 2019 was dit beplan om die Ruimtetuig Atmosfeermonitor in die OCM gebruik te word.<ref>{{Cite web|url=http://www.nasa.gov/feature/nasas-spacecraft-atmosphere-monitor-goes-to-work-aboard-the-international-space-station|title=S.A.M. Goes to Work Aboard ISS|last=Hill|first=Denise|date=23 Julie 2019|website=NASA|access-date=31 Julie 2019|archive-date=7 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201107234201/https://www.nasa.gov/feature/nasas-spacecraft-atmosphere-monitor-goes-to-work-aboard-the-international-space-station/|url-status=live}}</ref> Die OCM sluit die kompakte Orion-vliegwiel-oefentoestel in, wat ruimtevaarders in staat stel om aërobiese en weerstandsoefeninge tydens vlug uit te voer met behulp van 'n kabelgedrewe vliegwielmeganisme. Die stelsel is ontwerp om aan die ruimtetuig se massa- en volumebeperkings te voldoen, terwyl dit ook 'n wye reeks oefeninge moontlik maak. Dit is onder die syluik gemonteer en funksioneer ook as 'n trappie vir bemanningslede wat die ruimtetuig binnegaan of verlaat.<ref name="Life Inside Orion" /><ref>{{cite web |date=2026-04-02 |title=Artemis II Flight Day 2: Orion Completes TLI Burn, Crew Begins Journey to the Moon |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/02/artemis-ii-flight-day-2-orion-completes-tli-burn-crew-begins-journey-to-the-moon/ |publisher=[[NASA]]}}</ref><ref>{{cite web |last=Hanson |first=Mike |date=2026-04-03 |title=Artemis II crew space moon mission |url=https://www.wesh.com/article/artemis-ii-crew-space-moon-mission/70927464 |access-date=2026-04-09 |publisher=WESH}}</ref> Die OCM sluit 'n ruimtetoilet in, genaamd die Universal Waste Management System (UWMS), binne 'n volledig geslote kompartement van 0.46 m2 vir privaatheid wat lugvloei gebruik om vloeibare en vaste afval te bestuur. Vaste afval word in verseëlde houers gestoor, terwyl behandelde vloeibare afval oorboord geventileer word <ref name="Life Inside Orion" /> Die drinkwaterhouer verskaf water vir die rehidrasie van [[voedsel]], die voorbereiding van drankies en die ondersteuning van mediese behoeftes in Orion. Dit koppel aan vier druktenks in die diensmodule. 'n Kosverwarmer in aktetas-styl prop in Orion se kragpaneel in vir gebruik en laat die bemanning toe om kos en drankies te verhit. Dit kan met [[Velcro]] aan kajuitoppervlakke vasgemaak word wanneer nodig en gebêre word wanneer dit nie gebruik word nie.<ref name="Life Inside Orion" /> ==Verwysings== {{Verwysings|3}} {{Normdata}} [[Kategorie:Artemis-program]] [[Kategorie:Ruimtetuie]] j2qeiimet76fo3ggxhsa3boe9diue5o 2920283 2920268 2026-07-30T12:59:15Z Sobaka 328 /* Ontwerp */ Beeld 2920283 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Orion Snaps a Selfie During External Inspection (vertical).jpg|duimnael|Orion het hierdie hoëresolusie-selfie in die ruimte geneem met 'n kamera wat op een van sy sonkragvlerke gemonteer is tydens 'n roetine eksterne inspeksie van die ruimtetuig op die tweede dag van die [[Artemis II]]-sending.]] Die '''Orion meergebruikbemandevoertuig''' ([[Engels]]: Orion Multi-Purpose Crew Vehicle of MPCV) is 'n gedeeltelik herbruikbare bemande ruimtetuig wat deur [[NASA]] gebruik word vir die [[Artemis-program|Artemis-maanverkenningsprogram]]. Dit bestaan uit 'n bemanningsmodule (CM), 'n ruimtekapsule wat deur Lockheed Martin gebou is, en is gekoppel aan 'n Europese Diensmodule (ESM) wat deur die [[Europese Ruimteagentskap]] (ESA) verskaf en deur Airbus Defence and Space vervaardig word. Orion ondersteun 'n bemanning van vier buite 'n [[lae aardwentelbaan]] vir tot 21 dae sonder om te dok of tot ses maande wanneer dit gekoppel is. Dit is toegerus met 'n [[NASA]]-dokstelselpoort en glaskajuitskerms. Dit is bedoel om bo-op die Ruimtelanseringstelsel (SLS)-vuurpyl gelanseer te word met 'n toringgemonteerde lansering-ontsnappingstelsel. Orion is in die vroeë 2000's deur Lockheed Martin bedink as 'n voorstel vir die Crew Exploration Vehicle (CEV) wat in NASA se Constellation-program gebruik sou word en is in 2006 deur NASA gekies. Na die kansellasie van die Constellation-program in 2010, is Orion breedvoerig herontwerp vir gebruik in NASA se Journey to Mars-inisiatief; later genoem Maan na Mars. Die SLS het Orion se primêre lanseervoertuig geword, en die diensmodule is vervang met 'n ontwerp gebaseer op ESA se Automated Transfer Vehicle. Teen 2026 is drie vlugwaardige voertuie gebou, saam met verskeie standaardmodelle en toetsartikels. Drie bykomende vlugwaardige voertuie is in aanbou. In Mei 2025 het die tweede Trump-administrasie voorgestel om die Orion-ruimtetuigprogram na Artemis III te beëindig.<ref name=":3">{{Cite press release |title=President Trump's FY26 Budget Revitalizes Human Space Exploration |date=2 Mei 2025 |url=https://www.nasa.gov/news-release/president-trumps-fy26-budget-revitalizes-human-space-exploration/ |language=en-US |last1=Dooren |first1=Jennifer M. |last2=Stevens |first2=Bethany |access-date=2 Mei 2025 |website=NASA}}</ref> Die ''One Big Beautiful Bill Act'' wat in Julie 2025 onderteken is, het 'n bepaling ingesluit om die verkryging van Orion vir Artemis IV te finansier en dit in toekomstige missies te hergebruik.<ref>{{cite web |date=4 Julie 2025 |title=One Big Beautiful Bill Act |url=https://www.congress.gov/bill/119th-congress/house-bill/1/text/pl |access-date=18 Januarie 2026 |work=Public Law 119–21 |publisher=119th United States Congress |at=139 Stat. 134 (SEC. 40005, appropriations for SLS, Orion, and Artemis Missions IV and V)}}</ref> ==Ontwerp== [[Lêer:The Artemis II crew completing Post Insertion and Deorbit Preparation training (jsc2025e004086).jpg|duimnael|Die bemanning van [[Artemis II]] wat binne 'n Orion-oefenmodel in Januarie 2025.]] Orion is gebaseer op die konfigurasie van die [[Apollo-beheer-en-diensmodule]] (CSM), met 'n groter deursnee, 'n opgedateerde termiese beskermingstelsel en moderne avionika. Dit is ontwerp vir diep ruimtemissies wat tot 21 dae se aktiewe bemanningsoperasies en tot ses maande se rustige ruimtetuigoperasie ondersteun.<ref name="C4WDefault-7291456">{{cite journal |url=https://ntrs.nasa.gov/archive/nasa/casi.ntrs.nasa.gov/20090029327.pdf |title=Environmental Control and Life Support System (ECLSS) |journal=NTRS.nasa.gov |publisher=[[NASA]] |location=Ames Research Center |year=2009 |access-date=7 April 2014 |first=L. |last=Peterson |archive-url=https://web.archive.org/web/20140407215209/http://ntrs.nasa.gov/archive/nasa/casi.ntrs.nasa.gov/20090029327.pdf |archive-date=7 April 2014 |url-status=live}}</ref> Die Orion-bemanningsmodule lanseer met die Europese Diensmodule, 'n ruimtetuigkoppelaar en 'n lanseringsafbrekingstelsel. Die Orion-bemanningsmodule (OCM) is 'n herbruikbare kapsule wat bewoonbare volume, berging vir verbruiksgoedere en navorsingstoerusting, en 'n Internasionale Dokstelselstandaard (IDSS)-poort vir bemanningsoordragte bied.{{r|Space.com1}}<ref>{{cite web |url=https://www.nasa.gov/mission_pages/constellation/orion/21st_century_style_return_to_the_moon.html |title=NASA – A 21st Century-Style Return to the Moon |website=nasa.gov |access-date=3 Junie 2018 |archive-date=5 September 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170905232237/https://www.nasa.gov/mission_pages/constellation/orion/21st_century_style_return_to_the_moon.html |url-status=live}}</ref><ref name="NSF-20141030">{{cite web | author1= C. Bergin | title= EFT-1 Orion completes assembly and conducts FRR | url= https://www.nasaspaceflight.com/2014/10/eft-1-orion-assembly-conduts-frr/ | website= NASASpaceflight.com | date= 2014-10-30 | access-date= 2014-11-10 | archive-date= 2016-08-17 | archive-url= https://web.archive.org/web/20160817092439/https://www.nasaspaceflight.com/2014/10/eft-1-orion-assembly-conduts-frr/ | url-status= live }} </ref> Dit is die enigste belangrike ruimtetuigelement wat na elke sending na die Aarde terugkeer en is ontwerp vir opknapping en hergebruik, met modulêre stelsels wat bedoel is om inkrementele opgraderings oor tyd te ondersteun.<ref name="Space.com1">{{cite web | author1= J. Scharr | title= NASA Goes 'Green': Next Spacecraft to be Reusable – Orion Capsule | url= https://www.space.com/21541-nasa-orion-spacecraft-reusable.html | website= Space.com | date= 2013-06-13 | access-date= 2014-11-30 | archive-date= 2014-12-04 | archive-url= https://web.archive.org/web/20141204145412/http://www.space.com/21541-nasa-orion-spacecraft-reusable.html | url-status= live }} </ref> ==Struktuur en vervaardiging== Die OCM is gebou van aluminium-litium-legering en het 'n 57.5° afgeknotte vorm met 'n stomp sferiese agterkant, 5.02 meter in deursnee en 3.3 meter in lengte,<ref name="Orion handout">{{cite press release |title=NASA – Orion Crew Exploration Vehicle |date=7 Februarie 2009 |publisher=NASA |url=http://www.nasa.gov/pdf/156298main_orion_handout.pdf |access-date=7 Februarie 2009 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210408073530/https://www.nasa.gov/pdf/156298main_orion_handout.pdf |archive-date=8 April 2021}}</ref> met 'n massa van ongeveer 8.5 metrieke ton. Die module bied ongeveer 50% meer interne volume as die Apollo-beheermodule en is ontwerp om vier ruimtevaarders op Artemis-missies te dra.<ref name=ref_manual>{{cite web|url=https://www.nasa.gov/wp-content/uploads/2023/02/orion-reference-guide-111022.pdf|title=Orion Reference Guide|publisher=NASA Johnson Space Center|access-date=29 September 2023|archive-date=5 Oktober 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231005230039/https://www.nasa.gov/wp-content/uploads/2023/02/orion-reference-guide-111022.pdf|url-status=live}}</ref> Dit word vervaardig deur Lockheed Martin, met die drukvat gebou by die Michoud-fasiliteit in [[New Orleans]], [[Louisiana]], en finale montering uitgevoer by die Operasies- en Uitrekeningsgebou by die [[Kennedy-ruimtesentrum]] in [[Florida]].<ref>{{cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/5304086.stm |date=31 Augustust 2006 |title=Lockheed to build Nasa 'Moonship' |work=BBC News |access-date=1 Maart 2007 |archive-date=17 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210417181900/http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/5304086.stm |url-status=live }}</ref><ref name="LaNasaMichoud2021">{{Cite web|url=https://mafspace.msfc.nasa.gov/current-tenants/lockheed-martin/|title=Michoud Tenants: Lockheed Martin|last=LaNasa|first=Shannon|date=2021|access-date=27 Junie 2021|website=Marshall Space Flight Center|publisher=NASA|archive-date=18 Maart 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210318002450/https://mafspace.msfc.nasa.gov/current-tenants/lockheed-martin/|url-status=live}}{{PD-notice}}</ref><ref name="WGNO2021">{{Cite web|last=Cristina|first=Victoria|url=https://wgno.com/news/louisiana/behind-the-scenes-at-nasa-michoud-assembly-of-the-orion-crew-modules/|date=26 April 2021|title=Behind the scenes at NASA Michoud: Assembly of the Orion Crew Modules|website=WGNO|publisher=Nexstar Media Group|access-date=12 Februarie 2022|archive-date=16 November 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221116144839/https://wgno.com/news/louisiana/behind-the-scenes-at-nasa-michoud-assembly-of-the-orion-crew-modules/|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite tweet|title=Technicians at NASA's Michoud Assembly Facility completed the welding on Orion's pressure vessel which will carry @NASA_Astronauts to the Moon on #Artemis III.|user=NASA_Orion|author=NASA Orion public relations|date=10 September 2021|number=1436382093404221453}}</ref> ==Termiese beskerming== Na evaluering van termiese beskermingsmateriale het NASA [[AVCOAT]] gekies vir die ablatiewe hitteskild. AVCOAT bestaan uit silikavesels ingebed in 'n [[hars]] binne 'nks heuningkoektruktuur van veselglas en fenolhars. Dit is voorheen gebruik op die Apollo-missies en die Ruimtependeltuig-wentelbaan.<ref>{{cite press release |publisher=NASA Ames Research Center |date=7 April 2009 |title=NASA Selects Material for Orion Spacecraft Heat Shield |url=http://www.nasa.gov/centers/ames/news/releases/2009/09-39AR.html |access-date=16 April 2009 |archive-date=17 Maart 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210317173040/https://www.nasa.gov/centers/ames/news/releases/2009/09-39AR.html |url-status=live }}</ref> ==Bemanningsstelsels en akkommodasie== Die OCM gebruik 'n glaskajuit met digitale beheerstelsels wat gedeeltelik afgelei is van dié wat in die [[Boeing 787 Dreamliner]] gebruik word.<ref name="fi_20061006_orion">{{cite news |last=Coppinger |first=Rob |title=NASA Orion crew vehicle will use voice controls in Boeing 787-style Honeywell smart cockpit |publisher=Flight International |date=6 Oktober 2006 |url=https://www.flightglobal.com/space/2006/10/nasa-orion-crew-vehicle-will-use-voice-controls-in-boeing-787-style-honeywell-smart-cockpit/ }}</ref> Die bevelvoerder en vlieënier sit teenoor drie hoofskerms en sewe skakelpanele binne armbereik, wat inligting oor die status van die ruimtetuig verskaf en beheer oor aanboordstelsels moontlik maak. 'n Wyserbeheertoestel maak interaksie met die skerms moontlik onder hoë g-kragte, wanneer die bemanning nie maklik kan uitreik nie. Die koppelvlak ondersteun beide roetinebedrywighede en anomalie-reaksie deur geïntegreerde elektroniese prosedures en waarskuwingstelsels. Rotasie- en translasionele handbeheerders stel die bemanning in staat om die ruimtetuig se oriëntasie en beweging handmatig aan te pas.<ref name="Life Inside Orion">{{Cite web |date=Februarie 2026 |title=Life Inside Orion Fact Sheet |url=https://www.nasa.gov/wp-content/uploads/2026/02/life-in-orion-fact-sheet-2026-2.pdf |access-date=13 April 2026 |website=NASA}}</ref><ref name=":5" /> Die vier bemanningssitplekke is ontwerp om 'n wye reeks ruimtevaarderliggaamsgroottes te akkommodeer, van ongeveer die 1ste tot die 99ste persentiel, en is verstelbaar. Vir lansering en herbetreding word ruimtevaarders op hul rug geplaas met knieë gebuig teen 'n 90-grade hoek en voete vasgemaak in voetpanne. Elke sitplek bevat 'n vyfpunt-harnas, kopstutte en skouer- en heupsteun, met voetbeugels wat met bemanningsskoene koppel om beweging te beperk. Die sitplekke sluit 'n impakdempingstelsel in, wat laste tydens die neerstorting verminder deur beheerde beweging langs geleidingsrelings toe te laat. Sodra hulle in 'n wentelbaan is, word die voetpanne op die bevelvoerder- en vlieëniersitplekke verwyder en gebêre om kajuitruimte te vergroot, en 'n vragnet oor die missiespesialissitplekke bied berging vir toerusting en pakkomponente.<ref name="Life Inside Orion" /><ref name=":5">{{Cite web |date=March 5, 2025 |title=Crew Systems |url=https://www.nasa.gov/reference/crew-systems/ |access-date=2026-04-15 |website=NASA |language=en-US}}</ref> Die ruimtetuig werk met 'n gemengde stikstof/suurstof (N₂/O₂) atmosfeer teen óf seevlakdruk (101.3 kPa of 14.69 psi) óf 'n verminderde druk (55.2 tot 70.3 kPa of 8.01 tot 10.20 psi).[aanhaling nodig] Vanaf 2019 was dit beplan om die Ruimtetuig Atmosfeermonitor in die OCM gebruik te word.<ref>{{Cite web|url=http://www.nasa.gov/feature/nasas-spacecraft-atmosphere-monitor-goes-to-work-aboard-the-international-space-station|title=S.A.M. Goes to Work Aboard ISS|last=Hill|first=Denise|date=23 Julie 2019|website=NASA|access-date=31 Julie 2019|archive-date=7 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201107234201/https://www.nasa.gov/feature/nasas-spacecraft-atmosphere-monitor-goes-to-work-aboard-the-international-space-station/|url-status=live}}</ref> Die OCM sluit die kompakte Orion-vliegwiel-oefentoestel in, wat ruimtevaarders in staat stel om aërobiese en weerstandsoefeninge tydens vlug uit te voer met behulp van 'n kabelgedrewe vliegwielmeganisme. Die stelsel is ontwerp om aan die ruimtetuig se massa- en volumebeperkings te voldoen, terwyl dit ook 'n wye reeks oefeninge moontlik maak. Dit is onder die syluik gemonteer en funksioneer ook as 'n trappie vir bemanningslede wat die ruimtetuig binnegaan of verlaat.<ref name="Life Inside Orion" /><ref>{{cite web |date=2026-04-02 |title=Artemis II Flight Day 2: Orion Completes TLI Burn, Crew Begins Journey to the Moon |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/02/artemis-ii-flight-day-2-orion-completes-tli-burn-crew-begins-journey-to-the-moon/ |publisher=[[NASA]]}}</ref><ref>{{cite web |last=Hanson |first=Mike |date=2026-04-03 |title=Artemis II crew space moon mission |url=https://www.wesh.com/article/artemis-ii-crew-space-moon-mission/70927464 |access-date=2026-04-09 |publisher=WESH}}</ref> Die OCM sluit 'n ruimtetoilet in, genaamd die Universal Waste Management System (UWMS), binne 'n volledig geslote kompartement van 0.46 m2 vir privaatheid wat lugvloei gebruik om vloeibare en vaste afval te bestuur. Vaste afval word in verseëlde houers gestoor, terwyl behandelde vloeibare afval oorboord geventileer word <ref name="Life Inside Orion" /> Die drinkwaterhouer verskaf water vir die rehidrasie van [[voedsel]], die voorbereiding van drankies en die ondersteuning van mediese behoeftes in Orion. Dit koppel aan vier druktenks in die diensmodule. 'n Kosverwarmer in aktetas-styl prop in Orion se kragpaneel in vir gebruik en laat die bemanning toe om kos en drankies te verhit. Dit kan met [[Velcro]] aan kajuitoppervlakke vasgemaak word wanneer nodig en gebêre word wanneer dit nie gebruik word nie.<ref name="Life Inside Orion" /> ==Verwysings== {{Verwysings|3}} {{Normdata}} [[Kategorie:Artemis-program]] [[Kategorie:Ruimtetuie]] 8n0jt1tdqn2v5b42q7tna6aapzpjtjp 2920284 2920283 2026-07-30T13:00:45Z Sobaka 328 /* Struktuur en vervaardiging */ Beeld 2920284 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Orion Snaps a Selfie During External Inspection (vertical).jpg|duimnael|Orion het hierdie hoëresolusie-selfie in die ruimte geneem met 'n kamera wat op een van sy sonkragvlerke gemonteer is tydens 'n roetine eksterne inspeksie van die ruimtetuig op die tweede dag van die [[Artemis II]]-sending.]] Die '''Orion meergebruikbemandevoertuig''' ([[Engels]]: Orion Multi-Purpose Crew Vehicle of MPCV) is 'n gedeeltelik herbruikbare bemande ruimtetuig wat deur [[NASA]] gebruik word vir die [[Artemis-program|Artemis-maanverkenningsprogram]]. Dit bestaan uit 'n bemanningsmodule (CM), 'n ruimtekapsule wat deur Lockheed Martin gebou is, en is gekoppel aan 'n Europese Diensmodule (ESM) wat deur die [[Europese Ruimteagentskap]] (ESA) verskaf en deur Airbus Defence and Space vervaardig word. Orion ondersteun 'n bemanning van vier buite 'n [[lae aardwentelbaan]] vir tot 21 dae sonder om te dok of tot ses maande wanneer dit gekoppel is. Dit is toegerus met 'n [[NASA]]-dokstelselpoort en glaskajuitskerms. Dit is bedoel om bo-op die Ruimtelanseringstelsel (SLS)-vuurpyl gelanseer te word met 'n toringgemonteerde lansering-ontsnappingstelsel. Orion is in die vroeë 2000's deur Lockheed Martin bedink as 'n voorstel vir die Crew Exploration Vehicle (CEV) wat in NASA se Constellation-program gebruik sou word en is in 2006 deur NASA gekies. Na die kansellasie van die Constellation-program in 2010, is Orion breedvoerig herontwerp vir gebruik in NASA se Journey to Mars-inisiatief; later genoem Maan na Mars. Die SLS het Orion se primêre lanseervoertuig geword, en die diensmodule is vervang met 'n ontwerp gebaseer op ESA se Automated Transfer Vehicle. Teen 2026 is drie vlugwaardige voertuie gebou, saam met verskeie standaardmodelle en toetsartikels. Drie bykomende vlugwaardige voertuie is in aanbou. In Mei 2025 het die tweede Trump-administrasie voorgestel om die Orion-ruimtetuigprogram na Artemis III te beëindig.<ref name=":3">{{Cite press release |title=President Trump's FY26 Budget Revitalizes Human Space Exploration |date=2 Mei 2025 |url=https://www.nasa.gov/news-release/president-trumps-fy26-budget-revitalizes-human-space-exploration/ |language=en-US |last1=Dooren |first1=Jennifer M. |last2=Stevens |first2=Bethany |access-date=2 Mei 2025 |website=NASA}}</ref> Die ''One Big Beautiful Bill Act'' wat in Julie 2025 onderteken is, het 'n bepaling ingesluit om die verkryging van Orion vir Artemis IV te finansier en dit in toekomstige missies te hergebruik.<ref>{{cite web |date=4 Julie 2025 |title=One Big Beautiful Bill Act |url=https://www.congress.gov/bill/119th-congress/house-bill/1/text/pl |access-date=18 Januarie 2026 |work=Public Law 119–21 |publisher=119th United States Congress |at=139 Stat. 134 (SEC. 40005, appropriations for SLS, Orion, and Artemis Missions IV and V)}}</ref> ==Ontwerp== [[Lêer:The Artemis II crew completing Post Insertion and Deorbit Preparation training (jsc2025e004086).jpg|duimnael|Die bemanning van [[Artemis II]] wat binne 'n Orion-oefenmodel in Januarie 2025.]] Orion is gebaseer op die konfigurasie van die [[Apollo-beheer-en-diensmodule]] (CSM), met 'n groter deursnee, 'n opgedateerde termiese beskermingstelsel en moderne avionika. Dit is ontwerp vir diep ruimtemissies wat tot 21 dae se aktiewe bemanningsoperasies en tot ses maande se rustige ruimtetuigoperasie ondersteun.<ref name="C4WDefault-7291456">{{cite journal |url=https://ntrs.nasa.gov/archive/nasa/casi.ntrs.nasa.gov/20090029327.pdf |title=Environmental Control and Life Support System (ECLSS) |journal=NTRS.nasa.gov |publisher=[[NASA]] |location=Ames Research Center |year=2009 |access-date=7 April 2014 |first=L. |last=Peterson |archive-url=https://web.archive.org/web/20140407215209/http://ntrs.nasa.gov/archive/nasa/casi.ntrs.nasa.gov/20090029327.pdf |archive-date=7 April 2014 |url-status=live}}</ref> Die Orion-bemanningsmodule lanseer met die Europese Diensmodule, 'n ruimtetuigkoppelaar en 'n lanseringsafbrekingstelsel. Die Orion-bemanningsmodule (OCM) is 'n herbruikbare kapsule wat bewoonbare volume, berging vir verbruiksgoedere en navorsingstoerusting, en 'n Internasionale Dokstelselstandaard (IDSS)-poort vir bemanningsoordragte bied.{{r|Space.com1}}<ref>{{cite web |url=https://www.nasa.gov/mission_pages/constellation/orion/21st_century_style_return_to_the_moon.html |title=NASA – A 21st Century-Style Return to the Moon |website=nasa.gov |access-date=3 Junie 2018 |archive-date=5 September 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170905232237/https://www.nasa.gov/mission_pages/constellation/orion/21st_century_style_return_to_the_moon.html |url-status=live}}</ref><ref name="NSF-20141030">{{cite web | author1= C. Bergin | title= EFT-1 Orion completes assembly and conducts FRR | url= https://www.nasaspaceflight.com/2014/10/eft-1-orion-assembly-conduts-frr/ | website= NASASpaceflight.com | date= 2014-10-30 | access-date= 2014-11-10 | archive-date= 2016-08-17 | archive-url= https://web.archive.org/web/20160817092439/https://www.nasaspaceflight.com/2014/10/eft-1-orion-assembly-conduts-frr/ | url-status= live }} </ref> Dit is die enigste belangrike ruimtetuigelement wat na elke sending na die Aarde terugkeer en is ontwerp vir opknapping en hergebruik, met modulêre stelsels wat bedoel is om inkrementele opgraderings oor tyd te ondersteun.<ref name="Space.com1">{{cite web | author1= J. Scharr | title= NASA Goes 'Green': Next Spacecraft to be Reusable – Orion Capsule | url= https://www.space.com/21541-nasa-orion-spacecraft-reusable.html | website= Space.com | date= 2013-06-13 | access-date= 2014-11-30 | archive-date= 2014-12-04 | archive-url= https://web.archive.org/web/20141204145412/http://www.space.com/21541-nasa-orion-spacecraft-reusable.html | url-status= live }} </ref> ==Struktuur en vervaardiging== [[Lêer:Orion Spacecraft Outfitted Interior 2021 (labeled).jpg|duimnael|Geannoteerde foto van die Orion-model, toegerus om 'n bemande sending volledig te simuleer, 2021.]] Die OCM is gebou van aluminium-litium-legering en het 'n 57.5° afgeknotte vorm met 'n stomp sferiese agterkant, 5.02 meter in deursnee en 3.3 meter in lengte,<ref name="Orion handout">{{cite press release |title=NASA – Orion Crew Exploration Vehicle |date=7 Februarie 2009 |publisher=NASA |url=http://www.nasa.gov/pdf/156298main_orion_handout.pdf |access-date=7 Februarie 2009 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210408073530/https://www.nasa.gov/pdf/156298main_orion_handout.pdf |archive-date=8 April 2021}}</ref> met 'n massa van ongeveer 8.5 metrieke ton. Die module bied ongeveer 50% meer interne volume as die Apollo-beheermodule en is ontwerp om vier ruimtevaarders op Artemis-missies te dra.<ref name=ref_manual>{{cite web|url=https://www.nasa.gov/wp-content/uploads/2023/02/orion-reference-guide-111022.pdf|title=Orion Reference Guide|publisher=NASA Johnson Space Center|access-date=29 September 2023|archive-date=5 Oktober 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231005230039/https://www.nasa.gov/wp-content/uploads/2023/02/orion-reference-guide-111022.pdf|url-status=live}}</ref> Dit word vervaardig deur Lockheed Martin, met die drukvat gebou by die Michoud-fasiliteit in [[New Orleans]], [[Louisiana]], en finale montering uitgevoer by die Operasies- en Uitrekeningsgebou by die [[Kennedy-ruimtesentrum]] in [[Florida]].<ref>{{cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/5304086.stm |date=31 Augustust 2006 |title=Lockheed to build Nasa 'Moonship' |work=BBC News |access-date=1 Maart 2007 |archive-date=17 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210417181900/http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/5304086.stm |url-status=live }}</ref><ref name="LaNasaMichoud2021">{{Cite web|url=https://mafspace.msfc.nasa.gov/current-tenants/lockheed-martin/|title=Michoud Tenants: Lockheed Martin|last=LaNasa|first=Shannon|date=2021|access-date=27 Junie 2021|website=Marshall Space Flight Center|publisher=NASA|archive-date=18 Maart 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210318002450/https://mafspace.msfc.nasa.gov/current-tenants/lockheed-martin/|url-status=live}}{{PD-notice}}</ref><ref name="WGNO2021">{{Cite web|last=Cristina|first=Victoria|url=https://wgno.com/news/louisiana/behind-the-scenes-at-nasa-michoud-assembly-of-the-orion-crew-modules/|date=26 April 2021|title=Behind the scenes at NASA Michoud: Assembly of the Orion Crew Modules|website=WGNO|publisher=Nexstar Media Group|access-date=12 Februarie 2022|archive-date=16 November 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221116144839/https://wgno.com/news/louisiana/behind-the-scenes-at-nasa-michoud-assembly-of-the-orion-crew-modules/|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite tweet|title=Technicians at NASA's Michoud Assembly Facility completed the welding on Orion's pressure vessel which will carry @NASA_Astronauts to the Moon on #Artemis III.|user=NASA_Orion|author=NASA Orion public relations|date=10 September 2021|number=1436382093404221453}}</ref> ==Termiese beskerming== Na evaluering van termiese beskermingsmateriale het NASA [[AVCOAT]] gekies vir die ablatiewe hitteskild. AVCOAT bestaan uit silikavesels ingebed in 'n [[hars]] binne 'nks heuningkoektruktuur van veselglas en fenolhars. Dit is voorheen gebruik op die Apollo-missies en die Ruimtependeltuig-wentelbaan.<ref>{{cite press release |publisher=NASA Ames Research Center |date=7 April 2009 |title=NASA Selects Material for Orion Spacecraft Heat Shield |url=http://www.nasa.gov/centers/ames/news/releases/2009/09-39AR.html |access-date=16 April 2009 |archive-date=17 Maart 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210317173040/https://www.nasa.gov/centers/ames/news/releases/2009/09-39AR.html |url-status=live }}</ref> ==Bemanningsstelsels en akkommodasie== Die OCM gebruik 'n glaskajuit met digitale beheerstelsels wat gedeeltelik afgelei is van dié wat in die [[Boeing 787 Dreamliner]] gebruik word.<ref name="fi_20061006_orion">{{cite news |last=Coppinger |first=Rob |title=NASA Orion crew vehicle will use voice controls in Boeing 787-style Honeywell smart cockpit |publisher=Flight International |date=6 Oktober 2006 |url=https://www.flightglobal.com/space/2006/10/nasa-orion-crew-vehicle-will-use-voice-controls-in-boeing-787-style-honeywell-smart-cockpit/ }}</ref> Die bevelvoerder en vlieënier sit teenoor drie hoofskerms en sewe skakelpanele binne armbereik, wat inligting oor die status van die ruimtetuig verskaf en beheer oor aanboordstelsels moontlik maak. 'n Wyserbeheertoestel maak interaksie met die skerms moontlik onder hoë g-kragte, wanneer die bemanning nie maklik kan uitreik nie. Die koppelvlak ondersteun beide roetinebedrywighede en anomalie-reaksie deur geïntegreerde elektroniese prosedures en waarskuwingstelsels. Rotasie- en translasionele handbeheerders stel die bemanning in staat om die ruimtetuig se oriëntasie en beweging handmatig aan te pas.<ref name="Life Inside Orion">{{Cite web |date=Februarie 2026 |title=Life Inside Orion Fact Sheet |url=https://www.nasa.gov/wp-content/uploads/2026/02/life-in-orion-fact-sheet-2026-2.pdf |access-date=13 April 2026 |website=NASA}}</ref><ref name=":5" /> Die vier bemanningssitplekke is ontwerp om 'n wye reeks ruimtevaarderliggaamsgroottes te akkommodeer, van ongeveer die 1ste tot die 99ste persentiel, en is verstelbaar. Vir lansering en herbetreding word ruimtevaarders op hul rug geplaas met knieë gebuig teen 'n 90-grade hoek en voete vasgemaak in voetpanne. Elke sitplek bevat 'n vyfpunt-harnas, kopstutte en skouer- en heupsteun, met voetbeugels wat met bemanningsskoene koppel om beweging te beperk. Die sitplekke sluit 'n impakdempingstelsel in, wat laste tydens die neerstorting verminder deur beheerde beweging langs geleidingsrelings toe te laat. Sodra hulle in 'n wentelbaan is, word die voetpanne op die bevelvoerder- en vlieëniersitplekke verwyder en gebêre om kajuitruimte te vergroot, en 'n vragnet oor die missiespesialissitplekke bied berging vir toerusting en pakkomponente.<ref name="Life Inside Orion" /><ref name=":5">{{Cite web |date=March 5, 2025 |title=Crew Systems |url=https://www.nasa.gov/reference/crew-systems/ |access-date=2026-04-15 |website=NASA |language=en-US}}</ref> Die ruimtetuig werk met 'n gemengde stikstof/suurstof (N₂/O₂) atmosfeer teen óf seevlakdruk (101.3 kPa of 14.69 psi) óf 'n verminderde druk (55.2 tot 70.3 kPa of 8.01 tot 10.20 psi).[aanhaling nodig] Vanaf 2019 was dit beplan om die Ruimtetuig Atmosfeermonitor in die OCM gebruik te word.<ref>{{Cite web|url=http://www.nasa.gov/feature/nasas-spacecraft-atmosphere-monitor-goes-to-work-aboard-the-international-space-station|title=S.A.M. Goes to Work Aboard ISS|last=Hill|first=Denise|date=23 Julie 2019|website=NASA|access-date=31 Julie 2019|archive-date=7 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201107234201/https://www.nasa.gov/feature/nasas-spacecraft-atmosphere-monitor-goes-to-work-aboard-the-international-space-station/|url-status=live}}</ref> Die OCM sluit die kompakte Orion-vliegwiel-oefentoestel in, wat ruimtevaarders in staat stel om aërobiese en weerstandsoefeninge tydens vlug uit te voer met behulp van 'n kabelgedrewe vliegwielmeganisme. Die stelsel is ontwerp om aan die ruimtetuig se massa- en volumebeperkings te voldoen, terwyl dit ook 'n wye reeks oefeninge moontlik maak. Dit is onder die syluik gemonteer en funksioneer ook as 'n trappie vir bemanningslede wat die ruimtetuig binnegaan of verlaat.<ref name="Life Inside Orion" /><ref>{{cite web |date=2026-04-02 |title=Artemis II Flight Day 2: Orion Completes TLI Burn, Crew Begins Journey to the Moon |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/02/artemis-ii-flight-day-2-orion-completes-tli-burn-crew-begins-journey-to-the-moon/ |publisher=[[NASA]]}}</ref><ref>{{cite web |last=Hanson |first=Mike |date=2026-04-03 |title=Artemis II crew space moon mission |url=https://www.wesh.com/article/artemis-ii-crew-space-moon-mission/70927464 |access-date=2026-04-09 |publisher=WESH}}</ref> Die OCM sluit 'n ruimtetoilet in, genaamd die Universal Waste Management System (UWMS), binne 'n volledig geslote kompartement van 0.46 m2 vir privaatheid wat lugvloei gebruik om vloeibare en vaste afval te bestuur. Vaste afval word in verseëlde houers gestoor, terwyl behandelde vloeibare afval oorboord geventileer word <ref name="Life Inside Orion" /> Die drinkwaterhouer verskaf water vir die rehidrasie van [[voedsel]], die voorbereiding van drankies en die ondersteuning van mediese behoeftes in Orion. Dit koppel aan vier druktenks in die diensmodule. 'n Kosverwarmer in aktetas-styl prop in Orion se kragpaneel in vir gebruik en laat die bemanning toe om kos en drankies te verhit. Dit kan met [[Velcro]] aan kajuitoppervlakke vasgemaak word wanneer nodig en gebêre word wanneer dit nie gebruik word nie.<ref name="Life Inside Orion" /> ==Verwysings== {{Verwysings|3}} {{Normdata}} [[Kategorie:Artemis-program]] [[Kategorie:Ruimtetuie]] 6arr7794elhsnqemq48t1fp86qrz955 2920286 2920284 2026-07-30T13:02:15Z Sobaka 328 /* Bemanningsstelsels en akkommodasie */ Beeld 2920286 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Orion Snaps a Selfie During External Inspection (vertical).jpg|duimnael|Orion het hierdie hoëresolusie-selfie in die ruimte geneem met 'n kamera wat op een van sy sonkragvlerke gemonteer is tydens 'n roetine eksterne inspeksie van die ruimtetuig op die tweede dag van die [[Artemis II]]-sending.]] Die '''Orion meergebruikbemandevoertuig''' ([[Engels]]: Orion Multi-Purpose Crew Vehicle of MPCV) is 'n gedeeltelik herbruikbare bemande ruimtetuig wat deur [[NASA]] gebruik word vir die [[Artemis-program|Artemis-maanverkenningsprogram]]. Dit bestaan uit 'n bemanningsmodule (CM), 'n ruimtekapsule wat deur Lockheed Martin gebou is, en is gekoppel aan 'n Europese Diensmodule (ESM) wat deur die [[Europese Ruimteagentskap]] (ESA) verskaf en deur Airbus Defence and Space vervaardig word. Orion ondersteun 'n bemanning van vier buite 'n [[lae aardwentelbaan]] vir tot 21 dae sonder om te dok of tot ses maande wanneer dit gekoppel is. Dit is toegerus met 'n [[NASA]]-dokstelselpoort en glaskajuitskerms. Dit is bedoel om bo-op die Ruimtelanseringstelsel (SLS)-vuurpyl gelanseer te word met 'n toringgemonteerde lansering-ontsnappingstelsel. Orion is in die vroeë 2000's deur Lockheed Martin bedink as 'n voorstel vir die Crew Exploration Vehicle (CEV) wat in NASA se Constellation-program gebruik sou word en is in 2006 deur NASA gekies. Na die kansellasie van die Constellation-program in 2010, is Orion breedvoerig herontwerp vir gebruik in NASA se Journey to Mars-inisiatief; later genoem Maan na Mars. Die SLS het Orion se primêre lanseervoertuig geword, en die diensmodule is vervang met 'n ontwerp gebaseer op ESA se Automated Transfer Vehicle. Teen 2026 is drie vlugwaardige voertuie gebou, saam met verskeie standaardmodelle en toetsartikels. Drie bykomende vlugwaardige voertuie is in aanbou. In Mei 2025 het die tweede Trump-administrasie voorgestel om die Orion-ruimtetuigprogram na Artemis III te beëindig.<ref name=":3">{{Cite press release |title=President Trump's FY26 Budget Revitalizes Human Space Exploration |date=2 Mei 2025 |url=https://www.nasa.gov/news-release/president-trumps-fy26-budget-revitalizes-human-space-exploration/ |language=en-US |last1=Dooren |first1=Jennifer M. |last2=Stevens |first2=Bethany |access-date=2 Mei 2025 |website=NASA}}</ref> Die ''One Big Beautiful Bill Act'' wat in Julie 2025 onderteken is, het 'n bepaling ingesluit om die verkryging van Orion vir Artemis IV te finansier en dit in toekomstige missies te hergebruik.<ref>{{cite web |date=4 Julie 2025 |title=One Big Beautiful Bill Act |url=https://www.congress.gov/bill/119th-congress/house-bill/1/text/pl |access-date=18 Januarie 2026 |work=Public Law 119–21 |publisher=119th United States Congress |at=139 Stat. 134 (SEC. 40005, appropriations for SLS, Orion, and Artemis Missions IV and V)}}</ref> ==Ontwerp== [[Lêer:The Artemis II crew completing Post Insertion and Deorbit Preparation training (jsc2025e004086).jpg|duimnael|Die bemanning van [[Artemis II]] wat binne 'n Orion-oefenmodel in Januarie 2025.]] Orion is gebaseer op die konfigurasie van die [[Apollo-beheer-en-diensmodule]] (CSM), met 'n groter deursnee, 'n opgedateerde termiese beskermingstelsel en moderne avionika. Dit is ontwerp vir diep ruimtemissies wat tot 21 dae se aktiewe bemanningsoperasies en tot ses maande se rustige ruimtetuigoperasie ondersteun.<ref name="C4WDefault-7291456">{{cite journal |url=https://ntrs.nasa.gov/archive/nasa/casi.ntrs.nasa.gov/20090029327.pdf |title=Environmental Control and Life Support System (ECLSS) |journal=NTRS.nasa.gov |publisher=[[NASA]] |location=Ames Research Center |year=2009 |access-date=7 April 2014 |first=L. |last=Peterson |archive-url=https://web.archive.org/web/20140407215209/http://ntrs.nasa.gov/archive/nasa/casi.ntrs.nasa.gov/20090029327.pdf |archive-date=7 April 2014 |url-status=live}}</ref> Die Orion-bemanningsmodule lanseer met die Europese Diensmodule, 'n ruimtetuigkoppelaar en 'n lanseringsafbrekingstelsel. Die Orion-bemanningsmodule (OCM) is 'n herbruikbare kapsule wat bewoonbare volume, berging vir verbruiksgoedere en navorsingstoerusting, en 'n Internasionale Dokstelselstandaard (IDSS)-poort vir bemanningsoordragte bied.{{r|Space.com1}}<ref>{{cite web |url=https://www.nasa.gov/mission_pages/constellation/orion/21st_century_style_return_to_the_moon.html |title=NASA – A 21st Century-Style Return to the Moon |website=nasa.gov |access-date=3 Junie 2018 |archive-date=5 September 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170905232237/https://www.nasa.gov/mission_pages/constellation/orion/21st_century_style_return_to_the_moon.html |url-status=live}}</ref><ref name="NSF-20141030">{{cite web | author1= C. Bergin | title= EFT-1 Orion completes assembly and conducts FRR | url= https://www.nasaspaceflight.com/2014/10/eft-1-orion-assembly-conduts-frr/ | website= NASASpaceflight.com | date= 2014-10-30 | access-date= 2014-11-10 | archive-date= 2016-08-17 | archive-url= https://web.archive.org/web/20160817092439/https://www.nasaspaceflight.com/2014/10/eft-1-orion-assembly-conduts-frr/ | url-status= live }} </ref> Dit is die enigste belangrike ruimtetuigelement wat na elke sending na die Aarde terugkeer en is ontwerp vir opknapping en hergebruik, met modulêre stelsels wat bedoel is om inkrementele opgraderings oor tyd te ondersteun.<ref name="Space.com1">{{cite web | author1= J. Scharr | title= NASA Goes 'Green': Next Spacecraft to be Reusable – Orion Capsule | url= https://www.space.com/21541-nasa-orion-spacecraft-reusable.html | website= Space.com | date= 2013-06-13 | access-date= 2014-11-30 | archive-date= 2014-12-04 | archive-url= https://web.archive.org/web/20141204145412/http://www.space.com/21541-nasa-orion-spacecraft-reusable.html | url-status= live }} </ref> ==Struktuur en vervaardiging== [[Lêer:Orion Spacecraft Outfitted Interior 2021 (labeled).jpg|duimnael|Geannoteerde foto van die Orion-model, toegerus om 'n bemande sending volledig te simuleer, 2021.]] Die OCM is gebou van aluminium-litium-legering en het 'n 57.5° afgeknotte vorm met 'n stomp sferiese agterkant, 5.02 meter in deursnee en 3.3 meter in lengte,<ref name="Orion handout">{{cite press release |title=NASA – Orion Crew Exploration Vehicle |date=7 Februarie 2009 |publisher=NASA |url=http://www.nasa.gov/pdf/156298main_orion_handout.pdf |access-date=7 Februarie 2009 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210408073530/https://www.nasa.gov/pdf/156298main_orion_handout.pdf |archive-date=8 April 2021}}</ref> met 'n massa van ongeveer 8.5 metrieke ton. Die module bied ongeveer 50% meer interne volume as die Apollo-beheermodule en is ontwerp om vier ruimtevaarders op Artemis-missies te dra.<ref name=ref_manual>{{cite web|url=https://www.nasa.gov/wp-content/uploads/2023/02/orion-reference-guide-111022.pdf|title=Orion Reference Guide|publisher=NASA Johnson Space Center|access-date=29 September 2023|archive-date=5 Oktober 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231005230039/https://www.nasa.gov/wp-content/uploads/2023/02/orion-reference-guide-111022.pdf|url-status=live}}</ref> Dit word vervaardig deur Lockheed Martin, met die drukvat gebou by die Michoud-fasiliteit in [[New Orleans]], [[Louisiana]], en finale montering uitgevoer by die Operasies- en Uitrekeningsgebou by die [[Kennedy-ruimtesentrum]] in [[Florida]].<ref>{{cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/5304086.stm |date=31 Augustust 2006 |title=Lockheed to build Nasa 'Moonship' |work=BBC News |access-date=1 Maart 2007 |archive-date=17 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210417181900/http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/5304086.stm |url-status=live }}</ref><ref name="LaNasaMichoud2021">{{Cite web|url=https://mafspace.msfc.nasa.gov/current-tenants/lockheed-martin/|title=Michoud Tenants: Lockheed Martin|last=LaNasa|first=Shannon|date=2021|access-date=27 Junie 2021|website=Marshall Space Flight Center|publisher=NASA|archive-date=18 Maart 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210318002450/https://mafspace.msfc.nasa.gov/current-tenants/lockheed-martin/|url-status=live}}{{PD-notice}}</ref><ref name="WGNO2021">{{Cite web|last=Cristina|first=Victoria|url=https://wgno.com/news/louisiana/behind-the-scenes-at-nasa-michoud-assembly-of-the-orion-crew-modules/|date=26 April 2021|title=Behind the scenes at NASA Michoud: Assembly of the Orion Crew Modules|website=WGNO|publisher=Nexstar Media Group|access-date=12 Februarie 2022|archive-date=16 November 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221116144839/https://wgno.com/news/louisiana/behind-the-scenes-at-nasa-michoud-assembly-of-the-orion-crew-modules/|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite tweet|title=Technicians at NASA's Michoud Assembly Facility completed the welding on Orion's pressure vessel which will carry @NASA_Astronauts to the Moon on #Artemis III.|user=NASA_Orion|author=NASA Orion public relations|date=10 September 2021|number=1436382093404221453}}</ref> ==Termiese beskerming== Na evaluering van termiese beskermingsmateriale het NASA [[AVCOAT]] gekies vir die ablatiewe hitteskild. AVCOAT bestaan uit silikavesels ingebed in 'n [[hars]] binne 'nks heuningkoektruktuur van veselglas en fenolhars. Dit is voorheen gebruik op die Apollo-missies en die Ruimtependeltuig-wentelbaan.<ref>{{cite press release |publisher=NASA Ames Research Center |date=7 April 2009 |title=NASA Selects Material for Orion Spacecraft Heat Shield |url=http://www.nasa.gov/centers/ames/news/releases/2009/09-39AR.html |access-date=16 April 2009 |archive-date=17 Maart 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210317173040/https://www.nasa.gov/centers/ames/news/releases/2009/09-39AR.html |url-status=live }}</ref> ==Bemanningsstelsels en akkommodasie== Die OCM gebruik 'n glaskajuit met digitale beheerstelsels wat gedeeltelik afgelei is van dié wat in die [[Boeing 787 Dreamliner]] gebruik word.<ref name="fi_20061006_orion">{{cite news |last=Coppinger |first=Rob |title=NASA Orion crew vehicle will use voice controls in Boeing 787-style Honeywell smart cockpit |publisher=Flight International |date=6 Oktober 2006 |url=https://www.flightglobal.com/space/2006/10/nasa-orion-crew-vehicle-will-use-voice-controls-in-boeing-787-style-honeywell-smart-cockpit/ }}</ref> Die bevelvoerder en vlieënier sit teenoor drie hoofskerms en sewe skakelpanele binne armbereik, wat inligting oor die status van die ruimtetuig verskaf en beheer oor aanboordstelsels moontlik maak. 'n Wyserbeheertoestel maak interaksie met die skerms moontlik onder hoë g-kragte, wanneer die bemanning nie maklik kan uitreik nie. Die koppelvlak ondersteun beide roetinebedrywighede en anomalie-reaksie deur geïntegreerde elektroniese prosedures en waarskuwingstelsels. Rotasie- en translasionele handbeheerders stel die bemanning in staat om die ruimtetuig se oriëntasie en beweging handmatig aan te pas.<ref name="Life Inside Orion">{{Cite web |date=Februarie 2026 |title=Life Inside Orion Fact Sheet |url=https://www.nasa.gov/wp-content/uploads/2026/02/life-in-orion-fact-sheet-2026-2.pdf |access-date=13 April 2026 |website=NASA}}</ref><ref name=":5" /> Die vier bemanningssitplekke is ontwerp om 'n wye reeks ruimtevaarderliggaamsgroottes te akkommodeer, van ongeveer die 1ste tot die 99ste persentiel, en is verstelbaar. Vir lansering en herbetreding word ruimtevaarders op hul rug geplaas met knieë gebuig teen 'n 90-grade hoek en voete vasgemaak in voetpanne. Elke sitplek bevat 'n vyfpunt-harnas, kopstutte en skouer- en heupsteun, met voetbeugels wat met bemanningsskoene koppel om beweging te beperk. Die sitplekke sluit 'n impakdempingstelsel in, wat laste tydens die neerstorting verminder deur beheerde beweging langs geleidingsrelings toe te laat. Sodra hulle in 'n wentelbaan is, word die voetpanne op die bevelvoerder- en vlieëniersitplekke verwyder en gebêre om kajuitruimte te vergroot, en 'n vragnet oor die missiespesialissitplekke bied berging vir toerusting en pakkomponente.<ref name="Life Inside Orion" /><ref name=":5">{{Cite web |date=March 5, 2025 |title=Crew Systems |url=https://www.nasa.gov/reference/crew-systems/ |access-date=2026-04-15 |website=NASA |language=en-US}}</ref> Die ruimtetuig werk met 'n gemengde stikstof/suurstof (N₂/O₂) atmosfeer teen óf seevlakdruk (101.3 kPa of 14.69 psi) óf 'n verminderde druk (55.2 tot 70.3 kPa of 8.01 tot 10.20 psi).[aanhaling nodig] Vanaf 2019 was dit beplan om die Ruimtetuig Atmosfeermonitor in die OCM gebruik te word.<ref>{{Cite web|url=http://www.nasa.gov/feature/nasas-spacecraft-atmosphere-monitor-goes-to-work-aboard-the-international-space-station|title=S.A.M. Goes to Work Aboard ISS|last=Hill|first=Denise|date=23 Julie 2019|website=NASA|access-date=31 Julie 2019|archive-date=7 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201107234201/https://www.nasa.gov/feature/nasas-spacecraft-atmosphere-monitor-goes-to-work-aboard-the-international-space-station/|url-status=live}}</ref> [[Lêer:10 Days in Orion 02m 00s.png|duimnael|Die Orion vliegwiel oefentoestel.]] Die OCM sluit die kompakte Orion-vliegwiel-oefentoestel in, wat ruimtevaarders in staat stel om aërobiese en weerstandsoefeninge tydens vlug uit te voer met behulp van 'n kabelgedrewe vliegwielmeganisme. Die stelsel is ontwerp om aan die ruimtetuig se massa- en volumebeperkings te voldoen, terwyl dit ook 'n wye reeks oefeninge moontlik maak. Dit is onder die syluik gemonteer en funksioneer ook as 'n trappie vir bemanningslede wat die ruimtetuig binnegaan of verlaat.<ref name="Life Inside Orion" /><ref>{{cite web |date=2026-04-02 |title=Artemis II Flight Day 2: Orion Completes TLI Burn, Crew Begins Journey to the Moon |url=https://www.nasa.gov/blogs/missions/2026/04/02/artemis-ii-flight-day-2-orion-completes-tli-burn-crew-begins-journey-to-the-moon/ |publisher=[[NASA]]}}</ref><ref>{{cite web |last=Hanson |first=Mike |date=2026-04-03 |title=Artemis II crew space moon mission |url=https://www.wesh.com/article/artemis-ii-crew-space-moon-mission/70927464 |access-date=2026-04-09 |publisher=WESH}}</ref> Die OCM sluit 'n ruimtetoilet in, genaamd die Universal Waste Management System (UWMS), binne 'n volledig geslote kompartement van 0.46 m2 vir privaatheid wat lugvloei gebruik om vloeibare en vaste afval te bestuur. Vaste afval word in verseëlde houers gestoor, terwyl behandelde vloeibare afval oorboord geventileer word <ref name="Life Inside Orion" /> Die drinkwaterhouer verskaf water vir die rehidrasie van [[voedsel]], die voorbereiding van drankies en die ondersteuning van mediese behoeftes in Orion. Dit koppel aan vier druktenks in die diensmodule. 'n Kosverwarmer in aktetas-styl prop in Orion se kragpaneel in vir gebruik en laat die bemanning toe om kos en drankies te verhit. Dit kan met [[Velcro]] aan kajuitoppervlakke vasgemaak word wanneer nodig en gebêre word wanneer dit nie gebruik word nie.<ref name="Life Inside Orion" /> ==Verwysings== {{Verwysings|3}} {{Normdata}} [[Kategorie:Artemis-program]] [[Kategorie:Ruimtetuie]] 3y02uz80hi08a0psjtzpy50kq7hdir9 0 464236 2920259 2920190 2026-07-30T12:08:48Z Oesjaar 7467 Verbeter 2920259 wikitext text/x-wiki {{Outomatiese taksoboks |image = Peucedanum galbanum Blister bush Table mt.JPG |image_caption = ''Peucedanum galbanum'' |display_parents = 3 |taxon = Notobubon |authority = [[Ben-Erik van Wyk|B.-E.van Wyk]], (2008) |subdivision_ranks = Spesies |subdivision = <center>[[#Spesies|Sien teks]]</center> |synonyms =* ''Dregea'' <small>Eckl. & Zeyh.</small> * ''Ifdregea'' <small>Steud.</small> * ''Sciothamnus'' <small>Endl.</small> }} '''''Notobubon''''' (bergselderye) is 'n [[genus]] van [[struik]]e wat behoort tot die [[Familie (biologie)|familie]] Apiaceae. Die genus is [[inheems]] aan [[Eswatini]], [[Lesotho]] en [[Suid-Afrika]]. == Spesies == Daar is dertien [[spesie]]s wat tot die genus hoort:<ref>[https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:77090270-1 Plants of the World Online]</ref> {{div col|colwidth=20em}} * ''[[Notobubon capense]]'' <small>([[Christian Friedrich Ecklon|Eckl.]] & [[Karl Ludwig Philipp Zeyher|Zeyh.]]) Magee</small> * ''[[Notobubon collinum]]'' <small>(Eckl. & Zeyh.) Magee</small> * ''[[Notobubon ferulaceum]]'' <small>([[Carl Peter Thunberg|Thunb.]]) Magee</small> * ''[[Notobubon galbaniopse]]'' <small>(H.Wolff) Magee</small> * ''[[Notobubon galbanum]]'' <small>([[Carolus Linnaeus|L.]]) Magee</small> * ''[[Notobubon gummiferum]]'' <small>(L.) Magee</small> * ''[[Notobubon laevigatum]]'' <small>(Aiton) Magee</small> * ''[[Notobubon montanum]]'' <small>(Eckl. & Zeyh.) Magee</small> * ''[[Notobubon pearsonii]]'' <small>(Adamson) Magee</small> * ''[[Notobubon pungens]]'' <small>([[Ernst Heinrich Friedrich Meyer|E.Mey.]] ex Sond.) Magee</small> * ''[[Notobubon sonderi]]'' <small>(M.Hiroe) Magee</small> * ''[[Notobubon striatum]]'' <small>(Thunb.) Magee</small> * ''[[Notobubon tenuifolium]]'' <small>(Thunb.) Magee</small> {{div col end}} == Verwysings == {{verwysings}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Notobubon| ]] 2csxfv6l6wp8m6g1g6uuvolz5blma9a 0 464249 2920255 2920254 2026-07-30T12:00:59Z Aliwal2012 39067 2920255 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Bengaltiger_(Panthera_tigris_tigris).jpg|duimnael|'n Bengaalse tier]] [[Lêer:Standing_white_tiger.jpg|duimnael|'n Seldsame wit tier (kleurvariant)]] Die '''Bengaalse tier''' of '''koningstier''' (''Panthera tigris tigris'') is 'n [[subspesie]] van die [[tier]] (''Panthera tigris'') wat op die [[Indiese subkontinent]] voorkom. Ná die [[Siberiese tier]] (''Panthera tigris altaica'') is die Bengaalse tier die grootste [[Felidae|katspesie]]. Dit is die talrykste subspesie van die tier. == Uiterlike kenmerke == Die pels van die Bengaalse tier is oranjebruin tot oranjegeel met vertikale bruin tot swart strepe. Hierdie streeppatroon wissel in aantal, dikte en vertakking per individu. Die onderkant, die wange en die area rondom die oë is wit. Daar is ook 'n kleurvariant wat algemeen bekend staan as die "wit tier", met 'n heeltemal roomwit pels waarop die streeppatroon lê. Hierdie tiere word dikwels Bengaalse tiere genoem, maar is in werklikheid 'n hibried tussen Siberiese en Bengaalse tiere. Slegs in Indië is hierdie diere suiwer Indies.<ref>{{en}}[https://web.archive.org/web/20170722081007/https://bigcatrescue.org/abuse-issues/issues/white-tigers/ abuse-issues white tigers]</ref> Dit behels 'n outosomale resessiewe geen wat die produksie en verspreiding van feomelanien in die haarskag onderdruk, wat veroorsaak dat die rooi en geel pigmente nie in die pels verskyn nie en slegs die eumelanienpigmente wat die donker streeppatroon gee, sigbaar is op 'n ligte agtergrond.<ref>[http://www.sci-news.com/genetics/article01100-white-tigers-gene.html ''Genetic Researchers Solve Mystery of White Tigers'' - Natali Anderson, 24 Mei 2013, Sci-News]. [https://web.archive.org/web/20220409183907/http://www.sci-news.com/genetics/article01100-white-tigers-gene.html Geargiveer] op 9 April 2022.</ref> Hierdie kleurvariëteit is feitlik afwesig in die natuur, maar 'n gewilde aantrekkingskrag in gevangenskap. Hulle word gereeld in dieretuine aangehou, insluitend Pairi Daiza en Pakawi Park. 'n Uitfaseringsbeleid geld egter.<ref>{{nl}} https://www.omroepbrabant.nl/nieuws/4655850/afscheid-van-een-publiekslieveling-witte-tijger-asia-weg-uit-dierentuin</ref> Daar is ook heeltemal swart diere, waarin die dominante geen A, wat verantwoordelik is vir die vertoon van die agouti-streeppatroon, afwesig is. Maar sulke diere is ook baie skaars. Ook skaars is die "goue tiere", met 'n oranjebruin tot oranjegeel pels met vertikale bruin strepe in plaas van swart strepe. Hier veroorsaak 'n outosomale resessiewe "sjokolade"-geen die vervorming van die swart eumelanienpigmente, wat hulle visueel bruin laat lyk. Hierdie kleurvariëteit is ook feitlik afwesig in die natuur, maar word in dieretuine aangehou, soos voorheen die geval was by Pakawipark.<ref>{{nl}} [https://web.archive.org/web/20150711224328/http://www.olmensezoo.be/cms/index.php?option=com_content&view=article&id=374%3A2014-zeldzame-geboorte-en-meer&catid=20&Itemid=33&lang=nl Zeldzame geboorte en meer] Olmense Zoo (2014)</ref> Sedert 2016 kan hierdie variant nie meer daar gesien word nie. Die skouerhoogte van die Bengaalse tier is ongeveer 100 tot 110 cm. Mannetjies het 'n koplengte van 270 tot 310 cm en 'n liggaamsmassa van 180 tot 258 kg, terwyl wyfies 'n koplengte van 240 tot 265 cm en 'n massa van 100 tot 160 kg het. Die Bengaalse tiere wat in die Sundarbans voorkom, is egter kleiner en aansienlik ligter; drie wyfies het gemiddeld 76,7 kg geweeg, volgens navorsing wat deur die Universiteit van Minnesota en die Bangladesj Bosboudepartement gedoen is.<ref>{{en}} [http://www.deepdyve.com/lp/de-gruyter/a-preliminary-investigation-of-sundarbans-tiger-morphology-tc5aMWwtfb A preliminary investigation of Sundarbans tiger morphology]</ref><ref>{{en}} [http://www.bbc.co.uk/news/world-south-asia-11455154 Experts baffled by 'small' Bangladesh tigers] by Ethirajan Anbarasan, in: [[BBC News]], 1 Oktober 2010</ref> == Leefwyse == ===Jag en dieet=== Die Bengaalse tier jag hoofsaaklik in die nag en teen skemer. Hy jag onder andere [[takbok]]ke soos [[sambar]]s, barasingha-herte en axisherte, [[bosvark]]e, [[wildsbok|antilope]], ape, [[beesagtiges]] soos [[waterbuffel]]s en gaurs, en selfs jong [[Asiatiese olifant|olifante]]. Soms word [[luislang]]e en kleiner prooi soos [[padda]]s, [[akkedis]]se, [[skilpaaie]], klein [[slang]]e, [[vis]]se, [[krap]]pe, [[termiet]]e en [[sprinkaan|sprinkane]] ook gevang. 'n Geliefde maar gevaarlike prooi is die witstert[[ystervark]] (''Hystrix indica''). Sy stekels kan dodelike [[infeksie]]s veroorsaak. In die Sundarbans, die enigste gebied waar tiere nog nooit gejag is nie, is hierdie roofdiere relatief algemeen. Die prooi word eers van naby af bekruip, en word dan aangeval en in die nek, skouers of rug gebyt. Prooidiere word steeds in die water agtervolg. Die prooi word gewoonlik naby die water geëet. ===Voortplanting=== Die Bengaalse tier is 'n eensame dier wat sy gebied teen ander tiere van dieselfde geslag verdedig. Slegs gedurende die paarseisoen (in April en Mei, en in Oktober en November) bring 'n [[mannetjie]] en 'n [[wyfie]] 'n paar dae saam deur. Die tier kry een tot ses welpies per werpsel. Na 6 tot 12 weke begin die welpies jag. 'n Bengaalse tier in 'n [[nasionale park]] in [[Nepal]] het vyftien jaar oud geword. == Verspreiding en leefgebied == Die Bengaalse tier word in westelike [[Mianmar]] en op die Indiese subkontinent, in [[Bhoetan]], Nepal en suidelike [[Volksrepubliek China|China]], [[Indië]] en [[Bangladesj]] aangetref. Dit leef hier in vogtige reënwoude, moesonwoude, bamboeswoude en savannas bedek met lang gras en bome, in waterryke gebiede soos [[Moerasse en vleie|moerasse]], [[wortelboom|mangrove]] en oewerwoude. Hulle kom in beide die laaglande en die berge voor, tot so ver as die [[Himalaja]]s, waar dit in bladwisselende woude leef. == Bedreiging en beskerming == Die Bengaalse tier word met uitsterwing bedreig as gevolg van die verdwyning van sy habitat en deur [[wildstropery|wildstropers]]. Tiere word nie net vir hul pels doodgemaak nie, maar ook vir die voorbereiding van verskeie tradisionele Oos-Asiatiese medisyne. In die negentiende eeu was tierjag 'n belangrike tydverdryf vir Indiese maharajas. Die maharadja het die oerwoud ingery met 'n optog van olifante en personeel om na tiere te soek en hulle te skiet. Hierdie tierjagte het 'n hoogtepunt bereik tussen die Eerste en Tweede Wêreldoorloë, toe hooggeplaaste Britte ook op hierdie manier begin jag het. Die Bengaalse tier is nou 'n beskermde spesie en is die nasionale dier van beide Indië en Bangladesj. In Indië is tierjag en die handel in velle in 1970 verbied, tydens die regering van [[Indira Gandhi]]. Sedert "Operation Tiger" in 1973 is verskeie [[Natuurreservaat|natuurreservate]] ook gestig om die tier te beskerm. Die tierbevolking van Indië het in 2014 uit ongeveer 2&nbsp;226 diere bestaan.<ref>{{nl}} {{Citeer web|url = https://www.hln.be/hln/nl/2661/Dieren/article/detail/2188469/2015/01/20/Aantal-tijgers-in-India-neemt-fors-toe.dhtml|titel = Aantal tijgers in India neemt fors toe|datum = 20 Januarie 2015|uitgever = Het Laatste Nieuws}}</ref> (2013-syfers; 1&nbsp;706 in 2010, 3&nbsp;700 in 2002 en 5&nbsp;000 in 1970), en die totale bevolking, aan die einde van 2009, het waarskynlik uit ongeveer 3&nbsp;200 individue bestaan. In die Sundarbans, 'n [[wortelboom]]woud rondom die [[Ganges]]delta, op die grens van Indië en Bangladesj, is daar ongeveer 270 tiere aan die Indiese kant en ongeveer 100 in Bangladesj.<ref>{{Cite web|title = Only 100 tigers left in Bangladesh after last count got it wrong|url = https://www.newscientist.com/article/dn27964-only-100-tigers-left-in-bangladesh-after-last-count-got-it-wrong/|access-date = 28 Julie 2015|date = 28 Julie 2015|publisher = New Scientist|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150816045407/https://www.newscientist.com/article/dn27964-only-100-tigers-left-in-bangladesh-after-last-count-got-it-wrong/|archivedate=2015-08-16}}</ref> In 2015 is die aantal diere in Bhoetan op 103 en die aantal in [[Maleisië]] op 250 geraam.<ref>{{Cite web|url = https://www.worldwildlife.org/stories/an-amazing-103-wild-tigers-counted-in-bhutan|title = An Amazing 103 Wild Tigers Counted in Bhutan|accessdate = 21 Augustus 2015|datum = 29 Julie 2015|publisher = WWF}}</ref> Nepal beskerm die tiere en hul habitat. Die land het 'n plan gehad om die aantal tiere teen 2022 te verdubbel. Reeds in 2018 het hulle hierdie doelwit met 235 tiere bereik, terwyl daar in 2009 slegs 121 oor was.<ref>https://www.wwf.nl/wat-we-doen/actueel/nieuws/nepal-bereikt-als-eerste-land-verdubbeling-tijgers-in-het-wild. [https://web.archive.org/web/20230201085456/https://www.wwf.nl/wat-we-doen/actueel/nieuws/nepal-bereikt-als-eerste-land-verdubbeling-tijgers-in-het-wild Geargiveer] op 1 Februarie 2023.</ref> Studies deur die [[WWF]] dui daarop dat die Bengaalse tier 'n spesie onder ernstige druk is as gevolg van aardverwarming. Toe seevlakke langs die Bengaalse kus met 28 cm styg in die jaar 2000, het 96% van die habitat van Bengaalse tiere in die Sundarbans die risiko geloop om te verdwyn.<ref>{{Citeer web |url=https://www.nu.nl/wetenschap/2166740/zeestijging-bedreigt-tijgerpopulatie.html |titel=Zeestijging bedreigt tijgerpopulatie | auteur = Novum |uitgever=NU.nl | datum = 20 Januarie 2010 |bezochtdatum=6 Oktober 2010}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings}} {{Normdata}} [[Kategorie:IUBN Rooilys bedreigde spesies]] [[Kategorie:Katagtiges]] rlu4dwrn5jbjmmo4t3galwacrlvdvu2 0 464251 2920264 2026-07-30T12:20:07Z Oesjaar 7467 Nuwe spesie 2920264 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | status = LC | status_system = iucn3.1 | name = Lidbossie | image = | taxon = Notobubon capense | authority = ([[Christian Friedrich Ecklon|Eckl.]] & [[Karl Ludwig Philipp Zeyher|Zeyh.]].) Magee, (2008) | synonyms =* ''Bubon capense'' <small>(Eckl. & Zeyh.) Sond.</small> * ''Oreoselinum capense'' <small>Eckl. & Zeyh.</small> * ''Peucedanum capense'' <small>(Eckl. & Zeyh.) D.Dietr.</small> * ''Peucedanum frutescens'' <small>[[Ernst Heinrich Friedrich Meyer|E.Mey.]]</small> * ''Peucedanum kamiesbergense'' <small>B.L.Burtt</small> * ''Peucedanum lanceolatum'' <small>E.Mey. ex [[Carl Meissner|Meisn.]]</small> * ''Peucedanum multiradiatum'' <small>Drude</small> * ''Peucedanum polyactinum'' <small>B.L.Burtt</small> }} Die '''lidbossie''' (''Notobubon capense'') is 'n [[struik]] wat deel van die Apiaceae [[Familie (biologie)|familie]] is. Die [[spesie]] is [[Endemie (ekologie)|endemies]] aan [[Suid-Afrika]] en kom in die [[Noord-Kaap]] en die [[Wes-Kaap]], vanaf [[Kamiesberg]] tot by [[Bettiesbaai]] voor. Die spesie is deel van die [[fynbos]] en blom van Oktober tot Februarie. == Bronnelys == * [https://redlist.sanbi.org/species.php?species=15000-2 REDLIST Sanbi] * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:77090272-1 Plants of the World] * [https://biodiversityadvisor.sanbi.org/search/detail/7024b5e9-122e-4ea2-9b59-f4866fc9da07 Biodiversityadvisor] {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Notobubon|capense]] [[Kategorie:Flora van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Endemiese plante van Suid-Afrika]] 8amfk1wgsz8eap8481vpww8zkrsul8s 2920265 2920264 2026-07-30T12:20:27Z Oesjaar 7467 Komma... 2920265 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | status = LC | status_system = iucn3.1 | name = Lidbossie | image = | taxon = Notobubon capense | authority = ([[Christian Friedrich Ecklon|Eckl.]] & [[Karl Ludwig Philipp Zeyher|Zeyh.]].) Magee, (2008) | synonyms =* ''Bubon capense'' <small>(Eckl. & Zeyh.) Sond.</small> * ''Oreoselinum capense'' <small>Eckl. & Zeyh.</small> * ''Peucedanum capense'' <small>(Eckl. & Zeyh.) D.Dietr.</small> * ''Peucedanum frutescens'' <small>[[Ernst Heinrich Friedrich Meyer|E.Mey.]]</small> * ''Peucedanum kamiesbergense'' <small>B.L.Burtt</small> * ''Peucedanum lanceolatum'' <small>E.Mey. ex [[Carl Meissner|Meisn.]]</small> * ''Peucedanum multiradiatum'' <small>Drude</small> * ''Peucedanum polyactinum'' <small>B.L.Burtt</small> }} Die '''lidbossie''' (''Notobubon capense'') is 'n [[struik]] wat deel van die Apiaceae [[Familie (biologie)|familie]] is. Die [[spesie]] is [[Endemie (ekologie)|endemies]] aan [[Suid-Afrika]] en kom in die [[Noord-Kaap]] en die [[Wes-Kaap]], vanaf [[Kamiesberg]] tot by [[Bettiesbaai]], voor. Die spesie is deel van die [[fynbos]] en blom van Oktober tot Februarie. == Bronnelys == * [https://redlist.sanbi.org/species.php?species=15000-2 REDLIST Sanbi] * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:77090272-1 Plants of the World] * [https://biodiversityadvisor.sanbi.org/search/detail/7024b5e9-122e-4ea2-9b59-f4866fc9da07 Biodiversityadvisor] {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Notobubon|capense]] [[Kategorie:Flora van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Endemiese plante van Suid-Afrika]] rmpmed8nll0sv0je359r9kx8dardwgh 1 464252 2920267 2026-07-30T12:22:13Z Oesjaar 7467 Verbeter 2920267 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 0 464253 2920269 2026-07-30T12:25:12Z Oesjaar 7467 Aanstuur 2920269 wikitext text/x-wiki #AANSTUUR [[Notobubon capense]] k8t8h4t8swg8jmg332hqshc580q08wd 0 464254 2920280 2026-07-30T12:57:18Z Oesjaar 7467 Nuwe spesie, nog besig... 2920280 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | status = LC | status_system = iucn3.1 | name = Bergseldery | image = | taxon = Notobubon galbanum | authority = ([Carolus Linnaeus|L.]]) Magee (2008) | synonyms =* ''Bubon galbanum var. dentatum'' <small>Kuntze</small> * ''Bubon galbanum var. incisodentatum'' <small>Kuntze</small> * ''Bubon galbanum var. tulbaghicum'' <small>Eckl. & Zeyh.</small> * ''Galbanum officinale'' <small>D.Don</small> * ''Laserpitium officinale'' <small>(D.Don) M.Hiroe</small> * ''Libanotis galbanifera'' <small>Crantz</small> * ''Oreoselinum galbaniferum'' <small>Garsault</small> * ''Peucedanum galbanum var. dentatum'' <small>Kuntze</small> * ''Peucedanum galbanum var. incisodentatum'' <small>Kuntze</small> * ''Peucedanum rhombifolium'' <small>Stokes</small> }} Die '''bergseldery''' (''Notobubon galbanum'') is 'n [[struik]] wat deel van die Apiaceae [[Familie (biologie)|familie]] is. Die [[spesie]] is [[Endemie (ekologie)|endemies]] aan [[Suid-Afrika]] en kom in die [[Wes-Kaap]], vanaf [[Elandsbaai]] tot by die [[Kaapse Skiereiland]] en ooswaarts tot by [[Albertinia]], voor. Die spesie is deel van die [[fynbos]] en blom van Julie tot Februarie. Daar is meer as 30 bevolkings bekend. == Bronnelys == * [https://redlist.sanbi.org/species.php?species=15000-1 REDLIST Sanbi] * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:77090271-1 Plants of the World] * [https://biodiversityadvisor.sanbi.org/search/detail/6ec4d88e-26e4-46fd-9700-d14af7b05de6 Biodiversityadvisor] {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Notobubon|galbanum]] [[Kategorie:Flora van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Endemiese plante van Suid-Afrika]] 0nu2iezbgztdlxah92o0gjvz9dtb38w 2920297 2920280 2026-07-30T13:43:46Z Oesjaar 7467 Verbeter 2920297 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | status = LC | status_system = iucn3.1 | name = Bergseldery | image = | taxon = Notobubon galbanum | authority = ([[Carolus Linnaeus|L.]]) Magee, (2008) | synonyms =* ''Bubon galbanum var. dentatum'' <small>Kuntze</small> * ''Bubon galbanum var. incisodentatum'' <small>Kuntze</small> * ''Bubon galbanum var. tulbaghicum'' <small>Eckl. & Zeyh.</small> * ''Galbanum officinale'' <small>D.Don</small> * ''Laserpitium officinale'' <small>(D.Don) M.Hiroe</small> * ''Libanotis galbanifera'' <small>Crantz</small> * ''Oreoselinum galbaniferum'' <small>Garsault</small> * ''Peucedanum galbanum var. dentatum'' <small>Kuntze</small> * ''Peucedanum galbanum var. incisodentatum'' <small>Kuntze</small> * ''Peucedanum rhombifolium'' <small>Stokes</small> }} Die '''bergseldery''' (''Notobubon galbanum'') is 'n [[struik]] wat deel van die Apiaceae [[Familie (biologie)|familie]] is. Die [[spesie]] is [[Endemie (ekologie)|endemies]] aan [[Suid-Afrika]] en kom in die [[Wes-Kaap]], vanaf [[Elandsbaai]] tot by die [[Kaapse Skiereiland]] en ooswaarts tot by [[Albertinia]], voor. Die spesie is deel van die [[fynbos]] en blom van Julie tot Februarie. Daar is meer as 30 bevolkings bekend. == Bronnelys == * [https://redlist.sanbi.org/species.php?species=15000-1 REDLIST Sanbi] * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:77090271-1 Plants of the World] * [https://biodiversityadvisor.sanbi.org/search/detail/6ec4d88e-26e4-46fd-9700-d14af7b05de6 Biodiversityadvisor] {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Notobubon|galbanum]] [[Kategorie:Flora van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Endemiese plante van Suid-Afrika]] j02dp1ojgoyvbomsuhl98t8rhffo5p6 2920299 2920297 2026-07-30T13:45:57Z Oesjaar 7467 Verbeter 2920299 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | status = LC | status_system = iucn3.1 | name = Bergseldery | image = | taxon = Notobubon galbanum | authority = ([[Carolus Linnaeus|L.]]) Magee, (2008) | synonyms =* ''Bubon galbanum var. dentatum'' <small>Kuntze</small> * ''Bubon galbanum var. incisodentatum'' <small>Kuntze</small> * ''Bubon galbanum var. tulbaghicum'' <small>[[Christian Friedrich Ecklon|Eckl.]] & [[Karl Ludwig Philipp Zeyher|Zeyh.]]</small> * ''Galbanum officinale'' <small>D.Don</small> * ''Laserpitium officinale'' <small>(D.Don) M.Hiroe</small> * ''Libanotis galbanifera'' <small>Crantz</small> * ''Oreoselinum galbaniferum'' <small>Garsault</small> * ''Peucedanum galbanum var. dentatum'' <small>Kuntze</small> * ''Peucedanum galbanum var. incisodentatum'' <small>Kuntze</small> * ''Peucedanum rhombifolium'' <small>Stokes</small> }} Die '''bergseldery''' (''Notobubon galbanum'') is 'n [[struik]] wat deel van die Apiaceae [[Familie (biologie)|familie]] is. Die [[spesie]] is [[Endemie (ekologie)|endemies]] aan [[Suid-Afrika]] en kom in die [[Wes-Kaap]], vanaf [[Elandsbaai]] tot by die [[Kaapse Skiereiland]] en ooswaarts tot by [[Albertinia]], voor. Die spesie is deel van die [[fynbos]] en blom van Julie tot Februarie. Daar is meer as 30 bevolkings bekend. == Bronnelys == * [https://redlist.sanbi.org/species.php?species=15000-1 REDLIST Sanbi] * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:77090271-1 Plants of the World] * [https://biodiversityadvisor.sanbi.org/search/detail/6ec4d88e-26e4-46fd-9700-d14af7b05de6 Biodiversityadvisor] {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Notobubon|galbanum]] [[Kategorie:Flora van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Endemiese plante van Suid-Afrika]] st5ghhokb31stod0i30vmtzkbr4rvmq 2920302 2920299 2026-07-30T14:01:07Z Oesjaar 7467 Verbeter 2920302 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | status = LC | status_system = iucn3.1 | name = Bergseldery | image = | taxon = Notobubon galbanum | authority = ([[Carolus Linnaeus|L.]]) Magee, (2008) | synonyms =* ''Agasyllis galbanum'' <small>(L.) Spreng.</small> * ''Bubon galbaniferum'' <small>Hill</small> * ''Bubon galbanum'' <small>L.</small> * ''Bubon galbanum var. dentatum'' <small>Kuntze</small> * ''Bubon galbanum var. incisodentatum'' <small>Kuntze</small> * ''Bubon galbanum var. tulbaghicum'' <small>[[Christian Friedrich Ecklon|Eckl.]] & [[Karl Ludwig Philipp Zeyher|Zeyh.]]</small> * ''Galbanum officinale'' <small>D.Don</small> * ''Laserpitium officinale'' <small>(D.Don) M.Hiroe</small> * ''Libanotis galbanifera'' <small>Crantz</small> * ''Oreoselinum galbaniferum'' <small>Garsault</small> * ''Peucedanum galbanum var. dentatum'' <small>Kuntze</small> * ''Peucedanum galbanum var. incisodentatum'' <small>Kuntze</small> * ''Peucedanum rhombifolium'' <small>Stokes</small> }} Die '''bergseldery''' (''Notobubon galbanum'') is 'n [[struik]] wat deel van die Apiaceae [[Familie (biologie)|familie]] is. Die [[spesie]] is [[Endemie (ekologie)|endemies]] aan [[Suid-Afrika]] en kom in die [[Wes-Kaap]], vanaf [[Elandsbaai]] tot by die [[Kaapse Skiereiland]] en ooswaarts tot by [[Albertinia]], voor. Die spesie is deel van die [[fynbos]] en blom van Julie tot Februarie. Daar is meer as 30 bevolkings bekend. == Bronnelys == * [https://redlist.sanbi.org/species.php?species=15000-1 REDLIST Sanbi] * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:77090271-1 Plants of the World] * [https://biodiversityadvisor.sanbi.org/search/detail/6ec4d88e-26e4-46fd-9700-d14af7b05de6 Biodiversityadvisor] {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Notobubon|galbanum]] [[Kategorie:Flora van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Endemiese plante van Suid-Afrika]] mb7nntak87rpmbhs6es5mb7br2yoj0p 2920308 2920302 2026-07-30T16:10:23Z Oesjaar 7467 Waar kom al die sinonieme vandaan? 2920308 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | status = LC | status_system = iucn3.1 | name = Bergseldery | image = | taxon = Notobubon galbanum | authority = ([[Carolus Linnaeus|L.]]) Magee, (2008) | synonyms =* ''Agasyllis galbanum'' <small>(L.) Spreng.</small> * ''Bubon galbaniferum'' <small>Hill</small> * ''Bubon galbanum'' <small>L.</small> * ''Bubon galbanum var. dentatum'' <small>Kuntze</small> * ''Bubon galbanum var. incisodentatum'' <small>Kuntze</small> * ''Bubon galbanum var. tulbaghicum'' <small>[[Christian Friedrich Ecklon|Eckl.]] & [[Karl Ludwig Philipp Zeyher|Zeyh.]]</small> * ''Galbanum officinale'' <small>D.Don</small> * ''Galbanon officinale'' <small>Raf.</small> * ''Laserpitium officinale'' <small>(D.Don) M.Hiroe</small> * ''Libanotis galbanifera'' <small>Crantz</small> * ''Oreoselinum galbaniferum'' <small>Garsault</small> * ''Peucedanum galbanum'' <small>(L.) Drude</small> * ''Peucedanum galbanum var. dentatum'' <small>Kuntze</small> * ''Peucedanum galbanum var. incisodentatum'' <small>Kuntze</small> * ''Peucedanum rhombifolium'' <small>Stokes</small> * ''Selinum galbanum'' <small>(L.) Spreng.</small> }} Die '''bergseldery''' (''Notobubon galbanum'') is 'n [[struik]] wat deel van die Apiaceae [[Familie (biologie)|familie]] is. Die [[spesie]] is [[Endemie (ekologie)|endemies]] aan [[Suid-Afrika]] en kom in die [[Wes-Kaap]], vanaf [[Elandsbaai]] tot by die [[Kaapse Skiereiland]] en ooswaarts tot by [[Albertinia]], voor. Die spesie is deel van die [[fynbos]] en blom van Julie tot Februarie. Daar is meer as 30 bevolkings bekend. == Bronnelys == * [https://redlist.sanbi.org/species.php?species=15000-1 REDLIST Sanbi] * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:77090271-1 Plants of the World] * [https://biodiversityadvisor.sanbi.org/search/detail/6ec4d88e-26e4-46fd-9700-d14af7b05de6 Biodiversityadvisor] {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Notobubon|galbanum]] [[Kategorie:Flora van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Endemiese plante van Suid-Afrika]] jh971psy6kw4gouo08ei4cb6jyyu6wx 2920309 2920308 2026-07-30T16:12:47Z Oesjaar 7467 Verbeter 2920309 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | status = LC | status_system = iucn3.1 | name = Bergseldery | image = | taxon = | authority = ([[Carolus Linnaeus|L.]]) Magee, (2008) | synonyms =* ''Agasyllis galbanum'' <small>(L.) Spreng.</small> * ''Bubon galbaniferum'' <small>Hill</small> * ''Bubon galbanum'' <small>L.</small> * ''Bubon galbanum var. dentatum'' <small>Kuntze</small> * ''Bubon galbanum var. incisodentatum'' <small>Kuntze</small> * ''Bubon galbanum var. tulbaghicum'' <small>[[Christian Friedrich Ecklon|Eckl.]] & [[Karl Ludwig Philipp Zeyher|Zeyh.]]</small> * ''Galbanum officinale'' <small>D.Don</small> * ''Galbanon officinale'' <small>Raf.</small> * ''Laserpitium officinale'' <small>(D.Don) M.Hiroe</small> * ''Libanotis galbanifera'' <small>Crantz</small> * ''Oreoselinum galbaniferum'' <small>Garsault</small> * ''Peucedanum galbanum'' <small>(L.) Drude</small> * ''Peucedanum galbanum var. dentatum'' <small>Kuntze</small> * ''Peucedanum galbanum var. incisodentatum'' <small>Kuntze</small> * ''Peucedanum rhombifolium'' <small>Stokes</small> * ''Selinum galbanum'' <small>(L.) Spreng.</small> }} Die '''bergseldery''' (''Notobubon galbanum'') is 'n [[struik]] wat deel van die Apiaceae [[Familie (biologie)|familie]] is. Die [[spesie]] is [[Endemie (ekologie)|endemies]] aan [[Suid-Afrika]] en kom in die [[Wes-Kaap]], vanaf [[Elandsbaai]] tot by die [[Kaapse Skiereiland]] en ooswaarts tot by [[Albertinia]], voor. Die spesie is deel van die [[fynbos]] en blom van Julie tot Februarie. Daar is meer as 30 bevolkings bekend. == Bronnelys == * [https://redlist.sanbi.org/species.php?species=15000-1 REDLIST Sanbi] * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:77090271-1 Plants of the World] * [https://biodiversityadvisor.sanbi.org/search/detail/6ec4d88e-26e4-46fd-9700-d14af7b05de6 Biodiversityadvisor] {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Notobubon|galbanum]] [[Kategorie:Flora van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Endemiese plante van Suid-Afrika]] 7qbby93ow8ntbrdl829eopnq9lbagob 2920310 2920309 2026-07-30T16:13:19Z Oesjaar 7467 Ai! 2920310 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | status = LC | status_system = iucn3.1 | name = Bergseldery | image = | taxon = Notobubon galbanum | authority = ([[Carolus Linnaeus|L.]]) Magee, (2008) | synonyms =* ''Agasyllis galbanum'' <small>(L.) Spreng.</small> * ''Bubon galbaniferum'' <small>Hill</small> * ''Bubon galbanum'' <small>L.</small> * ''Bubon galbanum var. dentatum'' <small>Kuntze</small> * ''Bubon galbanum var. incisodentatum'' <small>Kuntze</small> * ''Bubon galbanum var. tulbaghicum'' <small>[[Christian Friedrich Ecklon|Eckl.]] & [[Karl Ludwig Philipp Zeyher|Zeyh.]]</small> * ''Galbanum officinale'' <small>D.Don</small> * ''Galbanon officinale'' <small>Raf.</small> * ''Laserpitium officinale'' <small>(D.Don) M.Hiroe</small> * ''Libanotis galbanifera'' <small>Crantz</small> * ''Oreoselinum galbaniferum'' <small>Garsault</small> * ''Peucedanum galbanum'' <small>(L.) Drude</small> * ''Peucedanum galbanum var. dentatum'' <small>Kuntze</small> * ''Peucedanum galbanum var. incisodentatum'' <small>Kuntze</small> * ''Peucedanum rhombifolium'' <small>Stokes</small> * ''Selinum galbanum'' <small>(L.) Spreng.</small> }} Die '''bergseldery''' (''Notobubon galbanum'') is 'n [[struik]] wat deel van die Apiaceae [[Familie (biologie)|familie]] is. Die [[spesie]] is [[Endemie (ekologie)|endemies]] aan [[Suid-Afrika]] en kom in die [[Wes-Kaap]], vanaf [[Elandsbaai]] tot by die [[Kaapse Skiereiland]] en ooswaarts tot by [[Albertinia]], voor. Die spesie is deel van die [[fynbos]] en blom van Julie tot Februarie. Daar is meer as 30 bevolkings bekend. == Bronnelys == * [https://redlist.sanbi.org/species.php?species=15000-1 REDLIST Sanbi] * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:77090271-1 Plants of the World] * [https://biodiversityadvisor.sanbi.org/search/detail/6ec4d88e-26e4-46fd-9700-d14af7b05de6 Biodiversityadvisor] {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Notobubon|galbanum]] [[Kategorie:Flora van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Endemiese plante van Suid-Afrika]] jh971psy6kw4gouo08ei4cb6jyyu6wx 2920311 2920310 2026-07-30T16:14:52Z Oesjaar 7467 Verbeter 2920311 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | status = LC | status_system = iucn3.1 | name = Bergseldery | image = | taxon = Notobubon galbanum | authority = ([[Carolus Linnaeus|L.]]) Magee, (2008) | synonyms =* ''Agasyllis galbanum'' <small>(L.) Spreng.</small> * ''Bubon galbaniferum'' <small>Hill</small> * ''Bubon galbanum'' <small>L.</small> * ''Bubon galbanum var. dentatum'' <small>Kuntze</small> * ''Bubon galbanum var. incisodentatum'' <small>Kuntze</small> * ''Bubon galbanum var. tulbaghicum'' <small>[[Christian Friedrich Ecklon|Eckl.]] & [[Karl Ludwig Philipp Zeyher|Zeyh.]]</small> * ''Galbanum officinale'' <small>D.Don</small> * ''Galbanon officinale'' <small>Raf.</small> * ''Laserpitium officinale'' <small>(D.Don) M.Hiroe</small> * ''Libanotis galbanifera'' <small>Crantz</small> * ''Oreoselinum galbaniferum'' <small>Garsault</small> * ''Peucedanum galbanum'' <small>(L.) Drude</small> * ''Peucedanum galbanum var. dentatum'' <small>Kuntze</small> * ''Peucedanum galbanum var. incisodentatum'' <small>Kuntze</small> * ''Peucedanum rhombifolium'' <small>Stokes</small> * ''Selinum galbanum'' <small>(L.) Spreng.</small> }} Die '''bergseldery''' (''Notobubon galbanum'') is 'n [[struik]] wat deel van die Apiaceae [[Familie (biologie)|familie]] is. Die [[spesie]] is [[Endemie (ekologie)|endemies]] aan [[Suid-Afrika]] en kom in die [[Wes-Kaap]], vanaf [[Elandsbaai]] tot by die [[Kaapse Skiereiland]] en ooswaarts tot by [[Albertinia]], voor. Die spesie is deel van die [[fynbos]] en blom van Julie tot Februarie. Daar is meer as 30 bevolkings bekend. == Galery == <gallery> Peucedanum galbanum Blister bush Table mt.JPG </gallery> == Bronnelys == * [https://redlist.sanbi.org/species.php?species=15000-1 REDLIST Sanbi] * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:77090271-1 Plants of the World] * [https://biodiversityadvisor.sanbi.org/search/detail/6ec4d88e-26e4-46fd-9700-d14af7b05de6 Biodiversityadvisor] {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Notobubon|galbanum]] [[Kategorie:Flora van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Endemiese plante van Suid-Afrika]] nf5zhvn9zwrtpkev4fynwwbbjgblnm5 2920312 2920311 2026-07-30T16:16:05Z Oesjaar 7467 Kom ons kyk... 2920312 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | status = LC | status_system = iucn3.1 | name = Bergseldery | image = | taxon = Notobubon galbanum | authority = ([[Carolus Linnaeus|L.]]) Magee, (2008) | synonyms =* ''Agasyllis galbanum'' <small>(L.) Spreng.</small> * ''Bubon galbaniferum'' <small>Hill</small> * ''Bubon galbanum'' <small>L.</small> * ''Bubon galbanum var. dentatum'' <small>Kuntze</small> * ''Bubon galbanum var. incisodentatum'' <small>Kuntze</small> * ''Bubon galbanum var. tulbaghicum'' <small>[[Christian Friedrich Ecklon|Eckl.]] & [[Karl Ludwig Philipp Zeyher|Zeyh.]]</small> * ''Galbanum officinale'' <small>D.Don</small> * ''Galbanon officinale'' <small>Raf.</small> * ''Laserpitium officinale'' <small>(D.Don) M.Hiroe</small> * ''Libanotis galbanifera'' <small>Crantz</small> * ''Oreoselinum galbaniferum'' <small>Garsault</small> * ''Peucedanum galbanum'' <small>(L.) Drude</small> * ''Peucedanum galbanum var. dentatum'' <small>Kuntze</small> * ''Peucedanum galbanum var. incisodentatum'' <small>Kuntze</small> * ''Peucedanum rhombifolium'' <small>Stokes</small> * ''Selinum galbanum'' <small>(L.) Spreng.</small> | range_map = Notobubon galbanum distribution map 2012.png }} Die '''bergseldery''' (''Notobubon galbanum'') is 'n [[struik]] wat deel van die Apiaceae [[Familie (biologie)|familie]] is. Die [[spesie]] is [[Endemie (ekologie)|endemies]] aan [[Suid-Afrika]] en kom in die [[Wes-Kaap]], vanaf [[Elandsbaai]] tot by die [[Kaapse Skiereiland]] en ooswaarts tot by [[Albertinia]], voor. Die spesie is deel van die [[fynbos]] en blom van Julie tot Februarie. Daar is meer as 30 bevolkings bekend. == Galery == <gallery> Peucedanum galbanum Blister bush Table mt.JPG </gallery> == Bronnelys == * [https://redlist.sanbi.org/species.php?species=15000-1 REDLIST Sanbi] * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:77090271-1 Plants of the World] * [https://biodiversityadvisor.sanbi.org/search/detail/6ec4d88e-26e4-46fd-9700-d14af7b05de6 Biodiversityadvisor] {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Notobubon|galbanum]] [[Kategorie:Flora van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Endemiese plante van Suid-Afrika]] lgkk4y1e7za1akkcw11bcz6ddtok2u3 2920313 2920312 2026-07-30T16:16:37Z Oesjaar 7467 Verbeter 2920313 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | status = LC | status_system = iucn3.1 | name = Bergseldery | image = | taxon = Notobubon galbanum | authority = ([[Carolus Linnaeus|L.]]) Magee, (2008) | range_map = Notobubon galbanum distribution map 2012.png | synonyms =* ''Agasyllis galbanum'' <small>(L.) Spreng.</small> * ''Bubon galbaniferum'' <small>Hill</small> * ''Bubon galbanum'' <small>L.</small> * ''Bubon galbanum var. dentatum'' <small>Kuntze</small> * ''Bubon galbanum var. incisodentatum'' <small>Kuntze</small> * ''Bubon galbanum var. tulbaghicum'' <small>[[Christian Friedrich Ecklon|Eckl.]] & [[Karl Ludwig Philipp Zeyher|Zeyh.]]</small> * ''Galbanum officinale'' <small>D.Don</small> * ''Galbanon officinale'' <small>Raf.</small> * ''Laserpitium officinale'' <small>(D.Don) M.Hiroe</small> * ''Libanotis galbanifera'' <small>Crantz</small> * ''Oreoselinum galbaniferum'' <small>Garsault</small> * ''Peucedanum galbanum'' <small>(L.) Drude</small> * ''Peucedanum galbanum var. dentatum'' <small>Kuntze</small> * ''Peucedanum galbanum var. incisodentatum'' <small>Kuntze</small> * ''Peucedanum rhombifolium'' <small>Stokes</small> * ''Selinum galbanum'' <small>(L.) Spreng.</small> }} Die '''bergseldery''' (''Notobubon galbanum'') is 'n [[struik]] wat deel van die Apiaceae [[Familie (biologie)|familie]] is. Die [[spesie]] is [[Endemie (ekologie)|endemies]] aan [[Suid-Afrika]] en kom in die [[Wes-Kaap]], vanaf [[Elandsbaai]] tot by die [[Kaapse Skiereiland]] en ooswaarts tot by [[Albertinia]], voor. Die spesie is deel van die [[fynbos]] en blom van Julie tot Februarie. Daar is meer as 30 bevolkings bekend. == Galery == <gallery> Peucedanum galbanum Blister bush Table mt.JPG </gallery> == Bronnelys == * [https://redlist.sanbi.org/species.php?species=15000-1 REDLIST Sanbi] * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:77090271-1 Plants of the World] * [https://biodiversityadvisor.sanbi.org/search/detail/6ec4d88e-26e4-46fd-9700-d14af7b05de6 Biodiversityadvisor] {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Notobubon|galbanum]] [[Kategorie:Flora van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Endemiese plante van Suid-Afrika]] 5kcivx8d6ng7acau1tg42hsru21uv9n 1 464255 2920282 2026-07-30T12:58:55Z Oesjaar 7467 Verbeter 2920282 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 0 464256 2920298 2026-07-30T13:45:23Z Aliwal2012 39067 Hier kom 'n ding! 2920298 wikitext text/x-wiki Die '''[[1978 Formule Een-seisoen|1978]] [[Spaanse Grand Prix]]''' is op 4 Junie 1978 op die [[Jarama-renbaan]] in Madrid, Spanje gehou. Dit was die sewende wedren van die seisoen. == Renuitslag == {| class="wikitable" style="font-size:95%" ! Plek ! Nr. ! Renjaer ! Vervaardiger ! Rondes ! Tyd ! Rooster ! Punte |- ! 1 | 5 | {{US-VLAG}} '''[[Mario Andretti]]''' | '''[[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 75 | 1:41:47.06 | 1 | '''9''' |- ! 2 | 6 | {{SE-VLAG}} '''[[Ronnie Peterson]]''' | '''[[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 75 | +19,56&nbsp;s | 2 | '''6''' |- ! 3 | 26 | {{FR-VLAG}} '''[[Jacques Laffite]]''' | '''[[Ligier]]-[[Matra (automerk)|Matra]]''' | 75 | +37,24&nbsp;s | 10 | '''4''' |- ! 4 | 20 | {{Vlagikoon|ZAF|1928}} '''[[Jody Scheckter]]''' | '''Wolf-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 75 | +1:00.06 | 9 | '''3''' |- ! 5 | 2 | {{GB-VLAG}} '''[[John Watson]]''' | '''[[Brabham]]-[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]]''' | 75 | +1:05.93 | 7 | '''2''' |- ! 6 | 7 | {{GB-VLAG}} '''[[James Hunt]]''' | '''[[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]]''' | 74 | +1 Ronde | 4 | '''1''' |- ! 7 | 19 | {{IT-VLAG}} [[Vittorio Brambilla]] | [[Surtees (Formule 1)|Surtees]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 74 | +1 Ronde | 16 | |- ! 8 | 27 | {{AU-VLAG}} [[Alan Jones]] | [[Williams F1|Williams]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 74 | +1 Ronde | 18 | |- ! 9 | 9 | {{DE-VLAG}} [[Jochen Mass]] | [[ATS F1|ATS]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 74 | +1 Ronde | 17 | |- ! 10 | 12 | {{CA-VLAG}} [[Gilles Villeneuve]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 74 | +1 Ronde | 5 | |- ! 11 | 18 | {{GB-VLAG}} [[Rupert Keegan]] | [[Surtees (Formule 1)|Surtees]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 73 | +2 Rondes | 23 | |- ! 12 | 3 | {{FR-VLAG}} [[Didier Pironi]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 71 | +4 Rondes | 13 | |- ! 13 | 15 | {{FR-VLAG}} [[Jean-Pierre Jabouille]] | [[Renault F1|Renault]] | 71 | +4 Rondes | 11 | |- ! 14 | 36 | {{DE-VLAG}} [[Rolf Stommelen]] | [[Arrows]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 71 | +4 Rondes | 19 | |- ! 15 | 17 | {{CH-VLAG}} [[Clay Regazzoni]] | [[Shadow (Formule 1)|Shadow]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 67 | Brandstofslang | 22 | |- ! NF | 22 | {{BE-VLAG}} [[Jacky Ickx]] | [[Ensign (Formule 1)|Ensign]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 64 | Enjin | 21 | |- ! NF | 14 | {{BR-VLAG}} [[Emerson Fittipaldi]] | [[Fittipaldi Automotive|Fittipaldi]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 62 | Petrolpedaal | 15 | |- ! NF | 11 | {{AR-VLAG}} [[Carlos Reutemann]] | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]] | 57 | Ongeluk | 3 | |- ! NF | 1 | {{AT-VLAG}} [[Niki Lauda]] | [[Brabham]]-[[Alfa Romeo (Formule 1)|Alfa Romeo]] | 56 | Enjin | 6 | |- ! NF | 4 | {{FR-VLAG}} [[Patrick Depailler]] | [[Tyrrell Racing|Tyrrell]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 51 | Enjin | 12 | |- ! NF | 16 | {{DE-VLAG}} [[Hans-Joachim Stuck]] | [[Shadow (Formule 1)|Shadow]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 45 | Suspensie | 24 | |- ! NF | 35 | {{IT-VLAG}} [[Riccardo Patrese]] | [[Arrows]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 21 | Enjin | 8 | |- ! NF | 25 | {{MX-VLAG}} [[Héctor Rebaque]] | [[Team Lotus (1958-1994)|Lotus]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 21 | Uitlaat | 20 | |- ! NF | 8 | {{FR-VLAG}} [[Patrick Tambay]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | 16 | Tol | 14 | |- ! NQ | 37 | {{IT-VLAG}} [[Arturo Merzario]] | [[Merzario]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | | | | |- ! NQ | 30 | {{US-VLAG}} [[Brett Lunger]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | | | | |- ! NQ | 28 | {{Vlagikoon|ESP|1945}} [[Emilio de Villota]] | [[McLaren]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | | | | |- ! NQ | 10 | {{IT-VLAG}} [[Alberto Colombo]] | [[ATS F1|ATS]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | | | | |- ! PQ | 32 | {{FI-VLAG}} [[Keke Rosberg]] | [[Theodore Racing|Theodore]]-[[Ford Motor Company|Ford]] | | | | |} [[Kategorie:Spaanse Grand Prix]] 3oi9rkfs6ra3ebha9uyk6do3j180wfa 0 464257 2920301 2026-07-30T13:54:08Z Oesjaar 7467 Aanstuur 2920301 wikitext text/x-wiki #AANSTUUR [[Notobubon galbanum]] m1pova7ukb8g9m7byv4tvrk1udifsir 0 464258 2920316 2026-07-30T18:00:06Z Sobaka 328 Begin nuwe artikel 2920316 wikitext text/x-wiki '''Joseph Henrich''' (gebore 1968) is 'n [[Amerikaanse]] [[Antrolopogie|antropoloog]] en professor in menslike evolusionêre [[biologie]] aan die [[Harvard-universiteit]].<ref>{{Cite web|url=https://heb.fas.harvard.edu/people/joseph-henrich|title=Joseph Henrich|website=heb.fas.harvard.edu}}</ref> Voor sy aankoms by Harvard was Henrich 'n professor in [[sielkunde]] en [[ekonomie]] aan die Universiteit van British Columbia. Hy stel belang in die vraag hoe mense ontwikkel het van "'n paar miljoen jaar gelede 'n relatief onopvallende primaat tot die suksesvolste spesie op die aardbol", en hoe [[kultuur]] ons spesie se genetiese evolusie gevorm het.<ref>{{Cite web|url=https://henrich.fas.harvard.edu/home|title=Joe Henrich|website=henrich.fas.harvard.edu}}</ref> ==Biografie== Henrich het baccalaureusgrade in antropologie en lugvaartingenieurswese van die Universiteit van Notre Dame, verwerf in 1991. Van 1991 tot 1993 het hy as 'n toets- en evalueringstelselingenieur vir General Electric Aerospace (verkoop aan Martin Marietta in 1993) in Springfield, [[Virginia]], gewerk. In 1995 het hy 'n meestersgraad en, vier jaar later, 'n doktorsgraad in antropologie van die Universiteit van Kalifornië in Los Angeles verwerf. Van 2002 tot 2007 was Henrich verbonde aan die fakulteit van Emory Universiteit in die Departement Antropologie.<ref>[http://psych.ubc.ca/persons/joseph-henrich/ Joseph Henrich] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151104230830/http://psych.ubc.ca/persons/joseph-henrich/ |date=4 November 2015 }}, University of British Columbia Faculty profile.</ref> Hy het toe die Kanada Navorsingsleerstoel in Kultuur, Kognisie en Ko-evolusie aan die Universiteit van British Columbia geword, waar hy 'n professor in die departemente sielkunde en ekonomie was. In 2015 is hy aangewys as Professor en Voorsitter van die Departement Menslike Evolusionêre Biologie aan die Harvard-universiteit. Henrich is 'n ontvanger van die 2003 Presidensiële Vroeë Loopbaan Toekenning vir Wetenskaplikes en Ingenieurs<ref>{{cite web|title=The Presidential Early Career Award for Scientists and Engineers: Recipient Details: Joseph Henrich|url=https://www.nsf.gov/awards/PECASE/recip_details.jsp?pecase_id=160 | publisher=NSF}}</ref> en die 2022 Hayek-prys.<ref>{{cite web |accessdate=31 Julie 2022 |url=https://www.manhattan-institute.org/press/2022-hayek-book-prize-henrich-weird |date=27 April 2022 |title=Manhattan Institute Announces Joseph Henrich as Hayek Book Prize Winner |publisher=Manhattan Institute}}</ref> ==Navorsing== Henrich se navorsingsgebiede sluit in kulturele leer, die evolusie van samewerking, sosiale stratifikasie, prestige, tegnologiese verandering, ekonomiese besluitneming, en die evolusie van monogame huwelike en [[godsdiens]]. Vroeg in sy loopbaan het Henrich spanne antropoloë en ekonome gelei in die uitvoering van gedragseksperimente om die grondslae van spelteorie in diverse samelewings regoor die wêreld te toets. Hierdie navorsing het getoon dat nie net die voorspellings van standaard spelteorie, gewortel in kanonieke aannames van eiebelang, oor 'n diverse reeks menslike samelewings misluk het nie, maar dat hulle op verskillende maniere op verskillende plekke misluk het. Henrich se navorsing oor die oorsprong en evolusie van godsdienste voer aan dat die oortuigings, rituele en toewydings waaruit godsdienstige tradisies bestaan, nie net gevorm is deur betroubaar ontwikkelende eienskappe van menslike denke nie, maar ook deur kompetisie tussen groepe. Intergroepkompetisie sou bonatuurlike oortuigings en rituele praktyke bevoordeel het wat samewerking, harmonie of solidariteit binne groepe verhoog het. Gebaseer op die waarneming dat die meeste menslike samelewings poligamie toegelaat het, het Henrich aangevoer dat normatiewe monogamie kultureel versprei het omdat dit man-man-kompetisie verminder en sodoende sukses in kompetisie met ander samelewings bevorder.<ref name="nzz">{{cite news |url= https://www.nzz.ch/feuilleton/ehe-und-erben-joseph-henrich-erklaert-den-aufstieg-des-westens-ld.1440752 |author= Markus Schär |title= Anthropologe Joseph Henrich: «Es schadet dem Zusammenleben, wenn Männer mehrere Frauen haben dürfen |language= de |publisher= Neue Zürcher Zeitung | date=4 Desember 2018 |access-date= 4 Desember 2018}}</ref> Henrich se navorsing het sielkundige verskille tussen bevolkings en regoor die wêreld gedokumenteer en probeer verduidelik. Hierdie werk voer aan dat die mees algemeen gebruikte deelnemers in sielkundige en gedragsnavorsing nie net 'n enkele tipe bevolking binne 'n globale spektrum is nie, maar dat hulle besonder sielkundig eienaardig is. Om die bewustheid van navorsers oor hierdie kwessie te verhoog, het Henrich en sy medewerkers die bevolkings wat die meeste vir sielkundige en gedragsnavorsing gebruik word, "''WEIRD''" genoem, 'n agtergrond wat staan vir "Westers, Opgevoed, Geïndustrialiseerd, Ryk en Demokraties", en wat die agtergrond van die meeste deelnemers in sielkundige navorsing opsom.<ref>{{Cite journal | last1 = Henrich | first1 = Joseph | last2 = Heine | first2 = Steven J. | last3 = Norenzayan | first3 = Ara | author-link2 = Steven Heine (psychologist) | title = The weirdest people in the world? | journal = Behavioral and Brain Sciences | volume = 33 | issue = 2–3 | pages = 61–83 | doi = 10.1017/S0140525X0999152X | pmid = 20550733 | date = 2010 | s2cid = 220918842 | hdl = 11858/00-001M-0000-0013-26A1-6 | url = https://www2.psych.ubc.ca/~henrich/pdfs/WeirdPeople.pdf | hdl-access = free }}</ref> Henrich het ook geskryf dat die sielkundige eienaardighede van "''WEIRD''"-bevolkings 'n nalatenskap is van die invloed van die Middeleeuse [[Rooms-Katolieke Kerk|Katolieke Kerk]] se verbod op neef-en-niggie-huwelike. Hy het aangevoer dat die geïsoleerde en kwesbare kerngesinne wat deur kerkbeleid geskep is, gedwing is om op nuwe soorte verenigings staat te maak en daarin te belê vir die ondersteuning wat hulle nodig gehad het, en dat die groei van hierdie verenigings die moderne wêreld geskep het (insluitend die "eienaardige" en individualistiese sielkunde van moderne mense).<ref>{{Cite book |last=Henrich |first=Joseph Patrick |title=The WEIRDest people in the world: How the West Became Psychologically Peculiar and Particularly Prosperous |date=2020|pages=57|publisher=Farrar, Straus and Giroux |isbn=978-0-374-17322-7 |edition=First |location=New York | quote=...die Middeleeuse Katolieke Kerk het onbedoeld mense se sielkunde verander deur 'n eienaardige stel verbodsbepalings en voorskrifte oor die huwelik en die gesin te bevorder wat die dig onderling verbonde stamme en families in Wes-Europa in klein, swak en uiteenlopende kerngesinne ontbind het. Die sosiale en sielkundige verskuiwings wat deur hierdie transformasie veroorsaak is, het die verspreiding van vrywillige verenigings, insluitend gildes, kontrakdorpe en universiteite, aangevuur, die uitbreiding van onpersoonlike markte gedryf en die vinnige groei van stede aangespoor. Teen die Hoë Middeleeue, gekataliseer deur hierdie voortdurende veranderinge, het vreemde maniere van dink, redeneer en voel die opkoms van nuwe vorme van reg, regering en godsdiens aangedryf terwyl dit innovasie en die opkoms van Westerse wetenskap versnel het..}}</ref> ==Verwysings== {{Verwysings}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Henrich, Joseph}} [[Kategorie:Antropoloë]] [[Kategorie:Geboortes in 1968]] [[Kategorie:Lewende mense]] kdrb7eej5lgnh67kobgu8uxhiml5i6z 2920317 2920316 2026-07-30T18:01:42Z Sobaka 328 2920317 wikitext text/x-wiki '''Joseph Henrich''' (gebore 1968) is 'n [[Amerikaanse]] [[Antrologie|antropoloog]] en professor in menslike evolusionêre [[biologie]] aan die [[Harvard-universiteit]].<ref>{{Cite web|url=https://heb.fas.harvard.edu/people/joseph-henrich|title=Joseph Henrich|website=heb.fas.harvard.edu}}</ref> Voor sy aankoms by Harvard was Henrich 'n professor in [[sielkunde]] en [[ekonomie]] aan die Universiteit van British Columbia. Hy stel belang in die vraag hoe mense ontwikkel het van "'n paar miljoen jaar gelede 'n relatief onopvallende primaat tot die suksesvolste spesie op die aardbol", en hoe [[kultuur]] ons spesie se genetiese evolusie gevorm het.<ref>{{Cite web|url=https://henrich.fas.harvard.edu/home|title=Joe Henrich|website=henrich.fas.harvard.edu}}</ref> ==Biografie== Henrich het baccalaureusgrade in antropologie en lugvaartingenieurswese van die Universiteit van Notre Dame, verwerf in 1991. Van 1991 tot 1993 het hy as 'n toets- en evalueringstelselingenieur vir General Electric Aerospace (verkoop aan Martin Marietta in 1993) in Springfield, [[Virginia]], gewerk. In 1995 het hy 'n meestersgraad en, vier jaar later, 'n doktorsgraad in antropologie van die Universiteit van Kalifornië in Los Angeles verwerf. Van 2002 tot 2007 was Henrich verbonde aan die fakulteit van Emory Universiteit in die Departement Antropologie.<ref>[http://psych.ubc.ca/persons/joseph-henrich/ Joseph Henrich] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151104230830/http://psych.ubc.ca/persons/joseph-henrich/ |date=4 November 2015 }}, University of British Columbia Faculty profile.</ref> Hy het toe die Kanada Navorsingsleerstoel in Kultuur, Kognisie en Ko-evolusie aan die Universiteit van British Columbia geword, waar hy 'n professor in die departemente sielkunde en ekonomie was. In 2015 is hy aangewys as Professor en Voorsitter van die Departement Menslike Evolusionêre Biologie aan die Harvard-universiteit. Henrich is 'n ontvanger van die 2003 Presidensiële Vroeë Loopbaan Toekenning vir Wetenskaplikes en Ingenieurs<ref>{{cite web|title=The Presidential Early Career Award for Scientists and Engineers: Recipient Details: Joseph Henrich|url=https://www.nsf.gov/awards/PECASE/recip_details.jsp?pecase_id=160 | publisher=NSF}}</ref> en die 2022 Hayek-prys.<ref>{{cite web |accessdate=31 Julie 2022 |url=https://www.manhattan-institute.org/press/2022-hayek-book-prize-henrich-weird |date=27 April 2022 |title=Manhattan Institute Announces Joseph Henrich as Hayek Book Prize Winner |publisher=Manhattan Institute}}</ref> ==Navorsing== Henrich se navorsingsgebiede sluit in kulturele leer, die evolusie van samewerking, sosiale stratifikasie, prestige, tegnologiese verandering, ekonomiese besluitneming, en die evolusie van monogame huwelike en [[godsdiens]]. Vroeg in sy loopbaan het Henrich spanne antropoloë en ekonome gelei in die uitvoering van gedragseksperimente om die grondslae van spelteorie in diverse samelewings regoor die wêreld te toets. Hierdie navorsing het getoon dat nie net die voorspellings van standaard spelteorie, gewortel in kanonieke aannames van eiebelang, oor 'n diverse reeks menslike samelewings misluk het nie, maar dat hulle op verskillende maniere op verskillende plekke misluk het. Henrich se navorsing oor die oorsprong en evolusie van godsdienste voer aan dat die oortuigings, rituele en toewydings waaruit godsdienstige tradisies bestaan, nie net gevorm is deur betroubaar ontwikkelende eienskappe van menslike denke nie, maar ook deur kompetisie tussen groepe. Intergroepkompetisie sou bonatuurlike oortuigings en rituele praktyke bevoordeel het wat samewerking, harmonie of solidariteit binne groepe verhoog het. Gebaseer op die waarneming dat die meeste menslike samelewings poligamie toegelaat het, het Henrich aangevoer dat normatiewe monogamie kultureel versprei het omdat dit man-man-kompetisie verminder en sodoende sukses in kompetisie met ander samelewings bevorder.<ref name="nzz">{{cite news |url= https://www.nzz.ch/feuilleton/ehe-und-erben-joseph-henrich-erklaert-den-aufstieg-des-westens-ld.1440752 |author= Markus Schär |title= Anthropologe Joseph Henrich: «Es schadet dem Zusammenleben, wenn Männer mehrere Frauen haben dürfen |language= de |publisher= Neue Zürcher Zeitung | date=4 Desember 2018 |access-date= 4 Desember 2018}}</ref> Henrich se navorsing het sielkundige verskille tussen bevolkings en regoor die wêreld gedokumenteer en probeer verduidelik. Hierdie werk voer aan dat die mees algemeen gebruikte deelnemers in sielkundige en gedragsnavorsing nie net 'n enkele tipe bevolking binne 'n globale spektrum is nie, maar dat hulle besonder sielkundig eienaardig is. Om die bewustheid van navorsers oor hierdie kwessie te verhoog, het Henrich en sy medewerkers die bevolkings wat die meeste vir sielkundige en gedragsnavorsing gebruik word, "''WEIRD''" genoem, 'n agtergrond wat staan vir "Westers, Opgevoed, Geïndustrialiseerd, Ryk en Demokraties", en wat die agtergrond van die meeste deelnemers in sielkundige navorsing opsom.<ref>{{Cite journal | last1 = Henrich | first1 = Joseph | last2 = Heine | first2 = Steven J. | last3 = Norenzayan | first3 = Ara | author-link2 = Steven Heine (psychologist) | title = The weirdest people in the world? | journal = Behavioral and Brain Sciences | volume = 33 | issue = 2–3 | pages = 61–83 | doi = 10.1017/S0140525X0999152X | pmid = 20550733 | date = 2010 | s2cid = 220918842 | hdl = 11858/00-001M-0000-0013-26A1-6 | url = https://www2.psych.ubc.ca/~henrich/pdfs/WeirdPeople.pdf | hdl-access = free }}</ref> Henrich het ook geskryf dat die sielkundige eienaardighede van "''WEIRD''"-bevolkings 'n nalatenskap is van die invloed van die Middeleeuse [[Rooms-Katolieke Kerk|Katolieke Kerk]] se verbod op neef-en-niggie-huwelike. Hy het aangevoer dat die geïsoleerde en kwesbare kerngesinne wat deur kerkbeleid geskep is, gedwing is om op nuwe soorte verenigings staat te maak en daarin te belê vir die ondersteuning wat hulle nodig gehad het, en dat die groei van hierdie verenigings die moderne wêreld geskep het (insluitend die "eienaardige" en individualistiese sielkunde van moderne mense).<ref>{{Cite book |last=Henrich |first=Joseph Patrick |title=The WEIRDest people in the world: How the West Became Psychologically Peculiar and Particularly Prosperous |date=2020|pages=57|publisher=Farrar, Straus and Giroux |isbn=978-0-374-17322-7 |edition=First |location=New York | quote=...die Middeleeuse Katolieke Kerk het onbedoeld mense se sielkunde verander deur 'n eienaardige stel verbodsbepalings en voorskrifte oor die huwelik en die gesin te bevorder wat die dig onderling verbonde stamme en families in Wes-Europa in klein, swak en uiteenlopende kerngesinne ontbind het. Die sosiale en sielkundige verskuiwings wat deur hierdie transformasie veroorsaak is, het die verspreiding van vrywillige verenigings, insluitend gildes, kontrakdorpe en universiteite, aangevuur, die uitbreiding van onpersoonlike markte gedryf en die vinnige groei van stede aangespoor. Teen die Hoë Middeleeue, gekataliseer deur hierdie voortdurende veranderinge, het vreemde maniere van dink, redeneer en voel die opkoms van nuwe vorme van reg, regering en godsdiens aangedryf terwyl dit innovasie en die opkoms van Westerse wetenskap versnel het..}}</ref> ==Verwysings== {{Verwysings}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Henrich, Joseph}} [[Kategorie:Antropoloë]] [[Kategorie:Geboortes in 1968]] [[Kategorie:Lewende mense]] du19ijiqwkitf6ssmbuqfwft594akow 2920318 2920317 2026-07-30T18:02:34Z Sobaka 328 skakel 2920318 wikitext text/x-wiki '''Joseph Henrich''' (gebore 1968) is 'n [[Amerikaanse]] [[Antropologie|antropoloog]] en professor in menslike evolusionêre [[biologie]] aan die [[Harvard-universiteit]].<ref>{{Cite web|url=https://heb.fas.harvard.edu/people/joseph-henrich|title=Joseph Henrich|website=heb.fas.harvard.edu}}</ref> Voor sy aankoms by Harvard was Henrich 'n professor in [[sielkunde]] en [[ekonomie]] aan die Universiteit van British Columbia. Hy stel belang in die vraag hoe mense ontwikkel het van "'n paar miljoen jaar gelede 'n relatief onopvallende primaat tot die suksesvolste spesie op die aardbol", en hoe [[kultuur]] ons spesie se genetiese evolusie gevorm het.<ref>{{Cite web|url=https://henrich.fas.harvard.edu/home|title=Joe Henrich|website=henrich.fas.harvard.edu}}</ref> ==Biografie== Henrich het baccalaureusgrade in antropologie en lugvaartingenieurswese van die Universiteit van Notre Dame, verwerf in 1991. Van 1991 tot 1993 het hy as 'n toets- en evalueringstelselingenieur vir General Electric Aerospace (verkoop aan Martin Marietta in 1993) in Springfield, [[Virginia]], gewerk. In 1995 het hy 'n meestersgraad en, vier jaar later, 'n doktorsgraad in antropologie van die Universiteit van Kalifornië in Los Angeles verwerf. Van 2002 tot 2007 was Henrich verbonde aan die fakulteit van Emory Universiteit in die Departement Antropologie.<ref>[http://psych.ubc.ca/persons/joseph-henrich/ Joseph Henrich] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151104230830/http://psych.ubc.ca/persons/joseph-henrich/ |date=4 November 2015 }}, University of British Columbia Faculty profile.</ref> Hy het toe die Kanada Navorsingsleerstoel in Kultuur, Kognisie en Ko-evolusie aan die Universiteit van British Columbia geword, waar hy 'n professor in die departemente sielkunde en ekonomie was. In 2015 is hy aangewys as Professor en Voorsitter van die Departement Menslike Evolusionêre Biologie aan die Harvard-universiteit. Henrich is 'n ontvanger van die 2003 Presidensiële Vroeë Loopbaan Toekenning vir Wetenskaplikes en Ingenieurs<ref>{{cite web|title=The Presidential Early Career Award for Scientists and Engineers: Recipient Details: Joseph Henrich|url=https://www.nsf.gov/awards/PECASE/recip_details.jsp?pecase_id=160 | publisher=NSF}}</ref> en die 2022 Hayek-prys.<ref>{{cite web |accessdate=31 Julie 2022 |url=https://www.manhattan-institute.org/press/2022-hayek-book-prize-henrich-weird |date=27 April 2022 |title=Manhattan Institute Announces Joseph Henrich as Hayek Book Prize Winner |publisher=Manhattan Institute}}</ref> ==Navorsing== Henrich se navorsingsgebiede sluit in kulturele leer, die evolusie van samewerking, sosiale stratifikasie, prestige, tegnologiese verandering, ekonomiese besluitneming, en die evolusie van monogame huwelike en [[godsdiens]]. Vroeg in sy loopbaan het Henrich spanne antropoloë en ekonome gelei in die uitvoering van gedragseksperimente om die grondslae van spelteorie in diverse samelewings regoor die wêreld te toets. Hierdie navorsing het getoon dat nie net die voorspellings van standaard spelteorie, gewortel in kanonieke aannames van eiebelang, oor 'n diverse reeks menslike samelewings misluk het nie, maar dat hulle op verskillende maniere op verskillende plekke misluk het. Henrich se navorsing oor die oorsprong en evolusie van godsdienste voer aan dat die oortuigings, rituele en toewydings waaruit godsdienstige tradisies bestaan, nie net gevorm is deur betroubaar ontwikkelende eienskappe van menslike denke nie, maar ook deur kompetisie tussen groepe. Intergroepkompetisie sou bonatuurlike oortuigings en rituele praktyke bevoordeel het wat samewerking, harmonie of solidariteit binne groepe verhoog het. Gebaseer op die waarneming dat die meeste menslike samelewings poligamie toegelaat het, het Henrich aangevoer dat normatiewe monogamie kultureel versprei het omdat dit man-man-kompetisie verminder en sodoende sukses in kompetisie met ander samelewings bevorder.<ref name="nzz">{{cite news |url= https://www.nzz.ch/feuilleton/ehe-und-erben-joseph-henrich-erklaert-den-aufstieg-des-westens-ld.1440752 |author= Markus Schär |title= Anthropologe Joseph Henrich: «Es schadet dem Zusammenleben, wenn Männer mehrere Frauen haben dürfen |language= de |publisher= Neue Zürcher Zeitung | date=4 Desember 2018 |access-date= 4 Desember 2018}}</ref> Henrich se navorsing het sielkundige verskille tussen bevolkings en regoor die wêreld gedokumenteer en probeer verduidelik. Hierdie werk voer aan dat die mees algemeen gebruikte deelnemers in sielkundige en gedragsnavorsing nie net 'n enkele tipe bevolking binne 'n globale spektrum is nie, maar dat hulle besonder sielkundig eienaardig is. Om die bewustheid van navorsers oor hierdie kwessie te verhoog, het Henrich en sy medewerkers die bevolkings wat die meeste vir sielkundige en gedragsnavorsing gebruik word, "''WEIRD''" genoem, 'n agtergrond wat staan vir "Westers, Opgevoed, Geïndustrialiseerd, Ryk en Demokraties", en wat die agtergrond van die meeste deelnemers in sielkundige navorsing opsom.<ref>{{Cite journal | last1 = Henrich | first1 = Joseph | last2 = Heine | first2 = Steven J. | last3 = Norenzayan | first3 = Ara | author-link2 = Steven Heine (psychologist) | title = The weirdest people in the world? | journal = Behavioral and Brain Sciences | volume = 33 | issue = 2–3 | pages = 61–83 | doi = 10.1017/S0140525X0999152X | pmid = 20550733 | date = 2010 | s2cid = 220918842 | hdl = 11858/00-001M-0000-0013-26A1-6 | url = https://www2.psych.ubc.ca/~henrich/pdfs/WeirdPeople.pdf | hdl-access = free }}</ref> Henrich het ook geskryf dat die sielkundige eienaardighede van "''WEIRD''"-bevolkings 'n nalatenskap is van die invloed van die Middeleeuse [[Rooms-Katolieke Kerk|Katolieke Kerk]] se verbod op neef-en-niggie-huwelike. Hy het aangevoer dat die geïsoleerde en kwesbare kerngesinne wat deur kerkbeleid geskep is, gedwing is om op nuwe soorte verenigings staat te maak en daarin te belê vir die ondersteuning wat hulle nodig gehad het, en dat die groei van hierdie verenigings die moderne wêreld geskep het (insluitend die "eienaardige" en individualistiese sielkunde van moderne mense).<ref>{{Cite book |last=Henrich |first=Joseph Patrick |title=The WEIRDest people in the world: How the West Became Psychologically Peculiar and Particularly Prosperous |date=2020|pages=57|publisher=Farrar, Straus and Giroux |isbn=978-0-374-17322-7 |edition=First |location=New York | quote=...die Middeleeuse Katolieke Kerk het onbedoeld mense se sielkunde verander deur 'n eienaardige stel verbodsbepalings en voorskrifte oor die huwelik en die gesin te bevorder wat die dig onderling verbonde stamme en families in Wes-Europa in klein, swak en uiteenlopende kerngesinne ontbind het. Die sosiale en sielkundige verskuiwings wat deur hierdie transformasie veroorsaak is, het die verspreiding van vrywillige verenigings, insluitend gildes, kontrakdorpe en universiteite, aangevuur, die uitbreiding van onpersoonlike markte gedryf en die vinnige groei van stede aangespoor. Teen die Hoë Middeleeue, gekataliseer deur hierdie voortdurende veranderinge, het vreemde maniere van dink, redeneer en voel die opkoms van nuwe vorme van reg, regering en godsdiens aangedryf terwyl dit innovasie en die opkoms van Westerse wetenskap versnel het..}}</ref> ==Verwysings== {{Verwysings}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Henrich, Joseph}} [[Kategorie:Antropoloë]] [[Kategorie:Geboortes in 1968]] [[Kategorie:Lewende mense]] 87jqb4buxlk473czml0qmajoxq0c4th 2920319 2920318 2026-07-30T18:13:13Z Sobaka 328 bywerk 2920319 wikitext text/x-wiki '''Joseph Henrich''' (gebore 1968) is 'n [[Amerikaanse]] [[Antropologie|antropoloog]] en professor in menslike evolusionêre [[biologie]] aan die [[Harvard-universiteit]].<ref>{{Cite web|url=https://heb.fas.harvard.edu/people/joseph-henrich|title=Joseph Henrich|website=heb.fas.harvard.edu}}</ref> Voor sy aankoms by Harvard was Henrich 'n professor in [[sielkunde]] en [[ekonomie]] aan die Universiteit van British Columbia. Hy stel belang in die vraag hoe mense ontwikkel het van "'n paar miljoen jaar gelede 'n relatief onopvallende primaat tot die suksesvolste spesie op die aardbol", en hoe [[kultuur]] ons spesie se genetiese evolusie gevorm het.<ref>{{Cite web|url=https://henrich.fas.harvard.edu/home|title=Joe Henrich|website=henrich.fas.harvard.edu}}</ref> ==Biografie== Henrich het baccalaureusgrade in antropologie en lugvaartingenieurswese van die Universiteit van Notre Dame, verwerf in 1991. Van 1991 tot 1993 het hy as 'n toets- en evalueringstelselingenieur vir General Electric Aerospace (verkoop aan Martin Marietta in 1993) in Springfield, [[Virginia]], gewerk. In 1995 het hy 'n meestersgraad en, vier jaar later, 'n doktorsgraad in antropologie van die Universiteit van Kalifornië in Los Angeles verwerf. Van 2002 tot 2007 was Henrich verbonde aan die fakulteit van Emory Universiteit in die Departement Antropologie.<ref>[http://psych.ubc.ca/persons/joseph-henrich/ Joseph Henrich] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151104230830/http://psych.ubc.ca/persons/joseph-henrich/ |date=4 November 2015 }}, University of British Columbia Faculty profile.</ref> Hy het toe die Kanada Navorsingsleerstoel in Kultuur, Kognisie en Ko-evolusie aan die Universiteit van British Columbia geword, waar hy 'n professor in die departemente sielkunde en ekonomie was. In 2015 is hy aangewys as Professor en Voorsitter van die Departement Menslike Evolusionêre Biologie aan die Harvard-universiteit. Henrich is 'n ontvanger van die 2003 Presidensiële Vroeë Loopbaan Toekenning vir Wetenskaplikes en Ingenieurs<ref>{{cite web|title=The Presidential Early Career Award for Scientists and Engineers: Recipient Details: Joseph Henrich|url=https://www.nsf.gov/awards/PECASE/recip_details.jsp?pecase_id=160 | publisher=NSF}}</ref> en die 2022 Hayek-prys.<ref>{{cite web |accessdate=31 Julie 2022 |url=https://www.manhattan-institute.org/press/2022-hayek-book-prize-henrich-weird |date=27 April 2022 |title=Manhattan Institute Announces Joseph Henrich as Hayek Book Prize Winner |publisher=Manhattan Institute}}</ref> ==Navorsing== Henrich se navorsingsgebiede sluit in kulturele leer, die evolusie van samewerking, sosiale stratifikasie, prestige, tegnologiese verandering, ekonomiese besluitneming, en die evolusie van monogame huwelike en [[godsdiens]]. Vroeg in sy loopbaan het Henrich spanne antropoloë en ekonome gelei in die uitvoering van gedragseksperimente om die grondslae van spelteorie in diverse samelewings regoor die wêreld te toets. Hierdie navorsing het getoon dat nie net die voorspellings van standaard spelteorie, gewortel in kanonieke aannames van eiebelang, oor 'n diverse reeks menslike samelewings misluk het nie, maar dat hulle op verskillende maniere op verskillende plekke misluk het. Henrich se navorsing oor die oorsprong en evolusie van godsdienste voer aan dat die oortuigings, rituele en toewydings waaruit godsdienstige tradisies bestaan, nie net gevorm is deur betroubaar ontwikkelende eienskappe van menslike denke nie, maar ook deur kompetisie tussen groepe. Intergroepkompetisie sou bonatuurlike oortuigings en rituele praktyke bevoordeel het wat samewerking, harmonie of solidariteit binne groepe verhoog het. Gebaseer op die waarneming dat die meeste menslike samelewings poligamie toegelaat het, het Henrich aangevoer dat normatiewe monogamie kultureel versprei het omdat dit man-man-kompetisie verminder en sodoende sukses in kompetisie met ander samelewings bevorder.<ref name="nzz">{{cite news |url= https://www.nzz.ch/feuilleton/ehe-und-erben-joseph-henrich-erklaert-den-aufstieg-des-westens-ld.1440752 |author= Markus Schär |title= Anthropologe Joseph Henrich: «Es schadet dem Zusammenleben, wenn Männer mehrere Frauen haben dürfen |language= de |publisher= Neue Zürcher Zeitung | date=4 Desember 2018 |access-date= 4 Desember 2018}}</ref> Henrich se navorsing het sielkundige verskille tussen bevolkings en regoor die wêreld gedokumenteer en probeer verduidelik. Hierdie werk voer aan dat die mees algemeen gebruikte deelnemers in sielkundige en gedragsnavorsing nie net 'n enkele tipe bevolking binne 'n globale spektrum is nie, maar dat hulle besonder sielkundig eienaardig is. Om die bewustheid van navorsers oor hierdie kwessie te verhoog, het Henrich en sy medewerkers die bevolkings wat die meeste vir sielkundige en gedragsnavorsing gebruik word, "''WEIRD''" genoem, 'n agtergrond wat staan vir "Westers, Opgevoed, Geïndustrialiseerd, Ryk en Demokraties", en wat die agtergrond van die meeste deelnemers in sielkundige navorsing opsom.<ref>{{Cite journal | last1 = Henrich | first1 = Joseph | last2 = Heine | first2 = Steven J. | last3 = Norenzayan | first3 = Ara | author-link2 = Steven Heine (psychologist) | title = The weirdest people in the world? | journal = Behavioral and Brain Sciences | volume = 33 | issue = 2–3 | pages = 61–83 | doi = 10.1017/S0140525X0999152X | pmid = 20550733 | date = 2010 | s2cid = 220918842 | hdl = 11858/00-001M-0000-0013-26A1-6 | url = https://www2.psych.ubc.ca/~henrich/pdfs/WeirdPeople.pdf | hdl-access = free }}</ref> Henrich het ook geskryf dat die sielkundige eienaardighede van "''WEIRD''"-bevolkings 'n nalatenskap is van die invloed van die Middeleeuse [[Rooms-Katolieke Kerk|Katolieke Kerk]] se verbod op neef-en-niggie-huwelike. Hy het aangevoer dat die geïsoleerde en kwesbare kerngesinne wat deur kerkbeleid geskep is, gedwing is om op nuwe soorte verenigings staat te maak en daarin te belê vir die ondersteuning wat hulle nodig gehad het, en dat die groei van hierdie verenigings die moderne wêreld geskep het (insluitend die "eienaardige" en individualistiese sielkunde van moderne mense).<ref>{{Cite book |last=Henrich |first=Joseph Patrick |title=The WEIRDest people in the world: How the West Became Psychologically Peculiar and Particularly Prosperous |date=2020|pages=57|publisher=Farrar, Straus and Giroux |isbn=978-0-374-17322-7 |edition=First |location=New York | quote=...die Middeleeuse Katolieke Kerk het onbedoeld mense se sielkunde verander deur 'n eienaardige stel verbodsbepalings en voorskrifte oor die huwelik en die gesin te bevorder wat die dig onderling verbonde stamme en families in Wes-Europa in klein, swak en uiteenlopende kerngesinne ontbind het. Die sosiale en sielkundige verskuiwings wat deur hierdie transformasie veroorsaak is, het die verspreiding van vrywillige verenigings, insluitend gildes, kontrakdorpe en universiteite, aangevuur, die uitbreiding van onpersoonlike markte gedryf en die vinnige groei van stede aangespoor. Teen die Hoë Middeleeue, gekataliseer deur hierdie voortdurende veranderinge, het vreemde maniere van dink, redeneer en voel die opkoms van nuwe vorme van reg, regering en godsdiens aangedryf terwyl dit innovasie en die opkoms van Westerse wetenskap versnel het..}}</ref> ==Geselekteerde publikasies== ===Boeke=== *Henrich, Joseph; Bowles, Samuel; Boyd, Robert; Camerer, Colin; Fehr, Ernst; Gintis, Herbert (2004). ''Foundations of Human Sociality: Economic Experiments and Ethnographic Evidence from Fifteen Small-Scale Societies''. Oxford New York: Oxford University Press. ISBN 9780199262052. *Henrich, Joseph; Henrich, Natalie (2007). ''Why Humans Cooperate: A Cultural and Evolutionary Explanation''. Oxford. *Henrich, Joseph; Ensminger, Jean (2014). ''Experimenting with Social Norms: Fairness and Punishment in Cross-Cultural Perspective.'' Russell Sage Foundation Press. *Henrich, Joseph (2016). ''The Secret of Our Success: How Culture is Driving Human Evolution, Domesticating our Species, and Making us Smarter''. Princeton University Press. ISBN 9780691166858. *Henrich, Joseph (2020). ''The WEIRDest People in the World: How the West Became Psychologically Peculiar and Particularly Prosperous.'' Farrar, Straus and Giroux. ISBN 9780374173227. ==Verwysings== {{Verwysings}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Henrich, Joseph}} [[Kategorie:Antropoloë]] [[Kategorie:Geboortes in 1968]] [[Kategorie:Lewende mense]] idgzbmg9xiommm89fcughtu0trfvwm4 2920324 2920319 2026-07-30T18:29:40Z Sobaka 328 Inligtingskas 2920324 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Wetenskaplike | naam = Joseph Henrich | beeld = Joseph Henrich at Mercatus Center.jpg | beeldbeskrywing = <!-- Vir oormuis-info/ vir siggestremdes; sonder wiki-sintaks --> | beeldonderskrif = Joseph Henrich | geboortenaam = | geboortedatum = 1968 | geboorteplek = | sterftedatum = | sterfteplek = | plek van graf = | blyplek = | burgerskap = | nasionaliteit = {{vlagland|Verenigde State}} | vakgebied = antropoloog en skrywer | werkplek = | alma mater = | doktorale promotor = | akademiese adviseurs = | doktorale studente = | ander studente = | bekend vir = The WEIRDest People in the World: How the West Became Psychologically Peculiar and Particularly Prosperous. Farrar, Straus and Giroux | beïnvloed deur = | invloed op = | toekennings = | handtekening = | webblad = | voetnotas = }} '''Joseph Henrich''' (gebore 1968) is 'n [[Amerikaanse]] [[Antropologie|antropoloog]] en professor in menslike evolusionêre [[biologie]] aan die [[Harvard-universiteit]].<ref>{{Cite web|url=https://heb.fas.harvard.edu/people/joseph-henrich|title=Joseph Henrich|website=heb.fas.harvard.edu}}</ref> Voor sy aankoms by Harvard was Henrich 'n professor in [[sielkunde]] en [[ekonomie]] aan die Universiteit van British Columbia. Hy stel belang in die vraag hoe mense ontwikkel het van "'n paar miljoen jaar gelede 'n relatief onopvallende primaat tot die suksesvolste spesie op die aardbol", en hoe [[kultuur]] ons spesie se genetiese evolusie gevorm het.<ref>{{Cite web|url=https://henrich.fas.harvard.edu/home|title=Joe Henrich|website=henrich.fas.harvard.edu}}</ref> ==Biografie== Henrich het baccalaureusgrade in antropologie en lugvaartingenieurswese van die Universiteit van Notre Dame, verwerf in 1991. Van 1991 tot 1993 het hy as 'n toets- en evalueringstelselingenieur vir General Electric Aerospace (verkoop aan Martin Marietta in 1993) in Springfield, [[Virginia]], gewerk. In 1995 het hy 'n meestersgraad en, vier jaar later, 'n doktorsgraad in antropologie van die Universiteit van Kalifornië in Los Angeles verwerf. Van 2002 tot 2007 was Henrich verbonde aan die fakulteit van Emory Universiteit in die Departement Antropologie.<ref>[http://psych.ubc.ca/persons/joseph-henrich/ Joseph Henrich] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151104230830/http://psych.ubc.ca/persons/joseph-henrich/ |date=4 November 2015 }}, University of British Columbia Faculty profile.</ref> Hy het toe die Kanada Navorsingsleerstoel in Kultuur, Kognisie en Ko-evolusie aan die Universiteit van British Columbia geword, waar hy 'n professor in die departemente sielkunde en ekonomie was. In 2015 is hy aangewys as Professor en Voorsitter van die Departement Menslike Evolusionêre Biologie aan die Harvard-universiteit. Henrich is 'n ontvanger van die 2003 Presidensiële Vroeë Loopbaan Toekenning vir Wetenskaplikes en Ingenieurs<ref>{{cite web|title=The Presidential Early Career Award for Scientists and Engineers: Recipient Details: Joseph Henrich|url=https://www.nsf.gov/awards/PECASE/recip_details.jsp?pecase_id=160 | publisher=NSF}}</ref> en die 2022 Hayek-prys.<ref>{{cite web |accessdate=31 Julie 2022 |url=https://www.manhattan-institute.org/press/2022-hayek-book-prize-henrich-weird |date=27 April 2022 |title=Manhattan Institute Announces Joseph Henrich as Hayek Book Prize Winner |publisher=Manhattan Institute}}</ref> ==Navorsing== Henrich se navorsingsgebiede sluit in kulturele leer, die evolusie van samewerking, sosiale stratifikasie, prestige, tegnologiese verandering, ekonomiese besluitneming, en die evolusie van monogame huwelike en [[godsdiens]]. Vroeg in sy loopbaan het Henrich spanne antropoloë en ekonome gelei in die uitvoering van gedragseksperimente om die grondslae van spelteorie in diverse samelewings regoor die wêreld te toets. Hierdie navorsing het getoon dat nie net die voorspellings van standaard spelteorie, gewortel in kanonieke aannames van eiebelang, oor 'n diverse reeks menslike samelewings misluk het nie, maar dat hulle op verskillende maniere op verskillende plekke misluk het. Henrich se navorsing oor die oorsprong en evolusie van godsdienste voer aan dat die oortuigings, rituele en toewydings waaruit godsdienstige tradisies bestaan, nie net gevorm is deur betroubaar ontwikkelende eienskappe van menslike denke nie, maar ook deur kompetisie tussen groepe. Intergroepkompetisie sou bonatuurlike oortuigings en rituele praktyke bevoordeel het wat samewerking, harmonie of solidariteit binne groepe verhoog het. Gebaseer op die waarneming dat die meeste menslike samelewings poligamie toegelaat het, het Henrich aangevoer dat normatiewe monogamie kultureel versprei het omdat dit man-man-kompetisie verminder en sodoende sukses in kompetisie met ander samelewings bevorder.<ref name="nzz">{{cite news |url= https://www.nzz.ch/feuilleton/ehe-und-erben-joseph-henrich-erklaert-den-aufstieg-des-westens-ld.1440752 |author= Markus Schär |title= Anthropologe Joseph Henrich: «Es schadet dem Zusammenleben, wenn Männer mehrere Frauen haben dürfen |language= de |publisher= Neue Zürcher Zeitung | date=4 Desember 2018 |access-date= 4 Desember 2018}}</ref> Henrich se navorsing het sielkundige verskille tussen bevolkings en regoor die wêreld gedokumenteer en probeer verduidelik. Hierdie werk voer aan dat die mees algemeen gebruikte deelnemers in sielkundige en gedragsnavorsing nie net 'n enkele tipe bevolking binne 'n globale spektrum is nie, maar dat hulle besonder sielkundig eienaardig is. Om die bewustheid van navorsers oor hierdie kwessie te verhoog, het Henrich en sy medewerkers die bevolkings wat die meeste vir sielkundige en gedragsnavorsing gebruik word, "''WEIRD''" genoem, 'n agtergrond wat staan vir "Westers, Opgevoed, Geïndustrialiseerd, Ryk en Demokraties", en wat die agtergrond van die meeste deelnemers in sielkundige navorsing opsom.<ref>{{Cite journal | last1 = Henrich | first1 = Joseph | last2 = Heine | first2 = Steven J. | last3 = Norenzayan | first3 = Ara | author-link2 = Steven Heine (psychologist) | title = The weirdest people in the world? | journal = Behavioral and Brain Sciences | volume = 33 | issue = 2–3 | pages = 61–83 | doi = 10.1017/S0140525X0999152X | pmid = 20550733 | date = 2010 | s2cid = 220918842 | hdl = 11858/00-001M-0000-0013-26A1-6 | url = https://www2.psych.ubc.ca/~henrich/pdfs/WeirdPeople.pdf | hdl-access = free }}</ref> Henrich het ook geskryf dat die sielkundige eienaardighede van "''WEIRD''"-bevolkings 'n nalatenskap is van die invloed van die Middeleeuse [[Rooms-Katolieke Kerk|Katolieke Kerk]] se verbod op neef-en-niggie-huwelike. Hy het aangevoer dat die geïsoleerde en kwesbare kerngesinne wat deur kerkbeleid geskep is, gedwing is om op nuwe soorte verenigings staat te maak en daarin te belê vir die ondersteuning wat hulle nodig gehad het, en dat die groei van hierdie verenigings die moderne wêreld geskep het (insluitend die "eienaardige" en individualistiese sielkunde van moderne mense).<ref>{{Cite book |last=Henrich |first=Joseph Patrick |title=The WEIRDest people in the world: How the West Became Psychologically Peculiar and Particularly Prosperous |date=2020|pages=57|publisher=Farrar, Straus and Giroux |isbn=978-0-374-17322-7 |edition=First |location=New York | quote=...die Middeleeuse Katolieke Kerk het onbedoeld mense se sielkunde verander deur 'n eienaardige stel verbodsbepalings en voorskrifte oor die huwelik en die gesin te bevorder wat die dig onderling verbonde stamme en families in Wes-Europa in klein, swak en uiteenlopende kerngesinne ontbind het. Die sosiale en sielkundige verskuiwings wat deur hierdie transformasie veroorsaak is, het die verspreiding van vrywillige verenigings, insluitend gildes, kontrakdorpe en universiteite, aangevuur, die uitbreiding van onpersoonlike markte gedryf en die vinnige groei van stede aangespoor. Teen die Hoë Middeleeue, gekataliseer deur hierdie voortdurende veranderinge, het vreemde maniere van dink, redeneer en voel die opkoms van nuwe vorme van reg, regering en godsdiens aangedryf terwyl dit innovasie en die opkoms van Westerse wetenskap versnel het..}}</ref> ==Geselekteerde publikasies== ===Boeke=== *Henrich, Joseph; Bowles, Samuel; Boyd, Robert; Camerer, Colin; Fehr, Ernst; Gintis, Herbert (2004). ''Foundations of Human Sociality: Economic Experiments and Ethnographic Evidence from Fifteen Small-Scale Societies''. Oxford New York: Oxford University Press. ISBN 9780199262052. *Henrich, Joseph; Henrich, Natalie (2007). ''Why Humans Cooperate: A Cultural and Evolutionary Explanation''. Oxford. *Henrich, Joseph; Ensminger, Jean (2014). ''Experimenting with Social Norms: Fairness and Punishment in Cross-Cultural Perspective.'' Russell Sage Foundation Press. *Henrich, Joseph (2016). ''The Secret of Our Success: How Culture is Driving Human Evolution, Domesticating our Species, and Making us Smarter''. Princeton University Press. ISBN 9780691166858. *Henrich, Joseph (2020). ''The WEIRDest People in the World: How the West Became Psychologically Peculiar and Particularly Prosperous.'' Farrar, Straus and Giroux. ISBN 9780374173227. ==Verwysings== {{Verwysings}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Henrich, Joseph}} [[Kategorie:Antropoloë]] [[Kategorie:Geboortes in 1968]] [[Kategorie:Lewende mense]] n6jd3v6pwoznh88ctpxqrf45m1chzrw 2920434 2920324 2026-07-31T07:15:22Z Sobaka 328 Skakel 2920434 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Wetenskaplike | naam = Joseph Henrich | beeld = Joseph Henrich at Mercatus Center.jpg | beeldbeskrywing = <!-- Vir oormuis-info/ vir siggestremdes; sonder wiki-sintaks --> | beeldonderskrif = Joseph Henrich | geboortenaam = | geboortedatum = 1968 | geboorteplek = | sterftedatum = | sterfteplek = | plek van graf = | blyplek = | burgerskap = | nasionaliteit = {{vlagland|Verenigde State}} | vakgebied = antropoloog en skrywer | werkplek = | alma mater = | doktorale promotor = | akademiese adviseurs = | doktorale studente = | ander studente = | bekend vir = ''[[The WEIRDest People in the World]]: How the West Became Psychologically Peculiar and Particularly Prosperous'' | beïnvloed deur = | invloed op = | toekennings = | handtekening = | webblad = | voetnotas = }} '''Joseph Henrich''' (gebore 1968) is 'n [[Amerikaanse]] [[Antropologie|antropoloog]] en professor in menslike evolusionêre [[biologie]] aan die [[Harvard-universiteit]].<ref>{{Cite web|url=https://heb.fas.harvard.edu/people/joseph-henrich|title=Joseph Henrich|website=heb.fas.harvard.edu}}</ref> Voor sy aankoms by Harvard was Henrich 'n professor in [[sielkunde]] en [[ekonomie]] aan die Universiteit van British Columbia. Hy stel belang in die vraag hoe mense ontwikkel het van "'n paar miljoen jaar gelede 'n relatief onopvallende primaat tot die suksesvolste spesie op die aardbol", en hoe [[kultuur]] ons spesie se genetiese evolusie gevorm het.<ref>{{Cite web|url=https://henrich.fas.harvard.edu/home|title=Joe Henrich|website=henrich.fas.harvard.edu}}</ref> ==Biografie== Henrich het baccalaureusgrade in antropologie en lugvaartingenieurswese van die Universiteit van Notre Dame, verwerf in 1991. Van 1991 tot 1993 het hy as 'n toets- en evalueringstelselingenieur vir General Electric Aerospace (verkoop aan Martin Marietta in 1993) in Springfield, [[Virginia]], gewerk. In 1995 het hy 'n meestersgraad en, vier jaar later, 'n doktorsgraad in antropologie van die Universiteit van Kalifornië in Los Angeles verwerf. Van 2002 tot 2007 was Henrich verbonde aan die fakulteit van Emory Universiteit in die Departement Antropologie.<ref>[http://psych.ubc.ca/persons/joseph-henrich/ Joseph Henrich] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151104230830/http://psych.ubc.ca/persons/joseph-henrich/ |date=4 November 2015 }}, University of British Columbia Faculty profile.</ref> Hy het toe die Kanada Navorsingsleerstoel in Kultuur, Kognisie en Ko-evolusie aan die Universiteit van British Columbia geword, waar hy 'n professor in die departemente sielkunde en ekonomie was. In 2015 is hy aangewys as Professor en Voorsitter van die Departement Menslike Evolusionêre Biologie aan die Harvard-universiteit. Henrich is 'n ontvanger van die 2003 Presidensiële Vroeë Loopbaan Toekenning vir Wetenskaplikes en Ingenieurs<ref>{{cite web|title=The Presidential Early Career Award for Scientists and Engineers: Recipient Details: Joseph Henrich|url=https://www.nsf.gov/awards/PECASE/recip_details.jsp?pecase_id=160 | publisher=NSF}}</ref> en die 2022 Hayek-prys.<ref>{{cite web |accessdate=31 Julie 2022 |url=https://www.manhattan-institute.org/press/2022-hayek-book-prize-henrich-weird |date=27 April 2022 |title=Manhattan Institute Announces Joseph Henrich as Hayek Book Prize Winner |publisher=Manhattan Institute}}</ref> ==Navorsing== Henrich se navorsingsgebiede sluit in kulturele leer, die evolusie van samewerking, sosiale stratifikasie, prestige, tegnologiese verandering, ekonomiese besluitneming, en die evolusie van monogame huwelike en [[godsdiens]]. Vroeg in sy loopbaan het Henrich spanne antropoloë en ekonome gelei in die uitvoering van gedragseksperimente om die grondslae van spelteorie in diverse samelewings regoor die wêreld te toets. Hierdie navorsing het getoon dat nie net die voorspellings van standaard spelteorie, gewortel in kanonieke aannames van eiebelang, oor 'n diverse reeks menslike samelewings misluk het nie, maar dat hulle op verskillende maniere op verskillende plekke misluk het. Henrich se navorsing oor die oorsprong en evolusie van godsdienste voer aan dat die oortuigings, rituele en toewydings waaruit godsdienstige tradisies bestaan, nie net gevorm is deur betroubaar ontwikkelende eienskappe van menslike denke nie, maar ook deur kompetisie tussen groepe. Intergroepkompetisie sou bonatuurlike oortuigings en rituele praktyke bevoordeel het wat samewerking, harmonie of solidariteit binne groepe verhoog het. Gebaseer op die waarneming dat die meeste menslike samelewings poligamie toegelaat het, het Henrich aangevoer dat normatiewe monogamie kultureel versprei het omdat dit man-man-kompetisie verminder en sodoende sukses in kompetisie met ander samelewings bevorder.<ref name="nzz">{{cite news |url= https://www.nzz.ch/feuilleton/ehe-und-erben-joseph-henrich-erklaert-den-aufstieg-des-westens-ld.1440752 |author= Markus Schär |title= Anthropologe Joseph Henrich: «Es schadet dem Zusammenleben, wenn Männer mehrere Frauen haben dürfen |language= de |publisher= Neue Zürcher Zeitung | date=4 Desember 2018 |access-date= 4 Desember 2018}}</ref> Henrich se navorsing het sielkundige verskille tussen bevolkings en regoor die wêreld gedokumenteer en probeer verduidelik. Hierdie werk voer aan dat die mees algemeen gebruikte deelnemers in sielkundige en gedragsnavorsing nie net 'n enkele tipe bevolking binne 'n globale spektrum is nie, maar dat hulle besonder sielkundig eienaardig is. Om die bewustheid van navorsers oor hierdie kwessie te verhoog, het Henrich en sy medewerkers die bevolkings wat die meeste vir sielkundige en gedragsnavorsing gebruik word, "''WEIRD''" genoem, 'n agtergrond wat staan vir "Westers, Opgevoed, Geïndustrialiseerd, Ryk en Demokraties", en wat die agtergrond van die meeste deelnemers in sielkundige navorsing opsom.<ref>{{Cite journal | last1 = Henrich | first1 = Joseph | last2 = Heine | first2 = Steven J. | last3 = Norenzayan | first3 = Ara | author-link2 = Steven Heine (psychologist) | title = The weirdest people in the world? | journal = Behavioral and Brain Sciences | volume = 33 | issue = 2–3 | pages = 61–83 | doi = 10.1017/S0140525X0999152X | pmid = 20550733 | date = 2010 | s2cid = 220918842 | hdl = 11858/00-001M-0000-0013-26A1-6 | url = https://www2.psych.ubc.ca/~henrich/pdfs/WeirdPeople.pdf | hdl-access = free }}</ref> Henrich het ook geskryf dat die sielkundige eienaardighede van "''WEIRD''"-bevolkings 'n nalatenskap is van die invloed van die Middeleeuse [[Rooms-Katolieke Kerk|Katolieke Kerk]] se verbod op neef-en-niggie-huwelike. Hy het aangevoer dat die geïsoleerde en kwesbare kerngesinne wat deur kerkbeleid geskep is, gedwing is om op nuwe soorte verenigings staat te maak en daarin te belê vir die ondersteuning wat hulle nodig gehad het, en dat die groei van hierdie verenigings die moderne wêreld geskep het (insluitend die "eienaardige" en individualistiese sielkunde van moderne mense).<ref>{{Cite book |last=Henrich |first=Joseph Patrick |title=The WEIRDest people in the world: How the West Became Psychologically Peculiar and Particularly Prosperous |date=2020|pages=57|publisher=Farrar, Straus and Giroux |isbn=978-0-374-17322-7 |edition=First |location=New York | quote=...die Middeleeuse Katolieke Kerk het onbedoeld mense se sielkunde verander deur 'n eienaardige stel verbodsbepalings en voorskrifte oor die huwelik en die gesin te bevorder wat die dig onderling verbonde stamme en families in Wes-Europa in klein, swak en uiteenlopende kerngesinne ontbind het. Die sosiale en sielkundige verskuiwings wat deur hierdie transformasie veroorsaak is, het die verspreiding van vrywillige verenigings, insluitend gildes, kontrakdorpe en universiteite, aangevuur, die uitbreiding van onpersoonlike markte gedryf en die vinnige groei van stede aangespoor. Teen die Hoë Middeleeue, gekataliseer deur hierdie voortdurende veranderinge, het vreemde maniere van dink, redeneer en voel die opkoms van nuwe vorme van reg, regering en godsdiens aangedryf terwyl dit innovasie en die opkoms van Westerse wetenskap versnel het..}}</ref> ==Geselekteerde publikasies== ===Boeke=== *Henrich, Joseph; Bowles, Samuel; Boyd, Robert; Camerer, Colin; Fehr, Ernst; Gintis, Herbert (2004). ''Foundations of Human Sociality: Economic Experiments and Ethnographic Evidence from Fifteen Small-Scale Societies''. Oxford New York: Oxford University Press. ISBN 9780199262052. *Henrich, Joseph; Henrich, Natalie (2007). ''Why Humans Cooperate: A Cultural and Evolutionary Explanation''. Oxford. *Henrich, Joseph; Ensminger, Jean (2014). ''Experimenting with Social Norms: Fairness and Punishment in Cross-Cultural Perspective.'' Russell Sage Foundation Press. *Henrich, Joseph (2016). ''The Secret of Our Success: How Culture is Driving Human Evolution, Domesticating our Species, and Making us Smarter''. Princeton University Press. ISBN 9780691166858. *Henrich, Joseph (2020). ''The WEIRDest People in the World: How the West Became Psychologically Peculiar and Particularly Prosperous.'' Farrar, Straus and Giroux. ISBN 9780374173227. ==Verwysings== {{Verwysings}} {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Henrich, Joseph}} [[Kategorie:Antropoloë]] [[Kategorie:Geboortes in 1968]] [[Kategorie:Lewende mense]] 14ywibqmnipq8j8sv4bi9n29g5kjpt6 1 464259 2920320 2026-07-30T18:15:13Z Sobaka 328 Nuwe bladsy geskep met '{{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}}' 2920320 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 0 464260 2920321 2026-07-30T18:19:51Z Oesjaar 7467 Nuwe spesie en uitgestorwe. 2920321 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | status = EX | status_system = iucn3.1 | name = | image = | taxon = Notobubon montanum | authority = ([[Christian Friedrich Ecklon|Eckl.]] & [[Karl Ludwig Philipp Zeyher|Zeyh.]].) Magee, (2008) | synonyms =* ''Dregea montana'' <small>Eckl. & Zeyh.</small> * ''Ifdregea montana'' <small>(Eckl. & Zeyh.) Steud.</small> * ''Peucedanum dregeanum'' <small>D.Dietr.</small> * ''Peucedanum ecklonianum'' <small>Sond.</small> * ''Peucedanum montanum'' <small>(Eckl. & Zeyh.) Druce</small> * ''Sciothamnus montanus'' <small>Endl.</small> }} '''''Notobubon montanum''''' is 'n klien [[struik]] wat deel van die Apiaceae [[Familie (biologie)|familie]] is. Die [[spesie]] is [[Endemie (ekologie)|endemies]] aan [[Suid-Afrika]] en kom in die [[Wes-Kaap]] in die Winterhoeksberg voor. Die spesie is deel van die [[fynbos]] en word as uitgestorwe beskou. == Bronnelys == * [https://redlist.sanbi.org/species.php?species=15000-7 REDLIST Sanbi] * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:77090277-1 Plants of the World] * [https://biodiversityadvisor.sanbi.org/search/detail/91c249d9-cb52-4f0e-ad7b-0cda309648ae Biodiversityadvisor] {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Notobubon|montanum]] [[Kategorie:Flora van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Endemiese plante van Suid-Afrika]] l71sa5npfff2jklpqcle73o5ciiegmu 2920322 2920321 2026-07-30T18:20:57Z Oesjaar 7467 Verbeter 2920322 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | status = EX | status_system = iucn3.1 | name = | image = | taxon = Notobubon montanum | authority = ([[Christian Friedrich Ecklon|Eckl.]] & [[Karl Ludwig Philipp Zeyher|Zeyh.]].) Magee, (2008) | synonyms =* ''Dregea montana'' <small>Eckl. & Zeyh.</small> * ''Ifdregea montana'' <small>(Eckl. & Zeyh.) Steud.</small> * ''Peucedanum dregeanum'' <small>D.Dietr.</small> * ''Peucedanum ecklonianum'' <small>Sond.</small> * ''Peucedanum montanum'' <small>(Eckl. & Zeyh.) Druce</small> * ''Sciothamnus montanus'' <small>Endl.</small> }} '''''Notobubon montanum''''' is 'n klein [[struik]] wat deel van die Apiaceae [[Familie (biologie)|familie]] is. Die [[spesie]] is [[Endemie (ekologie)|endemies]] aan [[Suid-Afrika]] en kom in die [[Wes-Kaap]] in die Winterhoeksberg voor. Die spesie is deel van die [[fynbos]] en word as uitgestorwe beskou. == Bronnelys == * [https://redlist.sanbi.org/species.php?species=15000-7 REDLIST Sanbi] * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:77090277-1 Plants of the World] * [https://biodiversityadvisor.sanbi.org/search/detail/91c249d9-cb52-4f0e-ad7b-0cda309648ae Biodiversityadvisor] {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Notobubon|montanum]] [[Kategorie:Flora van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Endemiese plante van Suid-Afrika]] 0ryb1svi4ste15rnqvb2swq48pm4uws 1 464261 2920323 2026-07-30T18:21:47Z Oesjaar 7467 Verbeter 2920323 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 0 464262 2920325 2026-07-30T18:35:13Z Oesjaar 7467 Nuwe spesie, word bedreig. 2920325 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | status = NT | status_system = iucn3.1 | name = | image = | taxon = Notobubon pearsonii | authority = (Adamson) Magee, (2008) | synonyms =* ''Peucedanum pearsonii'' <small>Adamson</small> }} '''''Notobubon pearsonii''''' is 'n [[struik]] wat deel van die Apiaceae [[Familie (biologie)|familie]] is. Die [[spesie]] is [[Endemie (ekologie)|endemies]] aan [[Suid-Afrika]] en kom in die [[Noord-Kaap]] in die [[Kamiesberg]] voor. Die spesie is deel van die [[renosterveld]] en daar is slegs vyf bevolkings bekend. Die spesie word bedreig deur oorbeweiding en te veel veldbrande. == Bronnelys == * [https://redlist.sanbi.org/species.php?species=15000-8 REDLIST Sanbi] * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:77090278-1 Plants of the World] * [https://biodiversityadvisor.sanbi.org/search/detail/5e98eb85-0437-4d86-b572-fff5bde2a491 Biodiversityadvisor] {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Notobubon|pearsonii]] [[Kategorie:Flora van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Endemiese plante van Suid-Afrika]] duzdcv3qmmee1nxpnwdlfb4vnpb3zfv 1 464263 2920326 2026-07-30T18:36:00Z Oesjaar 7467 Verbeter 2920326 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 0 464264 2920327 2026-07-30T18:54:44Z Oesjaar 7467 Nuwe spesie wat byna bedreig is. 2920327 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | status = NT | status_system = iucn3.1 | name = | image = | taxon = Notobubon striatum | authority = ([[Carl Peter Thunberg|Thunb.]]) Magee, (2008) | synonyms =* ''Annesorhiza striata'' <small>(Thunb.) Koso-Pol.</small> * ''Peucedanum ferulaceum'' <small>[[Christian Friedrich Ecklon|Eckl.]] & [[Karl Ludwig Philipp Zeyher|Zeyh.]].</small> * ''Peucedanum striatum'' <small>(Thunb.) Sond.</small> * ''Seseli striatum'' <small>Thunb.</small> }} '''''Notobubon striatum''''' is 'n [[struik]] wat deel van die Apiaceae [[Familie (biologie)|familie]] is. Die [[spesie]] is [[Endemie (ekologie)|endemies]] aan [[Suid-Afrika]] en kom in die [[Wes-Kaap]] in die [[Breederivier|Breederiviervallei]] tussen [[Bredasdorp]] en [[Albertinia]] voor. Die spesie het 'n [[voorkomsgebied]] van 3468&nbsp;km² en daar word geskat dat die spesie reeds 25% van sy [[habitat]] afgestaan het aan die verbouing van [[koring]] die afgelope 80 jaar. Die spesie is deel van die [[renosterveld]] en daar is twintig bevolkings bekend. == Bronnelys == * [https://redlist.sanbi.org/species.php?species=15000-11 REDLIST Sanbi] * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:77090280-1 Plants of the World] * [https://biodiversityadvisor.sanbi.org/search/detail/b4edc0cf-9862-470c-a733-09f18979091d Biodiversityadvisor] {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Notobubon|striatum]] [[Kategorie:Flora van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Endemiese plante van Suid-Afrika]] smumosk8a49r7dc1auplxaa9emavmgd 1 464265 2920328 2026-07-30T18:56:02Z Oesjaar 7467 Verbeter 2920328 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 15 464266 2920330 2026-07-30T19:10:33Z Oesjaar 7467 Verbeter 2920330 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 15 464267 2920331 2026-07-30T19:10:51Z Oesjaar 7467 Verbeter 2920331 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 15 464268 2920333 2026-07-30T19:11:08Z Oesjaar 7467 Verbeter 2920333 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 15 464269 2920334 2026-07-30T19:11:27Z Oesjaar 7467 Verbeter 2920334 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 15 464270 2920335 2026-07-30T19:11:47Z Oesjaar 7467 Verbeter 2920335 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 15 464271 2920336 2026-07-30T19:12:04Z Oesjaar 7467 Verbeter 2920336 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 15 464272 2920337 2026-07-30T19:12:21Z Oesjaar 7467 Verbeter 2920337 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 15 464273 2920339 2026-07-30T19:12:40Z Oesjaar 7467 Verbeter 2920339 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 15 464274 2920340 2026-07-30T19:12:56Z Oesjaar 7467 Verbeter 2920340 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 15 464275 2920341 2026-07-30T19:13:15Z Oesjaar 7467 Verbeter 2920341 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 15 464276 2920342 2026-07-30T19:13:33Z Oesjaar 7467 Verbeter 2920342 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 15 464277 2920344 2026-07-30T19:13:50Z Oesjaar 7467 Verbeter 2920344 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 15 464278 2920345 2026-07-30T19:14:06Z Oesjaar 7467 Verbeter 2920345 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 15 464279 2920346 2026-07-30T19:14:25Z Oesjaar 7467 Verbeter 2920346 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 0 464280 2920373 2026-07-30T23:26:40Z HermanvanAswegen988 200973 Nuwe bladsy geskep met '{{Inligtingskas Persoon | naam = Einojuhani Rautavaara | beeld = Einojuhani Rautavaara.jpg | beeldonderskrif = Rautavaara, omstreeks 2000 | geboortenaam = | geboortedatum = {{Geboortedatum|1928|10|9}} | geboorteplek = [[Helsinki]], Finland | sterfdatum = {{Sterfdatum en ouderdom|2016|07|27|1928|10|9}} | sterfplek = Helsinki, Finland | noemenswaardige_werke = Klavierconcerto No....' 2920373 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Persoon | naam = Einojuhani Rautavaara | beeld = Einojuhani Rautavaara.jpg | beeldonderskrif = Rautavaara, omstreeks 2000 | geboortenaam = | geboortedatum = {{Geboortedatum|1928|10|9}} | geboorteplek = [[Helsinki]], Finland | sterfdatum = {{Sterfdatum en ouderdom|2016|07|27|1928|10|9}} | sterfplek = Helsinki, Finland | noemenswaardige_werke = Klavierconcerto No. 1<br />''Cantus Arcticus''<br />Simfonie No. 7 ''(Engel van Lig)''<br/>Simfonie No. 8 ''(Die Reis)'' | huweliksmaat = {{plainlist| * {{marriage|Mariaheidi Suovanen|1959|1984|reason=geskei}} * {{marriage|Sinikka Koivisto|1984}} }} | kinders = 3 (insluitende Markojuhani Rautavaara) }} '''Einojuhani Rautavaara''' ({{IPA|fi|ˈei̯noˌjuhɑni ˈrɑu̯tɑˌʋɑːrɑ|-|Fi-Einojuhani_Rautavaara.ogg|}}; [[9 Oktober]] [[1928]] – [[27 Julie]] [[2016]]) was 'n [[Finne|Finse]] [[komponis]] van klassieke musiek. Hy was een van die belangrikste Finse komponiste sedert [[Jean Sibelius]] (1865–1957),<ref name=WP/> Rautavaara het 'n groot aantal werke in verskillende style gekomponeer. Dit sluit in agt simfonieë, nege [[opera]]s en vyftien [[concerto]]s, sowel as werke vir die stem en kamermusiek. Sy vroeë werke is gekomponeer met gebruikmaking van serialistiese (12-[[Toonhoogte|toon]]-reeks) tegnieke, maar sy latere musiek kan beskryf word as nieu-romanties en [[mistisisme|misties]]. Sy belangrikste werke is sy Klavierconcerto No. 1, ''Cantus Arcticus'' (1972), Sewende Simfonie, met die subtitel ''Engel van Lig'' (1994) en Agtste Simfonie, met die subtitel ''Die Reis'' (1999). == Lewe == Rautavaara is in 1928 in [[Helsinki]] gebore. Sy vader, Eino Alfred Rautavaara (né Jernberg; 1876–1939; sy vader het sy van in 1901 verander), was 'n [[opera]]- en voorsanger (kantor), en sy moeder Elsa Katarinée Rautavaara (née Teräskeli; oorspronklik Träskelin) (1898–1944), was 'n dokter. Sy vroeë kinderjare is gevorm deur die musikantskap van sy vader, en met die aanmoediging van sy moeder het Einojuhani klavier begin leer toe hy nog jonk was. Sy vader is dood toe Einojuhani tien jaar oud was, met sy moeder wat minder as ses jaar later gesterf het. Hy het by sy tante Hilja Helena Teräskeli (1893–1958) in die stad Turku gaan woon, waar hy op die ouderdom van 17 formele klavierlesse begin neem het.<ref>{{Cite web|title=Family tree of Elsa Katariina (Träskelin) Teräskeli|url=https://gw.geneanet.org/rafaelo?lang=en&n=teraskeli&oc=0&p=elsa+katariina+traskelin|access-date=24 February 2021|website=Geneanet|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Family tree of Eino Alfred (Jernberg −1901) Rautavaara|url=https://gw.geneanet.org/rafaelo?lang=en&n=rautavaara&oc=0&p=eino+alfred+jernberg+1901|access-date=24 Februarie 2021|website=Geneanet|language=en}}</ref><ref name=Guardian>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/music/2016/jul/28/einojuhani-rautavaara-obituary |title=Einojuhani Rautavaara obituary |last=Rickards |first=Guy |publisher=Guardian |date=28 Julie 2016}}</ref><ref name=brit>Bauer, Patricia (2016). [https://www.britannica.com/biography/Einojuhani-Rautavaara "Einojuhani Rautavaara"]. ''Encyclopædia Britannica''. Besoek op 13 Junie 2020.</ref> [[Lêer:EinojuhaniRautavaara1950s.jpg|duimnael|links|upright|Rautavaara in the 1950's]] Rautavaara het die Universiteit van Helsinki bygewoon en klavier en musiekwetenskap gestudeer, en later van 1948 tot 1952 komposisie aan die Sibelius-akademie onder Aarre Merikanto. Hy het die eerste keer internasionale aandag getrek toe hy in 1954 die Thor Johnson-kompetisie gewen het vir sy komposisie ''A Requiem' in Our Time'', ten spyte daarvan dat hy, in sy eie woorde "...absoluut geen ervaring van komponeer vir blaasorkes gehad het nie en ['n] komposisietegniek [wat] destyds onvolwasse was ..."<ref>Aho, Kalevi (2016). [https://fmq.fi/articles/rautavaaras-death-leaves-a-huge-void-in-finnish-contemporary-music "Rautavaara's death leaves a huge void in Finnish contemporary music"]. ''Finnish Music Quarterly''. Opgespoor en besoek op 14 Junie 2020.</ref> Die werk het die aandag getrek van die destyds bekende Finse komponis [[Jean Sibelius]], wat Rautavaara aanbebeveel het vir 'n beurs om aan die [[Juilliard-skool]] in [[New York Stad]] te studeer. Hier het hy studeer onder Vincent Persichetti; hy het ook lesse gehad by Roger Sessions en [[Aaron Copland]] by Tanglewood. Oor sy tyd wat hy by Juilliard ingeskryf was, het Rautavaara later gesê dat die lewe in [[Manhattan]] "Miskien die belangrikste ervaring was, [en] dit het my baie meer oor die lewe geleer as al daardie onderwysers oor musiek." Hy het daarna na Helsinki teruggekeer en in 1957 aan die Sibelius-akademie gegradueer, en later gekies om dieselfde jaar verder in [[Switserland]] te studeer, onder leiding van die Switserse komponis Wladimir Vogel. Die volgende jaar het hy na [[Keulen]], Duitsland gereis om onder die Duitse komponis Rudolf Petzold te studeer.<ref name=Guardian/> Rautavaara het van 1957 tot 1959 as nie-permanente onderwyser gedien aan die Sibelius-akademie. Hy was vanaf 1959 tot 1961 musiekargivaris by die Helsinki Filharmoniese Orkes, en vanaf 1965 tot 1966 rektor van die Käpylän musiikkiopisto (Käpylän musiekinstituut) Helsinki. Van 1966 tot 1976 was hy permanente onderwyser aan die Sibelius-akademie. Hy was ook vanaf 1971 tot 1976 professor van kuns (aangestel deur die Kunsteraad van Finland), en professor in komposisie aan die Sibelius-akademie van 1976 tot 1990. Sy studente gedurende hierdie tyd sluit in die Finse komponis Kalevi Aho en die dirigent [[Esa-Pekka Salonen]]. [[Lêer:MariaheidiRautavaara.jpg|duimnael|Rautavaara saam met sy vrou Mariaheidi en hul twee kinders in 1961]] Hy is in 1959 met Heidi Maria "Mariaheidi" Suovanen, 'n aktrise, getroud. Hulle het saam twee seuns, Markojuhani en Olof, en 'n dogter, Yrja, gehad. Die egpaar se paaie het in 1982 uiteengeloop en hulle is in 1984 formeel geskei, nadat hy verlief geraak het op Sinikka Koivisto, wat 29 jaar jonger as hy was. In 1984 is die paartjie getroud.<ref name=Guardian/><ref name=HS>{{cite web|url=http://www.hs.fi/kulttuuri/a1469678184980 |title=Einojuhani Rautavaara 1928–2016: Myrskyisä elämä jätti jäljet suuren säveltäjän työhön |publisher=Helsingin Sanomat |last=Tiikkaja |first=Samuli |date=29 July 2016}}</ref> Rautavaara het in 1985 die Finse staatsprys vir musiek ontvang.<ref name=brit/> Ná 'n aorta-disseksie in Januarie 2004 het Rautavaara byna 'n halfjaar in intensiewe sorg deurgebring, voordat hy herstel het en sy werk voortgesit het. Die Finse regering het hom gedurende hierdie tyd sterk ondersteun.<ref name=WP>{{cite news|url=https://www.washingtonpost.com/entertainment/music/einojuhani-rautavaara-acclaimed-finnish-composer-dies-at-87/2016/08/03/12c60428-59be-11e6-831d-0324760ca856_story.html |title=Einojuhani Rautavaara, acclaimed Finnish composer, dies at 87 |newspaper=The Washington Post |date=28 Julie 2016 |first=Matti |last=Huuhtanen}}</ref> Hy het op 27 Julie 2016 in Helsinki gesterf aan komplikasies wat veroorsaak is deur 'n heup operasie.<ref name=WP/><ref>{{cite web|url=http://www.mtv.fi/uutiset/kulttuuri/artikkeli/saveltaja-einojuhani-rautavaara-on-kuollut/6006376|title=Säveltäjä Einojuhani Rautavaara on kuollut|work=mtv.fi|date=28 Julie 2016|access-date=28 Julie 2016|archive-date=2 Augustus 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160802223125/http://www.mtv.fi/uutiset/kulttuuri/artikkeli/saveltaja-einojuhani-rautavaara-on-kuollut/6006376|url-status=dead}}</ref> == Musiek == {{Hoof|Lys van komposisies deur Einojuhani Rautavaara}} Rautavaara was 'n prolifieke komponis en het in 'n verskeidenheid vorme en style geskryf. Sy oeuvre kan breedweg in vier tydperke verdeel word: 'n vroeë "neoklassieke" tydperk vanaf die 1950's, wat noue bande met tradisie toon; 'n avant-garde en konstruktivistiese stadium in die 1960's, toe hy met 12-toontegnieke geëksperimenteer het, maar dit later in die dekade laat vaar het; 'n "neo-romantiese" tydperk in die laat 1960's en die 1970's; en 'n eklektiese, "post-moderne" komposisiestyl waarin hy 'n wye spektrum van stilistiese tegnieke en genres vermeng het.<ref name="White">{{cite book|first1=John David |last1=White|first2=Jean |last2=Christensen|title=New Music of the Nordic Countries|url=https://books.google.com/books?id=zyUOv6EQrWcC&pg=PA199|year=2002|publisher=Pendragon Press|isbn=978-1-57647-019-0|pages=197–203}}</ref><ref name=FG/> Sy musiek word dikwels [[mistisisme|misties]] genoem, vanweë sy fassinasie met metafisiese en godsdienstige onderwerpe en tekste.<ref name=WP/><ref name=White/><ref name=FG/> (Verskeie van sy werke het titels wat sinspeel op [[engel]]e.<ref>{{cite thesis |last=Stępień |first=Wojciech |year=2010 |title=Signifying Angels: Analyses and Interpretations of Rautavaara's Instrumental Compositions |degree=PhD |location=Helsinki |isbn=978-952-10-6399-2 |hdl=10138/19460 |hdl-access=free}}</ref>) Sy komposisies sluit agt [[Simfonie|simfonieë]], 15 [[concerto]]s, [[Koraal (musiek)|korale werke]] (verskeie vir onbegeleide koor, insluitend ''Vigilia'' (1971–1972)), sonates vir verskeie instrumente, strykkwartette en ander kamermusiek en 'n aantal biografiese operas soos ''Vincent'' (1986–1987, gebaseer op die lewe van [[Vincent van Gogh]]), ''Aleksis Kivi'' (1995–1996) en ''Rasputin'' (2001–2003) in.<ref name=Guardian/> === Kompisisieproses === In die opvoeringsaantekeninge van sy 1999-stuk ''Herfstuine'', skryf Rautavaara, "Ek vergelyk die proses van komposisie dikwels met tuinmaak. In beide prosesse neem mens organiese groei waar en beheer jy dit, eerder as om bestaande komponente en elemente te bou of saam te voeg. Ek meen ook dat my komposisies soos 'Engelse tuine' is, wat vrylik en op organiese wyse groei, in teenstelling met die wat op rigiede wyse beheer en gesnoei word met streng geometriese akkuraatheid."<ref>Judd, Timothy (2019). [https://thelistenersclub.com/2019/10/14/einojuhani-rautavaaras-autumn-gardens-a-radiant-orchestral-soundscape/ "Einojuhani Rautavaara's 'Autumn Gardens': A Radiant Orchestral Soundscape"]</ref> Hy het ook verduidelik dat hy eerstens die instrumentasie van 'n stuk bepaal, waaruit die musiek dan "organies groei" as konsep.<ref name=ash>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=vdELu3Lvi20|title=Vladimir Ashkenazy interview with Einojuhani Rautavaara Pt. 1/2|via=www.youtube.com}}</ref> === 1960's === [[Lêer:Anton bruckner.jpg|duimnael|links|upright|Die Oostenrykse komponis [[Anton Bruckner]] was aan die begin van Rautavaara se loopbaan 'n groot inspirasie.]] Saam met Erik Bergman was Rautavaara in die vroeë 1950's een van die baanbrekers van die 12-toontegniek in Finland, hoewel hy uiteindelik slegs 'n klein hoeveelheid van die tipe werke voltooi het.<ref name=HS/> Sy belangrikste werke uit die tydperk is die Derde en Vierde Simfonieë en die opera ''Kaivos'' (Die myn), wat slegs deel uitgemaak het van 'n televisieproduksie in 1963,<ref>{{cite web|url=http://www.gramophone.co.uk/review/rautavaara-kaivos-the-mine |title=Rautavaara Kaivos, 'The Mine' |publisher=Gramophone |first=David |last=Fanning }}</ref> maar 'n bron van materiaal was vir die strykorkesstukke ''Canto I'' (1960) en ''Canto II'' (1961), en vir die Derde Strykkwartet (1965).<ref name=White/> Selfs sy 12-toon werke uit die tydperk bevat ooglopende romantiese en post-ekspressionistiese kenmerke wat stilisties nader is aan [[Anton Bruckner]] en [[Alban Berg]] as meer konvensionele serialiste soos byvoorbeeld [[Pierre Boulez]]. Rautavaara het self na sy Derde Simfonie verwys as die "Bruckner-simfonie".<ref name=HS/><ref name=White/> Sy gebruik van hierdie 12-toon- en serialistiese tegnieke was destyds hoogs ongewoon in Finland, wat Rautavaara toegelaat het om 'n kontroversiële figuur te word en hom na die voorpunt van die Finse klassieke musiektoneel te stoot, saam met mede-komponiste soos Joonas Kokkonen en Erkki Salmenhaara. In die middel-1960's het Rautavaara egter in 'n kreatiewe krisis met serialisme beland, en besef dat die komposisiemetode geweldig moeisaam was en die afstand daarvan van die uitkoms te groot. Hy het later onthou dat "...die modernisme van daardie tyd, [...] die serialisme in musiek, waarmee ek geëksperimenteer het, [...] nie 'n pad vir my was om te volg nie."<ref name=ash/> Hy het geëksperimenteer en 'n oplossing gevind teen die einde van die dekade, toe hy verskillende style begin verken het soos hy vroeër in die Derde Simfonie gedoen het. Die Tjelloconcerto No.1, wat deur Bach beïnvloed is, (1968) en ''Anadyomene'' (1968), wat deur Debussy beïvloed is, het sy kreatiewe dooiepunt oopgemaak. Meer eklektiese werke het begin verskyn, waarvan die komposisietegnieke mettertyd kenmerkend van sy styl geword het. Die kenmerke daarvan het drie-akkoord-gebaseerde, dikwels modale harmonieë, met sagte romantiese orkestrasie, met modernisme wat uit die nuwe speelmodusse ontspring, en uiteindelik die terugkeer van die twaalftoon-passasies wat in die musikale tekstuur ingebed is, ingesluit.<ref name=HS/> === 1970's === Die 1970's was Rautavaara se mees produktiewe tydperk. Volgens Rautavaara was dit gedurende hierdie tydperk dat hy 'n "sintese" ontdek het, dat hy tot op daardie stadium bloot 'n student was wat inligting oor verskeie style en tegnieke versamel het. In 'n kort tydjie het hy 'n uitgebreide oeuvre gekomponeer, waarvan die meeste die toets van die tyd deurstaan het. Die sagklinkende nuwe styl is opgemerk deur kore, wat 'n aantal koorliedere van die komponis aangevra het. Sy belangrikste koorwerke, ''Vigilia'' en ''True and False Unicorn'', is gedurende 1971 gekomponeer. ''Cantus Arcticus'' het onmiddellik daarna gevolg, aan die begin van 1972, en in die somer het hy 'n uitgebreide partituur vir manskoor, ''A Book of Life'', gekomponeer.<ref name=HS/> In die 1970's het Rautavaara baie tyd spandeer aan die komponeer van operastukke. Die komiese opera-musiekblyspel ''Apollo contra Marsyas'', in 1970 gekomponeer in samewerking met die librettis Bengt V. Wall, was 'n teleurstelling. Daarna, gebaseer op motiewe uit die [[Kalevala]], het hy ''Die Mite van Sampo'' (1974–1983) en ''Marjatta, nederige meisie'' (1975) gekomponeer. Sy volwasse operastyl is later vertoon in ''Thomas'' (1985); daarna het ''Vincent'' (1987) en ''Die Huis van die Son'' (1991) aan hom noemenswaardige internasionale sukses besorg.<ref name=FG>{{cite web|url=http://www.fennicagehrman.fi/composers/rautavaara-einojuhani/ |title=Einojuhani Rautavaara |publisher=Fennica Gehrman}}</ref> Sy latere operas sluit in ''Die Geskenk van die Wyse Manne'' (1994), ''Aleksis Kivi'' (1997) en ''Rasputin'' (2003).<ref name=HS/> 'n Groot aantal van sy werke het dele vir magnetiese band, insluitende ''Cantus Arcticus'' (1972, ook bekend as ''Concerto vir Voëls en Orkes'') vir opgeneemde voëlsang en orkes,<ref name=Guardian/> en ''True and False Unicorn'' (1971, tweede weergawe 1974, hersien in 2001–02), die finale weergawe is vir drie voordraers, koor, orkes en magnetiese band.<ref>{{cite web|url=http://www.classicstoday.com/review/review-10496/ |title=Rautavaara: True & False Unicorn |first=David |last=Vernier |publisher=Classics Today |date=14 Junie 2004}}</ref> === 1980's en 1990's === In die laat 1970's het Rautavaara geleidelik na stilistiese sintese gedraai, wat duidelik is in die Orrelconcerto "Annunciations" (1977) en die Vioolconcerto (1977), en veral in "Angels and Visitations" (1978) vir orkes. Dit is die eerste werk in die "Engel"-reeks, wat ook die Vyfde Simfonie insluit, waarvan die werktitel "Monoloog met Engele" was, die kontrabaskonsert "Engel van Skemer" uit 1980, en die Sewende Simfonie, "Engel van Lig".<ref name=Guardian/><ref name=White/> Sy opera "Thomas" (1985) het die begin van sy volwasse operastyl gemerk, wat nieu-Romantiese harmonieë met aleatoriese kontrapunt, twaalftoontegnieke en verskillende modale stelsels gekombineer het.<ref name=White/> Die libretto, geskryf deur Rautavaara self, vertel die verhaal van 'n 13de-eeuse Biskop van Finland soos deur die protagonis self ervaar, weer met behulp van Kalevala-motiewe. 'n Soortgelyke eerstepersoonsvertelling word gebruik in die volgende opera, "Vincent" (1987), gewy aan [[Vincent van Gogh]]. Saam met ''Die Huis van die Son'' (1991) het die operas hom noemenswaardige internasionale sukses besorg.<ref name="FG"/> Sy mees bekroonde werk, die Sewende Simfonie, het 'n Cannes Klassieke-toekenning en 'n Grammy-nominasie vir die opname deur die Helsinki Filharmoniese Orkes onder leiding van Leif Segerstam gekry.<ref>{{cite web|url=https://www.ondine.net/?lid=en&cid=2.2&oid=ODE%20869-2 |title=Einojuhani Rautavaara Angel of Light (Symphony No. 7) |publisher=Ondine}}</ref> Afgesien van die ''Engel van die Lig'', is van sy noemenswaardige instrumentale werke uit die tydperk die Sesde Simfonie "Vincentiana" (1992), gebaseer op ''Vincent''; die Derde Klavierconcerto "Geskenk van Drome" (1998), in opdrag van [[Vladimir Ashkenazy]]; die orkeswerk "Autumn Gardens" (1998), in opdrag van die Skotse Kamerorkes; en die Agtste Simfonie "Die Reis", in opdrag van die Philadelphia Orkes.<ref name=White/> === 2000's === Rautavaara se latere werke sluit in die orkestrale werke ''Boek van Visioene'' (2003–2005), ''Manhattan-trilogie'' (2003–2005) en ''Voor die [[Ikoon|Ikone]]'' (2005), wat 'n uitgebreide weergawe is van die vroeëre klavierwerk, ''[[Ikoon|Ikone]]''.<ref>{{cite web|url=https://www.ondine.net/index.php?lid=en&cid=4.2&oid=622 |title=Einojuhani Rautavaara (1928–) |publisher=Ondine Records}}</ref> In 2005 het hy 'n werk gekomponeer vir viool en klavier, getiteld ''Verlore Landskappe'', wat aangevra is deur die violis Midori Goto. Sy orkestrale werk, '''n Tapisserie van Lewe'' is die eerste keer in April 2008 uitgevoer deur die Nieu-Seelandse Simfonieorkesa onder leiding van Pietari Inkinen.<ref>{{cite web|url=http://www.boosey.com/pages/licensing/news/further_info.asp?site-lang=de&newsid=11629 |title=Rautavaara: Tapestry of Life premiere in New Zealand |date=Junie 2008 |publisher=Boosey & Hawkes}}</ref> Rautavaara het 'n concerto vir [[perkussie]]instrumente, getiteld ''Incantations'', vir Colin Currie gekomponeer in 2008 en 'n tweede tjelloconcerto getiteld ''Towards the Horizon'' vir Truls Mørk in 2009.<ref>{{cite web |title=Rautavaara's new cello concerto Towards the Horizon launches Minnesota Orchestra season |date=September 2010 |publisher=Boosey & Hawkes |url=http://www.boosey.com/cr/news/Rautavaara-s-new-cello-concerto-Towards-the-Horizon-launches-Minnesota-Orchestra-season/12067 |access-date=12 Augustus 2016}}</ref> === 2010's === In 2010 is Rautavaara se "Kerslied" aangevra en uitgevoer deur die mans- en seunskoor van King's College, Cambridge (VK) vir hul jaarlikse ''Festival of Nine Lessons and Carols''.<ref name=Guardian/> In 2011 het Rautavaara twee groter komposisies voltooi: ''Missa a Cappella'' (première in Nederland, November 2011) en 'n werk vir strykorkes, ''Into the Heart of Light'', wat in September 2012 sy première gehad het.<ref name=Guardian/> [[Lêer:Einojuhani Rautavaara 2014.jpg|duimnael|Rautavaara in 2014]] Sy laaste belangrike werk vir viool en orkes, getiteld ''Fantasia'', is aangevra deur die violis Anne Akiko Meyers, opgeneem saam met die Philharmonia Orchestra, en postuum vrygestel in 2016.<ref>{{Cite news |first=Mark |last=Pullinger |url=https://www.gramophone.co.uk/review/szymanowksi-violin-concerto-no-1-rautavaara-fantasia |title=SZYMANOWKSI Violin Concerto No 1 RAUTAVAARA Fantasia |publisher=Gramophone |accessdate=20 Desember 2022}}</ref> Die werk ontvang sy première in Desember 2018 met die Helsinki Filharmoniese orkes, in die teenwoordigheid van sy weduwee en seun. Rautavaara het nie die eerste opera-verhoogpremière van ''Kaivos'', in sy ongesensureerde weergawe, wat op 21 Oktober 2016 in [[Boedapest]], Hongarye, plaasgevind het, beleef nie.<ref>{{cite news | author=Tiikkaja, Samuli | title=Kaivos sai Budapestissa hienon ensi-illan, mutta vaisut aplodit | newspaper=Helsingin Sanomat | date=23 Oktober 2016 | pages=C 6–7 | url=http://www.hs.fi/arviot/teatteri/a1477101769752 | language=fi }}</ref> Manuskripte van twee serenades vir viool en orkes (''Deux Sérénades'') is deur sy weduwee aan die dirigent Mikko Franck na sy begrafnis oorhandig. Die serenades is getiteld ''Sérénade pour mon amour'' (Serenade aan My Geliefde) en ''Sérénade pour la vie'' (Serenade aan die Lewe). Die eerste van die twee is voltooi, terwyl slegs die deel vir viool vir die tweede voltooi is, met sketse vir die orkes. Kalevi Aho, Rautavaara se student, het die orkestrasie daarvan voltooi. Die twee serenades is geskryf vir violis [[Hilary Hahn]] en is in Februarie 2019 deur die violis en die Orchestre philharmonique de Radio France onder Franck se leiding opgevoer.<ref>{{Cite news|last=Fonseca-Wollheim|first=Corinna da|date=5 Maart 2021|title=A Composer's Notes Echo After His Death|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2021/03/05/arts/music/rauatavaara-hilary-hahn-violin-classical-music.html|access-date=10 Maart 2021|issn=0362-4331}}</ref> In die ateljee-album getiteld "Paris" wat in Maart 2021 vrygestel is, is die serenades opgeneem saam met dieselfde kunstenaars, saam met [[Ernest Chausson]] se ''Poème vir Viool en Orkes'' en [[Sergei Prokofiëf]] se ''Vioolconcerto No.1''.<ref>{{Cite web|title=PARIS Hilary Hahn|url=https://www.deutschegrammophon.com/en/catalogue/products/paris-hilary-hahn-12227|access-date=10 Maart 2021|website=www.deutschegrammophon.com|language=en}}</ref> == Bibliografie == [[Lêer:Einojuhani Rautavaara. Hietaniemi, Helsinki.jpg|duimnael|Rautavaara se graf by die Hietaniemi-begraafplaas, [[Helsinki]]]] * {{cite journal |last=Rautavaara |first=Einojuhani |translator-last=Moore |translator-first=William |date=Oktober 1985 |title=Thomas: Ontleding van die toonmateriaal |journal=Finse Musiekblad |volume=1–2 |pages=47–53 |url=https://fmq.fi/articles/thomas-analysis-of-the-tone-material |ref=no }} * {{cite book |last=Rautavaara |first=Einojuhani |year=1989 |title=Omakuva |trans-title=Selfportret |publisher=W. Söderström |location=Porvoo |isbn=978-951-0-16015-2 |author-mask=2 |ref=no |language=fi}} * {{cite journal |last=Rautavaara |first=Einojuhani |date=1990 |title=Vincentius inter disciplinas: tasoja, paralleeleja, heijastumia, limittyviä aspekteja oopperassa Vincent |trans-title=Vlakke, parallelle, beelde, oorvleuelende aspekte in die opera Vincent |journal=Synteesi |volume=9 |issue=2–3 |pages=123–130 |author-mask=2 |ref=no |language=fi}} * {{cite book |last=Rautavaara |first=Einojuhani |editor-last=Otonkoski |editor-first=L. |year=1991 |title=Klang: uusin musiikki |trans-title=Klang: Die nuutste musiek |chapter=Traditiotietoisuus |trans-chapter=Bewustheid van tradisie |location=Jyväskylä |pages=199–221 |author-mask=2 |ref=no |language=fi}} * {{cite book |last=Rautavaara |first=Einojuhani |editor-last=Ulm |editor-first=Renate |year=1995 |title="Eine Sprache der Gegenwart": Musica viva 1945–1995 |trans-title="'n Taal van die teenswoordige": Musica viva 1945–1995 |chapter=Der Ausgleich der Extreme als Ziel |trans-chapter=Die doel is om die uiterstes in balans te bring |publisher=Schott Music |location=Mainz |isbn=978-3-7957-8361-7 |pages=284–91 |author-mask=2 |ref=no |language=de}} Ook München: Piper Verlag * {{cite journal |last=Rautavaara |first=Einojuhani |date=1995 |title=On a Taste for the Infinite |journal=Contemporary Music Review |volume=12 |issue=2 |pages=109–115 |doi=10.1080/07494469500640211 |author-mask=2 |ref=no }} * {{cite book |last=Rautavaara |first=Einojuhani |year=1998 |title=Mieltymyksestä äärettömään |trans-title='n smaak vir die oneindige |publisher=Werner Söderström Osakeyhtiö |location=Porvoo; Helsinki; Juva |isbn=978-951-0-22878-4 |oclc=58321956 |author-mask=2 |ref=no |language=fi}} == Diskografie == Die meerderheid van Rautavaara se werke is opgeneem deur die platemaatskappy Ondine. Dit sluit in 'n siklus van sy volledige simfonieë en verskeie operas. Van sy belangrikste werke is ook opgeneem deur [[Naxos Plaatetiket|Naxos]]. 'n Album van vokale werke getiteld "Rautavaara Songs" is opgeneem deur die Sweedse platemaatskappy BIS Records.<ref>{{cite web|url=http://www.naxos.com/person/Einojuhani_Rautavaara_24313/24313.htm |title= Einojuhani Rautavaara (complete discography catalogue)| publisher=[[Naxos Plaatetiket|Naxos]] |access-date=29 Julie 2016}}</ref> In 2019 is 'n opname gemaak van ''Verlore Landskappe'', soos uitgevoer deur Joanna Kamenarska (viool) en Moisès Fernández voor die klavier. Dit is vrygestel deur die Meksikaanse plate-etiket Urtext Digital Classics.<ref>{{Cite web|url=https://www.prestomusic.com/classical/products/8700707--lost-landscapes|title=Lost Landscapes|website=Presto Music}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=-l5Y06BbM0w|title=Lost Landscapes: I. Tanglewood|via=www.youtube.com}}</ref> Pekka Kuusisto en Paavali Jumppanen het ook die stuk in 2011 opgeneem vir Ondine.<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=Fojh1sC3kcA|title=Lost Landscapes: II. Ascona|via=www.youtube.com}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings|30em}} == Nog leesstof == * {{cite book|first=Michael|last=Kennedy|year=2006|title=The Oxford Dictionary of Music|publisher=Drukpers van die Universiteit van Oxford|isbn=0-19-861459-4|ref=none}} * {{cite book|first=Tim |last=Howell|title=After Sibelius: Studies in Finnish Music|chapter-url=https://books.google.com/books?id=jE2kvX9_2GgC&pg=PA113|year=2006|publisher=Ashgate Publishing, Ltd.|isbn=978-0-7546-5177-2|chapter=5. Einojuhani Rautavaara (b. 1928): Something Old... Something New...|pages=113–142 |ref=none}} * {{cite book|first=Wojciech |last=Stępień |title=The Sound of Finnish Angels: Musical Signification in Five Instrumental Compositions by Einojuhani Rautavaara |publisher=Pendragon Press |isbn=978-1-57647-171-5 |year=2011 | location=Hilldale |ref=none}} * {{cite book | last=Tiikkaja | first=Samuli | title=Tulisaarna: Einojuhani Rautavaaran elämä ja teokset | place=Helsinki | publisher=Teos | year=2014 | isbn= 978-951-851-573-2 | language=fi |ref=none}} * {{cite book | last=Tiikkaja | first=Samuli | title=Paired Opposites: The Development of Einojuhani Rautavaara's Harmonic Practices | location=Helsinki | publisher=The Finnish Musicological Society | year=2019 | isbn=978-951-51-5568-9 | issn=0587-2448 | series=Acta Musicologica Fennica, 35 | type=Ph.D. thesis | url=http://urn.fi/URN:ISBN:978-951-51-5569-6 |ref=none}} * {{cite book|first=Barbara Blanchard|last=Hong|year=2022|title=Rautavaara's Journey in Music|publisher=Rowman & Littlefield |isbn=978-1-5381-7233-9| url=https://books.google.com/books?id=J1V0EAAAQBAJ&q=rautavaara |ref=none}} == Eksterne skakels == {{Commons category|Einojuhani Rautavaara}} * [https://www.youtube.com/watch?v=l3Wm3bgIgK8 Opname van Rautavaara se Simfonie No. 7, Engel van Lig] op Youtube * [https://www.youtube.com/watch?v=8X2FU1KU4_U Video van 'n uitvoering van Rautavaara se Cantus Arcticus] op Youtube *[https://www.youtube.com/watch?v=mxqDXbprnfA&t=1s Opname van Rautavaara se Simfonie No. 8, Die reis] op Youtube *[http://www.fennicagehrman.fi/composers/rautavaara-einojuhani/ Tuisblad by Fennica Gehrman (uitgewer)] *[http://www.boosey.com/pages/cr/composer/composer_main.asp?composerid=2757 Tuisblad by Boosey & Hawkes] *[http://www.ondine.net/index.php?lid=en&cid=4.2&oid=622 Tuisblad by Ondine Records] *[http://www.bruceduffie.com/rautavaara.html Onderhoud met Einojuhani Rautavaara], 6 Junie 1996 *[https://www.naxos.com/feature/Einojuhani_Rautavaara.asp Einojuhani Rautavaara] by naxos.com {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Rautavaara, Einojuhani}} [[Kategorie:Geboortes in 1928]] [[Kategorie:Sterftes in 2016]] [[Kategorie:Finse komponiste]] 0acb48exvjd2htv3srw1pzik53pv8yl 2920494 2920373 2026-07-31T09:42:54Z ~2026-42292-06 211933 /* Musiek */ 2920494 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Persoon | naam = Einojuhani Rautavaara | beeld = Einojuhani Rautavaara.jpg | beeldonderskrif = Rautavaara, omstreeks 2000 | geboortenaam = | geboortedatum = {{Geboortedatum|1928|10|9}} | geboorteplek = [[Helsinki]], Finland | sterfdatum = {{Sterfdatum en ouderdom|2016|07|27|1928|10|9}} | sterfplek = Helsinki, Finland | noemenswaardige_werke = Klavierconcerto No. 1<br />''Cantus Arcticus''<br />Simfonie No. 7 ''(Engel van Lig)''<br/>Simfonie No. 8 ''(Die Reis)'' | huweliksmaat = {{plainlist| * {{marriage|Mariaheidi Suovanen|1959|1984|reason=geskei}} * {{marriage|Sinikka Koivisto|1984}} }} | kinders = 3 (insluitende Markojuhani Rautavaara) }} '''Einojuhani Rautavaara''' ({{IPA|fi|ˈei̯noˌjuhɑni ˈrɑu̯tɑˌʋɑːrɑ|-|Fi-Einojuhani_Rautavaara.ogg|}}; [[9 Oktober]] [[1928]] – [[27 Julie]] [[2016]]) was 'n [[Finne|Finse]] [[komponis]] van klassieke musiek. Hy was een van die belangrikste Finse komponiste sedert [[Jean Sibelius]] (1865–1957),<ref name=WP/> Rautavaara het 'n groot aantal werke in verskillende style gekomponeer. Dit sluit in agt simfonieë, nege [[opera]]s en vyftien [[concerto]]s, sowel as werke vir die stem en kamermusiek. Sy vroeë werke is gekomponeer met gebruikmaking van serialistiese (12-[[Toonhoogte|toon]]-reeks) tegnieke, maar sy latere musiek kan beskryf word as nieu-romanties en [[mistisisme|misties]]. Sy belangrikste werke is sy Klavierconcerto No. 1, ''Cantus Arcticus'' (1972), Sewende Simfonie, met die subtitel ''Engel van Lig'' (1994) en Agtste Simfonie, met die subtitel ''Die Reis'' (1999). == Lewe == Rautavaara is in 1928 in [[Helsinki]] gebore. Sy vader, Eino Alfred Rautavaara (né Jernberg; 1876–1939; sy vader het sy van in 1901 verander), was 'n [[opera]]- en voorsanger (kantor), en sy moeder Elsa Katarinée Rautavaara (née Teräskeli; oorspronklik Träskelin) (1898–1944), was 'n dokter. Sy vroeë kinderjare is gevorm deur die musikantskap van sy vader, en met die aanmoediging van sy moeder het Einojuhani klavier begin leer toe hy nog jonk was. Sy vader is dood toe Einojuhani tien jaar oud was, met sy moeder wat minder as ses jaar later gesterf het. Hy het by sy tante Hilja Helena Teräskeli (1893–1958) in die stad Turku gaan woon, waar hy op die ouderdom van 17 formele klavierlesse begin neem het.<ref>{{Cite web|title=Family tree of Elsa Katariina (Träskelin) Teräskeli|url=https://gw.geneanet.org/rafaelo?lang=en&n=teraskeli&oc=0&p=elsa+katariina+traskelin|access-date=24 February 2021|website=Geneanet|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Family tree of Eino Alfred (Jernberg −1901) Rautavaara|url=https://gw.geneanet.org/rafaelo?lang=en&n=rautavaara&oc=0&p=eino+alfred+jernberg+1901|access-date=24 Februarie 2021|website=Geneanet|language=en}}</ref><ref name=Guardian>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/music/2016/jul/28/einojuhani-rautavaara-obituary |title=Einojuhani Rautavaara obituary |last=Rickards |first=Guy |publisher=Guardian |date=28 Julie 2016}}</ref><ref name=brit>Bauer, Patricia (2016). [https://www.britannica.com/biography/Einojuhani-Rautavaara "Einojuhani Rautavaara"]. ''Encyclopædia Britannica''. Besoek op 13 Junie 2020.</ref> [[Lêer:EinojuhaniRautavaara1950s.jpg|duimnael|links|upright|Rautavaara in the 1950's]] Rautavaara het die Universiteit van Helsinki bygewoon en klavier en musiekwetenskap gestudeer, en later van 1948 tot 1952 komposisie aan die Sibelius-akademie onder Aarre Merikanto. Hy het die eerste keer internasionale aandag getrek toe hy in 1954 die Thor Johnson-kompetisie gewen het vir sy komposisie ''A Requiem' in Our Time'', ten spyte daarvan dat hy, in sy eie woorde "...absoluut geen ervaring van komponeer vir blaasorkes gehad het nie en ['n] komposisietegniek [wat] destyds onvolwasse was ..."<ref>Aho, Kalevi (2016). [https://fmq.fi/articles/rautavaaras-death-leaves-a-huge-void-in-finnish-contemporary-music "Rautavaara's death leaves a huge void in Finnish contemporary music"]. ''Finnish Music Quarterly''. Opgespoor en besoek op 14 Junie 2020.</ref> Die werk het die aandag getrek van die destyds bekende Finse komponis [[Jean Sibelius]], wat Rautavaara aanbebeveel het vir 'n beurs om aan die [[Juilliard-skool]] in [[New York Stad]] te studeer. Hier het hy studeer onder Vincent Persichetti; hy het ook lesse gehad by Roger Sessions en [[Aaron Copland]] by Tanglewood. Oor sy tyd wat hy by Juilliard ingeskryf was, het Rautavaara later gesê dat die lewe in [[Manhattan]] "Miskien die belangrikste ervaring was, [en] dit het my baie meer oor die lewe geleer as al daardie onderwysers oor musiek." Hy het daarna na Helsinki teruggekeer en in 1957 aan die Sibelius-akademie gegradueer, en later gekies om dieselfde jaar verder in [[Switserland]] te studeer, onder leiding van die Switserse komponis Wladimir Vogel. Die volgende jaar het hy na [[Keulen]], Duitsland gereis om onder die Duitse komponis Rudolf Petzold te studeer.<ref name=Guardian/> Rautavaara het van 1957 tot 1959 as nie-permanente onderwyser gedien aan die Sibelius-akademie. Hy was vanaf 1959 tot 1961 musiekargivaris by die Helsinki Filharmoniese Orkes, en vanaf 1965 tot 1966 rektor van die Käpylän musiikkiopisto (Käpylän musiekinstituut) Helsinki. Van 1966 tot 1976 was hy permanente onderwyser aan die Sibelius-akademie. Hy was ook vanaf 1971 tot 1976 professor van kuns (aangestel deur die Kunsteraad van Finland), en professor in komposisie aan die Sibelius-akademie van 1976 tot 1990. Sy studente gedurende hierdie tyd sluit in die Finse komponis Kalevi Aho en die dirigent [[Esa-Pekka Salonen]]. [[Lêer:MariaheidiRautavaara.jpg|duimnael|Rautavaara saam met sy vrou Mariaheidi en hul twee kinders in 1961]] Hy is in 1959 met Heidi Maria "Mariaheidi" Suovanen, 'n aktrise, getroud. Hulle het saam twee seuns, Markojuhani en Olof, en 'n dogter, Yrja, gehad. Die egpaar se paaie het in 1982 uiteengeloop en hulle is in 1984 formeel geskei, nadat hy verlief geraak het op Sinikka Koivisto, wat 29 jaar jonger as hy was. In 1984 is die paartjie getroud.<ref name=Guardian/><ref name=HS>{{cite web|url=http://www.hs.fi/kulttuuri/a1469678184980 |title=Einojuhani Rautavaara 1928–2016: Myrskyisä elämä jätti jäljet suuren säveltäjän työhön |publisher=Helsingin Sanomat |last=Tiikkaja |first=Samuli |date=29 July 2016}}</ref> Rautavaara het in 1985 die Finse staatsprys vir musiek ontvang.<ref name=brit/> Ná 'n aorta-disseksie in Januarie 2004 het Rautavaara byna 'n halfjaar in intensiewe sorg deurgebring, voordat hy herstel het en sy werk voortgesit het. Die Finse regering het hom gedurende hierdie tyd sterk ondersteun.<ref name=WP>{{cite news|url=https://www.washingtonpost.com/entertainment/music/einojuhani-rautavaara-acclaimed-finnish-composer-dies-at-87/2016/08/03/12c60428-59be-11e6-831d-0324760ca856_story.html |title=Einojuhani Rautavaara, acclaimed Finnish composer, dies at 87 |newspaper=The Washington Post |date=28 Julie 2016 |first=Matti |last=Huuhtanen}}</ref> Hy het op 27 Julie 2016 in Helsinki gesterf aan komplikasies wat veroorsaak is deur 'n heup operasie.<ref name=WP/><ref>{{cite web|url=http://www.mtv.fi/uutiset/kulttuuri/artikkeli/saveltaja-einojuhani-rautavaara-on-kuollut/6006376|title=Säveltäjä Einojuhani Rautavaara on kuollut|work=mtv.fi|date=28 Julie 2016|access-date=28 Julie 2016|archive-date=2 Augustus 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160802223125/http://www.mtv.fi/uutiset/kulttuuri/artikkeli/saveltaja-einojuhani-rautavaara-on-kuollut/6006376|url-status=dead}}</ref> == Musiek == {{Hoof|Lys van komposisies deur Einojuhani Rautavaara}} Rautavaara was 'n prolifieke komponis en het in 'n verskeidenheid vorme en style geskryf. Sy oeuvre kan breedweg in vier tydperke verdeel word: 'n vroeë "neoklassieke" tydperk vanaf die 1950's, wat noue bande met tradisie toon; 'n avant-garde en konstruktivistiese stadium in die 1960's, toe hy met 12-toontegnieke geëksperimenteer het, maar dit later in die dekade laat vaar het; 'n "nieu-romantiese" tydperk in die laat 1960's en die 1970's; en 'n eklektiese, "post-moderne" komposisiestyl waarin hy 'n wye spektrum van stilistiese tegnieke en genres vermeng het.<ref name="White">{{cite book|first1=John David |last1=White|first2=Jean |last2=Christensen|title=New Music of the Nordic Countries|url=https://books.google.com/books?id=zyUOv6EQrWcC&pg=PA199|year=2002|publisher=Pendragon Press|isbn=978-1-57647-019-0|pages=197–203}}</ref><ref name=FG/> Sy musiek word dikwels [[mistisisme|misties]] genoem, vanweë sy fassinasie met metafisiese en godsdienstige onderwerpe en tekste.<ref name=WP/><ref name=White/><ref name=FG/> (Verskeie van sy werke het titels wat sinspeel op [[engel]]e.<ref>{{cite thesis |last=Stępień |first=Wojciech |year=2010 |title=Signifying Angels: Analyses and Interpretations of Rautavaara's Instrumental Compositions |degree=PhD |location=Helsinki |isbn=978-952-10-6399-2 |hdl=10138/19460 |hdl-access=free}}</ref>) Sy komposisies sluit agt [[Simfonie|simfonieë]], 15 [[concerto]]s, [[Koraal (musiek)|korale werke]] (verskeie vir onbegeleide koor, insluitend ''Vigilia'' (1971–1972)), sonates vir verskeie instrumente, strykkwartette en ander kamermusiek en 'n aantal biografiese operas soos ''Vincent'' (1986–1987, gebaseer op die lewe van [[Vincent van Gogh]]), ''Aleksis Kivi'' (1995–1996) en ''Rasputin'' (2001–2003) in.<ref name=Guardian/> === Kompisisieproses === In die opvoeringsaantekeninge van sy 1999-stuk ''Herfstuine'', skryf Rautavaara, "Ek vergelyk die proses van komposisie dikwels met tuinmaak. In beide prosesse neem mens organiese groei waar en beheer jy dit, eerder as om bestaande komponente en elemente te bou of saam te voeg. Ek meen ook dat my komposisies soos 'Engelse tuine' is, wat vrylik en op organiese wyse groei, in teenstelling met die wat op rigiede wyse beheer en gesnoei word met streng geometriese akkuraatheid."<ref>Judd, Timothy (2019). [https://thelistenersclub.com/2019/10/14/einojuhani-rautavaaras-autumn-gardens-a-radiant-orchestral-soundscape/ "Einojuhani Rautavaara's 'Autumn Gardens': A Radiant Orchestral Soundscape"]</ref> Hy het ook verduidelik dat hy eerstens die instrumentasie van 'n stuk bepaal, waaruit die musiek dan "organies groei" as konsep.<ref name=ash>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=vdELu3Lvi20|title=Vladimir Ashkenazy interview with Einojuhani Rautavaara Pt. 1/2|via=www.youtube.com}}</ref> === 1960's === [[Lêer:Anton bruckner.jpg|duimnael|links|upright|Die Oostenrykse komponis [[Anton Bruckner]] was aan die begin van Rautavaara se loopbaan 'n groot inspirasie.]] Saam met Erik Bergman was Rautavaara in die vroeë 1950's een van die baanbrekers van die 12-toontegniek in Finland, hoewel hy uiteindelik slegs 'n klein hoeveelheid van die tipe werke voltooi het.<ref name=HS/> Sy belangrikste werke uit die tydperk is die Derde en Vierde Simfonieë en die opera ''Kaivos'' (Die myn), wat slegs deel uitgemaak het van 'n televisieproduksie in 1963,<ref>{{cite web|url=http://www.gramophone.co.uk/review/rautavaara-kaivos-the-mine |title=Rautavaara Kaivos, 'The Mine' |publisher=Gramophone |first=David |last=Fanning }}</ref> maar 'n bron van materiaal was vir die strykorkesstukke ''Canto I'' (1960) en ''Canto II'' (1961), en vir die Derde Strykkwartet (1965).<ref name=White/> Selfs sy 12-toon werke uit die tydperk bevat ooglopende romantiese en post-ekspressionistiese kenmerke wat stilisties nader is aan [[Anton Bruckner]] en [[Alban Berg]] as meer konvensionele serialiste soos byvoorbeeld [[Pierre Boulez]]. Rautavaara het self na sy Derde Simfonie verwys as die "Bruckner-simfonie".<ref name=HS/><ref name=White/> Sy gebruik van hierdie 12-toon- en serialistiese tegnieke was destyds hoogs ongewoon in Finland, wat Rautavaara toegelaat het om 'n kontroversiële figuur te word en hom na die voorpunt van die Finse klassieke musiektoneel te stoot, saam met mede-komponiste soos Joonas Kokkonen en Erkki Salmenhaara. In die middel-1960's het Rautavaara egter in 'n kreatiewe krisis met serialisme beland, en besef dat die komposisiemetode geweldig moeisaam was en die afstand daarvan van die uitkoms te groot. Hy het later onthou dat "...die modernisme van daardie tyd, [...] die serialisme in musiek, waarmee ek geëksperimenteer het, [...] nie 'n pad vir my was om te volg nie."<ref name=ash/> Hy het geëksperimenteer en 'n oplossing gevind teen die einde van die dekade, toe hy verskillende style begin verken het soos hy vroeër in die Derde Simfonie gedoen het. Die Tjelloconcerto No.1, wat deur Bach beïnvloed is, (1968) en ''Anadyomene'' (1968), wat deur Debussy beïvloed is, het sy kreatiewe dooiepunt oopgemaak. Meer eklektiese werke het begin verskyn, waarvan die komposisietegnieke mettertyd kenmerkend van sy styl geword het. Die kenmerke daarvan het drie-akkoord-gebaseerde, dikwels modale harmonieë, met sagte romantiese orkestrasie, met modernisme wat uit die nuwe speelmodusse ontspring, en uiteindelik die terugkeer van die twaalftoon-passasies wat in die musikale tekstuur ingebed is, ingesluit.<ref name=HS/> === 1970's === Die 1970's was Rautavaara se mees produktiewe tydperk. Volgens Rautavaara was dit gedurende hierdie tydperk dat hy 'n "sintese" ontdek het, dat hy tot op daardie stadium bloot 'n student was wat inligting oor verskeie style en tegnieke versamel het. In 'n kort tydjie het hy 'n uitgebreide oeuvre gekomponeer, waarvan die meeste die toets van die tyd deurstaan het. Die sagklinkende nuwe styl is opgemerk deur kore, wat 'n aantal koorliedere van die komponis aangevra het. Sy belangrikste koorwerke, ''Vigilia'' en ''True and False Unicorn'', is gedurende 1971 gekomponeer. ''Cantus Arcticus'' het onmiddellik daarna gevolg, aan die begin van 1972, en in die somer het hy 'n uitgebreide partituur vir manskoor, ''A Book of Life'', gekomponeer.<ref name=HS/> In die 1970's het Rautavaara baie tyd spandeer aan die komponeer van operastukke. Die komiese opera-musiekblyspel ''Apollo contra Marsyas'', in 1970 gekomponeer in samewerking met die librettis Bengt V. Wall, was 'n teleurstelling. Daarna, gebaseer op motiewe uit die [[Kalevala]], het hy ''Die Mite van Sampo'' (1974–1983) en ''Marjatta, nederige meisie'' (1975) gekomponeer. Sy volwasse operastyl is later vertoon in ''Thomas'' (1985); daarna het ''Vincent'' (1987) en ''Die Huis van die Son'' (1991) aan hom noemenswaardige internasionale sukses besorg.<ref name=FG>{{cite web|url=http://www.fennicagehrman.fi/composers/rautavaara-einojuhani/ |title=Einojuhani Rautavaara |publisher=Fennica Gehrman}}</ref> Sy latere operas sluit in ''Die Geskenk van die Wyse Manne'' (1994), ''Aleksis Kivi'' (1997) en ''Rasputin'' (2003).<ref name=HS/> 'n Groot aantal van sy werke het dele vir magnetiese band, insluitende ''Cantus Arcticus'' (1972, ook bekend as ''Concerto vir Voëls en Orkes'') vir opgeneemde voëlsang en orkes,<ref name=Guardian/> en ''True and False Unicorn'' (1971, tweede weergawe 1974, hersien in 2001–02), die finale weergawe is vir drie voordraers, koor, orkes en magnetiese band.<ref>{{cite web|url=http://www.classicstoday.com/review/review-10496/ |title=Rautavaara: True & False Unicorn |first=David |last=Vernier |publisher=Classics Today |date=14 Junie 2004}}</ref> === 1980's en 1990's === In die laat 1970's het Rautavaara geleidelik na stilistiese sintese gedraai, wat duidelik is in die Orrelconcerto "Annunciations" (1977) en die Vioolconcerto (1977), en veral in "Angels and Visitations" (1978) vir orkes. Dit is die eerste werk in die "Engel"-reeks, wat ook die Vyfde Simfonie insluit, waarvan die werktitel "Monoloog met Engele" was, die kontrabaskonsert "Engel van Skemer" uit 1980, en die Sewende Simfonie, "Engel van Lig".<ref name=Guardian/><ref name=White/> Sy opera "Thomas" (1985) het die begin van sy volwasse operastyl gemerk, wat nieu-Romantiese harmonieë met aleatoriese kontrapunt, twaalftoontegnieke en verskillende modale stelsels gekombineer het.<ref name=White/> Die libretto, geskryf deur Rautavaara self, vertel die verhaal van 'n 13de-eeuse Biskop van Finland soos deur die protagonis self ervaar, weer met behulp van Kalevala-motiewe. 'n Soortgelyke eerstepersoonsvertelling word gebruik in die volgende opera, "Vincent" (1987), gewy aan [[Vincent van Gogh]]. Saam met ''Die Huis van die Son'' (1991) het die operas hom noemenswaardige internasionale sukses besorg.<ref name="FG"/> Sy mees bekroonde werk, die Sewende Simfonie, het 'n Cannes Klassieke-toekenning en 'n Grammy-nominasie vir die opname deur die Helsinki Filharmoniese Orkes onder leiding van Leif Segerstam gekry.<ref>{{cite web|url=https://www.ondine.net/?lid=en&cid=2.2&oid=ODE%20869-2 |title=Einojuhani Rautavaara Angel of Light (Symphony No. 7) |publisher=Ondine}}</ref> Afgesien van die ''Engel van die Lig'', is van sy noemenswaardige instrumentale werke uit die tydperk die Sesde Simfonie "Vincentiana" (1992), gebaseer op ''Vincent''; die Derde Klavierconcerto "Geskenk van Drome" (1998), in opdrag van [[Vladimir Ashkenazy]]; die orkeswerk "Autumn Gardens" (1998), in opdrag van die Skotse Kamerorkes; en die Agtste Simfonie "Die Reis", in opdrag van die Philadelphia Orkes.<ref name=White/> === 2000's === Rautavaara se latere werke sluit in die orkestrale werke ''Boek van Visioene'' (2003–2005), ''Manhattan-trilogie'' (2003–2005) en ''Voor die [[Ikoon|Ikone]]'' (2005), wat 'n uitgebreide weergawe is van die vroeëre klavierwerk, ''[[Ikoon|Ikone]]''.<ref>{{cite web|url=https://www.ondine.net/index.php?lid=en&cid=4.2&oid=622 |title=Einojuhani Rautavaara (1928–) |publisher=Ondine Records}}</ref> In 2005 het hy 'n werk gekomponeer vir viool en klavier, getiteld ''Verlore Landskappe'', wat aangevra is deur die violis Midori Goto. Sy orkestrale werk, '''n Tapisserie van Lewe'' is die eerste keer in April 2008 uitgevoer deur die Nieu-Seelandse Simfonieorkesa onder leiding van Pietari Inkinen.<ref>{{cite web|url=http://www.boosey.com/pages/licensing/news/further_info.asp?site-lang=de&newsid=11629 |title=Rautavaara: Tapestry of Life premiere in New Zealand |date=Junie 2008 |publisher=Boosey & Hawkes}}</ref> Rautavaara het 'n concerto vir [[perkussie]]instrumente, getiteld ''Incantations'', vir Colin Currie gekomponeer in 2008 en 'n tweede tjelloconcerto getiteld ''Towards the Horizon'' vir Truls Mørk in 2009.<ref>{{cite web |title=Rautavaara's new cello concerto Towards the Horizon launches Minnesota Orchestra season |date=September 2010 |publisher=Boosey & Hawkes |url=http://www.boosey.com/cr/news/Rautavaara-s-new-cello-concerto-Towards-the-Horizon-launches-Minnesota-Orchestra-season/12067 |access-date=12 Augustus 2016}}</ref> === 2010's === In 2010 is Rautavaara se "Kerslied" aangevra en uitgevoer deur die mans- en seunskoor van King's College, Cambridge (VK) vir hul jaarlikse ''Festival of Nine Lessons and Carols''.<ref name=Guardian/> In 2011 het Rautavaara twee groter komposisies voltooi: ''Missa a Cappella'' (première in Nederland, November 2011) en 'n werk vir strykorkes, ''Into the Heart of Light'', wat in September 2012 sy première gehad het.<ref name=Guardian/> [[Lêer:Einojuhani Rautavaara 2014.jpg|duimnael|Rautavaara in 2014]] Sy laaste belangrike werk vir viool en orkes, getiteld ''Fantasia'', is aangevra deur die violis Anne Akiko Meyers, opgeneem saam met die Philharmonia Orchestra, en postuum vrygestel in 2016.<ref>{{Cite news |first=Mark |last=Pullinger |url=https://www.gramophone.co.uk/review/szymanowksi-violin-concerto-no-1-rautavaara-fantasia |title=SZYMANOWKSI Violin Concerto No 1 RAUTAVAARA Fantasia |publisher=Gramophone |accessdate=20 Desember 2022}}</ref> Die werk ontvang sy première in Desember 2018 met die Helsinki Filharmoniese orkes, in die teenwoordigheid van sy weduwee en seun. Rautavaara het nie die eerste opera-verhoogpremière van ''Kaivos'', in sy ongesensureerde weergawe, wat op 21 Oktober 2016 in [[Boedapest]], Hongarye, plaasgevind het, beleef nie.<ref>{{cite news | author=Tiikkaja, Samuli | title=Kaivos sai Budapestissa hienon ensi-illan, mutta vaisut aplodit | newspaper=Helsingin Sanomat | date=23 Oktober 2016 | pages=C 6–7 | url=http://www.hs.fi/arviot/teatteri/a1477101769752 | language=fi }}</ref> Manuskripte van twee serenades vir viool en orkes (''Deux Sérénades'') is deur sy weduwee aan die dirigent Mikko Franck na sy begrafnis oorhandig. Die serenades is getiteld ''Sérénade pour mon amour'' (Serenade aan My Geliefde) en ''Sérénade pour la vie'' (Serenade aan die Lewe). Die eerste van die twee is voltooi, terwyl slegs die deel vir viool vir die tweede voltooi is, met sketse vir die orkes. Kalevi Aho, Rautavaara se student, het die orkestrasie daarvan voltooi. Die twee serenades is geskryf vir violis [[Hilary Hahn]] en is in Februarie 2019 deur die violis en die Orchestre philharmonique de Radio France onder Franck se leiding opgevoer.<ref>{{Cite news|last=Fonseca-Wollheim|first=Corinna da|date=5 Maart 2021|title=A Composer's Notes Echo After His Death|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2021/03/05/arts/music/rauatavaara-hilary-hahn-violin-classical-music.html|access-date=10 Maart 2021|issn=0362-4331}}</ref> In die ateljee-album getiteld "Paris" wat in Maart 2021 vrygestel is, is die serenades opgeneem saam met dieselfde kunstenaars, saam met [[Ernest Chausson]] se ''Poème vir Viool en Orkes'' en [[Sergei Prokofiëf]] se ''Vioolconcerto No.1''.<ref>{{Cite web|title=PARIS Hilary Hahn|url=https://www.deutschegrammophon.com/en/catalogue/products/paris-hilary-hahn-12227|access-date=10 Maart 2021|website=www.deutschegrammophon.com|language=en}}</ref> == Bibliografie == [[Lêer:Einojuhani Rautavaara. Hietaniemi, Helsinki.jpg|duimnael|Rautavaara se graf by die Hietaniemi-begraafplaas, [[Helsinki]]]] * {{cite journal |last=Rautavaara |first=Einojuhani |translator-last=Moore |translator-first=William |date=Oktober 1985 |title=Thomas: Ontleding van die toonmateriaal |journal=Finse Musiekblad |volume=1–2 |pages=47–53 |url=https://fmq.fi/articles/thomas-analysis-of-the-tone-material |ref=no }} * {{cite book |last=Rautavaara |first=Einojuhani |year=1989 |title=Omakuva |trans-title=Selfportret |publisher=W. Söderström |location=Porvoo |isbn=978-951-0-16015-2 |author-mask=2 |ref=no |language=fi}} * {{cite journal |last=Rautavaara |first=Einojuhani |date=1990 |title=Vincentius inter disciplinas: tasoja, paralleeleja, heijastumia, limittyviä aspekteja oopperassa Vincent |trans-title=Vlakke, parallelle, beelde, oorvleuelende aspekte in die opera Vincent |journal=Synteesi |volume=9 |issue=2–3 |pages=123–130 |author-mask=2 |ref=no |language=fi}} * {{cite book |last=Rautavaara |first=Einojuhani |editor-last=Otonkoski |editor-first=L. |year=1991 |title=Klang: uusin musiikki |trans-title=Klang: Die nuutste musiek |chapter=Traditiotietoisuus |trans-chapter=Bewustheid van tradisie |location=Jyväskylä |pages=199–221 |author-mask=2 |ref=no |language=fi}} * {{cite book |last=Rautavaara |first=Einojuhani |editor-last=Ulm |editor-first=Renate |year=1995 |title="Eine Sprache der Gegenwart": Musica viva 1945–1995 |trans-title="'n Taal van die teenswoordige": Musica viva 1945–1995 |chapter=Der Ausgleich der Extreme als Ziel |trans-chapter=Die doel is om die uiterstes in balans te bring |publisher=Schott Music |location=Mainz |isbn=978-3-7957-8361-7 |pages=284–91 |author-mask=2 |ref=no |language=de}} Ook München: Piper Verlag * {{cite journal |last=Rautavaara |first=Einojuhani |date=1995 |title=On a Taste for the Infinite |journal=Contemporary Music Review |volume=12 |issue=2 |pages=109–115 |doi=10.1080/07494469500640211 |author-mask=2 |ref=no }} * {{cite book |last=Rautavaara |first=Einojuhani |year=1998 |title=Mieltymyksestä äärettömään |trans-title='n smaak vir die oneindige |publisher=Werner Söderström Osakeyhtiö |location=Porvoo; Helsinki; Juva |isbn=978-951-0-22878-4 |oclc=58321956 |author-mask=2 |ref=no |language=fi}} == Diskografie == Die meerderheid van Rautavaara se werke is opgeneem deur die platemaatskappy Ondine. Dit sluit in 'n siklus van sy volledige simfonieë en verskeie operas. Van sy belangrikste werke is ook opgeneem deur [[Naxos Plaatetiket|Naxos]]. 'n Album van vokale werke getiteld "Rautavaara Songs" is opgeneem deur die Sweedse platemaatskappy BIS Records.<ref>{{cite web|url=http://www.naxos.com/person/Einojuhani_Rautavaara_24313/24313.htm |title= Einojuhani Rautavaara (complete discography catalogue)| publisher=[[Naxos Plaatetiket|Naxos]] |access-date=29 Julie 2016}}</ref> In 2019 is 'n opname gemaak van ''Verlore Landskappe'', soos uitgevoer deur Joanna Kamenarska (viool) en Moisès Fernández voor die klavier. Dit is vrygestel deur die Meksikaanse plate-etiket Urtext Digital Classics.<ref>{{Cite web|url=https://www.prestomusic.com/classical/products/8700707--lost-landscapes|title=Lost Landscapes|website=Presto Music}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=-l5Y06BbM0w|title=Lost Landscapes: I. Tanglewood|via=www.youtube.com}}</ref> Pekka Kuusisto en Paavali Jumppanen het ook die stuk in 2011 opgeneem vir Ondine.<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=Fojh1sC3kcA|title=Lost Landscapes: II. Ascona|via=www.youtube.com}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings|30em}} == Nog leesstof == * {{cite book|first=Michael|last=Kennedy|year=2006|title=The Oxford Dictionary of Music|publisher=Drukpers van die Universiteit van Oxford|isbn=0-19-861459-4|ref=none}} * {{cite book|first=Tim |last=Howell|title=After Sibelius: Studies in Finnish Music|chapter-url=https://books.google.com/books?id=jE2kvX9_2GgC&pg=PA113|year=2006|publisher=Ashgate Publishing, Ltd.|isbn=978-0-7546-5177-2|chapter=5. Einojuhani Rautavaara (b. 1928): Something Old... Something New...|pages=113–142 |ref=none}} * {{cite book|first=Wojciech |last=Stępień |title=The Sound of Finnish Angels: Musical Signification in Five Instrumental Compositions by Einojuhani Rautavaara |publisher=Pendragon Press |isbn=978-1-57647-171-5 |year=2011 | location=Hilldale |ref=none}} * {{cite book | last=Tiikkaja | first=Samuli | title=Tulisaarna: Einojuhani Rautavaaran elämä ja teokset | place=Helsinki | publisher=Teos | year=2014 | isbn= 978-951-851-573-2 | language=fi |ref=none}} * {{cite book | last=Tiikkaja | first=Samuli | title=Paired Opposites: The Development of Einojuhani Rautavaara's Harmonic Practices | location=Helsinki | publisher=The Finnish Musicological Society | year=2019 | isbn=978-951-51-5568-9 | issn=0587-2448 | series=Acta Musicologica Fennica, 35 | type=Ph.D. thesis | url=http://urn.fi/URN:ISBN:978-951-51-5569-6 |ref=none}} * {{cite book|first=Barbara Blanchard|last=Hong|year=2022|title=Rautavaara's Journey in Music|publisher=Rowman & Littlefield |isbn=978-1-5381-7233-9| url=https://books.google.com/books?id=J1V0EAAAQBAJ&q=rautavaara |ref=none}} == Eksterne skakels == {{Commons category|Einojuhani Rautavaara}} * [https://www.youtube.com/watch?v=l3Wm3bgIgK8 Opname van Rautavaara se Simfonie No. 7, Engel van Lig] op Youtube * [https://www.youtube.com/watch?v=8X2FU1KU4_U Video van 'n uitvoering van Rautavaara se Cantus Arcticus] op Youtube *[https://www.youtube.com/watch?v=mxqDXbprnfA&t=1s Opname van Rautavaara se Simfonie No. 8, Die reis] op Youtube *[http://www.fennicagehrman.fi/composers/rautavaara-einojuhani/ Tuisblad by Fennica Gehrman (uitgewer)] *[http://www.boosey.com/pages/cr/composer/composer_main.asp?composerid=2757 Tuisblad by Boosey & Hawkes] *[http://www.ondine.net/index.php?lid=en&cid=4.2&oid=622 Tuisblad by Ondine Records] *[http://www.bruceduffie.com/rautavaara.html Onderhoud met Einojuhani Rautavaara], 6 Junie 1996 *[https://www.naxos.com/feature/Einojuhani_Rautavaara.asp Einojuhani Rautavaara] by naxos.com {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Rautavaara, Einojuhani}} [[Kategorie:Geboortes in 1928]] [[Kategorie:Sterftes in 2016]] [[Kategorie:Finse komponiste]] ol1wtiu9g1oe7z05dt8bn7sm2kaioxr 2920496 2920494 2026-07-31T09:47:26Z ~2026-42292-06 211933 /* 1960's */ 2920496 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Persoon | naam = Einojuhani Rautavaara | beeld = Einojuhani Rautavaara.jpg | beeldonderskrif = Rautavaara, omstreeks 2000 | geboortenaam = | geboortedatum = {{Geboortedatum|1928|10|9}} | geboorteplek = [[Helsinki]], Finland | sterfdatum = {{Sterfdatum en ouderdom|2016|07|27|1928|10|9}} | sterfplek = Helsinki, Finland | noemenswaardige_werke = Klavierconcerto No. 1<br />''Cantus Arcticus''<br />Simfonie No. 7 ''(Engel van Lig)''<br/>Simfonie No. 8 ''(Die Reis)'' | huweliksmaat = {{plainlist| * {{marriage|Mariaheidi Suovanen|1959|1984|reason=geskei}} * {{marriage|Sinikka Koivisto|1984}} }} | kinders = 3 (insluitende Markojuhani Rautavaara) }} '''Einojuhani Rautavaara''' ({{IPA|fi|ˈei̯noˌjuhɑni ˈrɑu̯tɑˌʋɑːrɑ|-|Fi-Einojuhani_Rautavaara.ogg|}}; [[9 Oktober]] [[1928]] – [[27 Julie]] [[2016]]) was 'n [[Finne|Finse]] [[komponis]] van klassieke musiek. Hy was een van die belangrikste Finse komponiste sedert [[Jean Sibelius]] (1865–1957),<ref name=WP/> Rautavaara het 'n groot aantal werke in verskillende style gekomponeer. Dit sluit in agt simfonieë, nege [[opera]]s en vyftien [[concerto]]s, sowel as werke vir die stem en kamermusiek. Sy vroeë werke is gekomponeer met gebruikmaking van serialistiese (12-[[Toonhoogte|toon]]-reeks) tegnieke, maar sy latere musiek kan beskryf word as nieu-romanties en [[mistisisme|misties]]. Sy belangrikste werke is sy Klavierconcerto No. 1, ''Cantus Arcticus'' (1972), Sewende Simfonie, met die subtitel ''Engel van Lig'' (1994) en Agtste Simfonie, met die subtitel ''Die Reis'' (1999). == Lewe == Rautavaara is in 1928 in [[Helsinki]] gebore. Sy vader, Eino Alfred Rautavaara (né Jernberg; 1876–1939; sy vader het sy van in 1901 verander), was 'n [[opera]]- en voorsanger (kantor), en sy moeder Elsa Katarinée Rautavaara (née Teräskeli; oorspronklik Träskelin) (1898–1944), was 'n dokter. Sy vroeë kinderjare is gevorm deur die musikantskap van sy vader, en met die aanmoediging van sy moeder het Einojuhani klavier begin leer toe hy nog jonk was. Sy vader is dood toe Einojuhani tien jaar oud was, met sy moeder wat minder as ses jaar later gesterf het. Hy het by sy tante Hilja Helena Teräskeli (1893–1958) in die stad Turku gaan woon, waar hy op die ouderdom van 17 formele klavierlesse begin neem het.<ref>{{Cite web|title=Family tree of Elsa Katariina (Träskelin) Teräskeli|url=https://gw.geneanet.org/rafaelo?lang=en&n=teraskeli&oc=0&p=elsa+katariina+traskelin|access-date=24 February 2021|website=Geneanet|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Family tree of Eino Alfred (Jernberg −1901) Rautavaara|url=https://gw.geneanet.org/rafaelo?lang=en&n=rautavaara&oc=0&p=eino+alfred+jernberg+1901|access-date=24 Februarie 2021|website=Geneanet|language=en}}</ref><ref name=Guardian>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/music/2016/jul/28/einojuhani-rautavaara-obituary |title=Einojuhani Rautavaara obituary |last=Rickards |first=Guy |publisher=Guardian |date=28 Julie 2016}}</ref><ref name=brit>Bauer, Patricia (2016). [https://www.britannica.com/biography/Einojuhani-Rautavaara "Einojuhani Rautavaara"]. ''Encyclopædia Britannica''. Besoek op 13 Junie 2020.</ref> [[Lêer:EinojuhaniRautavaara1950s.jpg|duimnael|links|upright|Rautavaara in the 1950's]] Rautavaara het die Universiteit van Helsinki bygewoon en klavier en musiekwetenskap gestudeer, en later van 1948 tot 1952 komposisie aan die Sibelius-akademie onder Aarre Merikanto. Hy het die eerste keer internasionale aandag getrek toe hy in 1954 die Thor Johnson-kompetisie gewen het vir sy komposisie ''A Requiem' in Our Time'', ten spyte daarvan dat hy, in sy eie woorde "...absoluut geen ervaring van komponeer vir blaasorkes gehad het nie en ['n] komposisietegniek [wat] destyds onvolwasse was ..."<ref>Aho, Kalevi (2016). [https://fmq.fi/articles/rautavaaras-death-leaves-a-huge-void-in-finnish-contemporary-music "Rautavaara's death leaves a huge void in Finnish contemporary music"]. ''Finnish Music Quarterly''. Opgespoor en besoek op 14 Junie 2020.</ref> Die werk het die aandag getrek van die destyds bekende Finse komponis [[Jean Sibelius]], wat Rautavaara aanbebeveel het vir 'n beurs om aan die [[Juilliard-skool]] in [[New York Stad]] te studeer. Hier het hy studeer onder Vincent Persichetti; hy het ook lesse gehad by Roger Sessions en [[Aaron Copland]] by Tanglewood. Oor sy tyd wat hy by Juilliard ingeskryf was, het Rautavaara later gesê dat die lewe in [[Manhattan]] "Miskien die belangrikste ervaring was, [en] dit het my baie meer oor die lewe geleer as al daardie onderwysers oor musiek." Hy het daarna na Helsinki teruggekeer en in 1957 aan die Sibelius-akademie gegradueer, en later gekies om dieselfde jaar verder in [[Switserland]] te studeer, onder leiding van die Switserse komponis Wladimir Vogel. Die volgende jaar het hy na [[Keulen]], Duitsland gereis om onder die Duitse komponis Rudolf Petzold te studeer.<ref name=Guardian/> Rautavaara het van 1957 tot 1959 as nie-permanente onderwyser gedien aan die Sibelius-akademie. Hy was vanaf 1959 tot 1961 musiekargivaris by die Helsinki Filharmoniese Orkes, en vanaf 1965 tot 1966 rektor van die Käpylän musiikkiopisto (Käpylän musiekinstituut) Helsinki. Van 1966 tot 1976 was hy permanente onderwyser aan die Sibelius-akademie. Hy was ook vanaf 1971 tot 1976 professor van kuns (aangestel deur die Kunsteraad van Finland), en professor in komposisie aan die Sibelius-akademie van 1976 tot 1990. Sy studente gedurende hierdie tyd sluit in die Finse komponis Kalevi Aho en die dirigent [[Esa-Pekka Salonen]]. [[Lêer:MariaheidiRautavaara.jpg|duimnael|Rautavaara saam met sy vrou Mariaheidi en hul twee kinders in 1961]] Hy is in 1959 met Heidi Maria "Mariaheidi" Suovanen, 'n aktrise, getroud. Hulle het saam twee seuns, Markojuhani en Olof, en 'n dogter, Yrja, gehad. Die egpaar se paaie het in 1982 uiteengeloop en hulle is in 1984 formeel geskei, nadat hy verlief geraak het op Sinikka Koivisto, wat 29 jaar jonger as hy was. In 1984 is die paartjie getroud.<ref name=Guardian/><ref name=HS>{{cite web|url=http://www.hs.fi/kulttuuri/a1469678184980 |title=Einojuhani Rautavaara 1928–2016: Myrskyisä elämä jätti jäljet suuren säveltäjän työhön |publisher=Helsingin Sanomat |last=Tiikkaja |first=Samuli |date=29 July 2016}}</ref> Rautavaara het in 1985 die Finse staatsprys vir musiek ontvang.<ref name=brit/> Ná 'n aorta-disseksie in Januarie 2004 het Rautavaara byna 'n halfjaar in intensiewe sorg deurgebring, voordat hy herstel het en sy werk voortgesit het. Die Finse regering het hom gedurende hierdie tyd sterk ondersteun.<ref name=WP>{{cite news|url=https://www.washingtonpost.com/entertainment/music/einojuhani-rautavaara-acclaimed-finnish-composer-dies-at-87/2016/08/03/12c60428-59be-11e6-831d-0324760ca856_story.html |title=Einojuhani Rautavaara, acclaimed Finnish composer, dies at 87 |newspaper=The Washington Post |date=28 Julie 2016 |first=Matti |last=Huuhtanen}}</ref> Hy het op 27 Julie 2016 in Helsinki gesterf aan komplikasies wat veroorsaak is deur 'n heup operasie.<ref name=WP/><ref>{{cite web|url=http://www.mtv.fi/uutiset/kulttuuri/artikkeli/saveltaja-einojuhani-rautavaara-on-kuollut/6006376|title=Säveltäjä Einojuhani Rautavaara on kuollut|work=mtv.fi|date=28 Julie 2016|access-date=28 Julie 2016|archive-date=2 Augustus 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160802223125/http://www.mtv.fi/uutiset/kulttuuri/artikkeli/saveltaja-einojuhani-rautavaara-on-kuollut/6006376|url-status=dead}}</ref> == Musiek == {{Hoof|Lys van komposisies deur Einojuhani Rautavaara}} Rautavaara was 'n prolifieke komponis en het in 'n verskeidenheid vorme en style geskryf. Sy oeuvre kan breedweg in vier tydperke verdeel word: 'n vroeë "neoklassieke" tydperk vanaf die 1950's, wat noue bande met tradisie toon; 'n avant-garde en konstruktivistiese stadium in die 1960's, toe hy met 12-toontegnieke geëksperimenteer het, maar dit later in die dekade laat vaar het; 'n "nieu-romantiese" tydperk in die laat 1960's en die 1970's; en 'n eklektiese, "post-moderne" komposisiestyl waarin hy 'n wye spektrum van stilistiese tegnieke en genres vermeng het.<ref name="White">{{cite book|first1=John David |last1=White|first2=Jean |last2=Christensen|title=New Music of the Nordic Countries|url=https://books.google.com/books?id=zyUOv6EQrWcC&pg=PA199|year=2002|publisher=Pendragon Press|isbn=978-1-57647-019-0|pages=197–203}}</ref><ref name=FG/> Sy musiek word dikwels [[mistisisme|misties]] genoem, vanweë sy fassinasie met metafisiese en godsdienstige onderwerpe en tekste.<ref name=WP/><ref name=White/><ref name=FG/> (Verskeie van sy werke het titels wat sinspeel op [[engel]]e.<ref>{{cite thesis |last=Stępień |first=Wojciech |year=2010 |title=Signifying Angels: Analyses and Interpretations of Rautavaara's Instrumental Compositions |degree=PhD |location=Helsinki |isbn=978-952-10-6399-2 |hdl=10138/19460 |hdl-access=free}}</ref>) Sy komposisies sluit agt [[Simfonie|simfonieë]], 15 [[concerto]]s, [[Koraal (musiek)|korale werke]] (verskeie vir onbegeleide koor, insluitend ''Vigilia'' (1971–1972)), sonates vir verskeie instrumente, strykkwartette en ander kamermusiek en 'n aantal biografiese operas soos ''Vincent'' (1986–1987, gebaseer op die lewe van [[Vincent van Gogh]]), ''Aleksis Kivi'' (1995–1996) en ''Rasputin'' (2001–2003) in.<ref name=Guardian/> === Kompisisieproses === In die opvoeringsaantekeninge van sy 1999-stuk ''Herfstuine'', skryf Rautavaara, "Ek vergelyk die proses van komposisie dikwels met tuinmaak. In beide prosesse neem mens organiese groei waar en beheer jy dit, eerder as om bestaande komponente en elemente te bou of saam te voeg. Ek meen ook dat my komposisies soos 'Engelse tuine' is, wat vrylik en op organiese wyse groei, in teenstelling met die wat op rigiede wyse beheer en gesnoei word met streng geometriese akkuraatheid."<ref>Judd, Timothy (2019). [https://thelistenersclub.com/2019/10/14/einojuhani-rautavaaras-autumn-gardens-a-radiant-orchestral-soundscape/ "Einojuhani Rautavaara's 'Autumn Gardens': A Radiant Orchestral Soundscape"]</ref> Hy het ook verduidelik dat hy eerstens die instrumentasie van 'n stuk bepaal, waaruit die musiek dan "organies groei" as konsep.<ref name=ash>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=vdELu3Lvi20|title=Vladimir Ashkenazy interview with Einojuhani Rautavaara Pt. 1/2|via=www.youtube.com}}</ref> === 1960's === [[Lêer:Anton bruckner.jpg|duimnael|links|upright|Die Oostenrykse komponis [[Anton Bruckner]] was aan die begin van Rautavaara se loopbaan 'n groot inspirasie.]] Saam met Erik Bergman was Rautavaara in die vroeë 1950's een van die baanbrekers van die 12-toontegniek in Finland, hoewel hy uiteindelik slegs 'n klein hoeveelheid van die tipe werke voltooi het.<ref name=HS/> Sy belangrikste werke uit die tydperk is die Derde en Vierde Simfonieë en die opera ''Kaivos'' (Die myn), wat slegs deel uitgemaak het van 'n televisieproduksie in 1963,<ref>{{cite web|url=http://www.gramophone.co.uk/review/rautavaara-kaivos-the-mine |title=Rautavaara Kaivos, 'The Mine' |publisher=Gramophone |first=David |last=Fanning }}</ref> maar 'n bron van materiaal was vir die strykorkesstukke ''Canto I'' (1960) en ''Canto II'' (1961), en vir die Derde Strykkwartet (1965).<ref name=White/> Selfs sy 12-toon werke uit die tydperk bevat ooglopende romantiese en post-ekspressionistiese kenmerke wat stilisties nader is aan [[Anton Bruckner]] en [[Alban Berg]] as meer konvensionele serialiste soos byvoorbeeld [[Pierre Boulez]]. Rautavaara het self na sy Derde Simfonie verwys as die "Bruckner-simfonie".<ref name=HS/><ref name=White/> Sy gebruik van hierdie 12-toon- en serialistiese tegnieke was destyds hoogs ongewoon in Finland, wat Rautavaara toegelaat het om 'n kontroversiële figuur te word en hom na die voorpunt van die Finse klassieke musiektoneel gestoot het, saam met mede-komponiste soos Joonas Kokkonen en Erkki Salmenhaara. In die middel-1960's het Rautavaara egter in 'n kreatiewe krisis met serialisme beland, en besef dat die komposisiemetode geweldig moeisaam was en die afstand daarvan van die uitkoms te groot. Hy het later onthou dat "...die modernisme van daardie tyd, [...] die serialisme in musiek, waarmee ek geëksperimenteer het, [...] nie 'n pad vir my was om te volg nie."<ref name=ash/> Hy het geëksperimenteer en 'n oplossing gevind teen die einde van die dekade, toe hy verskillende style begin verken het soos hy vroeër in die Derde Simfonie gedoen het. Die Tjelloconcerto No.1, wat deur Bach beïnvloed is, (1968) en ''Anadyomene'' (1968), wat deur Debussy beïvloed is, het sy kreatiewe dooiepunt oopgemaak. Meer eklektiese werke het begin verskyn, waarvan die komposisietegnieke mettertyd kenmerkend van sy styl geword het. Die kenmerke daarvan het drie-akkoord-gebaseerde, dikwels modale harmonieë, met sagte romantiese orkestrasie, met modernisme wat uit die nuwe speelmodusse ontspring, en uiteindelik die terugkeer van die twaalftoon-passasies wat in die musikale tekstuur ingebed is, ingesluit.<ref name=HS/> === 1970's === Die 1970's was Rautavaara se mees produktiewe tydperk. Volgens Rautavaara was dit gedurende hierdie tydperk dat hy 'n "sintese" ontdek het, dat hy tot op daardie stadium bloot 'n student was wat inligting oor verskeie style en tegnieke versamel het. In 'n kort tydjie het hy 'n uitgebreide oeuvre gekomponeer, waarvan die meeste die toets van die tyd deurstaan het. Die sagklinkende nuwe styl is opgemerk deur kore, wat 'n aantal koorliedere van die komponis aangevra het. Sy belangrikste koorwerke, ''Vigilia'' en ''True and False Unicorn'', is gedurende 1971 gekomponeer. ''Cantus Arcticus'' het onmiddellik daarna gevolg, aan die begin van 1972, en in die somer het hy 'n uitgebreide partituur vir manskoor, ''A Book of Life'', gekomponeer.<ref name=HS/> In die 1970's het Rautavaara baie tyd spandeer aan die komponeer van operastukke. Die komiese opera-musiekblyspel ''Apollo contra Marsyas'', in 1970 gekomponeer in samewerking met die librettis Bengt V. Wall, was 'n teleurstelling. Daarna, gebaseer op motiewe uit die [[Kalevala]], het hy ''Die Mite van Sampo'' (1974–1983) en ''Marjatta, nederige meisie'' (1975) gekomponeer. Sy volwasse operastyl is later vertoon in ''Thomas'' (1985); daarna het ''Vincent'' (1987) en ''Die Huis van die Son'' (1991) aan hom noemenswaardige internasionale sukses besorg.<ref name=FG>{{cite web|url=http://www.fennicagehrman.fi/composers/rautavaara-einojuhani/ |title=Einojuhani Rautavaara |publisher=Fennica Gehrman}}</ref> Sy latere operas sluit in ''Die Geskenk van die Wyse Manne'' (1994), ''Aleksis Kivi'' (1997) en ''Rasputin'' (2003).<ref name=HS/> 'n Groot aantal van sy werke het dele vir magnetiese band, insluitende ''Cantus Arcticus'' (1972, ook bekend as ''Concerto vir Voëls en Orkes'') vir opgeneemde voëlsang en orkes,<ref name=Guardian/> en ''True and False Unicorn'' (1971, tweede weergawe 1974, hersien in 2001–02), die finale weergawe is vir drie voordraers, koor, orkes en magnetiese band.<ref>{{cite web|url=http://www.classicstoday.com/review/review-10496/ |title=Rautavaara: True & False Unicorn |first=David |last=Vernier |publisher=Classics Today |date=14 Junie 2004}}</ref> === 1980's en 1990's === In die laat 1970's het Rautavaara geleidelik na stilistiese sintese gedraai, wat duidelik is in die Orrelconcerto "Annunciations" (1977) en die Vioolconcerto (1977), en veral in "Angels and Visitations" (1978) vir orkes. Dit is die eerste werk in die "Engel"-reeks, wat ook die Vyfde Simfonie insluit, waarvan die werktitel "Monoloog met Engele" was, die kontrabaskonsert "Engel van Skemer" uit 1980, en die Sewende Simfonie, "Engel van Lig".<ref name=Guardian/><ref name=White/> Sy opera "Thomas" (1985) het die begin van sy volwasse operastyl gemerk, wat nieu-Romantiese harmonieë met aleatoriese kontrapunt, twaalftoontegnieke en verskillende modale stelsels gekombineer het.<ref name=White/> Die libretto, geskryf deur Rautavaara self, vertel die verhaal van 'n 13de-eeuse Biskop van Finland soos deur die protagonis self ervaar, weer met behulp van Kalevala-motiewe. 'n Soortgelyke eerstepersoonsvertelling word gebruik in die volgende opera, "Vincent" (1987), gewy aan [[Vincent van Gogh]]. Saam met ''Die Huis van die Son'' (1991) het die operas hom noemenswaardige internasionale sukses besorg.<ref name="FG"/> Sy mees bekroonde werk, die Sewende Simfonie, het 'n Cannes Klassieke-toekenning en 'n Grammy-nominasie vir die opname deur die Helsinki Filharmoniese Orkes onder leiding van Leif Segerstam gekry.<ref>{{cite web|url=https://www.ondine.net/?lid=en&cid=2.2&oid=ODE%20869-2 |title=Einojuhani Rautavaara Angel of Light (Symphony No. 7) |publisher=Ondine}}</ref> Afgesien van die ''Engel van die Lig'', is van sy noemenswaardige instrumentale werke uit die tydperk die Sesde Simfonie "Vincentiana" (1992), gebaseer op ''Vincent''; die Derde Klavierconcerto "Geskenk van Drome" (1998), in opdrag van [[Vladimir Ashkenazy]]; die orkeswerk "Autumn Gardens" (1998), in opdrag van die Skotse Kamerorkes; en die Agtste Simfonie "Die Reis", in opdrag van die Philadelphia Orkes.<ref name=White/> === 2000's === Rautavaara se latere werke sluit in die orkestrale werke ''Boek van Visioene'' (2003–2005), ''Manhattan-trilogie'' (2003–2005) en ''Voor die [[Ikoon|Ikone]]'' (2005), wat 'n uitgebreide weergawe is van die vroeëre klavierwerk, ''[[Ikoon|Ikone]]''.<ref>{{cite web|url=https://www.ondine.net/index.php?lid=en&cid=4.2&oid=622 |title=Einojuhani Rautavaara (1928–) |publisher=Ondine Records}}</ref> In 2005 het hy 'n werk gekomponeer vir viool en klavier, getiteld ''Verlore Landskappe'', wat aangevra is deur die violis Midori Goto. Sy orkestrale werk, '''n Tapisserie van Lewe'' is die eerste keer in April 2008 uitgevoer deur die Nieu-Seelandse Simfonieorkesa onder leiding van Pietari Inkinen.<ref>{{cite web|url=http://www.boosey.com/pages/licensing/news/further_info.asp?site-lang=de&newsid=11629 |title=Rautavaara: Tapestry of Life premiere in New Zealand |date=Junie 2008 |publisher=Boosey & Hawkes}}</ref> Rautavaara het 'n concerto vir [[perkussie]]instrumente, getiteld ''Incantations'', vir Colin Currie gekomponeer in 2008 en 'n tweede tjelloconcerto getiteld ''Towards the Horizon'' vir Truls Mørk in 2009.<ref>{{cite web |title=Rautavaara's new cello concerto Towards the Horizon launches Minnesota Orchestra season |date=September 2010 |publisher=Boosey & Hawkes |url=http://www.boosey.com/cr/news/Rautavaara-s-new-cello-concerto-Towards-the-Horizon-launches-Minnesota-Orchestra-season/12067 |access-date=12 Augustus 2016}}</ref> === 2010's === In 2010 is Rautavaara se "Kerslied" aangevra en uitgevoer deur die mans- en seunskoor van King's College, Cambridge (VK) vir hul jaarlikse ''Festival of Nine Lessons and Carols''.<ref name=Guardian/> In 2011 het Rautavaara twee groter komposisies voltooi: ''Missa a Cappella'' (première in Nederland, November 2011) en 'n werk vir strykorkes, ''Into the Heart of Light'', wat in September 2012 sy première gehad het.<ref name=Guardian/> [[Lêer:Einojuhani Rautavaara 2014.jpg|duimnael|Rautavaara in 2014]] Sy laaste belangrike werk vir viool en orkes, getiteld ''Fantasia'', is aangevra deur die violis Anne Akiko Meyers, opgeneem saam met die Philharmonia Orchestra, en postuum vrygestel in 2016.<ref>{{Cite news |first=Mark |last=Pullinger |url=https://www.gramophone.co.uk/review/szymanowksi-violin-concerto-no-1-rautavaara-fantasia |title=SZYMANOWKSI Violin Concerto No 1 RAUTAVAARA Fantasia |publisher=Gramophone |accessdate=20 Desember 2022}}</ref> Die werk ontvang sy première in Desember 2018 met die Helsinki Filharmoniese orkes, in die teenwoordigheid van sy weduwee en seun. Rautavaara het nie die eerste opera-verhoogpremière van ''Kaivos'', in sy ongesensureerde weergawe, wat op 21 Oktober 2016 in [[Boedapest]], Hongarye, plaasgevind het, beleef nie.<ref>{{cite news | author=Tiikkaja, Samuli | title=Kaivos sai Budapestissa hienon ensi-illan, mutta vaisut aplodit | newspaper=Helsingin Sanomat | date=23 Oktober 2016 | pages=C 6–7 | url=http://www.hs.fi/arviot/teatteri/a1477101769752 | language=fi }}</ref> Manuskripte van twee serenades vir viool en orkes (''Deux Sérénades'') is deur sy weduwee aan die dirigent Mikko Franck na sy begrafnis oorhandig. Die serenades is getiteld ''Sérénade pour mon amour'' (Serenade aan My Geliefde) en ''Sérénade pour la vie'' (Serenade aan die Lewe). Die eerste van die twee is voltooi, terwyl slegs die deel vir viool vir die tweede voltooi is, met sketse vir die orkes. Kalevi Aho, Rautavaara se student, het die orkestrasie daarvan voltooi. Die twee serenades is geskryf vir violis [[Hilary Hahn]] en is in Februarie 2019 deur die violis en die Orchestre philharmonique de Radio France onder Franck se leiding opgevoer.<ref>{{Cite news|last=Fonseca-Wollheim|first=Corinna da|date=5 Maart 2021|title=A Composer's Notes Echo After His Death|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2021/03/05/arts/music/rauatavaara-hilary-hahn-violin-classical-music.html|access-date=10 Maart 2021|issn=0362-4331}}</ref> In die ateljee-album getiteld "Paris" wat in Maart 2021 vrygestel is, is die serenades opgeneem saam met dieselfde kunstenaars, saam met [[Ernest Chausson]] se ''Poème vir Viool en Orkes'' en [[Sergei Prokofiëf]] se ''Vioolconcerto No.1''.<ref>{{Cite web|title=PARIS Hilary Hahn|url=https://www.deutschegrammophon.com/en/catalogue/products/paris-hilary-hahn-12227|access-date=10 Maart 2021|website=www.deutschegrammophon.com|language=en}}</ref> == Bibliografie == [[Lêer:Einojuhani Rautavaara. Hietaniemi, Helsinki.jpg|duimnael|Rautavaara se graf by die Hietaniemi-begraafplaas, [[Helsinki]]]] * {{cite journal |last=Rautavaara |first=Einojuhani |translator-last=Moore |translator-first=William |date=Oktober 1985 |title=Thomas: Ontleding van die toonmateriaal |journal=Finse Musiekblad |volume=1–2 |pages=47–53 |url=https://fmq.fi/articles/thomas-analysis-of-the-tone-material |ref=no }} * {{cite book |last=Rautavaara |first=Einojuhani |year=1989 |title=Omakuva |trans-title=Selfportret |publisher=W. Söderström |location=Porvoo |isbn=978-951-0-16015-2 |author-mask=2 |ref=no |language=fi}} * {{cite journal |last=Rautavaara |first=Einojuhani |date=1990 |title=Vincentius inter disciplinas: tasoja, paralleeleja, heijastumia, limittyviä aspekteja oopperassa Vincent |trans-title=Vlakke, parallelle, beelde, oorvleuelende aspekte in die opera Vincent |journal=Synteesi |volume=9 |issue=2–3 |pages=123–130 |author-mask=2 |ref=no |language=fi}} * {{cite book |last=Rautavaara |first=Einojuhani |editor-last=Otonkoski |editor-first=L. |year=1991 |title=Klang: uusin musiikki |trans-title=Klang: Die nuutste musiek |chapter=Traditiotietoisuus |trans-chapter=Bewustheid van tradisie |location=Jyväskylä |pages=199–221 |author-mask=2 |ref=no |language=fi}} * {{cite book |last=Rautavaara |first=Einojuhani |editor-last=Ulm |editor-first=Renate |year=1995 |title="Eine Sprache der Gegenwart": Musica viva 1945–1995 |trans-title="'n Taal van die teenswoordige": Musica viva 1945–1995 |chapter=Der Ausgleich der Extreme als Ziel |trans-chapter=Die doel is om die uiterstes in balans te bring |publisher=Schott Music |location=Mainz |isbn=978-3-7957-8361-7 |pages=284–91 |author-mask=2 |ref=no |language=de}} Ook München: Piper Verlag * {{cite journal |last=Rautavaara |first=Einojuhani |date=1995 |title=On a Taste for the Infinite |journal=Contemporary Music Review |volume=12 |issue=2 |pages=109–115 |doi=10.1080/07494469500640211 |author-mask=2 |ref=no }} * {{cite book |last=Rautavaara |first=Einojuhani |year=1998 |title=Mieltymyksestä äärettömään |trans-title='n smaak vir die oneindige |publisher=Werner Söderström Osakeyhtiö |location=Porvoo; Helsinki; Juva |isbn=978-951-0-22878-4 |oclc=58321956 |author-mask=2 |ref=no |language=fi}} == Diskografie == Die meerderheid van Rautavaara se werke is opgeneem deur die platemaatskappy Ondine. Dit sluit in 'n siklus van sy volledige simfonieë en verskeie operas. Van sy belangrikste werke is ook opgeneem deur [[Naxos Plaatetiket|Naxos]]. 'n Album van vokale werke getiteld "Rautavaara Songs" is opgeneem deur die Sweedse platemaatskappy BIS Records.<ref>{{cite web|url=http://www.naxos.com/person/Einojuhani_Rautavaara_24313/24313.htm |title= Einojuhani Rautavaara (complete discography catalogue)| publisher=[[Naxos Plaatetiket|Naxos]] |access-date=29 Julie 2016}}</ref> In 2019 is 'n opname gemaak van ''Verlore Landskappe'', soos uitgevoer deur Joanna Kamenarska (viool) en Moisès Fernández voor die klavier. Dit is vrygestel deur die Meksikaanse plate-etiket Urtext Digital Classics.<ref>{{Cite web|url=https://www.prestomusic.com/classical/products/8700707--lost-landscapes|title=Lost Landscapes|website=Presto Music}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=-l5Y06BbM0w|title=Lost Landscapes: I. Tanglewood|via=www.youtube.com}}</ref> Pekka Kuusisto en Paavali Jumppanen het ook die stuk in 2011 opgeneem vir Ondine.<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=Fojh1sC3kcA|title=Lost Landscapes: II. Ascona|via=www.youtube.com}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings|30em}} == Nog leesstof == * {{cite book|first=Michael|last=Kennedy|year=2006|title=The Oxford Dictionary of Music|publisher=Drukpers van die Universiteit van Oxford|isbn=0-19-861459-4|ref=none}} * {{cite book|first=Tim |last=Howell|title=After Sibelius: Studies in Finnish Music|chapter-url=https://books.google.com/books?id=jE2kvX9_2GgC&pg=PA113|year=2006|publisher=Ashgate Publishing, Ltd.|isbn=978-0-7546-5177-2|chapter=5. Einojuhani Rautavaara (b. 1928): Something Old... Something New...|pages=113–142 |ref=none}} * {{cite book|first=Wojciech |last=Stępień |title=The Sound of Finnish Angels: Musical Signification in Five Instrumental Compositions by Einojuhani Rautavaara |publisher=Pendragon Press |isbn=978-1-57647-171-5 |year=2011 | location=Hilldale |ref=none}} * {{cite book | last=Tiikkaja | first=Samuli | title=Tulisaarna: Einojuhani Rautavaaran elämä ja teokset | place=Helsinki | publisher=Teos | year=2014 | isbn= 978-951-851-573-2 | language=fi |ref=none}} * {{cite book | last=Tiikkaja | first=Samuli | title=Paired Opposites: The Development of Einojuhani Rautavaara's Harmonic Practices | location=Helsinki | publisher=The Finnish Musicological Society | year=2019 | isbn=978-951-51-5568-9 | issn=0587-2448 | series=Acta Musicologica Fennica, 35 | type=Ph.D. thesis | url=http://urn.fi/URN:ISBN:978-951-51-5569-6 |ref=none}} * {{cite book|first=Barbara Blanchard|last=Hong|year=2022|title=Rautavaara's Journey in Music|publisher=Rowman & Littlefield |isbn=978-1-5381-7233-9| url=https://books.google.com/books?id=J1V0EAAAQBAJ&q=rautavaara |ref=none}} == Eksterne skakels == {{Commons category|Einojuhani Rautavaara}} * [https://www.youtube.com/watch?v=l3Wm3bgIgK8 Opname van Rautavaara se Simfonie No. 7, Engel van Lig] op Youtube * [https://www.youtube.com/watch?v=8X2FU1KU4_U Video van 'n uitvoering van Rautavaara se Cantus Arcticus] op Youtube *[https://www.youtube.com/watch?v=mxqDXbprnfA&t=1s Opname van Rautavaara se Simfonie No. 8, Die reis] op Youtube *[http://www.fennicagehrman.fi/composers/rautavaara-einojuhani/ Tuisblad by Fennica Gehrman (uitgewer)] *[http://www.boosey.com/pages/cr/composer/composer_main.asp?composerid=2757 Tuisblad by Boosey & Hawkes] *[http://www.ondine.net/index.php?lid=en&cid=4.2&oid=622 Tuisblad by Ondine Records] *[http://www.bruceduffie.com/rautavaara.html Onderhoud met Einojuhani Rautavaara], 6 Junie 1996 *[https://www.naxos.com/feature/Einojuhani_Rautavaara.asp Einojuhani Rautavaara] by naxos.com {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Rautavaara, Einojuhani}} [[Kategorie:Geboortes in 1928]] [[Kategorie:Sterftes in 2016]] [[Kategorie:Finse komponiste]] m55xt6zvapxg8apic3g8trnnvunwt7n 2920501 2920496 2026-07-31T09:53:29Z ~2026-42292-06 211933 /* 1980's en 1990's */ 2920501 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Persoon | naam = Einojuhani Rautavaara | beeld = Einojuhani Rautavaara.jpg | beeldonderskrif = Rautavaara, omstreeks 2000 | geboortenaam = | geboortedatum = {{Geboortedatum|1928|10|9}} | geboorteplek = [[Helsinki]], Finland | sterfdatum = {{Sterfdatum en ouderdom|2016|07|27|1928|10|9}} | sterfplek = Helsinki, Finland | noemenswaardige_werke = Klavierconcerto No. 1<br />''Cantus Arcticus''<br />Simfonie No. 7 ''(Engel van Lig)''<br/>Simfonie No. 8 ''(Die Reis)'' | huweliksmaat = {{plainlist| * {{marriage|Mariaheidi Suovanen|1959|1984|reason=geskei}} * {{marriage|Sinikka Koivisto|1984}} }} | kinders = 3 (insluitende Markojuhani Rautavaara) }} '''Einojuhani Rautavaara''' ({{IPA|fi|ˈei̯noˌjuhɑni ˈrɑu̯tɑˌʋɑːrɑ|-|Fi-Einojuhani_Rautavaara.ogg|}}; [[9 Oktober]] [[1928]] – [[27 Julie]] [[2016]]) was 'n [[Finne|Finse]] [[komponis]] van klassieke musiek. Hy was een van die belangrikste Finse komponiste sedert [[Jean Sibelius]] (1865–1957),<ref name=WP/> Rautavaara het 'n groot aantal werke in verskillende style gekomponeer. Dit sluit in agt simfonieë, nege [[opera]]s en vyftien [[concerto]]s, sowel as werke vir die stem en kamermusiek. Sy vroeë werke is gekomponeer met gebruikmaking van serialistiese (12-[[Toonhoogte|toon]]-reeks) tegnieke, maar sy latere musiek kan beskryf word as nieu-romanties en [[mistisisme|misties]]. Sy belangrikste werke is sy Klavierconcerto No. 1, ''Cantus Arcticus'' (1972), Sewende Simfonie, met die subtitel ''Engel van Lig'' (1994) en Agtste Simfonie, met die subtitel ''Die Reis'' (1999). == Lewe == Rautavaara is in 1928 in [[Helsinki]] gebore. Sy vader, Eino Alfred Rautavaara (né Jernberg; 1876–1939; sy vader het sy van in 1901 verander), was 'n [[opera]]- en voorsanger (kantor), en sy moeder Elsa Katarinée Rautavaara (née Teräskeli; oorspronklik Träskelin) (1898–1944), was 'n dokter. Sy vroeë kinderjare is gevorm deur die musikantskap van sy vader, en met die aanmoediging van sy moeder het Einojuhani klavier begin leer toe hy nog jonk was. Sy vader is dood toe Einojuhani tien jaar oud was, met sy moeder wat minder as ses jaar later gesterf het. Hy het by sy tante Hilja Helena Teräskeli (1893–1958) in die stad Turku gaan woon, waar hy op die ouderdom van 17 formele klavierlesse begin neem het.<ref>{{Cite web|title=Family tree of Elsa Katariina (Träskelin) Teräskeli|url=https://gw.geneanet.org/rafaelo?lang=en&n=teraskeli&oc=0&p=elsa+katariina+traskelin|access-date=24 February 2021|website=Geneanet|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Family tree of Eino Alfred (Jernberg −1901) Rautavaara|url=https://gw.geneanet.org/rafaelo?lang=en&n=rautavaara&oc=0&p=eino+alfred+jernberg+1901|access-date=24 Februarie 2021|website=Geneanet|language=en}}</ref><ref name=Guardian>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/music/2016/jul/28/einojuhani-rautavaara-obituary |title=Einojuhani Rautavaara obituary |last=Rickards |first=Guy |publisher=Guardian |date=28 Julie 2016}}</ref><ref name=brit>Bauer, Patricia (2016). [https://www.britannica.com/biography/Einojuhani-Rautavaara "Einojuhani Rautavaara"]. ''Encyclopædia Britannica''. Besoek op 13 Junie 2020.</ref> [[Lêer:EinojuhaniRautavaara1950s.jpg|duimnael|links|upright|Rautavaara in the 1950's]] Rautavaara het die Universiteit van Helsinki bygewoon en klavier en musiekwetenskap gestudeer, en later van 1948 tot 1952 komposisie aan die Sibelius-akademie onder Aarre Merikanto. Hy het die eerste keer internasionale aandag getrek toe hy in 1954 die Thor Johnson-kompetisie gewen het vir sy komposisie ''A Requiem' in Our Time'', ten spyte daarvan dat hy, in sy eie woorde "...absoluut geen ervaring van komponeer vir blaasorkes gehad het nie en ['n] komposisietegniek [wat] destyds onvolwasse was ..."<ref>Aho, Kalevi (2016). [https://fmq.fi/articles/rautavaaras-death-leaves-a-huge-void-in-finnish-contemporary-music "Rautavaara's death leaves a huge void in Finnish contemporary music"]. ''Finnish Music Quarterly''. Opgespoor en besoek op 14 Junie 2020.</ref> Die werk het die aandag getrek van die destyds bekende Finse komponis [[Jean Sibelius]], wat Rautavaara aanbebeveel het vir 'n beurs om aan die [[Juilliard-skool]] in [[New York Stad]] te studeer. Hier het hy studeer onder Vincent Persichetti; hy het ook lesse gehad by Roger Sessions en [[Aaron Copland]] by Tanglewood. Oor sy tyd wat hy by Juilliard ingeskryf was, het Rautavaara later gesê dat die lewe in [[Manhattan]] "Miskien die belangrikste ervaring was, [en] dit het my baie meer oor die lewe geleer as al daardie onderwysers oor musiek." Hy het daarna na Helsinki teruggekeer en in 1957 aan die Sibelius-akademie gegradueer, en later gekies om dieselfde jaar verder in [[Switserland]] te studeer, onder leiding van die Switserse komponis Wladimir Vogel. Die volgende jaar het hy na [[Keulen]], Duitsland gereis om onder die Duitse komponis Rudolf Petzold te studeer.<ref name=Guardian/> Rautavaara het van 1957 tot 1959 as nie-permanente onderwyser gedien aan die Sibelius-akademie. Hy was vanaf 1959 tot 1961 musiekargivaris by die Helsinki Filharmoniese Orkes, en vanaf 1965 tot 1966 rektor van die Käpylän musiikkiopisto (Käpylän musiekinstituut) Helsinki. Van 1966 tot 1976 was hy permanente onderwyser aan die Sibelius-akademie. Hy was ook vanaf 1971 tot 1976 professor van kuns (aangestel deur die Kunsteraad van Finland), en professor in komposisie aan die Sibelius-akademie van 1976 tot 1990. Sy studente gedurende hierdie tyd sluit in die Finse komponis Kalevi Aho en die dirigent [[Esa-Pekka Salonen]]. [[Lêer:MariaheidiRautavaara.jpg|duimnael|Rautavaara saam met sy vrou Mariaheidi en hul twee kinders in 1961]] Hy is in 1959 met Heidi Maria "Mariaheidi" Suovanen, 'n aktrise, getroud. Hulle het saam twee seuns, Markojuhani en Olof, en 'n dogter, Yrja, gehad. Die egpaar se paaie het in 1982 uiteengeloop en hulle is in 1984 formeel geskei, nadat hy verlief geraak het op Sinikka Koivisto, wat 29 jaar jonger as hy was. In 1984 is die paartjie getroud.<ref name=Guardian/><ref name=HS>{{cite web|url=http://www.hs.fi/kulttuuri/a1469678184980 |title=Einojuhani Rautavaara 1928–2016: Myrskyisä elämä jätti jäljet suuren säveltäjän työhön |publisher=Helsingin Sanomat |last=Tiikkaja |first=Samuli |date=29 July 2016}}</ref> Rautavaara het in 1985 die Finse staatsprys vir musiek ontvang.<ref name=brit/> Ná 'n aorta-disseksie in Januarie 2004 het Rautavaara byna 'n halfjaar in intensiewe sorg deurgebring, voordat hy herstel het en sy werk voortgesit het. Die Finse regering het hom gedurende hierdie tyd sterk ondersteun.<ref name=WP>{{cite news|url=https://www.washingtonpost.com/entertainment/music/einojuhani-rautavaara-acclaimed-finnish-composer-dies-at-87/2016/08/03/12c60428-59be-11e6-831d-0324760ca856_story.html |title=Einojuhani Rautavaara, acclaimed Finnish composer, dies at 87 |newspaper=The Washington Post |date=28 Julie 2016 |first=Matti |last=Huuhtanen}}</ref> Hy het op 27 Julie 2016 in Helsinki gesterf aan komplikasies wat veroorsaak is deur 'n heup operasie.<ref name=WP/><ref>{{cite web|url=http://www.mtv.fi/uutiset/kulttuuri/artikkeli/saveltaja-einojuhani-rautavaara-on-kuollut/6006376|title=Säveltäjä Einojuhani Rautavaara on kuollut|work=mtv.fi|date=28 Julie 2016|access-date=28 Julie 2016|archive-date=2 Augustus 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160802223125/http://www.mtv.fi/uutiset/kulttuuri/artikkeli/saveltaja-einojuhani-rautavaara-on-kuollut/6006376|url-status=dead}}</ref> == Musiek == {{Hoof|Lys van komposisies deur Einojuhani Rautavaara}} Rautavaara was 'n prolifieke komponis en het in 'n verskeidenheid vorme en style geskryf. Sy oeuvre kan breedweg in vier tydperke verdeel word: 'n vroeë "neoklassieke" tydperk vanaf die 1950's, wat noue bande met tradisie toon; 'n avant-garde en konstruktivistiese stadium in die 1960's, toe hy met 12-toontegnieke geëksperimenteer het, maar dit later in die dekade laat vaar het; 'n "nieu-romantiese" tydperk in die laat 1960's en die 1970's; en 'n eklektiese, "post-moderne" komposisiestyl waarin hy 'n wye spektrum van stilistiese tegnieke en genres vermeng het.<ref name="White">{{cite book|first1=John David |last1=White|first2=Jean |last2=Christensen|title=New Music of the Nordic Countries|url=https://books.google.com/books?id=zyUOv6EQrWcC&pg=PA199|year=2002|publisher=Pendragon Press|isbn=978-1-57647-019-0|pages=197–203}}</ref><ref name=FG/> Sy musiek word dikwels [[mistisisme|misties]] genoem, vanweë sy fassinasie met metafisiese en godsdienstige onderwerpe en tekste.<ref name=WP/><ref name=White/><ref name=FG/> (Verskeie van sy werke het titels wat sinspeel op [[engel]]e.<ref>{{cite thesis |last=Stępień |first=Wojciech |year=2010 |title=Signifying Angels: Analyses and Interpretations of Rautavaara's Instrumental Compositions |degree=PhD |location=Helsinki |isbn=978-952-10-6399-2 |hdl=10138/19460 |hdl-access=free}}</ref>) Sy komposisies sluit agt [[Simfonie|simfonieë]], 15 [[concerto]]s, [[Koraal (musiek)|korale werke]] (verskeie vir onbegeleide koor, insluitend ''Vigilia'' (1971–1972)), sonates vir verskeie instrumente, strykkwartette en ander kamermusiek en 'n aantal biografiese operas soos ''Vincent'' (1986–1987, gebaseer op die lewe van [[Vincent van Gogh]]), ''Aleksis Kivi'' (1995–1996) en ''Rasputin'' (2001–2003) in.<ref name=Guardian/> === Kompisisieproses === In die opvoeringsaantekeninge van sy 1999-stuk ''Herfstuine'', skryf Rautavaara, "Ek vergelyk die proses van komposisie dikwels met tuinmaak. In beide prosesse neem mens organiese groei waar en beheer jy dit, eerder as om bestaande komponente en elemente te bou of saam te voeg. Ek meen ook dat my komposisies soos 'Engelse tuine' is, wat vrylik en op organiese wyse groei, in teenstelling met die wat op rigiede wyse beheer en gesnoei word met streng geometriese akkuraatheid."<ref>Judd, Timothy (2019). [https://thelistenersclub.com/2019/10/14/einojuhani-rautavaaras-autumn-gardens-a-radiant-orchestral-soundscape/ "Einojuhani Rautavaara's 'Autumn Gardens': A Radiant Orchestral Soundscape"]</ref> Hy het ook verduidelik dat hy eerstens die instrumentasie van 'n stuk bepaal, waaruit die musiek dan "organies groei" as konsep.<ref name=ash>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=vdELu3Lvi20|title=Vladimir Ashkenazy interview with Einojuhani Rautavaara Pt. 1/2|via=www.youtube.com}}</ref> === 1960's === [[Lêer:Anton bruckner.jpg|duimnael|links|upright|Die Oostenrykse komponis [[Anton Bruckner]] was aan die begin van Rautavaara se loopbaan 'n groot inspirasie.]] Saam met Erik Bergman was Rautavaara in die vroeë 1950's een van die baanbrekers van die 12-toontegniek in Finland, hoewel hy uiteindelik slegs 'n klein hoeveelheid van die tipe werke voltooi het.<ref name=HS/> Sy belangrikste werke uit die tydperk is die Derde en Vierde Simfonieë en die opera ''Kaivos'' (Die myn), wat slegs deel uitgemaak het van 'n televisieproduksie in 1963,<ref>{{cite web|url=http://www.gramophone.co.uk/review/rautavaara-kaivos-the-mine |title=Rautavaara Kaivos, 'The Mine' |publisher=Gramophone |first=David |last=Fanning }}</ref> maar 'n bron van materiaal was vir die strykorkesstukke ''Canto I'' (1960) en ''Canto II'' (1961), en vir die Derde Strykkwartet (1965).<ref name=White/> Selfs sy 12-toon werke uit die tydperk bevat ooglopende romantiese en post-ekspressionistiese kenmerke wat stilisties nader is aan [[Anton Bruckner]] en [[Alban Berg]] as meer konvensionele serialiste soos byvoorbeeld [[Pierre Boulez]]. Rautavaara het self na sy Derde Simfonie verwys as die "Bruckner-simfonie".<ref name=HS/><ref name=White/> Sy gebruik van hierdie 12-toon- en serialistiese tegnieke was destyds hoogs ongewoon in Finland, wat Rautavaara toegelaat het om 'n kontroversiële figuur te word en hom na die voorpunt van die Finse klassieke musiektoneel gestoot het, saam met mede-komponiste soos Joonas Kokkonen en Erkki Salmenhaara. In die middel-1960's het Rautavaara egter in 'n kreatiewe krisis met serialisme beland, en besef dat die komposisiemetode geweldig moeisaam was en die afstand daarvan van die uitkoms te groot. Hy het later onthou dat "...die modernisme van daardie tyd, [...] die serialisme in musiek, waarmee ek geëksperimenteer het, [...] nie 'n pad vir my was om te volg nie."<ref name=ash/> Hy het geëksperimenteer en 'n oplossing gevind teen die einde van die dekade, toe hy verskillende style begin verken het soos hy vroeër in die Derde Simfonie gedoen het. Die Tjelloconcerto No.1, wat deur Bach beïnvloed is, (1968) en ''Anadyomene'' (1968), wat deur Debussy beïvloed is, het sy kreatiewe dooiepunt oopgemaak. Meer eklektiese werke het begin verskyn, waarvan die komposisietegnieke mettertyd kenmerkend van sy styl geword het. Die kenmerke daarvan het drie-akkoord-gebaseerde, dikwels modale harmonieë, met sagte romantiese orkestrasie, met modernisme wat uit die nuwe speelmodusse ontspring, en uiteindelik die terugkeer van die twaalftoon-passasies wat in die musikale tekstuur ingebed is, ingesluit.<ref name=HS/> === 1970's === Die 1970's was Rautavaara se mees produktiewe tydperk. Volgens Rautavaara was dit gedurende hierdie tydperk dat hy 'n "sintese" ontdek het, dat hy tot op daardie stadium bloot 'n student was wat inligting oor verskeie style en tegnieke versamel het. In 'n kort tydjie het hy 'n uitgebreide oeuvre gekomponeer, waarvan die meeste die toets van die tyd deurstaan het. Die sagklinkende nuwe styl is opgemerk deur kore, wat 'n aantal koorliedere van die komponis aangevra het. Sy belangrikste koorwerke, ''Vigilia'' en ''True and False Unicorn'', is gedurende 1971 gekomponeer. ''Cantus Arcticus'' het onmiddellik daarna gevolg, aan die begin van 1972, en in die somer het hy 'n uitgebreide partituur vir manskoor, ''A Book of Life'', gekomponeer.<ref name=HS/> In die 1970's het Rautavaara baie tyd spandeer aan die komponeer van operastukke. Die komiese opera-musiekblyspel ''Apollo contra Marsyas'', in 1970 gekomponeer in samewerking met die librettis Bengt V. Wall, was 'n teleurstelling. Daarna, gebaseer op motiewe uit die [[Kalevala]], het hy ''Die Mite van Sampo'' (1974–1983) en ''Marjatta, nederige meisie'' (1975) gekomponeer. Sy volwasse operastyl is later vertoon in ''Thomas'' (1985); daarna het ''Vincent'' (1987) en ''Die Huis van die Son'' (1991) aan hom noemenswaardige internasionale sukses besorg.<ref name=FG>{{cite web|url=http://www.fennicagehrman.fi/composers/rautavaara-einojuhani/ |title=Einojuhani Rautavaara |publisher=Fennica Gehrman}}</ref> Sy latere operas sluit in ''Die Geskenk van die Wyse Manne'' (1994), ''Aleksis Kivi'' (1997) en ''Rasputin'' (2003).<ref name=HS/> 'n Groot aantal van sy werke het dele vir magnetiese band, insluitende ''Cantus Arcticus'' (1972, ook bekend as ''Concerto vir Voëls en Orkes'') vir opgeneemde voëlsang en orkes,<ref name=Guardian/> en ''True and False Unicorn'' (1971, tweede weergawe 1974, hersien in 2001–02), die finale weergawe is vir drie voordraers, koor, orkes en magnetiese band.<ref>{{cite web|url=http://www.classicstoday.com/review/review-10496/ |title=Rautavaara: True & False Unicorn |first=David |last=Vernier |publisher=Classics Today |date=14 Junie 2004}}</ref> === 1980's en 1990's === In die laat 1970's het Rautavaara geleidelik na stilistiese sintese gedraai, wat duidelik is in die Orrelconcerto ''Annunciations'' (1977) en die Vioolconcerto (1977), en veral in "Angels and Visitations" (1978) vir orkes. Dit is die eerste werk in die "Engel"-reeks, wat ook die Vyfde Simfonie insluit, waarvan die werktitel "Monoloog met Engele" was, die kontrabaskonsert "Engel van Skemer" uit 1980, en die Sewende Simfonie, "Engel van Lig".<ref name=Guardian/><ref name=White/> Sy opera "Thomas" (1985) het die begin van sy volwasse operastyl gemerk, wat nieu-Romantiese harmonieë met aleatoriese kontrapunt, twaalftoontegnieke en verskillende modale stelsels gekombineer het.<ref name=White/> Die libretto, geskryf deur Rautavaara self, vertel die verhaal van 'n 13de-eeuse Biskop van Finland soos deur die protagonis self ervaar, weer met behulp van Kalevala-motiewe. 'n Soortgelyke eerstepersoonsvertelling word gebruik in die volgende opera, "Vincent" (1987), gewy aan [[Vincent van Gogh]]. Saam met ''Die Huis van die Son'' (1991) het die operas hom noemenswaardige internasionale sukses besorg.<ref name="FG"/> Sy mees bekroonde werk, die Sewende Simfonie, het 'n Cannes Klassieke-toekenning en 'n Grammy-nominasie vir die opname deur die Helsinki Filharmoniese Orkes onder leiding van Leif Segerstam gekry.<ref>{{cite web|url=https://www.ondine.net/?lid=en&cid=2.2&oid=ODE%20869-2 |title=Einojuhani Rautavaara Angel of Light (Symphony No. 7) |publisher=Ondine}}</ref> Afgesien van die ''Engel van die Lig'', is van sy noemenswaardige instrumentale werke uit die tydperk die Sesde Simfonie "Vincentiana" (1992), gebaseer op ''Vincent''; die Derde Klavierconcerto "Geskenk van Drome" (1998), in opdrag van [[Vladimir Ashkenazy]]; die orkeswerk "Autumn Gardens" (1998), in opdrag van die Skotse Kamerorkes; en die Agtste Simfonie "Die Reis", in opdrag van die Philadelphia Orkes.<ref name=White/> === 2000's === Rautavaara se latere werke sluit in die orkestrale werke ''Boek van Visioene'' (2003–2005), ''Manhattan-trilogie'' (2003–2005) en ''Voor die [[Ikoon|Ikone]]'' (2005), wat 'n uitgebreide weergawe is van die vroeëre klavierwerk, ''[[Ikoon|Ikone]]''.<ref>{{cite web|url=https://www.ondine.net/index.php?lid=en&cid=4.2&oid=622 |title=Einojuhani Rautavaara (1928–) |publisher=Ondine Records}}</ref> In 2005 het hy 'n werk gekomponeer vir viool en klavier, getiteld ''Verlore Landskappe'', wat aangevra is deur die violis Midori Goto. Sy orkestrale werk, '''n Tapisserie van Lewe'' is die eerste keer in April 2008 uitgevoer deur die Nieu-Seelandse Simfonieorkesa onder leiding van Pietari Inkinen.<ref>{{cite web|url=http://www.boosey.com/pages/licensing/news/further_info.asp?site-lang=de&newsid=11629 |title=Rautavaara: Tapestry of Life premiere in New Zealand |date=Junie 2008 |publisher=Boosey & Hawkes}}</ref> Rautavaara het 'n concerto vir [[perkussie]]instrumente, getiteld ''Incantations'', vir Colin Currie gekomponeer in 2008 en 'n tweede tjelloconcerto getiteld ''Towards the Horizon'' vir Truls Mørk in 2009.<ref>{{cite web |title=Rautavaara's new cello concerto Towards the Horizon launches Minnesota Orchestra season |date=September 2010 |publisher=Boosey & Hawkes |url=http://www.boosey.com/cr/news/Rautavaara-s-new-cello-concerto-Towards-the-Horizon-launches-Minnesota-Orchestra-season/12067 |access-date=12 Augustus 2016}}</ref> === 2010's === In 2010 is Rautavaara se "Kerslied" aangevra en uitgevoer deur die mans- en seunskoor van King's College, Cambridge (VK) vir hul jaarlikse ''Festival of Nine Lessons and Carols''.<ref name=Guardian/> In 2011 het Rautavaara twee groter komposisies voltooi: ''Missa a Cappella'' (première in Nederland, November 2011) en 'n werk vir strykorkes, ''Into the Heart of Light'', wat in September 2012 sy première gehad het.<ref name=Guardian/> [[Lêer:Einojuhani Rautavaara 2014.jpg|duimnael|Rautavaara in 2014]] Sy laaste belangrike werk vir viool en orkes, getiteld ''Fantasia'', is aangevra deur die violis Anne Akiko Meyers, opgeneem saam met die Philharmonia Orchestra, en postuum vrygestel in 2016.<ref>{{Cite news |first=Mark |last=Pullinger |url=https://www.gramophone.co.uk/review/szymanowksi-violin-concerto-no-1-rautavaara-fantasia |title=SZYMANOWKSI Violin Concerto No 1 RAUTAVAARA Fantasia |publisher=Gramophone |accessdate=20 Desember 2022}}</ref> Die werk ontvang sy première in Desember 2018 met die Helsinki Filharmoniese orkes, in die teenwoordigheid van sy weduwee en seun. Rautavaara het nie die eerste opera-verhoogpremière van ''Kaivos'', in sy ongesensureerde weergawe, wat op 21 Oktober 2016 in [[Boedapest]], Hongarye, plaasgevind het, beleef nie.<ref>{{cite news | author=Tiikkaja, Samuli | title=Kaivos sai Budapestissa hienon ensi-illan, mutta vaisut aplodit | newspaper=Helsingin Sanomat | date=23 Oktober 2016 | pages=C 6–7 | url=http://www.hs.fi/arviot/teatteri/a1477101769752 | language=fi }}</ref> Manuskripte van twee serenades vir viool en orkes (''Deux Sérénades'') is deur sy weduwee aan die dirigent Mikko Franck na sy begrafnis oorhandig. Die serenades is getiteld ''Sérénade pour mon amour'' (Serenade aan My Geliefde) en ''Sérénade pour la vie'' (Serenade aan die Lewe). Die eerste van die twee is voltooi, terwyl slegs die deel vir viool vir die tweede voltooi is, met sketse vir die orkes. Kalevi Aho, Rautavaara se student, het die orkestrasie daarvan voltooi. Die twee serenades is geskryf vir violis [[Hilary Hahn]] en is in Februarie 2019 deur die violis en die Orchestre philharmonique de Radio France onder Franck se leiding opgevoer.<ref>{{Cite news|last=Fonseca-Wollheim|first=Corinna da|date=5 Maart 2021|title=A Composer's Notes Echo After His Death|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2021/03/05/arts/music/rauatavaara-hilary-hahn-violin-classical-music.html|access-date=10 Maart 2021|issn=0362-4331}}</ref> In die ateljee-album getiteld "Paris" wat in Maart 2021 vrygestel is, is die serenades opgeneem saam met dieselfde kunstenaars, saam met [[Ernest Chausson]] se ''Poème vir Viool en Orkes'' en [[Sergei Prokofiëf]] se ''Vioolconcerto No.1''.<ref>{{Cite web|title=PARIS Hilary Hahn|url=https://www.deutschegrammophon.com/en/catalogue/products/paris-hilary-hahn-12227|access-date=10 Maart 2021|website=www.deutschegrammophon.com|language=en}}</ref> == Bibliografie == [[Lêer:Einojuhani Rautavaara. Hietaniemi, Helsinki.jpg|duimnael|Rautavaara se graf by die Hietaniemi-begraafplaas, [[Helsinki]]]] * {{cite journal |last=Rautavaara |first=Einojuhani |translator-last=Moore |translator-first=William |date=Oktober 1985 |title=Thomas: Ontleding van die toonmateriaal |journal=Finse Musiekblad |volume=1–2 |pages=47–53 |url=https://fmq.fi/articles/thomas-analysis-of-the-tone-material |ref=no }} * {{cite book |last=Rautavaara |first=Einojuhani |year=1989 |title=Omakuva |trans-title=Selfportret |publisher=W. Söderström |location=Porvoo |isbn=978-951-0-16015-2 |author-mask=2 |ref=no |language=fi}} * {{cite journal |last=Rautavaara |first=Einojuhani |date=1990 |title=Vincentius inter disciplinas: tasoja, paralleeleja, heijastumia, limittyviä aspekteja oopperassa Vincent |trans-title=Vlakke, parallelle, beelde, oorvleuelende aspekte in die opera Vincent |journal=Synteesi |volume=9 |issue=2–3 |pages=123–130 |author-mask=2 |ref=no |language=fi}} * {{cite book |last=Rautavaara |first=Einojuhani |editor-last=Otonkoski |editor-first=L. |year=1991 |title=Klang: uusin musiikki |trans-title=Klang: Die nuutste musiek |chapter=Traditiotietoisuus |trans-chapter=Bewustheid van tradisie |location=Jyväskylä |pages=199–221 |author-mask=2 |ref=no |language=fi}} * {{cite book |last=Rautavaara |first=Einojuhani |editor-last=Ulm |editor-first=Renate |year=1995 |title="Eine Sprache der Gegenwart": Musica viva 1945–1995 |trans-title="'n Taal van die teenswoordige": Musica viva 1945–1995 |chapter=Der Ausgleich der Extreme als Ziel |trans-chapter=Die doel is om die uiterstes in balans te bring |publisher=Schott Music |location=Mainz |isbn=978-3-7957-8361-7 |pages=284–91 |author-mask=2 |ref=no |language=de}} Ook München: Piper Verlag * {{cite journal |last=Rautavaara |first=Einojuhani |date=1995 |title=On a Taste for the Infinite |journal=Contemporary Music Review |volume=12 |issue=2 |pages=109–115 |doi=10.1080/07494469500640211 |author-mask=2 |ref=no }} * {{cite book |last=Rautavaara |first=Einojuhani |year=1998 |title=Mieltymyksestä äärettömään |trans-title='n smaak vir die oneindige |publisher=Werner Söderström Osakeyhtiö |location=Porvoo; Helsinki; Juva |isbn=978-951-0-22878-4 |oclc=58321956 |author-mask=2 |ref=no |language=fi}} == Diskografie == Die meerderheid van Rautavaara se werke is opgeneem deur die platemaatskappy Ondine. Dit sluit in 'n siklus van sy volledige simfonieë en verskeie operas. Van sy belangrikste werke is ook opgeneem deur [[Naxos Plaatetiket|Naxos]]. 'n Album van vokale werke getiteld "Rautavaara Songs" is opgeneem deur die Sweedse platemaatskappy BIS Records.<ref>{{cite web|url=http://www.naxos.com/person/Einojuhani_Rautavaara_24313/24313.htm |title= Einojuhani Rautavaara (complete discography catalogue)| publisher=[[Naxos Plaatetiket|Naxos]] |access-date=29 Julie 2016}}</ref> In 2019 is 'n opname gemaak van ''Verlore Landskappe'', soos uitgevoer deur Joanna Kamenarska (viool) en Moisès Fernández voor die klavier. Dit is vrygestel deur die Meksikaanse plate-etiket Urtext Digital Classics.<ref>{{Cite web|url=https://www.prestomusic.com/classical/products/8700707--lost-landscapes|title=Lost Landscapes|website=Presto Music}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=-l5Y06BbM0w|title=Lost Landscapes: I. Tanglewood|via=www.youtube.com}}</ref> Pekka Kuusisto en Paavali Jumppanen het ook die stuk in 2011 opgeneem vir Ondine.<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=Fojh1sC3kcA|title=Lost Landscapes: II. Ascona|via=www.youtube.com}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings|30em}} == Nog leesstof == * {{cite book|first=Michael|last=Kennedy|year=2006|title=The Oxford Dictionary of Music|publisher=Drukpers van die Universiteit van Oxford|isbn=0-19-861459-4|ref=none}} * {{cite book|first=Tim |last=Howell|title=After Sibelius: Studies in Finnish Music|chapter-url=https://books.google.com/books?id=jE2kvX9_2GgC&pg=PA113|year=2006|publisher=Ashgate Publishing, Ltd.|isbn=978-0-7546-5177-2|chapter=5. Einojuhani Rautavaara (b. 1928): Something Old... Something New...|pages=113–142 |ref=none}} * {{cite book|first=Wojciech |last=Stępień |title=The Sound of Finnish Angels: Musical Signification in Five Instrumental Compositions by Einojuhani Rautavaara |publisher=Pendragon Press |isbn=978-1-57647-171-5 |year=2011 | location=Hilldale |ref=none}} * {{cite book | last=Tiikkaja | first=Samuli | title=Tulisaarna: Einojuhani Rautavaaran elämä ja teokset | place=Helsinki | publisher=Teos | year=2014 | isbn= 978-951-851-573-2 | language=fi |ref=none}} * {{cite book | last=Tiikkaja | first=Samuli | title=Paired Opposites: The Development of Einojuhani Rautavaara's Harmonic Practices | location=Helsinki | publisher=The Finnish Musicological Society | year=2019 | isbn=978-951-51-5568-9 | issn=0587-2448 | series=Acta Musicologica Fennica, 35 | type=Ph.D. thesis | url=http://urn.fi/URN:ISBN:978-951-51-5569-6 |ref=none}} * {{cite book|first=Barbara Blanchard|last=Hong|year=2022|title=Rautavaara's Journey in Music|publisher=Rowman & Littlefield |isbn=978-1-5381-7233-9| url=https://books.google.com/books?id=J1V0EAAAQBAJ&q=rautavaara |ref=none}} == Eksterne skakels == {{Commons category|Einojuhani Rautavaara}} * [https://www.youtube.com/watch?v=l3Wm3bgIgK8 Opname van Rautavaara se Simfonie No. 7, Engel van Lig] op Youtube * [https://www.youtube.com/watch?v=8X2FU1KU4_U Video van 'n uitvoering van Rautavaara se Cantus Arcticus] op Youtube *[https://www.youtube.com/watch?v=mxqDXbprnfA&t=1s Opname van Rautavaara se Simfonie No. 8, Die reis] op Youtube *[http://www.fennicagehrman.fi/composers/rautavaara-einojuhani/ Tuisblad by Fennica Gehrman (uitgewer)] *[http://www.boosey.com/pages/cr/composer/composer_main.asp?composerid=2757 Tuisblad by Boosey & Hawkes] *[http://www.ondine.net/index.php?lid=en&cid=4.2&oid=622 Tuisblad by Ondine Records] *[http://www.bruceduffie.com/rautavaara.html Onderhoud met Einojuhani Rautavaara], 6 Junie 1996 *[https://www.naxos.com/feature/Einojuhani_Rautavaara.asp Einojuhani Rautavaara] by naxos.com {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Rautavaara, Einojuhani}} [[Kategorie:Geboortes in 1928]] [[Kategorie:Sterftes in 2016]] [[Kategorie:Finse komponiste]] 90uabo66nz3a6offcu9kl3cho928tnz 2920506 2920501 2026-07-31T10:06:34Z HermanvanAswegen988 200973 /* 1980's en 1990's */ 2920506 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Persoon | naam = Einojuhani Rautavaara | beeld = Einojuhani Rautavaara.jpg | beeldonderskrif = Rautavaara, omstreeks 2000 | geboortenaam = | geboortedatum = {{Geboortedatum|1928|10|9}} | geboorteplek = [[Helsinki]], Finland | sterfdatum = {{Sterfdatum en ouderdom|2016|07|27|1928|10|9}} | sterfplek = Helsinki, Finland | noemenswaardige_werke = Klavierconcerto No. 1<br />''Cantus Arcticus''<br />Simfonie No. 7 ''(Engel van Lig)''<br/>Simfonie No. 8 ''(Die Reis)'' | huweliksmaat = {{plainlist| * {{marriage|Mariaheidi Suovanen|1959|1984|reason=geskei}} * {{marriage|Sinikka Koivisto|1984}} }} | kinders = 3 (insluitende Markojuhani Rautavaara) }} '''Einojuhani Rautavaara''' ({{IPA|fi|ˈei̯noˌjuhɑni ˈrɑu̯tɑˌʋɑːrɑ|-|Fi-Einojuhani_Rautavaara.ogg|}}; [[9 Oktober]] [[1928]] – [[27 Julie]] [[2016]]) was 'n [[Finne|Finse]] [[komponis]] van klassieke musiek. Hy was een van die belangrikste Finse komponiste sedert [[Jean Sibelius]] (1865–1957),<ref name=WP/> Rautavaara het 'n groot aantal werke in verskillende style gekomponeer. Dit sluit in agt simfonieë, nege [[opera]]s en vyftien [[concerto]]s, sowel as werke vir die stem en kamermusiek. Sy vroeë werke is gekomponeer met gebruikmaking van serialistiese (12-[[Toonhoogte|toon]]-reeks) tegnieke, maar sy latere musiek kan beskryf word as nieu-romanties en [[mistisisme|misties]]. Sy belangrikste werke is sy Klavierconcerto No. 1, ''Cantus Arcticus'' (1972), Sewende Simfonie, met die subtitel ''Engel van Lig'' (1994) en Agtste Simfonie, met die subtitel ''Die Reis'' (1999). == Lewe == Rautavaara is in 1928 in [[Helsinki]] gebore. Sy vader, Eino Alfred Rautavaara (né Jernberg; 1876–1939; sy vader het sy van in 1901 verander), was 'n [[opera]]- en voorsanger (kantor), en sy moeder Elsa Katarinée Rautavaara (née Teräskeli; oorspronklik Träskelin) (1898–1944), was 'n dokter. Sy vroeë kinderjare is gevorm deur die musikantskap van sy vader, en met die aanmoediging van sy moeder het Einojuhani klavier begin leer toe hy nog jonk was. Sy vader is dood toe Einojuhani tien jaar oud was, met sy moeder wat minder as ses jaar later gesterf het. Hy het by sy tante Hilja Helena Teräskeli (1893–1958) in die stad Turku gaan woon, waar hy op die ouderdom van 17 formele klavierlesse begin neem het.<ref>{{Cite web|title=Family tree of Elsa Katariina (Träskelin) Teräskeli|url=https://gw.geneanet.org/rafaelo?lang=en&n=teraskeli&oc=0&p=elsa+katariina+traskelin|access-date=24 February 2021|website=Geneanet|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Family tree of Eino Alfred (Jernberg −1901) Rautavaara|url=https://gw.geneanet.org/rafaelo?lang=en&n=rautavaara&oc=0&p=eino+alfred+jernberg+1901|access-date=24 Februarie 2021|website=Geneanet|language=en}}</ref><ref name=Guardian>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/music/2016/jul/28/einojuhani-rautavaara-obituary |title=Einojuhani Rautavaara obituary |last=Rickards |first=Guy |publisher=Guardian |date=28 Julie 2016}}</ref><ref name=brit>Bauer, Patricia (2016). [https://www.britannica.com/biography/Einojuhani-Rautavaara "Einojuhani Rautavaara"]. ''Encyclopædia Britannica''. Besoek op 13 Junie 2020.</ref> [[Lêer:EinojuhaniRautavaara1950s.jpg|duimnael|links|upright|Rautavaara in the 1950's]] Rautavaara het die Universiteit van Helsinki bygewoon en klavier en musiekwetenskap gestudeer, en later van 1948 tot 1952 komposisie aan die Sibelius-akademie onder Aarre Merikanto. Hy het die eerste keer internasionale aandag getrek toe hy in 1954 die Thor Johnson-kompetisie gewen het vir sy komposisie ''A Requiem' in Our Time'', ten spyte daarvan dat hy, in sy eie woorde "...absoluut geen ervaring van komponeer vir blaasorkes gehad het nie en ['n] komposisietegniek [wat] destyds onvolwasse was ..."<ref>Aho, Kalevi (2016). [https://fmq.fi/articles/rautavaaras-death-leaves-a-huge-void-in-finnish-contemporary-music "Rautavaara's death leaves a huge void in Finnish contemporary music"]. ''Finnish Music Quarterly''. Opgespoor en besoek op 14 Junie 2020.</ref> Die werk het die aandag getrek van die destyds bekende Finse komponis [[Jean Sibelius]], wat Rautavaara aanbebeveel het vir 'n beurs om aan die [[Juilliard-skool]] in [[New York Stad]] te studeer. Hier het hy studeer onder Vincent Persichetti; hy het ook lesse gehad by Roger Sessions en [[Aaron Copland]] by Tanglewood. Oor sy tyd wat hy by Juilliard ingeskryf was, het Rautavaara later gesê dat die lewe in [[Manhattan]] "Miskien die belangrikste ervaring was, [en] dit het my baie meer oor die lewe geleer as al daardie onderwysers oor musiek." Hy het daarna na Helsinki teruggekeer en in 1957 aan die Sibelius-akademie gegradueer, en later gekies om dieselfde jaar verder in [[Switserland]] te studeer, onder leiding van die Switserse komponis Wladimir Vogel. Die volgende jaar het hy na [[Keulen]], Duitsland gereis om onder die Duitse komponis Rudolf Petzold te studeer.<ref name=Guardian/> Rautavaara het van 1957 tot 1959 as nie-permanente onderwyser gedien aan die Sibelius-akademie. Hy was vanaf 1959 tot 1961 musiekargivaris by die Helsinki Filharmoniese Orkes, en vanaf 1965 tot 1966 rektor van die Käpylän musiikkiopisto (Käpylän musiekinstituut) Helsinki. Van 1966 tot 1976 was hy permanente onderwyser aan die Sibelius-akademie. Hy was ook vanaf 1971 tot 1976 professor van kuns (aangestel deur die Kunsteraad van Finland), en professor in komposisie aan die Sibelius-akademie van 1976 tot 1990. Sy studente gedurende hierdie tyd sluit in die Finse komponis Kalevi Aho en die dirigent [[Esa-Pekka Salonen]]. [[Lêer:MariaheidiRautavaara.jpg|duimnael|Rautavaara saam met sy vrou Mariaheidi en hul twee kinders in 1961]] Hy is in 1959 met Heidi Maria "Mariaheidi" Suovanen, 'n aktrise, getroud. Hulle het saam twee seuns, Markojuhani en Olof, en 'n dogter, Yrja, gehad. Die egpaar se paaie het in 1982 uiteengeloop en hulle is in 1984 formeel geskei, nadat hy verlief geraak het op Sinikka Koivisto, wat 29 jaar jonger as hy was. In 1984 is die paartjie getroud.<ref name=Guardian/><ref name=HS>{{cite web|url=http://www.hs.fi/kulttuuri/a1469678184980 |title=Einojuhani Rautavaara 1928–2016: Myrskyisä elämä jätti jäljet suuren säveltäjän työhön |publisher=Helsingin Sanomat |last=Tiikkaja |first=Samuli |date=29 July 2016}}</ref> Rautavaara het in 1985 die Finse staatsprys vir musiek ontvang.<ref name=brit/> Ná 'n aorta-disseksie in Januarie 2004 het Rautavaara byna 'n halfjaar in intensiewe sorg deurgebring, voordat hy herstel het en sy werk voortgesit het. Die Finse regering het hom gedurende hierdie tyd sterk ondersteun.<ref name=WP>{{cite news|url=https://www.washingtonpost.com/entertainment/music/einojuhani-rautavaara-acclaimed-finnish-composer-dies-at-87/2016/08/03/12c60428-59be-11e6-831d-0324760ca856_story.html |title=Einojuhani Rautavaara, acclaimed Finnish composer, dies at 87 |newspaper=The Washington Post |date=28 Julie 2016 |first=Matti |last=Huuhtanen}}</ref> Hy het op 27 Julie 2016 in Helsinki gesterf aan komplikasies wat veroorsaak is deur 'n heup operasie.<ref name=WP/><ref>{{cite web|url=http://www.mtv.fi/uutiset/kulttuuri/artikkeli/saveltaja-einojuhani-rautavaara-on-kuollut/6006376|title=Säveltäjä Einojuhani Rautavaara on kuollut|work=mtv.fi|date=28 Julie 2016|access-date=28 Julie 2016|archive-date=2 Augustus 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160802223125/http://www.mtv.fi/uutiset/kulttuuri/artikkeli/saveltaja-einojuhani-rautavaara-on-kuollut/6006376|url-status=dead}}</ref> == Musiek == {{Hoof|Lys van komposisies deur Einojuhani Rautavaara}} Rautavaara was 'n prolifieke komponis en het in 'n verskeidenheid vorme en style geskryf. Sy oeuvre kan breedweg in vier tydperke verdeel word: 'n vroeë "neoklassieke" tydperk vanaf die 1950's, wat noue bande met tradisie toon; 'n avant-garde en konstruktivistiese stadium in die 1960's, toe hy met 12-toontegnieke geëksperimenteer het, maar dit later in die dekade laat vaar het; 'n "nieu-romantiese" tydperk in die laat 1960's en die 1970's; en 'n eklektiese, "post-moderne" komposisiestyl waarin hy 'n wye spektrum van stilistiese tegnieke en genres vermeng het.<ref name="White">{{cite book|first1=John David |last1=White|first2=Jean |last2=Christensen|title=New Music of the Nordic Countries|url=https://books.google.com/books?id=zyUOv6EQrWcC&pg=PA199|year=2002|publisher=Pendragon Press|isbn=978-1-57647-019-0|pages=197–203}}</ref><ref name=FG/> Sy musiek word dikwels [[mistisisme|misties]] genoem, vanweë sy fassinasie met metafisiese en godsdienstige onderwerpe en tekste.<ref name=WP/><ref name=White/><ref name=FG/> (Verskeie van sy werke het titels wat sinspeel op [[engel]]e.<ref>{{cite thesis |last=Stępień |first=Wojciech |year=2010 |title=Signifying Angels: Analyses and Interpretations of Rautavaara's Instrumental Compositions |degree=PhD |location=Helsinki |isbn=978-952-10-6399-2 |hdl=10138/19460 |hdl-access=free}}</ref>) Sy komposisies sluit agt [[Simfonie|simfonieë]], 15 [[concerto]]s, [[Koraal (musiek)|korale werke]] (verskeie vir onbegeleide koor, insluitend ''Vigilia'' (1971–1972)), sonates vir verskeie instrumente, strykkwartette en ander kamermusiek en 'n aantal biografiese operas soos ''Vincent'' (1986–1987, gebaseer op die lewe van [[Vincent van Gogh]]), ''Aleksis Kivi'' (1995–1996) en ''Rasputin'' (2001–2003) in.<ref name=Guardian/> === Kompisisieproses === In die opvoeringsaantekeninge van sy 1999-stuk ''Herfstuine'', skryf Rautavaara, "Ek vergelyk die proses van komposisie dikwels met tuinmaak. In beide prosesse neem mens organiese groei waar en beheer jy dit, eerder as om bestaande komponente en elemente te bou of saam te voeg. Ek meen ook dat my komposisies soos 'Engelse tuine' is, wat vrylik en op organiese wyse groei, in teenstelling met die wat op rigiede wyse beheer en gesnoei word met streng geometriese akkuraatheid."<ref>Judd, Timothy (2019). [https://thelistenersclub.com/2019/10/14/einojuhani-rautavaaras-autumn-gardens-a-radiant-orchestral-soundscape/ "Einojuhani Rautavaara's 'Autumn Gardens': A Radiant Orchestral Soundscape"]</ref> Hy het ook verduidelik dat hy eerstens die instrumentasie van 'n stuk bepaal, waaruit die musiek dan "organies groei" as konsep.<ref name=ash>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=vdELu3Lvi20|title=Vladimir Ashkenazy interview with Einojuhani Rautavaara Pt. 1/2|via=www.youtube.com}}</ref> === 1960's === [[Lêer:Anton bruckner.jpg|duimnael|links|upright|Die Oostenrykse komponis [[Anton Bruckner]] was aan die begin van Rautavaara se loopbaan 'n groot inspirasie.]] Saam met Erik Bergman was Rautavaara in die vroeë 1950's een van die baanbrekers van die 12-toontegniek in Finland, hoewel hy uiteindelik slegs 'n klein hoeveelheid van die tipe werke voltooi het.<ref name=HS/> Sy belangrikste werke uit die tydperk is die Derde en Vierde Simfonieë en die opera ''Kaivos'' (Die myn), wat slegs deel uitgemaak het van 'n televisieproduksie in 1963,<ref>{{cite web|url=http://www.gramophone.co.uk/review/rautavaara-kaivos-the-mine |title=Rautavaara Kaivos, 'The Mine' |publisher=Gramophone |first=David |last=Fanning }}</ref> maar 'n bron van materiaal was vir die strykorkesstukke ''Canto I'' (1960) en ''Canto II'' (1961), en vir die Derde Strykkwartet (1965).<ref name=White/> Selfs sy 12-toon werke uit die tydperk bevat ooglopende romantiese en post-ekspressionistiese kenmerke wat stilisties nader is aan [[Anton Bruckner]] en [[Alban Berg]] as meer konvensionele serialiste soos byvoorbeeld [[Pierre Boulez]]. Rautavaara het self na sy Derde Simfonie verwys as die "Bruckner-simfonie".<ref name=HS/><ref name=White/> Sy gebruik van hierdie 12-toon- en serialistiese tegnieke was destyds hoogs ongewoon in Finland, wat Rautavaara toegelaat het om 'n kontroversiële figuur te word en hom na die voorpunt van die Finse klassieke musiektoneel gestoot het, saam met mede-komponiste soos Joonas Kokkonen en Erkki Salmenhaara. In die middel-1960's het Rautavaara egter in 'n kreatiewe krisis met serialisme beland, en besef dat die komposisiemetode geweldig moeisaam was en die afstand daarvan van die uitkoms te groot. Hy het later onthou dat "...die modernisme van daardie tyd, [...] die serialisme in musiek, waarmee ek geëksperimenteer het, [...] nie 'n pad vir my was om te volg nie."<ref name=ash/> Hy het geëksperimenteer en 'n oplossing gevind teen die einde van die dekade, toe hy verskillende style begin verken het soos hy vroeër in die Derde Simfonie gedoen het. Die Tjelloconcerto No.1, wat deur Bach beïnvloed is, (1968) en ''Anadyomene'' (1968), wat deur Debussy beïvloed is, het sy kreatiewe dooiepunt oopgemaak. Meer eklektiese werke het begin verskyn, waarvan die komposisietegnieke mettertyd kenmerkend van sy styl geword het. Die kenmerke daarvan het drie-akkoord-gebaseerde, dikwels modale harmonieë, met sagte romantiese orkestrasie, met modernisme wat uit die nuwe speelmodusse ontspring, en uiteindelik die terugkeer van die twaalftoon-passasies wat in die musikale tekstuur ingebed is, ingesluit.<ref name=HS/> === 1970's === Die 1970's was Rautavaara se mees produktiewe tydperk. Volgens Rautavaara was dit gedurende hierdie tydperk dat hy 'n "sintese" ontdek het, dat hy tot op daardie stadium bloot 'n student was wat inligting oor verskeie style en tegnieke versamel het. In 'n kort tydjie het hy 'n uitgebreide oeuvre gekomponeer, waarvan die meeste die toets van die tyd deurstaan het. Die sagklinkende nuwe styl is opgemerk deur kore, wat 'n aantal koorliedere van die komponis aangevra het. Sy belangrikste koorwerke, ''Vigilia'' en ''True and False Unicorn'', is gedurende 1971 gekomponeer. ''Cantus Arcticus'' het onmiddellik daarna gevolg, aan die begin van 1972, en in die somer het hy 'n uitgebreide partituur vir manskoor, ''A Book of Life'', gekomponeer.<ref name=HS/> In die 1970's het Rautavaara baie tyd spandeer aan die komponeer van operastukke. Die komiese opera-musiekblyspel ''Apollo contra Marsyas'', in 1970 gekomponeer in samewerking met die librettis Bengt V. Wall, was 'n teleurstelling. Daarna, gebaseer op motiewe uit die [[Kalevala]], het hy ''Die Mite van Sampo'' (1974–1983) en ''Marjatta, nederige meisie'' (1975) gekomponeer. Sy volwasse operastyl is later vertoon in ''Thomas'' (1985); daarna het ''Vincent'' (1987) en ''Die Huis van die Son'' (1991) aan hom noemenswaardige internasionale sukses besorg.<ref name=FG>{{cite web|url=http://www.fennicagehrman.fi/composers/rautavaara-einojuhani/ |title=Einojuhani Rautavaara |publisher=Fennica Gehrman}}</ref> Sy latere operas sluit in ''Die Geskenk van die Wyse Manne'' (1994), ''Aleksis Kivi'' (1997) en ''Rasputin'' (2003).<ref name=HS/> 'n Groot aantal van sy werke het dele vir magnetiese band, insluitende ''Cantus Arcticus'' (1972, ook bekend as ''Concerto vir Voëls en Orkes'') vir opgeneemde voëlsang en orkes,<ref name=Guardian/> en ''True and False Unicorn'' (1971, tweede weergawe 1974, hersien in 2001–02), die finale weergawe is vir drie voordraers, koor, orkes en magnetiese band.<ref>{{cite web|url=http://www.classicstoday.com/review/review-10496/ |title=Rautavaara: True & False Unicorn |first=David |last=Vernier |publisher=Classics Today |date=14 Junie 2004}}</ref> === 1980's en 1990's === In die laat 1970's het Rautavaara geleidelik na stilistiese sintese gedraai, wat duidelik is in die Orrelconcerto ''Annunciations'' (1977) en die Vioolconcerto (1977), en veral in ''Angels and Visitations'' (1978) vir orkes. Dit is die eerste werk in die "Engel"-reeks, wat ook die Vyfde Simfonie insluit, waarvan die werktitel ''Monoloog met Engele'' was, die kontrabaskonsert ''Engel van Skemer'' uit 1980, en die Sewende Simfonie, ''Engel van Lig''.<ref name=Guardian/><ref name=White/> Sy opera ''Thomas'' (1985) het die begin van sy volwasse operastyl gemerk, wat nieu-Romantiese harmonieë met aleatoriese kontrapunt, twaalftoontegnieke en verskillende modale stelsels kombineer.<ref name=White/> Die libretto, geskryf deur Rautavaara self, vertel die verhaal van 'n 13de-eeuse Biskop van Finland soos deur die protagonis self ervaar, weer met behulp van Kalevala-motiewe. 'n Soortgelyke eerstepersoonsvertelling word gebruik in die volgende opera, ''Vincent'' (1987), gewy aan [[Vincent van Gogh]]. Saam met ''Die Huis van die Son'' (1991) het die operas hom noemenswaardige internasionale sukses besorg.<ref name="FG"/> Sy mees bekroonde werk, die Sewende Simfonie, het 'n Cannes Klassieke-toekenning en 'n Grammy-nominasie vir die opname deur die Helsinki Filharmoniese Orkes onder leiding van Leif Segerstam gekry.<ref>{{cite web|url=https://www.ondine.net/?lid=en&cid=2.2&oid=ODE%20869-2 |title=Einojuhani Rautavaara Angel of Light (Symphony No. 7) |publisher=Ondine}}</ref> Afgesien van die ''Engel van die Lig'', is van sy noemenswaardige instrumentale werke uit die tydperk die Sesde Simfonie "Vincentiana" (1992), gebaseer op ''Vincent''; die Derde Klavierconcerto "Geskenk van Drome" (1998), in opdrag van [[Vladimir Ashkenazy]]; die orkeswerk "Autumn Gardens" (1998), in opdrag van die Skotse Kamerorkes; en die Agtste Simfonie "Die Reis", in opdrag van die Philadelphia Orkes.<ref name=White/> === 2000's === Rautavaara se latere werke sluit in die orkestrale werke ''Boek van Visioene'' (2003–2005), ''Manhattan-trilogie'' (2003–2005) en ''Voor die [[Ikoon|Ikone]]'' (2005), wat 'n uitgebreide weergawe is van die vroeëre klavierwerk, ''[[Ikoon|Ikone]]''.<ref>{{cite web|url=https://www.ondine.net/index.php?lid=en&cid=4.2&oid=622 |title=Einojuhani Rautavaara (1928–) |publisher=Ondine Records}}</ref> In 2005 het hy 'n werk gekomponeer vir viool en klavier, getiteld ''Verlore Landskappe'', wat aangevra is deur die violis Midori Goto. Sy orkestrale werk, '''n Tapisserie van Lewe'' is die eerste keer in April 2008 uitgevoer deur die Nieu-Seelandse Simfonieorkesa onder leiding van Pietari Inkinen.<ref>{{cite web|url=http://www.boosey.com/pages/licensing/news/further_info.asp?site-lang=de&newsid=11629 |title=Rautavaara: Tapestry of Life premiere in New Zealand |date=Junie 2008 |publisher=Boosey & Hawkes}}</ref> Rautavaara het 'n concerto vir [[perkussie]]instrumente, getiteld ''Incantations'', vir Colin Currie gekomponeer in 2008 en 'n tweede tjelloconcerto getiteld ''Towards the Horizon'' vir Truls Mørk in 2009.<ref>{{cite web |title=Rautavaara's new cello concerto Towards the Horizon launches Minnesota Orchestra season |date=September 2010 |publisher=Boosey & Hawkes |url=http://www.boosey.com/cr/news/Rautavaara-s-new-cello-concerto-Towards-the-Horizon-launches-Minnesota-Orchestra-season/12067 |access-date=12 Augustus 2016}}</ref> === 2010's === In 2010 is Rautavaara se "Kerslied" aangevra en uitgevoer deur die mans- en seunskoor van King's College, Cambridge (VK) vir hul jaarlikse ''Festival of Nine Lessons and Carols''.<ref name=Guardian/> In 2011 het Rautavaara twee groter komposisies voltooi: ''Missa a Cappella'' (première in Nederland, November 2011) en 'n werk vir strykorkes, ''Into the Heart of Light'', wat in September 2012 sy première gehad het.<ref name=Guardian/> [[Lêer:Einojuhani Rautavaara 2014.jpg|duimnael|Rautavaara in 2014]] Sy laaste belangrike werk vir viool en orkes, getiteld ''Fantasia'', is aangevra deur die violis Anne Akiko Meyers, opgeneem saam met die Philharmonia Orchestra, en postuum vrygestel in 2016.<ref>{{Cite news |first=Mark |last=Pullinger |url=https://www.gramophone.co.uk/review/szymanowksi-violin-concerto-no-1-rautavaara-fantasia |title=SZYMANOWKSI Violin Concerto No 1 RAUTAVAARA Fantasia |publisher=Gramophone |accessdate=20 Desember 2022}}</ref> Die werk ontvang sy première in Desember 2018 met die Helsinki Filharmoniese orkes, in die teenwoordigheid van sy weduwee en seun. Rautavaara het nie die eerste opera-verhoogpremière van ''Kaivos'', in sy ongesensureerde weergawe, wat op 21 Oktober 2016 in [[Boedapest]], Hongarye, plaasgevind het, beleef nie.<ref>{{cite news | author=Tiikkaja, Samuli | title=Kaivos sai Budapestissa hienon ensi-illan, mutta vaisut aplodit | newspaper=Helsingin Sanomat | date=23 Oktober 2016 | pages=C 6–7 | url=http://www.hs.fi/arviot/teatteri/a1477101769752 | language=fi }}</ref> Manuskripte van twee serenades vir viool en orkes (''Deux Sérénades'') is deur sy weduwee aan die dirigent Mikko Franck na sy begrafnis oorhandig. Die serenades is getiteld ''Sérénade pour mon amour'' (Serenade aan My Geliefde) en ''Sérénade pour la vie'' (Serenade aan die Lewe). Die eerste van die twee is voltooi, terwyl slegs die deel vir viool vir die tweede voltooi is, met sketse vir die orkes. Kalevi Aho, Rautavaara se student, het die orkestrasie daarvan voltooi. Die twee serenades is geskryf vir violis [[Hilary Hahn]] en is in Februarie 2019 deur die violis en die Orchestre philharmonique de Radio France onder Franck se leiding opgevoer.<ref>{{Cite news|last=Fonseca-Wollheim|first=Corinna da|date=5 Maart 2021|title=A Composer's Notes Echo After His Death|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2021/03/05/arts/music/rauatavaara-hilary-hahn-violin-classical-music.html|access-date=10 Maart 2021|issn=0362-4331}}</ref> In die ateljee-album getiteld "Paris" wat in Maart 2021 vrygestel is, is die serenades opgeneem saam met dieselfde kunstenaars, saam met [[Ernest Chausson]] se ''Poème vir Viool en Orkes'' en [[Sergei Prokofiëf]] se ''Vioolconcerto No.1''.<ref>{{Cite web|title=PARIS Hilary Hahn|url=https://www.deutschegrammophon.com/en/catalogue/products/paris-hilary-hahn-12227|access-date=10 Maart 2021|website=www.deutschegrammophon.com|language=en}}</ref> == Bibliografie == [[Lêer:Einojuhani Rautavaara. Hietaniemi, Helsinki.jpg|duimnael|Rautavaara se graf by die Hietaniemi-begraafplaas, [[Helsinki]]]] * {{cite journal |last=Rautavaara |first=Einojuhani |translator-last=Moore |translator-first=William |date=Oktober 1985 |title=Thomas: Ontleding van die toonmateriaal |journal=Finse Musiekblad |volume=1–2 |pages=47–53 |url=https://fmq.fi/articles/thomas-analysis-of-the-tone-material |ref=no }} * {{cite book |last=Rautavaara |first=Einojuhani |year=1989 |title=Omakuva |trans-title=Selfportret |publisher=W. Söderström |location=Porvoo |isbn=978-951-0-16015-2 |author-mask=2 |ref=no |language=fi}} * {{cite journal |last=Rautavaara |first=Einojuhani |date=1990 |title=Vincentius inter disciplinas: tasoja, paralleeleja, heijastumia, limittyviä aspekteja oopperassa Vincent |trans-title=Vlakke, parallelle, beelde, oorvleuelende aspekte in die opera Vincent |journal=Synteesi |volume=9 |issue=2–3 |pages=123–130 |author-mask=2 |ref=no |language=fi}} * {{cite book |last=Rautavaara |first=Einojuhani |editor-last=Otonkoski |editor-first=L. |year=1991 |title=Klang: uusin musiikki |trans-title=Klang: Die nuutste musiek |chapter=Traditiotietoisuus |trans-chapter=Bewustheid van tradisie |location=Jyväskylä |pages=199–221 |author-mask=2 |ref=no |language=fi}} * {{cite book |last=Rautavaara |first=Einojuhani |editor-last=Ulm |editor-first=Renate |year=1995 |title="Eine Sprache der Gegenwart": Musica viva 1945–1995 |trans-title="'n Taal van die teenswoordige": Musica viva 1945–1995 |chapter=Der Ausgleich der Extreme als Ziel |trans-chapter=Die doel is om die uiterstes in balans te bring |publisher=Schott Music |location=Mainz |isbn=978-3-7957-8361-7 |pages=284–91 |author-mask=2 |ref=no |language=de}} Ook München: Piper Verlag * {{cite journal |last=Rautavaara |first=Einojuhani |date=1995 |title=On a Taste for the Infinite |journal=Contemporary Music Review |volume=12 |issue=2 |pages=109–115 |doi=10.1080/07494469500640211 |author-mask=2 |ref=no }} * {{cite book |last=Rautavaara |first=Einojuhani |year=1998 |title=Mieltymyksestä äärettömään |trans-title='n smaak vir die oneindige |publisher=Werner Söderström Osakeyhtiö |location=Porvoo; Helsinki; Juva |isbn=978-951-0-22878-4 |oclc=58321956 |author-mask=2 |ref=no |language=fi}} == Diskografie == Die meerderheid van Rautavaara se werke is opgeneem deur die platemaatskappy Ondine. Dit sluit in 'n siklus van sy volledige simfonieë en verskeie operas. Van sy belangrikste werke is ook opgeneem deur [[Naxos Plaatetiket|Naxos]]. 'n Album van vokale werke getiteld "Rautavaara Songs" is opgeneem deur die Sweedse platemaatskappy BIS Records.<ref>{{cite web|url=http://www.naxos.com/person/Einojuhani_Rautavaara_24313/24313.htm |title= Einojuhani Rautavaara (complete discography catalogue)| publisher=[[Naxos Plaatetiket|Naxos]] |access-date=29 Julie 2016}}</ref> In 2019 is 'n opname gemaak van ''Verlore Landskappe'', soos uitgevoer deur Joanna Kamenarska (viool) en Moisès Fernández voor die klavier. Dit is vrygestel deur die Meksikaanse plate-etiket Urtext Digital Classics.<ref>{{Cite web|url=https://www.prestomusic.com/classical/products/8700707--lost-landscapes|title=Lost Landscapes|website=Presto Music}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=-l5Y06BbM0w|title=Lost Landscapes: I. Tanglewood|via=www.youtube.com}}</ref> Pekka Kuusisto en Paavali Jumppanen het ook die stuk in 2011 opgeneem vir Ondine.<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=Fojh1sC3kcA|title=Lost Landscapes: II. Ascona|via=www.youtube.com}}</ref> == Verwysings == {{Verwysings|30em}} == Nog leesstof == * {{cite book|first=Michael|last=Kennedy|year=2006|title=The Oxford Dictionary of Music|publisher=Drukpers van die Universiteit van Oxford|isbn=0-19-861459-4|ref=none}} * {{cite book|first=Tim |last=Howell|title=After Sibelius: Studies in Finnish Music|chapter-url=https://books.google.com/books?id=jE2kvX9_2GgC&pg=PA113|year=2006|publisher=Ashgate Publishing, Ltd.|isbn=978-0-7546-5177-2|chapter=5. Einojuhani Rautavaara (b. 1928): Something Old... Something New...|pages=113–142 |ref=none}} * {{cite book|first=Wojciech |last=Stępień |title=The Sound of Finnish Angels: Musical Signification in Five Instrumental Compositions by Einojuhani Rautavaara |publisher=Pendragon Press |isbn=978-1-57647-171-5 |year=2011 | location=Hilldale |ref=none}} * {{cite book | last=Tiikkaja | first=Samuli | title=Tulisaarna: Einojuhani Rautavaaran elämä ja teokset | place=Helsinki | publisher=Teos | year=2014 | isbn= 978-951-851-573-2 | language=fi |ref=none}} * {{cite book | last=Tiikkaja | first=Samuli | title=Paired Opposites: The Development of Einojuhani Rautavaara's Harmonic Practices | location=Helsinki | publisher=The Finnish Musicological Society | year=2019 | isbn=978-951-51-5568-9 | issn=0587-2448 | series=Acta Musicologica Fennica, 35 | type=Ph.D. thesis | url=http://urn.fi/URN:ISBN:978-951-51-5569-6 |ref=none}} * {{cite book|first=Barbara Blanchard|last=Hong|year=2022|title=Rautavaara's Journey in Music|publisher=Rowman & Littlefield |isbn=978-1-5381-7233-9| url=https://books.google.com/books?id=J1V0EAAAQBAJ&q=rautavaara |ref=none}} == Eksterne skakels == {{Commons category|Einojuhani Rautavaara}} * [https://www.youtube.com/watch?v=l3Wm3bgIgK8 Opname van Rautavaara se Simfonie No. 7, Engel van Lig] op Youtube * [https://www.youtube.com/watch?v=8X2FU1KU4_U Video van 'n uitvoering van Rautavaara se Cantus Arcticus] op Youtube *[https://www.youtube.com/watch?v=mxqDXbprnfA&t=1s Opname van Rautavaara se Simfonie No. 8, Die reis] op Youtube *[http://www.fennicagehrman.fi/composers/rautavaara-einojuhani/ Tuisblad by Fennica Gehrman (uitgewer)] *[http://www.boosey.com/pages/cr/composer/composer_main.asp?composerid=2757 Tuisblad by Boosey & Hawkes] *[http://www.ondine.net/index.php?lid=en&cid=4.2&oid=622 Tuisblad by Ondine Records] *[http://www.bruceduffie.com/rautavaara.html Onderhoud met Einojuhani Rautavaara], 6 Junie 1996 *[https://www.naxos.com/feature/Einojuhani_Rautavaara.asp Einojuhani Rautavaara] by naxos.com {{Normdata}} {{DEFAULTSORT:Rautavaara, Einojuhani}} [[Kategorie:Geboortes in 1928]] [[Kategorie:Sterftes in 2016]] [[Kategorie:Finse komponiste]] ht40alrtw47xs72ihqn9bhgh179a9bi 1 464281 2920415 2026-07-31T06:48:27Z Oesjaar 7467 Verbeter 2920415 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 0 464282 2920420 2026-07-31T07:04:22Z Oesjaar 7467 Nuwe genus. 2920420 wikitext text/x-wiki {{Outomatiese taksoboks |image = |image_caption = |display_parents = 3 |taxon = Dasispermum |authority = Neck. ex Raf., (1840) |subdivision_ranks = Spesies |subdivision = <center>[[#Spesies|Sien teks]]</center> |synonyms =* ''Heteroptilis'' <small>E.Mey. ex Meisn.</small> * ''Phymatis'' <small>E.Mey.</small> * ''Sonderina'' <small>H.Wolff</small> }} '''''Dasispermum''''' is 'n [[genus]] van [[kruid]]e wat behoort tot die [[Familie (biologie)|familie]] Apiaceae. Die genus is [[Endemie (ekologie)|endemies]] aan [[Suid-Afrika]] en kom in [[KwaZulu-Natal]] en die Kaapprovinsies voor. == Spesies == Daar is sewe [[spesie]]s wat tot die genus hoort:<ref>[https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:20048-1 Plants of the World Online]</ref> * ''[[Dasispermum capense]]'' <small>(Lam.) Magee & B.-E.van Wyk</small> * ''[[Dasispermum grandicarpum]]'' <small>Magee & B.-E.van Wyk</small> * ''[[Dasispermum hispidum]]'' <small>(Thunb.) Magee & B.-E.van Wyk</small> * ''[[Dasispermum humile]]'' <small>(Meisn.) Magee & B.-E.van Wyk</small> * ''[[Dasispermum perennans]]'' <small>Magee & B.-E.van Wyk</small> * ''[[Dasispermum suffruticosum]]'' <small>(P.J.Bergius) B.L.Burtt</small> * ''[[Dasispermum tenue]]'' <small>(Sond.) Magee & B.-E.van Wyk</small> == Verwysings == {{verwysings}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Dasispermum| ]] [[Kategorie:Flora van Suid-Afrika]] 3iy26y5vhg9pd7c5gw8rwmt9ypv4fca 2920422 2920420 2026-07-31T07:07:29Z Oesjaar 7467 Verbeter 2920422 wikitext text/x-wiki {{Outomatiese taksoboks |image = Dasispermum_suffruticosum_-_Flickr_-_Ragnhild_&_Neil_Crawford.jpg |image_caption = ''Dasispermum suffruticosum'' |display_parents = 3 |taxon = Dasispermum |authority = Neck. ex Raf., (1840) |subdivision_ranks = Spesies |subdivision = <center>[[#Spesies|Sien teks]]</center> |synonyms =* ''Heteroptilis'' <small>E.Mey. ex Meisn.</small> * ''Phymatis'' <small>E.Mey.</small> * ''Sonderina'' <small>H.Wolff</small> }} '''''Dasispermum''''' is 'n [[genus]] van [[kruid]]e wat behoort tot die [[Familie (biologie)|familie]] Apiaceae. Die genus is [[Endemie (ekologie)|endemies]] aan [[Suid-Afrika]] en kom in [[KwaZulu-Natal]] en die Kaapprovinsies voor. == Spesies == Daar is sewe [[spesie]]s wat tot die genus hoort:<ref>[https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:20048-1 Plants of the World Online]</ref> * ''[[Dasispermum capense]]'' <small>(Lam.) Magee & B.-E.van Wyk</small> * ''[[Dasispermum grandicarpum]]'' <small>Magee & B.-E.van Wyk</small> * ''[[Dasispermum hispidum]]'' <small>(Thunb.) Magee & B.-E.van Wyk</small> * ''[[Dasispermum humile]]'' <small>(Meisn.) Magee & B.-E.van Wyk</small> * ''[[Dasispermum perennans]]'' <small>Magee & B.-E.van Wyk</small> * ''[[Dasispermum suffruticosum]]'' <small>(P.J.Bergius) B.L.Burtt</small> * ''[[Dasispermum tenue]]'' <small>(Sond.) Magee & B.-E.van Wyk</small> == Verwysings == {{verwysings}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Dasispermum| ]] [[Kategorie:Flora van Suid-Afrika]] sww2ektyye30j5l1m12hcbscz8617sy 2920427 2920422 2026-07-31T07:11:20Z Oesjaar 7467 Verbeter 2920427 wikitext text/x-wiki {{Outomatiese taksoboks |image = Dasispermum_suffruticosum_-_Flickr_-_Ragnhild_&_Neil_Crawford.jpg |image_caption = ''Dasispermum suffruticosum'' |display_parents = 3 |taxon = Dasispermum |authority = Neck. ex Raf., (1840) |subdivision_ranks = Spesies |subdivision = <center>[[#Spesies|Sien teks]]</center> |synonyms =* ''Heteroptilis'' <small>E.Mey. ex Meisn.</small> * ''Phymatis'' <small>E.Mey.</small> * ''Sonderina'' <small>H.Wolff</small> }} '''''Dasispermum''''' is 'n [[genus]] van [[kruid]]e wat behoort tot die [[Familie (biologie)|familie]] Apiaceae. Die genus is [[Endemie (ekologie)|endemies]] aan [[Suid-Afrika]] en kom in [[KwaZulu-Natal]], [[Noord-Kaap]], [[Oos-Kaap]] en die [[Wes-Kaap]] voor. == Spesies == Daar is sewe [[spesie]]s wat tot die genus hoort:<ref>[https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:20048-1 Plants of the World Online]</ref> * ''[[Dasispermum capense]]'' <small>(Lam.) Magee & B.-E.van Wyk</small> * ''[[Dasispermum grandicarpum]]'' <small>Magee & B.-E.van Wyk</small> * ''[[Dasispermum hispidum]]'' <small>(Thunb.) Magee & B.-E.van Wyk</small> * ''[[Dasispermum humile]]'' <small>(Meisn.) Magee & B.-E.van Wyk</small> * ''[[Dasispermum perennans]]'' <small>Magee & B.-E.van Wyk</small> * ''[[Dasispermum suffruticosum]]'' <small>(P.J.Bergius) B.L.Burtt</small> * ''[[Dasispermum tenue]]'' <small>(Sond.) Magee & B.-E.van Wyk</small> == Verwysings == {{verwysings}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Dasispermum| ]] [[Kategorie:Flora van Suid-Afrika]] 777ptnje30nlm2bc9tccq9b3k81x097 2920429 2920427 2026-07-31T07:11:56Z Oesjaar 7467 /* Spesies */ Skakel 2920429 wikitext text/x-wiki {{Outomatiese taksoboks |image = Dasispermum_suffruticosum_-_Flickr_-_Ragnhild_&_Neil_Crawford.jpg |image_caption = ''Dasispermum suffruticosum'' |display_parents = 3 |taxon = Dasispermum |authority = Neck. ex Raf., (1840) |subdivision_ranks = Spesies |subdivision = <center>[[#Spesies|Sien teks]]</center> |synonyms =* ''Heteroptilis'' <small>E.Mey. ex Meisn.</small> * ''Phymatis'' <small>E.Mey.</small> * ''Sonderina'' <small>H.Wolff</small> }} '''''Dasispermum''''' is 'n [[genus]] van [[kruid]]e wat behoort tot die [[Familie (biologie)|familie]] Apiaceae. Die genus is [[Endemie (ekologie)|endemies]] aan [[Suid-Afrika]] en kom in [[KwaZulu-Natal]], [[Noord-Kaap]], [[Oos-Kaap]] en die [[Wes-Kaap]] voor. == Spesies == Daar is sewe [[spesie]]s wat tot die genus hoort:<ref>[https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:20048-1 Plants of the World Online]</ref> * ''[[Dasispermum capense]]'' <small>(Lam.) Magee & [[Ben-Erik van Wyk|B.-E.van Wyk]]</small> * ''[[Dasispermum grandicarpum]]'' <small>Magee & B.-E.van Wyk</small> * ''[[Dasispermum hispidum]]'' <small>(Thunb.) Magee & B.-E.van Wyk</small> * ''[[Dasispermum humile]]'' <small>(Meisn.) Magee & B.-E.van Wyk</small> * ''[[Dasispermum perennans]]'' <small>Magee & B.-E.van Wyk</small> * ''[[Dasispermum suffruticosum]]'' <small>(P.J.Bergius) B.L.Burtt</small> * ''[[Dasispermum tenue]]'' <small>(Sond.) Magee & B.-E.van Wyk</small> == Verwysings == {{verwysings}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Dasispermum| ]] [[Kategorie:Flora van Suid-Afrika]] je2mkihrr4goo28ikf7g1a9ojivuq9m 2920430 2920429 2026-07-31T07:12:32Z Oesjaar 7467 /* Spesies */ Skakel 2920430 wikitext text/x-wiki {{Outomatiese taksoboks |image = Dasispermum_suffruticosum_-_Flickr_-_Ragnhild_&_Neil_Crawford.jpg |image_caption = ''Dasispermum suffruticosum'' |display_parents = 3 |taxon = Dasispermum |authority = Neck. ex Raf., (1840) |subdivision_ranks = Spesies |subdivision = <center>[[#Spesies|Sien teks]]</center> |synonyms =* ''Heteroptilis'' <small>E.Mey. ex Meisn.</small> * ''Phymatis'' <small>E.Mey.</small> * ''Sonderina'' <small>H.Wolff</small> }} '''''Dasispermum''''' is 'n [[genus]] van [[kruid]]e wat behoort tot die [[Familie (biologie)|familie]] Apiaceae. Die genus is [[Endemie (ekologie)|endemies]] aan [[Suid-Afrika]] en kom in [[KwaZulu-Natal]], [[Noord-Kaap]], [[Oos-Kaap]] en die [[Wes-Kaap]] voor. == Spesies == Daar is sewe [[spesie]]s wat tot die genus hoort:<ref>[https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:20048-1 Plants of the World Online]</ref> * ''[[Dasispermum capense]]'' <small>(Lam.) Magee & [[Ben-Erik van Wyk|B.-E.van Wyk]]</small> * ''[[Dasispermum grandicarpum]]'' <small>Magee & B.-E.van Wyk</small> * ''[[Dasispermum hispidum]]'' <small>([[Carl Peter Thunberg|Thunb.]]) Magee & B.-E.van Wyk</small> * ''[[Dasispermum humile]]'' <small>(Meisn.) Magee & B.-E.van Wyk</small> * ''[[Dasispermum perennans]]'' <small>Magee & B.-E.van Wyk</small> * ''[[Dasispermum suffruticosum]]'' <small>(P.J.Bergius) B.L.Burtt</small> * ''[[Dasispermum tenue]]'' <small>(Sond.) Magee & B.-E.van Wyk</small> == Verwysings == {{verwysings}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Dasispermum| ]] [[Kategorie:Flora van Suid-Afrika]] mksddedzb7ndk9ddbpd5toiwxfc2zes 2920435 2920430 2026-07-31T07:15:51Z Oesjaar 7467 /* Spesies */ Skakel 2920435 wikitext text/x-wiki {{Outomatiese taksoboks |image = Dasispermum_suffruticosum_-_Flickr_-_Ragnhild_&_Neil_Crawford.jpg |image_caption = ''Dasispermum suffruticosum'' |display_parents = 3 |taxon = Dasispermum |authority = Neck. ex Raf., (1840) |subdivision_ranks = Spesies |subdivision = <center>[[#Spesies|Sien teks]]</center> |synonyms =* ''Heteroptilis'' <small>E.Mey. ex Meisn.</small> * ''Phymatis'' <small>E.Mey.</small> * ''Sonderina'' <small>H.Wolff</small> }} '''''Dasispermum''''' is 'n [[genus]] van [[kruid]]e wat behoort tot die [[Familie (biologie)|familie]] Apiaceae. Die genus is [[Endemie (ekologie)|endemies]] aan [[Suid-Afrika]] en kom in [[KwaZulu-Natal]], [[Noord-Kaap]], [[Oos-Kaap]] en die [[Wes-Kaap]] voor. == Spesies == Daar is sewe [[spesie]]s wat tot die genus hoort:<ref>[https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:20048-1 Plants of the World Online]</ref> * ''[[Dasispermum capense]]'' <small>(Lam.) Magee & [[Ben-Erik van Wyk|B.-E.van Wyk]]</small> * ''[[Dasispermum grandicarpum]]'' <small>Magee & B.-E.van Wyk</small> * ''[[Dasispermum hispidum]]'' <small>([[Carl Peter Thunberg|Thunb.]]) Magee & B.-E.van Wyk</small> * ''[[Dasispermum humile]]'' <small>([[Carl Meissner|Meisn.]]) Magee & B.-E.van Wyk</small> * ''[[Dasispermum perennans]]'' <small>Magee & B.-E.van Wyk</small> * ''[[Dasispermum suffruticosum]]'' <small>([[Peter Jonas Bergius|P.J.Bergius]]) B.L.Burtt</small> * ''[[Dasispermum tenue]]'' <small>(Sond.) Magee & B.-E.van Wyk</small> == Verwysings == {{verwysings}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Dasispermum| ]] [[Kategorie:Flora van Suid-Afrika]] gyfax63jrcjlkwrtxs9sdcsrb5ig32g 2920438 2920435 2026-07-31T07:18:26Z Oesjaar 7467 Skakel 2920438 wikitext text/x-wiki {{Outomatiese taksoboks |image = Dasispermum_suffruticosum_-_Flickr_-_Ragnhild_&_Neil_Crawford.jpg |image_caption = ''Dasispermum suffruticosum'' |display_parents = 3 |taxon = Dasispermum |authority = Neck. ex Raf., (1840) |subdivision_ranks = Spesies |subdivision = <center>[[#Spesies|Sien teks]]</center> |synonyms =* ''Heteroptilis'' <small>[[Ernst Heinrich Friedrich Meyer|E.Mey.]] ex Meisn.</small> * ''Phymatis'' <small>E.Mey.</small> * ''Sonderina'' <small>H.Wolff</small> }} '''''Dasispermum''''' is 'n [[genus]] van [[kruid]]e wat behoort tot die [[Familie (biologie)|familie]] Apiaceae. Die genus is [[Endemie (ekologie)|endemies]] aan [[Suid-Afrika]] en kom in [[KwaZulu-Natal]], [[Noord-Kaap]], [[Oos-Kaap]] en die [[Wes-Kaap]] voor. == Spesies == Daar is sewe [[spesie]]s wat tot die genus hoort:<ref>[https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:20048-1 Plants of the World Online]</ref> * ''[[Dasispermum capense]]'' <small>(Lam.) Magee & [[Ben-Erik van Wyk|B.-E.van Wyk]]</small> * ''[[Dasispermum grandicarpum]]'' <small>Magee & B.-E.van Wyk</small> * ''[[Dasispermum hispidum]]'' <small>([[Carl Peter Thunberg|Thunb.]]) Magee & B.-E.van Wyk</small> * ''[[Dasispermum humile]]'' <small>([[Carl Meissner|Meisn.]]) Magee & B.-E.van Wyk</small> * ''[[Dasispermum perennans]]'' <small>Magee & B.-E.van Wyk</small> * ''[[Dasispermum suffruticosum]]'' <small>([[Peter Jonas Bergius|P.J.Bergius]]) B.L.Burtt</small> * ''[[Dasispermum tenue]]'' <small>(Sond.) Magee & B.-E.van Wyk</small> == Verwysings == {{verwysings}} {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Dasispermum| ]] [[Kategorie:Flora van Suid-Afrika]] 6jd6gcij2vnwnio8d8i74y15puyi1ao 10 464283 2920421 2026-07-31T07:05:24Z Oesjaar 7467 Nuwe taksonoom 2920421 wikitext text/x-wiki {{Don't edit this line {{{machine code|}}} |rank=genus |link=Dasispermum |parent=Apiaceae |refs=<!--Shown on this page only; don't include <ref> tags --> }} 9kakweslf26l0iv48m0uw56skhu4kff 14 464284 2920423 2026-07-31T07:08:08Z Oesjaar 7467 Nuwe kategorie 2920423 wikitext text/x-wiki {{Broodkrummels}} {{Hoofartikel}} [[Kategorie:Apiaceae]] leee16vabsyvx7xwhjhrnsjvu0226zn 1 464285 2920425 2026-07-31T07:09:16Z Oesjaar 7467 Verbeter 2920425 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 15 464286 2920426 2026-07-31T07:09:32Z Oesjaar 7467 Verbeter 2920426 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 0 464287 2920441 2026-07-31T07:30:43Z Oesjaar 7467 Nuwe spesie met foto. 2920441 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | status = | status_system = iucn3.1 | name = | image = | taxon = Dasispermum suffruticosum | authority = ([[Peter Jonas Bergius|P.J.Bergius]]) B.L.Burtt, (1988) | synonyms =* ''Athamanta capensis'' <small>[[Nicolaas Laurens Burman|Burm.f.]]</small> * ''Bunium rigens'' <small>([[Carolus Linnaeus|L.]]) Spreng.</small> * ''Capnophyllum jacquinii'' <small>DC.</small> * ''Cicuta rigens'' <small>Lam.</small> * ''Cicuta suffruticosa'' <small>Poir.</small> * ''Cnidium suffruticosum'' <small>Cham. & Schltdl.</small> * ''Conium africanum'' <small>Jacq.</small> * ''Conium jacquinii'' <small>(DC.) D.Dietr.</small> * ''Conium maritimum'' <small>L.</small> * ''Conium rigens'' <small>L.</small> * ''Conium rigidum'' <small>Christm.</small> * ''Conium suffruticosum'' <small>P.J.Bergius</small> * ''Dasispermum maritimum'' <small>(L.) Raf.</small> * ''Heteroptilis arenaria'' <small>[[Ernst Heinrich Friedrich Meyer|E.Mey.]] ex [[Carl Meissner|Meisn.]]</small> * ''Heteroptilis suffruticosa'' <small>(P.J.Bergius) Leute</small> * ''Ligusticum capense'' <small>(Burm.f.) DC.</small> * ''Ptychotis rigens'' <small>(L.) Harv.</small> * ''Selinum suffruticosum'' <small>(P.J.Bergius) Benth. & Hook.f.</small> * ''Sium patulum'' <small>Thunb.</small> * ''Trachydium rigens'' <small>(L.) M.Hiroe</small> * ''Trachyspermum rigens'' <small>(L.) G.Don</small> }} '''''Dasispermum suffruticosum''''' is 'n [[sukkulent]] wat deel van die Aizoaceae [[Familie (biologie)|familie]] is. Die [[spesie]] is [[Endemie (ekologie)|endemies]] aan [[Suid-Afrika]] en kom in die [[Wes-Kaap]] voor. == Bron == * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:77165462-1 Plants of the World] {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Dasispermum|suffruticosum]] [[Kategorie:Flora van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Endemiese plante van Suid-Afrika]] f1ljz7du3omth7r5gpxtps7d8xlvcmd 2920444 2920441 2026-07-31T07:36:46Z Oesjaar 7467 Verbeter 2920444 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | status = | status_system = iucn3.1 | name = | image = | taxon = Dasispermum suffruticosum | authority = ([[Peter Jonas Bergius|P.J.Bergius]]) B.L.Burtt, (1988) | synonyms =* ''Athamanta capensis'' <small>[[Nicolaas Laurens Burman|Burm.f.]]</small> * ''Bunium rigens'' <small>([[Carolus Linnaeus|L.]]) Spreng.</small> * ''Capnophyllum jacquinii'' <small>DC.</small> * ''Cicuta rigens'' <small>Lam.</small> * ''Cicuta suffruticosa'' <small>Poir.</small> * ''Cnidium suffruticosum'' <small>Cham. & Schltdl.</small> * ''Conium africanum'' <small>Jacq.</small> * ''Conium jacquinii'' <small>(DC.) D.Dietr.</small> * ''Conium maritimum'' <small>L.</small> * ''Conium rigens'' <small>L.</small> * ''Conium rigidum'' <small>Christm.</small> * ''Conium suffruticosum'' <small>P.J.Bergius</small> * ''Dasispermum maritimum'' <small>(L.) Raf.</small> * ''Heteroptilis arenaria'' <small>[[Ernst Heinrich Friedrich Meyer|E.Mey.]] ex [[Carl Meissner|Meisn.]]</small> * ''Heteroptilis suffruticosa'' <small>(P.J.Bergius) Leute</small> * ''Ligusticum capense'' <small>(Burm.f.) DC.</small> * ''Ptychotis rigens'' <small>(L.) Harv.</small> * ''Selinum suffruticosum'' <small>(P.J.Bergius) Benth. & Hook.f.</small> * ''Sium patulum'' <small>Thunb.</small> * ''Trachydium rigens'' <small>(L.) M.Hiroe</small> * ''Trachyspermum rigens'' <small>(L.) G.Don</small> }} '''''Dasispermum suffruticosum''''' is 'n [[sukkulent]] wat deel van die Aizoaceae [[Familie (biologie)|familie]] is. Die [[spesie]] is [[Endemie (ekologie)|endemies]] aan [[Suid-Afrika]] en kom in [[KwaZulu-Natal]], [[Oos-Kaap]] en die [[Wes-Kaap]] voor. Die spesie is deel van die [[fynbos]] en blom van Julie tot Februarie. Dit groei op die sand aan die kus vanaf [[Namakwaland]] tot in KwaZulu-Natal. == Bronnelys == * [https://redlist.sanbi.org/species.php?species=2146-1 REDLIST Sanbi] * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:945331-1 Plants of the World] * [https://biodiversityadvisor.sanbi.org/search/detail/fa182419-0db2-4357-8f96-8890e13cafa9 Biodiversityadvisor] {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Dasispermum|suffruticosum]] [[Kategorie:Flora van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Endemiese plante van Suid-Afrika]] k6v8h3txl102kxsor40p2cgrs6n883i 2920449 2920444 2026-07-31T07:48:49Z Oesjaar 7467 Verbeter 2920449 wikitext text/x-wiki {{Spesieboks | status = | status_system = iucn3.1 | name = Duineseldery | image = | taxon = Dasispermum suffruticosum | authority = ([[Peter Jonas Bergius|P.J.Bergius]]) B.L.Burtt, (1988) | synonyms =* ''Athamanta capensis'' <small>[[Nicolaas Laurens Burman|Burm.f.]]</small> * ''Bunium rigens'' <small>([[Carolus Linnaeus|L.]]) Spreng.</small> * ''Capnophyllum jacquinii'' <small>DC.</small> * ''Cicuta rigens'' <small>Lam.</small> * ''Cicuta suffruticosa'' <small>Poir.</small> * ''Cnidium suffruticosum'' <small>Cham. & Schltdl.</small> * ''Conium africanum'' <small>Jacq.</small> * ''Conium jacquinii'' <small>(DC.) D.Dietr.</small> * ''Conium maritimum'' <small>L.</small> * ''Conium rigens'' <small>L.</small> * ''Conium rigidum'' <small>Christm.</small> * ''Conium suffruticosum'' <small>P.J.Bergius</small> * ''Dasispermum maritimum'' <small>(L.) Raf.</small> * ''Heteroptilis arenaria'' <small>[[Ernst Heinrich Friedrich Meyer|E.Mey.]] ex [[Carl Meissner|Meisn.]]</small> * ''Heteroptilis suffruticosa'' <small>(P.J.Bergius) Leute</small> * ''Ligusticum capense'' <small>(Burm.f.) DC.</small> * ''Ptychotis rigens'' <small>(L.) Harv.</small> * ''Selinum suffruticosum'' <small>(P.J.Bergius) Benth. & Hook.f.</small> * ''Sium patulum'' <small>Thunb.</small> * ''Trachydium rigens'' <small>(L.) M.Hiroe</small> * ''Trachyspermum rigens'' <small>(L.) G.Don</small> }} Die '''duineseldery''' (''Dasispermum suffruticosum'') is 'n [[sukkulent]] wat deel van die Aizoaceae [[Familie (biologie)|familie]] is. Die [[spesie]] is [[Endemie (ekologie)|endemies]] aan [[Suid-Afrika]] en kom in [[KwaZulu-Natal]], [[Oos-Kaap]] en die [[Wes-Kaap]] voor. Die spesie is deel van die [[fynbos]] en blom van Julie tot Februarie. Dit groei op die sand aan die kus vanaf [[Namakwaland]] tot in KwaZulu-Natal. == Bronnelys == * [https://redlist.sanbi.org/species.php?species=2146-1 REDLIST Sanbi] * [https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:945331-1 Plants of the World] * [https://biodiversityadvisor.sanbi.org/search/detail/fa182419-0db2-4357-8f96-8890e13cafa9 Biodiversityadvisor] {{Taksonbalk}} [[Kategorie:Dasispermum|suffruticosum]] [[Kategorie:Flora van Suid-Afrika]] [[Kategorie:Endemiese plante van Suid-Afrika]] 4w36fm4ypinptfvbh2qi12sm6gs83dv 1 464288 2920445 2026-07-31T07:37:32Z Oesjaar 7467 Verbeter 2920445 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 0 464289 2920450 2026-07-31T07:49:13Z Oesjaar 7467 Aanstuur 2920450 wikitext text/x-wiki #AANSTUUR [[Dasispermum suffruticosum]] 3idb23p4vlh3ndas9uapyl997inmwc2 1 464290 2920451 2026-07-31T07:49:44Z Oesjaar 7467 Verbeter 2920451 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 0 464291 2920462 2026-07-31T08:54:25Z Aliwal2012 39067 Geskep deur die bladsy "[[:nl:Special:Redirect/revision/64588484|Elio De Angelis]]" te vertaal 2920462 wikitext text/x-wiki '''Elio de Angelis''' ([[Rome]], [[26 Maart]] [[1958]] – [[Marseille]], [[15 Mei]] [[1986]]) was 'n [[Italië|Italiaanse]] [[Formule Een|Formule 1]]-renjaer wat tussen 1979 en 1986 aan die sport deelgeneem het. Hy is soms die "laaste heer" in Formule 1 genoem, en hoewel hy waarskynlik nie die talentvolste bestuurder van alle tye was nie, was hy beslis een van die gewildstes. Hy het altesaam 122 Wêreldkampioenskappunte gedurende sy loopbaan aangeteken. == Loopbaan == De Angelis het in [[1979 Formule Een-seisoen|1979]] sy Formule 1-debuut vir die Shadow- span gemaak. In 1980 het hy na [[Team Lotus (1958-1994)|Team Lotus]] oorgeskakel. In daardie seisoen, op die ouderdom van 20, het hy amper die jongste Grand Prix-wenner van alle tye geword deur net-net tweede te eindig by die [[1980 Brasiliaanse Grand Prix|Brasiliaanse Grand Prix]] op die [[José Carlos Pace-renbaan|Interlagos]]-renbaan. [[Kategorie:Formule Een-renjaers]] [[Kategorie:Italiaanse renjaers]] l9kps0vpd4kpqvkqc649lvm002yihw0 2920471 2920462 2026-07-31T09:01:37Z Aliwal2012 39067 uitgebrei uit Nederlandse wiki, geen verwysings gevind 2920471 wikitext text/x-wiki '''Elio de Angelis''' ([[Rome]], [[26 Maart]] [[1958]] – [[Marseille]], [[15 Mei]] [[1986]]) was 'n [[Italië|Italiaanse]] [[Formule Een]]-renjaer wat tussen 1979 en 1986 aan die sport deelgeneem het. Hy is soms die "laaste heer" in Formule 1 genoem, en hoewel hy waarskynlik nie die talentvolste bestuurder van alle tye was nie, was hy beslis een van die gewildstes. Hy het altesaam 122 Wêreldkampioenskappunte gedurende sy loopbaan aangeteken. == Loopbaan == De Angelis het in [[1979 Formule Een-seisoen|1979]] sy Formule 1-debuut vir die Shadow-span gemaak. In 1980 het hy na [[Team Lotus (1958-1994)|Team Lotus]] oorgeskakel. In daardie seisoen, op die ouderdom van 20, het hy amper die jongste Grand Prix-wenner van alle tye geword deur net-net tweede te eindig by die [[1980 Brasiliaanse Grand Prix|Brasiliaanse Grand Prix]] op die [[José Carlos Pace-renbaan|Interlagos]]-renbaan. In 1985 verlaat De Angelis Lotus toe dit duidelik word dat die span se aandag hoofsaaklik op sy talentvolle spanmaat [[Ayrton Senna]] gefokus was. Sy plaasvervanger in die Lotus-span was Johnny Dumfries. De Angelis het na Brabham verhuis, waar hy die tweemalige wêreldkampioen [[Nelson Piquet]] opgevolg het, wat na [[Williams Grand Prix Engineering|Williams]] oorgeskakel het omdat die destydse Brabham-spanbaas [[Bernie Ecclestone]] nie met Piquet se salariseise ingestem het nie. Die motor waarmee Brabham in 1986 in Formule 1 meegeding het, die BT55, het radikaal verander van die vorige jaar, maar dit het gou duidelik geword dat die motor nie so mededingend was soos in die vroeë tagtigerjare nie. De Angelis het hard gewerk om die motor te verbeter. == Sterwe == Tydens 'n oefenlopie op die [[Paul Ricard-renbaan]] het die motor sy agtervlerk op 'n pylvak verloor, wat veroorsaak het dat die agterwiele hul greep met die baan verloor het. Die motor het verskeie kere gerol, toe aan die ander kant van die relings beland en aan die brand geslaan. Dit was egter nie die hoë spoed wat De Angelis se dood veroorsaak het nie, maar daar was te min baanbeamptes teenwoordig om hom om vinnig uit die brandende motor te help. Die enigste ander bestuurder wat by die ongeluk teenwoordig was, die Australiër [[Alan Jones]], het egter nie daarin geslaag om De Angelis uit die wrak te bevry nie. Die ambulanshelikopter het hul toe 'n halfuur laat wag. Hy is uiteindelik 29 uur later in die hospitaal oorlede aan die gevolge van verstikking. De Angelis se plek in die Brabham-span is deur [[Derek Warwick]] ingeneem. [[Kategorie:Formule Een-renjaers]] [[Kategorie:Italiaanse renjaers]] mz65stczora8g316tlnciozl2lsohwd 2920475 2920471 2026-07-31T09:04:35Z Aliwal2012 39067 2920475 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Anefo 932-2371 Elio de Angelis 03.07.1982.jpg|duimnael|180px|De Angelis in 1982]] '''Elio de Angelis''' ([[Rome]], [[26 Maart]] [[1958]] – [[Marseille]], [[15 Mei]] [[1986]]) was 'n [[Italië|Italiaanse]] [[Formule Een]]-renjaer wat tussen 1979 en 1986 aan die sport deelgeneem het. Hy is soms die "laaste heer" in Formule 1 genoem, en hoewel hy waarskynlik nie die talentvolste bestuurder van alle tye was nie, was hy beslis een van die gewildstes. Hy het altesaam 122 Wêreldkampioenskappunte gedurende sy loopbaan aangeteken. == Loopbaan == De Angelis het in [[1979 Formule Een-seisoen|1979]] sy Formule 1-debuut vir die Shadow-span gemaak. In 1980 het hy na [[Team Lotus (1958-1994)|Team Lotus]] oorgeskakel. In daardie seisoen, op die ouderdom van 20, het hy amper die jongste Grand Prix-wenner van alle tye geword deur net-net tweede te eindig by die [[1980 Brasiliaanse Grand Prix|Brasiliaanse Grand Prix]] op die [[José Carlos Pace-renbaan|Interlagos]]-renbaan. In 1985 verlaat De Angelis Lotus toe dit duidelik word dat die span se aandag hoofsaaklik op sy talentvolle spanmaat [[Ayrton Senna]] gefokus was. Sy plaasvervanger in die Lotus-span was Johnny Dumfries. De Angelis het na Brabham verhuis, waar hy die tweemalige wêreldkampioen [[Nelson Piquet]] opgevolg het, wat na [[Williams Grand Prix Engineering|Williams]] oorgeskakel het omdat die destydse Brabham-spanbaas [[Bernie Ecclestone]] nie met Piquet se salariseise ingestem het nie. Die motor waarmee Brabham in 1986 in Formule 1 meegeding het, die BT55, het radikaal verander van die vorige jaar, maar dit het gou duidelik geword dat die motor nie so mededingend was soos in die vroeë tagtigerjare nie. De Angelis het hard gewerk om die motor te verbeter. == Sterwe == Tydens 'n oefenlopie op die [[Paul Ricard-renbaan]] het die motor sy agtervlerk op 'n pylvak verloor, wat veroorsaak het dat die agterwiele hul greep met die baan verloor het. Die motor het verskeie kere gerol, toe aan die ander kant van die relings beland en aan die brand geslaan. Dit was egter nie die hoë spoed wat De Angelis se dood veroorsaak het nie, maar daar was te min baanbeamptes teenwoordig om hom om vinnig uit die brandende motor te help. Die enigste ander bestuurder wat by die ongeluk teenwoordig was, die Australiër [[Alan Jones]], het egter nie daarin geslaag om De Angelis uit die wrak te bevry nie. Die ambulanshelikopter het hul toe 'n halfuur laat wag. Hy is uiteindelik 29 uur later in die hospitaal oorlede aan die gevolge van verstikking. De Angelis se plek in die Brabham-span is deur [[Derek Warwick]] ingeneem. [[Kategorie:Formule Een-renjaers]] [[Kategorie:Italiaanse renjaers]] 5nbhnpgoulnhowjzz0xgqelfdrlm54m 2920489 2920475 2026-07-31T09:23:28Z Aliwal2012 39067 2920489 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Anefo 932-2371 Elio de Angelis 03.07.1982.jpg|duimnael|180px|De Angelis in 1982]] '''Elio de Angelis''' ([[Rome]], [[26 Maart]] [[1958]] – [[Marseille]], [[15 Mei]] [[1986]]) was 'n [[Italië|Italiaanse]] [[Formule Een]]-renjaer wat tussen 1979 en 1986 aan die sport deelgeneem het. Hy is soms die "laaste heer" in Formule 1 genoem, en hoewel hy waarskynlik nie die talentvolste bestuurder van alle tye was nie, was hy beslis een van die gewildstes. Hy het altesaam 122 Wêreldkampioenskappunte gedurende sy loopbaan aangeteken. == Loopbaan == De Angelis het in [[1979 Formule Een-seisoen|1979]] sy Formule 1-debuut vir die Shadow-span gemaak. In 1980 het hy na [[Team Lotus (1958-1994)|Team Lotus]] oorgeskakel. In daardie seisoen, op die ouderdom van 20, het hy amper die jongste Grand Prix-wenner van alle tye geword deur net-net tweede te eindig by die [[1980 Brasiliaanse Grand Prix|Brasiliaanse Grand Prix]] op die [[José Carlos Pace-renbaan|Interlagos]]-renbaan. In 1985 verlaat De Angelis Lotus toe dit duidelik word dat die span se aandag hoofsaaklik op sy talentvolle spanmaat [[Ayrton Senna]] gefokus was. Sy plaasvervanger in die Lotus-span was Johnny Dumfries. De Angelis het na Brabham verhuis, waar hy die tweemalige wêreldkampioen [[Nelson Piquet]] opgevolg het, wat na [[Williams Grand Prix Engineering|Williams]] oorgeskakel het omdat die destydse Brabham-spanbaas [[Bernie Ecclestone]] nie met Piquet se salariseise ingestem het nie. Die motor waarmee Brabham in 1986 in Formule 1 meegeding het, die BT55, het radikaal verander van die vorige jaar, maar dit het gou duidelik geword dat die motor nie so mededingend was soos in die vroeë tagtigerjare nie. De Angelis het hard gewerk om die motor te verbeter. == Sterwe == Tydens 'n oefenlopie op die [[Paul Ricard-renbaan]] het die motor sy agtervlerk op 'n pylvak verloor, wat veroorsaak het dat die agterwiele hul greep met die baan verloor het. Die motor het verskeie kere gerol, toe aan die ander kant van die relings beland en aan die brand geslaan. Dit was egter nie die hoë spoed wat De Angelis se dood veroorsaak het nie, maar daar was te min baanbeamptes teenwoordig om hom om vinnig uit die brandende motor te help. Die enigste ander bestuurder wat by die ongeluk teenwoordig was, die Australiër [[Alan Jones]], het egter nie daarin geslaag om De Angelis uit die wrak te bevry nie. Die ambulanshelikopter het hul toe 'n halfuur laat wag. Hy is uiteindelik 29 uur later in die hospitaal oorlede aan die gevolge van verstikking. De Angelis se plek in die Brabham-span is deur [[Derek Warwick]] ingeneem. [[Kategorie:Geboortes in 1958]] [[Kategorie:Sterftes in 1986]] [[Kategorie:Formule Een-renjaers]] [[Kategorie:Italiaanse renjaers]] rl8l5vtu8hg7il0m8g7xiv2quvpqlsi 0 464292 2920464 2026-07-31T08:54:33Z Sobaka 328 Nuwe artikel, nog besig 2920464 wikitext text/x-wiki '''''The WEIRDest People in the World: How the West Became Psychologically Peculiar and Particularly Prosperous''''' ('''Die Vreemdste Mense in die Wêreld: Hoe die Weste Sielkundig Eienaardig en Besonder Voorspoedig Geword het''') is 'n [[boek]] uit 2020 deur professor [[Joseph Henrich]] aan die [[Harvard-universiteit]] wat daarop gemik is om [[geskiedenis]] en sielkundige variasie te verduidelik deur benaderings uit kulturele evolusie en evolusionêre sielkunde te gebruik. In die boek ondersoek Henrich hoe instellings en [[sielkunde]] mekaar oor tyd gesamentlik beïnvloed. Meer spesifiek voer hy aan dat 'n reeks [[Katolieke Kerk]]-edikte oor die [[huwelik]] wat in die 4de eeu begin het, die fondamente van 'n [[Familie (verwantskap)|familie]]gebaseerde samelewing ondermyn het en die meer analitiese, individualistiese denke geskep het wat in [[Weste]]rse samelewings algemeen voorkom. ==Opsomming== Die eerste deel, "Die Evolusie van Samelewings en Sielkunde", beskryf WEIRD (Westerse, Opgeleide, Geïndustrialiseerde, Ryk en Demokratiese) bevolkings "in breë trekke", volgens resensent Pauline Grosjean.<ref name="Grosjean">{{Cite journal |last=Grosjean |first=Pauline |date=2020-09-18 |title=Why the West is WEIRD The WEIRDest People in the World Joseph Henrich Farrar, Straus and Giroux, 2020. 704 pp. |url=https://www.science.org/doi/10.1126/science.abc6138 |journal=Science |volume=369 |issue=6510 |page=1438 |doi=10.1126/science.abc6138 |s2cid=221768313 |issn=0036-8075 |access-date=24 November 2023 |archive-date=14 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231114105032/https://www.science.org/doi/10.1126/science.abc6138 |url-status=live |url-access=subscription }}</ref> Henrich bespreek die navorsing van Richard Nisbett wat daarop dui dat mense in WEIRD-kulture reduktief dink met 'n fokus op persoonlike eienskappe en bedoelings, terwyl Asiërs [[Holisme|holisties]] dink met 'n fokus op verhoudings en situasies. Nie-Westerlinge sal familiebande en lojaliteite beklemtoon. Henrich bied ook 'n groot hoeveelheid bewyse aan dat WEIRD-mense meer vertroue in vreemdelinge het en meer geneig is om bloed te gee as die meeste mense. Westerlinge, volgens resensent Judith Shulevitz, "identifiseer meer as lede van vrywillige sosiale groepe – tandartse, kunstenaars, Republikeine, Demokrate, ondersteuners van 'n Groen Party – as van uitgebreide stamgroepe."<ref name="Shulevitz">{{Cite web |last=Shulevitz |first=Judith |date=2020-09-06 |title=A New Theory of Western Civilization |url=https://www.theatlantic.com/magazine/archive/2020/10/joseph-henrich-weird-people/615496/ |access-date=2020-12-25 |website=The Atlantic |language=en-US |archive-date=19 Desember 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201219090548/https://www.theatlantic.com/magazine/archive/2020/10/joseph-henrich-weird-people/615496/ |url-status=live }}</ref> Die tweede deel van die boek, "Die Oorsprong van WEIRD mense", bied 'n vergelykende politieke weergawe van hoe samelewings [[godsdiens]] gebruik het om van families na [[Staat|state]]] op te skaal.<ref name="HiltonRoot">{{Cite web |last=Root |first=Hilton |date=Oktober 2020 |title=The WEIRDest People in the World: How the West Became Psychologically Peculiar and Particularly Prosperous |url=https://eh.net/book_reviews/the-weirdest-people-in-the-world-how-the-west-became-psychologically-peculiar-and-particularly-prosperous/ |access-date=2020-12-25 |website=EH.Net |archive-date=20 Januarie 2021 |archive--url=https://web.archive.org/web/20210120075944/https://eh.net/book_reviews/the-weirdest-people-in-the-world-how-the-west-became-psychologically-peculiar-and-particularly-prosperous/ |url-status=live }}</ref>url=https://web.archive.org/web/20210120075944/https://eh.net/book_reviews/the-weirdest-people-in-the-world-how-the-west-became-psychologically-peculiar-and-particularly-prosperous/ |url-status=live}}</ref> Meer spesifiek, die outeur put uit 'n reeks kwalitatiewe en kwantitatiewe bewyse om te argumenteer dat godsdienstige oortuigings, onpersoonlike markte, [[verstedeliking]] en mededinging tussen vrywillige verenigings soos gildes, kontrakdorpe, universiteite en godsdienstige ordes mense se sielkunde en sosiale lewens verskuif het. Uniek is dat die outeur beide bespreek hoe hedendaagse instellings sielkunde vorm en hierdie prosesse in 'n weergawe van die verlede plaas. Die derde afdeling, "Nuwe Instellings, Nuwe Sielkunde", handel oor hoe die Katolieke Kerk en sy afsplitsing, [[Protestantisme]], vroeë instellings en sielkunde gevorm het en (volgens die outeur) die weg gebaan het vir moderne instellings. Terwyl verslae van die moderne geskiedenis gereeld aanvoer dat die Protestantse Hervorming individualisme en 'n geloof in die oppergesag van die reg geskep het, voer Henrich aan dat edikte deur die Kerk wat hy die "Huwelik- en Gesinsprogram" (MFP) noem, klanvorming verminder het, wat Wes-Europeërs meer analities en individualisties gemaak het, wat gelei het tot verskeie tussenliggende instellings en vertroue in abstrakte reëls. In die laaste afdeling, "Die Geboorte van die Moderne Wêreld", daag Henrich spesifiek die "rasionalistiese" siening uit dat moderne Westerse instellings voortspruit uit rede wat oor godsdienstige dogma geseëvier het. In plaas daarvan voer hy aan dat hierdie instellings die toevallige neweproduk is van spesifieke beleide van die Katolieke Kerk wat Europa se familie-gebaseerde instellings ontmantel het. Sonder klan-steun het die Kerk kerngesinne geïsoleerd en kwesbaar gelaat, wat hulle gedwing het om te innoveer om te oorleef en uiteindelik die moderne wêreld te skep.<ref>" aie glo dat [moderne Westerse] instellings, die erfenis van die Westerse [[beskawing]], die produkte van rede en die opkoms van rasionaliteit verteenwoordig. Hierdie instellings - argumenteer die rasionaliste - is wat jy kry sodra jy die kerklike dogma wegneem en 'rede' toepas... Aan die gemeenskap wil ek 'n sentrale rol voorstel vir die voortdurende sielkundige veranderinge wat deur kulturele evolusie gedurende die [[Middeleeue]] teweeggebring is - deur die sloping van Europa se familie-gebaseerde instellings (Hoofstuk 5-8), die uitbreiding van onpersoonlike markte (Hoofstuk 9), die opkoms van gedomesticeerde vorme van intergroepkompetisie (Hoofstuk 10), en die groei van 'n breë, mobiele arbeidsverdeling in stedelike sentra (Hoofstuk 11)." {{Cite book |last=Henrich |first=Joseph Patrick |title=The WEIRDest people in the world: How the West Became Psychologically Peculiar and Particularly Prosperous |date=2020|pages=395-396|publisher=Farrar, Straus and Giroux |isbn=978-0-374-17322-7 |edition=First |location=New York}}</ref> ==Verwysings== ((Verwysings}} io9qrperfldygvpo38hndw6vr2c3w5a 2920465 2920464 2026-07-31T08:55:38Z Sobaka 328 2920465 wikitext text/x-wiki '''''The WEIRDest People in the World: How the West Became Psychologically Peculiar and Particularly Prosperous''''' ('''Die Vreemdste Mense in die Wêreld: Hoe die Weste Sielkundig Eienaardig en Besonder Voorspoedig Geword het''') is 'n [[boek]] uit 2020 deur professor [[Joseph Henrich]] aan die [[Harvard-universiteit]] wat daarop gemik is om [[geskiedenis]] en sielkundige variasie te verduidelik deur benaderings uit kulturele evolusie en evolusionêre sielkunde te gebruik. In die boek ondersoek Henrich hoe instellings en [[sielkunde]] mekaar oor tyd gesamentlik beïnvloed. Meer spesifiek voer hy aan dat 'n reeks [[Katolieke Kerk]]-edikte oor die [[huwelik]] wat in die 4de eeu begin het, die fondamente van 'n [[Familie (verwantskap)|familie]]gebaseerde samelewing ondermyn het en die meer analitiese, individualistiese denke geskep het wat in [[Weste]]rse samelewings algemeen voorkom. ==Opsomming== Die eerste deel, "Die Evolusie van Samelewings en Sielkunde", beskryf WEIRD (Westerse, Opgeleide, Geïndustrialiseerde, Ryk en Demokratiese) bevolkings "in breë trekke", volgens resensent Pauline Grosjean.<ref name="Grosjean">{{Cite journal |last=Grosjean |first=Pauline |date=2020-09-18 |title=Why the West is WEIRD The WEIRDest People in the World Joseph Henrich Farrar, Straus and Giroux, 2020. 704 pp. |url=https://www.science.org/doi/10.1126/science.abc6138 |journal=Science |volume=369 |issue=6510 |page=1438 |doi=10.1126/science.abc6138 |s2cid=221768313 |issn=0036-8075 |access-date=24 November 2023 |archive-date=14 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231114105032/https://www.science.org/doi/10.1126/science.abc6138 |url-status=live |url-access=subscription }}</ref> Henrich bespreek die navorsing van Richard Nisbett wat daarop dui dat mense in WEIRD-kulture reduktief dink met 'n fokus op persoonlike eienskappe en bedoelings, terwyl Asiërs [[Holisme|holisties]] dink met 'n fokus op verhoudings en situasies. Nie-Westerlinge sal familiebande en lojaliteite beklemtoon. Henrich bied ook 'n groot hoeveelheid bewyse aan dat WEIRD-mense meer vertroue in vreemdelinge het en meer geneig is om bloed te gee as die meeste mense. Westerlinge, volgens resensent Judith Shulevitz, "identifiseer meer as lede van vrywillige sosiale groepe – tandartse, kunstenaars, Republikeine, Demokrate, ondersteuners van 'n Groen Party – as van uitgebreide stamgroepe."<ref name="Shulevitz">{{Cite web |last=Shulevitz |first=Judith |date=2020-09-06 |title=A New Theory of Western Civilization |url=https://www.theatlantic.com/magazine/archive/2020/10/joseph-henrich-weird-people/615496/ |access-date=2020-12-25 |website=The Atlantic |language=en-US |archive-date=19 Desember 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201219090548/https://www.theatlantic.com/magazine/archive/2020/10/joseph-henrich-weird-people/615496/ |url-status=live }}</ref> Die tweede deel van die boek, "Die Oorsprong van WEIRD mense", bied 'n vergelykende politieke weergawe van hoe samelewings [[godsdiens]] gebruik het om van families na [[Staat|state]]] op te skaal.<ref name="HiltonRoot">{{Cite web |last=Root |first=Hilton |date=Oktober 2020 |title=The WEIRDest People in the World: How the West Became Psychologically Peculiar and Particularly Prosperous |url=https://eh.net/book_reviews/the-weirdest-people-in-the-world-how-the-west-became-psychologically-peculiar-and-particularly-prosperous/ |access-date=2020-12-25 |website=EH.Net |archive-date=20 Januarie 2021 |archive--url=https://web.archive.org/web/20210120075944/https://eh.net/book_reviews/the-weirdest-people-in-the-world-how-the-west-became-psychologically-peculiar-and-particularly-prosperous/ |url-status=live }}</ref>url=https://web.archive.org/web/20210120075944/https://eh.net/book_reviews/the-weirdest-people-in-the-world-how-the-west-became-psychologically-peculiar-and-particularly-prosperous/ |url-status=live}}</ref> Meer spesifiek, die outeur put uit 'n reeks kwalitatiewe en kwantitatiewe bewyse om te argumenteer dat godsdienstige oortuigings, onpersoonlike markte, [[verstedeliking]] en mededinging tussen vrywillige verenigings soos gildes, kontrakdorpe, universiteite en godsdienstige ordes mense se sielkunde en sosiale lewens verskuif het. Uniek is dat die outeur beide bespreek hoe hedendaagse instellings sielkunde vorm en hierdie prosesse in 'n weergawe van die verlede plaas. Die derde afdeling, "Nuwe Instellings, Nuwe Sielkunde", handel oor hoe die Katolieke Kerk en sy afsplitsing, [[Protestantisme]], vroeë instellings en sielkunde gevorm het en (volgens die outeur) die weg gebaan het vir moderne instellings. Terwyl verslae van die moderne geskiedenis gereeld aanvoer dat die Protestantse Hervorming individualisme en 'n geloof in die oppergesag van die reg geskep het, voer Henrich aan dat edikte deur die Kerk wat hy die "Huwelik- en Gesinsprogram" (MFP) noem, klanvorming verminder het, wat Wes-Europeërs meer analities en individualisties gemaak het, wat gelei het tot verskeie tussenliggende instellings en vertroue in abstrakte reëls. In die laaste afdeling, "Die Geboorte van die Moderne Wêreld", daag Henrich spesifiek die "rasionalistiese" siening uit dat moderne Westerse instellings voortspruit uit rede wat oor godsdienstige dogma geseëvier het. In plaas daarvan voer hy aan dat hierdie instellings die toevallige neweproduk is van spesifieke beleide van die Katolieke Kerk wat Europa se familie-gebaseerde instellings ontmantel het. Sonder klan-steun het die Kerk kerngesinne geïsoleerd en kwesbaar gelaat, wat hulle gedwing het om te innoveer om te oorleef en uiteindelik die moderne wêreld te skep.<ref>" aie glo dat [moderne Westerse] instellings, die erfenis van die Westerse [[beskawing]], die produkte van rede en die opkoms van rasionaliteit verteenwoordig. Hierdie instellings - argumenteer die rasionaliste - is wat jy kry sodra jy die kerklike dogma wegneem en 'rede' toepas... Aan die gemeenskap wil ek 'n sentrale rol voorstel vir die voortdurende sielkundige veranderinge wat deur kulturele evolusie gedurende die [[Middeleeue]] teweeggebring is - deur die sloping van Europa se familie-gebaseerde instellings (Hoofstuk 5-8), die uitbreiding van onpersoonlike markte (Hoofstuk 9), die opkoms van gedomesticeerde vorme van intergroepkompetisie (Hoofstuk 10), en die groei van 'n breë, mobiele arbeidsverdeling in stedelike sentra (Hoofstuk 11)." {{Cite book |last=Henrich |first=Joseph Patrick |title=The WEIRDest people in the world: How the West Became Psychologically Peculiar and Particularly Prosperous |date=2020|pages=395-396|publisher=Farrar, Straus and Giroux |isbn=978-0-374-17322-7 |edition=First |location=New York}}</ref> ==Verwysings== {{Verwysings}} q5jig0ooq4e2owsgp7lcx1s488oafr6 2920466 2920465 2026-07-31T08:56:28Z Sobaka 328 /* Opsomming */ 2920466 wikitext text/x-wiki '''''The WEIRDest People in the World: How the West Became Psychologically Peculiar and Particularly Prosperous''''' ('''Die Vreemdste Mense in die Wêreld: Hoe die Weste Sielkundig Eienaardig en Besonder Voorspoedig Geword het''') is 'n [[boek]] uit 2020 deur professor [[Joseph Henrich]] aan die [[Harvard-universiteit]] wat daarop gemik is om [[geskiedenis]] en sielkundige variasie te verduidelik deur benaderings uit kulturele evolusie en evolusionêre sielkunde te gebruik. In die boek ondersoek Henrich hoe instellings en [[sielkunde]] mekaar oor tyd gesamentlik beïnvloed. Meer spesifiek voer hy aan dat 'n reeks [[Katolieke Kerk]]-edikte oor die [[huwelik]] wat in die 4de eeu begin het, die fondamente van 'n [[Familie (verwantskap)|familie]]gebaseerde samelewing ondermyn het en die meer analitiese, individualistiese denke geskep het wat in [[Weste]]rse samelewings algemeen voorkom. ==Opsomming== Die eerste deel, "Die Evolusie van Samelewings en Sielkunde", beskryf WEIRD (Westerse, Opgeleide, Geïndustrialiseerde, Ryk en Demokratiese) bevolkings "in breë trekke", volgens resensent Pauline Grosjean.<ref name="Grosjean">{{Cite journal |last=Grosjean |first=Pauline |date=2020-09-18 |title=Why the West is WEIRD The WEIRDest People in the World Joseph Henrich Farrar, Straus and Giroux, 2020. 704 pp. |url=https://www.science.org/doi/10.1126/science.abc6138 |journal=Science |volume=369 |issue=6510 |page=1438 |doi=10.1126/science.abc6138 |s2cid=221768313 |issn=0036-8075 |access-date=24 November 2023 |archive-date=14 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231114105032/https://www.science.org/doi/10.1126/science.abc6138 |url-status=live |url-access=subscription }}</ref> Henrich bespreek die navorsing van Richard Nisbett wat daarop dui dat mense in WEIRD-kulture reduktief dink met 'n fokus op persoonlike eienskappe en bedoelings, terwyl Asiërs [[Holisme|holisties]] dink met 'n fokus op verhoudings en situasies. Nie-Westerlinge sal familiebande en lojaliteite beklemtoon. Henrich bied ook 'n groot hoeveelheid bewyse aan dat WEIRD-mense meer vertroue in vreemdelinge het en meer geneig is om bloed te gee as die meeste mense. Westerlinge, volgens resensent Judith Shulevitz, "identifiseer meer as lede van vrywillige sosiale groepe – tandartse, kunstenaars, Republikeine, Demokrate, ondersteuners van 'n Groen Party – as van uitgebreide stamgroepe."<ref name="Shulevitz">{{Cite web |last=Shulevitz |first=Judith |date=2020-09-06 |title=A New Theory of Western Civilization |url=https://www.theatlantic.com/magazine/archive/2020/10/joseph-henrich-weird-people/615496/ |access-date=2020-12-25 |website=The Atlantic |language=en-US |archive-date=19 Desember 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201219090548/https://www.theatlantic.com/magazine/archive/2020/10/joseph-henrich-weird-people/615496/ |url-status=live }}</ref> Die tweede deel van die boek, "Die Oorsprong van WEIRD mense", bied 'n vergelykende politieke weergawe van hoe samelewings [[godsdiens]] gebruik het om van families na [[Staat|state]] op te skaal.<ref name="HiltonRoot">{{Cite web |last=Root |first=Hilton |date=Oktober 2020 |title=The WEIRDest People in the World: How the West Became Psychologically Peculiar and Particularly Prosperous |url=https://eh.net/book_reviews/the-weirdest-people-in-the-world-how-the-west-became-psychologically-peculiar-and-particularly-prosperous/ |access-date=2020-12-25 |website=EH.Net |archive-date=20 Januarie 2021 |archive--url=https://web.archive.org/web/20210120075944/https://eh.net/book_reviews/the-weirdest-people-in-the-world-how-the-west-became-psychologically-peculiar-and-particularly-prosperous/ |url-status=live }}</ref> Meer spesifiek, die outeur put uit 'n reeks kwalitatiewe en kwantitatiewe bewyse om te argumenteer dat godsdienstige oortuigings, onpersoonlike markte, [[verstedeliking]] en mededinging tussen vrywillige verenigings soos gildes, kontrakdorpe, universiteite en godsdienstige ordes mense se sielkunde en sosiale lewens verskuif het. Uniek is dat die outeur beide bespreek hoe hedendaagse instellings sielkunde vorm en hierdie prosesse in 'n weergawe van die verlede plaas. Die derde afdeling, "Nuwe Instellings, Nuwe Sielkunde", handel oor hoe die Katolieke Kerk en sy afsplitsing, [[Protestantisme]], vroeë instellings en sielkunde gevorm het en (volgens die outeur) die weg gebaan het vir moderne instellings. Terwyl verslae van die moderne geskiedenis gereeld aanvoer dat die Protestantse Hervorming individualisme en 'n geloof in die oppergesag van die reg geskep het, voer Henrich aan dat edikte deur die Kerk wat hy die "Huwelik- en Gesinsprogram" (MFP) noem, klanvorming verminder het, wat Wes-Europeërs meer analities en individualisties gemaak het, wat gelei het tot verskeie tussenliggende instellings en vertroue in abstrakte reëls. In die laaste afdeling, "Die Geboorte van die Moderne Wêreld", daag Henrich spesifiek die "rasionalistiese" siening uit dat moderne Westerse instellings voortspruit uit rede wat oor godsdienstige dogma geseëvier het. In plaas daarvan voer hy aan dat hierdie instellings die toevallige neweproduk is van spesifieke beleide van die Katolieke Kerk wat Europa se familie-gebaseerde instellings ontmantel het. Sonder klan-steun het die Kerk kerngesinne geïsoleerd en kwesbaar gelaat, wat hulle gedwing het om te innoveer om te oorleef en uiteindelik die moderne wêreld te skep.<ref>" aie glo dat [moderne Westerse] instellings, die erfenis van die Westerse [[beskawing]], die produkte van rede en die opkoms van rasionaliteit verteenwoordig. Hierdie instellings - argumenteer die rasionaliste - is wat jy kry sodra jy die kerklike dogma wegneem en 'rede' toepas... Aan die gemeenskap wil ek 'n sentrale rol voorstel vir die voortdurende sielkundige veranderinge wat deur kulturele evolusie gedurende die [[Middeleeue]] teweeggebring is - deur die sloping van Europa se familie-gebaseerde instellings (Hoofstuk 5-8), die uitbreiding van onpersoonlike markte (Hoofstuk 9), die opkoms van gedomesticeerde vorme van intergroepkompetisie (Hoofstuk 10), en die groei van 'n breë, mobiele arbeidsverdeling in stedelike sentra (Hoofstuk 11)." {{Cite book |last=Henrich |first=Joseph Patrick |title=The WEIRDest people in the world: How the West Became Psychologically Peculiar and Particularly Prosperous |date=2020|pages=395-396|publisher=Farrar, Straus and Giroux |isbn=978-0-374-17322-7 |edition=First |location=New York}}</ref> ==Verwysings== {{Verwysings}} awlijo841rbvyrwy7o45r4qegcoudr7 2920467 2920466 2026-07-31T08:57:58Z Sobaka 328 inligtingskas 2920467 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Boek | titel = The WEIRDest People in the World | subtitel = How the West Became Psychologically Peculiar and Particularly Prosperous | oorspr titel = | vertaler = | beeld = | beeldonderskrif = | outeur = Joseph Henrich | omslagontwerp = | land = [[VSA]] | taal = [[Engels]] | reeks = | onderwerp = Evolusionêre sielkunde, Europese geskiedenis | genre = Geskiedenis en sielkunde | uitgewer = Farrar, Straus and Giroux | uitgewingsdatum = 8 September 2020 | medium = | bladsye = 704 | grootte_gewig = | oplage = | isbn = 978-0374173227 | isbntoeligting = | issn = | voorafgegaan = | vervolg = }} '''''The WEIRDest People in the World: How the West Became Psychologically Peculiar and Particularly Prosperous''''' ('''Die Vreemdste Mense in die Wêreld: Hoe die Weste Sielkundig Eienaardig en Besonder Voorspoedig Geword het''') is 'n [[boek]] uit 2020 deur professor [[Joseph Henrich]] aan die [[Harvard-universiteit]] wat daarop gemik is om [[geskiedenis]] en sielkundige variasie te verduidelik deur benaderings uit kulturele evolusie en evolusionêre sielkunde te gebruik. In die boek ondersoek Henrich hoe instellings en [[sielkunde]] mekaar oor tyd gesamentlik beïnvloed. Meer spesifiek voer hy aan dat 'n reeks [[Katolieke Kerk]]-edikte oor die [[huwelik]] wat in die 4de eeu begin het, die fondamente van 'n [[Familie (verwantskap)|familie]]gebaseerde samelewing ondermyn het en die meer analitiese, individualistiese denke geskep het wat in [[Weste]]rse samelewings algemeen voorkom. ==Opsomming== Die eerste deel, "Die Evolusie van Samelewings en Sielkunde", beskryf WEIRD (Westerse, Opgeleide, Geïndustrialiseerde, Ryk en Demokratiese) bevolkings "in breë trekke", volgens resensent Pauline Grosjean.<ref name="Grosjean">{{Cite journal |last=Grosjean |first=Pauline |date=2020-09-18 |title=Why the West is WEIRD The WEIRDest People in the World Joseph Henrich Farrar, Straus and Giroux, 2020. 704 pp. |url=https://www.science.org/doi/10.1126/science.abc6138 |journal=Science |volume=369 |issue=6510 |page=1438 |doi=10.1126/science.abc6138 |s2cid=221768313 |issn=0036-8075 |access-date=24 November 2023 |archive-date=14 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231114105032/https://www.science.org/doi/10.1126/science.abc6138 |url-status=live |url-access=subscription }}</ref> Henrich bespreek die navorsing van Richard Nisbett wat daarop dui dat mense in WEIRD-kulture reduktief dink met 'n fokus op persoonlike eienskappe en bedoelings, terwyl Asiërs [[Holisme|holisties]] dink met 'n fokus op verhoudings en situasies. Nie-Westerlinge sal familiebande en lojaliteite beklemtoon. Henrich bied ook 'n groot hoeveelheid bewyse aan dat WEIRD-mense meer vertroue in vreemdelinge het en meer geneig is om bloed te gee as die meeste mense. Westerlinge, volgens resensent Judith Shulevitz, "identifiseer meer as lede van vrywillige sosiale groepe – tandartse, kunstenaars, Republikeine, Demokrate, ondersteuners van 'n Groen Party – as van uitgebreide stamgroepe."<ref name="Shulevitz">{{Cite web |last=Shulevitz |first=Judith |date=2020-09-06 |title=A New Theory of Western Civilization |url=https://www.theatlantic.com/magazine/archive/2020/10/joseph-henrich-weird-people/615496/ |access-date=2020-12-25 |website=The Atlantic |language=en-US |archive-date=19 Desember 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201219090548/https://www.theatlantic.com/magazine/archive/2020/10/joseph-henrich-weird-people/615496/ |url-status=live }}</ref> Die tweede deel van die boek, "Die Oorsprong van WEIRD mense", bied 'n vergelykende politieke weergawe van hoe samelewings [[godsdiens]] gebruik het om van families na [[Staat|state]] op te skaal.<ref name="HiltonRoot">{{Cite web |last=Root |first=Hilton |date=Oktober 2020 |title=The WEIRDest People in the World: How the West Became Psychologically Peculiar and Particularly Prosperous |url=https://eh.net/book_reviews/the-weirdest-people-in-the-world-how-the-west-became-psychologically-peculiar-and-particularly-prosperous/ |access-date=2020-12-25 |website=EH.Net |archive-date=20 Januarie 2021 |archive--url=https://web.archive.org/web/20210120075944/https://eh.net/book_reviews/the-weirdest-people-in-the-world-how-the-west-became-psychologically-peculiar-and-particularly-prosperous/ |url-status=live }}</ref> Meer spesifiek, die outeur put uit 'n reeks kwalitatiewe en kwantitatiewe bewyse om te argumenteer dat godsdienstige oortuigings, onpersoonlike markte, [[verstedeliking]] en mededinging tussen vrywillige verenigings soos gildes, kontrakdorpe, universiteite en godsdienstige ordes mense se sielkunde en sosiale lewens verskuif het. Uniek is dat die outeur beide bespreek hoe hedendaagse instellings sielkunde vorm en hierdie prosesse in 'n weergawe van die verlede plaas. Die derde afdeling, "Nuwe Instellings, Nuwe Sielkunde", handel oor hoe die Katolieke Kerk en sy afsplitsing, [[Protestantisme]], vroeë instellings en sielkunde gevorm het en (volgens die outeur) die weg gebaan het vir moderne instellings. Terwyl verslae van die moderne geskiedenis gereeld aanvoer dat die Protestantse Hervorming individualisme en 'n geloof in die oppergesag van die reg geskep het, voer Henrich aan dat edikte deur die Kerk wat hy die "Huwelik- en Gesinsprogram" (MFP) noem, klanvorming verminder het, wat Wes-Europeërs meer analities en individualisties gemaak het, wat gelei het tot verskeie tussenliggende instellings en vertroue in abstrakte reëls. In die laaste afdeling, "Die Geboorte van die Moderne Wêreld", daag Henrich spesifiek die "rasionalistiese" siening uit dat moderne Westerse instellings voortspruit uit rede wat oor godsdienstige dogma geseëvier het. In plaas daarvan voer hy aan dat hierdie instellings die toevallige neweproduk is van spesifieke beleide van die Katolieke Kerk wat Europa se familie-gebaseerde instellings ontmantel het. Sonder klan-steun het die Kerk kerngesinne geïsoleerd en kwesbaar gelaat, wat hulle gedwing het om te innoveer om te oorleef en uiteindelik die moderne wêreld te skep.<ref>" aie glo dat [moderne Westerse] instellings, die erfenis van die Westerse [[beskawing]], die produkte van rede en die opkoms van rasionaliteit verteenwoordig. Hierdie instellings - argumenteer die rasionaliste - is wat jy kry sodra jy die kerklike dogma wegneem en 'rede' toepas... Aan die gemeenskap wil ek 'n sentrale rol voorstel vir die voortdurende sielkundige veranderinge wat deur kulturele evolusie gedurende die [[Middeleeue]] teweeggebring is - deur die sloping van Europa se familie-gebaseerde instellings (Hoofstuk 5-8), die uitbreiding van onpersoonlike markte (Hoofstuk 9), die opkoms van gedomesticeerde vorme van intergroepkompetisie (Hoofstuk 10), en die groei van 'n breë, mobiele arbeidsverdeling in stedelike sentra (Hoofstuk 11)." {{Cite book |last=Henrich |first=Joseph Patrick |title=The WEIRDest people in the world: How the West Became Psychologically Peculiar and Particularly Prosperous |date=2020|pages=395-396|publisher=Farrar, Straus and Giroux |isbn=978-0-374-17322-7 |edition=First |location=New York}}</ref> ==Verwysings== {{Verwysings}} jvinb4wctlfq5gx6q4yp9y7ibfom0gx 2920470 2920467 2026-07-31T09:00:52Z Sobaka 328 byvoeg 2920470 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Boek | titel = The WEIRDest People in the World | subtitel = How the West Became Psychologically Peculiar and Particularly Prosperous | oorspr titel = | vertaler = | beeld = | beeldonderskrif = | outeur = Joseph Henrich | omslagontwerp = | land = [[VSA]] | taal = [[Engels]] | reeks = | onderwerp = Evolusionêre sielkunde, Europese geskiedenis | genre = Geskiedenis en sielkunde | uitgewer = Farrar, Straus and Giroux | uitgewingsdatum = 8 September 2020 | medium = | bladsye = 704 | grootte_gewig = | oplage = | isbn = 978-0374173227 | isbntoeligting = | issn = | voorafgegaan = | vervolg = }} '''''The WEIRDest People in the World: How the West Became Psychologically Peculiar and Particularly Prosperous''''' ('''Die Vreemdste Mense in die Wêreld: Hoe die Weste Sielkundig Eienaardig en Besonder Voorspoedig Geword het''') is 'n [[boek]] uit 2020 deur professor [[Joseph Henrich]] aan die [[Harvard-universiteit]] wat daarop gemik is om [[geskiedenis]] en sielkundige variasie te verduidelik deur benaderings uit kulturele evolusie en evolusionêre sielkunde te gebruik. In die boek ondersoek Henrich hoe instellings en [[sielkunde]] mekaar oor tyd gesamentlik beïnvloed. Meer spesifiek voer hy aan dat 'n reeks [[Katolieke Kerk]]-edikte oor die [[huwelik]] wat in die 4de eeu begin het, die fondamente van 'n [[Familie (verwantskap)|familie]]gebaseerde samelewing ondermyn het en die meer analitiese, individualistiese denke geskep het wat in [[Weste]]rse samelewings algemeen voorkom. ==Opsomming== Die eerste deel, "Die Evolusie van Samelewings en Sielkunde", beskryf WEIRD (Westerse, Opgeleide, Geïndustrialiseerde, Ryk en Demokratiese) bevolkings "in breë trekke", volgens resensent Pauline Grosjean.<ref name="Grosjean">{{Cite journal |last=Grosjean |first=Pauline |date=2020-09-18 |title=Why the West is WEIRD The WEIRDest People in the World Joseph Henrich Farrar, Straus and Giroux, 2020. 704 pp. |url=https://www.science.org/doi/10.1126/science.abc6138 |journal=Science |volume=369 |issue=6510 |page=1438 |doi=10.1126/science.abc6138 |s2cid=221768313 |issn=0036-8075 |access-date=24 November 2023 |archive-date=14 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231114105032/https://www.science.org/doi/10.1126/science.abc6138 |url-status=live |url-access=subscription }}</ref> Henrich bespreek die navorsing van Richard Nisbett wat daarop dui dat mense in WEIRD-kulture reduktief dink met 'n fokus op persoonlike eienskappe en bedoelings, terwyl Asiërs [[Holisme|holisties]] dink met 'n fokus op verhoudings en situasies. Nie-Westerlinge sal familiebande en lojaliteite beklemtoon. Henrich bied ook 'n groot hoeveelheid bewyse aan dat WEIRD-mense meer vertroue in vreemdelinge het en meer geneig is om bloed te gee as die meeste mense. Westerlinge, volgens resensent Judith Shulevitz, "identifiseer meer as lede van vrywillige sosiale groepe – tandartse, kunstenaars, Republikeine, Demokrate, ondersteuners van 'n Groen Party – as van uitgebreide stamgroepe."<ref name="Shulevitz">{{Cite web |last=Shulevitz |first=Judith |date=2020-09-06 |title=A New Theory of Western Civilization |url=https://www.theatlantic.com/magazine/archive/2020/10/joseph-henrich-weird-people/615496/ |access-date=2020-12-25 |website=The Atlantic |language=en-US |archive-date=19 Desember 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201219090548/https://www.theatlantic.com/magazine/archive/2020/10/joseph-henrich-weird-people/615496/ |url-status=live }}</ref> Die tweede deel van die boek, "Die Oorsprong van WEIRD mense", bied 'n vergelykende politieke weergawe van hoe samelewings [[godsdiens]] gebruik het om van families na [[Staat|state]] op te skaal.<ref name="HiltonRoot">{{Cite web |last=Root |first=Hilton |date=Oktober 2020 |title=The WEIRDest People in the World: How the West Became Psychologically Peculiar and Particularly Prosperous |url=https://eh.net/book_reviews/the-weirdest-people-in-the-world-how-the-west-became-psychologically-peculiar-and-particularly-prosperous/ |access-date=2020-12-25 |website=EH.Net |archive-date=20 Januarie 2021 |archive--url=https://web.archive.org/web/20210120075944/https://eh.net/book_reviews/the-weirdest-people-in-the-world-how-the-west-became-psychologically-peculiar-and-particularly-prosperous/ |url-status=live }}</ref> Meer spesifiek, die outeur put uit 'n reeks kwalitatiewe en kwantitatiewe bewyse om te argumenteer dat godsdienstige oortuigings, onpersoonlike markte, [[verstedeliking]] en mededinging tussen vrywillige verenigings soos gildes, kontrakdorpe, universiteite en godsdienstige ordes mense se sielkunde en sosiale lewens verskuif het. Uniek is dat die outeur beide bespreek hoe hedendaagse instellings sielkunde vorm en hierdie prosesse in 'n weergawe van die verlede plaas. Die derde afdeling, "Nuwe Instellings, Nuwe Sielkunde", handel oor hoe die Katolieke Kerk en sy afsplitsing, [[Protestantisme]], vroeë instellings en sielkunde gevorm het en (volgens die outeur) die weg gebaan het vir moderne instellings. Terwyl verslae van die moderne geskiedenis gereeld aanvoer dat die Protestantse Hervorming individualisme en 'n geloof in die oppergesag van die reg geskep het, voer Henrich aan dat edikte deur die Kerk wat hy die "Huwelik- en Gesinsprogram" (MFP) noem, klanvorming verminder het, wat Wes-Europeërs meer analities en individualisties gemaak het, wat gelei het tot verskeie tussenliggende instellings en vertroue in abstrakte reëls. In die laaste afdeling, "Die Geboorte van die Moderne Wêreld", daag Henrich spesifiek die "rasionalistiese" siening uit dat moderne Westerse instellings voortspruit uit rede wat oor godsdienstige dogma geseëvier het. In plaas daarvan voer hy aan dat hierdie instellings die toevallige neweproduk is van spesifieke beleide van die Katolieke Kerk wat Europa se familie-gebaseerde instellings ontmantel het. Sonder klan-steun het die Kerk kerngesinne geïsoleerd en kwesbaar gelaat, wat hulle gedwing het om te innoveer om te oorleef en uiteindelik die moderne wêreld te skep.<ref>" aie glo dat [moderne Westerse] instellings, die erfenis van die Westerse [[beskawing]], die produkte van rede en die opkoms van rasionaliteit verteenwoordig. Hierdie instellings - argumenteer die rasionaliste - is wat jy kry sodra jy die kerklike dogma wegneem en 'rede' toepas... Aan die gemeenskap wil ek 'n sentrale rol voorstel vir die voortdurende sielkundige veranderinge wat deur kulturele evolusie gedurende die [[Middeleeue]] teweeggebring is - deur die sloping van Europa se familie-gebaseerde instellings (Hoofstuk 5-8), die uitbreiding van onpersoonlike markte (Hoofstuk 9), die opkoms van gedomesticeerde vorme van intergroepkompetisie (Hoofstuk 10), en die groei van 'n breë, mobiele arbeidsverdeling in stedelike sentra (Hoofstuk 11)." {{Cite book |last=Henrich |first=Joseph Patrick |title=The WEIRDest people in the world: How the West Became Psychologically Peculiar and Particularly Prosperous |date=2020|pages=395-396|publisher=Farrar, Straus and Giroux |isbn=978-0-374-17322-7 |edition=First |location=New York}}</ref> ==Ontvangs== In ''The Week'' is die boek bestempel as "'n werk van verblindende ambisie ... Henrich doen baie moeite om [sy argumente] te staaf met 'n groot verskeidenheid 'datapunte' en statistieke."<ref>{{Cite magazine|date=2020-11-20|title=Books of the Week: The Weirdest People in the World, Sybille Bedford, Love|url=https://www.theweek.co.uk/books/108721/books-of-the-week-the-weirdest-people-in-the-world-sybille-bedford-love|magazine=The Week Portfolio|language=en|access-date=2020-12-06|archive-date=19 Januarie 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210119142102/https://www.theweek.co.uk/books/108721/books-of-the-week-the-weirdest-people-in-the-world-sybille-bedford-love|url-status=live}}</ref> Andrew Wilson van ''The Gospel Coalition'' het die boek "wydlopend, polimaties, teenintuïtief en uitdagend" genoem. Op 'n aantal plekke lyk dit asof Henrich feite in sy teorie indruk ... maar hy tref veel meer as wat hy mis ... die spatsels van ongeloof wat jy ervaar, word meer as vergoed deur die breedte en ''chutzpah'' van die narratief."<ref name="Wilson">{{Cite web |last=Wilson |first=Andrew |date=2020-10-07 |title=Is the Church a Victim of Success? The WEIRD Truth |url=https://www.thegospelcoalition.org/reviews/weirdest-people-henrich-fertility-faith-jenkins/ |access-date=2020-12-17 |website=The Gospel Coalition |language=en-US |archive-date=27 Desember 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201227040508/https://www.thegospelcoalition.org/reviews/weirdest-people-henrich-fertility-faith-jenkins/ |url-status=live }}</ref> Wilson het dit vergelyk met die werk van N.T. Wright. Wilson het ook die Philip Jenkins-boek ''Fertility and Faith'' bespreek (wat 'n ander argument maak), en dit beskryf as "meer gefokus" as ''The WEIRDest People in the World''.<ref name="Wilson" /> ==Verwysings== {{Verwysings}} 2facsm8k8wnx2i45yf5gh20xatrfxr3 2920472 2920470 2026-07-31T09:01:46Z Sobaka 328 /* Ontvangs */ byvoeg 2920472 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Boek | titel = The WEIRDest People in the World | subtitel = How the West Became Psychologically Peculiar and Particularly Prosperous | oorspr titel = | vertaler = | beeld = | beeldonderskrif = | outeur = Joseph Henrich | omslagontwerp = | land = [[VSA]] | taal = [[Engels]] | reeks = | onderwerp = Evolusionêre sielkunde, Europese geskiedenis | genre = Geskiedenis en sielkunde | uitgewer = Farrar, Straus and Giroux | uitgewingsdatum = 8 September 2020 | medium = | bladsye = 704 | grootte_gewig = | oplage = | isbn = 978-0374173227 | isbntoeligting = | issn = | voorafgegaan = | vervolg = }} '''''The WEIRDest People in the World: How the West Became Psychologically Peculiar and Particularly Prosperous''''' ('''Die Vreemdste Mense in die Wêreld: Hoe die Weste Sielkundig Eienaardig en Besonder Voorspoedig Geword het''') is 'n [[boek]] uit 2020 deur professor [[Joseph Henrich]] aan die [[Harvard-universiteit]] wat daarop gemik is om [[geskiedenis]] en sielkundige variasie te verduidelik deur benaderings uit kulturele evolusie en evolusionêre sielkunde te gebruik. In die boek ondersoek Henrich hoe instellings en [[sielkunde]] mekaar oor tyd gesamentlik beïnvloed. Meer spesifiek voer hy aan dat 'n reeks [[Katolieke Kerk]]-edikte oor die [[huwelik]] wat in die 4de eeu begin het, die fondamente van 'n [[Familie (verwantskap)|familie]]gebaseerde samelewing ondermyn het en die meer analitiese, individualistiese denke geskep het wat in [[Weste]]rse samelewings algemeen voorkom. ==Opsomming== Die eerste deel, "Die Evolusie van Samelewings en Sielkunde", beskryf WEIRD (Westerse, Opgeleide, Geïndustrialiseerde, Ryk en Demokratiese) bevolkings "in breë trekke", volgens resensent Pauline Grosjean.<ref name="Grosjean">{{Cite journal |last=Grosjean |first=Pauline |date=2020-09-18 |title=Why the West is WEIRD The WEIRDest People in the World Joseph Henrich Farrar, Straus and Giroux, 2020. 704 pp. |url=https://www.science.org/doi/10.1126/science.abc6138 |journal=Science |volume=369 |issue=6510 |page=1438 |doi=10.1126/science.abc6138 |s2cid=221768313 |issn=0036-8075 |access-date=24 November 2023 |archive-date=14 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231114105032/https://www.science.org/doi/10.1126/science.abc6138 |url-status=live |url-access=subscription }}</ref> Henrich bespreek die navorsing van Richard Nisbett wat daarop dui dat mense in WEIRD-kulture reduktief dink met 'n fokus op persoonlike eienskappe en bedoelings, terwyl Asiërs [[Holisme|holisties]] dink met 'n fokus op verhoudings en situasies. Nie-Westerlinge sal familiebande en lojaliteite beklemtoon. Henrich bied ook 'n groot hoeveelheid bewyse aan dat WEIRD-mense meer vertroue in vreemdelinge het en meer geneig is om bloed te gee as die meeste mense. Westerlinge, volgens resensent Judith Shulevitz, "identifiseer meer as lede van vrywillige sosiale groepe – tandartse, kunstenaars, Republikeine, Demokrate, ondersteuners van 'n Groen Party – as van uitgebreide stamgroepe."<ref name="Shulevitz">{{Cite web |last=Shulevitz |first=Judith |date=2020-09-06 |title=A New Theory of Western Civilization |url=https://www.theatlantic.com/magazine/archive/2020/10/joseph-henrich-weird-people/615496/ |access-date=2020-12-25 |website=The Atlantic |language=en-US |archive-date=19 Desember 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201219090548/https://www.theatlantic.com/magazine/archive/2020/10/joseph-henrich-weird-people/615496/ |url-status=live }}</ref> Die tweede deel van die boek, "Die Oorsprong van WEIRD mense", bied 'n vergelykende politieke weergawe van hoe samelewings [[godsdiens]] gebruik het om van families na [[Staat|state]] op te skaal.<ref name="HiltonRoot">{{Cite web |last=Root |first=Hilton |date=Oktober 2020 |title=The WEIRDest People in the World: How the West Became Psychologically Peculiar and Particularly Prosperous |url=https://eh.net/book_reviews/the-weirdest-people-in-the-world-how-the-west-became-psychologically-peculiar-and-particularly-prosperous/ |access-date=2020-12-25 |website=EH.Net |archive-date=20 Januarie 2021 |archive--url=https://web.archive.org/web/20210120075944/https://eh.net/book_reviews/the-weirdest-people-in-the-world-how-the-west-became-psychologically-peculiar-and-particularly-prosperous/ |url-status=live }}</ref> Meer spesifiek, die outeur put uit 'n reeks kwalitatiewe en kwantitatiewe bewyse om te argumenteer dat godsdienstige oortuigings, onpersoonlike markte, [[verstedeliking]] en mededinging tussen vrywillige verenigings soos gildes, kontrakdorpe, universiteite en godsdienstige ordes mense se sielkunde en sosiale lewens verskuif het. Uniek is dat die outeur beide bespreek hoe hedendaagse instellings sielkunde vorm en hierdie prosesse in 'n weergawe van die verlede plaas. Die derde afdeling, "Nuwe Instellings, Nuwe Sielkunde", handel oor hoe die Katolieke Kerk en sy afsplitsing, [[Protestantisme]], vroeë instellings en sielkunde gevorm het en (volgens die outeur) die weg gebaan het vir moderne instellings. Terwyl verslae van die moderne geskiedenis gereeld aanvoer dat die Protestantse Hervorming individualisme en 'n geloof in die oppergesag van die reg geskep het, voer Henrich aan dat edikte deur die Kerk wat hy die "Huwelik- en Gesinsprogram" (MFP) noem, klanvorming verminder het, wat Wes-Europeërs meer analities en individualisties gemaak het, wat gelei het tot verskeie tussenliggende instellings en vertroue in abstrakte reëls. In die laaste afdeling, "Die Geboorte van die Moderne Wêreld", daag Henrich spesifiek die "rasionalistiese" siening uit dat moderne Westerse instellings voortspruit uit rede wat oor godsdienstige dogma geseëvier het. In plaas daarvan voer hy aan dat hierdie instellings die toevallige neweproduk is van spesifieke beleide van die Katolieke Kerk wat Europa se familie-gebaseerde instellings ontmantel het. Sonder klan-steun het die Kerk kerngesinne geïsoleerd en kwesbaar gelaat, wat hulle gedwing het om te innoveer om te oorleef en uiteindelik die moderne wêreld te skep.<ref>" aie glo dat [moderne Westerse] instellings, die erfenis van die Westerse [[beskawing]], die produkte van rede en die opkoms van rasionaliteit verteenwoordig. Hierdie instellings - argumenteer die rasionaliste - is wat jy kry sodra jy die kerklike dogma wegneem en 'rede' toepas... Aan die gemeenskap wil ek 'n sentrale rol voorstel vir die voortdurende sielkundige veranderinge wat deur kulturele evolusie gedurende die [[Middeleeue]] teweeggebring is - deur die sloping van Europa se familie-gebaseerde instellings (Hoofstuk 5-8), die uitbreiding van onpersoonlike markte (Hoofstuk 9), die opkoms van gedomesticeerde vorme van intergroepkompetisie (Hoofstuk 10), en die groei van 'n breë, mobiele arbeidsverdeling in stedelike sentra (Hoofstuk 11)." {{Cite book |last=Henrich |first=Joseph Patrick |title=The WEIRDest people in the world: How the West Became Psychologically Peculiar and Particularly Prosperous |date=2020|pages=395-396|publisher=Farrar, Straus and Giroux |isbn=978-0-374-17322-7 |edition=First |location=New York}}</ref> ==Ontvangs== In ''The Week'' is die boek bestempel as "'n werk van verblindende ambisie ... Henrich doen baie moeite om [sy argumente] te staaf met 'n groot verskeidenheid 'datapunte' en statistieke."<ref>{{Cite magazine|date=2020-11-20|title=Books of the Week: The Weirdest People in the World, Sybille Bedford, Love|url=https://www.theweek.co.uk/books/108721/books-of-the-week-the-weirdest-people-in-the-world-sybille-bedford-love|magazine=The Week Portfolio|language=en|access-date=2020-12-06|archive-date=19 Januarie 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210119142102/https://www.theweek.co.uk/books/108721/books-of-the-week-the-weirdest-people-in-the-world-sybille-bedford-love|url-status=live}}</ref> Andrew Wilson van ''The Gospel Coalition'' het die boek "wydlopend, polimaties, teenintuïtief en uitdagend" genoem. Op 'n aantal plekke lyk dit asof Henrich feite in sy teorie indruk ... maar hy tref veel meer as wat hy mis ... die spatsels van ongeloof wat jy ervaar, word meer as vergoed deur die breedte en ''chutzpah'' van die narratief."<ref name="Wilson">{{Cite web |last=Wilson |first=Andrew |date=2020-10-07 |title=Is the Church a Victim of Success? The WEIRD Truth |url=https://www.thegospelcoalition.org/reviews/weirdest-people-henrich-fertility-faith-jenkins/ |access-date=2020-12-17 |website=The Gospel Coalition |language=en-US |archive-date=27 Desember 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201227040508/https://www.thegospelcoalition.org/reviews/weirdest-people-henrich-fertility-faith-jenkins/ |url-status=live }}</ref> Wilson het dit vergelyk met die werk van N.T. Wright. Wilson het ook die Philip Jenkins-boek ''Fertility and Faith'' bespreek (wat 'n ander argument maak), en dit beskryf as "meer gefokus" as ''The WEIRDest People in the World''.<ref name="Wilson" /> In ''Kirkus Reviews'' is dit geprys as 'n "fassinerende, kragtig beredeneerde werk wat diep delf in die manier waarop 'WEIRD mense' dink."<ref>{{cite magazine|title=THE WEIRDEST PEOPLE IN THE WORLD|url=https://www.kirkusreviews.com/book-reviews/joseph-henrich/weirdest-people-world/|magazine=Kirkus Reviews|access-date=2020-12-25|archive-date=18 Januarie 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210118085246/https://www.kirkusreviews.com/book-reviews/joseph-henrich/weirdest-people-world/|url-status=live}}</ref> ==Verwysings== {{Verwysings}} l6cqc5doj5iyc7z6qj03rnf6anzs4dc 2920474 2920472 2026-07-31T09:03:53Z Sobaka 328 /* Ontvangs */ bywerk 2920474 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Boek | titel = The WEIRDest People in the World | subtitel = How the West Became Psychologically Peculiar and Particularly Prosperous | oorspr titel = | vertaler = | beeld = | beeldonderskrif = | outeur = Joseph Henrich | omslagontwerp = | land = [[VSA]] | taal = [[Engels]] | reeks = | onderwerp = Evolusionêre sielkunde, Europese geskiedenis | genre = Geskiedenis en sielkunde | uitgewer = Farrar, Straus and Giroux | uitgewingsdatum = 8 September 2020 | medium = | bladsye = 704 | grootte_gewig = | oplage = | isbn = 978-0374173227 | isbntoeligting = | issn = | voorafgegaan = | vervolg = }} '''''The WEIRDest People in the World: How the West Became Psychologically Peculiar and Particularly Prosperous''''' ('''Die Vreemdste Mense in die Wêreld: Hoe die Weste Sielkundig Eienaardig en Besonder Voorspoedig Geword het''') is 'n [[boek]] uit 2020 deur professor [[Joseph Henrich]] aan die [[Harvard-universiteit]] wat daarop gemik is om [[geskiedenis]] en sielkundige variasie te verduidelik deur benaderings uit kulturele evolusie en evolusionêre sielkunde te gebruik. In die boek ondersoek Henrich hoe instellings en [[sielkunde]] mekaar oor tyd gesamentlik beïnvloed. Meer spesifiek voer hy aan dat 'n reeks [[Katolieke Kerk]]-edikte oor die [[huwelik]] wat in die 4de eeu begin het, die fondamente van 'n [[Familie (verwantskap)|familie]]gebaseerde samelewing ondermyn het en die meer analitiese, individualistiese denke geskep het wat in [[Weste]]rse samelewings algemeen voorkom. ==Opsomming== Die eerste deel, "Die Evolusie van Samelewings en Sielkunde", beskryf WEIRD (Westerse, Opgeleide, Geïndustrialiseerde, Ryk en Demokratiese) bevolkings "in breë trekke", volgens resensent Pauline Grosjean.<ref name="Grosjean">{{Cite journal |last=Grosjean |first=Pauline |date=2020-09-18 |title=Why the West is WEIRD The WEIRDest People in the World Joseph Henrich Farrar, Straus and Giroux, 2020. 704 pp. |url=https://www.science.org/doi/10.1126/science.abc6138 |journal=Science |volume=369 |issue=6510 |page=1438 |doi=10.1126/science.abc6138 |s2cid=221768313 |issn=0036-8075 |access-date=24 November 2023 |archive-date=14 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231114105032/https://www.science.org/doi/10.1126/science.abc6138 |url-status=live |url-access=subscription }}</ref> Henrich bespreek die navorsing van Richard Nisbett wat daarop dui dat mense in WEIRD-kulture reduktief dink met 'n fokus op persoonlike eienskappe en bedoelings, terwyl Asiërs [[Holisme|holisties]] dink met 'n fokus op verhoudings en situasies. Nie-Westerlinge sal familiebande en lojaliteite beklemtoon. Henrich bied ook 'n groot hoeveelheid bewyse aan dat WEIRD-mense meer vertroue in vreemdelinge het en meer geneig is om bloed te gee as die meeste mense. Westerlinge, volgens resensent Judith Shulevitz, "identifiseer meer as lede van vrywillige sosiale groepe – tandartse, kunstenaars, Republikeine, Demokrate, ondersteuners van 'n Groen Party – as van uitgebreide stamgroepe."<ref name="Shulevitz">{{Cite web |last=Shulevitz |first=Judith |date=2020-09-06 |title=A New Theory of Western Civilization |url=https://www.theatlantic.com/magazine/archive/2020/10/joseph-henrich-weird-people/615496/ |access-date=2020-12-25 |website=The Atlantic |language=en-US |archive-date=19 Desember 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201219090548/https://www.theatlantic.com/magazine/archive/2020/10/joseph-henrich-weird-people/615496/ |url-status=live }}</ref> Die tweede deel van die boek, "Die Oorsprong van WEIRD mense", bied 'n vergelykende politieke weergawe van hoe samelewings [[godsdiens]] gebruik het om van families na [[Staat|state]] op te skaal.<ref name="HiltonRoot">{{Cite web |last=Root |first=Hilton |date=Oktober 2020 |title=The WEIRDest People in the World: How the West Became Psychologically Peculiar and Particularly Prosperous |url=https://eh.net/book_reviews/the-weirdest-people-in-the-world-how-the-west-became-psychologically-peculiar-and-particularly-prosperous/ |access-date=2020-12-25 |website=EH.Net |archive-date=20 Januarie 2021 |archive--url=https://web.archive.org/web/20210120075944/https://eh.net/book_reviews/the-weirdest-people-in-the-world-how-the-west-became-psychologically-peculiar-and-particularly-prosperous/ |url-status=live }}</ref> Meer spesifiek, die outeur put uit 'n reeks kwalitatiewe en kwantitatiewe bewyse om te argumenteer dat godsdienstige oortuigings, onpersoonlike markte, [[verstedeliking]] en mededinging tussen vrywillige verenigings soos gildes, kontrakdorpe, universiteite en godsdienstige ordes mense se sielkunde en sosiale lewens verskuif het. Uniek is dat die outeur beide bespreek hoe hedendaagse instellings sielkunde vorm en hierdie prosesse in 'n weergawe van die verlede plaas. Die derde afdeling, "Nuwe Instellings, Nuwe Sielkunde", handel oor hoe die Katolieke Kerk en sy afsplitsing, [[Protestantisme]], vroeë instellings en sielkunde gevorm het en (volgens die outeur) die weg gebaan het vir moderne instellings. Terwyl verslae van die moderne geskiedenis gereeld aanvoer dat die Protestantse Hervorming individualisme en 'n geloof in die oppergesag van die reg geskep het, voer Henrich aan dat edikte deur die Kerk wat hy die "Huwelik- en Gesinsprogram" (MFP) noem, klanvorming verminder het, wat Wes-Europeërs meer analities en individualisties gemaak het, wat gelei het tot verskeie tussenliggende instellings en vertroue in abstrakte reëls. In die laaste afdeling, "Die Geboorte van die Moderne Wêreld", daag Henrich spesifiek die "rasionalistiese" siening uit dat moderne Westerse instellings voortspruit uit rede wat oor godsdienstige dogma geseëvier het. In plaas daarvan voer hy aan dat hierdie instellings die toevallige neweproduk is van spesifieke beleide van die Katolieke Kerk wat Europa se familie-gebaseerde instellings ontmantel het. Sonder klan-steun het die Kerk kerngesinne geïsoleerd en kwesbaar gelaat, wat hulle gedwing het om te innoveer om te oorleef en uiteindelik die moderne wêreld te skep.<ref>" aie glo dat [moderne Westerse] instellings, die erfenis van die Westerse [[beskawing]], die produkte van rede en die opkoms van rasionaliteit verteenwoordig. Hierdie instellings - argumenteer die rasionaliste - is wat jy kry sodra jy die kerklike dogma wegneem en 'rede' toepas... Aan die gemeenskap wil ek 'n sentrale rol voorstel vir die voortdurende sielkundige veranderinge wat deur kulturele evolusie gedurende die [[Middeleeue]] teweeggebring is - deur die sloping van Europa se familie-gebaseerde instellings (Hoofstuk 5-8), die uitbreiding van onpersoonlike markte (Hoofstuk 9), die opkoms van gedomesticeerde vorme van intergroepkompetisie (Hoofstuk 10), en die groei van 'n breë, mobiele arbeidsverdeling in stedelike sentra (Hoofstuk 11)." {{Cite book |last=Henrich |first=Joseph Patrick |title=The WEIRDest people in the world: How the West Became Psychologically Peculiar and Particularly Prosperous |date=2020|pages=395-396|publisher=Farrar, Straus and Giroux |isbn=978-0-374-17322-7 |edition=First |location=New York}}</ref> ==Ontvangs== In ''The Week'' is die boek bestempel as "'n werk van verblindende ambisie ... Henrich doen baie moeite om [sy argumente] te staaf met 'n groot verskeidenheid 'datapunte' en statistieke."<ref>{{Cite magazine|date=2020-11-20|title=Books of the Week: The Weirdest People in the World, Sybille Bedford, Love|url=https://www.theweek.co.uk/books/108721/books-of-the-week-the-weirdest-people-in-the-world-sybille-bedford-love|magazine=The Week Portfolio|language=en|access-date=2020-12-06|archive-date=19 Januarie 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210119142102/https://www.theweek.co.uk/books/108721/books-of-the-week-the-weirdest-people-in-the-world-sybille-bedford-love|url-status=live}}</ref> Andrew Wilson van ''The Gospel Coalition'' het die boek "wydlopend, polimaties, teenintuïtief en uitdagend" genoem. Op 'n aantal plekke lyk dit asof Henrich feite in sy teorie indruk ... maar hy tref veel meer as wat hy mis ... die spatsels van ongeloof wat jy ervaar, word meer as vergoed deur die breedte en ''chutzpah'' van die narratief."<ref name="Wilson">{{Cite web |last=Wilson |first=Andrew |date=2020-10-07 |title=Is the Church a Victim of Success? The WEIRD Truth |url=https://www.thegospelcoalition.org/reviews/weirdest-people-henrich-fertility-faith-jenkins/ |access-date=2020-12-17 |website=The Gospel Coalition |language=en-US |archive-date=27 Desember 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201227040508/https://www.thegospelcoalition.org/reviews/weirdest-people-henrich-fertility-faith-jenkins/ |url-status=live }}</ref> Wilson het dit vergelyk met die werk van N.T. Wright. Wilson het ook die Philip Jenkins-boek ''Fertility and Faith'' bespreek (wat 'n ander argument maak), en dit beskryf as "meer gefokus" as ''The WEIRDest People in the World''.<ref name="Wilson" /> In ''Kirkus Reviews'' is dit geprys as 'n "fassinerende, kragtig beredeneerde werk wat diep delf in die manier waarop 'WEIRD mense' dink."<ref>{{cite magazine|title=THE WEIRDEST PEOPLE IN THE WORLD|url=https://www.kirkusreviews.com/book-reviews/joseph-henrich/weirdest-people-world/|magazine=Kirkus Reviews|access-date=2020-12-25|archive-date=18 Januarie 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210118085246/https://www.kirkusreviews.com/book-reviews/joseph-henrich/weirdest-people-world/|url-status=live}}</ref> Hilton Root, professor in openbare beleid aan die George Mason-universiteit, het gesê dat ten spyte van "die oorgang van die vyfde eeu na die Hoë Middeleeue ... die boek 'n beduidende bydrae lewer tot die studie van wat die Weste uniek maak en 'n baken van die vroeë een-en-twintigste-eeuse [[sosiale wetenskap]] sal wees."<ref name="HiltonRoot" /> Hy voer verder aan dat Henrich se toepassing van sosiale wetenskap om universele wette van sosiale wetenskap te ontdek [[metodologie]]s oorspronklik was en dat daar sterk bewyse is vir die beperking van verwantskap in die ontwikkeling van moderniteit, maar merk op dat 'n leser nie oor die meer algemene konteks van die Europese samelewing sou leer nie, en noem as voorbeeld dat die Henrich's bloot terloops opgemerk het dat huweliksreëls nie op elites van toepassing was nie. Hulle voer ook aan dat dit "self VREEMD" is om die sielkunde van die Westerse samelewing na 'n kerkverbod op neefs-en-niggies-troues na te volg.<ref name="HiltonRoot" /> ==Verwysings== {{Verwysings}} 7e8oe2ajs93d5tmdp9lovnv2ycedj2a 2920476 2920474 2026-07-31T09:06:21Z Sobaka 328 /* Ontvangs */ bywerk 2920476 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Boek | titel = The WEIRDest People in the World | subtitel = How the West Became Psychologically Peculiar and Particularly Prosperous | oorspr titel = | vertaler = | beeld = | beeldonderskrif = | outeur = Joseph Henrich | omslagontwerp = | land = [[VSA]] | taal = [[Engels]] | reeks = | onderwerp = Evolusionêre sielkunde, Europese geskiedenis | genre = Geskiedenis en sielkunde | uitgewer = Farrar, Straus and Giroux | uitgewingsdatum = 8 September 2020 | medium = | bladsye = 704 | grootte_gewig = | oplage = | isbn = 978-0374173227 | isbntoeligting = | issn = | voorafgegaan = | vervolg = }} '''''The WEIRDest People in the World: How the West Became Psychologically Peculiar and Particularly Prosperous''''' ('''Die Vreemdste Mense in die Wêreld: Hoe die Weste Sielkundig Eienaardig en Besonder Voorspoedig Geword het''') is 'n [[boek]] uit 2020 deur professor [[Joseph Henrich]] aan die [[Harvard-universiteit]] wat daarop gemik is om [[geskiedenis]] en sielkundige variasie te verduidelik deur benaderings uit kulturele evolusie en evolusionêre sielkunde te gebruik. In die boek ondersoek Henrich hoe instellings en [[sielkunde]] mekaar oor tyd gesamentlik beïnvloed. Meer spesifiek voer hy aan dat 'n reeks [[Katolieke Kerk]]-edikte oor die [[huwelik]] wat in die 4de eeu begin het, die fondamente van 'n [[Familie (verwantskap)|familie]]gebaseerde samelewing ondermyn het en die meer analitiese, individualistiese denke geskep het wat in [[Weste]]rse samelewings algemeen voorkom. ==Opsomming== Die eerste deel, "Die Evolusie van Samelewings en Sielkunde", beskryf WEIRD (Westerse, Opgeleide, Geïndustrialiseerde, Ryk en Demokratiese) bevolkings "in breë trekke", volgens resensent Pauline Grosjean.<ref name="Grosjean">{{Cite journal |last=Grosjean |first=Pauline |date=2020-09-18 |title=Why the West is WEIRD The WEIRDest People in the World Joseph Henrich Farrar, Straus and Giroux, 2020. 704 pp. |url=https://www.science.org/doi/10.1126/science.abc6138 |journal=Science |volume=369 |issue=6510 |page=1438 |doi=10.1126/science.abc6138 |s2cid=221768313 |issn=0036-8075 |access-date=24 November 2023 |archive-date=14 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231114105032/https://www.science.org/doi/10.1126/science.abc6138 |url-status=live |url-access=subscription }}</ref> Henrich bespreek die navorsing van Richard Nisbett wat daarop dui dat mense in WEIRD-kulture reduktief dink met 'n fokus op persoonlike eienskappe en bedoelings, terwyl Asiërs [[Holisme|holisties]] dink met 'n fokus op verhoudings en situasies. Nie-Westerlinge sal familiebande en lojaliteite beklemtoon. Henrich bied ook 'n groot hoeveelheid bewyse aan dat WEIRD-mense meer vertroue in vreemdelinge het en meer geneig is om bloed te gee as die meeste mense. Westerlinge, volgens resensent Judith Shulevitz, "identifiseer meer as lede van vrywillige sosiale groepe – tandartse, kunstenaars, Republikeine, Demokrate, ondersteuners van 'n Groen Party – as van uitgebreide stamgroepe."<ref name="Shulevitz">{{Cite web |last=Shulevitz |first=Judith |date=2020-09-06 |title=A New Theory of Western Civilization |url=https://www.theatlantic.com/magazine/archive/2020/10/joseph-henrich-weird-people/615496/ |access-date=2020-12-25 |website=The Atlantic |language=en-US |archive-date=19 Desember 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201219090548/https://www.theatlantic.com/magazine/archive/2020/10/joseph-henrich-weird-people/615496/ |url-status=live }}</ref> Die tweede deel van die boek, "Die Oorsprong van WEIRD mense", bied 'n vergelykende politieke weergawe van hoe samelewings [[godsdiens]] gebruik het om van families na [[Staat|state]] op te skaal.<ref name="HiltonRoot">{{Cite web |last=Root |first=Hilton |date=Oktober 2020 |title=The WEIRDest People in the World: How the West Became Psychologically Peculiar and Particularly Prosperous |url=https://eh.net/book_reviews/the-weirdest-people-in-the-world-how-the-west-became-psychologically-peculiar-and-particularly-prosperous/ |access-date=2020-12-25 |website=EH.Net |archive-date=20 Januarie 2021 |archive--url=https://web.archive.org/web/20210120075944/https://eh.net/book_reviews/the-weirdest-people-in-the-world-how-the-west-became-psychologically-peculiar-and-particularly-prosperous/ |url-status=live }}</ref> Meer spesifiek, die outeur put uit 'n reeks kwalitatiewe en kwantitatiewe bewyse om te argumenteer dat godsdienstige oortuigings, onpersoonlike markte, [[verstedeliking]] en mededinging tussen vrywillige verenigings soos gildes, kontrakdorpe, universiteite en godsdienstige ordes mense se sielkunde en sosiale lewens verskuif het. Uniek is dat die outeur beide bespreek hoe hedendaagse instellings sielkunde vorm en hierdie prosesse in 'n weergawe van die verlede plaas. Die derde afdeling, "Nuwe Instellings, Nuwe Sielkunde", handel oor hoe die Katolieke Kerk en sy afsplitsing, [[Protestantisme]], vroeë instellings en sielkunde gevorm het en (volgens die outeur) die weg gebaan het vir moderne instellings. Terwyl verslae van die moderne geskiedenis gereeld aanvoer dat die Protestantse Hervorming individualisme en 'n geloof in die oppergesag van die reg geskep het, voer Henrich aan dat edikte deur die Kerk wat hy die "Huwelik- en Gesinsprogram" (MFP) noem, klanvorming verminder het, wat Wes-Europeërs meer analities en individualisties gemaak het, wat gelei het tot verskeie tussenliggende instellings en vertroue in abstrakte reëls. In die laaste afdeling, "Die Geboorte van die Moderne Wêreld", daag Henrich spesifiek die "rasionalistiese" siening uit dat moderne Westerse instellings voortspruit uit rede wat oor godsdienstige dogma geseëvier het. In plaas daarvan voer hy aan dat hierdie instellings die toevallige neweproduk is van spesifieke beleide van die Katolieke Kerk wat Europa se familie-gebaseerde instellings ontmantel het. Sonder klan-steun het die Kerk kerngesinne geïsoleerd en kwesbaar gelaat, wat hulle gedwing het om te innoveer om te oorleef en uiteindelik die moderne wêreld te skep.<ref>" aie glo dat [moderne Westerse] instellings, die erfenis van die Westerse [[beskawing]], die produkte van rede en die opkoms van rasionaliteit verteenwoordig. Hierdie instellings - argumenteer die rasionaliste - is wat jy kry sodra jy die kerklike dogma wegneem en 'rede' toepas... Aan die gemeenskap wil ek 'n sentrale rol voorstel vir die voortdurende sielkundige veranderinge wat deur kulturele evolusie gedurende die [[Middeleeue]] teweeggebring is - deur die sloping van Europa se familie-gebaseerde instellings (Hoofstuk 5-8), die uitbreiding van onpersoonlike markte (Hoofstuk 9), die opkoms van gedomesticeerde vorme van intergroepkompetisie (Hoofstuk 10), en die groei van 'n breë, mobiele arbeidsverdeling in stedelike sentra (Hoofstuk 11)." {{Cite book |last=Henrich |first=Joseph Patrick |title=The WEIRDest people in the world: How the West Became Psychologically Peculiar and Particularly Prosperous |date=2020|pages=395-396|publisher=Farrar, Straus and Giroux |isbn=978-0-374-17322-7 |edition=First |location=New York}}</ref> ==Ontvangs== In ''The Week'' is die boek bestempel as "'n werk van verblindende ambisie ... Henrich doen baie moeite om [sy argumente] te staaf met 'n groot verskeidenheid 'datapunte' en statistieke."<ref>{{Cite magazine|date=2020-11-20|title=Books of the Week: The Weirdest People in the World, Sybille Bedford, Love|url=https://www.theweek.co.uk/books/108721/books-of-the-week-the-weirdest-people-in-the-world-sybille-bedford-love|magazine=The Week Portfolio|language=en|access-date=2020-12-06|archive-date=19 Januarie 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210119142102/https://www.theweek.co.uk/books/108721/books-of-the-week-the-weirdest-people-in-the-world-sybille-bedford-love|url-status=live}}</ref> Andrew Wilson van ''The Gospel Coalition'' het die boek "wydlopend, polimaties, teenintuïtief en uitdagend" genoem. Op 'n aantal plekke lyk dit asof Henrich feite in sy teorie indruk ... maar hy tref veel meer as wat hy mis ... die spatsels van ongeloof wat jy ervaar, word meer as vergoed deur die breedte en ''chutzpah'' van die narratief."<ref name="Wilson">{{Cite web |last=Wilson |first=Andrew |date=2020-10-07 |title=Is the Church a Victim of Success? The WEIRD Truth |url=https://www.thegospelcoalition.org/reviews/weirdest-people-henrich-fertility-faith-jenkins/ |access-date=2020-12-17 |website=The Gospel Coalition |language=en-US |archive-date=27 Desember 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201227040508/https://www.thegospelcoalition.org/reviews/weirdest-people-henrich-fertility-faith-jenkins/ |url-status=live }}</ref> Wilson het dit vergelyk met die werk van N.T. Wright. Wilson het ook die Philip Jenkins-boek ''Fertility and Faith'' bespreek (wat 'n ander argument maak), en dit beskryf as "meer gefokus" as ''The WEIRDest People in the World''.<ref name="Wilson" /> In ''Kirkus Reviews'' is dit geprys as 'n "fassinerende, kragtig beredeneerde werk wat diep delf in die manier waarop 'WEIRD mense' dink."<ref>{{cite magazine|title=THE WEIRDEST PEOPLE IN THE WORLD|url=https://www.kirkusreviews.com/book-reviews/joseph-henrich/weirdest-people-world/|magazine=Kirkus Reviews|access-date=2020-12-25|archive-date=18 Januarie 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210118085246/https://www.kirkusreviews.com/book-reviews/joseph-henrich/weirdest-people-world/|url-status=live}}</ref> Hilton Root, professor in openbare beleid aan die George Mason-universiteit, het gesê dat ten spyte van "die oorgang van die vyfde eeu na die Hoë Middeleeue ... die boek 'n beduidende bydrae lewer tot die studie van wat die Weste uniek maak en 'n baken van die vroeë een-en-twintigste-eeuse [[sosiale wetenskap]] sal wees."<ref name="HiltonRoot" /> Hy voer verder aan dat Henrich se toepassing van sosiale wetenskap om universele wette van sosiale wetenskap te ontdek [[metodologie]]s oorspronklik was en dat daar sterk bewyse is vir die beperking van verwantskap in die ontwikkeling van moderniteit, maar merk op dat 'n leser nie oor die meer algemene konteks van die Europese samelewing sou leer nie, en noem as voorbeeld dat die Henrich's bloot terloops opgemerk het dat huweliksreëls nie op elites van toepassing was nie. Hulle voer ook aan dat dit "self VREEMD" is om die sielkunde van die Westerse samelewing na 'n kerkverbod op neefs-en-niggies-troues na te volg.<ref name="HiltonRoot" /> Judith Shulevitz van ''The Atlantic'' was skepties oor die bewering dat WEIRD- en nie-WEIRD-mense teenoorgestelde kognitiewe style besit, en het gesê dat verskille in die persoonlike ervaring van proefpersone die rede vir verskille in ''Triad Task''-response kan wees. Sy het ook gesê dat die outeur se "onverskilligheid teenoor individuele en institusionele bedoelings gewaarborg is om historici mal te maak." Shulevitz het egter aangevoer dat Henrich deur hierdie "makro-kulturele relativisme" 'n "grootbeeldbenadering [wat] bo die heersende [[Paradigma (wetenskap en filosofie)|paradigma]]s in die studie van Europese geskiedenis uitstyg ... Henrich bied 'n ruim nuwe perspektief wat die nodige werk kan vergemaklik om uit te sorteer wat onherstelbaar en wat van onskatbare waarde is in die enkelvoudige, indrukwekkende en uiters problematiese nalatenskap van Westerse oorheersing."<ref name="Shulevitz" /> ==Verwysings== {{Verwysings}} fybw3l0ivm1zr2c0na44dcxa2utem18 2920478 2920476 2026-07-31T09:07:40Z Sobaka 328 /* Ontvangs */ bywerk 2920478 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Boek | titel = The WEIRDest People in the World | subtitel = How the West Became Psychologically Peculiar and Particularly Prosperous | oorspr titel = | vertaler = | beeld = | beeldonderskrif = | outeur = Joseph Henrich | omslagontwerp = | land = [[VSA]] | taal = [[Engels]] | reeks = | onderwerp = Evolusionêre sielkunde, Europese geskiedenis | genre = Geskiedenis en sielkunde | uitgewer = Farrar, Straus and Giroux | uitgewingsdatum = 8 September 2020 | medium = | bladsye = 704 | grootte_gewig = | oplage = | isbn = 978-0374173227 | isbntoeligting = | issn = | voorafgegaan = | vervolg = }} '''''The WEIRDest People in the World: How the West Became Psychologically Peculiar and Particularly Prosperous''''' ('''Die Vreemdste Mense in die Wêreld: Hoe die Weste Sielkundig Eienaardig en Besonder Voorspoedig Geword het''') is 'n [[boek]] uit 2020 deur professor [[Joseph Henrich]] aan die [[Harvard-universiteit]] wat daarop gemik is om [[geskiedenis]] en sielkundige variasie te verduidelik deur benaderings uit kulturele evolusie en evolusionêre sielkunde te gebruik. In die boek ondersoek Henrich hoe instellings en [[sielkunde]] mekaar oor tyd gesamentlik beïnvloed. Meer spesifiek voer hy aan dat 'n reeks [[Katolieke Kerk]]-edikte oor die [[huwelik]] wat in die 4de eeu begin het, die fondamente van 'n [[Familie (verwantskap)|familie]]gebaseerde samelewing ondermyn het en die meer analitiese, individualistiese denke geskep het wat in [[Weste]]rse samelewings algemeen voorkom. ==Opsomming== Die eerste deel, "Die Evolusie van Samelewings en Sielkunde", beskryf WEIRD (Westerse, Opgeleide, Geïndustrialiseerde, Ryk en Demokratiese) bevolkings "in breë trekke", volgens resensent Pauline Grosjean.<ref name="Grosjean">{{Cite journal |last=Grosjean |first=Pauline |date=2020-09-18 |title=Why the West is WEIRD The WEIRDest People in the World Joseph Henrich Farrar, Straus and Giroux, 2020. 704 pp. |url=https://www.science.org/doi/10.1126/science.abc6138 |journal=Science |volume=369 |issue=6510 |page=1438 |doi=10.1126/science.abc6138 |s2cid=221768313 |issn=0036-8075 |access-date=24 November 2023 |archive-date=14 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231114105032/https://www.science.org/doi/10.1126/science.abc6138 |url-status=live |url-access=subscription }}</ref> Henrich bespreek die navorsing van Richard Nisbett wat daarop dui dat mense in WEIRD-kulture reduktief dink met 'n fokus op persoonlike eienskappe en bedoelings, terwyl Asiërs [[Holisme|holisties]] dink met 'n fokus op verhoudings en situasies. Nie-Westerlinge sal familiebande en lojaliteite beklemtoon. Henrich bied ook 'n groot hoeveelheid bewyse aan dat WEIRD-mense meer vertroue in vreemdelinge het en meer geneig is om bloed te gee as die meeste mense. Westerlinge, volgens resensent Judith Shulevitz, "identifiseer meer as lede van vrywillige sosiale groepe – tandartse, kunstenaars, Republikeine, Demokrate, ondersteuners van 'n Groen Party – as van uitgebreide stamgroepe."<ref name="Shulevitz">{{Cite web |last=Shulevitz |first=Judith |date=2020-09-06 |title=A New Theory of Western Civilization |url=https://www.theatlantic.com/magazine/archive/2020/10/joseph-henrich-weird-people/615496/ |access-date=2020-12-25 |website=The Atlantic |language=en-US |archive-date=19 Desember 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201219090548/https://www.theatlantic.com/magazine/archive/2020/10/joseph-henrich-weird-people/615496/ |url-status=live }}</ref> Die tweede deel van die boek, "Die Oorsprong van WEIRD mense", bied 'n vergelykende politieke weergawe van hoe samelewings [[godsdiens]] gebruik het om van families na [[Staat|state]] op te skaal.<ref name="HiltonRoot">{{Cite web |last=Root |first=Hilton |date=Oktober 2020 |title=The WEIRDest People in the World: How the West Became Psychologically Peculiar and Particularly Prosperous |url=https://eh.net/book_reviews/the-weirdest-people-in-the-world-how-the-west-became-psychologically-peculiar-and-particularly-prosperous/ |access-date=2020-12-25 |website=EH.Net |archive-date=20 Januarie 2021 |archive--url=https://web.archive.org/web/20210120075944/https://eh.net/book_reviews/the-weirdest-people-in-the-world-how-the-west-became-psychologically-peculiar-and-particularly-prosperous/ |url-status=live }}</ref> Meer spesifiek, die outeur put uit 'n reeks kwalitatiewe en kwantitatiewe bewyse om te argumenteer dat godsdienstige oortuigings, onpersoonlike markte, [[verstedeliking]] en mededinging tussen vrywillige verenigings soos gildes, kontrakdorpe, universiteite en godsdienstige ordes mense se sielkunde en sosiale lewens verskuif het. Uniek is dat die outeur beide bespreek hoe hedendaagse instellings sielkunde vorm en hierdie prosesse in 'n weergawe van die verlede plaas. Die derde afdeling, "Nuwe Instellings, Nuwe Sielkunde", handel oor hoe die Katolieke Kerk en sy afsplitsing, [[Protestantisme]], vroeë instellings en sielkunde gevorm het en (volgens die outeur) die weg gebaan het vir moderne instellings. Terwyl verslae van die moderne geskiedenis gereeld aanvoer dat die Protestantse Hervorming individualisme en 'n geloof in die oppergesag van die reg geskep het, voer Henrich aan dat edikte deur die Kerk wat hy die "Huwelik- en Gesinsprogram" (MFP) noem, klanvorming verminder het, wat Wes-Europeërs meer analities en individualisties gemaak het, wat gelei het tot verskeie tussenliggende instellings en vertroue in abstrakte reëls. In die laaste afdeling, "Die Geboorte van die Moderne Wêreld", daag Henrich spesifiek die "rasionalistiese" siening uit dat moderne Westerse instellings voortspruit uit rede wat oor godsdienstige dogma geseëvier het. In plaas daarvan voer hy aan dat hierdie instellings die toevallige neweproduk is van spesifieke beleide van die Katolieke Kerk wat Europa se familie-gebaseerde instellings ontmantel het. Sonder klan-steun het die Kerk kerngesinne geïsoleerd en kwesbaar gelaat, wat hulle gedwing het om te innoveer om te oorleef en uiteindelik die moderne wêreld te skep.<ref>" aie glo dat [moderne Westerse] instellings, die erfenis van die Westerse [[beskawing]], die produkte van rede en die opkoms van rasionaliteit verteenwoordig. Hierdie instellings - argumenteer die rasionaliste - is wat jy kry sodra jy die kerklike dogma wegneem en 'rede' toepas... Aan die gemeenskap wil ek 'n sentrale rol voorstel vir die voortdurende sielkundige veranderinge wat deur kulturele evolusie gedurende die [[Middeleeue]] teweeggebring is - deur die sloping van Europa se familie-gebaseerde instellings (Hoofstuk 5-8), die uitbreiding van onpersoonlike markte (Hoofstuk 9), die opkoms van gedomesticeerde vorme van intergroepkompetisie (Hoofstuk 10), en die groei van 'n breë, mobiele arbeidsverdeling in stedelike sentra (Hoofstuk 11)." {{Cite book |last=Henrich |first=Joseph Patrick |title=The WEIRDest people in the world: How the West Became Psychologically Peculiar and Particularly Prosperous |date=2020|pages=395-396|publisher=Farrar, Straus and Giroux |isbn=978-0-374-17322-7 |edition=First |location=New York}}</ref> ==Ontvangs== In ''The Week'' is die boek bestempel as "'n werk van verblindende ambisie ... Henrich doen baie moeite om [sy argumente] te staaf met 'n groot verskeidenheid 'datapunte' en statistieke."<ref>{{Cite magazine|date=2020-11-20|title=Books of the Week: The Weirdest People in the World, Sybille Bedford, Love|url=https://www.theweek.co.uk/books/108721/books-of-the-week-the-weirdest-people-in-the-world-sybille-bedford-love|magazine=The Week Portfolio|language=en|access-date=2020-12-06|archive-date=19 Januarie 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210119142102/https://www.theweek.co.uk/books/108721/books-of-the-week-the-weirdest-people-in-the-world-sybille-bedford-love|url-status=live}}</ref> Andrew Wilson van ''The Gospel Coalition'' het die boek "wydlopend, polimaties, teenintuïtief en uitdagend" genoem. Op 'n aantal plekke lyk dit asof Henrich feite in sy teorie indruk ... maar hy tref veel meer as wat hy mis ... die spatsels van ongeloof wat jy ervaar, word meer as vergoed deur die breedte en ''chutzpah'' van die narratief."<ref name="Wilson">{{Cite web |last=Wilson |first=Andrew |date=2020-10-07 |title=Is the Church a Victim of Success? The WEIRD Truth |url=https://www.thegospelcoalition.org/reviews/weirdest-people-henrich-fertility-faith-jenkins/ |access-date=2020-12-17 |website=The Gospel Coalition |language=en-US |archive-date=27 Desember 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201227040508/https://www.thegospelcoalition.org/reviews/weirdest-people-henrich-fertility-faith-jenkins/ |url-status=live }}</ref> Wilson het dit vergelyk met die werk van N.T. Wright. Wilson het ook die Philip Jenkins-boek ''Fertility and Faith'' bespreek (wat 'n ander argument maak), en dit beskryf as "meer gefokus" as ''The WEIRDest People in the World''.<ref name="Wilson" /> In ''Kirkus Reviews'' is dit geprys as 'n "fassinerende, kragtig beredeneerde werk wat diep delf in die manier waarop 'WEIRD mense' dink."<ref>{{cite magazine|title=THE WEIRDEST PEOPLE IN THE WORLD|url=https://www.kirkusreviews.com/book-reviews/joseph-henrich/weirdest-people-world/|magazine=Kirkus Reviews|access-date=2020-12-25|archive-date=18 Januarie 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210118085246/https://www.kirkusreviews.com/book-reviews/joseph-henrich/weirdest-people-world/|url-status=live}}</ref> Hilton Root, professor in openbare beleid aan die George Mason-universiteit, het gesê dat ten spyte van "die oorgang van die vyfde eeu na die Hoë Middeleeue ... die boek 'n beduidende bydrae lewer tot die studie van wat die Weste uniek maak en 'n baken van die vroeë een-en-twintigste-eeuse [[sosiale wetenskap]] sal wees."<ref name="HiltonRoot" /> Hy voer verder aan dat Henrich se toepassing van sosiale wetenskap om universele wette van sosiale wetenskap te ontdek [[metodologie]]s oorspronklik was en dat daar sterk bewyse is vir die beperking van verwantskap in die ontwikkeling van moderniteit, maar merk op dat 'n leser nie oor die meer algemene konteks van die Europese samelewing sou leer nie, en noem as voorbeeld dat die Henrich's bloot terloops opgemerk het dat huweliksreëls nie op elites van toepassing was nie. Hulle voer ook aan dat dit "self VREEMD" is om die sielkunde van die Westerse samelewing na 'n kerkverbod op neefs-en-niggies-troues na te volg.<ref name="HiltonRoot" /> Judith Shulevitz van ''The Atlantic'' was skepties oor die bewering dat WEIRD- en nie-WEIRD-mense teenoorgestelde kognitiewe style besit, en het gesê dat verskille in die persoonlike ervaring van proefpersone die rede vir verskille in ''Triad Task''-response kan wees. Sy het ook gesê dat die outeur se "onverskilligheid teenoor individuele en institusionele bedoelings gewaarborg is om historici mal te maak." Shulevitz het egter aangevoer dat Henrich deur hierdie "makro-kulturele relativisme" 'n "grootbeeldbenadering [wat] bo die heersende [[Paradigma (wetenskap en filosofie)|paradigma]]s in die studie van Europese geskiedenis uitstyg ... Henrich bied 'n ruim nuwe perspektief wat die nodige werk kan vergemaklik om uit te sorteer wat onherstelbaar en wat van onskatbare waarde is in die enkelvoudige, indrukwekkende en uiters problematiese nalatenskap van Westerse oorheersing."<ref name="Shulevitz" /> 'n Resensent in ''[[The Economist]]'' het gesê dat hulle nie ten volle oortuig was van Henrich se tesis dat die Rooms-Katolieke kerk 'n meer vloeibare samelewing ingelui het nie, en gesê dat dit meer waarskynlik is dat "die Middeleeuse kerk onderhandel het met, eerder as om, 'n sosiale werklikheid te vorm wat vinnig ontwikkel het namate stede ontstaan het." Die resensent het ook die digotomie tussen Westerse styl en verwantskapsintensiewe samelewings gekritiseer en opgemerk dat een gesin 'n reeks rolle en houdings kan bevat.<ref>{{Cite news |date=2020-11-07 |title=Joseph Henrich's study of WEIRD societies |newspaper=[[The Economist]] |url=https://www.economist.com/books-and-arts/2020/11/07/joseph-henrichs-study-of-weird-societies |access-date=2020-12-25 |issn=0013-0613 |archive-date=26 December 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201226174815/https://www.economist.com/books-and-arts/2020/11/07/joseph-henrichs-study-of-weird-societies |url-status=live }}</ref> ==Verwysings== {{Verwysings}} kupukg4ka4fx104afseg5vnausr14ne 2920479 2920478 2026-07-31T09:09:36Z Sobaka 328 /* Ontvangs */ bywerk 2920479 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Boek | titel = The WEIRDest People in the World | subtitel = How the West Became Psychologically Peculiar and Particularly Prosperous | oorspr titel = | vertaler = | beeld = | beeldonderskrif = | outeur = Joseph Henrich | omslagontwerp = | land = [[VSA]] | taal = [[Engels]] | reeks = | onderwerp = Evolusionêre sielkunde, Europese geskiedenis | genre = Geskiedenis en sielkunde | uitgewer = Farrar, Straus and Giroux | uitgewingsdatum = 8 September 2020 | medium = | bladsye = 704 | grootte_gewig = | oplage = | isbn = 978-0374173227 | isbntoeligting = | issn = | voorafgegaan = | vervolg = }} '''''The WEIRDest People in the World: How the West Became Psychologically Peculiar and Particularly Prosperous''''' ('''Die Vreemdste Mense in die Wêreld: Hoe die Weste Sielkundig Eienaardig en Besonder Voorspoedig Geword het''') is 'n [[boek]] uit 2020 deur professor [[Joseph Henrich]] aan die [[Harvard-universiteit]] wat daarop gemik is om [[geskiedenis]] en sielkundige variasie te verduidelik deur benaderings uit kulturele evolusie en evolusionêre sielkunde te gebruik. In die boek ondersoek Henrich hoe instellings en [[sielkunde]] mekaar oor tyd gesamentlik beïnvloed. Meer spesifiek voer hy aan dat 'n reeks [[Katolieke Kerk]]-edikte oor die [[huwelik]] wat in die 4de eeu begin het, die fondamente van 'n [[Familie (verwantskap)|familie]]gebaseerde samelewing ondermyn het en die meer analitiese, individualistiese denke geskep het wat in [[Weste]]rse samelewings algemeen voorkom. ==Opsomming== Die eerste deel, "Die Evolusie van Samelewings en Sielkunde", beskryf WEIRD (Westerse, Opgeleide, Geïndustrialiseerde, Ryk en Demokratiese) bevolkings "in breë trekke", volgens resensent Pauline Grosjean.<ref name="Grosjean">{{Cite journal |last=Grosjean |first=Pauline |date=2020-09-18 |title=Why the West is WEIRD The WEIRDest People in the World Joseph Henrich Farrar, Straus and Giroux, 2020. 704 pp. |url=https://www.science.org/doi/10.1126/science.abc6138 |journal=Science |volume=369 |issue=6510 |page=1438 |doi=10.1126/science.abc6138 |s2cid=221768313 |issn=0036-8075 |access-date=24 November 2023 |archive-date=14 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231114105032/https://www.science.org/doi/10.1126/science.abc6138 |url-status=live |url-access=subscription }}</ref> Henrich bespreek die navorsing van Richard Nisbett wat daarop dui dat mense in WEIRD-kulture reduktief dink met 'n fokus op persoonlike eienskappe en bedoelings, terwyl Asiërs [[Holisme|holisties]] dink met 'n fokus op verhoudings en situasies. Nie-Westerlinge sal familiebande en lojaliteite beklemtoon. Henrich bied ook 'n groot hoeveelheid bewyse aan dat WEIRD-mense meer vertroue in vreemdelinge het en meer geneig is om bloed te gee as die meeste mense. Westerlinge, volgens resensent Judith Shulevitz, "identifiseer meer as lede van vrywillige sosiale groepe – tandartse, kunstenaars, Republikeine, Demokrate, ondersteuners van 'n Groen Party – as van uitgebreide stamgroepe."<ref name="Shulevitz">{{Cite web |last=Shulevitz |first=Judith |date=2020-09-06 |title=A New Theory of Western Civilization |url=https://www.theatlantic.com/magazine/archive/2020/10/joseph-henrich-weird-people/615496/ |access-date=2020-12-25 |website=The Atlantic |language=en-US |archive-date=19 Desember 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201219090548/https://www.theatlantic.com/magazine/archive/2020/10/joseph-henrich-weird-people/615496/ |url-status=live }}</ref> Die tweede deel van die boek, "Die Oorsprong van WEIRD mense", bied 'n vergelykende politieke weergawe van hoe samelewings [[godsdiens]] gebruik het om van families na [[Staat|state]] op te skaal.<ref name="HiltonRoot">{{Cite web |last=Root |first=Hilton |date=Oktober 2020 |title=The WEIRDest People in the World: How the West Became Psychologically Peculiar and Particularly Prosperous |url=https://eh.net/book_reviews/the-weirdest-people-in-the-world-how-the-west-became-psychologically-peculiar-and-particularly-prosperous/ |access-date=2020-12-25 |website=EH.Net |archive-date=20 Januarie 2021 |archive--url=https://web.archive.org/web/20210120075944/https://eh.net/book_reviews/the-weirdest-people-in-the-world-how-the-west-became-psychologically-peculiar-and-particularly-prosperous/ |url-status=live }}</ref> Meer spesifiek, die outeur put uit 'n reeks kwalitatiewe en kwantitatiewe bewyse om te argumenteer dat godsdienstige oortuigings, onpersoonlike markte, [[verstedeliking]] en mededinging tussen vrywillige verenigings soos gildes, kontrakdorpe, universiteite en godsdienstige ordes mense se sielkunde en sosiale lewens verskuif het. Uniek is dat die outeur beide bespreek hoe hedendaagse instellings sielkunde vorm en hierdie prosesse in 'n weergawe van die verlede plaas. Die derde afdeling, "Nuwe Instellings, Nuwe Sielkunde", handel oor hoe die Katolieke Kerk en sy afsplitsing, [[Protestantisme]], vroeë instellings en sielkunde gevorm het en (volgens die outeur) die weg gebaan het vir moderne instellings. Terwyl verslae van die moderne geskiedenis gereeld aanvoer dat die Protestantse Hervorming individualisme en 'n geloof in die oppergesag van die reg geskep het, voer Henrich aan dat edikte deur die Kerk wat hy die "Huwelik- en Gesinsprogram" (MFP) noem, klanvorming verminder het, wat Wes-Europeërs meer analities en individualisties gemaak het, wat gelei het tot verskeie tussenliggende instellings en vertroue in abstrakte reëls. In die laaste afdeling, "Die Geboorte van die Moderne Wêreld", daag Henrich spesifiek die "rasionalistiese" siening uit dat moderne Westerse instellings voortspruit uit rede wat oor godsdienstige dogma geseëvier het. In plaas daarvan voer hy aan dat hierdie instellings die toevallige neweproduk is van spesifieke beleide van die Katolieke Kerk wat Europa se familie-gebaseerde instellings ontmantel het. Sonder klan-steun het die Kerk kerngesinne geïsoleerd en kwesbaar gelaat, wat hulle gedwing het om te innoveer om te oorleef en uiteindelik die moderne wêreld te skep.<ref>" aie glo dat [moderne Westerse] instellings, die erfenis van die Westerse [[beskawing]], die produkte van rede en die opkoms van rasionaliteit verteenwoordig. Hierdie instellings - argumenteer die rasionaliste - is wat jy kry sodra jy die kerklike dogma wegneem en 'rede' toepas... Aan die gemeenskap wil ek 'n sentrale rol voorstel vir die voortdurende sielkundige veranderinge wat deur kulturele evolusie gedurende die [[Middeleeue]] teweeggebring is - deur die sloping van Europa se familie-gebaseerde instellings (Hoofstuk 5-8), die uitbreiding van onpersoonlike markte (Hoofstuk 9), die opkoms van gedomesticeerde vorme van intergroepkompetisie (Hoofstuk 10), en die groei van 'n breë, mobiele arbeidsverdeling in stedelike sentra (Hoofstuk 11)." {{Cite book |last=Henrich |first=Joseph Patrick |title=The WEIRDest people in the world: How the West Became Psychologically Peculiar and Particularly Prosperous |date=2020|pages=395-396|publisher=Farrar, Straus and Giroux |isbn=978-0-374-17322-7 |edition=First |location=New York}}</ref> ==Ontvangs== In ''The Week'' is die boek bestempel as "'n werk van verblindende ambisie ... Henrich doen baie moeite om [sy argumente] te staaf met 'n groot verskeidenheid 'datapunte' en statistieke."<ref>{{Cite magazine|date=2020-11-20|title=Books of the Week: The Weirdest People in the World, Sybille Bedford, Love|url=https://www.theweek.co.uk/books/108721/books-of-the-week-the-weirdest-people-in-the-world-sybille-bedford-love|magazine=The Week Portfolio|language=en|access-date=2020-12-06|archive-date=19 Januarie 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210119142102/https://www.theweek.co.uk/books/108721/books-of-the-week-the-weirdest-people-in-the-world-sybille-bedford-love|url-status=live}}</ref> Andrew Wilson van ''The Gospel Coalition'' het die boek "wydlopend, polimaties, teenintuïtief en uitdagend" genoem. Op 'n aantal plekke lyk dit asof Henrich feite in sy teorie indruk ... maar hy tref veel meer as wat hy mis ... die spatsels van ongeloof wat jy ervaar, word meer as vergoed deur die breedte en ''chutzpah'' van die narratief."<ref name="Wilson">{{Cite web |last=Wilson |first=Andrew |date=2020-10-07 |title=Is the Church a Victim of Success? The WEIRD Truth |url=https://www.thegospelcoalition.org/reviews/weirdest-people-henrich-fertility-faith-jenkins/ |access-date=2020-12-17 |website=The Gospel Coalition |language=en-US |archive-date=27 Desember 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201227040508/https://www.thegospelcoalition.org/reviews/weirdest-people-henrich-fertility-faith-jenkins/ |url-status=live }}</ref> Wilson het dit vergelyk met die werk van N.T. Wright. Wilson het ook die Philip Jenkins-boek ''Fertility and Faith'' bespreek (wat 'n ander argument maak), en dit beskryf as "meer gefokus" as ''The WEIRDest People in the World''.<ref name="Wilson" /> In ''Kirkus Reviews'' is dit geprys as 'n "fassinerende, kragtig beredeneerde werk wat diep delf in die manier waarop 'WEIRD mense' dink."<ref>{{cite magazine|title=THE WEIRDEST PEOPLE IN THE WORLD|url=https://www.kirkusreviews.com/book-reviews/joseph-henrich/weirdest-people-world/|magazine=Kirkus Reviews|access-date=2020-12-25|archive-date=18 Januarie 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210118085246/https://www.kirkusreviews.com/book-reviews/joseph-henrich/weirdest-people-world/|url-status=live}}</ref> Hilton Root, professor in openbare beleid aan die George Mason-universiteit, het gesê dat ten spyte van "die oorgang van die vyfde eeu na die Hoë Middeleeue ... die boek 'n beduidende bydrae lewer tot die studie van wat die Weste uniek maak en 'n baken van die vroeë een-en-twintigste-eeuse [[sosiale wetenskap]] sal wees."<ref name="HiltonRoot" /> Hy voer verder aan dat Henrich se toepassing van sosiale wetenskap om universele wette van sosiale wetenskap te ontdek [[metodologie]]s oorspronklik was en dat daar sterk bewyse is vir die beperking van verwantskap in die ontwikkeling van moderniteit, maar merk op dat 'n leser nie oor die meer algemene konteks van die Europese samelewing sou leer nie, en noem as voorbeeld dat die Henrich's bloot terloops opgemerk het dat huweliksreëls nie op elites van toepassing was nie. Hulle voer ook aan dat dit "self VREEMD" is om die sielkunde van die Westerse samelewing na 'n kerkverbod op neefs-en-niggies-troues na te volg.<ref name="HiltonRoot" /> Judith Shulevitz van ''The Atlantic'' was skepties oor die bewering dat WEIRD- en nie-WEIRD-mense teenoorgestelde kognitiewe style besit, en het gesê dat verskille in die persoonlike ervaring van proefpersone die rede vir verskille in ''Triad Task''-response kan wees. Sy het ook gesê dat die outeur se "onverskilligheid teenoor individuele en institusionele bedoelings gewaarborg is om historici mal te maak." Shulevitz het egter aangevoer dat Henrich deur hierdie "makro-kulturele relativisme" 'n "grootbeeldbenadering [wat] bo die heersende [[Paradigma (wetenskap en filosofie)|paradigma]]s in die studie van Europese geskiedenis uitstyg ... Henrich bied 'n ruim nuwe perspektief wat die nodige werk kan vergemaklik om uit te sorteer wat onherstelbaar en wat van onskatbare waarde is in die enkelvoudige, indrukwekkende en uiters problematiese nalatenskap van Westerse oorheersing."<ref name="Shulevitz" /> 'n Resensent in ''[[The Economist]]'' het gesê dat hulle nie ten volle oortuig was van Henrich se tesis dat die Rooms-Katolieke kerk 'n meer vloeibare samelewing ingelui het nie, en gesê dat dit meer waarskynlik is dat "die Middeleeuse kerk onderhandel het met, eerder as om, 'n sosiale werklikheid te vorm wat vinnig ontwikkel het namate stede ontstaan het." Die resensent het ook die digotomie tussen Westerse styl en verwantskapsintensiewe samelewings gekritiseer en opgemerk dat een gesin 'n reeks rolle en houdings kan bevat.<ref>{{Cite news |date=2020-11-07 |title=Joseph Henrich's study of WEIRD societies |newspaper=[[The Economist]] |url=https://www.economist.com/books-and-arts/2020/11/07/joseph-henrichs-study-of-weird-societies |access-date=2020-12-25 |issn=0013-0613 |archive-date=26 December 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201226174815/https://www.economist.com/books-and-arts/2020/11/07/joseph-henrichs-study-of-weird-societies |url-status=live }}</ref> Pauline Grosjean, professor in die Skool vir Ekonomie aan die Universiteit van Nieu-Suid-Wallis, het in ''Science'' opgemerk dat die huweliksouderdom oor tyd gewissel het en dat die kolonies van die VSA en Australië (plekke met oorvloedige grond) 'n skerp daling in huweliksouderdom onder migrerende 19de-eeuse Europeërs gesien het; sy het dit beskryf as bewys teen Henrich se voorstel dat die Kerk se huweliksverbod die Europeërs se geneigdheid tot laat huwelike verklaar, alhoewel beide die [[Verenigde State van Amerika|VSA]] en [[Australië]] sentimente van anti-Katolisisme gehad het aangesien beide meer Protestants in hul vorming was. Daarbenewens het sy gesê Henrich versuim om "die rol aan te spreek wat state moontlik as mededingers en reguleerders van die Kerk gespeel het". Filosoof [[Daniel Dennett]] het ''The WEIRDest People in the World'' geprys as 'n "boeiende geskrewe, uitstekend georganiseerde en noukeurig beredeneerde boek ... Een van die eerste lesse wat uit hierdie belangrike boek geleer moet word, is dat die WEIRD-denkwyse werklik is; ... ons moet ophou om aan te neem dat ons weë 'universeel' is." Dennett het egter beweer dat oor "waarom die kerkvaders hierdie verbod so hardnekkig teen weerstand oor die eeue afgedwing het, dit steeds 'n bietjie van 'n misterie is. ... Hierdie boek vra vir respekvolle maar meedoënlose keuring".<ref>{{Cite news |last=Dennett |first=Daniel C. |author-link=Daniel Dennett |date=2020-09-12 |title=Why Are We in the West So Weird? A Theory |language=en-US |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2020/09/12/books/review/the-weirdest-people-in-the-world-joseph-henrich.html |access-date=2020-12-25 |issn=0362-4331 |archive-date=26 Desember 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201226210543/https://www.nytimes.com/2020/09/12/books/review/the-weirdest-people-in-the-world-joseph-henrich.html |url-status=live }}</ref> ==Verwysings== {{Verwysings}} jnk76jb0f22pnaz0islm0w09vah7p8b 2920481 2920479 2026-07-31T09:12:46Z Sobaka 328 /* Ontvangs */ 2920481 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Boek | titel = The WEIRDest People in the World | subtitel = How the West Became Psychologically Peculiar and Particularly Prosperous | oorspr titel = | vertaler = | beeld = | beeldonderskrif = | outeur = Joseph Henrich | omslagontwerp = | land = [[VSA]] | taal = [[Engels]] | reeks = | onderwerp = Evolusionêre sielkunde, Europese geskiedenis | genre = Geskiedenis en sielkunde | uitgewer = Farrar, Straus and Giroux | uitgewingsdatum = 8 September 2020 | medium = | bladsye = 704 | grootte_gewig = | oplage = | isbn = 978-0374173227 | isbntoeligting = | issn = | voorafgegaan = | vervolg = }} '''''The WEIRDest People in the World: How the West Became Psychologically Peculiar and Particularly Prosperous''''' ('''Die Vreemdste Mense in die Wêreld: Hoe die Weste Sielkundig Eienaardig en Besonder Voorspoedig Geword het''') is 'n [[boek]] uit 2020 deur professor [[Joseph Henrich]] aan die [[Harvard-universiteit]] wat daarop gemik is om [[geskiedenis]] en sielkundige variasie te verduidelik deur benaderings uit kulturele evolusie en evolusionêre sielkunde te gebruik. In die boek ondersoek Henrich hoe instellings en [[sielkunde]] mekaar oor tyd gesamentlik beïnvloed. Meer spesifiek voer hy aan dat 'n reeks [[Katolieke Kerk]]-edikte oor die [[huwelik]] wat in die 4de eeu begin het, die fondamente van 'n [[Familie (verwantskap)|familie]]gebaseerde samelewing ondermyn het en die meer analitiese, individualistiese denke geskep het wat in [[Weste]]rse samelewings algemeen voorkom. ==Opsomming== Die eerste deel, "Die Evolusie van Samelewings en Sielkunde", beskryf WEIRD (Westerse, Opgeleide, Geïndustrialiseerde, Ryk en Demokratiese) bevolkings "in breë trekke", volgens resensent Pauline Grosjean.<ref name="Grosjean">{{Cite journal |last=Grosjean |first=Pauline |date=2020-09-18 |title=Why the West is WEIRD The WEIRDest People in the World Joseph Henrich Farrar, Straus and Giroux, 2020. 704 pp. |url=https://www.science.org/doi/10.1126/science.abc6138 |journal=Science |volume=369 |issue=6510 |page=1438 |doi=10.1126/science.abc6138 |s2cid=221768313 |issn=0036-8075 |access-date=24 November 2023 |archive-date=14 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231114105032/https://www.science.org/doi/10.1126/science.abc6138 |url-status=live |url-access=subscription }}</ref> Henrich bespreek die navorsing van Richard Nisbett wat daarop dui dat mense in WEIRD-kulture reduktief dink met 'n fokus op persoonlike eienskappe en bedoelings, terwyl Asiërs [[Holisme|holisties]] dink met 'n fokus op verhoudings en situasies. Nie-Westerlinge sal familiebande en lojaliteite beklemtoon. Henrich bied ook 'n groot hoeveelheid bewyse aan dat WEIRD-mense meer vertroue in vreemdelinge het en meer geneig is om bloed te gee as die meeste mense. Westerlinge, volgens resensent Judith Shulevitz, "identifiseer meer as lede van vrywillige sosiale groepe – tandartse, kunstenaars, Republikeine, Demokrate, ondersteuners van 'n Groen Party – as van uitgebreide stamgroepe."<ref name="Shulevitz">{{Cite web |last=Shulevitz |first=Judith |date=2020-09-06 |title=A New Theory of Western Civilization |url=https://www.theatlantic.com/magazine/archive/2020/10/joseph-henrich-weird-people/615496/ |access-date=2020-12-25 |website=The Atlantic |language=en-US |archive-date=19 Desember 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201219090548/https://www.theatlantic.com/magazine/archive/2020/10/joseph-henrich-weird-people/615496/ |url-status=live }}</ref> Die tweede deel van die boek, "Die Oorsprong van WEIRD mense", bied 'n vergelykende politieke weergawe van hoe samelewings [[godsdiens]] gebruik het om van families na [[Staat|state]] op te skaal.<ref name="HiltonRoot">{{Cite web |last=Root |first=Hilton |date=Oktober 2020 |title=The WEIRDest People in the World: How the West Became Psychologically Peculiar and Particularly Prosperous |url=https://eh.net/book_reviews/the-weirdest-people-in-the-world-how-the-west-became-psychologically-peculiar-and-particularly-prosperous/ |access-date=2020-12-25 |website=EH.Net |archive-date=20 Januarie 2021 |archive--url=https://web.archive.org/web/20210120075944/https://eh.net/book_reviews/the-weirdest-people-in-the-world-how-the-west-became-psychologically-peculiar-and-particularly-prosperous/ |url-status=live }}</ref> Meer spesifiek, die outeur put uit 'n reeks kwalitatiewe en kwantitatiewe bewyse om te argumenteer dat godsdienstige oortuigings, onpersoonlike markte, [[verstedeliking]] en mededinging tussen vrywillige verenigings soos gildes, kontrakdorpe, universiteite en godsdienstige ordes mense se sielkunde en sosiale lewens verskuif het. Uniek is dat die outeur beide bespreek hoe hedendaagse instellings sielkunde vorm en hierdie prosesse in 'n weergawe van die verlede plaas. Die derde afdeling, "Nuwe Instellings, Nuwe Sielkunde", handel oor hoe die Katolieke Kerk en sy afsplitsing, [[Protestantisme]], vroeë instellings en sielkunde gevorm het en (volgens die outeur) die weg gebaan het vir moderne instellings. Terwyl verslae van die moderne geskiedenis gereeld aanvoer dat die Protestantse Hervorming individualisme en 'n geloof in die oppergesag van die reg geskep het, voer Henrich aan dat edikte deur die Kerk wat hy die "Huwelik- en Gesinsprogram" (MFP) noem, klanvorming verminder het, wat Wes-Europeërs meer analities en individualisties gemaak het, wat gelei het tot verskeie tussenliggende instellings en vertroue in abstrakte reëls. In die laaste afdeling, "Die Geboorte van die Moderne Wêreld", daag Henrich spesifiek die "rasionalistiese" siening uit dat moderne Westerse instellings voortspruit uit rede wat oor godsdienstige dogma geseëvier het. In plaas daarvan voer hy aan dat hierdie instellings die toevallige neweproduk is van spesifieke beleide van die Katolieke Kerk wat Europa se familie-gebaseerde instellings ontmantel het. Sonder klan-steun het die Kerk kerngesinne geïsoleerd en kwesbaar gelaat, wat hulle gedwing het om te innoveer om te oorleef en uiteindelik die moderne wêreld te skep.<ref>" aie glo dat [moderne Westerse] instellings, die erfenis van die Westerse [[beskawing]], die produkte van rede en die opkoms van rasionaliteit verteenwoordig. Hierdie instellings - argumenteer die rasionaliste - is wat jy kry sodra jy die kerklike dogma wegneem en 'rede' toepas... Aan die gemeenskap wil ek 'n sentrale rol voorstel vir die voortdurende sielkundige veranderinge wat deur kulturele evolusie gedurende die [[Middeleeue]] teweeggebring is - deur die sloping van Europa se familie-gebaseerde instellings (Hoofstuk 5-8), die uitbreiding van onpersoonlike markte (Hoofstuk 9), die opkoms van gedomesticeerde vorme van intergroepkompetisie (Hoofstuk 10), en die groei van 'n breë, mobiele arbeidsverdeling in stedelike sentra (Hoofstuk 11)." {{Cite book |last=Henrich |first=Joseph Patrick |title=The WEIRDest people in the world: How the West Became Psychologically Peculiar and Particularly Prosperous |date=2020|pages=395-396|publisher=Farrar, Straus and Giroux |isbn=978-0-374-17322-7 |edition=First |location=New York}}</ref> ==Ontvangs== In ''The Week'' is die boek bestempel as "'n werk van verblindende ambisie ... Henrich doen baie moeite om [sy argumente] te staaf met 'n groot verskeidenheid 'datapunte' en statistieke."<ref>{{Cite magazine|date=2020-11-20|title=Books of the Week: The Weirdest People in the World, Sybille Bedford, Love|url=https://www.theweek.co.uk/books/108721/books-of-the-week-the-weirdest-people-in-the-world-sybille-bedford-love|magazine=The Week Portfolio|language=en|access-date=2020-12-06|archive-date=19 Januarie 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210119142102/https://www.theweek.co.uk/books/108721/books-of-the-week-the-weirdest-people-in-the-world-sybille-bedford-love|url-status=live}}</ref> Andrew Wilson van ''The Gospel Coalition'' het die boek "wydlopend, polimaties, teenintuïtief en uitdagend" genoem. Op 'n aantal plekke lyk dit asof Henrich feite in sy teorie indruk ... maar hy tref veel meer as wat hy mis ... die spatsels van ongeloof wat jy ervaar, word meer as vergoed deur die breedte en ''chutzpah'' van die narratief."<ref name="Wilson">{{Cite web |last=Wilson |first=Andrew |date=2020-10-07 |title=Is the Church a Victim of Success? The WEIRD Truth |url=https://www.thegospelcoalition.org/reviews/weirdest-people-henrich-fertility-faith-jenkins/ |access-date=2020-12-17 |website=The Gospel Coalition |language=en-US |archive-date=27 Desember 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201227040508/https://www.thegospelcoalition.org/reviews/weirdest-people-henrich-fertility-faith-jenkins/ |url-status=live }}</ref> Wilson het dit vergelyk met die werk van N.T. Wright. Wilson het ook die Philip Jenkins-boek ''Fertility and Faith'' bespreek (wat 'n ander argument maak), en dit beskryf as "meer gefokus" as ''The WEIRDest People in the World''.<ref name="Wilson" /> In ''Kirkus Reviews'' is dit geprys as 'n "fassinerende, kragtig beredeneerde werk wat diep delf in die manier waarop 'WEIRD mense' dink."<ref>{{cite magazine|title=THE WEIRDEST PEOPLE IN THE WORLD|url=https://www.kirkusreviews.com/book-reviews/joseph-henrich/weirdest-people-world/|magazine=Kirkus Reviews|access-date=2020-12-25|archive-date=18 Januarie 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210118085246/https://www.kirkusreviews.com/book-reviews/joseph-henrich/weirdest-people-world/|url-status=live}}</ref> Hilton Root, professor in openbare beleid aan die George Mason-universiteit, het gesê dat ten spyte van "die oorgang van die vyfde eeu na die Hoë Middeleeue ... die boek 'n beduidende bydrae lewer tot die studie van wat die Weste uniek maak en 'n baken van die vroeë een-en-twintigste-eeuse [[sosiale wetenskap]] sal wees."<ref name="HiltonRoot" /> Hy voer verder aan dat Henrich se toepassing van sosiale wetenskap om universele wette van sosiale wetenskap te ontdek [[metodologie]]s oorspronklik was en dat daar sterk bewyse is vir die beperking van verwantskap in die ontwikkeling van moderniteit, maar merk op dat 'n leser nie oor die meer algemene konteks van die Europese samelewing sou leer nie, en noem as voorbeeld dat die Henrich's bloot terloops opgemerk het dat huweliksreëls nie op elites van toepassing was nie. Hulle voer ook aan dat dit "self VREEMD" is om die sielkunde van die Westerse samelewing na 'n kerkverbod op neefs-en-niggies-troues na te volg.<ref name="HiltonRoot" /> Judith Shulevitz van ''The Atlantic'' was skepties oor die bewering dat WEIRD- en nie-WEIRD-mense teenoorgestelde kognitiewe style besit, en het gesê dat verskille in die persoonlike ervaring van proefpersone die rede vir verskille in ''Triad Task''-response kan wees. Sy het ook gesê dat die outeur se "onverskilligheid teenoor individuele en institusionele bedoelings gewaarborg is om historici mal te maak." Shulevitz het egter aangevoer dat Henrich deur hierdie "makro-kulturele relativisme" 'n "grootbeeldbenadering [wat] bo die heersende [[Paradigma (wetenskap en filosofie)|paradigma]]s in die studie van Europese geskiedenis uitstyg ... Henrich bied 'n ruim nuwe perspektief wat die nodige werk kan vergemaklik om uit te sorteer wat onherstelbaar en wat van onskatbare waarde is in die enkelvoudige, indrukwekkende en uiters problematiese nalatenskap van Westerse oorheersing."<ref name="Shulevitz" /> 'n Resensent in ''[[The Economist]]'' het gesê dat hulle nie ten volle oortuig was van Henrich se tesis dat die Rooms-Katolieke kerk 'n meer vloeibare samelewing ingelui het nie, en gesê dat dit meer waarskynlik is dat "die Middeleeuse kerk onderhandel het met, eerder as om, 'n sosiale werklikheid te vorm wat vinnig ontwikkel het namate stede ontstaan het." Die resensent het ook die digotomie tussen Westerse styl en verwantskapsintensiewe samelewings gekritiseer en opgemerk dat een gesin 'n reeks rolle en houdings kan bevat.<ref>{{Cite news |date=2020-11-07 |title=Joseph Henrich's study of WEIRD societies |newspaper=[[The Economist]] |url=https://www.economist.com/books-and-arts/2020/11/07/joseph-henrichs-study-of-weird-societies |access-date=2020-12-25 |issn=0013-0613 |archive-date=26 December 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201226174815/https://www.economist.com/books-and-arts/2020/11/07/joseph-henrichs-study-of-weird-societies |url-status=live }}</ref> Pauline Grosjean, professor in die Skool vir Ekonomie aan die Universiteit van Nieu-Suid-Wallis, het in ''Science'' opgemerk dat die huweliksouderdom oor tyd gewissel het en dat die kolonies van die VSA en Australië (plekke met oorvloedige grond) 'n skerp daling in huweliksouderdom onder migrerende 19de-eeuse Europeërs gesien het; sy het dit beskryf as bewys teen Henrich se voorstel dat die Kerk se huweliksverbod die Europeërs se geneigdheid tot laat huwelike verklaar, alhoewel beide die [[Verenigde State van Amerika|VSA]] en [[Australië]] sentimente van anti-Katolisisme gehad het aangesien beide meer Protestants in hul vorming was. Daarbenewens het sy gesê Henrich versuim om "die rol aan te spreek wat state moontlik as mededingers en reguleerders van die Kerk gespeel het". Filosoof [[Daniel Dennett]] het ''The WEIRDest People in the World'' geprys as 'n "boeiende geskrewe, uitstekend georganiseerde en noukeurig beredeneerde boek ... Een van die eerste lesse wat uit hierdie belangrike boek geleer moet word, is dat die WEIRD-denkwyse werklik is; ... ons moet ophou om aan te neem dat ons weë 'universeel' is." Dennett het egter beweer dat oor "waarom die kerkvaders hierdie verbod so hardnekkig teen weerstand oor die eeue afgedwing het, dit steeds 'n bietjie van 'n misterie is. ... Hierdie boek vra vir respekvolle maar meedoënlose keuring".<ref>{{Cite news |last=Dennett |first=Daniel C. |author-link=Daniel Dennett |date=2020-09-12 |title=Why Are We in the West So Weird? A Theory |language=en-US |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2020/09/12/books/review/the-weirdest-people-in-the-world-joseph-henrich.html |access-date=2020-12-25 |issn=0362-4331 |archive-date=26 Desember 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201226210543/https://www.nytimes.com/2020/09/12/books/review/the-weirdest-people-in-the-world-joseph-henrich.html |url-status=live }}</ref> Razib Khan het geskryf dat "Henrich se boeiende verhaal gevul is met netjiese feite en insiggewende teorieë. Die volgorde van toevallighede en korrelasies oor geskiedenis, sielkunde en [[antropologie]] maak dit dwingende leesstof." Khan het gesê die outeur "maak 'n sterk saak dat die Christelike Kerk se MFP die oorsaak was vir die transformasie van die Wes-Europese samelewing gedurende die Middeleeue. ... Maar die tweede helfte van die boek is waarskynlik baie meer kontroversieel aangesien die outeur probeer om die groot raaisel van ekonomiese historici te beantwoord, die 'groot divergensie' tussen die Weste en die res."<ref>{{Cite web |last=Khan |first=Razib |date=2020-09-16 |title=The WEIRDest People in the World |url=https://www.nationalreview.com/2020/09/book-review-the-weirdest-people-in-the-world-audacious-surprising/ |archive-date=11 April 2021 |access-date=2020-12-25 |website=National Review |language=en-US}}</ref> ==Verwysings== {{Verwysings}} n1emtg54i5g2khp64zjmk9wu3cpibyp 2920482 2920481 2026-07-31T09:13:43Z Sobaka 328 /* Ontvangs */ bywerk 2920482 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Boek | titel = The WEIRDest People in the World | subtitel = How the West Became Psychologically Peculiar and Particularly Prosperous | oorspr titel = | vertaler = | beeld = | beeldonderskrif = | outeur = Joseph Henrich | omslagontwerp = | land = [[VSA]] | taal = [[Engels]] | reeks = | onderwerp = Evolusionêre sielkunde, Europese geskiedenis | genre = Geskiedenis en sielkunde | uitgewer = Farrar, Straus and Giroux | uitgewingsdatum = 8 September 2020 | medium = | bladsye = 704 | grootte_gewig = | oplage = | isbn = 978-0374173227 | isbntoeligting = | issn = | voorafgegaan = | vervolg = }} '''''The WEIRDest People in the World: How the West Became Psychologically Peculiar and Particularly Prosperous''''' ('''Die Vreemdste Mense in die Wêreld: Hoe die Weste Sielkundig Eienaardig en Besonder Voorspoedig Geword het''') is 'n [[boek]] uit 2020 deur professor [[Joseph Henrich]] aan die [[Harvard-universiteit]] wat daarop gemik is om [[geskiedenis]] en sielkundige variasie te verduidelik deur benaderings uit kulturele evolusie en evolusionêre sielkunde te gebruik. In die boek ondersoek Henrich hoe instellings en [[sielkunde]] mekaar oor tyd gesamentlik beïnvloed. Meer spesifiek voer hy aan dat 'n reeks [[Katolieke Kerk]]-edikte oor die [[huwelik]] wat in die 4de eeu begin het, die fondamente van 'n [[Familie (verwantskap)|familie]]gebaseerde samelewing ondermyn het en die meer analitiese, individualistiese denke geskep het wat in [[Weste]]rse samelewings algemeen voorkom. ==Opsomming== Die eerste deel, "Die Evolusie van Samelewings en Sielkunde", beskryf WEIRD (Westerse, Opgeleide, Geïndustrialiseerde, Ryk en Demokratiese) bevolkings "in breë trekke", volgens resensent Pauline Grosjean.<ref name="Grosjean">{{Cite journal |last=Grosjean |first=Pauline |date=2020-09-18 |title=Why the West is WEIRD The WEIRDest People in the World Joseph Henrich Farrar, Straus and Giroux, 2020. 704 pp. |url=https://www.science.org/doi/10.1126/science.abc6138 |journal=Science |volume=369 |issue=6510 |page=1438 |doi=10.1126/science.abc6138 |s2cid=221768313 |issn=0036-8075 |access-date=24 November 2023 |archive-date=14 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231114105032/https://www.science.org/doi/10.1126/science.abc6138 |url-status=live |url-access=subscription }}</ref> Henrich bespreek die navorsing van Richard Nisbett wat daarop dui dat mense in WEIRD-kulture reduktief dink met 'n fokus op persoonlike eienskappe en bedoelings, terwyl Asiërs [[Holisme|holisties]] dink met 'n fokus op verhoudings en situasies. Nie-Westerlinge sal familiebande en lojaliteite beklemtoon. Henrich bied ook 'n groot hoeveelheid bewyse aan dat WEIRD-mense meer vertroue in vreemdelinge het en meer geneig is om bloed te gee as die meeste mense. Westerlinge, volgens resensent Judith Shulevitz, "identifiseer meer as lede van vrywillige sosiale groepe – tandartse, kunstenaars, Republikeine, Demokrate, ondersteuners van 'n Groen Party – as van uitgebreide stamgroepe."<ref name="Shulevitz">{{Cite web |last=Shulevitz |first=Judith |date=2020-09-06 |title=A New Theory of Western Civilization |url=https://www.theatlantic.com/magazine/archive/2020/10/joseph-henrich-weird-people/615496/ |access-date=2020-12-25 |website=The Atlantic |language=en-US |archive-date=19 Desember 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201219090548/https://www.theatlantic.com/magazine/archive/2020/10/joseph-henrich-weird-people/615496/ |url-status=live }}</ref> Die tweede deel van die boek, "Die Oorsprong van WEIRD mense", bied 'n vergelykende politieke weergawe van hoe samelewings [[godsdiens]] gebruik het om van families na [[Staat|state]] op te skaal.<ref name="HiltonRoot">{{Cite web |last=Root |first=Hilton |date=Oktober 2020 |title=The WEIRDest People in the World: How the West Became Psychologically Peculiar and Particularly Prosperous |url=https://eh.net/book_reviews/the-weirdest-people-in-the-world-how-the-west-became-psychologically-peculiar-and-particularly-prosperous/ |access-date=2020-12-25 |website=EH.Net |archive-date=20 Januarie 2021 |archive--url=https://web.archive.org/web/20210120075944/https://eh.net/book_reviews/the-weirdest-people-in-the-world-how-the-west-became-psychologically-peculiar-and-particularly-prosperous/ |url-status=live }}</ref> Meer spesifiek, die outeur put uit 'n reeks kwalitatiewe en kwantitatiewe bewyse om te argumenteer dat godsdienstige oortuigings, onpersoonlike markte, [[verstedeliking]] en mededinging tussen vrywillige verenigings soos gildes, kontrakdorpe, universiteite en godsdienstige ordes mense se sielkunde en sosiale lewens verskuif het. Uniek is dat die outeur beide bespreek hoe hedendaagse instellings sielkunde vorm en hierdie prosesse in 'n weergawe van die verlede plaas. Die derde afdeling, "Nuwe Instellings, Nuwe Sielkunde", handel oor hoe die Katolieke Kerk en sy afsplitsing, [[Protestantisme]], vroeë instellings en sielkunde gevorm het en (volgens die outeur) die weg gebaan het vir moderne instellings. Terwyl verslae van die moderne geskiedenis gereeld aanvoer dat die Protestantse Hervorming individualisme en 'n geloof in die oppergesag van die reg geskep het, voer Henrich aan dat edikte deur die Kerk wat hy die "Huwelik- en Gesinsprogram" (MFP) noem, klanvorming verminder het, wat Wes-Europeërs meer analities en individualisties gemaak het, wat gelei het tot verskeie tussenliggende instellings en vertroue in abstrakte reëls. In die laaste afdeling, "Die Geboorte van die Moderne Wêreld", daag Henrich spesifiek die "rasionalistiese" siening uit dat moderne Westerse instellings voortspruit uit rede wat oor godsdienstige dogma geseëvier het. In plaas daarvan voer hy aan dat hierdie instellings die toevallige neweproduk is van spesifieke beleide van die Katolieke Kerk wat Europa se familie-gebaseerde instellings ontmantel het. Sonder klan-steun het die Kerk kerngesinne geïsoleerd en kwesbaar gelaat, wat hulle gedwing het om te innoveer om te oorleef en uiteindelik die moderne wêreld te skep.<ref>" aie glo dat [moderne Westerse] instellings, die erfenis van die Westerse [[beskawing]], die produkte van rede en die opkoms van rasionaliteit verteenwoordig. Hierdie instellings - argumenteer die rasionaliste - is wat jy kry sodra jy die kerklike dogma wegneem en 'rede' toepas... Aan die gemeenskap wil ek 'n sentrale rol voorstel vir die voortdurende sielkundige veranderinge wat deur kulturele evolusie gedurende die [[Middeleeue]] teweeggebring is - deur die sloping van Europa se familie-gebaseerde instellings (Hoofstuk 5-8), die uitbreiding van onpersoonlike markte (Hoofstuk 9), die opkoms van gedomesticeerde vorme van intergroepkompetisie (Hoofstuk 10), en die groei van 'n breë, mobiele arbeidsverdeling in stedelike sentra (Hoofstuk 11)." {{Cite book |last=Henrich |first=Joseph Patrick |title=The WEIRDest people in the world: How the West Became Psychologically Peculiar and Particularly Prosperous |date=2020|pages=395-396|publisher=Farrar, Straus and Giroux |isbn=978-0-374-17322-7 |edition=First |location=New York}}</ref> ==Ontvangs== In ''The Week'' is die boek bestempel as "'n werk van verblindende ambisie ... Henrich doen baie moeite om [sy argumente] te staaf met 'n groot verskeidenheid 'datapunte' en statistieke."<ref>{{Cite magazine|date=2020-11-20|title=Books of the Week: The Weirdest People in the World, Sybille Bedford, Love|url=https://www.theweek.co.uk/books/108721/books-of-the-week-the-weirdest-people-in-the-world-sybille-bedford-love|magazine=The Week Portfolio|language=en|access-date=2020-12-06|archive-date=19 Januarie 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210119142102/https://www.theweek.co.uk/books/108721/books-of-the-week-the-weirdest-people-in-the-world-sybille-bedford-love|url-status=live}}</ref> Andrew Wilson van ''The Gospel Coalition'' het die boek "wydlopend, polimaties, teenintuïtief en uitdagend" genoem. Op 'n aantal plekke lyk dit asof Henrich feite in sy teorie indruk ... maar hy tref veel meer as wat hy mis ... die spatsels van ongeloof wat jy ervaar, word meer as vergoed deur die breedte en ''chutzpah'' van die narratief."<ref name="Wilson">{{Cite web |last=Wilson |first=Andrew |date=2020-10-07 |title=Is the Church a Victim of Success? The WEIRD Truth |url=https://www.thegospelcoalition.org/reviews/weirdest-people-henrich-fertility-faith-jenkins/ |access-date=2020-12-17 |website=The Gospel Coalition |language=en-US |archive-date=27 Desember 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201227040508/https://www.thegospelcoalition.org/reviews/weirdest-people-henrich-fertility-faith-jenkins/ |url-status=live }}</ref> Wilson het dit vergelyk met die werk van N.T. Wright. Wilson het ook die Philip Jenkins-boek ''Fertility and Faith'' bespreek (wat 'n ander argument maak), en dit beskryf as "meer gefokus" as ''The WEIRDest People in the World''.<ref name="Wilson" /> In ''Kirkus Reviews'' is dit geprys as 'n "fassinerende, kragtig beredeneerde werk wat diep delf in die manier waarop 'WEIRD mense' dink."<ref>{{cite magazine|title=THE WEIRDEST PEOPLE IN THE WORLD|url=https://www.kirkusreviews.com/book-reviews/joseph-henrich/weirdest-people-world/|magazine=Kirkus Reviews|access-date=2020-12-25|archive-date=18 Januarie 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210118085246/https://www.kirkusreviews.com/book-reviews/joseph-henrich/weirdest-people-world/|url-status=live}}</ref> Hilton Root, professor in openbare beleid aan die George Mason-universiteit, het gesê dat ten spyte van "die oorgang van die vyfde eeu na die Hoë Middeleeue ... die boek 'n beduidende bydrae lewer tot die studie van wat die Weste uniek maak en 'n baken van die vroeë een-en-twintigste-eeuse [[sosiale wetenskap]] sal wees."<ref name="HiltonRoot" /> Hy voer verder aan dat Henrich se toepassing van sosiale wetenskap om universele wette van sosiale wetenskap te ontdek [[metodologie]]s oorspronklik was en dat daar sterk bewyse is vir die beperking van verwantskap in die ontwikkeling van moderniteit, maar merk op dat 'n leser nie oor die meer algemene konteks van die Europese samelewing sou leer nie, en noem as voorbeeld dat die Henrich's bloot terloops opgemerk het dat huweliksreëls nie op elites van toepassing was nie. Hulle voer ook aan dat dit "self VREEMD" is om die sielkunde van die Westerse samelewing na 'n kerkverbod op neefs-en-niggies-troues na te volg.<ref name="HiltonRoot" /> Judith Shulevitz van ''The Atlantic'' was skepties oor die bewering dat WEIRD- en nie-WEIRD-mense teenoorgestelde kognitiewe style besit, en het gesê dat verskille in die persoonlike ervaring van proefpersone die rede vir verskille in ''Triad Task''-response kan wees. Sy het ook gesê dat die outeur se "onverskilligheid teenoor individuele en institusionele bedoelings gewaarborg is om historici mal te maak." Shulevitz het egter aangevoer dat Henrich deur hierdie "makro-kulturele relativisme" 'n "grootbeeldbenadering [wat] bo die heersende [[Paradigma (wetenskap en filosofie)|paradigma]]s in die studie van Europese geskiedenis uitstyg ... Henrich bied 'n ruim nuwe perspektief wat die nodige werk kan vergemaklik om uit te sorteer wat onherstelbaar en wat van onskatbare waarde is in die enkelvoudige, indrukwekkende en uiters problematiese nalatenskap van Westerse oorheersing."<ref name="Shulevitz" /> 'n Resensent in ''[[The Economist]]'' het gesê dat hulle nie ten volle oortuig was van Henrich se tesis dat die Rooms-Katolieke kerk 'n meer vloeibare samelewing ingelui het nie, en gesê dat dit meer waarskynlik is dat "die Middeleeuse kerk onderhandel het met, eerder as om, 'n sosiale werklikheid te vorm wat vinnig ontwikkel het namate stede ontstaan het." Die resensent het ook die digotomie tussen Westerse styl en verwantskapsintensiewe samelewings gekritiseer en opgemerk dat een gesin 'n reeks rolle en houdings kan bevat.<ref>{{Cite news |date=2020-11-07 |title=Joseph Henrich's study of WEIRD societies |newspaper=[[The Economist]] |url=https://www.economist.com/books-and-arts/2020/11/07/joseph-henrichs-study-of-weird-societies |access-date=2020-12-25 |issn=0013-0613 |archive-date=26 December 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201226174815/https://www.economist.com/books-and-arts/2020/11/07/joseph-henrichs-study-of-weird-societies |url-status=live }}</ref> Pauline Grosjean, professor in die Skool vir Ekonomie aan die Universiteit van Nieu-Suid-Wallis, het in ''Science'' opgemerk dat die huweliksouderdom oor tyd gewissel het en dat die kolonies van die VSA en Australië (plekke met oorvloedige grond) 'n skerp daling in huweliksouderdom onder migrerende 19de-eeuse Europeërs gesien het; sy het dit beskryf as bewys teen Henrich se voorstel dat die Kerk se huweliksverbod die Europeërs se geneigdheid tot laat huwelike verklaar, alhoewel beide die [[Verenigde State van Amerika|VSA]] en [[Australië]] sentimente van anti-Katolisisme gehad het aangesien beide meer Protestants in hul vorming was. Daarbenewens het sy gesê Henrich versuim om "die rol aan te spreek wat state moontlik as mededingers en reguleerders van die Kerk gespeel het". Filosoof [[Daniel Dennett]] het ''The WEIRDest People in the World'' geprys as 'n "boeiende geskrewe, uitstekend georganiseerde en noukeurig beredeneerde boek ... Een van die eerste lesse wat uit hierdie belangrike boek geleer moet word, is dat die WEIRD-denkwyse werklik is; ... ons moet ophou om aan te neem dat ons weë 'universeel' is." Dennett het egter beweer dat oor "waarom die kerkvaders hierdie verbod so hardnekkig teen weerstand oor die eeue afgedwing het, dit steeds 'n bietjie van 'n misterie is. ... Hierdie boek vra vir respekvolle maar meedoënlose keuring".<ref>{{Cite news |last=Dennett |first=Daniel C. |author-link=Daniel Dennett |date=2020-09-12 |title=Why Are We in the West So Weird? A Theory |language=en-US |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2020/09/12/books/review/the-weirdest-people-in-the-world-joseph-henrich.html |access-date=2020-12-25 |issn=0362-4331 |archive-date=26 Desember 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201226210543/https://www.nytimes.com/2020/09/12/books/review/the-weirdest-people-in-the-world-joseph-henrich.html |url-status=live }}</ref> Razib Khan het geskryf dat "Henrich se boeiende verhaal gevul is met netjiese feite en insiggewende teorieë. Die volgorde van toevallighede en korrelasies oor geskiedenis, sielkunde en [[antropologie]] maak dit dwingende leesstof." Khan het gesê die outeur "maak 'n sterk saak dat die Christelike Kerk se MFP die oorsaak was vir die transformasie van die Wes-Europese samelewing gedurende die Middeleeue. ... Maar die tweede helfte van die boek is waarskynlik baie meer kontroversieel aangesien die outeur probeer om die groot raaisel van ekonomiese historici te beantwoord, die 'groot divergensie' tussen die Weste en die res."<ref>{{Cite web |last=Khan |first=Razib |date=2020-09-16 |title=The WEIRDest People in the World |url=https://www.nationalreview.com/2020/09/book-review-the-weirdest-people-in-the-world-audacious-surprising/ |archive-date=11 April 2021 |access-date=2020-12-25 |website=National Review |language=en-US}}</ref> Nicholas Guyatt van ''[[The Guardian]]'' het verwag dat geleerdes die ongelyke gevolge van die kerk se "huwelik- en gesinsprogram" oor tyd en ruimte sou uitwys; die Protestantse kerk wat neef-huwelike meer aanvaar as sy Katolieke mededinger; en die toename in neef-huwelike in baie Europese samelewings in die 17de en 18de eeue. Guyatt het ook gesê die boek bespreek onvoldoende die verkeerde dinge van die Weste, stereotipeer nie-WEIRD samelewings te veel, het 'n gebrek aan insig in die verskynsel van nie-Europeërs wat idees en praktyke dra; en beklemtoon "die sogenaamde diskrete aard van kultuur en [die] deugde van 'vreemde' denke" amper tot die punt om sosiale Darwinisme te onderskryf.<ref>{{Cite web |last=Guyatt |first=Nicholas |date=2020-11-20 |title=The Weirdest People in the World review – a theory-of-everything study |url=http://www.theguardian.com/books/2020/nov/20/the-weirdest-people-in-the-world-review-a-theory-of-everything-study |access-date=2020-12-25 |website=[[The Guardian]] |archive-date=25 Desember 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201225095428/https://www.theguardian.com/books/2020/nov/20/the-weirdest-people-in-the-world-review-a-theory-of-everything-study |url-status=live }}</ref> Henrich het gesê dat die boek daarop gemik is om die leemte wat dikwels deur witoorheersgesindes gebruik word (die afwesigheid van wetenskaplike verklarings vir globale diversiteit in die openbare diskoers) te vul met 'n diepgaande "verduideliking vir hierdie patrone, en hoe verkeerd diegene is wat genetika of 'superieure' kulture beweer."<ref>{{Cite web|title=Q&A on WEIRD|url=https://weirdpeople.fas.harvard.edu/qa-weird|access-date=2021-07-16|website=weirdpeople.fas.harvard.edu|language=en|archive-date=10 November 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231110084621/https://weirdpeople.fas.harvard.edu/qa-weird|url-status=live}}</ref> Die joernalis Coleman Hughes het ook na Henrich se boek verwys toe hy oorerflikheidsdenke gekritiseer het en die impak van kultuur op sielkunde bespreek het.<ref>{{Cite web|date=2019-05-01|title=Homepage|url=https://colemanhughes.org/|access-date=2021-07-16|website=Coleman Hughes|language=en-GB|archive-date=23 Julie 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210723141903/https://colemanhughes.org/|url-status=live}}</ref> Brysbaert (2026) het opgemerk dat Henrich se boek nie noem dat onder die WEIRD-mense, diegene van Engelssprekende lande dikwels as die standaard beskou word, waarteen ander vergelyk word. Hy het voorgestel om die term WEIRD-mense (van Westerse, Opgeleide, Geïndustrialiseerde, Ryk, Demokratiese en Engelssprekende lande) te gebruik om te verwys na die Engelse sentrisiteit van baie sielkundige navorsing.<ref>{{cite journal |last1=Brysbaert |first1=Marc |date=2026 |title=Diversity, equity and inclusion in language research: Addressing English-centricity |journal=Research Methods in Applied Linguistics |volume=5 |article-number=100286 |doi=10.1016/j.rmal.2025.100286 |doi-access=free }}</ref> ==Verwysings== {{Verwysings}} ku9v360o6756r6epgjrk9qg1m62c2xm 2920483 2920482 2026-07-31T09:15:31Z Sobaka 328 kategoriie 2920483 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Boek | titel = The WEIRDest People in the World | subtitel = How the West Became Psychologically Peculiar and Particularly Prosperous | oorspr titel = | vertaler = | beeld = | beeldonderskrif = | outeur = Joseph Henrich | omslagontwerp = | land = [[VSA]] | taal = [[Engels]] | reeks = | onderwerp = Evolusionêre sielkunde, Europese geskiedenis | genre = Geskiedenis en sielkunde | uitgewer = Farrar, Straus and Giroux | uitgewingsdatum = 8 September 2020 | medium = | bladsye = 704 | grootte_gewig = | oplage = | isbn = 978-0374173227 | isbntoeligting = | issn = | voorafgegaan = | vervolg = }} '''''The WEIRDest People in the World: How the West Became Psychologically Peculiar and Particularly Prosperous''''' ('''Die Vreemdste Mense in die Wêreld: Hoe die Weste Sielkundig Eienaardig en Besonder Voorspoedig Geword het''') is 'n [[boek]] uit 2020 deur professor [[Joseph Henrich]] aan die [[Harvard-universiteit]] wat daarop gemik is om [[geskiedenis]] en sielkundige variasie te verduidelik deur benaderings uit kulturele evolusie en evolusionêre sielkunde te gebruik. In die boek ondersoek Henrich hoe instellings en [[sielkunde]] mekaar oor tyd gesamentlik beïnvloed. Meer spesifiek voer hy aan dat 'n reeks [[Katolieke Kerk]]-edikte oor die [[huwelik]] wat in die 4de eeu begin het, die fondamente van 'n [[Familie (verwantskap)|familie]]gebaseerde samelewing ondermyn het en die meer analitiese, individualistiese denke geskep het wat in [[Weste]]rse samelewings algemeen voorkom. ==Opsomming== Die eerste deel, "Die Evolusie van Samelewings en Sielkunde", beskryf WEIRD (Westerse, Opgeleide, Geïndustrialiseerde, Ryk en Demokratiese) bevolkings "in breë trekke", volgens resensent Pauline Grosjean.<ref name="Grosjean">{{Cite journal |last=Grosjean |first=Pauline |date=2020-09-18 |title=Why the West is WEIRD The WEIRDest People in the World Joseph Henrich Farrar, Straus and Giroux, 2020. 704 pp. |url=https://www.science.org/doi/10.1126/science.abc6138 |journal=Science |volume=369 |issue=6510 |page=1438 |doi=10.1126/science.abc6138 |s2cid=221768313 |issn=0036-8075 |access-date=24 November 2023 |archive-date=14 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231114105032/https://www.science.org/doi/10.1126/science.abc6138 |url-status=live |url-access=subscription }}</ref> Henrich bespreek die navorsing van Richard Nisbett wat daarop dui dat mense in WEIRD-kulture reduktief dink met 'n fokus op persoonlike eienskappe en bedoelings, terwyl Asiërs [[Holisme|holisties]] dink met 'n fokus op verhoudings en situasies. Nie-Westerlinge sal familiebande en lojaliteite beklemtoon. Henrich bied ook 'n groot hoeveelheid bewyse aan dat WEIRD-mense meer vertroue in vreemdelinge het en meer geneig is om bloed te gee as die meeste mense. Westerlinge, volgens resensent Judith Shulevitz, "identifiseer meer as lede van vrywillige sosiale groepe – tandartse, kunstenaars, Republikeine, Demokrate, ondersteuners van 'n Groen Party – as van uitgebreide stamgroepe."<ref name="Shulevitz">{{Cite web |last=Shulevitz |first=Judith |date=2020-09-06 |title=A New Theory of Western Civilization |url=https://www.theatlantic.com/magazine/archive/2020/10/joseph-henrich-weird-people/615496/ |access-date=2020-12-25 |website=The Atlantic |language=en-US |archive-date=19 Desember 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201219090548/https://www.theatlantic.com/magazine/archive/2020/10/joseph-henrich-weird-people/615496/ |url-status=live }}</ref> Die tweede deel van die boek, "Die Oorsprong van WEIRD mense", bied 'n vergelykende politieke weergawe van hoe samelewings [[godsdiens]] gebruik het om van families na [[Staat|state]] op te skaal.<ref name="HiltonRoot">{{Cite web |last=Root |first=Hilton |date=Oktober 2020 |title=The WEIRDest People in the World: How the West Became Psychologically Peculiar and Particularly Prosperous |url=https://eh.net/book_reviews/the-weirdest-people-in-the-world-how-the-west-became-psychologically-peculiar-and-particularly-prosperous/ |access-date=2020-12-25 |website=EH.Net |archive-date=20 Januarie 2021 |archive--url=https://web.archive.org/web/20210120075944/https://eh.net/book_reviews/the-weirdest-people-in-the-world-how-the-west-became-psychologically-peculiar-and-particularly-prosperous/ |url-status=live }}</ref> Meer spesifiek, die outeur put uit 'n reeks kwalitatiewe en kwantitatiewe bewyse om te argumenteer dat godsdienstige oortuigings, onpersoonlike markte, [[verstedeliking]] en mededinging tussen vrywillige verenigings soos gildes, kontrakdorpe, universiteite en godsdienstige ordes mense se sielkunde en sosiale lewens verskuif het. Uniek is dat die outeur beide bespreek hoe hedendaagse instellings sielkunde vorm en hierdie prosesse in 'n weergawe van die verlede plaas. Die derde afdeling, "Nuwe Instellings, Nuwe Sielkunde", handel oor hoe die Katolieke Kerk en sy afsplitsing, [[Protestantisme]], vroeë instellings en sielkunde gevorm het en (volgens die outeur) die weg gebaan het vir moderne instellings. Terwyl verslae van die moderne geskiedenis gereeld aanvoer dat die Protestantse Hervorming individualisme en 'n geloof in die oppergesag van die reg geskep het, voer Henrich aan dat edikte deur die Kerk wat hy die "Huwelik- en Gesinsprogram" (MFP) noem, klanvorming verminder het, wat Wes-Europeërs meer analities en individualisties gemaak het, wat gelei het tot verskeie tussenliggende instellings en vertroue in abstrakte reëls. In die laaste afdeling, "Die Geboorte van die Moderne Wêreld", daag Henrich spesifiek die "rasionalistiese" siening uit dat moderne Westerse instellings voortspruit uit rede wat oor godsdienstige dogma geseëvier het. In plaas daarvan voer hy aan dat hierdie instellings die toevallige neweproduk is van spesifieke beleide van die Katolieke Kerk wat Europa se familie-gebaseerde instellings ontmantel het. Sonder klan-steun het die Kerk kerngesinne geïsoleerd en kwesbaar gelaat, wat hulle gedwing het om te innoveer om te oorleef en uiteindelik die moderne wêreld te skep.<ref>" aie glo dat [moderne Westerse] instellings, die erfenis van die Westerse [[beskawing]], die produkte van rede en die opkoms van rasionaliteit verteenwoordig. Hierdie instellings - argumenteer die rasionaliste - is wat jy kry sodra jy die kerklike dogma wegneem en 'rede' toepas... Aan die gemeenskap wil ek 'n sentrale rol voorstel vir die voortdurende sielkundige veranderinge wat deur kulturele evolusie gedurende die [[Middeleeue]] teweeggebring is - deur die sloping van Europa se familie-gebaseerde instellings (Hoofstuk 5-8), die uitbreiding van onpersoonlike markte (Hoofstuk 9), die opkoms van gedomesticeerde vorme van intergroepkompetisie (Hoofstuk 10), en die groei van 'n breë, mobiele arbeidsverdeling in stedelike sentra (Hoofstuk 11)." {{Cite book |last=Henrich |first=Joseph Patrick |title=The WEIRDest people in the world: How the West Became Psychologically Peculiar and Particularly Prosperous |date=2020|pages=395-396|publisher=Farrar, Straus and Giroux |isbn=978-0-374-17322-7 |edition=First |location=New York}}</ref> ==Ontvangs== In ''The Week'' is die boek bestempel as "'n werk van verblindende ambisie ... Henrich doen baie moeite om [sy argumente] te staaf met 'n groot verskeidenheid 'datapunte' en statistieke."<ref>{{Cite magazine|date=2020-11-20|title=Books of the Week: The Weirdest People in the World, Sybille Bedford, Love|url=https://www.theweek.co.uk/books/108721/books-of-the-week-the-weirdest-people-in-the-world-sybille-bedford-love|magazine=The Week Portfolio|language=en|access-date=2020-12-06|archive-date=19 Januarie 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210119142102/https://www.theweek.co.uk/books/108721/books-of-the-week-the-weirdest-people-in-the-world-sybille-bedford-love|url-status=live}}</ref> Andrew Wilson van ''The Gospel Coalition'' het die boek "wydlopend, polimaties, teenintuïtief en uitdagend" genoem. Op 'n aantal plekke lyk dit asof Henrich feite in sy teorie indruk ... maar hy tref veel meer as wat hy mis ... die spatsels van ongeloof wat jy ervaar, word meer as vergoed deur die breedte en ''chutzpah'' van die narratief."<ref name="Wilson">{{Cite web |last=Wilson |first=Andrew |date=2020-10-07 |title=Is the Church a Victim of Success? The WEIRD Truth |url=https://www.thegospelcoalition.org/reviews/weirdest-people-henrich-fertility-faith-jenkins/ |access-date=2020-12-17 |website=The Gospel Coalition |language=en-US |archive-date=27 Desember 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201227040508/https://www.thegospelcoalition.org/reviews/weirdest-people-henrich-fertility-faith-jenkins/ |url-status=live }}</ref> Wilson het dit vergelyk met die werk van N.T. Wright. Wilson het ook die Philip Jenkins-boek ''Fertility and Faith'' bespreek (wat 'n ander argument maak), en dit beskryf as "meer gefokus" as ''The WEIRDest People in the World''.<ref name="Wilson" /> In ''Kirkus Reviews'' is dit geprys as 'n "fassinerende, kragtig beredeneerde werk wat diep delf in die manier waarop 'WEIRD mense' dink."<ref>{{cite magazine|title=THE WEIRDEST PEOPLE IN THE WORLD|url=https://www.kirkusreviews.com/book-reviews/joseph-henrich/weirdest-people-world/|magazine=Kirkus Reviews|access-date=2020-12-25|archive-date=18 Januarie 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210118085246/https://www.kirkusreviews.com/book-reviews/joseph-henrich/weirdest-people-world/|url-status=live}}</ref> Hilton Root, professor in openbare beleid aan die George Mason-universiteit, het gesê dat ten spyte van "die oorgang van die vyfde eeu na die Hoë Middeleeue ... die boek 'n beduidende bydrae lewer tot die studie van wat die Weste uniek maak en 'n baken van die vroeë een-en-twintigste-eeuse [[sosiale wetenskap]] sal wees."<ref name="HiltonRoot" /> Hy voer verder aan dat Henrich se toepassing van sosiale wetenskap om universele wette van sosiale wetenskap te ontdek [[metodologie]]s oorspronklik was en dat daar sterk bewyse is vir die beperking van verwantskap in die ontwikkeling van moderniteit, maar merk op dat 'n leser nie oor die meer algemene konteks van die Europese samelewing sou leer nie, en noem as voorbeeld dat die Henrich's bloot terloops opgemerk het dat huweliksreëls nie op elites van toepassing was nie. Hulle voer ook aan dat dit "self VREEMD" is om die sielkunde van die Westerse samelewing na 'n kerkverbod op neefs-en-niggies-troues na te volg.<ref name="HiltonRoot" /> Judith Shulevitz van ''The Atlantic'' was skepties oor die bewering dat WEIRD- en nie-WEIRD-mense teenoorgestelde kognitiewe style besit, en het gesê dat verskille in die persoonlike ervaring van proefpersone die rede vir verskille in ''Triad Task''-response kan wees. Sy het ook gesê dat die outeur se "onverskilligheid teenoor individuele en institusionele bedoelings gewaarborg is om historici mal te maak." Shulevitz het egter aangevoer dat Henrich deur hierdie "makro-kulturele relativisme" 'n "grootbeeldbenadering [wat] bo die heersende [[Paradigma (wetenskap en filosofie)|paradigma]]s in die studie van Europese geskiedenis uitstyg ... Henrich bied 'n ruim nuwe perspektief wat die nodige werk kan vergemaklik om uit te sorteer wat onherstelbaar en wat van onskatbare waarde is in die enkelvoudige, indrukwekkende en uiters problematiese nalatenskap van Westerse oorheersing."<ref name="Shulevitz" /> 'n Resensent in ''[[The Economist]]'' het gesê dat hulle nie ten volle oortuig was van Henrich se tesis dat die Rooms-Katolieke kerk 'n meer vloeibare samelewing ingelui het nie, en gesê dat dit meer waarskynlik is dat "die Middeleeuse kerk onderhandel het met, eerder as om, 'n sosiale werklikheid te vorm wat vinnig ontwikkel het namate stede ontstaan het." Die resensent het ook die digotomie tussen Westerse styl en verwantskapsintensiewe samelewings gekritiseer en opgemerk dat een gesin 'n reeks rolle en houdings kan bevat.<ref>{{Cite news |date=2020-11-07 |title=Joseph Henrich's study of WEIRD societies |newspaper=[[The Economist]] |url=https://www.economist.com/books-and-arts/2020/11/07/joseph-henrichs-study-of-weird-societies |access-date=2020-12-25 |issn=0013-0613 |archive-date=26 December 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201226174815/https://www.economist.com/books-and-arts/2020/11/07/joseph-henrichs-study-of-weird-societies |url-status=live }}</ref> Pauline Grosjean, professor in die Skool vir Ekonomie aan die Universiteit van Nieu-Suid-Wallis, het in ''Science'' opgemerk dat die huweliksouderdom oor tyd gewissel het en dat die kolonies van die VSA en Australië (plekke met oorvloedige grond) 'n skerp daling in huweliksouderdom onder migrerende 19de-eeuse Europeërs gesien het; sy het dit beskryf as bewys teen Henrich se voorstel dat die Kerk se huweliksverbod die Europeërs se geneigdheid tot laat huwelike verklaar, alhoewel beide die [[Verenigde State van Amerika|VSA]] en [[Australië]] sentimente van anti-Katolisisme gehad het aangesien beide meer Protestants in hul vorming was. Daarbenewens het sy gesê Henrich versuim om "die rol aan te spreek wat state moontlik as mededingers en reguleerders van die Kerk gespeel het". Filosoof [[Daniel Dennett]] het ''The WEIRDest People in the World'' geprys as 'n "boeiende geskrewe, uitstekend georganiseerde en noukeurig beredeneerde boek ... Een van die eerste lesse wat uit hierdie belangrike boek geleer moet word, is dat die WEIRD-denkwyse werklik is; ... ons moet ophou om aan te neem dat ons weë 'universeel' is." Dennett het egter beweer dat oor "waarom die kerkvaders hierdie verbod so hardnekkig teen weerstand oor die eeue afgedwing het, dit steeds 'n bietjie van 'n misterie is. ... Hierdie boek vra vir respekvolle maar meedoënlose keuring".<ref>{{Cite news |last=Dennett |first=Daniel C. |author-link=Daniel Dennett |date=2020-09-12 |title=Why Are We in the West So Weird? A Theory |language=en-US |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2020/09/12/books/review/the-weirdest-people-in-the-world-joseph-henrich.html |access-date=2020-12-25 |issn=0362-4331 |archive-date=26 Desember 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201226210543/https://www.nytimes.com/2020/09/12/books/review/the-weirdest-people-in-the-world-joseph-henrich.html |url-status=live }}</ref> Razib Khan het geskryf dat "Henrich se boeiende verhaal gevul is met netjiese feite en insiggewende teorieë. Die volgorde van toevallighede en korrelasies oor geskiedenis, sielkunde en [[antropologie]] maak dit dwingende leesstof." Khan het gesê die outeur "maak 'n sterk saak dat die Christelike Kerk se MFP die oorsaak was vir die transformasie van die Wes-Europese samelewing gedurende die Middeleeue. ... Maar die tweede helfte van die boek is waarskynlik baie meer kontroversieel aangesien die outeur probeer om die groot raaisel van ekonomiese historici te beantwoord, die 'groot divergensie' tussen die Weste en die res."<ref>{{Cite web |last=Khan |first=Razib |date=2020-09-16 |title=The WEIRDest People in the World |url=https://www.nationalreview.com/2020/09/book-review-the-weirdest-people-in-the-world-audacious-surprising/ |archive-date=11 April 2021 |access-date=2020-12-25 |website=National Review |language=en-US}}</ref> Nicholas Guyatt van ''[[The Guardian]]'' het verwag dat geleerdes die ongelyke gevolge van die kerk se "huwelik- en gesinsprogram" oor tyd en ruimte sou uitwys; die Protestantse kerk wat neef-huwelike meer aanvaar as sy Katolieke mededinger; en die toename in neef-huwelike in baie Europese samelewings in die 17de en 18de eeue. Guyatt het ook gesê die boek bespreek onvoldoende die verkeerde dinge van die Weste, stereotipeer nie-WEIRD samelewings te veel, het 'n gebrek aan insig in die verskynsel van nie-Europeërs wat idees en praktyke dra; en beklemtoon "die sogenaamde diskrete aard van kultuur en [die] deugde van 'vreemde' denke" amper tot die punt om sosiale Darwinisme te onderskryf.<ref>{{Cite web |last=Guyatt |first=Nicholas |date=2020-11-20 |title=The Weirdest People in the World review – a theory-of-everything study |url=http://www.theguardian.com/books/2020/nov/20/the-weirdest-people-in-the-world-review-a-theory-of-everything-study |access-date=2020-12-25 |website=[[The Guardian]] |archive-date=25 Desember 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201225095428/https://www.theguardian.com/books/2020/nov/20/the-weirdest-people-in-the-world-review-a-theory-of-everything-study |url-status=live }}</ref> Henrich het gesê dat die boek daarop gemik is om die leemte wat dikwels deur witoorheersgesindes gebruik word (die afwesigheid van wetenskaplike verklarings vir globale diversiteit in die openbare diskoers) te vul met 'n diepgaande "verduideliking vir hierdie patrone, en hoe verkeerd diegene is wat genetika of 'superieure' kulture beweer."<ref>{{Cite web|title=Q&A on WEIRD|url=https://weirdpeople.fas.harvard.edu/qa-weird|access-date=2021-07-16|website=weirdpeople.fas.harvard.edu|language=en|archive-date=10 November 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231110084621/https://weirdpeople.fas.harvard.edu/qa-weird|url-status=live}}</ref> Die joernalis Coleman Hughes het ook na Henrich se boek verwys toe hy oorerflikheidsdenke gekritiseer het en die impak van kultuur op sielkunde bespreek het.<ref>{{Cite web|date=2019-05-01|title=Homepage|url=https://colemanhughes.org/|access-date=2021-07-16|website=Coleman Hughes|language=en-GB|archive-date=23 Julie 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210723141903/https://colemanhughes.org/|url-status=live}}</ref> Brysbaert (2026) het opgemerk dat Henrich se boek nie noem dat onder die WEIRD-mense, diegene van Engelssprekende lande dikwels as die standaard beskou word, waarteen ander vergelyk word. Hy het voorgestel om die term WEIRD-mense (van Westerse, Opgeleide, Geïndustrialiseerde, Ryk, Demokratiese en Engelssprekende lande) te gebruik om te verwys na die Engelse sentrisiteit van baie sielkundige navorsing.<ref>{{cite journal |last1=Brysbaert |first1=Marc |date=2026 |title=Diversity, equity and inclusion in language research: Addressing English-centricity |journal=Research Methods in Applied Linguistics |volume=5 |article-number=100286 |doi=10.1016/j.rmal.2025.100286 |doi-access=free }}</ref> ==Verwysings== {{Verwysings}} {{Normdata}} [[Kategorie:Engelse boeke]] [[Kategorie:Niefiksie]] ad03mecuj4ce0h7qs1ekwghqu27upps 2920484 2920483 2026-07-31T09:15:52Z Sobaka 328 /* Verwysings */ 2920484 wikitext text/x-wiki {{Inligtingskas Boek | titel = The WEIRDest People in the World | subtitel = How the West Became Psychologically Peculiar and Particularly Prosperous | oorspr titel = | vertaler = | beeld = | beeldonderskrif = | outeur = Joseph Henrich | omslagontwerp = | land = [[VSA]] | taal = [[Engels]] | reeks = | onderwerp = Evolusionêre sielkunde, Europese geskiedenis | genre = Geskiedenis en sielkunde | uitgewer = Farrar, Straus and Giroux | uitgewingsdatum = 8 September 2020 | medium = | bladsye = 704 | grootte_gewig = | oplage = | isbn = 978-0374173227 | isbntoeligting = | issn = | voorafgegaan = | vervolg = }} '''''The WEIRDest People in the World: How the West Became Psychologically Peculiar and Particularly Prosperous''''' ('''Die Vreemdste Mense in die Wêreld: Hoe die Weste Sielkundig Eienaardig en Besonder Voorspoedig Geword het''') is 'n [[boek]] uit 2020 deur professor [[Joseph Henrich]] aan die [[Harvard-universiteit]] wat daarop gemik is om [[geskiedenis]] en sielkundige variasie te verduidelik deur benaderings uit kulturele evolusie en evolusionêre sielkunde te gebruik. In die boek ondersoek Henrich hoe instellings en [[sielkunde]] mekaar oor tyd gesamentlik beïnvloed. Meer spesifiek voer hy aan dat 'n reeks [[Katolieke Kerk]]-edikte oor die [[huwelik]] wat in die 4de eeu begin het, die fondamente van 'n [[Familie (verwantskap)|familie]]gebaseerde samelewing ondermyn het en die meer analitiese, individualistiese denke geskep het wat in [[Weste]]rse samelewings algemeen voorkom. ==Opsomming== Die eerste deel, "Die Evolusie van Samelewings en Sielkunde", beskryf WEIRD (Westerse, Opgeleide, Geïndustrialiseerde, Ryk en Demokratiese) bevolkings "in breë trekke", volgens resensent Pauline Grosjean.<ref name="Grosjean">{{Cite journal |last=Grosjean |first=Pauline |date=2020-09-18 |title=Why the West is WEIRD The WEIRDest People in the World Joseph Henrich Farrar, Straus and Giroux, 2020. 704 pp. |url=https://www.science.org/doi/10.1126/science.abc6138 |journal=Science |volume=369 |issue=6510 |page=1438 |doi=10.1126/science.abc6138 |s2cid=221768313 |issn=0036-8075 |access-date=24 November 2023 |archive-date=14 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231114105032/https://www.science.org/doi/10.1126/science.abc6138 |url-status=live |url-access=subscription }}</ref> Henrich bespreek die navorsing van Richard Nisbett wat daarop dui dat mense in WEIRD-kulture reduktief dink met 'n fokus op persoonlike eienskappe en bedoelings, terwyl Asiërs [[Holisme|holisties]] dink met 'n fokus op verhoudings en situasies. Nie-Westerlinge sal familiebande en lojaliteite beklemtoon. Henrich bied ook 'n groot hoeveelheid bewyse aan dat WEIRD-mense meer vertroue in vreemdelinge het en meer geneig is om bloed te gee as die meeste mense. Westerlinge, volgens resensent Judith Shulevitz, "identifiseer meer as lede van vrywillige sosiale groepe – tandartse, kunstenaars, Republikeine, Demokrate, ondersteuners van 'n Groen Party – as van uitgebreide stamgroepe."<ref name="Shulevitz">{{Cite web |last=Shulevitz |first=Judith |date=2020-09-06 |title=A New Theory of Western Civilization |url=https://www.theatlantic.com/magazine/archive/2020/10/joseph-henrich-weird-people/615496/ |access-date=2020-12-25 |website=The Atlantic |language=en-US |archive-date=19 Desember 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201219090548/https://www.theatlantic.com/magazine/archive/2020/10/joseph-henrich-weird-people/615496/ |url-status=live }}</ref> Die tweede deel van die boek, "Die Oorsprong van WEIRD mense", bied 'n vergelykende politieke weergawe van hoe samelewings [[godsdiens]] gebruik het om van families na [[Staat|state]] op te skaal.<ref name="HiltonRoot">{{Cite web |last=Root |first=Hilton |date=Oktober 2020 |title=The WEIRDest People in the World: How the West Became Psychologically Peculiar and Particularly Prosperous |url=https://eh.net/book_reviews/the-weirdest-people-in-the-world-how-the-west-became-psychologically-peculiar-and-particularly-prosperous/ |access-date=2020-12-25 |website=EH.Net |archive-date=20 Januarie 2021 |archive--url=https://web.archive.org/web/20210120075944/https://eh.net/book_reviews/the-weirdest-people-in-the-world-how-the-west-became-psychologically-peculiar-and-particularly-prosperous/ |url-status=live }}</ref> Meer spesifiek, die outeur put uit 'n reeks kwalitatiewe en kwantitatiewe bewyse om te argumenteer dat godsdienstige oortuigings, onpersoonlike markte, [[verstedeliking]] en mededinging tussen vrywillige verenigings soos gildes, kontrakdorpe, universiteite en godsdienstige ordes mense se sielkunde en sosiale lewens verskuif het. Uniek is dat die outeur beide bespreek hoe hedendaagse instellings sielkunde vorm en hierdie prosesse in 'n weergawe van die verlede plaas. Die derde afdeling, "Nuwe Instellings, Nuwe Sielkunde", handel oor hoe die Katolieke Kerk en sy afsplitsing, [[Protestantisme]], vroeë instellings en sielkunde gevorm het en (volgens die outeur) die weg gebaan het vir moderne instellings. Terwyl verslae van die moderne geskiedenis gereeld aanvoer dat die Protestantse Hervorming individualisme en 'n geloof in die oppergesag van die reg geskep het, voer Henrich aan dat edikte deur die Kerk wat hy die "Huwelik- en Gesinsprogram" (MFP) noem, klanvorming verminder het, wat Wes-Europeërs meer analities en individualisties gemaak het, wat gelei het tot verskeie tussenliggende instellings en vertroue in abstrakte reëls. In die laaste afdeling, "Die Geboorte van die Moderne Wêreld", daag Henrich spesifiek die "rasionalistiese" siening uit dat moderne Westerse instellings voortspruit uit rede wat oor godsdienstige dogma geseëvier het. In plaas daarvan voer hy aan dat hierdie instellings die toevallige neweproduk is van spesifieke beleide van die Katolieke Kerk wat Europa se familie-gebaseerde instellings ontmantel het. Sonder klan-steun het die Kerk kerngesinne geïsoleerd en kwesbaar gelaat, wat hulle gedwing het om te innoveer om te oorleef en uiteindelik die moderne wêreld te skep.<ref>" aie glo dat [moderne Westerse] instellings, die erfenis van die Westerse [[beskawing]], die produkte van rede en die opkoms van rasionaliteit verteenwoordig. Hierdie instellings - argumenteer die rasionaliste - is wat jy kry sodra jy die kerklike dogma wegneem en 'rede' toepas... Aan die gemeenskap wil ek 'n sentrale rol voorstel vir die voortdurende sielkundige veranderinge wat deur kulturele evolusie gedurende die [[Middeleeue]] teweeggebring is - deur die sloping van Europa se familie-gebaseerde instellings (Hoofstuk 5-8), die uitbreiding van onpersoonlike markte (Hoofstuk 9), die opkoms van gedomesticeerde vorme van intergroepkompetisie (Hoofstuk 10), en die groei van 'n breë, mobiele arbeidsverdeling in stedelike sentra (Hoofstuk 11)." {{Cite book |last=Henrich |first=Joseph Patrick |title=The WEIRDest people in the world: How the West Became Psychologically Peculiar and Particularly Prosperous |date=2020|pages=395-396|publisher=Farrar, Straus and Giroux |isbn=978-0-374-17322-7 |edition=First |location=New York}}</ref> ==Ontvangs== In ''The Week'' is die boek bestempel as "'n werk van verblindende ambisie ... Henrich doen baie moeite om [sy argumente] te staaf met 'n groot verskeidenheid 'datapunte' en statistieke."<ref>{{Cite magazine|date=2020-11-20|title=Books of the Week: The Weirdest People in the World, Sybille Bedford, Love|url=https://www.theweek.co.uk/books/108721/books-of-the-week-the-weirdest-people-in-the-world-sybille-bedford-love|magazine=The Week Portfolio|language=en|access-date=2020-12-06|archive-date=19 Januarie 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210119142102/https://www.theweek.co.uk/books/108721/books-of-the-week-the-weirdest-people-in-the-world-sybille-bedford-love|url-status=live}}</ref> Andrew Wilson van ''The Gospel Coalition'' het die boek "wydlopend, polimaties, teenintuïtief en uitdagend" genoem. Op 'n aantal plekke lyk dit asof Henrich feite in sy teorie indruk ... maar hy tref veel meer as wat hy mis ... die spatsels van ongeloof wat jy ervaar, word meer as vergoed deur die breedte en ''chutzpah'' van die narratief."<ref name="Wilson">{{Cite web |last=Wilson |first=Andrew |date=2020-10-07 |title=Is the Church a Victim of Success? The WEIRD Truth |url=https://www.thegospelcoalition.org/reviews/weirdest-people-henrich-fertility-faith-jenkins/ |access-date=2020-12-17 |website=The Gospel Coalition |language=en-US |archive-date=27 Desember 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201227040508/https://www.thegospelcoalition.org/reviews/weirdest-people-henrich-fertility-faith-jenkins/ |url-status=live }}</ref> Wilson het dit vergelyk met die werk van N.T. Wright. Wilson het ook die Philip Jenkins-boek ''Fertility and Faith'' bespreek (wat 'n ander argument maak), en dit beskryf as "meer gefokus" as ''The WEIRDest People in the World''.<ref name="Wilson" /> In ''Kirkus Reviews'' is dit geprys as 'n "fassinerende, kragtig beredeneerde werk wat diep delf in die manier waarop 'WEIRD mense' dink."<ref>{{cite magazine|title=THE WEIRDEST PEOPLE IN THE WORLD|url=https://www.kirkusreviews.com/book-reviews/joseph-henrich/weirdest-people-world/|magazine=Kirkus Reviews|access-date=2020-12-25|archive-date=18 Januarie 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210118085246/https://www.kirkusreviews.com/book-reviews/joseph-henrich/weirdest-people-world/|url-status=live}}</ref> Hilton Root, professor in openbare beleid aan die George Mason-universiteit, het gesê dat ten spyte van "die oorgang van die vyfde eeu na die Hoë Middeleeue ... die boek 'n beduidende bydrae lewer tot die studie van wat die Weste uniek maak en 'n baken van die vroeë een-en-twintigste-eeuse [[sosiale wetenskap]] sal wees."<ref name="HiltonRoot" /> Hy voer verder aan dat Henrich se toepassing van sosiale wetenskap om universele wette van sosiale wetenskap te ontdek [[metodologie]]s oorspronklik was en dat daar sterk bewyse is vir die beperking van verwantskap in die ontwikkeling van moderniteit, maar merk op dat 'n leser nie oor die meer algemene konteks van die Europese samelewing sou leer nie, en noem as voorbeeld dat die Henrich's bloot terloops opgemerk het dat huweliksreëls nie op elites van toepassing was nie. Hulle voer ook aan dat dit "self VREEMD" is om die sielkunde van die Westerse samelewing na 'n kerkverbod op neefs-en-niggies-troues na te volg.<ref name="HiltonRoot" /> Judith Shulevitz van ''The Atlantic'' was skepties oor die bewering dat WEIRD- en nie-WEIRD-mense teenoorgestelde kognitiewe style besit, en het gesê dat verskille in die persoonlike ervaring van proefpersone die rede vir verskille in ''Triad Task''-response kan wees. Sy het ook gesê dat die outeur se "onverskilligheid teenoor individuele en institusionele bedoelings gewaarborg is om historici mal te maak." Shulevitz het egter aangevoer dat Henrich deur hierdie "makro-kulturele relativisme" 'n "grootbeeldbenadering [wat] bo die heersende [[Paradigma (wetenskap en filosofie)|paradigma]]s in die studie van Europese geskiedenis uitstyg ... Henrich bied 'n ruim nuwe perspektief wat die nodige werk kan vergemaklik om uit te sorteer wat onherstelbaar en wat van onskatbare waarde is in die enkelvoudige, indrukwekkende en uiters problematiese nalatenskap van Westerse oorheersing."<ref name="Shulevitz" /> 'n Resensent in ''[[The Economist]]'' het gesê dat hulle nie ten volle oortuig was van Henrich se tesis dat die Rooms-Katolieke kerk 'n meer vloeibare samelewing ingelui het nie, en gesê dat dit meer waarskynlik is dat "die Middeleeuse kerk onderhandel het met, eerder as om, 'n sosiale werklikheid te vorm wat vinnig ontwikkel het namate stede ontstaan het." Die resensent het ook die digotomie tussen Westerse styl en verwantskapsintensiewe samelewings gekritiseer en opgemerk dat een gesin 'n reeks rolle en houdings kan bevat.<ref>{{Cite news |date=2020-11-07 |title=Joseph Henrich's study of WEIRD societies |newspaper=[[The Economist]] |url=https://www.economist.com/books-and-arts/2020/11/07/joseph-henrichs-study-of-weird-societies |access-date=2020-12-25 |issn=0013-0613 |archive-date=26 December 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201226174815/https://www.economist.com/books-and-arts/2020/11/07/joseph-henrichs-study-of-weird-societies |url-status=live }}</ref> Pauline Grosjean, professor in die Skool vir Ekonomie aan die Universiteit van Nieu-Suid-Wallis, het in ''Science'' opgemerk dat die huweliksouderdom oor tyd gewissel het en dat die kolonies van die VSA en Australië (plekke met oorvloedige grond) 'n skerp daling in huweliksouderdom onder migrerende 19de-eeuse Europeërs gesien het; sy het dit beskryf as bewys teen Henrich se voorstel dat die Kerk se huweliksverbod die Europeërs se geneigdheid tot laat huwelike verklaar, alhoewel beide die [[Verenigde State van Amerika|VSA]] en [[Australië]] sentimente van anti-Katolisisme gehad het aangesien beide meer Protestants in hul vorming was. Daarbenewens het sy gesê Henrich versuim om "die rol aan te spreek wat state moontlik as mededingers en reguleerders van die Kerk gespeel het". Filosoof [[Daniel Dennett]] het ''The WEIRDest People in the World'' geprys as 'n "boeiende geskrewe, uitstekend georganiseerde en noukeurig beredeneerde boek ... Een van die eerste lesse wat uit hierdie belangrike boek geleer moet word, is dat die WEIRD-denkwyse werklik is; ... ons moet ophou om aan te neem dat ons weë 'universeel' is." Dennett het egter beweer dat oor "waarom die kerkvaders hierdie verbod so hardnekkig teen weerstand oor die eeue afgedwing het, dit steeds 'n bietjie van 'n misterie is. ... Hierdie boek vra vir respekvolle maar meedoënlose keuring".<ref>{{Cite news |last=Dennett |first=Daniel C. |author-link=Daniel Dennett |date=2020-09-12 |title=Why Are We in the West So Weird? A Theory |language=en-US |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2020/09/12/books/review/the-weirdest-people-in-the-world-joseph-henrich.html |access-date=2020-12-25 |issn=0362-4331 |archive-date=26 Desember 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201226210543/https://www.nytimes.com/2020/09/12/books/review/the-weirdest-people-in-the-world-joseph-henrich.html |url-status=live }}</ref> Razib Khan het geskryf dat "Henrich se boeiende verhaal gevul is met netjiese feite en insiggewende teorieë. Die volgorde van toevallighede en korrelasies oor geskiedenis, sielkunde en [[antropologie]] maak dit dwingende leesstof." Khan het gesê die outeur "maak 'n sterk saak dat die Christelike Kerk se MFP die oorsaak was vir die transformasie van die Wes-Europese samelewing gedurende die Middeleeue. ... Maar die tweede helfte van die boek is waarskynlik baie meer kontroversieel aangesien die outeur probeer om die groot raaisel van ekonomiese historici te beantwoord, die 'groot divergensie' tussen die Weste en die res."<ref>{{Cite web |last=Khan |first=Razib |date=2020-09-16 |title=The WEIRDest People in the World |url=https://www.nationalreview.com/2020/09/book-review-the-weirdest-people-in-the-world-audacious-surprising/ |archive-date=11 April 2021 |access-date=2020-12-25 |website=National Review |language=en-US}}</ref> Nicholas Guyatt van ''[[The Guardian]]'' het verwag dat geleerdes die ongelyke gevolge van die kerk se "huwelik- en gesinsprogram" oor tyd en ruimte sou uitwys; die Protestantse kerk wat neef-huwelike meer aanvaar as sy Katolieke mededinger; en die toename in neef-huwelike in baie Europese samelewings in die 17de en 18de eeue. Guyatt het ook gesê die boek bespreek onvoldoende die verkeerde dinge van die Weste, stereotipeer nie-WEIRD samelewings te veel, het 'n gebrek aan insig in die verskynsel van nie-Europeërs wat idees en praktyke dra; en beklemtoon "die sogenaamde diskrete aard van kultuur en [die] deugde van 'vreemde' denke" amper tot die punt om sosiale Darwinisme te onderskryf.<ref>{{Cite web |last=Guyatt |first=Nicholas |date=2020-11-20 |title=The Weirdest People in the World review – a theory-of-everything study |url=http://www.theguardian.com/books/2020/nov/20/the-weirdest-people-in-the-world-review-a-theory-of-everything-study |access-date=2020-12-25 |website=[[The Guardian]] |archive-date=25 Desember 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201225095428/https://www.theguardian.com/books/2020/nov/20/the-weirdest-people-in-the-world-review-a-theory-of-everything-study |url-status=live }}</ref> Henrich het gesê dat die boek daarop gemik is om die leemte wat dikwels deur witoorheersgesindes gebruik word (die afwesigheid van wetenskaplike verklarings vir globale diversiteit in die openbare diskoers) te vul met 'n diepgaande "verduideliking vir hierdie patrone, en hoe verkeerd diegene is wat genetika of 'superieure' kulture beweer."<ref>{{Cite web|title=Q&A on WEIRD|url=https://weirdpeople.fas.harvard.edu/qa-weird|access-date=2021-07-16|website=weirdpeople.fas.harvard.edu|language=en|archive-date=10 November 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231110084621/https://weirdpeople.fas.harvard.edu/qa-weird|url-status=live}}</ref> Die joernalis Coleman Hughes het ook na Henrich se boek verwys toe hy oorerflikheidsdenke gekritiseer het en die impak van kultuur op sielkunde bespreek het.<ref>{{Cite web|date=2019-05-01|title=Homepage|url=https://colemanhughes.org/|access-date=2021-07-16|website=Coleman Hughes|language=en-GB|archive-date=23 Julie 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210723141903/https://colemanhughes.org/|url-status=live}}</ref> Brysbaert (2026) het opgemerk dat Henrich se boek nie noem dat onder die WEIRD-mense, diegene van Engelssprekende lande dikwels as die standaard beskou word, waarteen ander vergelyk word. Hy het voorgestel om die term WEIRD-mense (van Westerse, Opgeleide, Geïndustrialiseerde, Ryk, Demokratiese en Engelssprekende lande) te gebruik om te verwys na die Engelse sentrisiteit van baie sielkundige navorsing.<ref>{{cite journal |last1=Brysbaert |first1=Marc |date=2026 |title=Diversity, equity and inclusion in language research: Addressing English-centricity |journal=Research Methods in Applied Linguistics |volume=5 |article-number=100286 |doi=10.1016/j.rmal.2025.100286 |doi-access=free }}</ref> ==Verwysings== {{Verwysings|2}} {{Normdata}} [[Kategorie:Engelse boeke]] [[Kategorie:Niefiksie]] 6q0sxkou6bohrtvleo824ly2eq27grw 2920485 2920484 2026-07-31T09:18:10Z Sobaka 328 kursief 2920485 wikitext text/x-wiki {{TITELAANSIG|''The WEIRDest People in the World''}} {{Inligtingskas Boek | titel = The WEIRDest People in the World | subtitel = How the West Became Psychologically Peculiar and Particularly Prosperous | oorspr titel = | vertaler = | beeld = | beeldonderskrif = | outeur = Joseph Henrich | omslagontwerp = | land = [[VSA]] | taal = [[Engels]] | reeks = | onderwerp = Evolusionêre sielkunde, Europese geskiedenis | genre = Geskiedenis en sielkunde | uitgewer = Farrar, Straus and Giroux | uitgewingsdatum = 8 September 2020 | medium = | bladsye = 704 | grootte_gewig = | oplage = | isbn = 978-0374173227 | isbntoeligting = | issn = | voorafgegaan = | vervolg = }} '''''The WEIRDest People in the World: How the West Became Psychologically Peculiar and Particularly Prosperous''''' ('''Die Vreemdste Mense in die Wêreld: Hoe die Weste Sielkundig Eienaardig en Besonder Voorspoedig Geword het''') is 'n [[boek]] uit 2020 deur professor [[Joseph Henrich]] aan die [[Harvard-universiteit]] wat daarop gemik is om [[geskiedenis]] en sielkundige variasie te verduidelik deur benaderings uit kulturele evolusie en evolusionêre sielkunde te gebruik. In die boek ondersoek Henrich hoe instellings en [[sielkunde]] mekaar oor tyd gesamentlik beïnvloed. Meer spesifiek voer hy aan dat 'n reeks [[Katolieke Kerk]]-edikte oor die [[huwelik]] wat in die 4de eeu begin het, die fondamente van 'n [[Familie (verwantskap)|familie]]gebaseerde samelewing ondermyn het en die meer analitiese, individualistiese denke geskep het wat in [[Weste]]rse samelewings algemeen voorkom. ==Opsomming== Die eerste deel, "Die Evolusie van Samelewings en Sielkunde", beskryf WEIRD (Westerse, Opgeleide, Geïndustrialiseerde, Ryk en Demokratiese) bevolkings "in breë trekke", volgens resensent Pauline Grosjean.<ref name="Grosjean">{{Cite journal |last=Grosjean |first=Pauline |date=2020-09-18 |title=Why the West is WEIRD The WEIRDest People in the World Joseph Henrich Farrar, Straus and Giroux, 2020. 704 pp. |url=https://www.science.org/doi/10.1126/science.abc6138 |journal=Science |volume=369 |issue=6510 |page=1438 |doi=10.1126/science.abc6138 |s2cid=221768313 |issn=0036-8075 |access-date=24 November 2023 |archive-date=14 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231114105032/https://www.science.org/doi/10.1126/science.abc6138 |url-status=live |url-access=subscription }}</ref> Henrich bespreek die navorsing van Richard Nisbett wat daarop dui dat mense in WEIRD-kulture reduktief dink met 'n fokus op persoonlike eienskappe en bedoelings, terwyl Asiërs [[Holisme|holisties]] dink met 'n fokus op verhoudings en situasies. Nie-Westerlinge sal familiebande en lojaliteite beklemtoon. Henrich bied ook 'n groot hoeveelheid bewyse aan dat WEIRD-mense meer vertroue in vreemdelinge het en meer geneig is om bloed te gee as die meeste mense. Westerlinge, volgens resensent Judith Shulevitz, "identifiseer meer as lede van vrywillige sosiale groepe – tandartse, kunstenaars, Republikeine, Demokrate, ondersteuners van 'n Groen Party – as van uitgebreide stamgroepe."<ref name="Shulevitz">{{Cite web |last=Shulevitz |first=Judith |date=2020-09-06 |title=A New Theory of Western Civilization |url=https://www.theatlantic.com/magazine/archive/2020/10/joseph-henrich-weird-people/615496/ |access-date=2020-12-25 |website=The Atlantic |language=en-US |archive-date=19 Desember 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201219090548/https://www.theatlantic.com/magazine/archive/2020/10/joseph-henrich-weird-people/615496/ |url-status=live }}</ref> Die tweede deel van die boek, "Die Oorsprong van WEIRD mense", bied 'n vergelykende politieke weergawe van hoe samelewings [[godsdiens]] gebruik het om van families na [[Staat|state]] op te skaal.<ref name="HiltonRoot">{{Cite web |last=Root |first=Hilton |date=Oktober 2020 |title=The WEIRDest People in the World: How the West Became Psychologically Peculiar and Particularly Prosperous |url=https://eh.net/book_reviews/the-weirdest-people-in-the-world-how-the-west-became-psychologically-peculiar-and-particularly-prosperous/ |access-date=2020-12-25 |website=EH.Net |archive-date=20 Januarie 2021 |archive--url=https://web.archive.org/web/20210120075944/https://eh.net/book_reviews/the-weirdest-people-in-the-world-how-the-west-became-psychologically-peculiar-and-particularly-prosperous/ |url-status=live }}</ref> Meer spesifiek, die outeur put uit 'n reeks kwalitatiewe en kwantitatiewe bewyse om te argumenteer dat godsdienstige oortuigings, onpersoonlike markte, [[verstedeliking]] en mededinging tussen vrywillige verenigings soos gildes, kontrakdorpe, universiteite en godsdienstige ordes mense se sielkunde en sosiale lewens verskuif het. Uniek is dat die outeur beide bespreek hoe hedendaagse instellings sielkunde vorm en hierdie prosesse in 'n weergawe van die verlede plaas. Die derde afdeling, "Nuwe Instellings, Nuwe Sielkunde", handel oor hoe die Katolieke Kerk en sy afsplitsing, [[Protestantisme]], vroeë instellings en sielkunde gevorm het en (volgens die outeur) die weg gebaan het vir moderne instellings. Terwyl verslae van die moderne geskiedenis gereeld aanvoer dat die Protestantse Hervorming individualisme en 'n geloof in die oppergesag van die reg geskep het, voer Henrich aan dat edikte deur die Kerk wat hy die "Huwelik- en Gesinsprogram" (MFP) noem, klanvorming verminder het, wat Wes-Europeërs meer analities en individualisties gemaak het, wat gelei het tot verskeie tussenliggende instellings en vertroue in abstrakte reëls. In die laaste afdeling, "Die Geboorte van die Moderne Wêreld", daag Henrich spesifiek die "rasionalistiese" siening uit dat moderne Westerse instellings voortspruit uit rede wat oor godsdienstige dogma geseëvier het. In plaas daarvan voer hy aan dat hierdie instellings die toevallige neweproduk is van spesifieke beleide van die Katolieke Kerk wat Europa se familie-gebaseerde instellings ontmantel het. Sonder klan-steun het die Kerk kerngesinne geïsoleerd en kwesbaar gelaat, wat hulle gedwing het om te innoveer om te oorleef en uiteindelik die moderne wêreld te skep.<ref>" aie glo dat [moderne Westerse] instellings, die erfenis van die Westerse [[beskawing]], die produkte van rede en die opkoms van rasionaliteit verteenwoordig. Hierdie instellings - argumenteer die rasionaliste - is wat jy kry sodra jy die kerklike dogma wegneem en 'rede' toepas... Aan die gemeenskap wil ek 'n sentrale rol voorstel vir die voortdurende sielkundige veranderinge wat deur kulturele evolusie gedurende die [[Middeleeue]] teweeggebring is - deur die sloping van Europa se familie-gebaseerde instellings (Hoofstuk 5-8), die uitbreiding van onpersoonlike markte (Hoofstuk 9), die opkoms van gedomesticeerde vorme van intergroepkompetisie (Hoofstuk 10), en die groei van 'n breë, mobiele arbeidsverdeling in stedelike sentra (Hoofstuk 11)." {{Cite book |last=Henrich |first=Joseph Patrick |title=The WEIRDest people in the world: How the West Became Psychologically Peculiar and Particularly Prosperous |date=2020|pages=395-396|publisher=Farrar, Straus and Giroux |isbn=978-0-374-17322-7 |edition=First |location=New York}}</ref> ==Ontvangs== In ''The Week'' is die boek bestempel as "'n werk van verblindende ambisie ... Henrich doen baie moeite om [sy argumente] te staaf met 'n groot verskeidenheid 'datapunte' en statistieke."<ref>{{Cite magazine|date=2020-11-20|title=Books of the Week: The Weirdest People in the World, Sybille Bedford, Love|url=https://www.theweek.co.uk/books/108721/books-of-the-week-the-weirdest-people-in-the-world-sybille-bedford-love|magazine=The Week Portfolio|language=en|access-date=2020-12-06|archive-date=19 Januarie 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210119142102/https://www.theweek.co.uk/books/108721/books-of-the-week-the-weirdest-people-in-the-world-sybille-bedford-love|url-status=live}}</ref> Andrew Wilson van ''The Gospel Coalition'' het die boek "wydlopend, polimaties, teenintuïtief en uitdagend" genoem. Op 'n aantal plekke lyk dit asof Henrich feite in sy teorie indruk ... maar hy tref veel meer as wat hy mis ... die spatsels van ongeloof wat jy ervaar, word meer as vergoed deur die breedte en ''chutzpah'' van die narratief."<ref name="Wilson">{{Cite web |last=Wilson |first=Andrew |date=2020-10-07 |title=Is the Church a Victim of Success? The WEIRD Truth |url=https://www.thegospelcoalition.org/reviews/weirdest-people-henrich-fertility-faith-jenkins/ |access-date=2020-12-17 |website=The Gospel Coalition |language=en-US |archive-date=27 Desember 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201227040508/https://www.thegospelcoalition.org/reviews/weirdest-people-henrich-fertility-faith-jenkins/ |url-status=live }}</ref> Wilson het dit vergelyk met die werk van N.T. Wright. Wilson het ook die Philip Jenkins-boek ''Fertility and Faith'' bespreek (wat 'n ander argument maak), en dit beskryf as "meer gefokus" as ''The WEIRDest People in the World''.<ref name="Wilson" /> In ''Kirkus Reviews'' is dit geprys as 'n "fassinerende, kragtig beredeneerde werk wat diep delf in die manier waarop 'WEIRD mense' dink."<ref>{{cite magazine|title=THE WEIRDEST PEOPLE IN THE WORLD|url=https://www.kirkusreviews.com/book-reviews/joseph-henrich/weirdest-people-world/|magazine=Kirkus Reviews|access-date=2020-12-25|archive-date=18 Januarie 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210118085246/https://www.kirkusreviews.com/book-reviews/joseph-henrich/weirdest-people-world/|url-status=live}}</ref> Hilton Root, professor in openbare beleid aan die George Mason-universiteit, het gesê dat ten spyte van "die oorgang van die vyfde eeu na die Hoë Middeleeue ... die boek 'n beduidende bydrae lewer tot die studie van wat die Weste uniek maak en 'n baken van die vroeë een-en-twintigste-eeuse [[sosiale wetenskap]] sal wees."<ref name="HiltonRoot" /> Hy voer verder aan dat Henrich se toepassing van sosiale wetenskap om universele wette van sosiale wetenskap te ontdek [[metodologie]]s oorspronklik was en dat daar sterk bewyse is vir die beperking van verwantskap in die ontwikkeling van moderniteit, maar merk op dat 'n leser nie oor die meer algemene konteks van die Europese samelewing sou leer nie, en noem as voorbeeld dat die Henrich's bloot terloops opgemerk het dat huweliksreëls nie op elites van toepassing was nie. Hulle voer ook aan dat dit "self VREEMD" is om die sielkunde van die Westerse samelewing na 'n kerkverbod op neefs-en-niggies-troues na te volg.<ref name="HiltonRoot" /> Judith Shulevitz van ''The Atlantic'' was skepties oor die bewering dat WEIRD- en nie-WEIRD-mense teenoorgestelde kognitiewe style besit, en het gesê dat verskille in die persoonlike ervaring van proefpersone die rede vir verskille in ''Triad Task''-response kan wees. Sy het ook gesê dat die outeur se "onverskilligheid teenoor individuele en institusionele bedoelings gewaarborg is om historici mal te maak." Shulevitz het egter aangevoer dat Henrich deur hierdie "makro-kulturele relativisme" 'n "grootbeeldbenadering [wat] bo die heersende [[Paradigma (wetenskap en filosofie)|paradigma]]s in die studie van Europese geskiedenis uitstyg ... Henrich bied 'n ruim nuwe perspektief wat die nodige werk kan vergemaklik om uit te sorteer wat onherstelbaar en wat van onskatbare waarde is in die enkelvoudige, indrukwekkende en uiters problematiese nalatenskap van Westerse oorheersing."<ref name="Shulevitz" /> 'n Resensent in ''[[The Economist]]'' het gesê dat hulle nie ten volle oortuig was van Henrich se tesis dat die Rooms-Katolieke kerk 'n meer vloeibare samelewing ingelui het nie, en gesê dat dit meer waarskynlik is dat "die Middeleeuse kerk onderhandel het met, eerder as om, 'n sosiale werklikheid te vorm wat vinnig ontwikkel het namate stede ontstaan het." Die resensent het ook die digotomie tussen Westerse styl en verwantskapsintensiewe samelewings gekritiseer en opgemerk dat een gesin 'n reeks rolle en houdings kan bevat.<ref>{{Cite news |date=2020-11-07 |title=Joseph Henrich's study of WEIRD societies |newspaper=[[The Economist]] |url=https://www.economist.com/books-and-arts/2020/11/07/joseph-henrichs-study-of-weird-societies |access-date=2020-12-25 |issn=0013-0613 |archive-date=26 December 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201226174815/https://www.economist.com/books-and-arts/2020/11/07/joseph-henrichs-study-of-weird-societies |url-status=live }}</ref> Pauline Grosjean, professor in die Skool vir Ekonomie aan die Universiteit van Nieu-Suid-Wallis, het in ''Science'' opgemerk dat die huweliksouderdom oor tyd gewissel het en dat die kolonies van die VSA en Australië (plekke met oorvloedige grond) 'n skerp daling in huweliksouderdom onder migrerende 19de-eeuse Europeërs gesien het; sy het dit beskryf as bewys teen Henrich se voorstel dat die Kerk se huweliksverbod die Europeërs se geneigdheid tot laat huwelike verklaar, alhoewel beide die [[Verenigde State van Amerika|VSA]] en [[Australië]] sentimente van anti-Katolisisme gehad het aangesien beide meer Protestants in hul vorming was. Daarbenewens het sy gesê Henrich versuim om "die rol aan te spreek wat state moontlik as mededingers en reguleerders van die Kerk gespeel het". Filosoof [[Daniel Dennett]] het ''The WEIRDest People in the World'' geprys as 'n "boeiende geskrewe, uitstekend georganiseerde en noukeurig beredeneerde boek ... Een van die eerste lesse wat uit hierdie belangrike boek geleer moet word, is dat die WEIRD-denkwyse werklik is; ... ons moet ophou om aan te neem dat ons weë 'universeel' is." Dennett het egter beweer dat oor "waarom die kerkvaders hierdie verbod so hardnekkig teen weerstand oor die eeue afgedwing het, dit steeds 'n bietjie van 'n misterie is. ... Hierdie boek vra vir respekvolle maar meedoënlose keuring".<ref>{{Cite news |last=Dennett |first=Daniel C. |author-link=Daniel Dennett |date=2020-09-12 |title=Why Are We in the West So Weird? A Theory |language=en-US |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2020/09/12/books/review/the-weirdest-people-in-the-world-joseph-henrich.html |access-date=2020-12-25 |issn=0362-4331 |archive-date=26 Desember 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201226210543/https://www.nytimes.com/2020/09/12/books/review/the-weirdest-people-in-the-world-joseph-henrich.html |url-status=live }}</ref> Razib Khan het geskryf dat "Henrich se boeiende verhaal gevul is met netjiese feite en insiggewende teorieë. Die volgorde van toevallighede en korrelasies oor geskiedenis, sielkunde en [[antropologie]] maak dit dwingende leesstof." Khan het gesê die outeur "maak 'n sterk saak dat die Christelike Kerk se MFP die oorsaak was vir die transformasie van die Wes-Europese samelewing gedurende die Middeleeue. ... Maar die tweede helfte van die boek is waarskynlik baie meer kontroversieel aangesien die outeur probeer om die groot raaisel van ekonomiese historici te beantwoord, die 'groot divergensie' tussen die Weste en die res."<ref>{{Cite web |last=Khan |first=Razib |date=2020-09-16 |title=The WEIRDest People in the World |url=https://www.nationalreview.com/2020/09/book-review-the-weirdest-people-in-the-world-audacious-surprising/ |archive-date=11 April 2021 |access-date=2020-12-25 |website=National Review |language=en-US}}</ref> Nicholas Guyatt van ''[[The Guardian]]'' het verwag dat geleerdes die ongelyke gevolge van die kerk se "huwelik- en gesinsprogram" oor tyd en ruimte sou uitwys; die Protestantse kerk wat neef-huwelike meer aanvaar as sy Katolieke mededinger; en die toename in neef-huwelike in baie Europese samelewings in die 17de en 18de eeue. Guyatt het ook gesê die boek bespreek onvoldoende die verkeerde dinge van die Weste, stereotipeer nie-WEIRD samelewings te veel, het 'n gebrek aan insig in die verskynsel van nie-Europeërs wat idees en praktyke dra; en beklemtoon "die sogenaamde diskrete aard van kultuur en [die] deugde van 'vreemde' denke" amper tot die punt om sosiale Darwinisme te onderskryf.<ref>{{Cite web |last=Guyatt |first=Nicholas |date=2020-11-20 |title=The Weirdest People in the World review – a theory-of-everything study |url=http://www.theguardian.com/books/2020/nov/20/the-weirdest-people-in-the-world-review-a-theory-of-everything-study |access-date=2020-12-25 |website=[[The Guardian]] |archive-date=25 Desember 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201225095428/https://www.theguardian.com/books/2020/nov/20/the-weirdest-people-in-the-world-review-a-theory-of-everything-study |url-status=live }}</ref> Henrich het gesê dat die boek daarop gemik is om die leemte wat dikwels deur witoorheersgesindes gebruik word (die afwesigheid van wetenskaplike verklarings vir globale diversiteit in die openbare diskoers) te vul met 'n diepgaande "verduideliking vir hierdie patrone, en hoe verkeerd diegene is wat genetika of 'superieure' kulture beweer."<ref>{{Cite web|title=Q&A on WEIRD|url=https://weirdpeople.fas.harvard.edu/qa-weird|access-date=2021-07-16|website=weirdpeople.fas.harvard.edu|language=en|archive-date=10 November 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231110084621/https://weirdpeople.fas.harvard.edu/qa-weird|url-status=live}}</ref> Die joernalis Coleman Hughes het ook na Henrich se boek verwys toe hy oorerflikheidsdenke gekritiseer het en die impak van kultuur op sielkunde bespreek het.<ref>{{Cite web|date=2019-05-01|title=Homepage|url=https://colemanhughes.org/|access-date=2021-07-16|website=Coleman Hughes|language=en-GB|archive-date=23 Julie 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210723141903/https://colemanhughes.org/|url-status=live}}</ref> Brysbaert (2026) het opgemerk dat Henrich se boek nie noem dat onder die WEIRD-mense, diegene van Engelssprekende lande dikwels as die standaard beskou word, waarteen ander vergelyk word. Hy het voorgestel om die term WEIRD-mense (van Westerse, Opgeleide, Geïndustrialiseerde, Ryk, Demokratiese en Engelssprekende lande) te gebruik om te verwys na die Engelse sentrisiteit van baie sielkundige navorsing.<ref>{{cite journal |last1=Brysbaert |first1=Marc |date=2026 |title=Diversity, equity and inclusion in language research: Addressing English-centricity |journal=Research Methods in Applied Linguistics |volume=5 |article-number=100286 |doi=10.1016/j.rmal.2025.100286 |doi-access=free }}</ref> ==Verwysings== {{Verwysings|2}} {{Normdata}} [[Kategorie:Engelse boeke]] [[Kategorie:Niefiksie]] 4fujty5q3j0vhc0raywdis6vwbkrkfi 2920486 2920485 2026-07-31T09:18:33Z Sobaka 328 2920486 wikitext text/x-wiki {{TITELAANSIG|''The WEIRDest People in the World''}} {{Inligtingskas Boek | titel = The WEIRDest People in the World | subtitel = ''How the West Became Psychologically Peculiar and Particularly Prosperous'' | oorspr titel = | vertaler = | beeld = | beeldonderskrif = | outeur = Joseph Henrich | omslagontwerp = | land = [[VSA]] | taal = [[Engels]] | reeks = | onderwerp = Evolusionêre sielkunde, Europese geskiedenis | genre = Geskiedenis en sielkunde | uitgewer = Farrar, Straus and Giroux | uitgewingsdatum = 8 September 2020 | medium = | bladsye = 704 | grootte_gewig = | oplage = | isbn = 978-0374173227 | isbntoeligting = | issn = | voorafgegaan = | vervolg = }} '''''The WEIRDest People in the World: How the West Became Psychologically Peculiar and Particularly Prosperous''''' ('''Die Vreemdste Mense in die Wêreld: Hoe die Weste Sielkundig Eienaardig en Besonder Voorspoedig Geword het''') is 'n [[boek]] uit 2020 deur professor [[Joseph Henrich]] aan die [[Harvard-universiteit]] wat daarop gemik is om [[geskiedenis]] en sielkundige variasie te verduidelik deur benaderings uit kulturele evolusie en evolusionêre sielkunde te gebruik. In die boek ondersoek Henrich hoe instellings en [[sielkunde]] mekaar oor tyd gesamentlik beïnvloed. Meer spesifiek voer hy aan dat 'n reeks [[Katolieke Kerk]]-edikte oor die [[huwelik]] wat in die 4de eeu begin het, die fondamente van 'n [[Familie (verwantskap)|familie]]gebaseerde samelewing ondermyn het en die meer analitiese, individualistiese denke geskep het wat in [[Weste]]rse samelewings algemeen voorkom. ==Opsomming== Die eerste deel, "Die Evolusie van Samelewings en Sielkunde", beskryf WEIRD (Westerse, Opgeleide, Geïndustrialiseerde, Ryk en Demokratiese) bevolkings "in breë trekke", volgens resensent Pauline Grosjean.<ref name="Grosjean">{{Cite journal |last=Grosjean |first=Pauline |date=2020-09-18 |title=Why the West is WEIRD The WEIRDest People in the World Joseph Henrich Farrar, Straus and Giroux, 2020. 704 pp. |url=https://www.science.org/doi/10.1126/science.abc6138 |journal=Science |volume=369 |issue=6510 |page=1438 |doi=10.1126/science.abc6138 |s2cid=221768313 |issn=0036-8075 |access-date=24 November 2023 |archive-date=14 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231114105032/https://www.science.org/doi/10.1126/science.abc6138 |url-status=live |url-access=subscription }}</ref> Henrich bespreek die navorsing van Richard Nisbett wat daarop dui dat mense in WEIRD-kulture reduktief dink met 'n fokus op persoonlike eienskappe en bedoelings, terwyl Asiërs [[Holisme|holisties]] dink met 'n fokus op verhoudings en situasies. Nie-Westerlinge sal familiebande en lojaliteite beklemtoon. Henrich bied ook 'n groot hoeveelheid bewyse aan dat WEIRD-mense meer vertroue in vreemdelinge het en meer geneig is om bloed te gee as die meeste mense. Westerlinge, volgens resensent Judith Shulevitz, "identifiseer meer as lede van vrywillige sosiale groepe – tandartse, kunstenaars, Republikeine, Demokrate, ondersteuners van 'n Groen Party – as van uitgebreide stamgroepe."<ref name="Shulevitz">{{Cite web |last=Shulevitz |first=Judith |date=2020-09-06 |title=A New Theory of Western Civilization |url=https://www.theatlantic.com/magazine/archive/2020/10/joseph-henrich-weird-people/615496/ |access-date=2020-12-25 |website=The Atlantic |language=en-US |archive-date=19 Desember 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201219090548/https://www.theatlantic.com/magazine/archive/2020/10/joseph-henrich-weird-people/615496/ |url-status=live }}</ref> Die tweede deel van die boek, "Die Oorsprong van WEIRD mense", bied 'n vergelykende politieke weergawe van hoe samelewings [[godsdiens]] gebruik het om van families na [[Staat|state]] op te skaal.<ref name="HiltonRoot">{{Cite web |last=Root |first=Hilton |date=Oktober 2020 |title=The WEIRDest People in the World: How the West Became Psychologically Peculiar and Particularly Prosperous |url=https://eh.net/book_reviews/the-weirdest-people-in-the-world-how-the-west-became-psychologically-peculiar-and-particularly-prosperous/ |access-date=2020-12-25 |website=EH.Net |archive-date=20 Januarie 2021 |archive--url=https://web.archive.org/web/20210120075944/https://eh.net/book_reviews/the-weirdest-people-in-the-world-how-the-west-became-psychologically-peculiar-and-particularly-prosperous/ |url-status=live }}</ref> Meer spesifiek, die outeur put uit 'n reeks kwalitatiewe en kwantitatiewe bewyse om te argumenteer dat godsdienstige oortuigings, onpersoonlike markte, [[verstedeliking]] en mededinging tussen vrywillige verenigings soos gildes, kontrakdorpe, universiteite en godsdienstige ordes mense se sielkunde en sosiale lewens verskuif het. Uniek is dat die outeur beide bespreek hoe hedendaagse instellings sielkunde vorm en hierdie prosesse in 'n weergawe van die verlede plaas. Die derde afdeling, "Nuwe Instellings, Nuwe Sielkunde", handel oor hoe die Katolieke Kerk en sy afsplitsing, [[Protestantisme]], vroeë instellings en sielkunde gevorm het en (volgens die outeur) die weg gebaan het vir moderne instellings. Terwyl verslae van die moderne geskiedenis gereeld aanvoer dat die Protestantse Hervorming individualisme en 'n geloof in die oppergesag van die reg geskep het, voer Henrich aan dat edikte deur die Kerk wat hy die "Huwelik- en Gesinsprogram" (MFP) noem, klanvorming verminder het, wat Wes-Europeërs meer analities en individualisties gemaak het, wat gelei het tot verskeie tussenliggende instellings en vertroue in abstrakte reëls. In die laaste afdeling, "Die Geboorte van die Moderne Wêreld", daag Henrich spesifiek die "rasionalistiese" siening uit dat moderne Westerse instellings voortspruit uit rede wat oor godsdienstige dogma geseëvier het. In plaas daarvan voer hy aan dat hierdie instellings die toevallige neweproduk is van spesifieke beleide van die Katolieke Kerk wat Europa se familie-gebaseerde instellings ontmantel het. Sonder klan-steun het die Kerk kerngesinne geïsoleerd en kwesbaar gelaat, wat hulle gedwing het om te innoveer om te oorleef en uiteindelik die moderne wêreld te skep.<ref>" aie glo dat [moderne Westerse] instellings, die erfenis van die Westerse [[beskawing]], die produkte van rede en die opkoms van rasionaliteit verteenwoordig. Hierdie instellings - argumenteer die rasionaliste - is wat jy kry sodra jy die kerklike dogma wegneem en 'rede' toepas... Aan die gemeenskap wil ek 'n sentrale rol voorstel vir die voortdurende sielkundige veranderinge wat deur kulturele evolusie gedurende die [[Middeleeue]] teweeggebring is - deur die sloping van Europa se familie-gebaseerde instellings (Hoofstuk 5-8), die uitbreiding van onpersoonlike markte (Hoofstuk 9), die opkoms van gedomesticeerde vorme van intergroepkompetisie (Hoofstuk 10), en die groei van 'n breë, mobiele arbeidsverdeling in stedelike sentra (Hoofstuk 11)." {{Cite book |last=Henrich |first=Joseph Patrick |title=The WEIRDest people in the world: How the West Became Psychologically Peculiar and Particularly Prosperous |date=2020|pages=395-396|publisher=Farrar, Straus and Giroux |isbn=978-0-374-17322-7 |edition=First |location=New York}}</ref> ==Ontvangs== In ''The Week'' is die boek bestempel as "'n werk van verblindende ambisie ... Henrich doen baie moeite om [sy argumente] te staaf met 'n groot verskeidenheid 'datapunte' en statistieke."<ref>{{Cite magazine|date=2020-11-20|title=Books of the Week: The Weirdest People in the World, Sybille Bedford, Love|url=https://www.theweek.co.uk/books/108721/books-of-the-week-the-weirdest-people-in-the-world-sybille-bedford-love|magazine=The Week Portfolio|language=en|access-date=2020-12-06|archive-date=19 Januarie 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210119142102/https://www.theweek.co.uk/books/108721/books-of-the-week-the-weirdest-people-in-the-world-sybille-bedford-love|url-status=live}}</ref> Andrew Wilson van ''The Gospel Coalition'' het die boek "wydlopend, polimaties, teenintuïtief en uitdagend" genoem. Op 'n aantal plekke lyk dit asof Henrich feite in sy teorie indruk ... maar hy tref veel meer as wat hy mis ... die spatsels van ongeloof wat jy ervaar, word meer as vergoed deur die breedte en ''chutzpah'' van die narratief."<ref name="Wilson">{{Cite web |last=Wilson |first=Andrew |date=2020-10-07 |title=Is the Church a Victim of Success? The WEIRD Truth |url=https://www.thegospelcoalition.org/reviews/weirdest-people-henrich-fertility-faith-jenkins/ |access-date=2020-12-17 |website=The Gospel Coalition |language=en-US |archive-date=27 Desember 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201227040508/https://www.thegospelcoalition.org/reviews/weirdest-people-henrich-fertility-faith-jenkins/ |url-status=live }}</ref> Wilson het dit vergelyk met die werk van N.T. Wright. Wilson het ook die Philip Jenkins-boek ''Fertility and Faith'' bespreek (wat 'n ander argument maak), en dit beskryf as "meer gefokus" as ''The WEIRDest People in the World''.<ref name="Wilson" /> In ''Kirkus Reviews'' is dit geprys as 'n "fassinerende, kragtig beredeneerde werk wat diep delf in die manier waarop 'WEIRD mense' dink."<ref>{{cite magazine|title=THE WEIRDEST PEOPLE IN THE WORLD|url=https://www.kirkusreviews.com/book-reviews/joseph-henrich/weirdest-people-world/|magazine=Kirkus Reviews|access-date=2020-12-25|archive-date=18 Januarie 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210118085246/https://www.kirkusreviews.com/book-reviews/joseph-henrich/weirdest-people-world/|url-status=live}}</ref> Hilton Root, professor in openbare beleid aan die George Mason-universiteit, het gesê dat ten spyte van "die oorgang van die vyfde eeu na die Hoë Middeleeue ... die boek 'n beduidende bydrae lewer tot die studie van wat die Weste uniek maak en 'n baken van die vroeë een-en-twintigste-eeuse [[sosiale wetenskap]] sal wees."<ref name="HiltonRoot" /> Hy voer verder aan dat Henrich se toepassing van sosiale wetenskap om universele wette van sosiale wetenskap te ontdek [[metodologie]]s oorspronklik was en dat daar sterk bewyse is vir die beperking van verwantskap in die ontwikkeling van moderniteit, maar merk op dat 'n leser nie oor die meer algemene konteks van die Europese samelewing sou leer nie, en noem as voorbeeld dat die Henrich's bloot terloops opgemerk het dat huweliksreëls nie op elites van toepassing was nie. Hulle voer ook aan dat dit "self VREEMD" is om die sielkunde van die Westerse samelewing na 'n kerkverbod op neefs-en-niggies-troues na te volg.<ref name="HiltonRoot" /> Judith Shulevitz van ''The Atlantic'' was skepties oor die bewering dat WEIRD- en nie-WEIRD-mense teenoorgestelde kognitiewe style besit, en het gesê dat verskille in die persoonlike ervaring van proefpersone die rede vir verskille in ''Triad Task''-response kan wees. Sy het ook gesê dat die outeur se "onverskilligheid teenoor individuele en institusionele bedoelings gewaarborg is om historici mal te maak." Shulevitz het egter aangevoer dat Henrich deur hierdie "makro-kulturele relativisme" 'n "grootbeeldbenadering [wat] bo die heersende [[Paradigma (wetenskap en filosofie)|paradigma]]s in die studie van Europese geskiedenis uitstyg ... Henrich bied 'n ruim nuwe perspektief wat die nodige werk kan vergemaklik om uit te sorteer wat onherstelbaar en wat van onskatbare waarde is in die enkelvoudige, indrukwekkende en uiters problematiese nalatenskap van Westerse oorheersing."<ref name="Shulevitz" /> 'n Resensent in ''[[The Economist]]'' het gesê dat hulle nie ten volle oortuig was van Henrich se tesis dat die Rooms-Katolieke kerk 'n meer vloeibare samelewing ingelui het nie, en gesê dat dit meer waarskynlik is dat "die Middeleeuse kerk onderhandel het met, eerder as om, 'n sosiale werklikheid te vorm wat vinnig ontwikkel het namate stede ontstaan het." Die resensent het ook die digotomie tussen Westerse styl en verwantskapsintensiewe samelewings gekritiseer en opgemerk dat een gesin 'n reeks rolle en houdings kan bevat.<ref>{{Cite news |date=2020-11-07 |title=Joseph Henrich's study of WEIRD societies |newspaper=[[The Economist]] |url=https://www.economist.com/books-and-arts/2020/11/07/joseph-henrichs-study-of-weird-societies |access-date=2020-12-25 |issn=0013-0613 |archive-date=26 December 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201226174815/https://www.economist.com/books-and-arts/2020/11/07/joseph-henrichs-study-of-weird-societies |url-status=live }}</ref> Pauline Grosjean, professor in die Skool vir Ekonomie aan die Universiteit van Nieu-Suid-Wallis, het in ''Science'' opgemerk dat die huweliksouderdom oor tyd gewissel het en dat die kolonies van die VSA en Australië (plekke met oorvloedige grond) 'n skerp daling in huweliksouderdom onder migrerende 19de-eeuse Europeërs gesien het; sy het dit beskryf as bewys teen Henrich se voorstel dat die Kerk se huweliksverbod die Europeërs se geneigdheid tot laat huwelike verklaar, alhoewel beide die [[Verenigde State van Amerika|VSA]] en [[Australië]] sentimente van anti-Katolisisme gehad het aangesien beide meer Protestants in hul vorming was. Daarbenewens het sy gesê Henrich versuim om "die rol aan te spreek wat state moontlik as mededingers en reguleerders van die Kerk gespeel het". Filosoof [[Daniel Dennett]] het ''The WEIRDest People in the World'' geprys as 'n "boeiende geskrewe, uitstekend georganiseerde en noukeurig beredeneerde boek ... Een van die eerste lesse wat uit hierdie belangrike boek geleer moet word, is dat die WEIRD-denkwyse werklik is; ... ons moet ophou om aan te neem dat ons weë 'universeel' is." Dennett het egter beweer dat oor "waarom die kerkvaders hierdie verbod so hardnekkig teen weerstand oor die eeue afgedwing het, dit steeds 'n bietjie van 'n misterie is. ... Hierdie boek vra vir respekvolle maar meedoënlose keuring".<ref>{{Cite news |last=Dennett |first=Daniel C. |author-link=Daniel Dennett |date=2020-09-12 |title=Why Are We in the West So Weird? A Theory |language=en-US |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2020/09/12/books/review/the-weirdest-people-in-the-world-joseph-henrich.html |access-date=2020-12-25 |issn=0362-4331 |archive-date=26 Desember 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201226210543/https://www.nytimes.com/2020/09/12/books/review/the-weirdest-people-in-the-world-joseph-henrich.html |url-status=live }}</ref> Razib Khan het geskryf dat "Henrich se boeiende verhaal gevul is met netjiese feite en insiggewende teorieë. Die volgorde van toevallighede en korrelasies oor geskiedenis, sielkunde en [[antropologie]] maak dit dwingende leesstof." Khan het gesê die outeur "maak 'n sterk saak dat die Christelike Kerk se MFP die oorsaak was vir die transformasie van die Wes-Europese samelewing gedurende die Middeleeue. ... Maar die tweede helfte van die boek is waarskynlik baie meer kontroversieel aangesien die outeur probeer om die groot raaisel van ekonomiese historici te beantwoord, die 'groot divergensie' tussen die Weste en die res."<ref>{{Cite web |last=Khan |first=Razib |date=2020-09-16 |title=The WEIRDest People in the World |url=https://www.nationalreview.com/2020/09/book-review-the-weirdest-people-in-the-world-audacious-surprising/ |archive-date=11 April 2021 |access-date=2020-12-25 |website=National Review |language=en-US}}</ref> Nicholas Guyatt van ''[[The Guardian]]'' het verwag dat geleerdes die ongelyke gevolge van die kerk se "huwelik- en gesinsprogram" oor tyd en ruimte sou uitwys; die Protestantse kerk wat neef-huwelike meer aanvaar as sy Katolieke mededinger; en die toename in neef-huwelike in baie Europese samelewings in die 17de en 18de eeue. Guyatt het ook gesê die boek bespreek onvoldoende die verkeerde dinge van die Weste, stereotipeer nie-WEIRD samelewings te veel, het 'n gebrek aan insig in die verskynsel van nie-Europeërs wat idees en praktyke dra; en beklemtoon "die sogenaamde diskrete aard van kultuur en [die] deugde van 'vreemde' denke" amper tot die punt om sosiale Darwinisme te onderskryf.<ref>{{Cite web |last=Guyatt |first=Nicholas |date=2020-11-20 |title=The Weirdest People in the World review – a theory-of-everything study |url=http://www.theguardian.com/books/2020/nov/20/the-weirdest-people-in-the-world-review-a-theory-of-everything-study |access-date=2020-12-25 |website=[[The Guardian]] |archive-date=25 Desember 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201225095428/https://www.theguardian.com/books/2020/nov/20/the-weirdest-people-in-the-world-review-a-theory-of-everything-study |url-status=live }}</ref> Henrich het gesê dat die boek daarop gemik is om die leemte wat dikwels deur witoorheersgesindes gebruik word (die afwesigheid van wetenskaplike verklarings vir globale diversiteit in die openbare diskoers) te vul met 'n diepgaande "verduideliking vir hierdie patrone, en hoe verkeerd diegene is wat genetika of 'superieure' kulture beweer."<ref>{{Cite web|title=Q&A on WEIRD|url=https://weirdpeople.fas.harvard.edu/qa-weird|access-date=2021-07-16|website=weirdpeople.fas.harvard.edu|language=en|archive-date=10 November 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231110084621/https://weirdpeople.fas.harvard.edu/qa-weird|url-status=live}}</ref> Die joernalis Coleman Hughes het ook na Henrich se boek verwys toe hy oorerflikheidsdenke gekritiseer het en die impak van kultuur op sielkunde bespreek het.<ref>{{Cite web|date=2019-05-01|title=Homepage|url=https://colemanhughes.org/|access-date=2021-07-16|website=Coleman Hughes|language=en-GB|archive-date=23 Julie 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210723141903/https://colemanhughes.org/|url-status=live}}</ref> Brysbaert (2026) het opgemerk dat Henrich se boek nie noem dat onder die WEIRD-mense, diegene van Engelssprekende lande dikwels as die standaard beskou word, waarteen ander vergelyk word. Hy het voorgestel om die term WEIRD-mense (van Westerse, Opgeleide, Geïndustrialiseerde, Ryk, Demokratiese en Engelssprekende lande) te gebruik om te verwys na die Engelse sentrisiteit van baie sielkundige navorsing.<ref>{{cite journal |last1=Brysbaert |first1=Marc |date=2026 |title=Diversity, equity and inclusion in language research: Addressing English-centricity |journal=Research Methods in Applied Linguistics |volume=5 |article-number=100286 |doi=10.1016/j.rmal.2025.100286 |doi-access=free }}</ref> ==Verwysings== {{Verwysings|2}} {{Normdata}} [[Kategorie:Engelse boeke]] [[Kategorie:Niefiksie]] s87iex3ekeoblf7dl11k2cdsmgeustv 2920487 2920486 2026-07-31T09:20:11Z Sobaka 328 /* Opsomming */ skakel 2920487 wikitext text/x-wiki {{TITELAANSIG|''The WEIRDest People in the World''}} {{Inligtingskas Boek | titel = The WEIRDest People in the World | subtitel = ''How the West Became Psychologically Peculiar and Particularly Prosperous'' | oorspr titel = | vertaler = | beeld = | beeldonderskrif = | outeur = Joseph Henrich | omslagontwerp = | land = [[VSA]] | taal = [[Engels]] | reeks = | onderwerp = Evolusionêre sielkunde, Europese geskiedenis | genre = Geskiedenis en sielkunde | uitgewer = Farrar, Straus and Giroux | uitgewingsdatum = 8 September 2020 | medium = | bladsye = 704 | grootte_gewig = | oplage = | isbn = 978-0374173227 | isbntoeligting = | issn = | voorafgegaan = | vervolg = }} '''''The WEIRDest People in the World: How the West Became Psychologically Peculiar and Particularly Prosperous''''' ('''Die Vreemdste Mense in die Wêreld: Hoe die Weste Sielkundig Eienaardig en Besonder Voorspoedig Geword het''') is 'n [[boek]] uit 2020 deur professor [[Joseph Henrich]] aan die [[Harvard-universiteit]] wat daarop gemik is om [[geskiedenis]] en sielkundige variasie te verduidelik deur benaderings uit kulturele evolusie en evolusionêre sielkunde te gebruik. In die boek ondersoek Henrich hoe instellings en [[sielkunde]] mekaar oor tyd gesamentlik beïnvloed. Meer spesifiek voer hy aan dat 'n reeks [[Katolieke Kerk]]-edikte oor die [[huwelik]] wat in die 4de eeu begin het, die fondamente van 'n [[Familie (verwantskap)|familie]]gebaseerde samelewing ondermyn het en die meer analitiese, individualistiese denke geskep het wat in [[Weste]]rse samelewings algemeen voorkom. ==Opsomming== Die eerste deel, "Die Evolusie van Samelewings en Sielkunde", beskryf WEIRD (Westerse, Opgeleide, Geïndustrialiseerde, Ryk en Demokratiese) bevolkings "in breë trekke", volgens resensent Pauline Grosjean.<ref name="Grosjean">{{Cite journal |last=Grosjean |first=Pauline |date=2020-09-18 |title=Why the West is WEIRD The WEIRDest People in the World Joseph Henrich Farrar, Straus and Giroux, 2020. 704 pp. |url=https://www.science.org/doi/10.1126/science.abc6138 |journal=Science |volume=369 |issue=6510 |page=1438 |doi=10.1126/science.abc6138 |s2cid=221768313 |issn=0036-8075 |access-date=24 November 2023 |archive-date=14 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231114105032/https://www.science.org/doi/10.1126/science.abc6138 |url-status=live |url-access=subscription }}</ref> Henrich bespreek die navorsing van Richard Nisbett wat daarop dui dat mense in WEIRD-kulture reduktief dink met 'n fokus op persoonlike eienskappe en bedoelings, terwyl Asiërs [[Holisme|holisties]] dink met 'n fokus op verhoudings en situasies. Nie-Westerlinge sal familiebande en lojaliteite beklemtoon. Henrich bied ook 'n groot hoeveelheid bewyse aan dat WEIRD-mense meer vertroue in vreemdelinge het en meer geneig is om bloed te gee as die meeste mense. Westerlinge, volgens resensent Judith Shulevitz, "identifiseer meer as lede van vrywillige sosiale groepe – tandartse, kunstenaars, Republikeine, Demokrate, ondersteuners van 'n Groen Party – as van uitgebreide stamgroepe."<ref name="Shulevitz">{{Cite web |last=Shulevitz |first=Judith |date=2020-09-06 |title=A New Theory of Western Civilization |url=https://www.theatlantic.com/magazine/archive/2020/10/joseph-henrich-weird-people/615496/ |access-date=2020-12-25 |website=The Atlantic |language=en-US |archive-date=19 Desember 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201219090548/https://www.theatlantic.com/magazine/archive/2020/10/joseph-henrich-weird-people/615496/ |url-status=live }}</ref> Die tweede deel van die boek, "Die Oorsprong van WEIRD mense", bied 'n vergelykende politieke weergawe van hoe samelewings [[godsdiens]] gebruik het om van families na [[Staat|state]] op te skaal.<ref name="HiltonRoot">{{Cite web |last=Root |first=Hilton |date=Oktober 2020 |title=The WEIRDest People in the World: How the West Became Psychologically Peculiar and Particularly Prosperous |url=https://eh.net/book_reviews/the-weirdest-people-in-the-world-how-the-west-became-psychologically-peculiar-and-particularly-prosperous/ |access-date=2020-12-25 |website=EH.Net |archive-date=20 Januarie 2021 |archive--url=https://web.archive.org/web/20210120075944/https://eh.net/book_reviews/the-weirdest-people-in-the-world-how-the-west-became-psychologically-peculiar-and-particularly-prosperous/ |url-status=live }}</ref> Meer spesifiek, die outeur put uit 'n reeks kwalitatiewe en kwantitatiewe bewyse om te argumenteer dat godsdienstige oortuigings, onpersoonlike markte, [[verstedeliking]] en mededinging tussen vrywillige verenigings soos gildes, kontrakdorpe, universiteite en godsdienstige ordes mense se sielkunde en sosiale lewens verskuif het. Uniek is dat die outeur beide bespreek hoe hedendaagse instellings sielkunde vorm en hierdie prosesse in 'n weergawe van die verlede plaas. Die derde afdeling, "Nuwe Instellings, Nuwe Sielkunde", handel oor hoe die Katolieke Kerk en sy afsplitsing, [[Protestantisme]], vroeë instellings en sielkunde gevorm het en (volgens die outeur) die weg gebaan het vir moderne instellings. Terwyl verslae van die moderne geskiedenis gereeld aanvoer dat die [[Protestantse Hervorming]] individualisme en 'n geloof in die oppergesag van die reg geskep het, voer Henrich aan dat edikte deur die Kerk wat hy die "Huwelik- en Gesinsprogram" (MFP) noem, klanvorming verminder het, wat Wes-Europeërs meer analities en individualisties gemaak het, wat gelei het tot verskeie tussenliggende instellings en vertroue in abstrakte reëls. In die laaste afdeling, "Die Geboorte van die Moderne Wêreld", daag Henrich spesifiek die "rasionalistiese" siening uit dat moderne Westerse instellings voortspruit uit rede wat oor godsdienstige dogma geseëvier het. In plaas daarvan voer hy aan dat hierdie instellings die toevallige neweproduk is van spesifieke beleide van die Katolieke Kerk wat Europa se familie-gebaseerde instellings ontmantel het. Sonder klan-steun het die Kerk kerngesinne geïsoleerd en kwesbaar gelaat, wat hulle gedwing het om te innoveer om te oorleef en uiteindelik die moderne wêreld te skep.<ref>" aie glo dat [moderne Westerse] instellings, die erfenis van die Westerse [[beskawing]], die produkte van rede en die opkoms van rasionaliteit verteenwoordig. Hierdie instellings - argumenteer die rasionaliste - is wat jy kry sodra jy die kerklike dogma wegneem en 'rede' toepas... Aan die gemeenskap wil ek 'n sentrale rol voorstel vir die voortdurende sielkundige veranderinge wat deur kulturele evolusie gedurende die [[Middeleeue]] teweeggebring is - deur die sloping van Europa se familie-gebaseerde instellings (Hoofstuk 5-8), die uitbreiding van onpersoonlike markte (Hoofstuk 9), die opkoms van gedomesticeerde vorme van intergroepkompetisie (Hoofstuk 10), en die groei van 'n breë, mobiele arbeidsverdeling in stedelike sentra (Hoofstuk 11)." {{Cite book |last=Henrich |first=Joseph Patrick |title=The WEIRDest people in the world: How the West Became Psychologically Peculiar and Particularly Prosperous |date=2020|pages=395-396|publisher=Farrar, Straus and Giroux |isbn=978-0-374-17322-7 |edition=First |location=New York}}</ref> ==Ontvangs== In ''The Week'' is die boek bestempel as "'n werk van verblindende ambisie ... Henrich doen baie moeite om [sy argumente] te staaf met 'n groot verskeidenheid 'datapunte' en statistieke."<ref>{{Cite magazine|date=2020-11-20|title=Books of the Week: The Weirdest People in the World, Sybille Bedford, Love|url=https://www.theweek.co.uk/books/108721/books-of-the-week-the-weirdest-people-in-the-world-sybille-bedford-love|magazine=The Week Portfolio|language=en|access-date=2020-12-06|archive-date=19 Januarie 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210119142102/https://www.theweek.co.uk/books/108721/books-of-the-week-the-weirdest-people-in-the-world-sybille-bedford-love|url-status=live}}</ref> Andrew Wilson van ''The Gospel Coalition'' het die boek "wydlopend, polimaties, teenintuïtief en uitdagend" genoem. Op 'n aantal plekke lyk dit asof Henrich feite in sy teorie indruk ... maar hy tref veel meer as wat hy mis ... die spatsels van ongeloof wat jy ervaar, word meer as vergoed deur die breedte en ''chutzpah'' van die narratief."<ref name="Wilson">{{Cite web |last=Wilson |first=Andrew |date=2020-10-07 |title=Is the Church a Victim of Success? The WEIRD Truth |url=https://www.thegospelcoalition.org/reviews/weirdest-people-henrich-fertility-faith-jenkins/ |access-date=2020-12-17 |website=The Gospel Coalition |language=en-US |archive-date=27 Desember 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201227040508/https://www.thegospelcoalition.org/reviews/weirdest-people-henrich-fertility-faith-jenkins/ |url-status=live }}</ref> Wilson het dit vergelyk met die werk van N.T. Wright. Wilson het ook die Philip Jenkins-boek ''Fertility and Faith'' bespreek (wat 'n ander argument maak), en dit beskryf as "meer gefokus" as ''The WEIRDest People in the World''.<ref name="Wilson" /> In ''Kirkus Reviews'' is dit geprys as 'n "fassinerende, kragtig beredeneerde werk wat diep delf in die manier waarop 'WEIRD mense' dink."<ref>{{cite magazine|title=THE WEIRDEST PEOPLE IN THE WORLD|url=https://www.kirkusreviews.com/book-reviews/joseph-henrich/weirdest-people-world/|magazine=Kirkus Reviews|access-date=2020-12-25|archive-date=18 Januarie 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210118085246/https://www.kirkusreviews.com/book-reviews/joseph-henrich/weirdest-people-world/|url-status=live}}</ref> Hilton Root, professor in openbare beleid aan die George Mason-universiteit, het gesê dat ten spyte van "die oorgang van die vyfde eeu na die Hoë Middeleeue ... die boek 'n beduidende bydrae lewer tot die studie van wat die Weste uniek maak en 'n baken van die vroeë een-en-twintigste-eeuse [[sosiale wetenskap]] sal wees."<ref name="HiltonRoot" /> Hy voer verder aan dat Henrich se toepassing van sosiale wetenskap om universele wette van sosiale wetenskap te ontdek [[metodologie]]s oorspronklik was en dat daar sterk bewyse is vir die beperking van verwantskap in die ontwikkeling van moderniteit, maar merk op dat 'n leser nie oor die meer algemene konteks van die Europese samelewing sou leer nie, en noem as voorbeeld dat die Henrich's bloot terloops opgemerk het dat huweliksreëls nie op elites van toepassing was nie. Hulle voer ook aan dat dit "self VREEMD" is om die sielkunde van die Westerse samelewing na 'n kerkverbod op neefs-en-niggies-troues na te volg.<ref name="HiltonRoot" /> Judith Shulevitz van ''The Atlantic'' was skepties oor die bewering dat WEIRD- en nie-WEIRD-mense teenoorgestelde kognitiewe style besit, en het gesê dat verskille in die persoonlike ervaring van proefpersone die rede vir verskille in ''Triad Task''-response kan wees. Sy het ook gesê dat die outeur se "onverskilligheid teenoor individuele en institusionele bedoelings gewaarborg is om historici mal te maak." Shulevitz het egter aangevoer dat Henrich deur hierdie "makro-kulturele relativisme" 'n "grootbeeldbenadering [wat] bo die heersende [[Paradigma (wetenskap en filosofie)|paradigma]]s in die studie van Europese geskiedenis uitstyg ... Henrich bied 'n ruim nuwe perspektief wat die nodige werk kan vergemaklik om uit te sorteer wat onherstelbaar en wat van onskatbare waarde is in die enkelvoudige, indrukwekkende en uiters problematiese nalatenskap van Westerse oorheersing."<ref name="Shulevitz" /> 'n Resensent in ''[[The Economist]]'' het gesê dat hulle nie ten volle oortuig was van Henrich se tesis dat die Rooms-Katolieke kerk 'n meer vloeibare samelewing ingelui het nie, en gesê dat dit meer waarskynlik is dat "die Middeleeuse kerk onderhandel het met, eerder as om, 'n sosiale werklikheid te vorm wat vinnig ontwikkel het namate stede ontstaan het." Die resensent het ook die digotomie tussen Westerse styl en verwantskapsintensiewe samelewings gekritiseer en opgemerk dat een gesin 'n reeks rolle en houdings kan bevat.<ref>{{Cite news |date=2020-11-07 |title=Joseph Henrich's study of WEIRD societies |newspaper=[[The Economist]] |url=https://www.economist.com/books-and-arts/2020/11/07/joseph-henrichs-study-of-weird-societies |access-date=2020-12-25 |issn=0013-0613 |archive-date=26 December 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201226174815/https://www.economist.com/books-and-arts/2020/11/07/joseph-henrichs-study-of-weird-societies |url-status=live }}</ref> Pauline Grosjean, professor in die Skool vir Ekonomie aan die Universiteit van Nieu-Suid-Wallis, het in ''Science'' opgemerk dat die huweliksouderdom oor tyd gewissel het en dat die kolonies van die VSA en Australië (plekke met oorvloedige grond) 'n skerp daling in huweliksouderdom onder migrerende 19de-eeuse Europeërs gesien het; sy het dit beskryf as bewys teen Henrich se voorstel dat die Kerk se huweliksverbod die Europeërs se geneigdheid tot laat huwelike verklaar, alhoewel beide die [[Verenigde State van Amerika|VSA]] en [[Australië]] sentimente van anti-Katolisisme gehad het aangesien beide meer Protestants in hul vorming was. Daarbenewens het sy gesê Henrich versuim om "die rol aan te spreek wat state moontlik as mededingers en reguleerders van die Kerk gespeel het". Filosoof [[Daniel Dennett]] het ''The WEIRDest People in the World'' geprys as 'n "boeiende geskrewe, uitstekend georganiseerde en noukeurig beredeneerde boek ... Een van die eerste lesse wat uit hierdie belangrike boek geleer moet word, is dat die WEIRD-denkwyse werklik is; ... ons moet ophou om aan te neem dat ons weë 'universeel' is." Dennett het egter beweer dat oor "waarom die kerkvaders hierdie verbod so hardnekkig teen weerstand oor die eeue afgedwing het, dit steeds 'n bietjie van 'n misterie is. ... Hierdie boek vra vir respekvolle maar meedoënlose keuring".<ref>{{Cite news |last=Dennett |first=Daniel C. |author-link=Daniel Dennett |date=2020-09-12 |title=Why Are We in the West So Weird? A Theory |language=en-US |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2020/09/12/books/review/the-weirdest-people-in-the-world-joseph-henrich.html |access-date=2020-12-25 |issn=0362-4331 |archive-date=26 Desember 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201226210543/https://www.nytimes.com/2020/09/12/books/review/the-weirdest-people-in-the-world-joseph-henrich.html |url-status=live }}</ref> Razib Khan het geskryf dat "Henrich se boeiende verhaal gevul is met netjiese feite en insiggewende teorieë. Die volgorde van toevallighede en korrelasies oor geskiedenis, sielkunde en [[antropologie]] maak dit dwingende leesstof." Khan het gesê die outeur "maak 'n sterk saak dat die Christelike Kerk se MFP die oorsaak was vir die transformasie van die Wes-Europese samelewing gedurende die Middeleeue. ... Maar die tweede helfte van die boek is waarskynlik baie meer kontroversieel aangesien die outeur probeer om die groot raaisel van ekonomiese historici te beantwoord, die 'groot divergensie' tussen die Weste en die res."<ref>{{Cite web |last=Khan |first=Razib |date=2020-09-16 |title=The WEIRDest People in the World |url=https://www.nationalreview.com/2020/09/book-review-the-weirdest-people-in-the-world-audacious-surprising/ |archive-date=11 April 2021 |access-date=2020-12-25 |website=National Review |language=en-US}}</ref> Nicholas Guyatt van ''[[The Guardian]]'' het verwag dat geleerdes die ongelyke gevolge van die kerk se "huwelik- en gesinsprogram" oor tyd en ruimte sou uitwys; die Protestantse kerk wat neef-huwelike meer aanvaar as sy Katolieke mededinger; en die toename in neef-huwelike in baie Europese samelewings in die 17de en 18de eeue. Guyatt het ook gesê die boek bespreek onvoldoende die verkeerde dinge van die Weste, stereotipeer nie-WEIRD samelewings te veel, het 'n gebrek aan insig in die verskynsel van nie-Europeërs wat idees en praktyke dra; en beklemtoon "die sogenaamde diskrete aard van kultuur en [die] deugde van 'vreemde' denke" amper tot die punt om sosiale Darwinisme te onderskryf.<ref>{{Cite web |last=Guyatt |first=Nicholas |date=2020-11-20 |title=The Weirdest People in the World review – a theory-of-everything study |url=http://www.theguardian.com/books/2020/nov/20/the-weirdest-people-in-the-world-review-a-theory-of-everything-study |access-date=2020-12-25 |website=[[The Guardian]] |archive-date=25 Desember 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201225095428/https://www.theguardian.com/books/2020/nov/20/the-weirdest-people-in-the-world-review-a-theory-of-everything-study |url-status=live }}</ref> Henrich het gesê dat die boek daarop gemik is om die leemte wat dikwels deur witoorheersgesindes gebruik word (die afwesigheid van wetenskaplike verklarings vir globale diversiteit in die openbare diskoers) te vul met 'n diepgaande "verduideliking vir hierdie patrone, en hoe verkeerd diegene is wat genetika of 'superieure' kulture beweer."<ref>{{Cite web|title=Q&A on WEIRD|url=https://weirdpeople.fas.harvard.edu/qa-weird|access-date=2021-07-16|website=weirdpeople.fas.harvard.edu|language=en|archive-date=10 November 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231110084621/https://weirdpeople.fas.harvard.edu/qa-weird|url-status=live}}</ref> Die joernalis Coleman Hughes het ook na Henrich se boek verwys toe hy oorerflikheidsdenke gekritiseer het en die impak van kultuur op sielkunde bespreek het.<ref>{{Cite web|date=2019-05-01|title=Homepage|url=https://colemanhughes.org/|access-date=2021-07-16|website=Coleman Hughes|language=en-GB|archive-date=23 Julie 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210723141903/https://colemanhughes.org/|url-status=live}}</ref> Brysbaert (2026) het opgemerk dat Henrich se boek nie noem dat onder die WEIRD-mense, diegene van Engelssprekende lande dikwels as die standaard beskou word, waarteen ander vergelyk word. Hy het voorgestel om die term WEIRD-mense (van Westerse, Opgeleide, Geïndustrialiseerde, Ryk, Demokratiese en Engelssprekende lande) te gebruik om te verwys na die Engelse sentrisiteit van baie sielkundige navorsing.<ref>{{cite journal |last1=Brysbaert |first1=Marc |date=2026 |title=Diversity, equity and inclusion in language research: Addressing English-centricity |journal=Research Methods in Applied Linguistics |volume=5 |article-number=100286 |doi=10.1016/j.rmal.2025.100286 |doi-access=free }}</ref> ==Verwysings== {{Verwysings|2}} {{Normdata}} [[Kategorie:Engelse boeke]] [[Kategorie:Niefiksie]] 6h5i61mhmrfmjcsw9j0j2hepmmxxolj 1 464293 2920468 2026-07-31T08:59:10Z Sobaka 328 Nuwe bladsy geskep met '{{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}}' 2920468 wikitext text/x-wiki {{Kop van besprekingsbladsy}} {{Bladtrekke}} 2v27w7bebgol2ym1cn6ibpmrzbxwbzv 0 464294 2920480 2026-07-31T09:12:14Z AFM 21229 Nuwe bladsy geskep met '‘n '''Maarskalk''' is die algemene opperbevelhebber van die strydkragte (of deel daarvan) van ‘n land. Dit is die hoogste militêre titel, dus bo ‘n generaal. Dikwels is dit egter bloot ‘n eretitel. Die woord is afgelei van twee Latynse woorde, naamlik ''mare'' en ''scale'' – ''mare'' met die betekenis van merrie en ''scale'' wat helper beteken. Dus was ‘n maarskalk aanvanklik bloot die stalkneg wat die perdestalle moes skoonhou. Later word hy darem oo...' 2920480 wikitext text/x-wiki ‘n '''Maarskalk''' is die algemene opperbevelhebber van die strydkragte (of deel daarvan) van ‘n land. Dit is die hoogste militêre titel, dus bo ‘n generaal. Dikwels is dit egter bloot ‘n eretitel. Die woord is afgelei van twee Latynse woorde, naamlik ''mare'' en ''scale'' – ''mare'' met die betekenis van merrie en ''scale'' wat helper beteken. Dus was ‘n maarskalk aanvanklik bloot die stalkneg wat die perdestalle moes skoonhou. Later word hy darem ook die versorger van die perde en gaan hy nog later saam op veldtogte as die opperstalmeester om na die perde om te sien. So langsamerhand neem sy en sy helpers se take al meer toe en styg sy states en rang. In verskeie lande (en ook in Suid-Afrika) bestaan die rang van maarskalk nie. ‘n Veldmaarskalk word in sommige leërs aangetref. Sekere lande het ‘n lugmaarskalk vir hul lugmag. ‘n Admiraal van die vloot word meesal in rang gelyk beskou as ‘n maarskalk. Bekende maarskalke in Suid-Afrika is *[[John French]] *[[Douglas Haig]] *[[Herbert Kitchener]] *[[Bernard Montgomery]] *[[Paul Methuen]] *[[Douglas MacArthur]] *[[Friedrich Paulus]] *[[Gerd von Rundstedt]] *[[Erwin Rommel]] *[[Frederick Sleigh Roberts]] *[[J.C. Smuts]] *[[Josef Radetzky von Radetz]] (Radetzkymars) *[[Garnet Wolseley]] [[Kategorie: Militêre range]] 7mwff0v7hmz1z6glarnbselvysphp2r 2920526 2920480 2026-07-31T11:17:41Z AFM 21229 2920526 wikitext text/x-wiki ‘n '''Maarskalk''' is die algemene opperbevelhebber van die strydkragte (of deel daarvan) van ‘n land. Dit is die hoogste militêre titel, dus bo ‘n generaal. Dikwels is dit egter bloot ‘n eretitel. Die woord is afgelei van twee Latynse woorde, naamlik ''mare'' en ''scale'' – ''mare'' met die betekenis van merrie en ''scale'' wat helper beteken. Dus was ‘n maarskalk aanvanklik bloot die stalkneg wat die perdestalle moes skoonhou. Later word hy darem ook die versorger van die perde en gaan hy nog later saam op veldtogte as die opperstalmeester om na die perde om te sien. So langsamerhand neem sy en sy helpers se take al meer toe en styg sy states en rang. In verskeie lande (en ook in Suid-Afrika) bestaan die rang van maarskalk nie. ‘n Veldmaarskalk word in sommige leërs aangetref. Sekere lande het ‘n lugmaarskalk vir hul lugmag. ‘n Admiraal van die vloot word meesal in rang gelyk beskou as ‘n maarskalk. ==Bekende maarskalke in Suid-Afrika is== *[[John French]] *[[Douglas Haig]] *[[Herbert Kitchener]] *[[Bernard Montgomery]] *[[Paul Methuen]] *[[Douglas MacArthur]] *[[Friedrich Paulus]] *[[Gerd von Rundstedt]] *[[Erwin Rommel]] *[[Frederick Sleigh Roberts]] *[[J.C. Smuts]] *[[Josef Radetzky von Radetz]] (Radetzkymars) *[[Garnet Wolseley]] ==Trivia== Maarschalk is ook 'n van in Suid-Afrika. Henri Jacobus Maarschalk (gebore in Barneveld, [[Nederland]], 18 Julie 1847 - oorlede in [[Utrecht]], [[kwaZulu-Natal]], April 1929) arriveer in [[Natal]] in 1876 weens 'n skipbreuk. [[Kategorie: Militêre range]] phmsddcqrrlv9ia8uesjfarghms9wm2 0 464295 2920488 2026-07-31T09:20:36Z Aliwal2012 39067 Hier gaan ons alweer! 2920488 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Derek Daly 1982.jpg|duimnael|Derek Daly in 1982]] '''Derek Patrick Daly''' (gebore 11 Maart 1953) is 'n voormalige [[Ierland|Ierse]] renjaer wat van 1978 tot 1982 aan [[Formule Een]] deelgeneem het. Daly, gebore en getoë in [[Dublin]], het die Britse Formule Drie-kampioenskap in 1977 gewen voordat hy aan 64 Formule Een Grands Prix deelgeneem het en sy debuut by die [[1978 Verenigde State Wes Grand Prix]] gemaak het. Sy 15 kampioenskapspunte het hom die eerste Ierse jaer gemaak om in Formule Een punte aan te teken; hy bly die hoogste puntemaker. Hy het ook aan verskeie nie-kampioenskapswedrenne deelgeneem. Ná Formule Een het Daly na die [[Verenigde State]] verhuis om in CART en IMSA mee te ding, waar hy [[Nissan]] na die IMSA GTP-kampioenskap in 1990 gelei het. {{Saadjie}} [[Kategorie:Geboortes in 1953]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Formule Een-renjaers]] [[Kategorie:Britse renjaers]] g9jc6oixz39gocpby3z5niwxd469w04 2920490 2920488 2026-07-31T09:25:01Z Aliwal2012 39067 2920490 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Derek Daly 1982.jpg|duimnael|Derek Daly in 1982]] '''Derek Patrick Daly''' (gebore 11 Maart 1953) is 'n voormalige [[Ierland|Ierse]] renjaer wat van [[1978 Formule Een-seisoen|1978]] tot [[1982 Formule Een-seisoen|1982]] aan [[Formule Een]]-wedrenne deelgeneem het. Daly, gebore en getoë in [[Dublin]], het die Britse Formule Drie-kampioenskap in 1977 gewen voordat hy aan 64 Formule Een Grands Prix deelgeneem het en sy debuut by die [[1978 Verenigde State Wes Grand Prix]] gemaak het. Sy 15 kampioenskapspunte het hom die eerste Ierse jaer gemaak om in Formule Een punte aan te teken; hy bly die hoogste puntemaker. Hy het ook aan verskeie nie-kampioenskapswedrenne deelgeneem. Ná Formule Een het Daly na die [[Verenigde State]] verhuis om in CART en IMSA mee te ding, waar hy [[Nissan]] na die IMSA GTP-kampioenskap in 1990 gelei het. {{Saadjie}} [[Kategorie:Geboortes in 1953]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Formule Een-renjaers]] [[Kategorie:Britse renjaers]] 9n2aqsdx3ifn7ruivq9log8ct56t3t7 2920491 2920490 2026-07-31T09:25:51Z Aliwal2012 39067 maak beeld kleiner 2920491 wikitext text/x-wiki [[Lêer:Derek Daly 1982.jpg|duimnael|180px|Derek Daly in 1982]] '''Derek Patrick Daly''' (gebore 11 Maart 1953) is 'n voormalige [[Ierland|Ierse]] renjaer wat van [[1978 Formule Een-seisoen|1978]] tot [[1982 Formule Een-seisoen|1982]] aan [[Formule Een]]-wedrenne deelgeneem het. Daly, gebore en getoë in [[Dublin]], het die Britse Formule Drie-kampioenskap in 1977 gewen voordat hy aan 64 Formule Een Grands Prix deelgeneem het en sy debuut by die [[1978 Verenigde State Wes Grand Prix]] gemaak het. Sy 15 kampioenskapspunte het hom die eerste Ierse jaer gemaak om in Formule Een punte aan te teken; hy bly die hoogste puntemaker. Hy het ook aan verskeie nie-kampioenskapswedrenne deelgeneem. Ná Formule Een het Daly na die [[Verenigde State]] verhuis om in CART en IMSA mee te ding, waar hy [[Nissan]] na die IMSA GTP-kampioenskap in 1990 gelei het. {{Saadjie}} [[Kategorie:Geboortes in 1953]] [[Kategorie:Lewende mense]] [[Kategorie:Formule Een-renjaers]] [[Kategorie:Britse renjaers]] 28p751hq5obkw5f06g9bs0t5ecpqh9p